Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 34 2909005 2905770 2026-06-03T07:10:53Z Jcb 223 2909005 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Breyten Breytenbach | bynaam = | beeld = Breyten Breytenbach, 1995 - 16.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Breytenbach in 1995 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1939|9|16}} | geboorteplek = [[Bonnievale]], [[Wes-Kaap]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|2024|11|24|1939|9|16|df=yes}} | sterfteplek = [[Parys]], [[Frankryk]]<ref name="litnet" /><ref name="versindaba" /><ref name="mm" /><ref name="iol" /><ref name="ftvi" /><ref name="n24" /> | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]], [[Frankryk]] | beroep = Skrywer, kunstenaar | ander = | bekend = Sy skryfwerk | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] (3x)<br />''Prix des Septs'' | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Yolande Ngo Thi Hoang Lien | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Breyten Breytenbach''' (* [[16 September]] [[1939]] — † [[24 November]] [[2024]])<ref name=":0">Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/breyten-breytenbach/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002130831/http://versindaba.co.za/gedigte/breyten-breytenbach/ |date= 2 Oktober 2016 }}</ref> was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] en [[kunstenaar]] met [[Frankryk|Franse]] burgerskap.<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Breyten_Breytenbach</ref> Breytenbach het 'n beduidende bydrae tot die [[Afrikaans]]e letterkunde met sy digkuns gelewer.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy is ook bekend as die mees prominente gevangenis-skrywer van Suid-Afrika, nadat hy nege jaar tronkstraf onder die apartheidsregering moes uitdien.<ref>Tydskrif vir Letterkunde: http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=s0041-476x2009000200005&script=sci_arttext{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sy omvangryke oeuvre is geskryf onder sy eie naam, sowel as '''B.B. Lasarus''', '''Jan Blom''' en '''Jan Afrika'''. Hy sterf in [[Parys]], [[Frankryk]], op die ouderdom van 85 – met sy vrou Yolande aan sy sy.<ref name="litnet">{{en}} {{cite web |url=https://www.litnet.co.za/breytenbach-family-press-release/ |title=Breytenbach family press release |publisher=[[LitNet]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="versindaba">{{af}} {{cite web |url=https://versindaba.co.za/2024/11/24/riv-breyten-breytenbach-16-sept-1939-23-nov-2024/ |title=RIV Breyten Breytenbach (16 Sept. 1939 – 23 Nov. 2024) |publisher=Versindaba |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="mm">{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/breyten-breytenbach-85-sterf/ |title=Breyten Breytenbach (85) sterf |publisher=[[Maroela Media]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="iol">{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/breyten-breytenbach-dies-at-85-166e06e1-be09-4201-9430-f4fdb4823897 |title=Breyten Breytenbach dies at 85 |publisher=[[IOL]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="ftvi">{{fr}} {{cite web |url=https://www.francetvinfo.fr/culture/le-peintre-et-poete-sud-africain-breyten-breytenbach-est-mort_6916763.html |title=Le peintre et poète sud-africain Breyten Breytenbach est mort |publisher=[[France Info]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="n24">{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/aktueel/blitsberig-breyten-breytenbach-sterf-20241124 |title=BLITSBERIG – Breyten Breytenbach sterf |publisher=[[Netwerk24]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref> == Biografie == === Vroeë jare en opleiding === Breyten Breytenbach is op 16 September 1939 op Bonnievale gebore as die derde van vyf kinders van Hans en Kitty Breytenbach. Sy broer [[Jan Breytenbach|Jan]] is later stigter van die Suid-Afrikaanse Spesiale Mag in die Weermag en sy broer Cloete is later oorlogskorrespondent en bekende fotograaf. Hy het nog ’n broer, Sebastiaan, en ’n suster, Rachel. Sy vader is ten tye van Breyten se geboorte ’n boer in die distrik. Op vyfjarige ouderdom verhuis die gesin na die plaas Kafferkuilsrivier in die distrik [[Riversdal]], waar hy op die dorp skoolgaan aan die Laerskool Langenhoven. Vroeg reeds begin hy teken en in [[1948]] teken hy ’n spotprent van doktor [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] wat vir generaal [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]] uitklop in die bokskryt, na aanleiding van die [[Nasionale Party]] se oorwinning in daardie jaar se algemene verkiesing. In 1948 word die plaas verkoop en verhuis die gesin na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], waar sy vader eers ’n winkel naby die dorp langs die spoorlyn besit. Later trek hulle dorp toe, waar hulle tot [[1970]] die Grevilleas losieshuis bedryf. Breyten matrikuleer in [[1957]] as hoofseun aan die [[Hugenote Hoërskool|Hoërskool Hugenote]] op die dorp.<ref name=":0" /> In die jare [[1958]] en [[1959]] studeer hy aan die [[Universiteit van Kaapstad]] vir ’n [[B.A.-graad]]. In die Departement van Afrikaans en Nederlands staan hy onder die opleiding van [[Boerneef]], [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. (Canis) Scholtz]] en [[D.J. Opperman]]. In dieselfde tyd studeer hy ook kuns aan die Michaelis Kunsskool van die Universiteit van Kaapstad onder leiding van [[Lippy Lipshitz]]. Per geleentheid raak hy betrokke by studente-aktivisme en hy is een van die studente wat betoog teen aparte universiteite vir verskillende rasse. Hy laat vaar dan sy studies en werk vir ’n tyd lank as redaksie-assistent van Gerry de Melker, uitgewer by H.A.U.M., asook in die uitgewery se boekwinkel. Deur hierdie werk raak hy in [[Kaapstad]] bevriend met onder andere [[Jan Rabie]], [[Uys Krige]], [[Jack Cope]] en [[Ingrid Jonker]]. Wanneer hy voor sy vertrek oorsee deur die land ryloop en tydelik in [[Johannesburg]] bly, loseer hy aan huis van Ingrid Jonker en haar man, die digter Pieter Venter.<ref name=":1">LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 April 2015: http://www.litnet.co.za/breyten-breytenbach-1939/</ref> === Lewe in Europa === In Desember 1959 vertrek hy as vierdeklas-passasier oorsee op die ''Mozambique'', ’n Portugese boot, om die wêreld te verken.<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Breytenbach,_Breyten{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy land in [[Lissabon]] en per trein reis hy deur [[Portugal]] en [[Spanje]] na [[Parys]] in [[Frankryk]]. Hiervandaan is hy per boot na ’n kusdorp aan die Engelse Kanaal en daarvandaan na [[Londen]] in [[Engeland]], waar sy broer Cloete en sy vrou destyds gewoon het. In Londen werk hy onder meer as verpakker in ’n fabriek, waarna hy weer na Frankryk vertrek. In [[Cannes]] skets hy saans in ’n nagklub portrette in ruil vir ’n bord kos. Dan kry hy werk as kok op ’n plesierboot en vaar vir ’n paar maande rond in die [[Middellandse See]], voordat die boot terugkeer Londen toe. Hier ontmoet hy sy toekomstige vrou Yolande by vriende. Teen die einde van [[1960]] vertrek hy na [[Noorweë]], waar hy ses maande lank Engels by die Berlitz-skool in [[Bergen]] doseer. In Junie [[1961]] keer hy terug na Parys waar hy as skilder werk en al het hy as skilder ’n karige inkomste, word sy werk later uitgestal in die Galerie Espace in [[Amsterdam]] en in [[Edinburg]], Parys, [[Minneapolis]], [[Rome]], [[Berlyn]], [[Brussel]], [[Rotterdam]], [[Le Havre]] en [[Groningen (munisipaliteit)|Groningen]]. ==== Huwelik met Yolande en nagevolge ==== Na sy huwelik in [[1962]] in Londen met Yolande, die Frans-Paryse vrou van [[Viëtnamese]] afkoms, woon hulle eers in ’n kamer op die linkeroewer van die [[Seine]] en later in ’n woonstelletjie in die Rue Malebranche in Parys. Sy vrou is ’n Franse burger, hoewel haar ouers van Viëtnamese afkoms is en sy daar gebore is. As vierjarige gaan sy na Frankryk waar haar vader [[Viëtnam]] se verteenwoordiger by [[Unesco]] was. Haar regte naam is Ngo Thi Hoang Lien, wat “geel lotus” beteken en sy en die lotus figureer prominent in Breyten se digkuns.<ref>Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/seminaar/ampie_breyten.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621162522/http://oulitnet.co.za/seminaar/ampie_breyten.asp |date=21 Junie 2017 }}</ref> In Parys werk Yolande as sekretaresse by ’n Amerikaanse maatskappy en sy behaal ’n B.A.-graad aan die Sorbonne, waarna sy verder studeer in die Regte en Volkekunde. Sy is Frans, Viëtnamees, Spaans en Engels magtig. Breyten studeer in [[1963]] ook aan die Sorbonne, terwyl hy ’n lewe probeer maak uit sy skilderye en later deur ’n agent in Amsterdam ietwat beter doen en ook gereelde uitstallings hou in België en Nederland. Hy raak in hierdie tyd al hoe meer betrokke by anti-apartheidsorganisasies, veral nadat ’n visum vir sy vrou om [[Suid-Afrika]] te besoek sodat hy die A.P.B.-prys in ontvangs kan neem, in [[1965]] geweier word. In [[1967]] besoek hulle Suider-Afrika en gaan [[Swaziland]] deur [[Mosambiek]] binne, waar familie en vriende hulle kom groet en hulle op die terugreis met die boot toegelaat word om Kaapstad twee dae lank te verken. In [[1972]] word ’n visum vir Suid-Afrika aan sy vrou toegestaan en in Desember van daardie jaar kom die egpaar vir ’n verblyf van etlike maande na Suid-Afrika. Hier tree Breytenbach in Februarie [[1973]] in die lesingreeks oor die [[Sestigers]] voor die Kaapse Somerskool op. Sy boek ''’n Seisoen in die paradys'', wat onder die skuilnaam B.B. Lasarus gepubliseer word, beskryf die gebeurtenisse tydens hierdie besoek. Op letterkundige gebied is hy van meet af aan omstrede. Reeds met publikasie van sy debuutwerke, ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes'', verwys Afrikaanse Persboekhandel die proewe na die besturende direkteur omdat hulle van mening is dat die werke ongesond en ongewens is. [[Bartho Smit]] behandel egter die besware met bestuur en die boeke word gepubliseer, waarna dit ook die A.P.B.-prys verower.<ref>LitNet: http://www.litnet.co.za/grepe-uit-die-uitgeegeskiedenis-van-breyten-breytenbach/</ref> Tydens toekenning van die CNA-prys in [[1968]] is D.J. Opperman een van die beoordelaars en dit is vir hom duidelik dat ''Die huis van die dowe'' die sterkste aanspraakmaker is. Gedagtig aan die weiering van ’n visum vir Breyten se vrou in 1965, verneem Opperman deur middel van sy vriend Johan Spies of die regering haar sal toelaat om die land binne te kom vir die ontvangs van die prys. Die Eerste Minister, [[John Vorster]], oefen hierna groot druk op die beoordelaars uit om hulle aanbeveling te verander. Opperman staan egter vas en lig Vorster in dat hulle ’n aantal boeke suiwer letterkundig beoordeel en nie die persone nie. Hy is voorts nie bereid om Breytenbach se werk met ’n amateur te bespreek nie en indien Vorster die werk verder wil bespreek stel hy as voorwaarde vir die gesprek dat Vorster vir drie maande sy klasse op Stellenbosch bywoon sodat hy hom vir die gesprek kan oplei.<ref>Kannemeyer, J.C. ''D.J. Opperman: ’n Biografie''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1986. bladsye 347-349.</ref> Na toekenning van die prys vir ''Die huis van die dowe'' sê Breyten in ’n onderhoud met ''Vrij Nederland'' dat die prys oëverblindery is en ’n vorm van omkoop om hom tot stilswye te dwing. Verder stel hy dit dat hy weens sy vrou se velkleur toegang tot Suid-Afrika geweier word en dat hy die prysgeld aan organisasies gaan skenk wat optrede teen die land voorstaan. Hierteen neem Opperman en [[Human en Rousseau|Human & Rousseau]] eksepsie en in ’n ope brief aan Breyten wat op [[18 November]] [[1968]] in ''[[Die Burger]]'' verskyn, repudieer hulle hom. Hulle distansieer hulle van sy politiek en sy steun vir terrorisme-organisasies en sê dat dit nie Breyten se vrou se ras is wat sy koms na Suid-Afrika verhinder nie, maar wel Breyten se steun vir ’n “bloedige inval in sy vaderland”. Hierdie ope brief veroorsaak ’n vertrouensbreuk tussen Breyten en sy uitgewer en hy gee hierna sy werke uit by die onafhanklike uitgewers Buren en daarna Taurus. Voor die toekenning van die [[Hertzogprys]] in [[1971]] word in die pers bespiegel dat Breyten die sterkste kandidaat is, maar die prys word aan die “veilige” [[Elisabeth Eybers]] toegeken. In Junie [[1975]] word Breyten se digbundel, ''Skryt: om ’n sinkende skip blou te verf'', die eerste Afrikaanse digbundel wat verbied word onder die streng sensuurwette van daardie tyd, veral weens ’n politieke gedig gerig aan die [[Eerste Minister van Suid-Afrika|Eerste Minister]], [[John Vorster]] (of J. Vrotstert), onder die titel ''Brief uit die vreemde aan slagter''. By herhaling gaan die beoordelaars van die Hertzogprys Breytenbach verby wanneer bekronings vir poësie gemaak moet word en wanneer hulle eindelik in [[1984]] die digbundel ''(‘yk’)'' bekroon, weier hy die prys.<ref name=":1" /> === Anti-apartheidsvegter en tronkstraf === Reeds in April 1970 skryf Breyten ’n artikel vir ''Sechaba'', die amptelike mondstuk van die destyds verbode [[African National Congress|ANC]], waarin hy openlik revolusie en die omverwerping van die [[Apartheidsregering|Suid-Afrikaanse regering]] bepleit. In 1971 word hy aangewys as die ere-ondervoorsitter van die studente-organisasie [[National Union of South African Students]] (Nusas) (wat hom sterk teen die apartheidsbeleid uitspreek) en in Junie [[1974]] word hy erepresident. In Frankryk word hy stigterslid van Okhela (wat beteken “om aan die brand te steek”), ’n anti-apartheidsorganisasie wat hom veral daarvoor beywer om blankes in die stryd teen apartheid te mobiliseer. Die Verenigde Volke-organisasie (later die [[Verenigde Nasies]]) hou in April 1975 in Parys ’n spesiale seminaar oor apartheid waaraan Breyten deelneem. Hy noem Suid-Afrika ’n “terroristestaat” en pleit vir groter steun aan die bevrydingsbewegings.<ref>Sestigers: https://diesestigers.wordpress.com/breyten-breytenbach/</ref> Op [[19 Augustus]] [[1975]] word hy op die lughawe [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|Jan Smuts]] in hegtenis geneem nadat hy op [[1 Augustus]] die land met ’n vals paspoort onder die skuilnaam Christian Jean-Marc Galaska binnegekom het. Sy aanhouding is ingevolge Artikel 6 van die Wet op Terrorisme en vyf van die mense met wie hy na bewering in Suid-Afrika kontak gehad het, word ook aangehou. Die veiligheidspolisie was bewus van sy voorgenome besoek lank voordat hy geland het, nadat ’n onbekende persoon hom verraai het. Op [[10 November]] [[1975]] verskyn Breyten die eerste keer in die hof te midde van groot plaaslike en internasionale belangstelling, met die verhoor wat dan uitgestel word tot [[21 November]]. Met die aanvang van die verhoor op 21 November pleit Breyten skuldig op die hoofaanklag met sekere wysigings op die klagstaat en hy word daarna op elf aanklagte skuldig bevind. Op [[27 November]] [[1975]] vonnis regter P.M. Cillié hom tot nege jaar gevangenisstraf, al het beide die staat onder leiding van die prokureur-generaal, dr. Percy Yutar, en Breyten se verdediging ’n maksimum vonnis van slegs vyf jaar gevra. Verlof tot appèl teen die vonnis word in Desember 1975 en weer in Maart [[1976]] geweier. In die loop van [[1977]] word hy ’n tweede keer verhoor op grond van beweerde pogings om te ontsnap en om deur gesprekke met een van die bewaarders die doelstellings van Okhela te bevorder. Op meeste van hierdie aanklagte word hy onskuldig bevind. Hy word slegs skuldig bevind daaraan dat hy tronkregulasies oortree het en word hiervoor tot R50 of drie maande gevangenisstraf gevonnis. Tydens sy aanhouding wend die Afrikaanse Skrywersgilde herhaalde pogings aan dat Breytenbach toegelaat word om in die gevangenis te skryf en te skilder en dat sy vonnis versag word. Sy moeder is op [[4 April]] [[1978]] onverwags aan ’n hartaanval oorlede, maar Breyten word verlof geweier om die begrafnis by te woon. Nadat hy lank in [[Pretoria]] se gevangenis aangehou is, word hy later na [[Pollsmoor-gevangenis|Pollsmoor]] in [[Kaapstad]] verplaas. Tydens sy gevangeskap word sy vrou toegelaat om hom twee keer per jaar te besoek. Op [[2 Desember]] [[1982]], nadat hy iets meer as sewe jaar van sy vonnis uitgedien het, word Breytenbach vrygelaat. Breyten verklaar hierna dat dit feitlik onmoontlik is vir ’n blanke Suid-Afrikaner om deur swart vryheidsvegters as bondgenote in die stryd aanvaar te word. Dus meen hy dat hy self geen verdere rol in die politiek te speel het nie. Hy en sy vrou gaan bly weer in Parys, waar hy in [[1983]] Franse burgerskap aanvaar en die egpaar in die laat tagtigerjare ouers word van ’n dogter, wat hulle Daphnée noem. Hulle koop benewens die ateljee in Parys ook ’n lappie grond aan die voet van die [[Pireneë]]. In April [[1985]] word hy genooi as gas van die Universiteit van Kalifornië, waar hy lesings lewer en uit sy boeke voorlees. Hy woon ook in 1985 die 48ste PEN-konferensie in [[New York Stad|New York]] by. In [[1987]] is hy saam met Van Zyl Slabbert een van die organiseerders van die ontmoeting tussen die toe nog verbode ANC en leidende Suid-Afrikaners in [[Dakar]], [[Senegal]]. Hierdie ontmoeting baan die weg vir verdere soortgelyke ontmoetings en skep die klimaat vir die nuwe demokratiese bestel binne Suid-Afrika. Hy woon ook die veel besproke Victoria Watervalberaad in [[1989]] tussen prominente skrywers en die ANC by en lewer by hierdie geleentheid die slotreferaat in Engels oor ’n Suid-Afrikaanse letterkunde. Wanneer sy pa se gesondheid verswak, word in Julie 1989 ’n visum vir vier dae aan Breyten en Yolande toegestaan vir ’n besoek. Breyten se pa is in Desember 1989 in die ouderdom van 85 jaar oorlede. Visums word dan vir drie dae aan Breyten en Yolande toegestaan om die roudiens in [[Grahamstad]] by te woon, asook die seremonie in [[Hermanus]], waar sy pa se as by sy ma se graf gestrooi is. In Mei [[1990]] word Breyten as direkteur van Taurus-uitgewers aangestel, met sy hoofdoel om ondersoek in te stel na die moontlikheid om Afrika letterkunde aan die Suid-Afrikaanse publiek bekend te stel. In 1990 is hy een van die stigters van die [[Gorée]]-instituut in Dakar in Senegal, wat kulturele navorsing doen wat daarop gemik is om burgerlike bemagtiging in Afrika-samelewings te bewerkstellig.<ref name=":1" /> === Lewe na sy vrylating === [[Lêer:Breyten Breytenbach, 1995 - 13.jpg|duimnael|Breytenbach in 1995]] Na 1990 besoek hy gereeld sy land van herkoms, wanneer dit weens veranderde politieke omstandighede makliker word om toegang te verkry. Hy hou gereelde lesings, onder andere in Augustus 1990 in [[Stellenbosch]] voor die Stellenbosse Aktuele Aangeleentheidskring en in Oktober 1990 by die Afrikaanse Skrywersgilde se beraad op [[Langebaan]]. In Desember [[1991]] by die landswye skrywerskonferensie georganiseer deur die koerant ''New Nation'' lewer hy die hooftoespraak onder die titel ''Om by heerskappy verby te skryf''. In Julie [[1993]] tree hy op by die Wits Winterforum. By die [[Demokratiese Alliansie]] se taalberaad van [[1998]] tree hy op saam met die leier van die DA, [[Tony Leon]], en die voorsitter van [[Pansat]], [[Neville Alexander]]. In [[2001]] tree hy op [[KykNET|KykNet]] se poësieprogram ''Ja-nee'' op, waar hy met plaaslike letterkundiges, digters en skrywers oor die digkuns gesels, terwyl hy in Maart [[2008]] deelneem aan ’n oop gesprek wat deur die Departement Afrikaans van die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit Wes-Kaapland]] gereël is. Ook in die buiteland tree hy by verskeie kere in die openbaar op en maak belangwekkende toesprake. In November 1993 by Washington Universiteit in [[St. Louis]] in [[Missouri]], stel hy dit duidelik dat die komende demokrasie in Suid-Afrika slegs sal werk as die politici beperk word tot hulle sleutelrol as dienaars van die samelewing om hulle neiging tot uitbuiting van die gemeenskap teen te werk. In [[1994]] lewer hy die openingstoespraak by die 25ste Poetry International in Rotterdam, waarheen 72 skrywers van oor die wêreld genooi is. Breyten is in 2008 die hoofspreker by die elfde internasionale Time of the Writer skrywersfees wat in Durban aangebied is en tree wêreldwyd by verskeie ander openbare byeenkomste op, insluitende die derde ''[[Mail & Guardian]]'' literêre fees in [[2012]] in die [[Markteater]] in Johannesburg. === Akademikus === [[Lêer:9.13.09BreytenBreytenbachByLuigiNovi1.jpg|duimnael|Breytenbach by die 2009 Brooklyn Book Festival]] In [[1999]] word hy aangestel as Global Distinguished Professor in Lettere aan die Universiteit van New York in Amerika, waar hy lesings gee in die kreatiewe skryfkunsprogram. In Januarie [[2000]] word hy vir ’n tydperk van drie jaar aangestel as besoekende professor by die Universiteit van Kaapstad se Fakulteit Geesteswetenskappe. Vanaf 2000 is hy ook betrokke by die Gorée-Instituut in Dakar, Senegal waar hy die uitvoerende direkteur van hierdie instelling word en in [[2005]] in ’n bitter stryd met die regering van Senegal betrokke is om hierdie instituut te behou. Deur die vredesakademie van hierdie instituut raak hy ook vanaf [[2004]] betrokke by die vredesproses in [[Guinee-Bissau]]. Hy stig die Pirogue-kollektief as verlengstuk van die Gorée-Instituut om met behulp van vrywillige individue vorm te gee aan kultureel kreatiewe projekte. In Mei [[2013]] bied hierdie kollektief saam met die Spier-landgoed buite Stellenbosch ’n Dansende Digtersfees aan waarin ses internasionaal bekende digters (Ko Un, Carolyn Forché, Yang Lian, Joachim Sartorius, Tomaž Salamun en David Shulman) saam met Breyten, [[Antjie Krog]], [[Petra Müller]] en [[Marlene van Niekerk]] vir ’n week die ruimtes van skepping en verbeelding van die poësie ontgin en ondersoek. Die program word afgesluit met twee dae waarin daar bedags openbare gesprekke en meesterklasse is en snags voorlesings met musiek. Die sukses van hierdie fees lei tot die opvolg daarvan in [[2014]], waarvoor hy weereens die feeskurator is. In 2013 word hy ook uitgenooi om as beoordelaar op te tree vir die toekenning van die Griffin Poetry Prize, ’n internasionaal gerekende Kanadese prys wat jaarliks toegeken word aan ’n internasionale digter in Engels, asook ’n prys vir ’n Kanadese digter.<ref>CBC: http://www.cbc.ca/news/arts/south-african-poet-breyten-breytenbach-to-judge-griffin-prize-1.1271065</ref> === Kunstenaar === [[Lêer:Breyten Breytenbach, 1995 - 21.jpg|duimnael|Breytenbach in 1995]] Sy eerste kunsuitstalling in Suid-Afrika is vanaf Desember 1993 tot Januarie 1994 by die S.A. Kunsvereniging se galery in Kaapstad onder die titel ''Painting the eye''. Hierdie tentoonstelling word gevier met ’n gedenkboek, wat illustrasies van sy skilderye bevat, asook ’n inleiding deur Georges Marie Lory en artikels deur Marilet Sienaert, [[John Miles]] en Breyten self. Hy volg dit op met die kunsuitstalling ''Woordwerk'' in 1999, waar sy gedigte en kuns vermeng word. In 2012 hou hy weer ’n groot kunsuitstalling in Suid-Afrika, by die Suidoosterfees in Kaapstad onder die titel ''Vingerverhale''. == Skryfwerk == === Inleiding === Reeds op skool skryf hy gediggies vir meisies op wie hy ’n ogie gehad het. Sy eerste verse, onder meer ''Nanag'' en ''Terminus'', en vroeë prosastukke, onder meer ''Drie halwes maak ’n hele'', verskyn in die studenteblad ''Groote Schuur'' in 1959. In die jare 1961 tot [[1964]] publiseer hy enkele verse en prosasketse in ''Contrast'' en ''Sestiger''. Hy beskou homself egter eerder as skilder en nie eintlik as ’n skrywer of digter nie, maar word gemotiveer om sy skryfwerk ernstig op te neem nadat [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] vroeg in 1964 Parys besoek en waardering vir sy werk toon. Hierna stuur hy die manuskripte van ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes'' na [[Bartho Smit]] by [[Afrikaanse Pers (1962) Beperk|Afrikaanse Pers]], wat dit publiseer. Breyten se agtergrond as skilder veroorsaak dat hy tegnieke en raamwerke van hierdie kunsvorm as vanselfsprekende hulpmiddels gebruik by sy digkuns.<ref>Brink, André P. ''Die poësie van Breyten Breytenbach''. Blokboeke 15. Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede uitgawe, 1973.</ref> As skilder (en dus ook as digter) kan hy beskou word as ’n Nuwe Realis, wat aanvaar dat niks vreemds is vir die mens nie en dus staan die groteske en die skrikwekkende naas (en as deel van) die sagte en mooie en in alles kan die mens ontdek word. Hierdie tipe kuns het ’n aanslag wat wesenlik surrealisties is, wat weer op sy beurt raakpunte vertoon met Zen-[[Boeddhisme]], wat waarskynlik die grootste enkele vormende invloed op Breyten se digkuns is. [[Zen]] is ’n omvattende wêreldbeeld waardeur denke wat dinge kategoriseer en een vir een omvat, omver gegooi word deur nie dinge teenoor mekaar te stel nie, maar dit gesamentlik te belewe. Verhoudings tussen diverse dinge is dus belangriker as dinge op sigself en hierdie wêreldbeeld floreer op vrye en ongewone assosiasie. Teenoorgesteldes word nie noodwendig as paradoksaal ervaar nie, maar eerder as teenkante van dieselfde munt. Aansluitend hierby werk skilderkuns per definisie met beelde en wanneer hierdie beelde gekombineer word met die elemente soos hierbo uiteengesit, kan dit lei tot unieke assosiasies. Die ryk beeldspraak in sy poësie is juis een van die uitstaande kenmerke daarvan, met die verskil tussen skilder en dig wat hierdeur opgehef word. In Middeleeuse China was die woord vir skildery geluidlose poësie, ’n denkwyse waarby sy skeppings aansluit. ’n Zen-beeld wat gereeld gebruik word vir die eenheid en interafhanklikheid van alle dinge is die weerkaatsing van die maan in die water. Die maan se teenwoordigheid maak sy weerkaatsing moontlik, die water se teenwoordigheid maak dit moontlik dat weerkaatsing kan plaasvind.<ref>H.P. van Coller. ''Perspektief en Profiel Deel 1''. van 1998 op bladsy 277.</ref> Benewens sy eie naam publiseer hy onder verskeie skuilname, soos B.B. Lasarus, Jan Blom en Jan Afrika. Dit is ook regdeur sy [[oeuvre]] ’n gegewe dat sy identiteit verander en hy verwys deurlopend na homself in sy gedigte, asof hy ’n aparte figuur is. Eindelik word sy identiteit geskep in sy gedigte en dit is dus nie verbasend dat sy identiteit verander as dit deurgaans herskep moet word nie. Die ek of self is nie ’n vaste punt nie, maar eerder ’n masker (saamgestel uit herinnering en verbeelding), wat die naamwisseling verklaar en ook die terugkerende spieëlmotief as een van die sentrale maskers van die self.<ref>H.P. van Coller. ''Perspektief en Profiel Deel 1''. van 1998 en sy bespreking van ''Die universele analogie.'' op bladsye 284-286.</ref> Aansluitend hierby is sy feitlik onbeperkte woordspeling, waardeur hy gedurig sy eie naam vervorm deur die woorde, letter en klanke te kombineer, om te ruil, letters weg te laat en te herrangskik. Hierdie permutasie gebruik hy ook vir vele ander begrippe in sy gedigte (soos byvoorbeeld “reis van eieland tot eiland” in ''Kouevuur'', bladsy 84), wat lei tot die skep van ’n groot aantal neologismes, maar ook die treffende naasmekaarstel van botsende begrippe.<ref>''Permutasie: agter die woord aan reis'' op bladsye 280-282 in H.P. van Coller se ''Perspektief en Profiel Deel 1'' van 1998</ref> Dwarsdeur sy oeuvre maak hy gebruik van terugkerende simbole (insluitende vlerke en voëls of ander metodes van vlieg, kleure, water, vel en membrane of ander vorms van bedekking), wat telkens die simboliese waarde van die vorige beklemtoon maar ook herinterpreteer. Gesien teen bostaande agtergrond, is dit vanselfsprekend dat Breyten se digkuns onmiddellik as uniek en vernuwend ervaar word en hy kap van meet af aan vir hom ’n belangrike en eiesoortige plek in die Afrikaanse poësie oop. === Poësie === ==== Digbundels voor sy tronkstraf ==== ''Die ysterkoei moet sweet'' se titel is afgelei van die Zen-spreuk, “Om die Groot Niet te kan vertrap, sal die Ysterkoei moet sweet”. Die Groot Niet is die groot geheel waarin alle teenstellinge opgehef word, soos lig en donker, geboorte en dood, en alles word daarin saamgevat. Dit is veral nie iets nie, aangesien ’n mens iets kan beskryf, terwyl niks nie beskryf kan word nie. Die titel wil dan sê dat die onmoontlike moet gebeur vir die mens om die Groot Niet te kan omskryf, wat impliseer dat die gedigte hoogstens as ’n poging tot beelding of interpretasie beskou kan word.<ref name="ant">Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1966.</ref> In 1964 word die Afrikaanse Pers Boekhandel-prys vir ''Die ysterkoei'' ''moet sweet'' en ''Katastrofes'' toegeken. In ''Die huis van die dowe'' verwys die titel na die dowe skilder Goya se laaste tuiste in [[Madrid]] in [[Spanje]], waar hy hom na sy sewentigste verjaarsdag van die samelewing onttrek het, wetende dat dit sy laaste aardse tuiste is. As teenvoeter vir die skrikwekkende buitewêreld en op soek na troos en genesing skilder hy op die mure sy beroemde “swart skilderye”, wat sy eie fantasieë en nagmerries uitbeeld. Die titel kan egter ook verwys na Breyten se eie ballingskap in die vreemde, waar hy toenemend doof word vir die Suid-Afrikaanse belewenis en die Afrikaanse taal. Die digbundel probeer dan om troos te soek teen die pyn van die lewe, veral in die lig van ’n fisiese gebrek soos doofheid, die dood van ’n sintuig, wat afstand en skeiding van die werklikheid impliseer. Dit wat jy nie het nie oorheers dit wat jy reeds het, waarby die motto van die bundel aansluit, “In die huis van die dowe is die blinde koning”, wat ook suggereer dat diegene met gebrek nie baas is binne hulle eie huis nie. Algaande deur die bundel groei die besef dan dat die gedig self die digter se woning word, ’n woning wat gedurig herskep moet word, wat nie solied is nie.<ref>Lindenberg, E. Standpunte. Nuwe reeks 74, Desember 1967.</ref> Die C.N.A.-prys word in 1967 toegeken aan ''Die huis van die'' ''dowe'' en hierdie bundel verower in 1968 ook die Nederlandse Reina Prinsen Geerligsprys. In ''Kouevuur'' word die teenoorgesteldes van “koue” en “vuur” saamgevoeg in een geheel, wat ook gangreen en die verspreiding (verrotting) daarvan deur die hele liggaam suggereer. As sodanig beliggaam dit sowel die lewe as dood. Net soos die geval is met sy vorige bundels, vorm die gedigte in die bundel ’n groot geheel wat op mekaar inwerk.<ref>Cloete, T.T. Standpunte. Nuwe reeks 88, April 1970.</ref><ref>Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek.'' H.A.U.M. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1979.</ref> Die titel van ''Lotus'' (uitgegee onder die skuilnaam Jan Blom) word verder belig deur die [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] spreuk wat as motto vooraan die eerste afdeling van die bundel staan, te wete “aum mani padme hum”. Hoewel baie moeilik vertaalbaar, kan dit gesien word as “blom verborge in die lotus” of as “pêrel verborge in die lotus”.<ref>André P. Brink. ''Die poësie van Breyten Breytenbach.'' bladsy 28</ref> Die bundel word opgedra aan sy vrou, Hoang Lien, wat “goue lotus” beteken en hy publiseer die bundel onder die naam Jan Blom (ook janblom, wat platanna beteken). Sodoende word ’n verband gelê tussen lotus en padda en hierdie verhouding word deurlopende motief vir die bundel. Nege is die Boeddhistiese volmaakte getal, derhalwe ook die getal van die heilige lotus met sy nege kroonblare. Die bundel word dan ook in nege afdelings verdeel, wat ook saamval met die nege letters van Hoang Lien. Hierdie agtergrond gegewens dui reeds die hegte samehang en eenheid van die bundel aan.<ref name="brink">Brink, André P. ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1976.</ref> ''Lotus'' word in 1970 met die C.N.A.-prys bekroon en in 1972 deur die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde saam met ''Skryt'' met die Nederlandse Van der Hoogt-prys. ''Skryt. Om ’n sinkende skip blou te verf'' is in Nederland uitgegee en kombineer Breyten se gedigte met sy tekeninge. Dit bevat ’n nawoord van die Nederlandse digter H.C. ten Berge en is volgens die opdrag “’n eerbetoon… aan die volk van Suid-Afrika aan wie ’n burgerskap in hul geboorteland ontsê word”. Die titel kombineer die woorde “skryf” en “skyt” in die titel, wat hierdie twee begrippe dan aaneenskakel. Om te skryf word dan ’n verrotte uitwerpsel wat weer een word met die aarde, waaruit lewe weer sal voortspruit. Dit suggereer egter ook ’n wanhoop in die krag en waarde van die skryfproses. Die subtitel verklaar dat dit eintlik ’n futiele proses is. Die titel suggereer ook die gedigte se doel as die “skrif van die stryd”. Die digproses self word in hierdie bundel dan ’n sentrale motief, wat veral deur middel van vlerke en gevlerkte wesens uitgebeeld word<ref name="brink" /><ref>Coetzee, Ampie. Rapport, 24 Februarie 1974.</ref> Die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde ken die Nederlandse Van der Hoogt-prys in 1972 toe aan ''Skryt'' en ''Lotus.'' ''Met ander woorde vrugte van die droom van stilte'' keer weer terug na die hegte struktuur wat ’n bundel soos ''Lotus'' kenmerk. Die titel beslaan die volmaakte nege woorde, die twee motto’s voorin beslaan elk nege woorde en die bundel word doelbewus opgebou uit ’n veelvoud van nege gedigte. Ten spyte van die woordryke titel, gaan dit hier veral oor stilte teen die agtergrond van die gedurige wisselwerking en verhoudings tussen alles (die Groot Niet) wat ook in ander bundels so ’n sentrale rol speel<ref name="brink" /> ==== Digbundels geskryf gedurende sy aanhouding en tronkstraf ==== Tydens Breyten se aanhouding in 1975 en voor vonnisoplegging skryf hy die bundel ''Voetskrif'', waar die titel reeds die aard van die bundel saamvat en suggereer. Om met voete te skryf is ’n manier van skryf soos deur ’n gestremde en is beeld van sy eie gestremdheid tydens aanhouding. As voete skrywe, impliseer dit dat skryf ’n manier van loop is en word die gedig dan ’n reis, waar die reis wat hy beskryf een van ontdekking is, maar veral ook een van bedreiging en verraad. Die voete is terselfdertyd verbinding tussen lewe en dood, waar hy met gevangenskap ook afsterf van sy verlede. Verder impliseer voetskrif ook heiligheid, omdat mens jou skoene uittrek om die heilige gebied te verken. Dit is ook ’n soort voetnoot by ’n primêre teks, waar gevangenskap nie deel is van die hoofstroom van die lewe nie. Dwarsdeur sy oeuvre is daar by die digter ook ’n begeerte om te vlieg, waar jy juis die gebruik van jou voete moet prysgee om dit te bereik. Die enigste manier waarop hy kan vlieg is om sy gedigte soos gevleuelde wesens uit te stuur om te bereik wat hy nie kan nie (veral treffend uitgebeeld in “''vers as boodskapper''”). Daar is dan ook ’n kloof in die bundel tussen die hier waar hy hom bevind en die daar, waar die onbereikbare geliefdes is. Die bundel bevat verskeie gedigte oor die afwesige geliefde (asook twee gedigte vir sy ouers), wat afwesig maar tog ook ’n skakel en kontak met die buitewêreld is<ref name="brink" /><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 1, Februarie 1977.</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 17 no.2, Junie 1977.</ref><ref>Olivier, Gerrit. Beeld, 5 April 1976.</ref> Die Perskor-prys word in 1976 aan ''Voetskrif'' toegeken. Alhoewel nuwe werk van Breyten volgens wet nie tydens aanhouding gepubliseer kan word nie, verkry hy internasionale bekendheid deur die verskyning van sy poësie in ''Babel'', ''De Populier'', ''De Vlaamse Gids'', ''Raster'' en die stensils van ''Poetry International'' en die versameling van sy gedigte in Nederlandse uitgawes (''Het huis van de dove'' en ''Met andere woorden'', 1976–1977). In hierdie bloemlesings word al sy verse volledig opgeneem, ook dié wat in ''’n Seisoen in die paradys'' en in tydskrifte verskyn het. Verskeie vertalings en bloemlesings van sy werk verskyn ook in hierdie tyd. Die Nederlandse vertaling van ''Skryt'' word gedoen deur Adriaan van Dis in 1976 en ''Sinking ship blues'' word in 1977 in Engels vertaal deur [[André P. Brink]]. Anderstalige bloemlesings sluit in ''Feu froid'' in Frans deur Georges Marie Lory in 1976, wat op sy beurt weer in Engels, [[Arabies]] en [[Pools]] vertaal word; ''Kreuz des Südens, Schwarzer Brand'' in [[Duits]] deur Rosi Russink in 1977; ''In Africa even the flies are'' ''happy'' onder redaksie van Dennis Hirson in 1978, wat op sy beurt vertaal is in Portugees, Spaans, Frans, Duits, Italiaans en Nederlands; ''And death white as word'' met ’n inleiding deur [[Ampie Coetzee]] in 1979 en vertalings in [[Portugees]] deur Mario Cesariny in [[1979]]. In [[1980]] verskyn ''Vingermaan'' in Nederland, met tekeninge van Breytenbach en gedigte oor hom deur H.C. ten Berge, Rutger Kopland, Gerrit Kouwenaar, Lucebert en Bert Schierbeek. Vertalings van sy werk verskyn verder ook in onder andere [[Baskies]], [[Deens]], [[Noorweegs]] en [[Sweeds]]. In Afrikaans verskyn die bloemlesing ''Blomskryf'' onder redaksie van Ernst Lindenberg en Ampie Coetzee met ’n keuse van sy gedigte uit al sy bundels voor ''Voetskrif'', terwyl dit ook verspreide gedigte uit tydskrifte bevat en gedigte wat in ''’n Seisoen in die paradys'' verskyn het. In sy inleiding tot die bundel wys Ampie Coetzee daarop dat Breytenbach self sy gedigte beskryf as sou dit om verhoudings gaan. Hierdie verhoudings sentreer dan rondom die digter en sy verhouding met die poësie en die digter en sy verhouding tot die leser of mens in die algemeen, die liefde en die geliefde. Breytenbach se wens is dan dat die bundel in twee afdelings verdeel moet word, ''Hoesê'' (''voetverse – huis van die dowe'') en ''Sosê'' (''hartverse'' – ''witskrif van die liefde''), waarin hierdie verhoudings sentraal staan.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Maart 1977.</ref> Binne enkele jare na sy vrylating verskyn vier digbundels in nie-chronologiese volgorde, wat gesamentlik die titel ''Die ongedanste dans'' dra. In chronologiese orde (nie die orde waarin dit uitgegee is nie) is die bundels ''Lewendood'', ''Buffalo Bill'', ''Eklips'' en ''(‘yk’)''. Hierdie bundels is die gesamentlike weergawe van sy ervarings en waarnemings binne die gevangenis. Die gedigte is doelbewus selfs meer verwikkeld as sy vroeëre poësie, aangesien hy nie sy siel wou blootlê aan diegene wat letterlik oor sy skouer geloer het wat hy skryf nie. Volgens die voorwaardes aan die begin van sy strafoplegging moes alle geskrifte saans ingehandig word en kon dit eers na vrylating gepubliseer word. Uit die verse is daar ook tekens van ’n toenemende uitsigloosheid, wat baie van die gedigte donker stem. Die titel ''Lewendood'' omvat die begrippe lewe en dood, maar impliseer ook “lewend dood”. Dit beskryf dus die twee pole van spanning binne die bundel, maar is ook aanduidend van die toestand van die digter in die tronk. Die gedigte styg egter bo die eng persoonlike uit deur byvoorbeeld verwysings na die graffiti van vorige gevangenes en die beeldspraak wat Dante se hellevaart oproep. Kenmerkend is weer die vrye assosiasie en beeldspraak wat sy digkuns kenmerk en die voortdurende soeke na sin en waarheid binne die omgewing waarbinne hy hom bevind. Dikwels is die tema ook die taal en die onvermoë van die taal om dinge werklik te kan sê soos dit is, asook die dood van ’n taal.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 4, November 1986.</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 18 Augustus 1985.</ref> ''Lewendood'' is in [[1986]] op die kortlys vir die toekenning van die Rapportprys. Die titel van ''[[Buffalo Bill]]'' verwys na die legendariese Amerikaanse volksheld wat bekend geword het in sy gevegte teen die Amerikaanse [[Indiane]] in die negentiende eeu.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985.</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 2 Desember 1984.</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 21 Maart 1985.</ref> In ''Eklips'' is die klem baie sterker op die toestand van die ek eerder as die ervarings van die ek, en bepeins hy die dinge wat belangrik is, die krag van die liefde en die wisselwerking tussen lewe en dood. Die titel kan verwys na die verdoeseling van die dinge wat werklik is, veral deur woorde en die onmag van woorde, asook na die dinge wat as werklik belangrik bewys word tydens sy eklips of gevangenskap.<ref>Brink, André P. Rapport, 1 Mei 1983</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 2, Mei 1984</ref><ref>Olivier, Gerrit. Die Burger, 23 Junie 1983</ref> ''Eklips'' is in 1984 op die kortlys vir die toekenning van die Louis Luyt-prys. Na vrylating verklaar Breyten dat sy “self” in die tronk van hom afgestroop is en “ek” word “yk”. Die titel van ''(‘yk’)'' word in hakies geplaas om gevangenskap van die ek aan te dui, terwyl die insluiting van die letter “y” ook kan dui op ’n eenwording van die ek met Yolande, terwyl die aanhalingstekens daarop kan dui dat hy in sy gevangeskap slegs op woorde aangewys is. Dit kan ook dui op ’n soort tussenstadium of tussen-in wees, met implikasie dat die lewe in gevangenskap tydelik opgehef is. Die bundel bevat weereens liefdesgedigte waarin die verlange na die afwesige geliefde voorop staan, gedigte oor die tronklewe wat soms met ’n winterlandskap en koue verbind word en die verlange na kommunikasie en kontak met die buitewêreld. Hierdie toestand van isolasie word in baie gedigte ook met die dood verbind, wat ook die betekenis van afwesigheid aanneem. Daar is deurentyd ’n bewussyn van mure of grense en ’n drang om hierdie grense te oorskry, met woorde die enigste manier om dit in hierdie situasie te bereik.<ref>Brink, André P. Rapport, 29 Januarie 1984 en 5 Februarie 1984</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 2, Mei 1984</ref> In 1984 is hierdie bundel ook op die kortlys vir die toekenning van die Louis Luyt-prys en word eindelik tweede geplaas. ''Judas eye'' is ’n keuse uit sy tronkbundels in Engelse vertaling, waarin hy hom in ’n nawoord oor sy poësie uitlaat en in ’n selfportret iets oor sy lewensloop vertel. ==== Digbundels na sy vrylating ==== ''Soos die so'' is Breyten se eerste bundel wat gedigte bevat wat geskryf is na sy vrylating, hoewel baie van die gedigte van voor hierdie tyd dateer. Die bundel bevat ook twee prosatekste waarin die aard van hierdie bundel uiteengesit word en besin word oor die funksie van poësie. Hierin skryf hy dat die bundel ’n “verserige notaboek” is wat beskryf “soos ek my lewe leef”. Die bundel word volgens chronologiese datumbepaling gestruktureer. Aan die einde van 1973 het hy ’n gedrukte dagboek aangeskaf wat hy daarna gereeld met versinskrywings vir die dag invul (’n gedig vir elke dag!) en met etlike onderbrekings volhou tot [[4 September]] [[1974]]. Hierdie versinskrywings word veertien jaar later, op [[16 September]] [[1988]], hervat.<ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998.</ref><ref>Scholtz, Merwe. Insig, Februarie 1991</ref><ref>Toerien, Barend J. Die Burger, 18 Junie 1991</ref><ref>Van der Merwe, P.P. Rapport, 10 Maart 1991</ref> In 1990 word ''Soos die so'' genomineer vir die Rapportprys. Die bundel ''nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde'' word soos die titel aandui in nege afdelings verdeel, waarin die reise van die digter uitgebeeld word. Dit is egter nie net die uiterlike landskappe wat verken word nie, maar ook die binne toestand of innerlike landskap van die ek. In wese vorm die bundel ’n soort testament wat aan sy vrou “bemaak” word, en die gedigte is dus gevul met weemoedigheid en die dood, met intense herbelewing van die landskappe as die vreugde wat dinge in stand hou. Sy verbysterende vermoë tot beeldspraak maak hierdie landskappe letterlik visuele woord-landskappe. Die bundel kan gesien word as sy poëtiese testament, waarin hy oor sy digterlike ambag besin en dit saamvat. ''Nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde'' is in 1994 ’n naaswenner van die CNA-prys en word dan in [[1996]] bekroon met die [[Helgaard Steyn-prys]] vir die beste letterkundige werk die voorafgaande vier jaar.<ref>Hambidge, Joan. Insig, Julie 1993</ref><ref>Hugo, Daniël. Die Burger, 22 Junie 1993</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 11 Julie 1993</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998.</ref> Die gedigte in ''Plakboek'' (uitgegee in sy eie handskrif en geïllustreer met sy eie skilderye) is reisverse (onder andere deur Frankryk na Italië) en dateer uit 1975. Hierdie reisgedigte is egter meer universeel van aard en beweeg tussen tyd en plek en vanaf die geografiese na die innerlike, met die illustrasies wat ’n integrale deel van die gedig en die betekenis uitmaak.<ref>Ohlhoff, Heinrich. Insig, Junie 1994</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 11 September 1994</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 8 Junie 1994</ref> [[Ampie Coetzee]] stel die bloemlesing ''Die hand vol vere'' uit sy poësie saam, wat naas verse uit sy digbundels ook gedigte bevat wat voorheen óf ongepubliseer was óf slegs in tydskrifte verskyn het.<ref>Van Vuuren, Helize. Die Burger, 11 Oktober 1995</ref><ref>Weideman, George. Rapport, 10 September 1995</ref> Die bundel ''Oorblyfsels: ’n roudig'' (onder die naam Jan Blom) bevat in ’n gedig met nege dele hulde aan sy ontslape uitgewersvriend Daantjie Saayman, wat in 1970 bereid was om die nege gedigte wat weens politieke redes uit ''Kouevuur'' weggelaat is apart te publiseer onder die titel ''Oorblyfsels uit die pelgrim se reis na ’n tydelike''. Die verse word ’n reis deur die streke van ’n besondere vriendskap, waarin daar deurnag gesels is by wyn en vuur te midde van ’n algemene gevoel van verwagting en hoop. Terselfdertyd is dit ’n reis na die dood en die verse het dan ook ’n oorwegend elegiese toon.<ref>Coetzee, Ampie. Insig, Augustus 1997</ref><ref>Grové, A.P. Beeld, 16 Junie 1997</ref><ref>Malan, Lucas. Rapport, 22 Junie 1997</ref> Saam met ''Papierblom'' word hierdie bundel in 1999 met die [[Hertzogprys]] bekroon. ''Papierblom'' is ’n verafrikaansing van [[bougainvillea]] en dui ook op die skeppingsproses, waar die digter met sy gedigte as’t ware woorde op die papier laat blom. Die titel beklemtoon ook die tydelikheid van alles, met ’n papierblom wat gou vergaan. Hierdie bundel verskyn onder die pseudoniem Jan Afrika, wat die digter se kontinent van herkoms aandui, al tipeer die subtitel die bundel as ’n “swerfjoernaal”. Die talle plekname onder baie van die gedigte is inderdaad ’n aanduiding van hoe die digter voortdurend aan die beweeg is. Dit is egter nie ’n tradisionele reisbundel nie, aangesien die reise meer inwaarts gerig is en ook regstreeks met die maak van poësie verband hou. Die reis self word as belangrik beskou, nie die bestemming nie. Daar is ook heelwat droomgedigte, wat aansluit by die liefde, natuur en musiektemas van ander gedigte. Soos kenmerkend van veral sy latere werk, is die dood ook ’n belangrike motief en bring Breyten hulde aan sy vriend Jan Rabie wat op daardie stadium aan ’n aftakelende siekte ly. Die dood is egter ook die afskeid van die land van sy herkoms en liefde.<ref>Weideman, George “Rapport” 21 Junie 1998</ref><ref>Cloete, T.T. “Beeld” 18 Mei 1998</ref> Wanneer die Hertzogprys in 1999 weer aan Breyten toegeken word, hierdie keer vir ''Papierblom'' en ''Oorblyfsels: ’n roudig'', aanvaar hy dit en word hy persoonlik gebel en gelukgewens (op Afrikaans) deur president [[Nelson Mandela]], van een tronkvoël aan ’n ander.<ref>Gabriël Botma. ''‘Storm’ om Breyten raak nou absurd.'' Die Burger, 21 April 2001</ref> In ''Lady one'' bundel hy ’n keuse uit sy liefdesverse en hy neem ook nege voorheen ongepubliseerde gedigte hierin op. Die versameling ''Ysterkoei-blues'' bevat die digbundels ''Die ysterkoei moet sweet'', ''Die huis van die dowe'', ''Kouevuur'', ''Oorblyfsels uit die pelgrim se verse na ’n tydelike, Lotus'', ''Skryt'', ''Met ander woorde vrugte van die droom van stilte'', ''Plakboek'', die gedigte in ''’n Seisoen in die paradys'' en ander verspreide gedigte wat uit die tydperk voor 1975 dateer. ''Katastrofes'' word ook ingesluit, omdat Breyten dit as prosaverse beskou wat by sy digkuns tuishoort. ''Die ongedanste dans'' is die volledige uitgawe van sy gevangenisgedigte en bevat ''Voetskrif'', ''Lewendood'', ''Buffalo Bill'', ''Eklips'', ''(‘yk’)'', die gedigte in ''Boek (Deel een): Dryfpunt'' en die lang ongepubliseerde gedig ''Die glimlag'' (opgedra aan [[Fjodor Dostojefski]]).<ref>Naudé, Charl-Pierre. Rapport, 11 September 2005</ref><ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 13 Junie 2005</ref> ''Die singende hand: Versamelde gedigte 1984–2014'' is Breytenbach se derde versamelbundel. Dit vorm 'n drieluik met die vorige twee bande, ''Ysterkoei-blues'' en ''Die ongedanste dans''. Die versameling bevat die volgende elf bundels: ''Soos die so''; ''Nege landskappe van ons tye bemaak aan 'n beminde''; ''Oorblyfsels''; ''Papierblom''; ''Die "(Lady One)"-siklus uit Lady One''; ''die windvanger''; ''Oorblyfsel/Voice over''; ''die beginsel van stof''; ''katalekte''; ''vyf-en-veertig skemeraandsange'' en ''oorblyfsel''.<ref>https://www.graffitiboeke.co.za/af/24528/Boeke {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417152825/https://www.graffitiboeke.co.za/af/24528/Boeke |date=17 April 2020 }} URL opgespoor en besoek op 19 November 2019</ref> ==== Werk in 2000's ==== Na ’n lang stilswye waarin Breyten sweer dat hy nooit weer in Afrikaans sal dig nie (onder meer nadat Afrikaners in ’n internet-peiling op die webwerf van ''[[Die Burger]]'' gestem het dat hy nie lid van die volk behoort te wees nie) verskyn die indrukwekkende bundel ''Die windvanger''. Later volg ''Die beginsel van stof'' en ''Katalekte'', wat saam met hierdie bundel ’n drieluik vorm. ''Die windvanger'' word weer in nege afdelings verdeel.<ref>Britz, Etienne. Insig, Mei 2007</ref><ref>Marais, Danie. Rapport, 15 April 2007</ref><ref>Naudé, Charl-Pierre. Beeld, 30 April 2007</ref><ref>Prins, Jo. Beeld, 7 Mei 2007</ref> In 2008 word die Hertzogprys, die Universiteit van Johannesburg-prys, die [[W.A. Hofmeyr-prys]] en die Protea-prys aan “''Die windvanger''” toegeken, terwyl hierdie digbundel in dieselfde jaar ook op die kortlys vir die [[Helgaard Steyn-prys]] is. ''Die beginsel van stof'' bevat weereens blyke van Breyten se besondere woordvermoë, waar hy deur nuwe woordskeppings die taal verryk, besondere beelde skep en die gedigte laai met veelvuldige betekenislae. Temas wat hierin aangeraak word sluit in die digterskap en die ouderdom en dood, waarin afskeid geneem word van ontslape mense soos Van Zyl Slabbert, sy ma (Ounooi) en sy broer Basjan. Deurentyd lewer hy skerp kommentaar op korrupte politici. Die veertien sonnette wat hy geskryf het vir die fees wat tot sy eer op Hengelo in Nederland tydens sy sewentigste verjaarsdag gehou is, vorm ook deel van die bundel. In aansluiting by die res van sy oeuvre gebruik hy in hierdie bundel op meesterlike wyse die poëtiese tegnieke van inkantering, musikaliteit en opeenstapeling, sodat die blote klank en ritme van die gedig bydra tot die impak en betekenis daarvan. Zen-simbole soos die maan se refleksie op die water (aanduidend van verligting deurdat die een in die ander teenwoordig is en selfs die kleinste druppel water die gehele maan en ruimte kan reflekteer, asook simbool van die alomteenwoordigheid van die dood in die lewe) en die voël en vlerke doem ook hier, soos elders in sy poësie, gereeld op.<ref>Crous, Marius. Beeld, 14 Februarie 2011</ref><ref>Taljaard, Marlies. Rapport, 6 Maart 2011</ref> ''Katalekte'' se titel beteken “versameling fragmente van ou dig- of prosastukke”. Die subtitel is ''artefakte vir die stadige gebruike van doodgaan'' en die titel ontstaan dus waarskynlik uit die motto van die skrywer Cioran wat in die bundel opgeneem word, naamlik dat oeuvres sterf, maar nie fragmente nie, omdat hulle nooit geleef het nie. Die bundel sluit tematies aan by sy hele oeuvre en Breyten maak weer bemoeienis met die dood, die skryfproses, die erotiese liefde, die verhouding met die vaderland, reis en reiservarings. Telkens verras hy weer met sy vermoë om nuwe metafore en nuwe woorde te skep, terwyl die gebruik van terugkerende motiewe in sy werk soos die ysterkoei, voël, die ouers, die nar, die bobbejaan, lewe en dood en vele ander ook in gesprek tree met sy vorige werk en dit gedurig relativeer.<ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 50 no. 1 Herfs 2013</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 3 Desember 2012</ref> Hierdie omvangryke bundel van 212 bladsye word in sewe afdelings verdeel. Hierdie bundel vorm saam met ''Die windvanger'' en ''Die beginsel van stof'' ’n drieluik.<ref>Versindaba: http://versindaba.co.za/2012/11/19/onderhoud-met-breyten-breytenbach/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515091852/http://versindaba.co.za/2012/11/19/onderhoud-met-breyten-breytenbach/ |date=15 Mei 2016 }}</ref> Die bundel ''oorblyfsel / voice over'' (in Afrikaans en Engels) noem Breyten ’n “collage”, waarin hy getransformeerde variasies van sy vriend en Palestynse digter, Mahmoed Darwiesj, se werk opneem. Hy skryf die gedigte na Darwiesj se dood as fragmente van ’n voortgesette gesprek met hom. Die gedigte spreek van nostalgie en die hunkering na ’n beter lewe, terwyl die ooreenkomste tussen die Palestynse en Afrikaanse wêrelde ook opval. Dood en verganklikheid is die oorheersende temas.<ref>Crous, Marius. Beeld, 21 September 2009</ref><ref>Pienaar, Hans. Rapport, 20 September 2009</ref> In Frankryk word Breyten in [[2009]] vereer met die toekenning van die Max Jacob-prys vir ''Outre voix'', die Franse vertaling van ''oorblyfsel / voice over'' deur [[Georges Lory]]. In [[2010]] ontvang die bundel die Mahmoed Darwiesj-stigting se inhuldigingsprys en die oorspronklike Afrikaans / Engelse digbundel word in 2010 met die Protea-prys vir poësie bekroon vir die beste digbundel wat die voorafgaande jaar verskyn het.<ref>Stellenbosch Universiteit: http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/71886 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625083314/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/71886 |date=25 Junie 2016 }}</ref> ''Vyf-en-veertig skemeraandsange uit die eenbeendanser se werkruimte'' is weer vol van gedigte wat getuig van Breytenbach se vermoë om vernuftig met klank en beeld om te gaan. Die titel verwys na die digter se “werkruimte” en die veelvuldige verwysing na die sterre beklemtoon dat Breytenbach se werkruimte die heelal is, waar hy soos die planete, swartkolle en sterre die oneindigheid naspeur en alle dinge aan mekaar verbind. Beweging is dan ook een van die herhalende motiewe in die bundel.<ref>Hugo, Daniel. Rapport, 1 Junie 2014</ref> ==== Versamelbundels ==== Breyten se gedigte word in ’n menigte versamelbundels opgeneem, waaronder ’n baie ruim keuse in die bloemlesings wat die hele Afrikaanse poësieskat dek, soos ''Groot verseboek'' en ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn, sluit in ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte'', ''Woordpaljas'', ''Digters en digkuns'', ''Kraaines'', ''Die goue vreugde'' en ''Goudaar''. Hy publiseer ook sy gedigte in verskeie letterkundige tydskrifte, insluitende ''Contrast'', ''Sestiger'', ''Kol'', ''Standpunte'' en ''The bloody horse''. ’n Teken van sy groot internasionale aansien is dat sy werk vertaal is in onder andere Engels, Nederlands, Sweeds, Italiaans, Baskies, Bulgaars, Deens, Frans, Duits, Portugees en Spaans. ==== Poësie op CD's ==== Sy poësie is ook verkrygbaar op verskeie [[Laserskyf|CD’s]]. ''Om te Breyten'' is die eerste CD waarop kunstenaars hulle gunsteling-gedigte van Breyten toonset en uitvoer. In 2001 word dit opgevolg met ''Mondmusiek'', waarop Breyten ’n al groter rol speel. Hy lees van sy gedigte voor met musiek van plaaslike musikante op die agtergrond.<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 25 Junie 2001</ref> Hierdie CD word in 2010 deur luisteraars aangewys as die beste Afrikaanse album van die jaar. In 2002 volg ''Lady One'', waarop hy Engelse gedigte met veral ’n sterk Oosterse musiekbegeleiding voorlees.<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 12 Augustus 2002.</ref><ref>Pieterse, H.J. Beeld, 10 Julie 2000</ref><ref>Snyman, Henning. Rapport, 28 Mei 2000</ref> ''Beste Breyten'' is ’n keur uit al die CD’s en bevat ook ’n aantal nuwe snitte. [[Laurinda Hofmeyr]] bring in 2008 die CD ''Reis na die suide'' uit waarop sy ook van Breyten se gedigte sing wat sy self getoonset het. === Prosa === Breyten se eerste gepubliseerde prosawerk is ''Katastrofes'', waarin reeds bekende elemente uit sy digkuns ook figureer. Die gepynigde ek bevind hom in ’n absurde wêreld waarin alles aan die verrot is, op soek na identiteit, verwesenliking en troos. Soortgelyke tegnieke as in sy poësie word ook gebruik, soos aaneenskakeling van oënskynlik onverwante assosiasies, gebruik van fantasie, saamvoeg van teenoorgesteldes, alles weergegee met uitsonderlike beeldingsvermoë. Die prosa wyk af van normale perspektiewe en beeld nie noodwendig katastrofes aan soos wat dit normaalweg verstaan word nie. Dit is eerder flitse of fragmente waar sonderlinge gebeurtenisse as gewoon aangebied word of ’n fantasiewêreld as realiteit voorgehou word, met die mens as oorsaak van die katastrofes. Verder is daar mildelik gebruik gemaak van die paradoks, met ontsteltenis wat volg op die doodgewone en die gruwelike wat begroet word met geen verwondering nie. In die Afrikaanse prosa is hierdie stukke uniek, aangesien dit beweeg op ’n paralogiese vlak waar die betekenis redelike begrip ontwyk, maar die impak tog betekenisvol is.<ref name="ant" /><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> In 1964 word die Afrikaanse Pers Boekhandel-prys toegeken aan ''Katastrofes'' en ''Die ysterkoei'' ''moet sweet.'' ''Om te vlieg'' (''Opstel in vyf ledemate en ’n ode'') is sy heel eerste voltooide prosawerk, al word dit na ''Katastrofes'' gepubliseer. Reeds in 1967 is dit aanvaar vir publikasie, maar dit word dan deur vrees vir die streng sensuurwette van die tyd gekelder. Dit is die verhaal van Panus (samestelling van penis en anus) se begeerte om te vlieg, wat oor ’n tydperk van vyf seisoene strek. Hy bevind hom tydens oorlog in Slagterstad, ’n stad wat verwantskappe met Parys en Kaapstad toon. Die werk word geskryf uit ’n dubbelperspektief aangesien Panus beide karakter en verteller is. Sy begeerte om te vlieg is ’n verlange om aan die groei en ontbinding, dood en lewe te ontvlug en homself volkome te verwesenlik, waar om te vlieg eindelik gelykgestel word aan [[Nirwana]], die opperste bevryding. Hierdie begeerte kan ook gesien word as samehangend met die begeerte om te skryf. Die vyf seisoene (winter, winnel (winter en lente gekombineer), lente, somer en herfs) van die boek verwys ook na vyf wonderbaarlike vermoëns van [[Boeddha]] en omdat Boeddha die Al is, skep die vyf saam een liggaam wat meer as sy dele is. Hierdie vermoëns is kennis deur middel van die hemelse oor, kennis van ander se gedagtes, herinnering aan voorafgaande lewens, kennis van die dood en hergeboorte van ander wesens. So word die seisoene dan beide ’n herhaling van die ander en ’n nuwe perspektief, wat gelyktydig met die ander plaasvind. Dit is ’n werk wat heeltemal afwyk van die konvensionele verhalende prosa en dit skep ’n fantasiewêreld waarin die makabere en kosmiese ’n verbinding met mekaar aangaan.<ref>Brink, André P. ''Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1976.</ref> Breyten publiseer verskeie prosasketse in ''Sestiger'', ''Contrast'' en ''De Vlaamse Gids'' en uit hierdie werk (asook verskeie stukke wat uit die oorspronklike manuskrip van ''Katastrofes'' weggelaat is en prosastukke uit ''’n Seisoen in die paradys'') word keuses saamgebundel in ''De boom achter de maan'' in Nederland en ''Die miernes swel op ja die fox-terrier kry ’n weekend en ander byna vergete katastrofes en fragmente uit ’n ou manuskrip''. Hierdie werk is dus verwant aan ''Katastrofes'', alhoewel dit hoofsaaklik van mindere kwaliteit is.<ref>Olivier, Fanie. Die Transvaler, 1 Desember 1980</ref><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> Die kortverhaal ''Strafbare onskuld'' word in Julie 1968 in ''Contrast'' gepubliseer en daarna deur [[Hennie Aucamp]] in die versamelbundel ''Bolder'' opgeneem. Breyten se prosawerk verskyn ook in ander versamelbundels, insluitende ''Borde borde boordevol'' saamgestel deur Hennie Aucamp, ''Vertellers'' van Merwe Scholtz en ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' en ''Kort keur'', beide van [[Abraham H. de Vries]]. In ''’n Seisoen in die paradys'' (onder die skuilnaam B.B. Lasarus) doen hy verslag oor die besoek van hom en sy vrou aan Suid-Afrika in 1972–1973, waarin hy sy jeugwêreld ook herontdek en die Suid-Afrikaanse samelewing herevalueer. Die titel verduidelik die kortstondigheid van sy besoek aan sy oorsprong terwyl die skuilnaam BB (vir sy voorletters) na hom verwys en na Lasarus, die man wat die dood oorwin het nadat hy ’n seisoen in die graf deurgebring het. In die paradys is daar dus beide lewe en dood, hemel en hel. Die boek staan dan ook in die teken van vele afskeide van mense, gebiede en dinge wat hy geken het. Hy belig die teks met vele gedigte en sluit dan ook sy siening van die digterskap in die boek in.<ref>Brink, André P. Rapport, 23 Januarie 1977.</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau. Kaapstad Pretoria Johannesburg. Eerste uitgawe, 1980.</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 1, Februarie 1977</ref><ref>De Vries, Abraham. Beeld, 10 Januarie 1977</ref> Die boek is in Nederlands vertaal deur Hans Ester en Adriaan van Dis en in Engels deur Rike Vaughan. Na sy vrylating publiseer hy die prosabundel ''Mouroir'', wat grootliks in die tronk geskryf is. Dit bestaan uit nege en dertig kortprosatekste, waarvan elf in Engels geskrywe is. Die titel is die Franse woord vir ’n tehuis vir bejaardes, waar die inwoners op die dood wag en dus ook die betekenis van veroordeelde of gevangene inkorporeer. In aansluiting by sy vorige prosawerke word die inhoud surrealisties aangebied, met die onderwerp hoofsaaklik ervarings in die gevangenis. In die subtitel word die boek as “bespieëlende notas van ’n roman”, waardeur die aard daarvan (fragmente, sketse en meditasies) wat tog op ’n manier saamhang, aangedui word. Die spieël van hierdie subtitel is ook aanduidend van die wyse waarop dinge nie direk gesê word nie, maar eerder soos in ’n spieël weerkaatsings is, met die weerkaatsings wat ook in die verskillende tekste na mekaar weerkaats en dus by mekaar aansluit. Dit is dus ’n verwikkelde werk wat nie maklik sy geheime prysgee nie.<ref>Brink, André P. Rapport, 20 November 1983</ref><ref>Smuts, J.P. Die Burger, 10 Mei 1984</ref><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> ''Mouroir'' is in 1984 op die kortlys vir die toekenning van die Louis Luyt-prys. ''Boek (Deel een): Dryfpunt'' behandel die digaksie en die rol van waarneming en inspirasie. Dit is egter nie tegnies en realisties geskryf nie aangesien hy in die tronk (waar die boek geskryf is) uiteraard geen toegang tot verwysingswerke gehad het nie. Sy kennis van die literatuur en wye leeskennis sorg egter dat hy die wese van kuns, die skeppingsdrang en die skeppende daad kan ondersoek. Kreatiwiteit word hier verbind met fantasie, surrealisme, invoer van karakters uit sy vorige werke, hallusinasie en dies meer en hy sluit ook ’n beduidende aantal gedigte binne die teks in. Sodoende word dit beide fiksie en nie-fiksie, maar bied nogtans ’n boeiende blik op sy eie kreatiewe proses.<ref>Hambidge, Joan. Rapport, 26 Julie 1987</ref><ref>Pakendorf, Gunther. Die Burger, 24 September 1987</ref> ''Parool / Parole'' is ’n keur deur Francis Galloway uit sy openbare toesprake wat by verskeie geleenthede tussen 1968 en 2015 in Afrikaans en Engels gelewer is, asook briewe en ander tekste waarmee hy aan openbare debat oor aktuele kwessies deelgeneem het. Onder andere is daar sy toespraak by die Sestiger-somerskool wat in 1973 by die [[Universiteit van Kaapstad]] gehou is en ’n stimulus was vir Afrikaanse skrywers se maatskaplike betrokkenheid; die pleidooi wat hy in 1975 in die Hooggeregshof gelewer het voor die regter wat hom tronk toe gestuur het op aanklag van terrorisme; en sy omstrede toespraak by die aanvaarding van die Rapport-prys in 1986, waarin hy Afrikaners gekonfronteer het oor hulle instandhouding van ’n polisiestaat. Uit die stukke blyk Breyten se deurlopende verset teen ongeregtigheid en sy vermanings kan in alle gevalle na hierdie standpunt teruggevoer word.<ref>Burger, Willie. Beeld, 26 Oktober 2015</ref> === Engelse prosa === Verskeie Engelse prosawerke van hom verskyn na sy vrylating. ''The true confessions of an albino terrorist'' bevat ’n meer realistiese uitbeelding van sy tronkervarings as ''Mouroir'' (al speel hy ’n vir hom normale spel tussen werklikheid en fiksie of droom) en is dan ook die eerste boek wat hy skryf na vrylating. Hy dikteer die teks op bande en praat hierop deurentyd met sy vrou (wat die bande vir hom transkribeer), om haar te vertel wat hy jare lank moes verswyg. Sy openbaarmaking van die werklikheid binne die Suid-Afrikaanse tronke is ontstellend. Hoewel sy bedoeling was om ’n politieke teks te skryf, is die uiteinde tog ook ’n geskrif met letterkundige meriete, hoewel dit duidelik is dat sy meesterskap van Engels nie so sterk is as sy Afrikaans nie.<ref>Breytenbach, Kerneels. Die Burger, 12 April 1984</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 13 Mei 1984</ref><ref>Du Toit, André. Die Suid-Afrikaan. Lente 1984</ref> In 1984 is ''The true confessions of an Albino terrorist'' op die kortlys vir die toekenning van die Engelse C.N.A.-prys. ''End papers'' bevat essays, briewe en aantekeninge oor die toestand van blanke Afrikaners voor wat hy reeds beskou as die finale afbreuk van apartheid. Die roman ''Memory of snow and of dust'' se titel dui reeds aan dat ons hier te maak het met paradoksale verbindings, motiewe van kortstondigheid en verganklikheid en die poging om daardie vervlietende tye te onthou of vas te hou. Dit is hoofsaaklik surrealistiese prosa, wat nogtans ’n boeiende intrige bevat.<ref>Gouws, Tom. Insig, November 1989</ref><ref>Roos, Henriette. Rapport, 19 November 1989</ref> In 1990 wen “''emory of snow and of dust'' die Engelse C.N.A.-prys. ''All one horse: fiction and images'' bevat sketse oor mens, dier en wêreld op soek na sin en insig, wat op ’n sekere manier aan ''Katastrofes'' herinner. ''Return to paradise'' besin oor wedervaringe tydens ’n drie maande besoek van hom en Yolande aan ’n veranderende Suid-Afrika in 1991, waartydens hy in sy unieke posisie as beide buitestaander en inwoner weer helderheid oor sy geboorteland probeer verkry. Die boek verskyn aanvanklik in Nederlands (as ''Terugkeer naar het Paradijs'') voordat dit in Engels verskyn en is ’n reis-aanvulling vir ''ʼn'' ''Seisoen in die paradys'' en daarna sy besoek wat op sy tronkstraf en die boek ''The true confessions of an albino terrorist'' uitgeloop het, om sodoende ’n drieluik te vorm.<ref>Cilliers, Cecile. Insig, Maart 1994</ref><ref>Hambidge, Joan. Die Burger, 7 Desember 1993</ref> Die Sunday Times Alan Paton Award vir nie-fiksie word in 1994 toegeken aan ''Return to paradise''. ''The memory of birds in times of revolution'' is ’n versameling persoonlike geskrifte (essays, toesprake, referate en ope briewe) wat hy tussen 1987 en 1994 skryf. Hierin besin hy oor die politiek in Suid-Afrika en spreek sy menings uit oor aktuele sake, wat die apartheidsregering en die ANC-regering insluit, terwyl hy ook voorstelle aan die hand doen vir verbetering. Hy besef dat die ganse eeu immoreel is, waar die mensdom konsekwent wreed en destruktief optree teen sy buurman en die omgewing.<ref>Cilliers, Cecile. Rapport, 2 Junie 1996</ref><ref>Müller, Petra. Insig, Junie 1996</ref><ref>Nel, Jo. Beeld, 29 Julie 1996</ref> ''Dog heart'' (met subtitel ''a travel memoir'') bevat sketse oor sy Bolandse jeug, geskryf in opdrag van die Duitse uitgewer Hanser. Dit is deel van ’n reeks waarin bekende skrywers oor hulle gunsteling streke skryf. Die subtitel verwys egter dat Breyten steeds op reis is, op soek na sy jeug en na homself. Die titel verwys na Nietzsche se besluit om sy menslike pyn “hond” te noem, omdat dit net so getrou en onopsigtelik is en hy sy gevoelens daarop kon uitleef. Hy verwoord dan ook sy pyn van onthou, maar in ’n beheerste toon, wat juis daarom meer aangrypend word. Die skrywer bevind hom hier in Middle World, ’n plek wat later weer sy verskyning in sy prosa sal maak. Hierdie middelwêreld is wanneer jy jou tuiste verlaat het, maar nog nie ’n geborgenheid in ’n nuwe tuiste gevind het nie.<ref>Cilliers, Cecile. Rapport, 29 November 1998</ref><ref>Müller, Petra. Insig, Januarie 1999</ref><ref>Nel, Jo. Beeld, 15 Februarie 1999</ref> ''Dog heart'' is in 1999 op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys. ''A veil of footsteps'' (met die subtitel ''memoir of a nomadic fictional character'') is weereens ’n ongewone reisboek, waar die reis meer inwaarts as uitwaarts is. Die reis word in die boek ’n metafoor vir verbeelding, waar ’n bekende landskap voortdurend anders bekyk en beskryf word deur nuwe metafore daarvoor te vind. Hier is weer persoonlike refleksies van sy karakter Breyten Wordfool, wat hom in staat stel om die waarnemings in die derde persoon te maak en per geleentheid selfs in gesprek met homself te tree. Uiteindelik bly die refleksies egter vaag en verberg deur die sluier van voetstappe. Daar is ’n streep van moedeloosheid deur die boek, met kritiek op die verval, ongeregtigheid, misdaad en wanhopige toestande wat wêreldwyd ervaar word, maar sonder hoop dat die wêreld kan verander en dat verset werklik gaan help. Hierdie toestand gee ook deels uiting aan sy nomadiese karakter (vergelyk die subtitel) wat hom nêrens meer werklik tuis laat voel nie.<ref>Burger, Willie. Beeld, 14 April 2008</ref><ref>Human, Thys. Rapport, 27 April 2008</ref> In 2009 is ''A veil of footsteps'' op die kortlys vir die toekenning van die Herman Charles Bosman-prys vir Engelse letterkundige werk en outobiografieë. By Archipelago Books in [[New York Stad|New York]] publiseer Breyten ''Intimate stranger'', waarin hy besin oor die poësie in die algemeen en sy eie siening daarvan. Hy haal ander skrywers en digters ook aan en tree met hulle in gesprek oor die opvattings van die poësie, sodat poësie inderdaad ervaar kan word as ’n bepaalde manier van lewe.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 22 Februarie 2010</ref> Dit is ook ’n siening van sy eie digtersaktiwiteit. Hierdie boek het reeds in 2006 in Nederlands verskyn as ''Intieme vreemde''. ''Notes from the Middle World'' bevat essays oor die sosiaal-politiese situasie in Suid-Afrika en twee gedigte. Die titel-essay definieer die middelwêreld as ’n tussenplek waar jy jou tuiste verlaat, maar dat jou tuiste jou nie verlaat nie, wat teenstrydigheid en onsekerheid teweegbring.<ref>Kozein, Rustum. Rapport, 14 Maart 2010</ref> ''Intimate stranger'', ''A veil of footsteps'', ''Notes from the Middle World'' en ’n onvoltooide roman is ’n vierluik wat hy ''The Middle World Quartet'' noem. Terwyl elkeen apart gelees kan word, speel dit ook op mekaar in en motiewe, karakters en situasies daarin word in die verskillende boeke uit verskillende hoeke ondersoek. === Drama === Breyten maak sy debuut as dramaturg in 1997 by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] (KKNK) op [[Oudtshoorn]] met ''Boklied'', waarin belangwekkende kommentaar gelewer word op tydgenootlike werklikhede binne die Afrikanergemeenskap, veral die oorgang vanaf ’n Europa-orde na ’n Afrika-orde. Hierdie drama is onmiddellik omstrede weens die eksplisiete sekstonele en pront dialoog wat daarin voorkom, maar word ook waardeer vir die wyse waarop daarin geslaag word om mites, legendes en rituele aaneen te vleg. Die titel verwys na die bokdans wat in [[antieke Griekeland]] deel gevorm het van die erediens vir die god van wyn en teater, [[Dionysos]] (die Romeinse Bacchus), waaruit die klassieke tragedie ontwikkel het. Hierdie is egter geen tragedie nie en die subtitel dui dit aan as ''’n vermaaklikheid in drie bedrywe''. ’n Groep digters woon ’n konferensie by in ’n gevangenis (maar dit kan ook die paradys of hel wees). Die karakter Maker, wat die rol van die skrywer van die stuk speel, spreek die gehoor aan die einde van die eerste bedryf regstreeks aan soos die gebruik was in die [[Middeleeue]]. Van die karakters roep ook verskeie figure uit die verlede en hede op, soos Madonna wat Moeder Maria, [[Marilyn Monroe]] of die sangeres kan verteenwoordig. Aan die slot word Maker as sondebok geoffer, nadat aspekte van die dramaturg se persoon simbolies nageboots is en politieke en sosiale kwessies in hedendaagse Suid-Afrika aangeraak is. Die drama is ryk aan intertekstuele verwysings na ander werke, soos [[Arthur Rimbaud]] se ''’n Seisoen in die hel'' en [[Aristofanes|Aristophanes]] se ''Die paddas'' en ''Die voëls''. Hierdie verwysings word egter nie maklik deur die gemiddelde teaterganger gesnap nie, sodat die drama as ontoeganklik beskryf kan word.<ref>De Villiers, Aart. Insig, September 1998</ref><ref>Van der Westhuizen, P.C. Beeld, 8 Junie 1998</ref> ''Boklied'' ontvang die De Kat-Herrieprys by die KKNK, asook agt ENB Vita Streekteatertoekennings vir 1997–1998. Sy eerste Engelse drama, ''The life and times of Johnny Cockroach'', word in 1999 tydens die Grahamstadse Kunstefees opgevoer. Dit is ’n vervolg op ''Boklied'' en is weereens ’n stuk deurdrenk van simboliek en filosofie. Die titel verwys na die onsterflike kakkerlak wat ’n beslissing oor die eeue heen kan uitbring. ’n Regbank van drie vroue (wat die vroue, moeders, dogters, minnaars en weduwees verteenwoordig) verhoor die hoofspelers in die afgelope eeu se belangrikste gebeure. Hulle word opgeroep om vir oulaas die oortuigings, passie en drome te herleef wat gelei het tot revolusies, oorloë en omwentelinge. In die proses word die onbenulligheid van elke ideologie ontbloot en gestel teenoor die onbeskryflike lyding en sinnelose geweld wat dit meegebring het. In die nuwe Suid-Afrika is die terugkry van grond waarvan swart gemeenskappe in die apartheidsjare ontneem is en die terugwen van ’n eie trots gesetel in tradisionele norme die dryfveer. ’n Hoofman keer van die myne terug na sy ou grond, maar as hy sterwe, word sy dogter van die universiteit gehaal om oor te neem. Daar is dan konflik tussen die tradisionele en die nuwe, stedelike leefwyse. In die nuwe tuiswêreld is daar ook reeds ’n mafia wat geld maak deur dienste aan die inwoners te verkoop.<ref>Muller, Braam. Die Volksblad, 2 Julie 1999</ref> Hierdie drama word na hersiening in 2002 in die ''South African Theatre Journal'' gepubliseer. In ''Die toneelstuk'' (subtitel ''Belydenis in twee bedrywe''), wat sy debuut in 2001 by die KKNK het, vorm Breyten se jare in die gevangenis die agtergrond en die drama neem die vorm aan van ’n toneelstuk wat binne ’n tronk afspeel. Breytenbach word self in die stuk uitgebeeld as eerstens die jong gevangene Dawid / Inkwisiteur en die ouer Breyten as Baba Halfjan, wat op ’n troon (tennisskeidsregterstoel) sit en as ’n soort hoof van die jurie optree. Die kwessie van skuld staan sentraal in die debat wat die regisseur met die gevangene in die eerste bedryf voer, waar Dawid repeteer vir die koms van Dostojefski en in die proses sy sondes bely. Die stuk wag naamlik op die koms van die Russiese skrywer [[Fjodor Dostojefski|Dostojefski]], wat soos Breyten ook op sy dag om vermeende politieke redes ’n tyd in die tronk deurgebring het. Hierdie proses van wag het duidelike aansluiting by die Teater van die Absurde en die stuk ''[[Waiting for Godot]]'' van [[Samuel Beckett]]. Die repetisie van ’n toneelstuk binne ’n toneelstuk wat besig is om geskryf te word, sluit ook by hierdie teatertradisie aan. Dostojefski daag egter wel op en praat deur middel van gegewe vervat in sy roman ''Die gebroeders Karamazov'', en sluit dit aan by die debatte oor geloof en twyfel. Breyten voltooi die onvoltooide gedig in Dostojefski se werk, wat oor vryheid en ’n beter wêreld handel. Hierna neem Dostojefski in die tweede bedryf die plek van Baba Halfjan op die troon in, vervaag die werklikheid van Breytenbach se lewe en word die stuk algaande ’n uitbeelding van ’n droom, waarin verskeie intertekste oormekaar skuif en indringende sosiaal-politieke, filosofiese en religieuse standpunte gemaak word. Dit is veral die persoonlike belydenis so eie aan die Christelike godsdiens en sy uitwerking van persoonlike skuldgevoel wat aangeval word, maar die soustrein-mentaliteit van politieke magshebbers, die Afrikaner se posisie in ’n nuwe Suid-Afrika en die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|Waarheid- en Versoeningskommissie]] word alles aangespreek. Die boodskap is dat niks ons van die geskiedenis kan red nie, nie die politici nie, nie die godsdiens nie en eindelik ook nie die kuns nie. Die surrealistiese aanslag van beide Breyten se dramas, met die klem op die woord eerder as handeling, en die wye verwysingsraamwerk, plaas hoë eise op die gehoor en leser.<ref>Basson, Marthinus. Insig, Julie 2001</ref><ref>Olivier, Fanie. Beeld, 10 September 2001</ref> === Vertalings en redakteur === Breyten doen ook vertalings in Afrikaans, waaronder ''Titus Andronicus'' van [[William Shakespeare|Shakespeare (]]1970), ''Die skooltrein'' van Helen Acker (1970) en ''Die geheim van die houtbene'' van Griselda Gifford (1968). As redakteur is hy verantwoordelik vir die bundel ''Imagine Africa'', ’n versameling van essays, verhale, gedigte en genre-oorskrydende skeppings, asook ’n reeks afbeeldings van die grafiese werk van Amadou Kane Sy, ’n Senegalese kunstenaar. Werk van Suid-Afrikaanse skrywers en digters daarin is deur [[Charl-Pierre Naudé]], [[Adam Small]], Eben Venter en Breytenbach self. == Eerbewyse en toekennings == === Toekennings<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/breyten.html</ref> === * A.P.B.-prys vir ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes,'' 1965 * Hertzogprys vir digkuns 1999 (In 1984 toegeken, maar van die hand gewys) * CNA-prys vir ''Die huis van die dowe, Kouevuur'' en ''Lotus,'' 1970 * Van der Hoogt prys ('n Nederlandse prys) vir ''Skryt,'' 1972 * Perskor-prys vir ''Voetskrif,'' 1976 * Spesiale toekenning van die Jan Campert Foundation * Spesiale toekenning van die International Publisher's Prize (Prix des Septs), 1977 * Hertzogprys vir digkuns vir ''Die Windvanger,'' 2008 * Max Jacob-prys vir ''Outre Voix''/''Voice Over'', die Franse weergawe van''Oorblyfsel/Voice Over,'' 2010 * Mahmoud Darwish Literature Prize vir''Oorblyfsel/Voice Over,'' 2010 * Die CD ''Mondmusiek'' is as beste Afrikaanse album van die jaar gestem, 2010 * Max Jacob-prys vir ''Outre Voix''/''Voice Over'',die Franse weergawe van ''Oorblyfsel/Voice Over,'' 2010 * Mahmoud Darwish Literature Prize vir ''Oorblyfsel/Voice Over, 2010'' * Hertzogprys vir digkuns 2008 vir ''Die Windvanger'' === Eerbewyse === Benewens die vele pryse wat sy individuele boeke verower, word Breytenbach se werk en persoon by herhaling bekroon en word hy op velerlei maniere vereer. In 1972 word hy verkies tot lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Tydens sy verhoor in 1975 ontvang Breyten ’n kunsprys ter waarde van R1 000 van die Stadsraad van Vitry in [[Frankryk]]. Hy verower die Prix de Septs in 1977 vir sy literêre werk, ’n prys wat deur sewe internasionale uitgewerye ingestel is en waarvan hy die eerste ontvanger is. In 1978 kry hy ’n spesiale toekenning van die komitee van die International Publisher’s Prize. Hy word in 1980 benoem vir die internasionale Neustadtprys (waar hy met slegs een punt tweede eindig na die Tsjeggiese skrywer Josef Skvorecky). Hy ontvang in 1981 die eregeld van Poetry International, ’n prys wat toegeken word aan ’n digter wat onder meer deur sy werk in ’n ernstige situasie beland het. Van die Jan Campert-stichting ontvang hy in [[Den Haag]] in 1983 ’n spesiale prys om sy vryheid te vier en sy digterskap te stimuleer. Hy is die onderwerp van ’n film wat deur Jobst Grabow gemaak word en in 1983 oor Duitse televisie gebeeldsaai word, naamlik ''Prison mailbag x4 South Africa, a letter to Breyten Breytenbach''. In 1984 ontvang hy ’n toekenning van die beweging vir sosiale menseregte en in 1985 die Pierpaolo Pasolini-prys, vernoem na die wêreldbekende Italiaanse digter en filmregisseur. Breyten ontvang hierdie prys in erkenning vir die werk wat hy onder moeilike omstandighede gedoen het. In 1988 vereer die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] hom met ’n eredoktorsgraad vir wat hy vir die Afrikaanse taal gedoen het, ’n eer wat in 1993 gevolg word deur die [[Universiteit van KwaZulu-Natal]] in [[Durban]] in erkenning vir die groot sosiale en kulturele bydrae van sy werk en sy internasionale statuur. Die Universiteit van Gent in [[België]] vereer hom dan in 2014 met ’n eredoktorsgraad in erkenning van sy eiesinnige kunstenaarskap en sosiaal-kritiese werk. Die Internasionale Parlement van Skrywers verkies in November 1993 ’n Wêreldraad en ’n president. Sestig skrywers kom in [[Straatsburg|Strassburg]] byeen en verkies Adonis, [[Pierre Bourdieu]], [[Jacques Derrida]], Carlos Fuentes, Edouard Glissant, Toni Morrison en Breytenbach tot die Wêreldraad, met Salman Rushdie as president. Hierdie parlement stel hom ten doel om vir verdrukte skrywers te veg en die onafhanklikheid van vryheid van spraak en skryf te verdedig. In 1995 kry hy in Nederland die Jacobus van Looy-prys vir ’n kunstenaar wat skryf- en skildertalent kombineer. Op 6 Mei 1995 reël die Oudskolierebond van sy alma mater, die Hugenote Hoërskool in Wellington, ’n huldigingsaand vir hom te Provence in Wellington, waartydens ’n voordragprogram van sy werke aangebied word, en op 8 Mei 1995 oorhandig die Hugenote Hoërskool ’n eretoekenning aan hom. Ook in 1995 ontvang hy die twaalfde Malaparte-prys wat jaarliks deur die Vriende van [[Capri]] toegeken word ter herdenking van die Italiaanse joernalis en skrywer en ter erkenning van die politieke betrokkenheid en die literêre prestasies van die ontvanger. Poetry International maak hom in 1996 die onderwerp van die jaarlikse vertaalprojek wat deel is van hierdie fees. Verskeie dokumentêre films oor sy lewe word gemaak. Hierdie sluit in ’n Engelse film oor ''’n Seisoen in die Paradys'' in 1997 onder regie van die Sweed Richard Dindo, ’n film in Frans en ook die film ''Breyten the artist'' onder regie van Hennie Serfontein wat in 1997 op die rolprentprogram van die Grahamstadse kunstefees en ook op 3 vertoon word. Die stigting Weltenbürger Verein, onder beskerming van die motorvervaardiger [[Volkswagen]] in die Duitse stad Hannover, vereer hom in 1998 as ’n wêreldburger. In 2005 ken Pallo Jordan, die minister van Kuns en Kultuur, ’n toekenning van sy departement aan hom toe vir sy lewenswerk, maar hy weier hierdie toekenning. Sy ouerhuis Grevilleas in Wellington in die Boland word gerestoureer en dit word in Februarie 2007 geopen as die Breytenbach-sentrum vir die Kunste, waar hy onder andere periodiek skryfopleiding aanbied. Die sentrum wil ’n geleentheid bied vir talentvolle kunssinniges om hulle kuns uit te leef en as die middelpunt van die kultuurlewe in die streek funksioneer. Hy word in 2007 deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] benoem vir die [[Nobelprys vir Letterkunde|Nobelprys]]. Ten tye van sy sewentigste verjaarsdag hou die dorp Hengelo in Oos-Nederland vir twee weke vanaf 14-26 Junie 2009 ’n groot uitstalling van sy beeldende en letterkundige werk onder die titel “Raakruimtes”. Ook ter viering van sy sewentigste verjaarsdag word die Lente 2009 uitgawe van ''Tydskrif vir Letterkunde'' aan sy werk toegewy. In 2010 word die Mahmoud Darwiesj-toekenning vir sy lewenswerk in die Palestynse stad Ramallah aan hom oorhandig. Louise Viljoen publiseer in 2014 ’n indringende studie oor sy werk onder die titel ''Die mond vol vuur''.<ref>Fourie, Reinhard. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no.2 Vierde reeks Lente 2015</ref> Sy werk word ook gereeld opgevoer. In 2002 word ''Lappesait'' by die KKNK opgevoer met Pedro Kruger en Eugenie Swanepoel wat van Breyten se getoonsette poësie sing. Sy tronkgedigte word in 2009 deur die komponis Martin Watt in ’n opera omskep onder die naam ''Tronkvoël''. By Woordfees op Stellenbosch in 2010 word die produksie ''Verse in my vingers'' met die eerste prys vir woordmusiek bekroon. == Publikasies<ref>Digitale bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=brey004</ref> == === Poësie === * ''Die ysterkoei moet sweet'', Johannesburg, 1964 * ''Die huis van die dowe '', Kaapstad, 1967 * ''Kouevuur'', Kaapstad, [[1969]] * ''Lotus'', Kaapstad, 1970 * ''Skryt. Om 'n sinkende skip blou te verf'', Amsterdam, 1972 * ''Met ander woorde'', Kaapstad, 1973 * ''Voetskrif'', Johannesburg, 1976 * ''Sinking Ship Blues'', Toronto, 1977 * ''And Death White as Words''. ''An Anthology'', Londen, 1978 * ''In Africa even the flies are happy'', Londen 1978 * ''Blomskryf'' (Bloemlesing?) Emmarentia, 1979 * ''Eklips'', Emmarentia, 1983 * ''('Yk')'', Taurus, 1983 * ''Buffalo Bill'', Emmarentia, 1984 * ''Lewendood'', Emmarentia, 1985 * ''Judas Eye'', Londen – New York, 1989 * ''Soos die so'', Emmarentia, 1990 * ''Nege landskappe van ons tye bemaak aan 'n beminde'', Groenkloof, 1993 * ''Die hand vol vere'', Kaapstad, [[1995]] (bloemlesing?) * ''Oorblyfsels, 'n Roudig'', Kaapstad, [[1997]] * ''Papierblom (72 gedigte uit 'n swerfjoernaal)'', Human & Rousseau, Kaapstad, 1998 (onder skuilnaam Jan Afrika) * ''Lady One'', Kaapstad, 2000 (Keurversameling liefdesgedigte) * ''Ysterkoei-blues'', Kaapstad, 2001 (Versamelde gedigte 1964–1975) * ''Lady One: Of Love and other Poems'', New York, [[2002]] * ''Die ongedanste dans'', Kaapstad, 2005 (Gevangenisgedigte 1975–1983) * ''Die windvanger'', Kaapstad, [[2007]] * ''Oorblyfsel/Voice over'', Human & Rousseau, 2009 (Gedigte in Afrikaans met die Engelse weergawe op die oorkantste bladsy.) * ''die beginsel van stof'', Human & Rousseau, 2011 * ''katalekte – artefakte vir die stadige gebruike van doodgaan'', H&R, 2012 * ''vyf-en-veertig skemeraandsange'', Human & Rousseau, 2014 * ''die na-dood'', Human & Rousseau, 2016 * ''Die singende hand: Versamelde gedigte'', 1984–2014 * ''op weg na kû'', 2019 * ''Hokhokaai: Fragmente'', Hond, 2021 === Prosa === * ''Katastrofes'', 1964 ('n Versameling kort-kortverhale, wat deur Breytenbach as deel van die [[poësie]] van sy [[oeuvre]] gesien behoort te word. Die hele ''Katastrofes'' verskyn dus ook in die [[bloemlesing]] ''Ysterkoei-blues''.) * ''Om te vlieg'', Kaapstad, 1971 (roman) * ''De boom achter de maan'', Amsterdam, 1974 * ''Die miernes swell op …''), Emmarentia, 1980 (stories) * ''A Season in Paradise'' (Een seizoen in het paradijs), Amsterdam – New York – Londen, 1980 (Roman, [[Sensuurwet (Apartheid)|weergawe nie aan sensuur onderwerp nie]]) * ''Mouroir: Mirror Notes of a Novel'', Londen – New York, 1983 * ''The True Confessions of an Albino Terrorist'', Londen – New York, 1983 * ''Spiegeldood'', Amsterdam , 1984 * ''End Papers'', Londen, 1985 (essays) * ''Memory of Snow and of Dust'', Londen – New York, 1987 (roman) * ''Boek. Deel een'', Emmarentia, 1987 (essays) * ''All One Horse. Fiction and Images'', Londen, 1989 * ''Hart-Lam'', Emmarentia, 1991 (essays) * ''Return to Paradise. An African journal'', Londen – New York, [[1992]] * ''Memory of Birds in Times of Revolution'' Londen – New York, 1996 (essays) * ''Dog Heart. A travel memoir'', Kaapstad, 1998 * ''Woordwerk'', Kaapstad, 1999 * ''A veil of footsteps'', Kaapstad 2008 * ''Notes from the Middle World'', Haymarket Books, Chicago, 2009 * ''Parool/Parole: Versamelde Toesprake/Collected Speeches'', Penguin Books, Kaapstad, 2015 === Dramas === * ''Boklied,'' 1997 * ''The life and times of Johnny Cockroach,'' 1999 * ''Die toneelstuk'' (subtitel ''Belydenis in twee bedrywe''), 2001 === Kompakskywe === * ''Mondmusiek'', 2001 * ''Lady One'', 2002 === Vertalings === * ''Die geheim van die houtbene'' – Griselda Gifford, 1968 * ''Die skooltrein'' – Helen Acker, 1970 * ''Titus Andronicus'' – William Shakespeare, 1970 === Redakteur === * ''Imagine Africa'', 2001 == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse skrywers]] * [[Lys van Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Boeddhisme]] == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk1980 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) ''Samehang en sin.'' Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe prosa''. Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe Derde druk 1972 * Brink, André P. ''Breyten Breytenbach''. in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989 * De Vries, Abraham H. ''Kort vertel'': ''Aspekte van die Afrikaanse kortverhaal.'' Suid-Afrikaanse Instituut Amsterdam, 1998 * Ferreira, Jeanette. ''Breyten: die simbool daar.'' Saayman & Weber. Kaapstad, 1985 * Galloway, Francis (red.) ''Breyten Breytenbach: Woordenaar, Woordnar: 'n Huldiging'' Protea Boekhuis, Pretoria, 2019 * Grobler, Hilda. ''Bolder.'' Blokboeke 57. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1988 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Ontsyferde stene.'' Inset-Uitgewers. Stellenbosch. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1996 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe Eerste druk, 1973 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers. Kaapstad. Vyfde uitgawe. Sewende druk, 2007 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969 * Opperman, D.J. ''Verspreide opstelle.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1977 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas''. Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Derde uitgawe. Derde druk, 1993 * Scholtz, J. du P. ''Oor skilders en skrywers.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1979 * Snyman, Henning. ''Kort keur:'' ''Abraham H. de Vries.'' Reuse-Blokboek 3. Academica. Pretoria Kaapstad en Johannesburg. Tweede druk, 1983 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 2006 * Viljoen, Hein. ''Breyten Breytenbach (1939-) alias Panus, alias Don Espejuelo, alias Bangai Bird, alias Kamiljoen''. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998 * Galloway, F. (red.) ''breyten breytenbach, woordenaar woordnar.'' Protea Boekhuis, {{ISBN| 9781485310655}} === Verhandelings en proefskrifte === * Anker, W. (2007) Die nomadiese self - skisoanalitiese beskouinge oor karaktersubjektiwiteit in die prosawerk van Alexander Strachan en Breyten Breytenbach. Universiteit van Stellenbosch. * Conradie, P. (1981) 'n Ondersoek na die tydruimtelike aspek in Voetskrif van Breyten Breytenbach. Universiteit van Kaapstad. * Fagan, E. (1988) Die rol van die outeur in moderne literêre teorie, met spesifieke verwysing na die ek-poësie van Breyten Breytenbach en DJ Opperman. Universiteit van Kaapstad. * Ferreira, J. (1982) Terugkerende simbool in die poësie van Breyten Breytenbach. Universiteit van Pretoria. * Galloway, F. (1974) Die sinestetiese beeld in die poesie van Breyten Breytenbach. Universiteit van die Vrystaat. * Galloway, F. (1987) Breyten Breytenbach- die skrywer as openbare figuur. Universiteit van die Vrystaat. * Green, B. (2012) A skopos-based analysis of Breytenbach’s Titus Andronicus. Universiteit van Stellenbosch. * Grobler, M. (2016) Breyten Breytenbach's "Middle World" - the "Middle World as diaspora, identity, and consciousness". Universiteit van Pretoria. * Kirsten, E. (2013) Tussen tale - oortekening as vertaalstrategie in Breyten Breytenbach se bundel Oorblyfsel- Voice Over. Universiteit van Stellenbosch. * Morkel, A. (1992) Buitebladontwerpe as bydrae tot teksinterpretasie van Breyten Breytenbach se Buffalo Bill in die Ongedanste dans. Universiteit van Noordwes. * Roodt, P.H. (1977) Ek (-spreker) in Die ysterkoei moet sweet van Breyten Breytenbach. Universiteit van Pretoria. * Smuts, S. (1995) 'n post-strukturalistiese beskouing van Breytan Breytenbach se Die Ysterkoei moet sweet en ("YK"). Universiteit van Kaapstad. * Viljoen, L. (1988) Breyten Breytenbach se (`yk') - 'n semiotiese ondersoek. Universiteit van Stellenbosch. === Tydskrifte en koerante === * Anker, W.P.P. ''Om tuis te gaan in styl: Territoriumskepping in Breyten Breytenbach se ’n Seisoen in die paradys (1976) en Dog Heart (1998).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Anoniem. ''Breyten nooi 10 digters na Spier.'' Beeld, 16 Februarie 2013 * Anoniem. ''Breytenbach se toesprake gebundel.'' Beeld, 30 Junie 2015 * Bekker, Pirow. ''Die ‘Ek’ in die Voorstellingsgedig aan Breyten Breytenbach''. Standpunte, Nuwe reeks 86, Desember 1969 * Beukes, Marthinus. ''Vlae tussen woorde as poëtikale spilpunte in ‘nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde’ en ‘die windvanger’ van Breyten Breytenbach.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Botma, Gabriël. ‘''Storm’ om Breyten raak nou absurd''. Die Burger, 21 April 2001 * Breytenbach, Breyten. ''Die een oud-tronkvoël bel die ander…'' Insig, Julie 1999 * Breytenbach, Kerneels. ''Breyten sê nee vir SA prys.'' Die Burger, 28 April 1984 * Botha, Johann. ''Breyten die skilder soek geen gunste.'' Die Burger, 18 Desember 1993 * Brink, André P. ''Blomme vir Boeddha''. Standpunte. Nuwe reeks 73, Oktober 1967 * Brink, André P. ''Verbeeldingsvlug''. Standpunte. Nuwe reeks 74, Desember 1967 * Brümmer, Willemien. ''Die geluid van drome.'' By, 12 September 2009 * Burger, Willie. ''Taal as ‘ingang’ tot die wêreld: reis, verbeelding, herinnering en identiteit na aanleiding van Breytenbach se ‘A veil of footsteps’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Cloete, T.T. ''Die kort en heel vorm van Breytenbach se ‘Die Boenk’.'' Standpunte. Nuwe reeks 146, April 1980 * Coetzee, Ampie. ''Só het Breyten vir homself sy mensheid bewys.'' Rapport, 7 Desember 1975 * Coetzee, Ampie. ''Mag Breyten nog baie verse teen die dood skryf''. Beeld, 16 September 1999 * Coetzee, Ampie. ''Wat woorde beteken: ’n Voorwoord.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Coetzee, Ampie .''Die vlugtige taal van vergeet: Die metafoor by Breyten Breytenbach''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Coetzee, Ampie. ''Sy onvrede met woorde bly''. Beeld, 20 September 2014 * Crous, Marius. ''Breyten Breytenbach se uitbeelding van die gevangenis.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 1 Vierde reeks Herfs 2015 * Degenaar, J.J. ''Breyten se taal – só kry dit beslag''. Die Burger, 20 Junie 1983 * De Villiers, Riaan. ''Breyten keer terug.'' Die Suid-Afrikaan. Herfs 1986 * De Vries, Willem. ''Breyten se Middelwêreld.'' Beeld, 28 April 2010 * De Vries, Willem. ''Motte het die trui verslind…'' Beeld, 10 November 2012 * Du Plooy, Heilna. ''Die inkerende waarneming''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Galloway, Francis. ''Tydens die vrystelling van ‘Breyten Breytenbach as openbare figuur.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2, Mei 1991 * Galloway, Francis. ’''Ek is nie meer een van ons nie’: Breyten en die volk''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 41 no. 1, Somer 2004 * Giliomee, Hermann. ’''True confessions’, ‘End papers’ and the Dakar conference: A review of the Political arguments.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Gouws, T. ''Fases in die ontwikkeling van die Breytenbach-oeuvre''. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 1, Maart 1990 * Greeff, Rachelle. ''Bitterbrak Buiteblaf lê nooit op Baas se baadjie''.Rapport, 6 September 2009. * Jordaan, Dirk. ''Klankman Breyten''. Plus, 29 Mei 2002 * Keyser, Gawie. ''Breyten kry kunsprys.'' Beeld, 15 September 1995 * La Vita, Murray. ''Om van nes tot nes te kan koekoe''. Beeld, 23 Februarie 2008 * La Vita, Murray. ''Vrou met klein portrette'', By, 2 April 2011 * La Vita, Murray. ''Om woord en lyn te meng''. Beeld, 30 Januarie 2013 * La Vita, Murray. ''Skeppingsproses ’n poging om waansin af te weer.'' Beeld, 27 Maart 2014 * Le Grange, Carina. ''Breyten se tronkverse word opera in Afrikaans''. Plus, 13 Oktober 2009 * Lombard, Magda. ''Intertekstualiteit en vervanging in die digkuns van Breyten Breytenbach n.a.v. twee gedigte uit ‘Voetskrif’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Louw, Liesl. ''Breyten, Senegalese haaks oor eiland.'' Beeld, 8 Maart 2005 * Meiring, Eben. ''Breyten in Frans.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 4, November 1988 * Meiring, Eben. ''Breyten, Cendrars en die literêre reis.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 2, Mei 1989 * Müller, H.C.T. ''Visie plus visier: Breytenbach se prosa n.a.v. onlangse tekste.'' Tydskrif virLetterkunde. Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981 * Müller, H.C.T. ''Visie plus visier II.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 2, Mei 1981 * Nash, Andrew. Zen Communist: ''Breyten Breytenbach’s view from underground.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Naudé, Charl-Pierre en Breytenbach, Breyten. ''Kyk tog wat daar (ook) staan''. Boeke-Insig. No. 4 Winter 2008 * Naudé, Charl-Pierre. ''Sien hoe klik klak woorde.'' Rapport, 6 September 2009 * Naudé, Charl-Pierre. ''Breyten Breytenbach: Leuenverklikker, manteldraaier of albinoterroris?'' Rapport, 24 Januarie 2010 * Nel, Johan. ''Breyten & broers kom tuis.'' Rapport, 25 Februarie 2007 * Oakes, Philip. ''Portrait of an artist in exile''. Sunday Times Magazine, 8 Julie 1984 * Olivier, Fanie. ''Ballingskap en die gedig''. Standpunte. Nuwe reeks 104, Desember 1972 * Pienaar-Vosloo, Anet. ''Op reis deur Breyten se Parys.'' By, 26 Januarie 2013 * Pieterse, Henning. ''Leesmodus vir Breyten se ’n brief van hulle vakansie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 1, Februarie 1992 * Rabie, Jan. ''Die Breytenbachs en Breyten''. Die Burger, 18 Desember 1982 * Retief, Hanlie. ''Die windvanger van Moermikland''. Rapport, 23 Maart 2008 * Roodt, P.H. ''Die ek is nie ek nie: Breyten en Van Wyk Louw.'' Tydskrif vir Letterkunde, Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Rossouw, Johann. ''Breyten agter tralies''. Beeld, 19 Mei 2001 * Saayman, Sandra. ’''Writing is travelling unfolding its own landscape. A discussion with Breyten Breytenbach on ‘A veil of footsteps’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Scholtz, Merwe. ''Die vele paaie na vryheid van die albino terroris.'' Insig, Mei 2004 * Slabber, Coenie. ''Breyten vertel hoe hy dig.'' Rapport, 13 Januarie 1991 * Slabbert, H. le R. ''Die godin in die ikoon – gedagtes oor religie en kuns in ‘ikoon’ van Breyten Breytenbach.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 2, Mei 1981 * Slippers, Bibi. ''Breyten Breytenbach, bennekindjie''. Rapport. My tyd, 26 Mei 2013 * Smith, Ian en Slabber, Coenie. ''Digter ná 7 jaar uit tronk.'' Rapport, 5 Desember 1982 * Smith, Francois. ''Murder your darlings: Breytenbach, die dood en die vrou. T''ydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Smuts, Lisbé. ''Die ‘ek’ in ‘(‘yk’)’: Die desentralisasie van die subjek in Breyten Breytenbach se digbundel ‘(‘yk’)’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Steenberg, Elsabe. ’''n Bespreking van vyf verhale uit ‘Kort keur’ van Abraham H. de Vries''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Ten Berge, Hans C. ''Niet bestelde brief aan een nomade.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Toerien, Barend J. ’''n Voetnoot by Breyten se ‘Judas eye’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27, no.3 Augustus 1989 * Van der Merwe, Annari. ''… wil dig in Afrikaans stuiptrekkende taal…'' Standpunte. Nuwe reeks 108, Augustus 1973 * Van Krevelen, Lourens. ''De creatieve bewegingen van een vrije geest: aantekening over het contrast tussen Breytenbach’s integrale werkwijze en de gefragmenteerde perceptie van zijn werk''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Van Niekerk, Annemarié. ''Holland vereer Breyten.'' Plus, 6 Julie 2009 * Van Rooyen, Ina. ''Hier iewers hond.'' By, 20 Maart 2010 * Van Rooyen, Johan. ''Breyten se beelde bly by jou spook.'' Insig, Februarie 1994 * Van Vuuren, Helize. ''Rilke en Breytenbach: twee digters in Parys''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 2, Mei 1993 * Van Vuuren, Helize. ’''Die taal asyn aan die lippe’: ’n oorsig van Breyten Breytenbach se poësie-oeuvre''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 2, Lente 2006 * Van Vuuren, Helize. ’''Labyrinth of loneliness’: Breyten Breytenbach’s prison poetry (1976–1985).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Viljoen, Hein. ''Gespreksvoorwaardes vir die poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 1, Februarie 1979. * Viljoen, Louise. ''Die leser in Breyten Breytenbach se tronkpoësie''. Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 === Internet === * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/04/6/3/3.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/10/18/13/1.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/09/14/BJ/10/GallowayoorBB.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/11/04/6/5.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/01/22/4/3.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/05/29/20/1.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/06/20/5/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2008/01/12/SK/12/VoetnootBreyten.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2008/02/22/SK/13/breyte.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/03/20/BJ/8/bjbreyten1-BV-BW.html * Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2008/09/08/RH/15/proteaprys.html * Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2009/09/08/RY/4/RB_RachelleoorBreyten-viering.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2009/12/03/VB/14/breyten.html * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2013/03/05/VB/4/LF004-StoryA.html == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * [http://www.nyu.edu/fas/Faculty/Global/BreytenBreytenbach.html 'n Bladsy oor Breytenbach by die Universiteit van New York] * [http://amsterdam.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-0204/msg00150.html Ope brief aan Generaal Ariel Sharon] (deur Breyten Breytenbach) * [http://www.stellenboschwriters.com/breyten.html Stellenbosch Writers] * http://www.goreeinstitute.org/ * Tydskrif vir Letterkunde: http://www.letterkunde.up.ac.za/argief/43_2/04%20Van%20Vuuren%2003.pdf * [https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-breyten-breytenbach-woordenaar-woordnar/ Artikel op Maroela Media, ''Boek: breyten breytenbach: woordenaar, woordnar''] {{Sestigers}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Breytenbach, Breyten}} [[Kategorie:Franse digters]] [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Franse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] f6w0vmeczz752t8grmu0zyqjutcprnw 0 49 2909009 2905791 2026-06-03T07:46:46Z Jcb 223 2909009 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = C. Louis Leipoldt | bynaam = | beeld = C Louis Leipoldt.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Leipoldt ca. 1915 | geboortenaam = Christian Frederik Louis Leipoldt | geboortedatum = [[28 Desember]] [[1880]] | geboorteplek = [[Worcester]], [[Kaapprovinsie]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1880|12|28|1947|4|12}} | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Unie van Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | beroep = Skrywer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] (1935) | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''C. Louis Leipoldt''' (1880–1947) was ’n [[Suid-Afrika]]anse dokter, [[digter]], [[dramaturg]] en [[skrywer]], wat verskeie toekennings ontvang het vir sy skryfwerk, insluitende die [[Hertzogprys]] vir [[poësie]] en [[drama]]. Hy was een van die leidende figure van die [[Afrikaanse Taalbeweging#Tweede Taalbeweging|Tweede Taalbeweging]] (tesame met [[Jan F.E. Celliers]] en [[Totius|J.D. du Toit]]). Benewens [[gedig]]te, het hy ook [[roman]]s, [[toneelstuk]]ke, kinderverhale, kookboeke en 'n reisjoernaal geskryf. Hy was 'n liefhebber van die natuur, en het dit dikwels as tema vir sy werk gebruik, maar met spesifieke klem op die legendes en landskappe van sy geliefde Hantam. Ander temas betrek die lyding en pyn wat deur die [[Tweede Vryheidsoorlog]] veroorsaak is, en die kulturele leefwêreld van die [[Kaapse Maleiers]]. == Lewe en werk == Christiaan Frederik Louis Leipoldt is op [[28 Desember]] [[1880]] gebore<ref>Lewensbesonderhede is veral verkry uit J.C. Kannemeyer se omvattende biografie, “Leipoldt: ’n Lewensverhaal”</ref> in die huis van sy grootvader aan moederskant, eerwaarde Louis François Esselen, destyds sendeling op [[Worcester]]. Beide sy ouers stam uit sendingfamilies. Leipoldt se grootvader aan vaderskant is Johann Gottlieb Leipoldt, wat saam met P.D. Lückhoff en G.A. Zahn in 1818 die grondlegger was van die Rynse Sending in [[Suid-Afrika]] en die eerste sendingstasie op [[Ebenhaezer]] aan die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifantsrivier]] gestig het. Sy vader, Christian Friedrich Leipoldt (4 Oktober 1844 – 11 November 1911), is ’n Duitse predikant wat op [[Wupperthal]] in Suid-Afrika gebore is maar sy skoling vanaf sy vyfde jaar in Barmen in [[Duitsland]] ondergaan. Onder die vaandel van die [[Rynse Sendinggenootskap]] het hy vanaf 1869 tot 1879 sendingwerk gedoen in [[Nederland]]s [[Oos Indiese Kompanjie|Oos-Indië]] (Sumatra). Sy moeder is Anna Meta Christina Esselen (29 Maart 1848 – 23 November 1903), vroeër van Worcester. Sy ouers is op 15 Oktober 1874 in [[Sumatra]] met mekaar getroud. Hy is die vierde van vyf kinders waarvan net vier groot word. Hy het ’n ouer suster, Louisa Frances Carolina (Issa) (gebore 1875), ’n ouer broer Johann Gottlieb Wilhelm (Johnny) (1877) en ’n jonger suster Catharina Wilhelmina (Katy) (1888). Sy ouer broer Charles William is in Mei 1879 gebore, maar is slegs tien dae na sy geboorte oorlede en word in Sumatra begrawe voordat die gesin terug na Suid-Afrika verhuis. Omdat alle poste binne die [[Rynse Sendinggenootskap]] in daardie tyd gevul is, kan Leipoldt se vader slegs as hulpprediker by sy skoonvader se gemeente op Worcester diens doen, waar hy hoofsaaklik onderwys gee in die sendingskool. Tot met sy vierde jaar bly die jong Leipoldt dus op Worcester. Ten einde ’n pos te kry gaan sy vader in 1883 oor na die [[Calvinisme|Calvinistiese]] geloof. In Junie 1884 verhuis die gesin dan na [[Clanwilliam]], waar sy vader leraar word in die plaaslike [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerde Kerk]] en waar hy groot word. Sy eerste besoek aan [[Kaapstad]] is in 1886, waar sy vader die sinodesitting bywoon en hy besoek Kaapstad dan weer in 1890 met die volgende sinodesitting. Hy is in 1887 langdurig siek aan sinkingskoors (waarskynlik rumatiekkoors), wat sy hart aantas en vir die res van sy lewe moet hy sorg dra om nie sy hart te ooreis nie. Hoewel Louis ’n goeie verhouding het met sy vader, is sy moeder sieklik en temperamenteel en voel die jong Leipoldt nooit geborge in sy verhouding met haar nie. Sy moeder is op 23 November 1903 aan [[beri-beri]] oorlede. Alhoewel daar ’n goeie dorpskool op Clanwilliam was, ontvang hy sy skoolopleiding tuis van sy vader en ’n [[Latynse alfabet|Latynse]] leraar. As kind het hy vrye toegang tot sy vader se groot verskeidenheid boeke en is al vroeg belese in die [[Engelse]], Nederlandse, Duitse en [[Franse]] taal en literatuur, terwyl hy ook van Latyn kennis dra en ook Maleis kon praat. Die nadeel van sy tuisopleiding is dat hy nie goed onderrig is in [[rekenkunde]] of [[meetkunde]] nie, waarmee hy vir die res van sy lewe sukkel. Van vroeg af het hy ’n belangstelling in die natuur en begin as jong kind reeds met ’n plantversameling en klipversameling. Hy vergesel sy vader na die periodieke Sinodesittings van die Nederduits Gereformeerde Kerk in Kaapstad, waar hy in 1890 die skeikundige professor [[Paul Daniel Hahn|Daniel Hahn]] van die Suid-Afrikaanse Kollege ontmoet, wat hom oor sy vakgebied onderrig. Hy ontmoet ook vir professor [[Peter MacOwan]] van die [[herbarium]] van die regering en leer in 1895 deur hom ook vir meneer (later doktor) [[Harry Bolus]] ken. MacOwan en Bolus stel hom bekend aan die geheime van die [[plantkunde]]. In 1895 ontmoet hy die plantkundige en reisiger Rudolf Schlechter op Clanwilliam en onderneem dieselfde jaar ’n reis deur [[Namakwaland]] saam met hom. Hier vind hulle ’n onbekende blomsoort, wat deur Schlechter vernoem word as ''[[Aspalathus leipoldtii]]'', ter herinnering aan sy jong vriend. In Julie 1897 lê Leipoldt die matrikulasie-eksamen van die [[Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop|University of the Cape of Good Hope]] suksesvol af. Vanaf Maart 1896 begin hy gereeld berigte skryf vir ''The Cape Argus'', ''The Cape Illustrated Magazine'', ''The Cape Times'' en ''De Zuid-Afrikaan''. Reeds op 24 September 1896 publiseer hy onder ’n skuilnaam (Forsythe W. Bancombe) ’n brief in ''The Cape Times'' waarin hy gelyke regte vir alle burgers, swart en wit, bepleit, wat tot groot polemiek in die koerant lei. Ná matriek verlaat hy teen November 1898 sy ouerhuis en verhuis na Kaapstad, waar hy hom voorberei vir die staatsdienseksamen en dit in Desember 1898 suksesvol aflê. Deeltyds studeer hy dan verder aan die University of the Cape of Good Hope vir ’n Intermediêre B.A.-graad, maar weens sy probleme met die vereiste [[Wiskunde]] en Rekenkunde slaag hy nie die eksamen nie. In hierdie tyd verstewig sy vriendskap met Harry Bolus, by wie hy dikwels besoek aflê. Leipoldt werk as junior verslaggewer mee aan ''De Kolonist'' (opvolger van ''Het Dagblad'', wat in 1896 deur [[S.J. du Toit]] begin is) en in September 1899 word hy aangestel op die redaksie van die nuut gestigte ''The South African News''. Na die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]] tree hy op as korrespondent van ’n hele aantal pro-Boerse Europese koerante, onder andere ''Het'' ''Nieuws van den Dag'' in [[Den Haag]] in Nederland, ''Neueste Nachrichten'' van Hamburg in Duitsland, ''Petit Bleu'' in Brussel in België, die ''Chicago Record'' en die ''Boston Post'' in die Verenigde State van Amerika en ''Daily Express'' en die ''Manchester Guardian'' in Brittanje. Vir ''Het Nieuws van den dag'' skryf hy benewens oorlogsberigte ook maandeliks ’n reeks “''Brieven uit de Kaapkolonie''”. Hy is vanaf 1900 tot 1901 werksaam as verslaggewer van die Rondgaande Hof wat die Kaapse rebelle moet verhoor en moet vanaf April 1901 optree as waarnemende redakteur van ''The South African News'' wanneer die redakteur tot gevangenisstraf veroordeel word op grond van sogenaamde opruiende artikels teen die Britse magte. Baie van sy oorlogsverse, wat later in “''Oom Gert vertel en ander gedigte''” saamgebundel word, dateer uit hierdie tyd nog voor sy een-en-twintigste verjaardag. As ''The South African'' ''News'' in Oktober 1901 weens krygswet nie meer gepubliseer mag word nie, vertrek hy op 25 Januarie 1902 met die S.S. Persic na [[Londen]]. Hier doen hy aanvanklik vryskut joernalistieke werk vir die ''Manchester Guardian'', vir wie hy oorlogskorrespondent was, wat hom ook na [[Europa]] stuur om verslag te doen oor die stakings wat in daardie tyd onder dokwerkers, lettersetters en diamantslypers in Nederland, [[België]], [[Spanje]] en Frankryk geheers het. Sodoende leer hy ook die vasteland van Europa ken en hierdie is die eerste van ’n aantal sodanige besoeke wat hy later namens verskeie koerante doen. In Utrecht voer hy ook kort voor die [[Vrede van Vereeniging]] onderhoude met dr. [[Willem Johannes Leyds|Willem Leyds]], staatsekretaris van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], en president [[Paul Kruger]]. Vanaf September 1902 skryf Leipoldt hom in by Guy’s Hospital waar hy met geldelike hulp van meneer Bolus in die geneeskunde studeer, terwyl hy steeds vryskut joernalistieke werk vir verskeie koerante en tydskrifte doen, insluitende die ''Manchester Guardian'', ''The Spectator'', ''The Gentleman’s Magazine'', ''Macmillan’s Magazine'', ''The Monthly Review'' en ''The Westminster Review''. In 1905 onderneem hy ’n maandlange reis deur [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], terwyl hy gereeld die Kerstyd in [[Yorkshire]] deurbring en tydens vakansies telkens ’n ander deel van Brittanje besoek. In 1907 besoek hy die vasteland weer wanneer hy na Switserland toe gaan om ’n mediese kongres by te woon en ook tyd in Italië deurbring. Reeds in 1905 het hy al sy verpligte werk vir sy mediese kursus voltooi en is gereed om die eindeksamen af te lê, maar die regulasies vereis dat hy hom eers na vyf jaar as student vir die eksamen kan aanmeld. Vir die volgende twee jaar wy hy dus sy aandag aan spesiale onderwerpe. Hy skryf ook in vir die Londense matriekeksamen, maar druip twee keer Wiskunde, wat die Engelse kwalifikasie van M.D. buite sy bereik plaas. Tydens sy studentejare word Leipoldt in Maart 1906 redakteur van ''Guy’s Hospital Gazette'', wat daartoe lei dat hy later daardie jaar deur sir Henry Burdett genader word om as redakteur op te tree van sy blad ''The Hospital'', in daardie tyd die grootste mediese tydskrif in die land. Hy beklee hierdie posisie met kort onderbrekings tot laat in 1910 en in hierdie hoedanigheid maak hy kennis met verskeie groot hospitale in Europa en [[Amerikaanse Rewolusie|Amerika]]. In Junie 1907 maak hy sy studies as geneesheer klaar en verwerf die Licenciate of the Royal College of Physicians (L.R.C.P.) en die Membership of the Royal College of Surgeons (M.R.C.S.). Hy ontvang ook die goue medaljes (die hoogste toekenning wat ’n student van Guy’s kan ontvang) plus sertifikate in die medisyne sowel as die chirurgie. Hy werk dan vir ’n aantal maande tot Januarie 1908 as huisarts in Guy’s Hospital, ’n aanstelling wat ’n groot eer is, al is daar nie ’n salaris aan verbonde nie. Sy akkommodasie in die hospitaal en voedsel is egter gratis. Hierna werk hy ’n rukkie as locum tenens vir ’n dokter in New Cross. In Maart 1908 vertrek hy op ’n studiereis deur Europa, wat deur ''The Hospital'' geborg word op voorwaarde dat hy ’n reeks artikels skryf oor studiemoontlikhede vir Britse studente op die vasteland. Sy eerste stop is in [[Berlyn]] in Duitsland, waar hy by plaaslike klinieke werk en lesings bywoon, hoofsaaklik in die [[ortopedie]]. Hiervandaan besoek hy Europese stede soos Leipzig, Hamburg, Dresden, Halle, Praag, Brünn, Wene, [[Warschau]] en Wroclaw (destyds Duitse Breslau), waarna hy na Rusland gaan om in [[Moskou]] ondersoek in te stel na die stand van die mediese dienste in hospitale aldaar. Hierna gaan hy na Graz in Oostenryk waar hy vir ’n aantal maande kindersiektes bestudeer, waarna hy saam met ander ’n paar van die spitse in die [[Alpe]] gaan uitklim. Vier van die artikels wat hy in hierdie tyd skryf word in 1909 deur die Londense Scientific Press in ’n pamflet van 32 bladsye onder die titel “''The ideal graduate study institution: What Germany has done''” gepubliseer. Deur Italië keer hy dan terug na Londen, waar hy in Oktober 1908 aankom en in November 1908 die eksamens vir die Fellowship of the Royal College of Surgeons (F.R.C.S.) aflê. Weens griep wat hy onder lede het, druip hy egter hierdie eksamen. Hy kry dan ’n aanstelling as persoonlike geneesheer vir die geselskap van die blinde koerantmagnaat Joseph Pulitzer en in Desember 1908 gaan hy per boot na Amerika, vanwaar die geselskap in ’n luukse seiljag al langs die kus vaar en onder andere Kuba, Meksiko en Brasilië aandoen en dan terugkeer via die ooskus van Amerika. Leipoldt kry tydens hierdie reis die geleentheid om stede soos [[New York Stad|New York]], Washington, [[Chicago]] en [[Boston]] te besigtig. Daarna vertrek hulle na Europa en arriveer op 18 April 1909 in [[Lissabon]] in Portugal, waar Leipoldt die geselskap verlaat. Terug in Londen behaal hy in Mei 1909 die Fellowship of the Royal College of Surgeons (F.R.C.S.), waarna hy later hierdie maand weer ’n uitgebreide reis deur Europa onderneem, hierdie keer saam met meneer Bolus. Hulle besoek Italië, Switserland, Duitsland, Nederland en België en keer dan na ses weke terug na Londen. As huisdokter doen Leipoldt dan diens by dr. Daniell van New Cross en vir spesifieke dae per week doen hy ook diens by twee groot hospitale. In Oktober 1909 open hy sy eie algemene mediese praktyk, terwyl hy ook by geleentheid die praktyk van dr. Daniell behartig. Hy is ook deeltyds verbonde aan die Duitse hospitaal te Dalston en die kindersiekehuis te Chelsea. Naas sy voortgesette redaksie van ''The Hospital'' behartig hy in hierdie tyd ’n weeklikse rubriek vir ''The South African News''. In September 1910 word hy ’n voltydse posisie as skooldokter van die London City Council in Hampstead aangebied, ’n betrekking wat hy met ’n kort onderbreking in 1912 beklee tot met sy vertrek na Suid-Afrika. Tydens sy jaarlikse besoek aan Londen sterf Leipoldt se weldoener Harry Bolus op 24 Mei 1911 aan ’n hartaanval, iets wat vir Leipoldt ’n besondere groot persoonlike verlies was, terwyl sy vader op 11 November 1911 op besoek aan sy suster Issa op Hopefield tot sterwe kom. In Londen ontwikkel Leipoldt tot ’n knap kok, wat meermale afloswerk in restaurante doen. Hy werk onder andere in die kombuis van die beroemde Franse sjef Augustu Escoffier in die beste hotel van sy tyd, die Carlton, en voltooi onder sy leiding ’n diploma in internasionale kookkuns. In hierdie hoedanigheid vergesel hy selfs per geleentheid vir Escoffier na [[Buckingham-paleis|Buckingham]]-paleis om vir onthale te kook. In Januarie 1912 bedank hy as skooldokter om gesondheidsredes, nadat hy ’n blindedermoperasie ondergaan en hy ontwikkel ook ernstige longontsteking, vermoedelik weens ooreising. Om te herstel doen hy aansoek om ’n pos as skeepsdokter op ’n vragskip, die SS Ulysses, en onderneem dan ’n lang seereis na die [[Oostenryk|Ooste]] en besoek onder andere die eilande [[Java]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] (tans deel van Indonesië). Op hierdie reis word hy geboei deur die gedenkteken vir die rebel [[Pieter Erberveld]] naby Batavia, aan wie hy later aandag sou skenk in sy letterkundige oeuvre en verskeie stukke, meesal onvoltooid, oor hom skryf. Onderweg doen Leipoldt ook by Gibraltar en Port Said aan die beginpunt van die Suezkanaal aan. Oor hierdie reis skryf hy later “''Uit my Oosterse dagboek''” en verskeie gedigte wat hoofsaaklik in “''Uit drie wêrelddele''” gepubliseer word. Hy keer in Mei 1912 na Londen terug. In hierdie tyd skryf en publiseer hy die boek oor kos en eetgewoontes, “''Common sense dietics''”, asook “''The school nurse: Her duties and responsibilities''”. Na ’n kort tyd as locum vir drs. Maitland en Daniell kry hy in Augustus 1912 weer sy pos as skooldokter in [[Hampstead]] terug, waar hy in 1913 ook die redaksie van die amptelike blad van die vakgenootskap van skooldokters, ''The School Hygiene'', behartig. In 1913 onderneem hy saam met ’n groep skoolkinders ’n reis deur België. In April 1914 keer Leipoldt terug na Suid-Afrika, waar hy aangestel is as hoof van die nuut gestigte Mediese Inspeksie van Skole in Transvaal en vestig hom in Pretoria. Vir hierdie pos is daar nog geen behoorlike wetgewing en ordonnansies nie en hy moet aanvanklik individuele toestemming van elke ouer kry om die kinders te ondersoek. Die armoede onder die plattelandse mense en die ondervoeding wat daarmee gepaardgaan, het baie van hierdie kinders se liggaamlike en geestelike groei benadeel. In die Bosveld was omtrent helfte van die kinders lyers van malaria of bilharzia. Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in Augustus 1914 word Leipoldt met die rang van kaptein na die Suid-Afrikaanse Leër gesekondeer en hy word in Oktober 1914 aangestel as generaal [[Louis Botha]] se persoonlike arts tydens die veldtog in Duitswes-Afrika. Vir sy rol in hierdie veldtog ontvang Leipoldt in 1918 eervolle vermelding in ’n dokument geteken deur sir [[Winston Churchill]] in sy hoedanigheid as Staatsekretaris van Oorlog. In Junie 1915 kan Leipoldt weer sy werk as mediese skoolinspekteur hervat en hy bedien ook in 1916 vir Natal en die Kaapprovinsie van advies wanneer hulle ook wil begin met ’n skool mediese diens. Sy omvattende publikasie in 1916 oor “''Skoolgesondheid''” (geskoei op “''The school nurse''” maar met Suid-Afrikaanse voorbeelde en gevalle) is dan ook die eerste handleiding oor hierdie onderwerp in Afrikaans. In die tweede helfte van 1919 word hy vir ses maande as skooldokter na die Kaapse Onderwysdepartement gesekondeer en hy lê eindelik sy betrekking as skooldokter in die Transvaal af aan die einde van 1922. In [[Pretoria-Wes|Pretoria]] bly Leipoldt aanvanklik by sy suster Issa en haar man, die Engelse predikant Robert Pattison. Hierdie reëling eindig in Oktober 1918, wanneer Leipoldt nie langer Issa se moeilike temperament en haar kinders se onbeheerste gedrag kan hanteer nie en hy vir ’n ruk in die Pretoria Club bly. Volgens oorlewering bly hy hierna ’n ruk saam met [[Eugène Marais]], maar hierdie saamwonery, as dit plaasgevind het, moes binne ’n kort rukkie in ’n botsing geëindig het. Hierna is die verhouding tussen hierdie twee digters stram. In November 1919 betaal Leipoldt sy studieskuld aan dr. Bolus finaal af en koop hy vir hom ’n huis in Meirsstraat 125, Sunnyside, waar sy neef [[Ewald Auguste Esselen|Ewald Esselen]] en sy gesin die huis met hom deel. Van Januarie 1923 is hy as assistent-redakteur verbonde aan ''De Volkstem'' in Pretoria, ’n koerant wat onder die redakteurskap van F.V. Engelenburg die Suid-Afrikaanse Party van generaal Smuts goedgesind was. Kort na sy toetrede begin Leipoldt met sy gereelde rubriek “''Diwagasies van oom Gert''”, waar hy die woord “diwagasies” omskryf as “afdwalings” of “’n rondlopery met woorde”. Kenmerkend van die rubriek is Leipoldt se eerlike en reguit styl, waarmee hy verskeie instansies en persoonlikhede aanvat. Met onderbreking in 1925 hou hy hierdie rubriek vol tot 1931. In September 1924 bedank Engelenburg as redakteur van ''De Volkstem'' en Gustav Preller word dan aangewys as die nuwe redakteur. Die verhouding tussen hom en Leipoldt is nooit goed nie en op 10 Februarie 1925 laat weet Preller vir Leipoldt dat sy dienste by die koerant nie verder nodig is nie. Generaal Smuts is met die algemene verkiesing van 1924 bekommerd oor verlore steun van sy party ná die mynonluste van 1922. Hy nader dus vir Leipoldt, as bekende volksdigter, om hom as kandidaat van die Suid-Afrikaanse Party verkiesbaar te stel in die [[Wonderboom-natuurreservaat|Wonderboom]]-Suid kiesafdeling. Leipoldt en ook Smuts se party verloor die verkiesing en dit is die eerste en enigste keer wat Leipoldt hom aktief met die politiek bemoei. Hy word weer in 1943 gevra om hom vir die Verenigde Party in Worcester beskikbaar te stel, maar wys dit van die hand. In April 1925 vestig Leipoldt hom permanent in [[Kaapstad]] en nadat hy eers woonplek huur, koop hy in 1927 die dubbelverdiepinghuis Arbury in [[Kenilworth]], wat hy in September 1927 betrek. In Kaapstad praktiseer hy as kinderspesialis en versorg ook vanaf 1927 die redaksionele werk van die ''South African Medical Journal'', wat van 1932 ook tweetalig uitgegee word as ''Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Geneeskunde''. Vir ''Die Huisgenoot'' behartig hy die gereelde rubriek “''Geneeskundige vrae''” onder die skuilnaam Medikus en lewer ook verskeie artikel en verhale vir hierdie tydskrif. Hy is vanaf 1927 tot 1939 deeltydse dosent in kindersiektes aan die Universiteit van Kaapstad en gee in hierdie posisie elke Dinsdag en Donderdag lesings en praktiese demonstrasies in die Somerset Hospitaal. Hy tree ook op as sekretaris van die Mediese Vereniging vanaf 1927 tot Desember 1944, voltyds vanaf 1939. In 1943 stel die raad hom in kennis dat die pos van redakteur van die ''South African Medical Journal'' en sekretaris van die Mediese Vereniging aan P.J. de Villiers aangebied is en hulle oorhandig ’n brief aan Leipoldt waarin sy kontrak gekanselleer en sy dienste beëindig word. Wanneer De Villiers egter vir die pos bedank, word Leipoldt heraangestel tot aan die einde van 1944 en beding hy gunstige terme vir homself. Sy inkomste uit sy medies-verwante bedrywighede is onvoldoende en hy vul dit veral aan met sy skryfwerk. Deur die jare skryf hy gereeld artikels vir koerante en benewens die “''Diwagasies van Oom Gert''” rubriek in ''Die Volkstem'' skryf hy ook ’n gereelde rubriek oor kos en die kookkuns in ''Die Huisgenoot'', wat na sy dood as “''Polfyntjies vir die proe''” gepubliseer word. Na sy aftrede op sestigjarige leeftyd wy hy hom veral aan die joernalistiek. Met die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] skaar Leipoldt hom by die Eerste Minister Jan Smuts se beleid van betrokkenheid teen [[Duitsland]] en as sekretaris van die Mediese Vereniging organiseer hy praktiserende medici vir vrywillige diens, terwyl op sy inisiatief die federale raad van die Mediese Vereniging vergoeding reël vir afhanklikes van dokters wat tydens militêre diens ongeskik raak of beswyk. Wanneer Duitsland Nederland in Mei 1940 binneval, skryf Leipoldt ’n verklaring van meegevoel wat hy aan Smuts voorlê as amptelike verklaring, wat dan net so in ''Die Volkstem'' verskyn. Hy skryf ook ’n aantal oorlogsgedigte waarin hy sy gevoelens oor die oorlog en sy verontwaardiging oor sommige Afrikaners se traak-my-nie-agtige houding oor die inval in Nederland uitspreek. Hierdie gedigte stuur hy aan die Nederlandse digter [[Jan Greshoff]] en dit verskyn in April 1944 in die Nederlandse tydskrif ''De Stoep'', wat in Batavia gepubliseer is, en op 24 Julie 1944 in ''Die Volkstem''. Hoewel nie van Leipoldt se beste gedigte nie, is die hartstog en passie wat daaruit spreek aangrypend, terwyl hy met hierdie gedigte ook optree as gewete van sy volk. Alhoewel Leipoldt ’n vrygesel is, maak hy verskeie seuns groot en laat hulle verder studeer. Baie van hierdie seuns is onder diegene wat hy tydens sy skoolbesoeke raakloop en wat óf baie skrander óf baie behoeftig is. Hy reël ook verskeie skoolkampe vir leerlinge om hulle opvoeding aan te help en neem onder andere, saam met ’n paar onderwysers en volwassenes, ’n groep van vyf en twintig kinders in 1928 op ’n opvoedkundige reis na [[Groot-Brittanje|Brittanje]]. Op hierdie reis neem hy ook in Brittanje ’n sewejarige seun wettiglik aan wat hierna as Jeffery Barnett Leipoldt bekend sou staan. ’n Ander seun wat ook by hom inwoon is Peter Shields, later ’n dokter en kopiereghouer van Leipoldt se letterkundige geskrifte na sy dood. Hierdie twee is dan ook mede-erfgename van sy boedel. Sy voogdyskap van seuns, gekoppel met die feit dat hy nooit getroud is nie, laat vele spekulasies oor sy seksualiteit ontstaan. Hierdie saak word indringend deur Kannemeyer aangespreek in sy biografie, met die slotsom dat daar geen bewyse is dat hy gay was nie en dat die getuienis van seuns wat by hom ingewoon het, teen so ’n bewering gekant is. Leipoldt was egter ’n baie private persoon en bitter min is bekend van sy persoonlike intieme verhoudings met lede van beide geslagte. Dit is egter opvallend dat hy bitter min liefdesgedigte geskryf het en dat dit onbekend is aan wie ’n gedig soos “''Wys my die plek''” gerig is. Hy is verder ’n eksentrieke persoon wat veral daarvan hou om oordrewe en radikale uitsprake te maak, klaarblyklik met die uitsluitlike doel om te skok en reaksie uit te lok. Hierdie gewoonte veroorsaak egter dat sy eie mededelings en inligting oor feitelike gevalle nie altyd te vertrou is nie, terwyl mense wat hom nie goed geken het nie, terselfdertyd ’n skewe indruk van sy persoonlikheid kry. By sy vriende was hy egter bekend as ’n goedhartige man<ref>Sien I.D. du Plessis se “Aantekeninge uit Tuynstraat” bladsye 1-7</ref> Met sy naderende aftrede by die Mediese Vereniging en al die seuns reeds uit die huis, verkoop hy in Junie 1944 sy woning. Hierna woon hy in by dr. Bobby Forsyth se huis in [[Nuweland]] terwyl dié diens doen in die [[Tweede Wêreldoorlog]], waarna hy kamers huur by mev. O’Connor in Seepunt. Op Saterdag [[12 April]] [[1947]] is hy in Kaapstad aan hartprobleme oorlede en sy as word begrawe in die Pakhuispas naby [[Clanwilliam]]. == Skryfwerk == [[Lêer:Oom Gert vertel.jpg|duimnael|250px|Voorblad van ''Oom Gert vertel en ander gedigte'' deur C. Louis Leipoldt.]] === Poësie === Leipoldt skryf reeds in sy kindertyd gedigte en ’n opstel wat hy op ongeveer twaalfjarige ouderdom aan ''The Boy’s Own Paper'' stuur, verwerf in Februarie 1893 ’n eerste prys in die afdeling twaalf tot sestien jaar. Van Maart 1896 verskyn daar gereelde bydraes van hom in ''The Cape Argus''. “''Oktobermaand''”, wat later een van sy bekendste gedigte word, is reeds in 1897 geskryf en hy skryf in die jare 1896–1897 ook reeds ander gedigte soos “''Ou Booi se pondok''”, “''Sterretjie''”, “''Die ou meul''”, “''Mordegai''” en “''Op my ou Karoo''”. In die Afrikaanse letterkunde lewer hy baanbrekerswerk. As digter verwoord hy die smart van die Afrikaner na die tragiek van die Anglo-Boereoorlog en open die oë van sy volk vir die natuurprag van sy land, beskryf in die prag van sy eie taal. Van sy gedigte is tydloos en word steeds gereken as van die beste en mooiste wat in Afrikaans verskyn het. “''Boggom en Voertsek''”, “''Op my ou ramkietjie''”, “''Oom Gert vertel''”, “''Wys my die plek''”, “''Van Noot se laaste aand''” en “''’n Handvol gruis uit die Hantam''” is enkele voorbeelde. Hy is een van die eerstes om die volkslied in sy gedigte te gebruik en hy maak ook ruim gebruik van ironie. Verder is hy die eerste om belydenispoësie in Afrikaans te skryf en gebruik te maak van die gewone spreektaal of praatpoësie. Hy is nie eerstens ’n volksdigter wat nasionale temas verwoord nie, soos talle ander van sy geslag, maar ’n kunstenaar wat skoonheid en vrye uitdrukking nastreef. Daarby het hy ’n liefde vir die vreemde en bring ander wêreldstreke en kulture na die Afrikaanse letterkunde, om so die Afrikaanse tematiek te verruim. Gemeet teen sy tydgenote is sy poësie veel meer universeel van aard, met sy beste oorlogsgedigte wat byvoorbeeld uitstyg tot protes teen alle vorms van geweld en sy natuurverse wat ’n aansluiting vind by die psige. Teen hierdie agtergrond is dit jammer dat sy teksversorging dikwels slordig was, soos Kannemeyer in sy biografie oor Leipoldt aantoon, sodat dit selfs moeilik is om ’n definitiewe weergawe van ’n groot aantal van sy gedigte vas te stel. Reeds met die verskyning van sy eerste digbundel, “''Oom Gert vertel''<ref>Kamp, J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> ''en ander gedigte''”, oes Leipoldt lof van vooraanstaande kritici in. In Nederland spreek die bekende digter Albert Verwey en letterkundige C.G.N. de Vooys hulle positief uit oor sy digkuns en daarmee saam ook oor die bewys dat Afrikaans wel op eie voete kan staan en ’n eie letterkunde kan ontwikkel. [[W.E.G. Louw]] bestempel hierdie bundel as Leipoldt se belangrikste bundel en wat digterlike vormgewing betref ook die sterkste. Die bekende taalkundige J.J. Smith skryf ’n inleiding vir die bundel, waarin hy die sterk mening uitspreek dat hierdie gedigte aantoon dat Afrikaans die natuurlikste kommunikasiemiddel vir die Afrikaner is. Leipoldt bundel hier hoofsaaklik gedigte oor die Anglo-Boereoorlog en die Suid-Afrikaanse natuur. Die titelgedig is een van die hoogtepunte in sy oeuvre, waar Oom Gert die storie van “sy sterfte” vertel. Oom Gert is as Kapenaar tydens die Anglo-Boereoorlog self te bang om iets vir die Boere te doen, maar daar is tog van sy kontreimense wat voel dat dit hulle plig is om te help. Oom Gert gee vir twee jongmans van die dorp perde om hulle te help om kommando toe te gaan. Dit is duidelik dat oom Gert nie weet of hy te veel of te min gedoen het nie. Die klimaks van sy verhaal is die teregstelling van die twee jongmans Bennie en Johnnie as Kaapse rebelle, maar die manier waarop die verhaal vertel word en die baie skynbaar onbelangrike inligting wat oom Gert deurgee, verklap ontsaglik baie van sy eie karakter en van die res van die dorpsmense. Die emosies van oom Gert verhewig en verander soos hy die verhaal vertel en homself deurentyd probeer verontskuldig, sodat die dramatiese impak van sy vertelling hewig is. Hierdie dramatiese direktheid word ook teruggevind in sterk gedigte soos “''Vrede-aand''”, “''’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie''”, “''In die konsentrasiekamp''” en “''Aan ’n seepkissie''”. “''Vrede-aand''” is in 1902 in Londen geskryf, kort na die aankondiging van die vredesluiting in Vereeniging. Hier is ook ’n bepaalde spreker aan die woord, ’n ontnugterde jong Afrikaner wat hom in hierdie tyd in Londen bevind en saam met sy hoorder ’n bottel soetwyn drink terwyl die mense buite hulle oorwinningsfees vier. Die spreker bekyk in elke strofe die oorwinning en die gevolge vir sy volk uit ’n ander hoek, met die bitter refrein en die drink van die wyn as bindingselemente. In sy beskonke toestand gee die spreker vrylik teuels aan sy emosies, wat smart, vernedering en ’n persoonlike skuldbesef insluit omdat daar nie meer gedoen is om vryheid te behou nie. “''’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie''” is gebaseer op twee volksliedjies (“''Siembamba''” en “''Potjie rys, potjie vleis''”), met sommige reëls wat na die hol uitsprake van volksleiers klink. Hierin word die wrede lot van die kinders in die konsentrasiekampe op aangrypende en ironiese wyse verwoord teen die agtergrond van die troostende aard van die liedjies waarop dit gebaseer is. “''In die konsentrasiekamp''” gee met sy ironiese refreinreël uit Dante se “''Paradiso''” slegs skynbare vertroosting. “''Aan almal wat voorgegaan het''” is ’n interessante mengsel van natuurgedig en oorlogsgedig, met die natuur wat gevul is met herinneringe van die lyding van die volk. “''Oktobermaand''” en “''Lenteliedjie''” is tiperend van sy vreugde in die natuur en word baie bekend, terwyl hy in sterk kontras in “''Die soutpan''” die natuur se dorheid uitbeeld. Vele ander natuurverskynsels word ook beskryf, soos in die geslaagde “''Die doringboom''”. “''Op my ou Karoo''” is nie soseer ’n loflied aan die natuur nie as ’n uitbeelding van die spreker se begeerte om in die “grougeel klei” te rus, met ’n suggestie van sy eensaamheid. Die bundel word afgesluit met ’n twintigtal persoonlike en eerlike “''Slampamperliedjies''”, wat eiesoortig is aan Leipoldt se digkuns en waarin hy sy innerlike gewaarwordinge verwoord, soos in die aangrypende “''Sekretarisvoël met jou lange bene''”, “''Ek sing van die wind''”, “''Jy sê vir my''”, “''Klossies, jul bewe en bibber''” en “''Kriekie, jy wat op die solder sanik''”. In hierdie verse stel die spreker vrae oor die misterie van die bestaan en oor sy plek in die wêreld en kom hy soms tot ’n persoonlike onthulling. Omstreeks 1916 begin Leipoldt met ’n epies-liriese reeks gedigte oor die Voortrekkers, maar in sy besinning oor hierdie tydperk van die geskiedenis vind hy dan veel wat nie heroïes is nie. Die uiteinde is dat<ref>Pienaar, E.C. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Dingaansdag''” in sy eie woorde in die voorwoord meer ’n aaneenskakeling word van los gedagtes oor volkstoestande as die beoogde epos. Daar is wel fragmente van deurdagte betekenis, aangrypende bewoënheid oor tragiese gebeure en ’n aantal sterk liriese verse, maar oor die algemeen is hierdie bundel ’n groot insinking in vergelyking met sy debuut. Die titel van die bundel is slegs gedeeltelik van toepassing op die verse, aangesien geen enkele heldefiguur uit die Groot Trek tree na vore tree nie. Na die lang en onbeholpe “''Aanroeping''” word die lewe en mymeringe van die Voortrekkers op die vooraand van die Trek weergegee, terwyl die verhale van Glaukus, Wolraad Woltemade en Koenraad Fiet deur stories om die kampvuur vertel word. Daarna volg gedigte oor die aankoms in Natal, ’n skets van Dingaan en gedigte oor die moorde op vrouens en kinders. In later drukke word van die gedigte grondig verwerk en ’n aantal byvoegings en weglatings gemaak. “''Die koperkapel kom uit sy gat''” is die hoogtepunt in die bundel en beeld diere uit (die koperkapel, meerkat, ystervark, geitjie en steenuil) wat kommentaar lewer op ’n veldslag uit die Trek. Sommige van die gedigte in “''Uit drie wêrelddele''” ontstaan reeds in Europa en Oos-Indië en word sedert 1914 in tydskrifte gepubliseer, sodat dit sy vorige bundel gedeeltelik voorafgaan. Die titel verwys dan na die ontstaansplek van die gedigte, naamlik Europa, Indië en Suid-Afrika. Die openingsgedig is die lang “''’n Voorspel vir ’n Afrikaanse heldedig''”, waarin die Portugese ontdekkingsreisigers wat vanaf die vyftiende eeu die Kaap aandoen, besing word. Hoewel die vroeë geskiedenis hier op beeldryke wyse beskryf word, bly dit by beskrywing eerder as noodwendigheid. Drie reekse gedigte in hierdie bundel is noemenswaardig. Die siklus van agt “''Sonnette''” beeld gesamentlik ’n liefde se opbloei en uiteindelike teleurstelling uit, met “''Die aakligste''” ’n besondere hoogtepunt. Die gedeelte “''Uit my Oosterse dagboek''” verruim die tematiek om vir die eerste keer Afrikaanse gedigte oor ’n nie-Afrikaanse natuur te skep. Die eksotiese natuurskoon van die trope word beskryf (“''Vaarwel aan Insulinde''”, “''Padang''” en “''Die oerbos''”, laasgenoemde met ’n weelde van plante en diere). Dit is egter veral die mense van die Ooste (“''Aan Seli''”, “''Meta Api''”) en die eensame stryders (“''De Lesseps''”, “''Aan Multatuli''”) wat bekoor. Uitstaande is weereens die “''Slampamperliedjies''”, hierdie keer 52 van hulle, wat insluit die klassiek geworde “''’n Handvol gruis uit die Hantam''” (waar die handvol grond en gedroogde blare assosiatief die jeugwêreld oproep en die spreker besef hoe ryk aan geestelike goedere hierdie wêreld en sy herinneringe daaraan inderdaad is); “''Boggom en Voertsek''” (met sy aangrypende weergawe van die onbekende diere se sinnelose lewe en sterwe); “''Waar die Katberg, witkapok-gekroon''” (die verhaal van twee beeste wat, waarskynlik saam met die Groot Trek, ’n nuwe wêreld in die noorderland leer ken); “''Waar die koue noordpool-naarheid''” (met pragtige beelding van die wit ysbeer en sy bestaan); “''Ek het ’n mannetjie van potklei gemaak''” en “''In ’n gat daar onder die sukkeldoring''” (met die speel- en sprokieswêreld van die kind as boustof) en “''Op my ou ramkietjie''” (waar die musikant se spel op die eensnaar-instrument aan die natuur gerig is, waaruit hy vertroosting vind, met die mense se reaksie wat onbelangrik is). “''Grysblou bulte''” beskryf Dingaan se vlug en die verhaal van sy lewe en skuldgevoel. Die bundel sluit ook die dramatiese “''Van Noot se laaste aand''” in, die gegewe waarvan hy later verwerk tot sy treffende drama “''Die laaste aand''”, waarin die Kaapse goewerneur Pieter Gysbert van Noodt toevallig sterf dieselfde dag as vier mans wat hy ter dood veroordeel het. Hierna ontstaan die legende dat een van die mans hom voor die regterstoel van God gedaag het om saam met hom te boet en dus só verantwoordelik was vir sy dood. “''Die beste''” (na aanleiding van “''Seven wise men on an old black settle''” uit “''A coiner of angels''” van Alfred Noyes) is met sy siening van die Suid-Afrikaanse landskap en effektiewe gebruik van die refrein, en die kontras met die gedagte van dood en verganklikheid te midde van die prag, ook ’n hoogtepunt. “''Reisigers''” is ook goed, met Leipoldt wat in die derde strofe hier gebruik maak van die irrasionele in die verbeelding, wat aan die gedig ’n steeds moderne aansig gee. “''Die bergtragedie''”<ref>Van den Heever, C.M. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> is reeds voor 1900 begin skryf in Engels. Dit is ’n lang gedig wat filosofies besin oor die lewe, die dood en die ewige skoonheid en wat gedagte-inhoud betref diepgaande is. Dit vertel die verhaal van ’n jong man wat tydens bergklim op Tafelberg verongeluk, waarna sy siel vir nog ’n dag oor die Kaapse landskap en dorpe sweef voordat dit opgaan in die ruimtelose eensaamheid. In hierdie tyd besin hy oor die sin en aard van die lewe en neem hy ook die omgewing in oënskou. Die bespiegelings is gebaseer op die panteïstiese lewensfilosofie na die Boeddhistiese leer van Karma en Bardo. Die meeste kritici beskou die werk egter as ’n mislukking, veral weens die gebrekkige vormgewing wat die spreker aan sy gedagtes gee en die onsuiwer en selfs verwarrende gebruik van woorde en uitdrukkings. Die gedig slaag dus nie as poësie nie, selfs al het Leipoldt dit per geleentheid as sy beste werk beskou. “''Skoonheidstroos''” word in 1934 met die Hertzogprys bekroon. Hierdie bundel sluit aan by “''Die bergtragedie''” daarin dat die skoonheid wat hierin besing word, ook geskoei is op dieselfde lewensfilosofie. Die toonaard van hierdie gedigte is ontdaan van die heftige innerlike stryd en die uitbundige genieting van die skoonheid. In die plek daarvan is skoonheidsherinneringe wat met kalmte en ingetoënheid betrag word, sonder dat dit tot volkome bevrediging kan kom. “''’n Kersnaglegende''” vertel die legendariese verhaal van Judas wat een nag in die jaar gegun word om op die Noordpool af te koel. Mooi is die natuurskildering in “''Bosveldlied''” en bowenal “''Pater Servaas''” se ironie, waar die fanatieke sendeling se bekeringsywer só deur die Oosterse filosofieë beïnvloed word dat hy aan sy geloof twyfel en terugvlug na die veiligheid van die klooster. In “''’n Kersnaggebed''” is die spreker se bede dat hy in die aardse skoonheid die weerkaatsing van God sal aanskou. Hierdie gedig toon ’n hegte bou met ’n indrukwekkende oploop tot ’n klimaks. Ook hierdie bundel bevat ’n aantal slampamperliedjies, met hoogtepunte soos “''Wys my die plek''” (een van die min liefdesgedigte van Leipoldt, waarin die spreker hom deurentyd tot ’n afwesige geliefde rig en ’n tyd van geluk en samesyn in herinnering roep), “''Kom gee vir my polfyntjie''”, “''As ouderdom, wat alles breek''”, “''Sielsanker''”, “''Tuinroos tussen die tulpe''”, “''Gun my ’n blommetjie, Kelkiewyn''” en “''Gee vir my boegoe, en kanniedood-blare''”, hoewel hierdie slampamperliedjies oor die algemeen die spontaneïteit van die vroeëre werke van hierdie aard mis. Later word al die slampamperliedjies uit “''Oom Gert vertel en ander gedigte''”, “''Uit drie wêrelddele''” en “''Skoonheidstroos''” in ’n afsonderlike uitgawe as “''Slampamperliedjies''”<ref name="bruwer">Bruwer, L.C. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> gepubliseer. Hoewel Leipoldt nie aanleg of liefde vir musiek gehad het nie, word sy verse weens die musikaliteit daarvan gereeld deur talle komponiste getoonset, in Suid-Afrika sowel as in Nederland. Gedigte wat getoonset is, sluit in “''Ek sing van die wind''”, “''Op my ou ramkietjie''”, “''Siembamba''”, “''Lenteliedjie''” en “''Oktobermaand''”. Hy skryf ook die teks vir ’n klugtige operette, “''Die waarheidsliewende kandidaat – ’n musikale onmoontlikheid in drie stuiptrekkings''”, wat deur M.L. de Villiers getoonset is. Hierdie operette is nooit gepubliseer nie. Oor die Tweede Wêreldoorlog dig hy hoofsaaklik in Engels, maar skryf ook die reeks van sestien Afrikaanse ''De Stoep''-gedigte, wat die eerste keer in April 1944 in ''De Stoep'', ’n Nederlandse tydskrif, verskyn wat te Curaçao gedruk is omdat Nederland toe nog onder Duitse bewind was. Die gedigte word in Julie 1944 ook in ''Die Volkstem'' gepubliseer. Hierin trek hy heftig te velde teen diegene in die Afrikanervolk wat teen Suid-Afrika se deelname aan “Engeland se oorlog” gekant was en beweer dat hulle daardeur ook hulle stamland, Nederland, in die steek gelaat het. W.E.G. Louw stel in 1946 ’n gesaghebbende bloemlesing uit sy gedigte saam, wat onder die titel <ref>Lindenberg, E. “Kriterium”, Oktober 1963</ref>“''Vyftig gedigte van C. Louis Leipoldt''” verskyn, met ’n waarderende inleiding oor sy werk. Na Leipoldt se dood word ’n keuse uit sy nagelate gedigte in “''Die moormansgat en ander verhalende en natuurgedigte''” (versorg deur P.J. Nienaber) uitgegee, maar die gedigte hierin toon in die geheel dieselfde probleme van valse beeldspraak en slordige tegniek wat regdeur sy oeuvre teenwoordig is, terwyl daar geen verse is wat kan vergelyk word met sy bestes nie. Die titelgedig is ’n spanningsverhaal in dialoogvorm met die selfdood van ’n moordenaar as tema, waaruit sy belangstelling in die afwykende karakter en die spookagtige blyk. Sommige van die natuurverse is nie sonder verdienste nie, maar is nie op dieselfde peil as vroeër soortgelyke werk nie. Later verskyn nog ’n keur uit sy nagelate gedigte onder die titel<ref name="ant20">Antonissen, Rob “Standpunte”, No.20, Julie 1951</ref> “''Geseënde skaduwees''”, versorg deur J.R.L. van Bruggen. Die gedigte hierin sluit aan by bekende temas uit sy digkuns, soos die bekoring van die Ooste en die verlore liefde. Die “''Verse van die tentmaker, Omar''” is ’n vertaling van sestien van Fitzgerald se vertalings van Omar Khayyam kwatryne, met soortgelyke vertalings wat reeds deur C.J. Langenhoven en Abraham H. Jonker gemaak is. Dit is onduidelik op watter gronde die samestellers dit nodig geag het om twee bundels uit sy nadoodse erfenis saam te stel, aangesien nóg die gehalte, nóg die tematiek dit regverdig. Van sy beste ongepubliseerde gedigte, soos “''Faustus''” uitgebeeld in sy laaste ure (gepubliseer in ''Standpunte'' van Desember 1950) en die sestien ''De Stoep''-gedigte, word glad nie in hierdie bundels opgeneem nie. Vir kinders skryf hy verskeie gedigte wat versprei is deur sy bundels, maar vir wie hy ’n keur uit sy oeuvre saamstel in die bundels<ref name="bruwer" /> “''Uitgesoekte gedigte vir jong Suid-Afrika''” en later <ref>Kok, B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''’n Versieboord vir kinders''”. In die eerste bundel is daar ’n paar verhalende verse, waarin onder andere “''Die storie van Wolraad Woltemade''” en “''Die storie van Glaukus''” op rym aan jonger lesers bekendgestel word. Beide bundels bevat “''Die Slamaierwinkel''”, ’n jeugherinnering wat bekoor met sy klankspel, met “''Die duiwelby''” en “''In die spens''” uit laasgenoemde ook bekoorlik. “''Driesprong''” is ’n keur van W.E.G. Louw uit gedigte van hom, Totius en Jan F.E. Celliers. Leipoldt se <ref>Grové A.P. “Beeld” 29 September 1980</ref>“''Versamelde gedigte''” <ref>Grové, A.P. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref>verskyn in 1980 en hierin word ook verse<ref>Olivier, Fanie “Die Transvaler” 10 November 1980</ref> opgeneem wat verspreid in tydskrifte verskyn het of nog nooit gepubliseer is nie. Sy gedigte word in verskeie bloemlesings opgeneem, waaronder “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Digters en digkuns''”, “''Digters en digsoorte''”, “''Digterstemme''”, “''Uit ons digkuns''”, “''Afrikaanse verse''”, “''Afrikaanse letterkunde''”, “''Junior verseboek''”, “''Die junior digbundel''”, “''Nuwe Kleinverseboek''”, “''Nuwe Kleuterverseboek''”, “''Uit ons letterkunde''”, “''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''”, “''Afrikaanse natuurpoësie''”, “''Faune''”, “''Stories op rym''”, “''Woordpaljas''”, “''Miskien sal ek die wingerd prys''”, “''Liggaamlose taal''”, “''My Afrikaanse verseboek''”, “''Die goue vreugde''”, “''Tussen die engtes''”, “''Voorspraak''” en “''Die tweede gerf''”. === Drama === Reeds vroeg illustreer Leipoldt sy dramatiese aanleg met die dramatiese monoloë uit sy digbundels, soos “''Oom Gert vertel''”, “''Vrede-aand''” en “''Van Noot se laaste aand''”. Hy is dan ook een van die eerste belangrike dramaturge wat Afrikaans oplewer.<ref>[[F.C.L. Bosman|Bosman, F.C.L.]] in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Die heks''” is omstreeks 1911 in<ref>Beukes, Gerhard J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> Engels geskryf en daarna in Afrikaans vertaal en verwerk, waarna dit in 1920 as “''Die hamer van die hekse''” persklaar gemaak is, maar eers later as “''Die heks''” gepubliseer is. Hierdie drama word beskou as die eerste groot drama in Afrikaans en saam met “''Die laaste aand''” as van die bestes in Afrikaans. Beide dramas (veral “''Die heks''”) word dan ook gereeld opgevoer deur die Afrikaanse rondreisende toneelgeselskappe van daardie tyd, asook deur die amateur toneelverenigings. “''Die heks''” is ook een van die eerste dramas wat verfilm word met die koms van televisie in die sewentigerjare. Volgens ’n mededeling van Leipoldt self is die drama ’n verwerking van ’n ou legende en bestaan daar ook ’n mate van ooreenkoms met Ernst von Wildenbruch se gedig “''Das Hexenlied''”. Die stuk speel af in die eerste kwart van die vyftiende eeu in die denkbeeldige kasteel Ahrweiler in Noord-Duitsland, in ’n tyd toe die bloedige vervolging van sogenaamde hekse deur die Rooms-Katolieke Kerk hoogty gevier het. Hierdie praktyk is geregverdig op grond van Ou Testamentiese wette en spesifiek Exodus 22: 18: “Die towerheks mag jy nie laat lewe nie”. Die drama vertel die verhaal van kardinaal Jeronimo D’Orilla, bekend as “Die hamer van die hekse”, wat twee hekse ter dood veroordeel. Sy dienskneg Placido wys hom dan ’n wapenseël wat hulle by die ouer heks gekry het en die kardinaal herken dit as sy eie. Die twee hekse, Elsa en haar dogter Janetta, word in die onderaardse kerker in die kasteel aangehou. Hier onthou hulle die verlede en maak Elsa bekend dat die kardinaal wat hulle veroordeel het, haar jeugliefde en Janetta se vader is. Die kardinaal besoek hulle om die waarheid uit te vind en besef dan dat die “heks” (Elsa), wat hy ter dood veroordeel het, sy jeugliefde is by wie hy ook ’n kind verwek het. Dit is duidelik dat hy haar, wetend of onwetend, in die steek gelaat het. Haar koms dwing hom om die werklikhede van sy verlede en sy persoonlike swakhede en tekortkominge te konfronteer. Hy neem hom voor om Elsa en Janetta te begenadig en hulle so van die brandstapel te red, maar word flou voordat hy tot aksie kan oorgaan. Hierdie floute word vooraf gemotiveer deur sy diensknegte. Die feit dat hy flou word wanneer hy moet besluit of hy die stelsel wat hy so getrou dien moet verloën om die vrou wat hy weet onskuldig is te red, word egter tog as dramatiese swakheid in die drama gesien. Wanneer die kardinaal wakker word, is die brandstapels reeds aangesteek en is dit te laat om sy vonnis te verander en word die besluit dan deur omstandighede namens hom geneem, eerder as deur sy eie besluit. Die kardinaal verklaar aan die einde dat hy te lank swak was en nou sterk is, wat suggereer dat sy optrede in die toekoms anders sal wees, maar sy gebede aan die einde dui nie beslissend aan dat hy die kerk in die toekoms sal teengaan nie. Elsa se karakter word deur die titel van die stuk in die middelpunt geplaas en sy word as gewone mens eindelik die slagoffer van die dade van ander, terwyl die kardinaal as tragiese figuur met sy gewete moet saamleef. “''Die heks''” word in 1944 saam met “''Die laaste aand''” met die Hertzogprys bekroon. T.T. Cloete neem “''Die heks''” op in die versamelbundel “''Vyfling''”, wat eenbedrywe van Hertzogpryswenners bevat, terwyl die tweede toneel uit hierdie drama deur D.F. Malherbe in die versamelbundel “''Afrikaanse letterkunde''” opgeneem word. J.P. Smuts neem “''Die heks''” op in die bundel “''Triptiek''”, waarin hy ook die drama in-diepte bespreek. “''Die laaste aand''”<ref>Muller, Renée “Die Transvaler” 13 Julie 1981</ref> is ’n dramatisering in vrye versvorm van sy gedig “''Van Noot se laaste aand''”, wat reeds in 1916 in ''Die Brandwag'' verskyn en dan opgeneem word in “''Uit drie wêrelddele''”. Soos “''Die heks''” werk dit met ’n soortgelyke tema van verraad teenoor ’n jeugliefde. Die grootste gedeelte van die drama speel af voor en in die Kasteel aan die Kaap en dit is gebaseer op die geskiedenis van Pieter Gysbrecht van Noodt, wat na diens in Nederlands-Oos-Indië vanaf 1727 tot 1729 goewerneur aan die Kaap was en feitlik as ’n tiran geheers het. Tydens sy bewind dros ’n aantal soldate van die Kompanjie en hulle word gevang en op aanklag van diefstal en diensverlating verhoor. Die goewerneur en die heemrade se beslissing is dat vier van die drosters opgehang moet word. Van Noodt is aan ’n hartaanval oorlede ten tyde van die teregstelling van hierdie soldate. Uit hierdie sameloop van omstandighede het die legende ontstaan dat een van die drosters tydens sy verhoor die goewerneur uitgedaag het om saam met hom voor die regterstoel van God te verskyn en dan vir sy dade te boet. Rondom hierdie gegewens skryf Leipoldt dan sy drama. Martha sweer wraak wanneer Gysbrecht haar in Jakarta in die steek laat nadat hy haar swanger gemaak het. Sy maak haar seun groot om wraak te neem. Dertig jaar later is die protagoniste in Kaapstad, aan die vooraand van die openbare teregstellings. Die blinde Martha word beskou as ’n Slamse towenares en Gysbrecht is nou goewerneur Van Noodt, met hulle seun, ook Gysbrecht, die sersant wat op die punt staan om tereggestel te word weens sy rebellie. Martha konfronteer die goewerneur en eis dat hy hulle seun moet begenadig en die teregstelling moet afstel. Wanneer Martha by Van Noodt in die kamer is en sy stem weer hoor, herleef haar groot liefde vir hom egter weer en verplaas die wraakgedagtes. Die moordtuig (’n kris) waarmee sy beplan het om hom te vermoor val uit haar hand en sy streel die hoof van die man wat haar so diep verontreg het. Die skok is egter vir hom te groot en hy sterf op hierdie oomblik sonder om die teregstelling te keer. Die grootste tekortkoming in die drama is dat Martha geen werklike antagonis het nie en dat die eintlike botsing plaasvind tussen die liefde en haat binne-in haarself. Haar insig aan die einde (dat sy al die jare verkeerd opgetree het) is dus nie iets waartoe sy op dramatiese wyse ontwikkel nie, maar eerder die skok van die gebeure wat haar tot ’n belydenis dwing. “''Die laaste aand''” word in 1944 saam met “''Die heks''” met die Hertzogprys bekroon. Die dramas “''Die kwaksalwer''”, “''Onrus''”, “''’n Vergissing''” en “''Afgode''” word ook gepubliseer, maar is nie op dieselfde peil nie.<ref>Kritzinger, M.S.B. “Oor skrywers en boeke” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932</ref> “''Die kwaksalwer''” is ’n komedie. Die hoofkarakters is die dokter Piet Westera, wat baie gesteld is op sy eer as medikus, en sy liefdevolle moeder. Om hom te kan laat studeer het <ref>Bosman, F.C.L. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>sy na haar man se dood op grond van ’n ou resep van haar ouma as kwaksalwer opgetree om geld in te samel. As geneesheer kry Piet daagliks te doen met die slegte nagevolge van onwetenskaplike middels. Wanneer Piet uitvind dat sy ma haar hieraan skuldig gemaak het, veroordeel hy haar, ten spyte van die feit dat hy sy opvoeding daaraan te danke het. “''Onrus''” is ’n dramatiese voorstelling van ’n spookstorie, waar die spook van die pas gestorwe Oom Giel Gewers protesteer teen die huigelagtigheid van sy swaer, Piet Skuller. Die spook wil nie sy swaer se krans op sy doodskis hê nie, want die swaer het hom besteel. Wanneer Piet en sy vrou in die huis opdaag vir die begrafnis, neem die onrus van hulle besit en die spook se verskyning laat die skurk ’n toeval kry, sodat hy op hierdie wyse gestraf word. Hierdie drama het nie veel om die lyf nie en is buiten die gespokery deurspek met ongeloofwaardige optredes deur die karakters. “''’n Vergissing''” is ’n klugtige eenbedryf, waarin oom Andries baie vernaam vir die jong Gert verduidelik hoe ’n Christen ten alle tye gereed moet wees om te sterf. Aan tafel ontdek hy egter dat hy ’n vergiftigde eier geëet het en wat volg is geen berusting in die dood nie.<ref>Kritzinger, M.S.B. “Oor skrywers en boeke” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932</ref> “''Afgode''” beeld die verhouding uit tussen ’n alkoholiese man en sy verdraagsame vrou. Gys van Stal is ’n prokureur en ’n vooraanstaande man in die gemeenskap, maar in werklikheid ’n skurk en huigelaar wat hom skuldig gemaak het aan volksverraad, bedrog en omkopery. In sy ontrouheid aan sy vrou het hy ook ’n basterkind in die lokasie verwek. Sy vennoot en sy familielede poog om die kennis van sy wandade van sy vrou te weerhou, maar dit blyk dat sy altyd daarvan bewus was en desondanks met ’n alles verdraagsame liefde bly staan by hierdie gebroke afgod met voete van klei. Die drama ly onder die gebrekkige karakterisering en sielkundige motivering vir die protagoniste se gedrag. Na Leipoldt se dood word twee voorheen ongepubliseerde eenbedrywe van hom in versamelbundels opgeneem. “''Die byl''” is in 1949 opgeneem in F.C.L. Bosman se “''Vier uitgesoekte eenbedrywe''”. Hierin word Van Riebeeck en sy mense bewus van ’n moord wat gepleeg is. Die sentrale figuur in die drama verskyn nooit op die verhoog nie. Dit is ’n Engelsman aan die Kaap wat as skerpregter opgetree het om Karel I te onthoof. Sy verhaal word geopenbaar in die gesprek van drie persone, waar die gesprek gedurig onderbreek word om die spanning te laat oplaai. Hierdie is ’n mindere stuk en nie juis geslaagd nie. Die klug “''Jannie''” verskyn in Gerhard J. Beukes se “''Nuwe eenbedrywe''” in 1952. Die vollengte drama in vier bedrywe,<ref>Dommisse, Hermien “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 3, Augustus 1981</ref> “''Moederplig''”,<ref>Beneke, Hannes “Die Transvaler” 22 September 1980</ref> is reeds in 1938 voltooi maar word eers in 1980 gepubliseer. Die weduwee Gertruida Fraam se seun Gert word ter dood veroordeel op ’n aanklag van moord. Gert se verloofde, sy prokureur, die huisdokter, die dominee en die huisdiaken werk almal saam om sy onskuld te probeer bewys deur die ware moordenaar te laat opspoor. Gertruida se houding is egter buitengewoon. Sy glo dat Gert skuldig is en dat sy saam met hom skuldig is omdat sy hom altyd te veel beskerm het. Om hom nie in die steek te laat nie, pleeg sy selfmoord op die dag wat sy glo die doodvonnis voltrek sal word. Ten spyte van strukturele gebreke in die drama, soos die uitgerekte verloop van die laaste twee bedrywe wat die spanningslyn verbreek, is die uitbeelding van die mevrou Fraam-karakter ’n besliste aanwins vir die Afrikaanse drama. Verskeie van sy vroeë dramas word nie in boekvorm bestendig nie, wat insluit “''Die laspos''”, wat in Mei 1919 in ''Die Brandwag'' verskyn, waarin die hoofkarakter ’n ou Khoisan is wat deur die knellende gedagte dat hy oorbodig geword het op die plaas, oor ’n afgrond gedwing word. Ander ongepubliseerde dramas van hom is <ref name="ant20" />“''Die waarheidsliewende kandidaat– ’n musikale onmoontlikheid in drie stuiptrekkings''”, die teks vir ’n klugtige operette wat deur M.L. de Villiers getoonset word. Die samespraak in verse “''Elberveld in die tronk''” verskyn in Augustus 1922 in ''Die Huisgenoot''. Leipoldt laat saam met hierdie samespraak fragmente en notas vir ’n drama oor Pieter Elberveld na, wat van gemengde Hollands-Javaanse afkoms was. In die agtiende eeu word Elberveld leier van ’n sameswering teen die owerhede in Batavia omdat hy onder meer voel dat as halfbloed sy burgerregte hom ontneem word. Hy word skuldig bevind aan hoogverraad en in 1722 op verskriklike wyse tereggestel. Elsa Joubert ontdek hierdie fragmente in die Jagger-biblioteek by die Universiteit van Kaapstad en laat dit voorlees by die bekendstelling van haar reisboek “''Gordel van smarag''” in die Boekesentrum van Nasionale Pers in Kaapstad. Jan Kromhout meld verder die ongepubliseerde eenbedryf “'''''Die koningsplig'''''”, wat slegs in manuskripvorm besta Hy skryf ook prosa, wat egter veral daarop ingestel is om te vermaak en nie die diepgaande waarde of diepgang van sy beste gedigte en dramas het nie. Die verhale munt egter steeds uit in sy besondere vertelkuns, wat plek-plek besondere beskrywings bevat. Tydens die Anglo-Boereoorlog publiseer ''Elsevier’s Geillustreerd Maandschrift'' die oorlogsverhale “''De Rebel, een episode uit den Boereoorlog''” (Desember 1900) en “''Bambinelino''” (November 1901). Op 1 Augustus 1914 verskyn sy kortverhaal “''Die weeskindjie wat ’n moeder wou hê''” in ''Die Brandwag''. In ''Die Huisgenoot'' verskyn onder andere “''Karbolsuur''” (Oktober 1919), “''Wit Angeliere''” (November 1919) en “''Die Transportryer se Storie''” (Oktober 1921). Hy laat in hierdie verhale graag ’n onopgeloste raaisel aan die leser oor om hom so tot nadenke te stem. Sy kortverhale, hoofsaaklik spookstories, word in “''Waar spoke speel''”, “''Wat agter lê''” en “''Die rooi rotte''” gebundel. Een van sy gewildste temas is bonatuurlike verskynsels, terwyl daar gereeld abnormale karakters in sy verhale optree. In<ref>Schoonees, P.C. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Waar spoke speel''” dui die bundeltitel aan dat dit hoofsaaklik spookstories bevat. Hy skryf vooraf ’n insiggewende inleiding oor die kuns om bang te maak in die letterkunde, waarin hy ’n paar reëls neerlê oor die spookstorie. In “''Wit Angeliere''” word ’n regter, wat ’n onskuldige ter dood veroordeel het, vyf jaar na die gebeurtenis op bonatuurlike wyse oortuig van sy regterlike dwaling. Hy is weer in dieselfde kamer waar hy die noodlottige aanbeveling geskryf het, met die enigste verskil dat in plaas van ’n groot bos angeliere daar nou rooi rose op die tafel staan. Die rooi rose verander in ’n bos wit angeliere gedurende die nagtelike verskyning wat die regter se slaap versteur. Dit is egter nie net sy verbeelding nie, want die volgende oggend sien die dokter werklik angeliere in die slaapkamer en daar is steeds die merk om sy nek. Leipoldt probeer nie om die okkulte verskynsel te verklaar nie en laat die onopgeloste raaisel aan die leser oor om oor na te dink. In “''O'Callaghan se Waatlemoen''” is oom Oelf en Kelgen, die dorpstimmerman, groot maats. Laasgenoemde is in die laaste stadium van tering as hy oom Oelf se doodskis moet vergroot. Om sy vriend op te beur gaan oom Oelf ’n weddenskap aan met die timmerman omtrent hul lewensduur en laat hom plegtig sweer dat hy ’n spogwaatlemoen, wat nog geplant moet word, sal kom help opeet. Die timmerman sterf eerste en sy kopmussie wat volgens die weddenskap oom Oelf toekom word saam met hom begrawe. As die spogwaatlemoen oopgesny word, is Kelgen egter daar om sy eed gestand te doen en ook om die kopmussie volgens die weddenskap af te lewer. “''Die lammervanger''” beskryf hoe die weduwee Ankus vir mevrou Markus, die magistraat se emosionele vrou, beïnvloed. Mevrou Markus word dan die medium van ’n vermoorde man, wat die verdenking van moord wat op die weduwee rus, bevestig. Mevrou Markus moet padgee en word in die veld deur ’n lammervanger toegetakel, waarna sy in ’n sielsieke-inrigting opgeneem word. Hier word die lammervanger die duiwelse beliggaming van die bose vrou. Uit die verhale blyk duidelik Leipoldt se belangstelling as medikus in die wisselwerking tussen siel en liggaam en in sy ontginning as skrywer van die wedersydse impak maak hy gebruik van die bonatuurlike as vaartuig. Die verhaal “''Die wit hondjie''” uit hierdie bundel word deur G.S. en P.J. Nienaber opgeneem in die versamelbundel “''Die Afrikaanse dierverhaal''”. Hierdie hondjie is telkens op bonatuurlike wyse die voorbode van die dood. Leipoldt self beskou in sy inleiding “''Wat agter lê''”<ref>Kritzinger, M.S.B. “Oor skrywers en boeke” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932</ref> as ’n verdere en miskien ryper ontwikkeling van die tipe van verhaal wat hy reeds in “''Waar spoke speel''” opgeneem het. Daar is dan ook ’n duidelike ooreenkoms tussen die motiewe in die bundels, met Leipoldt se beheersing van die elemente van die kortverhaal wat inderdaad ’n groei toon. Nog beter as in die vorige bundel slaag hy daarin om die leser se belangstelling te behou, terwyl sy beskrywing van die bonatuurlike verskynsels duidelike blyke gee dat hy hom verder verdiep het in hierdie onderwerp. In “''Die vlermuis''” ontwikkel spanning tussen wat die verteller sê en wat in werklikheid gebeur. So word die spreker geleidelik afgetakel totdat hy kranksinnig word. Die tema is die gierigheid van mense wat bereid is om ’n testament te vervals. Aan die slot word ’n ander spreker aan die woord gestel om die afloop te vertel en die gedrag van die hoofpersoon in die juiste perspektief te plaas, wat afbreuk doen aan die impak. P.C. Schoonees beskou “''Groottannie se salf''” as die beste verhaal<ref>P.C. Schoonees se “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging: derde druk 1939, bladsy 325</ref> waarin die oumense se werklike en verbeelde kwale en hulle geloof in medisyne op humoristiese wyse aan die geheimsinnige gekoppel word. In “''Die rooi rotte''”<ref>Die rooi rotte Du Toit, S.J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> is vier van die verhale, “''Die rooi rotte''”, “''Renosterbosas''”, “''Die klipspringerhare van tant Kato''” en “''Kattekruie''”, ook oor die bonatuurlike. Die hoogtepunte in die bundel is egter die dorpsverhaal<ref>Schoonees, P.C. “Nuwe Brandwag” Deel 4 no. 3, Augustus 1932</ref> “''Die koei van die weduwee Priem''” en die verhaal oor die Khoi-egpaar en hulle kroos, “''Oorblyfsels''”, waar ’n dieper kyk in die karakters se gevoelslewe gegee word. “''Die koei van die weduwee Priem''” beskryf met speelse geestigheid ’n geskil tussen ’n lankmoedige Engelse predikant en ’n opvlieënde weduwee. Die koei verstoor elke Sondag die predikant se dienste en ten einde raad neem hy die koei persoonlik skut toe. Die bitsige weduwee gee langs die pad op geen ondubbelsinnige wyse nie haar frustrasie te kenne. Die slot is waar die boetvaardige tante ewe sagmoedig die dominee ’n kommetjie sult van die oorlede koei kom aanbied, nadat sy by nadenke besef dat sy moontlik met haar taalgebruik die grense van die betaamlike oorskry het. “''Oorblyfsels''” beskryf ’n stokou Khoi-egpaar met hul ondankbare kroos. Om hulle tot besinning te bring gaan die ou vrou, Regina, te werk met listige oorleg, want sy eksploiteer die godsdienssin, bygeloof en gierigheid van haar kinders en kleinkinders met soveel sukses dat sy op haar oudag in weelde vertroetel word. Die geval van die moordenaar Gert Swanepoel, wat in 1856 op George opgehang is en die tema vorm van sy roman “''Die dwergvroutjie''”, het Leipoldt so geboei dat hy ook die kortverhaal “''Die graskolletjie''” (opgeneem in “''Die rooi rotte''”) daarop baseer en die artikel “''The charred gunstock''” daaroor skryf wat op 25 Februarie 1933 in ''The Cape Argus'' gepubliseer is. Benewens die verhale wat in hierdie bundels opgeneem is, publiseer Leipoldt nog sowat twintig ander verhale in tydskrifte en koerante. Die ongepubliseerde manuskrip “''Satieriese sprokies''” is in die besit van Tafelberg-Uitgewers. In sy nagelate geskrifte is ook die ongepubliseerde kortverhaal “''Die boomstam''”, waarin ’n sendeling sy roeping prysgee wanneer hy bewus word van onverklaarbare geestelike magte wat onder die Oosterlinge werksaam is. [[A.P. Grové]] stel ’n keur uit sy kortverhale saam, wat onder die titel “''O’Callaghan se waatlemoen en ander verhale''” gepubliseer word. Verskeie van sy kortverhale word opgeneem in versamelbundels, soos “''Wit angeliere''” in “''Halfeeu''”, waarin hoogtepunte uit kortverhale wat in die eerste vyftig jaar van ''Die Huisgenoot'' verskyn het, deur P.G. du Plessis saamgebundel word. Ander versamelbundels wat van sy korter werk opneem sluit in “''Borde borde boordevol''” en “''Wys my waar is Timboektoe''”, albei saamgestel deur Hennie Aucamp, “''Trekvoëls''” van A.P. Grové, “''Uit dorp en veld''” van Abraham H. Jonker, “''Die jongste Afrikaanse kortverhale''” onder redaksie van M.S.B. Kritzinger, “''Tydskrif''” van Daniel Hugo, “''Vertellers''” en “''Vertellers 2''” van [[Merwe Scholtz]] en “''Kort keur''” en “''Steekbaard''” van Abraham H. de Vries. Die Nederlandse kortverhaal “''Bambinelino''”, wat oorspronklik in Desember 1900 in ''Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift'' verskyn, word in November 1980 in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer. Sy kortverhaal “''Wit angeliere''” word deur Chris Claassen in ’n kort drama verwerk en onder die titel “''Wit blomme''” opgeneem in die versamelbundel “''Kort dramas vir ’n nuwe geslag''”. Verder skryf hy populêre speurverhale soos “''Die moord op Muisenberg''”, “''Die verbrande lyk''” en “''Die moord in die Bosveld''”. Sy speurverhale het die afgetrede predikant dr. Jan Slink as baasspeurder. Hy is ’n intellektueel en fynproewer van kos en wyn en in die verhale word die klem geplaas op die speurwerk as navorsingswerk, waarin die spreker bo alle twyfel wil bewys dat die moordenaar skuldig is. Die verhale word dus nie gekenmerk deur die spanning en aksie van ander boeke in hierdie genre nie, maar neig tot die meer intellektuele. In “''Die moord op Muisenberg''” word iemand een Sondagmiddag op die Muizenbergse strand vermoor, vlak onder die oë van duisende besoekers. ’n Paar kneusplekkies aan die lyk en die rafels van ’n rooi badkostuum is feitlik die enigste leidrade wat by speurder Slink agterdog verwek. Eerwaarde Jan Slink vind speurwerk heelwat interessanter as die godgeleerdheid, en deur die besprekings wat hy met sy seun, speurder Slink, voer, dra hy veel daartoe by om die verhaal binne die perke van die waarskynlikheid te hou. Ofskoon hy die belangrikste rol speel by die ontmaskering van die misdadiger, verteenwoordig hy ook die intelligente leser. Hy gaan wetenskaplik te werk en laat niks aan die toeval oor nie. Sy optrede is nogal geheimsinnig en as sy seun hopeloos op dwaalspore rondsnuffel, kom hy met oortuigende bewyse wat tot ’n verrassende ontknoping lei. In “''Die verbrande lyk''”<ref>Pienaar, P. de V. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> word die gebeure rondom ’n moedermoord op die Karoodorpie Evaskroon deur middel van ’n hofsaak weergegee, waar die amptenare met nougesetheid elke stukkie getuienis weeg en elke feit ondersoek, sodat hulle ’n oortuigende bewys van die aangeklaagde se skuld kan lewer. Hendrik Dageraad vermoor sy moeder deur haar te verwurg of te versmoor en daarna verbrand hy die lyk op die vuurherd om die skyn te wek dat sy verbrand het toe sy die herd met petrol wou skoonmaak. Die sensasiewekkende besonderhede is hier egter van minder belang as die vernufspel tussen die deskundiges en die reaksie van die regter en jurie op hul getuienis, met veral die mediese getuienis wat van groot belang is. Jan Slink is op die Karoodorpie om van griep te herstel en speel weer die hoofrol in die ontrafeling van die saak. Die roman bring ook die wenslikheid van die juriestelsel en die toepaslikheid van die Romeins-Hollandse Reg vir Suid-Afrika onder die loep. Hierdie verhaal is gegrond op die Hauptfleisch-moord, wat op 13 Januarie 1925 op Richmond in die Kaap gepleeg is. “''Die moord in die Bosveld''”<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> verskyn van 22 Julie tot 7 Oktober as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''. Jan Slink is hier saam met ’n groepie gaste op die Bosveldplaas aanwesig en die verhaal word afgesluit deur die speurder wat aan die einde die saak beredeneer, verdagtes een vir een uitskakel en dan die skuldige aanwys. Die moordenaar, Waardekker, word geskets as bevryder van die gemeenskap omdat hy die afstootlike Ewald Knors uit die weg ruim. Hy skryf ook drie romans, “''Die donker huis''”, “''Galgsalmander''” en “''Die dwergvroutjie''”. Globaal gesien poog hy hierin meer om die wetenskaplike of sielkundige verklaring na vore te bring, met die gevolg dat karakteruitbeelding verwaarloos word en karakters dan meermale as tipes eerder as lewende wesens ervaar word.<ref>Kritzinger, M.S.B. “Oor skrywers en boeke” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932</ref> “''Die donker huis''” verskyn aanvanklik in 1928 as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''. Die hoofkarakter, die suksesvolle prokureur en sakeman Cornelis Gram, tree wreed en ongenaakbaar op teen sy vrou en kinders, veral sy oudste seun Piet. Wanneer sy vrou op sterwe lê, wys sy hom op die gevolge van sy gedrag. Na haar dood het hy behoefte aan liefde en soek toenadering tot Piet, maar die vervreemding het reeds te ver gevorder. Piet het intussen weens sy opvoeding groot geword as ’n swakkeling en mislukking. Dit is pateties om te sien hoe die ongenaakbare vader nou smeek vir die brokkies liefde wat hy verwerp het toe die kinders kleiner was. Hierdie roman is duidelik geskryf met die didaktiese opset om mense op die gevolge van outokratiese opvoeding te wys, met die gevolg dat die karakters nie as werklike mense uit die verf kom nie. Van 30 Augustus 1929 tot 3 Januarie 1930 word<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Galgsalmander''” as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot'' gepubliseer. Die agtergrond van die verhaal is die maatskaplike toestande aan die begin van die negentiende eeu in die streek tussen die hoë [[Olifantsrivierberge|Olifantsrivier-]] en [[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurweberge]]. Interessant is die opvattings van die boere oor politieke, kerklike en maatskaplike sake, asook die mededelings oor boerderytoestande en die metodes van ’n plattelandse onderwyser. Die hoofkarakter, Amadeus Tereg, het vroeër opgetree as laksman, iets wat hy as ’n groot skande beskou. Na ’n onverwagte erfenis verander hy sy naam na Everardus Nolte en vestig hom in ’n onbekende omgewing, waar hy spoedig die hoogagting van almal win. Hy word gevra om sy gemeenskap in die wetgewende raad te verteenwoordig, waarna sy geheim nie langer verborge kan bly nie. Die skrywer wend allerlei poginge aan om hierdie “geheim” nie aan die leser te verklap nie. Amadeus is oortuig dat hy reg gehandel het, en sy enigste motief vir die geheimhouding is die vrees dat hy die agting van sy vriende sal verloor. Hierdie verhaalgegewe is besonder yl en die karaktertekening laat ook veel te wense oor. Die vernaamste verdienste van die roman lê in die agtergrondgegewens oor die periode net voor die Groot Trek. Leipoldt verwerk die roman in Engels as “''Gallows gecko''” en poog vergeefs om ’n uitgewer vir hierdie weergawe te kry. Baie jare later word dit as “''Chameleon on the gallows''” gepubliseer. “''Die dwergvroutjie''”<ref>Malherbe, F.E.J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> verskyn aanvanklik van 10 November 1933 tot 16 Maart 1934<ref>Nienaber, P.J. “Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring”, 1937</ref> as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''. Die verhaal speel af aan die begin van die negentiende eeu en beskryf die huwelikslewe van twee abnormale mense, die intelligente maar misvormde dwergvroutjie Nisba en die periodiek waansinnige man Lukas, die laaste telg van ’n familie wat met erflike kranksinnigheid belas is. Op simpatieke wyse word die geduld en liefde van Nisba vir Lukas beskryf, teen die agtergrond van Lukas se waansinnigheid en kleptomanie, wat hom dryf tot verskeie moorde en sodoende eindelik tot sy ondergang lei. In die ontrafeling van die moordgeskiedenisse kom Leipoldt se talent as skrywer van speurverhale tot sy reg en gee hy die leser ook ’n interessante blik op die regspleging aan die begin van die negentiende eeu. Die figuur van Lukas is gebaseer op die ware verhaal van die kleptomaniese moordenaar Gert Johannes Swanepoel wat in 1856 in die openbaar op George opgehang is. Latere romans van hom bly onvoltooid. In Junie 1942 begin hy skryf aan ’n roman oor die Hugenote, maar skryf slegs ses hoofstukke voor hy hierdie poging laat vaar. ’n Ander roman waaraan hy die titel “''Pasjent in die donker''” gee, word ook nie voltooi nie. === Nie-fiksie === Van groter belang is sy nie-fiktiewe prosa, veral sy boeke oor die kookkuns. Na aanleiding van sy uitgebreide besoek aan die Ooste voltooi hy reeds in 1912 ’n reisverslag in Engels, “''Visit to the East Indies''”, wat ongepubliseer bly en waarvan ’n manuskrip in die Jagger-biblioteek by die Universiteit van Kaapstad bewaar word. Hy verwerk later die stof in Afrikaans en dit word gepubliseer as <ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''Uit my Oosterse dagboek''”. Hierdie is een van die eerste reisverhale in Afrikaans met besonder interessante inligting en beskrywings, wat tot van sy beste prosa gereken word. Dit word meer as ’n reisbeskrywing in sy weergawe van interessante agtergrondinligting oor die mense, kulture en geskiedenis. Onderhoudend en met groot kennis gesels hy oor Indiese towenaars en mensvreters; Chinese familiegrafte en seerowers; oliefabrieke, rystafels, opiumskuiwers, vulkane, tropiese bome en plante. Mooi is ook sy beskrywings van die Oosterse natuurskoon en interessant sy inligting en anekdotes oor die bewoners. Hierdie reisbeskrywing bevat nuttige inligting vir in-diepte begrip van die digbundel “''Uit drie wêrelddele''”. Interessant genoeg word vier hoofstukke uit die oorspronklike Engelse manuskrip weens besorgdheid oor die oorgevoeligheid van die gemeenskap nie in die Afrikaanse publikasie opgeneem nie. Hierdie hoofstukke is hoofsaaklik negatief oor die kleurkwessie en die rol van die sendelinge. A.P. Grové neem “''Oosterse towery''” uit hierdie boek op in sy versamelbundel “''Trekvoëls''”. Geskiedkundige prosa uit sy hand is onder andere die breed opgesette<ref>Krüger, D.W. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Jan van Riebeeck''” met subtitel “''Grondlegger van ’n blanke Suid-Afrika''”, oorspronklik in Engels geskryf en gepubliseer en ook in Duits vertaal. Die boek is ’n populêre, eerder as wetenskaplike, behandeling van die lewensloop van die leier van die eerste blanke nedersetting in Suid-Afrika. Daar is ook geskiedkundige werke wat hoofsaaklik op jongmense gerig is, naamlik<ref>Van Zyl, P.H.S. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Die Groot Trek''” en <ref>Van Zyl, P.H.S. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''Die Hugenote''”, waarin hy ’n oorsig gee van al die belangrikste historiese feite en gebeurtenisse rondom hierdie temas. Die boekies wemel egter van onnoukeurige omgang met die inligting, wat vele klein feitefoute tot gevolg het. Interessant aangebied in laasgenoemde werk is die uiteensetting van die ekonomiese, intellektuele en geestelike agtergrond van die Kerkhervorming in die sestiende eeu. Die grootste gedeelte van “''Praatjies met die oumense''” bestaan uit ’n populêr-wetenskaplike behandeling van mediese onderwerpe soos kanker, geslagsiektes en die drankkwessie. Vyf opstelle behoort egter tot die didaktiese literatuur. Hy moedig oumense aan om vir hulleself te dink en lê klem op die noodsaaklikheid om logies te redeneer. Verder lewer hy ’n pleidooi vir ’n suiwer Afrikaanse beeldspraak. Sommige van sy menings is egter baie kontroversieel. So is hy ’n teenstander van godsdiensonderwys op skole en beskou hy sendingwerk as ’n uiting van onverdraagsaamheid. As geneesheer is hy verder verantwoordelik vir ’n aantal vakkundige boeke oor die mediese versorging van die jeug, soos “''Skoolgesondheid''” (’n handleiding oor die bedryf van skoolgesondheid), “''Die Afrikaanse kind in siekte en gesondheid''” (sy mees omvattende werk op die gebied van die populêre geneeskunde, waarin hy ouers en onderwysers touwys maak oor die normale kind en sy kinderlewe) en “''Eerste gesondheidsleesboek vir Afrikaanse skole''” (waarin hy in eenvoudige taal skryf oor die verskillende dele van die liggaam, gesonde voedsel en hoe om werk en spel af te wissel). Om saam te val met die publikasie van sy biografie oor Leipoldt, bundel [[J.C. Kannemeyer]] vier grootliks onbekende opstelle van Leipoldt oor Clanwilliam onder die titel <ref>Venter, L.S. “Beeld” 9 Augustus 1999</ref>“''So blomtuin-vol van kleure''”,<ref>A.M.M. Rapport” 27 Junie 1999</ref> terwyl hy terselfdertyd<ref>Aucamp, Hennie “Insig” September 1999</ref> “''Uit die skatkis van die slampamperman''”<ref>Grové, A.P. “Rapport” 27 Junie 1999</ref> saamstel. Hierdie boek noem hy ’n omnibus,<ref>Venter, L.S. “Beeld” 9 Augustus 1999</ref> aangesien dit voorbeelde bevat van die ryke verskeidenheid van Leipoldt se werk, soos gedigte, drama met “''Die heks''” in geheel, briewe, kortverhale, spookstories, artikels, grepe uit sy romans, uitsonderlike resepte en kinderverse. In 2003 word sy briewe as korrespondent van die Amsterdamse koerant ''Het Nieuws van den Dag'' tydens die Anglo-Boereoorlog in “''Hierdie land van leuens''” gepubliseer, onder redaksie van Wium van Zyl. Dit bied waardevolle inligting oor Leipoldt se siening van die oorlog, asook die gebeurtenisse en mense van daardie tyd soos dit in die Kaap plaasgevind het. Die manuskrip van Leipoldt se ongepubliseerde dagboek is in besit van SENSAL te Pretoria. As kritikus skryf hy verskeie opstelle wat postuum in bundels soos “''Literêre causerie''” en “''Kritiese aanloop''” gepubliseer word. Met sy kookkuns verwerf hy groot bekendheid en sy kosboeke word telkemale herdruk. As koskenner raak hy beroemd en hy skryf ’n aantal boeke oor hierdie onderwerp.<ref>Veldsman, Peter “Beeld” 15 Augustus 2011</ref> “''Kos vir die kenner''” word reeds in 1933 die eerste keer gepubliseer, waarna dit in 1978 en weer in 2011 herdruk word, die laaste herdruk verbeter met ’n glossarium en register. Hierin versamel hy letterlik meer as duisend tradisionele resepte, vergesel met sy kenmerkende lewendige skryfstyl en beskrywing van die metodes wat gevolg moet word in die voorbereiding daarvan. Die styl daarvan maak dit eindelik minder ’n praktiese resepteboek en meer ’n interessante boek wat agtergrondkennis skep oor die hele kultuur van die kookkuns. “''Polfyntjies vir die proe''” is as kookboek met prikkelende essays die rigtinggewer vir hierdie genre. Hierdie stukke het aanvanklik oor ’n periode van vyf jaar tussen 1942 en 1947 onder die skuilnaam K.A.R. Bonade as rubriek onder die titel “''Kelder en Kombuis''” in ''Die Huisgenoot'' verskyn. Die resepte word afgewissel met wetenswaardighede en herinneringe in ’n gesellige skryfstyl wat hierdie boek veel meer as net ’n kookboek maak. [[Fred le Roux]] versamel hierdie artikels en publiseer dit vir die eerste keer in 1963. Wanneer “''Polfyntjies vir die proe''” in 2004 weer uitgegee word in Afrikaans en ook in ’n Engelse vertaling onder die titel “''Leipoldt’s cellar & kitchen''” verskyn, word albei bekroon met die internasionale Gourmand-toekenning in die kategorie “wyngeskiedenis, res van die wêreld”, wat Brittanje en die Verenigde State van Amerika uitsluit. “''Eet saam met Leipoldt''” verskyn in 1980 en is ’n praktiese Leipoldt-resepteboek wat deur Peter Veldsman saamgestel is. === Jeugliteratuur === Leipoldt het ’n sterk fokus op die skep van jeugliteratuur op ’n stadium toe daar baie min vir hulle beskikbaar was. In “''Praatjies met die kinders''” bundel hy agtien kort essays wat onderwerpe soos die sintuie en sinsbedrog, water, weerlig, diamante, die opskerping van die geheue, spinnekoppe, die maan en ander onderwerpe behandel. In “''Stories vir die kinders''” bundel hy vertellings uit die Viking- en Noorse mitologie, asook Oosterse volksverhale en ’n aantal sprokies, insluitende die storie van koning Midas.<ref>Cruse, H.P. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''Kampstories''” bevat elf verhale van uiteenlopende aard wat volgens Leipoldt aan jonger kinders op skoolkampe vertel is en wat Leipoldt na alle waarskynlikheid in sy jeug op Clanwilliam by die bruin mense gehoor het. Daarby pas hy verskeie sprokies aan by die Suid-Afrikaanse milieu, soos “''Gogga en Gorra''” oor hoe die Apiesrivier ontstaan het. Daar is ook stories uit die Chinese verhaalskat, soos “''Die stout seun''”. “''As die natuur gesels I en II''” het eers as sketse in ''Die Huisgenoot'' verskyn voordat dit in die “''Self-lees serie''” gepubliseer is. Die eerste deel dra basiese kennis oor die seelewe, die geologie, plante, insekte en diere oor. Die tweede deel bevat fantasieverhale oor voëls en hulle gewoontes. “''Die wonderlike klok''” het reeds in 1920 in ''Die Huisgenoot'' verskyn en vertel hoe die horlosiemaker Melchior Oerman se wonderlike toringklok sy lewe verwoes en hoe hy wraak neem. “''Paddastories vir die peetkind''” bevat ses fantasieë met paddas en ander diere as vernaamste rolspelers. Leipoldt bou ook klein sedelessies in die verhale in. “''Die mossie wat wou ryk word''” verskyn in ''Die Huisgenoot'' en word later in die “''Verhaaltjies vir laer skole''”-reeks gepubliseer. Die gulsige mossie verlaat sy veilige nes om groener weivelde by ander voëls te gaan soek, maar word gevang en leer die les dat dit beter is om by jou eie soort te hou en die gevare van die wêreld te vermy.<ref>Sita in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Die goue eier''” verskyn in die “''Ons Kinderrakkie''”-reeks. Hamerkop beweer dat hy ’n goue eier in sy nes het en daarom as leier van die voëls verkies moet word en dit verdeel die voëls in twee groepe. Dit blyk egter dat die goue eier die horlosie van meneer Geer is wat deur Hamerkop gesteel is. Hierdie verhaaltjie is egter veral ’n satire oor die politiek van die dag, met Oupa Uil en Hamerkop die leiers van die twee partye en Blouduif wat later ’n herenigingsparty stig. Hierdie fyn spot het ongetwyfeld die gewone kind van die dag se begripsvermoë oorskry. In “''Die issiegrimmiebonso''” <ref>Die issiegrimmiebonso Steenberg, Elsabe “Beeld” 1 Desember 1980</ref>maak Pieter W. Grobbelaar ’n keur uit sy kinderwerk,<ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref> waar veral die fantasieverhale (insluitende “''Die slim kraai''” en “''Die een wat blind was''”) beïndruk. In medewerking met J.J. Jordaan en P.C. Schoonees stel Leipoldt ook vanaf 1929 die reeks “''Juta se Afrikaanse leesboeke vir die laerskool''” saam. In die leesboek vir standerd drie neem hy sy eie “''Pierewiet se Kersaand''” op, wat voorheen in 1927 in ''De Volkstem'' gepubliseer is, terwyl “''Die weeskindjie wat ’n moeder wou hê''” in die standerd vier leesboekie in 1914 in ''Die Brandwag'' verskyn het. Die standerd ses boekie bevat drie van sy verhale, naamlik “''Die storie van Saïdjah''” (sy verwerking van die verhaal uit Multatuli se “''Max Havelaar''”), “''Die pêrel-admiraal van Portugal''” (oor die geskiedenis van Vasco da Gama) en “''Met ’n botanis na die Kalahari''” (oor sy reis as kind saam met Rudolf Schlechter). Om verdere leesstof vir die jeug te verskaf, verwerk Leipoldt in 1924 ook die Deen Carl Ewald se “''Natuursprokies''” en die Franse skrywer [[Alexandre Dumas]] se “''La tulipe noire''” as “''Die swart tulp''” in Afrikaans. === Engelse werk === Hy skryf ook in Engels en publiseer reeds tydens die Anglo-Boereoorlog gedigte in die Britse literêre tydskrif ''The New Age'', wat ’n spreekbuis was vir Britse andersdenkendes. In 1902 verskyn ’n bundel protesgedigte in Londen onder die titel “''Songs of the veld and other poems''”. Die deelnemende digters is meestal Britte, maar ses anonieme Suid-Afrikaners (insluitende Leipoldt) se gedigte word ook hierby ingesluit. Die Suid-Afrikaners moes anoniem bly sodat hulle nie ingevolge die krygswet vir hulle standpunt teen die barbaarsheid van die Britte se metodes tydens die oorlog gestraf kan word nie. Sy Engelse gedigte word onder die skuilnaam Pheidippides gebundel in “''The ballad of Dick King and other poems''”. Dit sluit al sy Engelse gedigte in vanaf die Anglo-Boereoorlog, waaronder ook ’n aantal oor die Tweede Wêreldoorlog, waarvan sommige voorheen in ''Cape'' ''Times'' en ''Forum'' verskyn het. Sommige van die gedigte in hierdie bundel sluit in onderwerp en aanbieding sterk aan by sy Afrikaanse gedigte, terwyl “''Fairies at [[Zeekoevlei]]''” klaarblyklik ’n verwerking is van ’n gedig wat voorheen in “''Versieboord vir kinders''” verskyn het. In soortgelyke trant is sy kortverhaal “''The rebel''”, wat in 1904 in die Britse blad ''The Monthly Review'' gepubliseer word. Hierin besin die Kaapse rebel Frikkie in sy dodesel oor sy besluit om te rebelleer en spreek hy die morele kwessies van sy besluit aan. Die outobiografiese<ref>Coetzee, Ampie “Sunday Times” 26 Oktober 1980</ref> “''Bushveld doctor''”<ref>Grové, A.P. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref> word reeds in 1937 in Londen gepubliseer.<ref>Grütter, Wilhelm “Die Burger” 14 April 1988</ref> Hierin gee hy sy wedervaringe as mediese inspekteur van skole in die Bosveld weer, met belangwekkende insigte in die siektes en veral die kultuur van die mense van die Bosveld in daardie tyd.<ref>Van Rooyen, W.F. “Die Transvaler” 4 Mei 1981</ref> Belangwekkend ook is sy uitlatinge oor die rassevooroordele van die mense en sy sienings oor sake wat vir baie Afrikaners heilige koeie was.<ref>Wynberg, Nana “Rand Daily Mail” “27 Oktober 1980</ref>So is hy byvoorbeeld gekant teen die viering van Geloftedag (toe nog Dingaansdag genoem) en is hy ’n voorstander van [[genadedood]] en die sosiale aanvaarding van [[homoseksualiteit]]. Sy briewe wat hy in sy tyd oorsee geskryf het word gebundel in <ref>Brink, André P. “Rapport” 9 Desember 1979</ref>“''Dear Dr. Bolus''”. In hierdie briewe aan sy weldoener (gedateer vanaf 1897 tot 1911), is die eerste aantal jare feitlik hoofsaaklik gewy aan die plantkunde, terwyl hy later ook uitvoerig verslag doen van sy bedrywighede en uitgawes terwyl hy oorsee studeer. Leipoldt skryf ook ’n bydrae oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis vir “''The Cambridge history of the British Empire''”. Die trilogie van romans “''Chameleon on the gallows''”, “''Stormwrack''”, en “''The mask''” word na sy dood eers apart uitgegee en later gesamentlik onder die titel “''The Valley''”. Hoewel later gepubliseer, is <ref>Goosen, Jeanne “Beeld” 8 Januarie 2001</ref>“''Chameleon on the gallows''” die voorloper van “''Stormwrack''”. Hierdie roman speel af in die begin van die negentiende eeu, waar die verarmde saalmaker Amadeus Tereg geld erf en as Everardus Nolte ’n nuwe lewe in die Vallei begin. Hy raak bevriend met afstammelinge van die Hollandse Oos-Indiese Kompanjie en met die nuwe Britse immigrante, wat hom dan as leiersfiguur verkies om die Vallei in die parlement te verteenwoordig. Die geheim van sy herkoms lek dan uit. In hierdie boek word die kultuur, die geskiedenis en veral die sosiale en maatskaplike toestande van sy tyd op onderhoudende wyse geskets. “''Stormwrack''” het as tema die impak wat die Anglo-Boereoorlog op die Suid-Afrikaanse gemeenskap gehad het. Die hoofkarakter is die Brit Andrew Quakerley, wat in die negentiende eeu hoofburger van ’n dorpie in die Kaapkolonie word. Hoewel uiters lojaal aan Brittanje, kom hy in noue aanraking met sy medeburgers van Hollandse afkoms. Die resultaat is dat hy die afloop en uitkoms van die Anglo-Boereoorlog baie negatief ondervind. Dit is veral die teregstellings van die Kaapse rebelle wat uiteenlopende reaksies by die karakters verwek. “''The mask''” speel af in die dertigerjare en toon verbasende versiende insig in die politieke en maatskaplike toestande en toekoms van die land. Die verhaallyn tussen hierdie roman en die drama “''Afgode''” is op dieselfde gegewens gegrond. Die vooruitstrewende plaaslike prokureur word as toonbeeld van professionele eerlikheid voorgehou, maar is in werklikheid ’n alkoholis en die vader van ’n buite-egtelike kind. Sy dogter Santa, wat as dokter kwalifiseer, begin as vennoot in ’n praktyk op die dorp werk en vind die ware toedrag van sake uit. Haar vader se vennoot, wat op Santa verlief is, weet dat die ouer prokureur sy vrou en dogter se trustgeld verduister het, maar verberg dit vir Santa. Beide wil die inligting oor die buite-egtelike kind van Santa se moeder weerhou. In werklikheid weet sy egter reeds hiervan. Op mediese gebied publiseer Leipoldt reeds in 1912 “''The school nurse”'' met subtitel “''Her duties and responsibilities''”. Hierdie boek het sy ontstaan daarin dat hy as skooldokter die werk van die verpleegster in skoolmediese dienste van besondere belang ag en daar geen handleiding vir die beroep in Engels beskikbaar was nie. Sy Engelse boeke oor die kookkuns word gepubliseer onder die titels “''Common sense dietics''” wat so vroeg as 1911 verskyn en in 1936 heruitgegee word as “''The belly book or Diner’s guide''”. Hierna verskyn “''300 years of Cape wine''” in 1952, die eerste Suid-Afrikaanse werk oor ons wynbou, en in 1976 verskyn moontlik sy belangrikste kookkunswerk, “''Cape cookery''”, wat hy reeds in 1946 voltooi het. Laasgenoemde twee boeke en “''Culinary treasures''” (vertaling van “''Polfyntjies vir die proe''”) word later saamgebundel in<ref>Malan, Pieter “Rapport” 18 April 2004</ref> “''Leipoldt’s food and wine''”.<ref>Van Biljon, Madeleine “Insig” April 2004</ref> Die Engelse vertaling van “''Polfyntjies vir die proe''” wat onder die titel “''Leipoldt’s cellar & kitchen''” in 2004 verskyn, word bekroon met die internasionale Gourmand-toekenning in die kategorie “wyngeskiedenis, res van die wêreld”, wat Brittanje en die Verenigde State van Amerika uitsluit. == Eerbewyse == Die [[Universiteit van die Witwatersrand]] ken in 1934 ’n eredoktoraat (D.Litt.-graad) aan hom toe. Die ATKV hou op 9 Oktober 1934 ’n spesiale huldigingsaand in Johannesburg vir hom. Per geleentheid van sy sestigste verjaarsdag gee ''Die Huisgenoot'' op 6 Desember 1940 ’n huldigingsnommer vir hom uit. Die Afrikaanse Skrywerskring hou op 3 Oktober 1944 ’n huldigingsaand tot sy eer. Jan Kromhout (“''Leipoldt as digter''”) en [[M.P.O. Burgers]] (“''C.L. Leipoldt – ’n Studie in stofkeuse, -verwerking en -ontwikkeling''”) behaal doktorsgrade met studies oor sy werk, terwyl J.C. Kannemeyer ’n omvattende biografie (“''Leipoldt: ’n Lewensverhaal''”) oor hom skryf. In 2011 vereer die ATKV hom postuum as Afrikoon vir sy belangrike bydrae tot die kookkunsliteratuur. Die plantgenus ''[[Leipoldtia]]'' is na hom vernoem. == Die C. Louis Leipoldt-prys == Die ''Maatschappij der Nederlandse letterkunde'' het in [[2002]] ter ere van die 350-jarige bestaan van betrekkinge tussen Nederland en Suid-Afrika 'n prys ter waarde van €3&nbsp;500 uitgeloof. (Sien [http://www.mijnedlet.nl/mdnl/?page_id=260]). Die doel van die toekenning was om die bestudering van Afrikaanse literatuur te bevorder en meer bekendheid daaraan te verleen. Die voorwaardes van die kompetisie vir die prys was die voorlegging van 'n tevore ongepubliseerde opstel of verhandeling, ingedien onder 'n skuilnaam. Sestien inskrywings van hoogstaande letterkundige waarde is daardie jaar ontvang en dr. [[J.C. Kannemeyer]] het die prys gewen vir sy opstel ''Uys Krige en die Suid-Afrikaanse politiek.'' == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- | !Poësie |- |1911 |Oom Gert vertel en ander gedigte |- |1920 |Dingaansdag |- |1923 |Uit drie wêrelddele |- | |Uitgesoekte gedigte vir Jong Suid-Afrika |- |1932 |Die bergtragedie |- | |Skoonheidstroos |- |1936 |Slampamperliedjies |- |1944 |’n Versieboord vir kinders |- |1946 |Vyftig gedigte van C. Louis Leipoldt (’n keuse deur W.E.G. Louw) |- |1948 |Die moormansgat en ander verhalende en natuurverse |- |1949 |Geseënde skaduwees |- | |The ballad of Dick King and other poems (Pheidippides) |- |1978 |Driesprong (saam met Jan F.E. Celliers en Totius) |- |1980 |Versamelde gedigte |- | !Drama |- |1923 |Die heks |- |1937 |’n Vergissing |- |1930 |Die laaste aand |- |1931 |Afgode |- | |Die kwaksalwer |- | |Onrus |- |1934 |Die heks en Die kwaksalwer |- |1973 |Die heks en Die laaste aand |- |1980 |Moederplig |- | !Prosa |- |1917 |Praatjies met die kinders |- |1922 |Stories vir die kinders |- |1924 |Kampstories |- |1927 |Waar spoke speel |- |1928 |As die natuur gesels I |- | |Wat agter lê en ander verhale |- | |As die natuur gesels II |- |1930 |Wat agter lê en ander verhale |- |1931 |As die natuur gesels II |- | |Die mossie wat wou ryk word |- | |Die wonderlike klok |- | |Die donker huis |- |1932 |Galgsalmander |- | |Die rooi rotte en ander kortverhale |- | |Uit my Oosterse dagboek |- |1934 |Paddastories vir die peetkind |- | |Die verbrande lyk |- | |Die moord op Muisenberg |- |1937 |Die goue eier |- | |Die dwergvroutjie |- |1939 |Moord in die Bosveld |- |1941 |Die mossie wat wou ryk word |- |1980 |O’Callaghan se waatlemoen en ander verhale (gekeur deur A.P. Grové) |- | |Die issiegrimmiebonso (gekeur deur Pieter W. Grobbelaar) |- | |Stormwrack |- |1989 |Kritiese aanloop |- |1990 |Literêre causerie |- |1999 |So blomtuin-vol van kleure |- | |Uit die skatkis van die slampamperman (samesteller J.C. Kannemeyer) |- |2000 |Chameleon on the gallows |- |2001 |The valley: A trilogy |- |2006 |The mask |- | !Nie-fiksie |- |1911 |Common sense dietics |- |1912 |The school nurse |- |1916 |Skoolgesondheid |- |1918 |Praatjies met die oumense |- |1920 |Die Afrikaanse kind in siekte en gesondheid |- |1931 |Die eerste gesondheidsleesboek vir Afrikaanse skole |- |1933 |Kos vir die kenner |- |1936 |The belly book or Diner’s guide |- |1937 |Bushveld Doctor |- |1938 |Jan van Riebeeck: die grondlegger van ’n blanke Suid-Afrika |- | |Die Groot Trek |- |1939 |Die Hugenote |- | |A primary health reader for South African primary schools |- |1952 |300 Years of Cape wine |- |1963 |Polfyntjies vir die proe |- |1976 |Cape cookery |- |1979 |Dear Dr. Bolus |- |2003 |Hierdie land van leuens |- |2004 |Leipoldt’s food and wine |- | !Vertalings |- |1924 |Die swart tulp – Alexandre Dumas |- | |Natuursprokies – Carl Ewald |} == Skuilname == Die volgende skuilname is deur hom gebruik: {{Kolomme2 |Kolom1= * Africanus * C L L * F W B * F W Bancombe * F W Baxter |Kolom2= * F W Baxcombe * G M K * K A R Bonade * Pheidippides }} == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * APB-Komitee vir Skoolboeke “Die junior digbundel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Sesde  druk 1963 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. “Die moderne eenbedryf” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Vierde druk 1970 * Beukes, Gerhard J. (red.) “Nuwe eenbedrywe” “J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste druk 1952 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. “Skrywers en rigtings” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1952 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale  Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Bosman, F.C.L. “Vier uitgesoekte eenbedrywe” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Tiende druk  1969 * Botha, Elize “Prosakroniek” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Bouwer, Alba “Afrikaans 100” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * Brink, André P. “Aspekte van die nuwe drama” Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene uitgawe 1986 * Buning, Tj. “Uit ons digkuns” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Cloete, T.T. “Faune” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Derde druk 1971 * Cloete, T.T. “Vyfling” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe Elfde druk 1973 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Dekker, G. “Causerie en kritiek” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste druk 1934 * Du Plessis, I.D. “Aantekeninge uit Tuynstraat” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste druk 1975 * Grobbelaar, Pieter W. “Skrywers in beeld 4: C. Louis Leipoldt” Tafelberg Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grobler, Hilda “Halfeeu” Blokboeke 33 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grobler, P. du P. “C. Louis Leipoldt 1880-1947” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse  Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. “Trekvoëls” Voortrekkerpers Beperk Johannesburg 1969 * Joubert, Elsa “Reisiger” Tafelberg Kaapstad Eerste uitgawe 2009 * Kannemeyer, J.C. “Opstelle oor die Afrikaanse drama” Academica Kaapstad Pretoria Eerste uitgawe 1970 * Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Kannemeyer, J.C. “Die heks en Die laaste aand” Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene uitgawe Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Verse vir die vraestel” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. “Leipoldt: ’n Lewensverhaal” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1999 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Kritzinger, M.S.B. “Letterkundige kragte” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932 * Kromhout, J. “Leipoldt as digter” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1954 * Lindenberg, E. “Onsydige toets” Academica Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1965 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde  uitgawe Eerste druk 1973 * Louw, N.P. van Wyk “Opstelle oor ons ouer digters” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1972 * Louw, W.E.G. “Ou wyn van vreugde” A.A. Balkema Kaapstad en Amsterdam Eerste uitgawe 1958 * Malherbe, F.E.J. “Aspekte van Afrikaanse literatuur” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940 * Malherbe, F.E.J. “Die kort-verhaal as kunsvorm” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1929 * Mieny, C.J. “Leipoldt, die veelsydige” in Afrikaanse Skrywerskring “Van Leipoldt tot letterkundige * kritiek” Referate gelewer tydens die sewende vyfjaarlikse landswye skrywerskongres en Leipoldtfees gehou te Stellenbosch op 19 en 20 September 1980 * Nasionale Pers Beperk “Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936 * Nienaber, C.J.M. “Oor literatuur 2” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe  1948 * Nienaber, P.J. en Lategan, F.V. “Afrikaanse natuurpoësie” Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1952 * Nienaber, P.J. (samesteller) “Digters en digkuns” Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1954 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers  Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. “Hier is ons skrywers!” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse  letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. “Uit ons letterkunde” Afrikaanse Pers- Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. “Junior verseboek” Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Pheiffer, R.H. “Woordpaljas” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde druk 1993 * Pienaar, E.C. “Taal en poësie van die Twede Afrikaanse Taalbeweging” Nasionale Pers Beperk Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein Vierde vermeerderde druk 1931 * Pienaar, P. de V. “Flitse” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1965 * Pretorius, Réna “Ryk domeine” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Tweede uitgawe Derde druk 1990 * Sandler, E.M. “C. Louis Leipoldt – buitengewone mediese student” in Afrikaanse Skrywerskring “Van Leipoldt tot letterkundige kritiek” Referate gelewer tydens die sewende vyfjaarlikse landswye  skrywerskongres en Leipoldtfees gehou te Stellenbosch op 19 en 20 September 1980 * Scholtz, Merwe “Herout van die Afrikaanse poësie en ander opstelle” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste druk 1975 * Schoonees, P.C. “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging” J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Smuts, J.P. “Triptiek” Tafelberg- Uitgewers Beperk Kaapstad Tweede uitgawe Vyfde druk 1997 * Snyman, Henning “Kort keur: Abraham H. de Vries” Reuse-Blokboek 3 Academica Pretoria Kaapstad  en Johannesburg Tweede druk 1983 * Steenberg, D.H. “Verganklikheid in die poësie van C. Louis Leipoldt” in Afrikaanse Skrywerskring * “Van Leipoldt tot letterkundige kritiek” Referate gelewer tydens die sewende vyfjaarlikse landswye  skrywerskongres en Leipoldtfees gehou te Stellenbosch op 19 en 20 September 1980 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 * Viljoen, Louise “C. Louis Leipoldt (1880–1947)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I”J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers  Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Aucamp, Hennie “’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie” “Standpunte” Nuwe reeks 162, Desember 1982 * Botha, Johann “Louis Leipoldt – steeds een van ‘groot name’” “Die Transvaler” 26 Mei 1980 * Botha, Johann “’n Digterskap van vele wonings” “Die Transvaler” 27 Mei 1980 * Botha, Johann “Kosresepte dwarsdeur gelees” “Die Transvaler” 28 Mei 1980 * Breytenbach, Kerneels “Waarde van Die Heks” “Beeld” 21 Junie 1976 * Bruwer, Johan “Oktober laat Quakerly soos Leipoldt praat” “Rapport” 7 September 1980 * Burgers, M.P.O. “Temaverwerking by Leipoldt” “Standpunte” Jaargang 3, no. 2 1947 * Burgers, M.P.O. “Twee Leipoldt-studies” “Standpunte” No. 22, Desember 1951 * Cloete, T.T. “Die lang geheue van die oorloggedig” “Beeld” 24 Oktober 2000 * Coetzee, A.J. “Hoe vertel ‘Oom Gert vertel’?” “Standpunte” Nuwe reeks 80, Desember 1968 * Coetzee, Koos “Kos meer as ’n ding wat ’n drang stil” “Kalender” 8 Julie 1994 * De Villiers, Kay “Watter soort dokter was Leipoldt?” “Boekewêreld” 28 Julie 1999 * Gray, Stephen “Leipoldt’s prequel to ‘Stormwrack’: an interim report on an editing project”  “Standpunte” Nuwe reeks 170, April 1984 * Kannemeyer, J.C. “Nou kom Kannemeyer se gróót Leipoldt” “Boekewêreld” 3 Maart 1999 * Kannemeyer, J.C. “Leipoldt, ‘Mol’ Hofmeyr en die president” “Plus” 18 Maart 1999 * Kannemeyer, J.C. “Die onbetroubare tekste van ons ouer skrywers” “Volksblad” 20 Junie 2005 * Klopper, Albert “’Om laaste te kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 4, November 1987 * Kotzé, Petro “Op soek na die goewerneur se groot boontjies” “By” 30 Julie 2011 * Kromhout, Jan “Leipoldt – riglyne vir verdere navorsing” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18no. 4, November 1980 * Lategan, Herman “Foxtrot van die (wilds) vleiseters” “By” 2 Julie 2011 * Lindenberg, E. “Die duister Leipoldt” “Standpunte” Nuwe reeks 40-41, April-Junie 1962 * Lindenberg, E. “Leipoldt op sy honderdste” “Standpunte” Nuwe reeks 151, Februarie 1981 * Loots, Sonja “Was hy of was hy nie?” “Rapport” 28 Augustus 2005 * Louw, W.E.G. “Vormprobleme by Leipoldt” “Standpunte” Jaargang 2, no.4 1946 * Nienaber, C.J.M. “’Die Soutpan’: Een van die skoonstes?” “Standpunte” Nuwe reeks 115, Oktober 1974 * Pieterse, Henning “Poësie uit drie bloemlesings” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 29 no. 1, Februarie 1991 * Prins, M.J. “‘Vyfling’, saamgestel deur T.T. Cloete” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 1 Februarie 1985 * Prinsloo, K.P. “Die Pretoria-tydperk in die lewe van C. Louis Leipoldt” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 18 no. 4, November 1980 * Scholtz, Merwe “Wat vertel ‘Oom Gert vertel’?” “Standpunte” Nuwe reeks 33, Februarie 1961 * Schutte, H.J. “Drie dramas uit ‘Vyfling’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 18 no. 1, Februarie 1980 * Smith, Anna H. “Wysiginge in ‘Dingaansdag’ en ‘Uit drie wêrelddele’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982 * Smith, M.E. “’Om laaste kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 2, Mei 1987 * Steenberg, D.H. “Die verganklikheidsmotief in die poësie van C. Louis Leipoldt” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 21 no. 1, Maart 1981 * Troskie, Sandra “Die swart engel” “My tyd Rapport” 18 Julie 2010 * Troskie, Sandra “Die leë graf” “My tyd Rapport” 8 Augustus 2010 * Troskie, Sandra “’n Boeddha uit Afrika” “My tyd Rapport” 29 Augustus 2010 * Troskie, Sandra “’n Graf in die gras” “By” 15 September 2012 * Van Bart, Martiens “Leipoldt, steeds wesenlik Cederberg” “By” 5 Mei 2007 * Van Bart, Martiens “Sendeling van Ebenhaezer” “By” 8 Januarie 2011 * Van Bart, Martiens “Om met woorde te kook” “By” 9 Julie 2011 * Van der Merwe, C.N. “Die vrye liefde van Leipoldt se ‘Die Heks’” “Standpunte” Nuwe reeks 145, Februarie 1980 * Van der Merwe, C.N. “In en om die laaste aand” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4 November 1980 * Van Rensburg, C. “Waar pas Oom Gert in” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980 * Van Wyk, Annemarie “Program beeld Leipoldt uit as stryder vir gay regte” “Rapport” 7 November 1999 * Van Zyl, Wium “Leipoldt, die rebel” “By” 7 Mei 2011 === Internet === {{Wikisource outeur|C. Louis Leipoldt}} * Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/C._Louis_Leipoldt * LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 Januarie 2015: http://www.litnet.co.za/c-louis-leipoldt-18801947/ * Murray, Paul LitNet: http://www.litnet.co.za/the-c-louis-leipoldt-trail/ * Murray, Paul LitNet: http://www.litnet.co.za/2014-c-louis-leipoldts-orientation/ * Viljoen, Hein LitNet: http://www.litnet.co.za/op-soek-na-leipoldt-se-oom-gert-n-studie-in-historiese-resonansies/ * By die Gutenberg Projek: [http://www.gutenberg.org/etext/19729 Oom Gert vertel en ander gedigte]. Beskikbaar in verskeie formate. * [http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=leip001 ''Versamelde gedigte'' & ''Polfyntjies vir die proe'' beskikbaar by die dbnl] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * [https://www.gutenberg.org/author/Leipoldt,+Christiaan+Louis Leipoldt se werke op ''[[Project Gutenberg]]''] * [https://librivox.org/author/8200 Leipoldt se werke op librivox] {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Leipoldt, C. Louis}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geneeskundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Geboortes in 1880]] [[Kategorie:Sterftes in 1947]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaners]] 9s7svtwiadhp7jona3yhnqh5wrsmsup 0 2070 2908874 2503880 2026-06-02T15:18:24Z Xcalivyr 112957 2908874 wikitext text/x-wiki {{JunieKalender}} '''Junie''' (ook Somermaand of Rosemaand) is die sesde [[maand]] van die [[jaar]] in die [[Gregoriaanse kalender]], met 30 dae. Junie is vernoem na die [[Romeinse mitologie|Romeinse godin]] [[Juno]], die vrou van Jupiter. == Gebeure in Junie == * Die eerste Maandag in Junie is 'n openbare vakansiedag in [[Ierland]]. In die [[Ierse Kalender]] word die maand '''Meitheamh''' genoem en is dit die middelste maand van die [[somer]]. * [[Midsomerfees|Midsomer]] word gevier in [[Swede]] op die derde Vrydag in Junie. * [[Vadersdag]] word gevier in [[België]] op die tweede [[Sondag]] in Junie en in die [[Verenigde State]], die [[Verenigde Koninkryk]], die [[Nederland]]e en [[Kanada]] op die derde Sondag in Junie. Junie begin elke jaar op 'n unieke dag van die week. == Sien ook == * [[Lys van historiese herdenkings]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|Junie}} {{Maande}} {{Normdata}} [[Kategorie:Junie| ]] 6btp8vi3p7ji6vd1xjlcb23qn04suur 4 5209 2908927 2908514 2026-06-02T18:06:05Z Oesjaar 7467 /* Sjabloon:weerkas */ nuwe afdeling 2908927 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) ::Kan iemand help met 'n bannier op te sit vir die wedstryd? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:41, 21 April 2026 (UTC) ::: Hallo, onthou die Skryfwedstryd begin more. Hoop om baie bydraes te sien. {{ping|Naudefj|Jcwf|Puvircho}} [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:33, 30 April 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::Hierdie is nou uit eindelik reggemaak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:09, 27 Mei 2026 (UTC) == Grootste artikel? == Gemeenskap, is [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] ons grootste artikel in terme van grepe? Tans is dit 341 545 grepe groot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 17 Mei 2026 (UTC) == Hantering van kategorieë... == Gemeenskap, wat is die beste van die twee sjablone {{sj|CompactTOC2}} vs. {{sj|indeks}}? Sien [[Cynanchum]] en [[Lys van Erica-spesies]] waar dit gebruik word. Wat verkies julle? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:52, 17 Mei 2026 (UTC) :{{sj|indeks}}. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:45, 30 Mei 2026 (UTC) == Kan ons nuwe lesers lok met sport? == Gemeenskap, nou is beide [[rugby]] en [[krieket]] voorbladartikels en interessant genoeg ook ewe groot. Vir my is dit steeds snaaks dat ek in die sokkerland Duitsland sit en in Afrikaans oor Suid-Afrika se suksesvolste sportsoorte voorbladartikels skryf. Met elke nuwe sportartikel wat ek op ons voorblad mag plaas draai die volgende gedagtes in my kop. Die Afrikaanse Wikipedia spog sedert jare met uitstekende artikels oor beide krieket en rugby. Voorbladartikels word vir ander tale ook aangewys met 'n geel sterretjie. Met sportvoorbladartikels probeer ek ook die een of ander Indiër se belangstelling in Afrikaans prikkel. Die Proteas en Indië het reeds in baie belangrike wedstryde mekaar ontmoet soos die [[T20I-wêreldbeker 2024|T20I-wêreldbekereindstryd 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbekereindstryd 2025]]. Suid-Afrikaanse krieket geniet oor die algemeen baie respek in Indië. Daarom dink ek dit is 'n goeie idee om Indiërs se belangstelling in Afrikaans te probeer groei. Onthou, die tale in Noord-Indië soos [[Hindi]] is soos Afrikaans [[Indo-Europese tale]]. Dalk leer iemand in Indië Afrikaans omdat daar 'n groot belangstelling in Suid-Afrika is. Ek het krieket en rugby deur Afrikaans leer ken, miskien werk dit vir ander ook andersom. Myns insiens is dit 'n goeie idee om dit te probeer en daarmee voort te gaan. In my opinie is die voorbladartikels oor beide krieket en rugby beter as die oorspronklike Engelse artikels omdat ek die bronne konsekwent nagaan en wat ek vir die een toernooi doen, doen ek ook vir die ander. Tydens toernooie neem dit elke dag ure om dit te doen, ook al die skryfwerk en statistieke. Maar miskien is dit die moeite werd vir Afrikaans. As ons nie probeer nie, sal ons nooit weet nie. Nou wil ek graag weet wat julle dink. Moenie bekommer nie, daar volg nou nie 'n klomp nuwe nominasies nie, daar is tans nie 'n sportartikel van my kant wat ek kan benoem nie. Net hierdie gedagtes wat ek graag wil deel. Nuwe lesers vir ons Wikipedia lok. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:01, 17 Mei 2026 (UTC) :Of artikels oor sport in Indonesië. Miskien is daar mense wat belangstel in die voormalige koloniale taal, maar die grammatika te ingewikkeld vind en besluit om eerder Afrikaans te leer. Goeie begin: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_rugby_union_team https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_cricket_team [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 21:31, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{Ping|Maximiliaan Ronaldszoon}} dan is ons outomaties ook by Maleisië, dink maar aan [[Kaapse Maleiers]]. Terloops, ek benodig jou hulp met inligtingskasse, bv. politici soos die onlangse klomp Turkse ministers. Jy doen baie goed wat dit betref. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) == Voorbladuitleg == Goeiemiddag gemeenskap, vandag lyk beide die voorbladartikel- en beeld snaaks. Lyk my {{sl|Omraam}} het 'n verandering ondergaan wat nie sigbaar is nie. Dit raak nou al die vorige inskrywings ook! Ek sien egter nie die fout nie. Enige raad? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:30, 21 Mei 2026 (UTC) :Die voorbladteks moet regs van die beeld begin, maar dié sjabloon maak die spasie vir die beeld wyer, waardeur die teks ondertoe geskuif word. Myns insiens sal dit die beste wees om die sjabloon te fiks pleks daarvan om al die verlede plasings (amper 20 jaar) aan te pas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 21 Mei 2026 (UTC) ::SpesBona: Jou probleem is opgelos! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 21 Mei 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012}} jammer, nie rêrig nie, sien die lyn is nou bo die eerste paragraaf, maar nie rondom die beeld nie. Dié raam moet die beeld "omraam", dis waar sy naam vandaan kom. Ek het ook op die Duitse Wikipedia vir hulp aangeklop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:05, 21 Mei 2026 (UTC) ::::Ons kan dit nie los soos dit is nie, dit is ons mees prominente deel! {{Ping|Jcb}} sien jy dalk die fout? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 21 Mei 2026 (UTC) :::::[[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026/test]] en [[Sjabloon:Omraam/test]]. Werk vir 200px en 250px. Ek kan breedtes byvoeg indien nodig. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:40, 21 Mei 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Jcb}} baie dankie, die raam is daar, maar die teks word onder die beeld gedruk. Die oplossing van die Duitse Wikipedia (toets maar in die voorskou tussen {{sl|Omraam}} en {{sl|Omraam2}}) is ook naby. Maar die beeld hang effens "in die lug". Ons is naby die oplossing. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:49, 21 Mei 2026 (UTC) Ons kan die verskil duidelik maak: * Ons voorblad sedert die verandering sonder ons ingryping: https://web.archive.org/web/20260521125616/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * Ons voorblad verlede week soos dit moet lyk: https://web.archive.org/web/20260514083645/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * 'n Ander voorbeeld van die korrekte wyse: https://web.archive.org/web/20260301055012/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad Lyk my die verandering vanoggend deur my was naby aan die korrekte vertoning. Ek het dit weer ingestel. Jammer vir al die veranderinge, maar die respek teenoor al ons voorbladartikels vereis 'n korrekte vertoning daarvan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:20, 22 Mei 2026 (UTC) :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:57, 22 Mei 2026 (UTC) == Uitnodiging: Bespreking oor voorgestelde rigting vir Wishlist == Jy word genooi om deel te neem aan 'n bespreking oor 'n [[meta:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|voorstel oor die toekoms van die Wishlist]] vanuit die gemeenskap. Dit is in verband met die ontbinding van CommTech, verwante afleggings, en die daaropvolgende bespreking. [[Gebruiker:Femke|Femke]] ([[Gebruikerbespreking:Femke|kontak]]) 06:13, 26 Mei 2026 (UTC) == [[Die boek met vlerke]] == Dagsê almal! Ek merk op 'n nuwe artikel "[[Die boek met vlerke]]" is pas deur 'n nuweling geskep. Ek kon dit nie suksesvol skakel aan 'n ander taal nie, dit bestaan ook nie in Engels nie? (Die artikel [[:en:Books with Wings]] verwys na iets anders!) Julle insae? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Die bronne is onleesbaar. Hy kan enige onheil verkomdig via sy bronne. Ek het juis so pas 'n vraag op sy besprekingsblad gevra. Ek sê: verwyder. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:39, 27 Mei 2026 (UTC) ::Daar is wél Spaanse bronne oor ''El libro con alas'' (“Die boek met vlerke”), en dit blyk ’n werklike eksperimentele boekformaat te wees wat deur die Argentynse skrywer Pablo Andrés Rial ontwikkel is. Die meeste verwysings kom egter uit plaaslike nuuswebwerwe, universiteitsmedia en bemarkingsartikels — nie uit gevestigde akademiese of groot hoofstroombronne nie. ::Die belangrikste rooi vlae: ::*Die artikel klink baie soos ’n vertaling uit Spaans of selfs AI-gegenereerde teks. ::*Die onderwerp het baie beperkte onafhanklike dekking. ::*Verskeie bronne herhaal byna identiese formulering — tipies van persverklarings wat oorgeneem word. ::*Daar is tans geen aanduiding dat dit ’n wyd erkende literêre of redaksionele formaat geword het nie. ::*Selfs die Spaanse Wikipedia-artikel lyk nuut en swak gevestig. ::Daar is egter tekens dat die projek werklik bestaan: ::*Registrasie by Argentinië se INPI word herhaaldelik genoem. ::*Die konsep word beskryf as ’n boek met vou-“vlerke” of flapbladsye wat alternatiewe leesvolgordes moontlik maak. ::*Dit word verbind met kombinatoriese literatuur soos Raymond Queneau se werk Cent Mille Milliards de Poèmes. ::Beoordeling: ::*Nie noodwendig vals nie ::*Maar waarskynlik nie ensiklopedies belangrik genoeg vir ’n aparte Wikipedia-artikel op hierdie stadium nie. ::*Dit lyk meer soos ’n eksperimentele selfgepubliseerde projek wat deur media-aandag opgeblaas is. ::Dus kan dit verwyder word en indien dit noemenswaardig word in die toekoms kan die skrywer weer probeer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:22, 27 Mei 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Ou Kaapse pad/wapad/weg == Ek het 'n ervare Kaapse kaartmaker se mening gevra oor hierdie vraag van 16 Maart, en sy antwoord is: "There are 'ou Kaapse weg' or 'pad' all over. Every town that had an old road to the Cape has an old Cape Road. They are all different." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:07, 29 Mei 2026 (UTC) == Besoeke vir April en Mei. == Gemeenskap, noudat die KI probleme uitgesorteer is, is ons besoeke vir April en Mei 2.3 miljoen! Ons sê dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:30, 1 Junie 2026 (UTC) == Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! == Gemeenskap, so tussen al die dinge het [[Gebruiker:BurgertB]] se 200ste voorbladartikel verskyn. Dankie aan hom en sy harde werk! Nou vir 300.... Ek wens ek kon jou 'n prys of iets gee vir erkenning van jou harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 1 Junie 2026 (UTC) :Lyk mooi. As julle nou net die politikus se bakkies vir 'n ander een verruil kners ek minder op my tande. Enige prentjie wat 'n ander aspek van die teks belig, net vir afwisseling, selfs 'n ander politikus. Ek kla nie oor politiek-artikels nie, net 'n bietjie prentjie-afwisseling maak ons voorblad ook meer interessant, net soos nuwe teks. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 1 Junie 2026 (UTC) == Sjabloon:weerkas == {{ping|Rooiratel|SpesBona|BurgertB|Pynappel}}, help asb om die weerkas, of watter ander sjabloon ook al meer geskik is, aan die gang te kry in [[Noordelike Gebied]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:06, 2 Junie 2026 (UTC) kzegap4t3rqf0pynyy67srdw4v9ex8y 2908929 2908927 2026-06-02T18:15:38Z SpesBona 2720 /* Sjabloon:weerkas */ aw 2908929 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) ::Kan iemand help met 'n bannier op te sit vir die wedstryd? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:41, 21 April 2026 (UTC) ::: Hallo, onthou die Skryfwedstryd begin more. Hoop om baie bydraes te sien. {{ping|Naudefj|Jcwf|Puvircho}} [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:33, 30 April 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::Hierdie is nou uit eindelik reggemaak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:09, 27 Mei 2026 (UTC) == Grootste artikel? == Gemeenskap, is [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] ons grootste artikel in terme van grepe? Tans is dit 341 545 grepe groot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 17 Mei 2026 (UTC) == Hantering van kategorieë... == Gemeenskap, wat is die beste van die twee sjablone {{sj|CompactTOC2}} vs. {{sj|indeks}}? Sien [[Cynanchum]] en [[Lys van Erica-spesies]] waar dit gebruik word. Wat verkies julle? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:52, 17 Mei 2026 (UTC) :{{sj|indeks}}. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:45, 30 Mei 2026 (UTC) == Kan ons nuwe lesers lok met sport? == Gemeenskap, nou is beide [[rugby]] en [[krieket]] voorbladartikels en interessant genoeg ook ewe groot. Vir my is dit steeds snaaks dat ek in die sokkerland Duitsland sit en in Afrikaans oor Suid-Afrika se suksesvolste sportsoorte voorbladartikels skryf. Met elke nuwe sportartikel wat ek op ons voorblad mag plaas draai die volgende gedagtes in my kop. Die Afrikaanse Wikipedia spog sedert jare met uitstekende artikels oor beide krieket en rugby. Voorbladartikels word vir ander tale ook aangewys met 'n geel sterretjie. Met sportvoorbladartikels probeer ek ook die een of ander Indiër se belangstelling in Afrikaans prikkel. Die Proteas en Indië het reeds in baie belangrike wedstryde mekaar ontmoet soos die [[T20I-wêreldbeker 2024|T20I-wêreldbekereindstryd 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbekereindstryd 2025]]. Suid-Afrikaanse krieket geniet oor die algemeen baie respek in Indië. Daarom dink ek dit is 'n goeie idee om Indiërs se belangstelling in Afrikaans te probeer groei. Onthou, die tale in Noord-Indië soos [[Hindi]] is soos Afrikaans [[Indo-Europese tale]]. Dalk leer iemand in Indië Afrikaans omdat daar 'n groot belangstelling in Suid-Afrika is. Ek het krieket en rugby deur Afrikaans leer ken, miskien werk dit vir ander ook andersom. Myns insiens is dit 'n goeie idee om dit te probeer en daarmee voort te gaan. In my opinie is die voorbladartikels oor beide krieket en rugby beter as die oorspronklike Engelse artikels omdat ek die bronne konsekwent nagaan en wat ek vir die een toernooi doen, doen ek ook vir die ander. Tydens toernooie neem dit elke dag ure om dit te doen, ook al die skryfwerk en statistieke. Maar miskien is dit die moeite werd vir Afrikaans. As ons nie probeer nie, sal ons nooit weet nie. Nou wil ek graag weet wat julle dink. Moenie bekommer nie, daar volg nou nie 'n klomp nuwe nominasies nie, daar is tans nie 'n sportartikel van my kant wat ek kan benoem nie. Net hierdie gedagtes wat ek graag wil deel. Nuwe lesers vir ons Wikipedia lok. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:01, 17 Mei 2026 (UTC) :Of artikels oor sport in Indonesië. Miskien is daar mense wat belangstel in die voormalige koloniale taal, maar die grammatika te ingewikkeld vind en besluit om eerder Afrikaans te leer. Goeie begin: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_rugby_union_team https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_cricket_team [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 21:31, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{Ping|Maximiliaan Ronaldszoon}} dan is ons outomaties ook by Maleisië, dink maar aan [[Kaapse Maleiers]]. Terloops, ek benodig jou hulp met inligtingskasse, bv. politici soos die onlangse klomp Turkse ministers. Jy doen baie goed wat dit betref. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) == Voorbladuitleg == Goeiemiddag gemeenskap, vandag lyk beide die voorbladartikel- en beeld snaaks. Lyk my {{sl|Omraam}} het 'n verandering ondergaan wat nie sigbaar is nie. Dit raak nou al die vorige inskrywings ook! Ek sien egter nie die fout nie. Enige raad? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:30, 21 Mei 2026 (UTC) :Die voorbladteks moet regs van die beeld begin, maar dié sjabloon maak die spasie vir die beeld wyer, waardeur die teks ondertoe geskuif word. Myns insiens sal dit die beste wees om die sjabloon te fiks pleks daarvan om al die verlede plasings (amper 20 jaar) aan te pas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 21 Mei 2026 (UTC) ::SpesBona: Jou probleem is opgelos! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 21 Mei 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012}} jammer, nie rêrig nie, sien die lyn is nou bo die eerste paragraaf, maar nie rondom die beeld nie. Dié raam moet die beeld "omraam", dis waar sy naam vandaan kom. Ek het ook op die Duitse Wikipedia vir hulp aangeklop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:05, 21 Mei 2026 (UTC) ::::Ons kan dit nie los soos dit is nie, dit is ons mees prominente deel! {{Ping|Jcb}} sien jy dalk die fout? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 21 Mei 2026 (UTC) :::::[[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026/test]] en [[Sjabloon:Omraam/test]]. Werk vir 200px en 250px. Ek kan breedtes byvoeg indien nodig. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:40, 21 Mei 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Jcb}} baie dankie, die raam is daar, maar die teks word onder die beeld gedruk. Die oplossing van die Duitse Wikipedia (toets maar in die voorskou tussen {{sl|Omraam}} en {{sl|Omraam2}}) is ook naby. Maar die beeld hang effens "in die lug". Ons is naby die oplossing. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:49, 21 Mei 2026 (UTC) Ons kan die verskil duidelik maak: * Ons voorblad sedert die verandering sonder ons ingryping: https://web.archive.org/web/20260521125616/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * Ons voorblad verlede week soos dit moet lyk: https://web.archive.org/web/20260514083645/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * 'n Ander voorbeeld van die korrekte wyse: https://web.archive.org/web/20260301055012/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad Lyk my die verandering vanoggend deur my was naby aan die korrekte vertoning. Ek het dit weer ingestel. Jammer vir al die veranderinge, maar die respek teenoor al ons voorbladartikels vereis 'n korrekte vertoning daarvan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:20, 22 Mei 2026 (UTC) :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:57, 22 Mei 2026 (UTC) == Uitnodiging: Bespreking oor voorgestelde rigting vir Wishlist == Jy word genooi om deel te neem aan 'n bespreking oor 'n [[meta:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|voorstel oor die toekoms van die Wishlist]] vanuit die gemeenskap. Dit is in verband met die ontbinding van CommTech, verwante afleggings, en die daaropvolgende bespreking. [[Gebruiker:Femke|Femke]] ([[Gebruikerbespreking:Femke|kontak]]) 06:13, 26 Mei 2026 (UTC) == [[Die boek met vlerke]] == Dagsê almal! Ek merk op 'n nuwe artikel "[[Die boek met vlerke]]" is pas deur 'n nuweling geskep. Ek kon dit nie suksesvol skakel aan 'n ander taal nie, dit bestaan ook nie in Engels nie? (Die artikel [[:en:Books with Wings]] verwys na iets anders!) Julle insae? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Die bronne is onleesbaar. Hy kan enige onheil verkomdig via sy bronne. Ek het juis so pas 'n vraag op sy besprekingsblad gevra. Ek sê: verwyder. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:39, 27 Mei 2026 (UTC) ::Daar is wél Spaanse bronne oor ''El libro con alas'' (“Die boek met vlerke”), en dit blyk ’n werklike eksperimentele boekformaat te wees wat deur die Argentynse skrywer Pablo Andrés Rial ontwikkel is. Die meeste verwysings kom egter uit plaaslike nuuswebwerwe, universiteitsmedia en bemarkingsartikels — nie uit gevestigde akademiese of groot hoofstroombronne nie. ::Die belangrikste rooi vlae: ::*Die artikel klink baie soos ’n vertaling uit Spaans of selfs AI-gegenereerde teks. ::*Die onderwerp het baie beperkte onafhanklike dekking. ::*Verskeie bronne herhaal byna identiese formulering — tipies van persverklarings wat oorgeneem word. ::*Daar is tans geen aanduiding dat dit ’n wyd erkende literêre of redaksionele formaat geword het nie. ::*Selfs die Spaanse Wikipedia-artikel lyk nuut en swak gevestig. ::Daar is egter tekens dat die projek werklik bestaan: ::*Registrasie by Argentinië se INPI word herhaaldelik genoem. ::*Die konsep word beskryf as ’n boek met vou-“vlerke” of flapbladsye wat alternatiewe leesvolgordes moontlik maak. ::*Dit word verbind met kombinatoriese literatuur soos Raymond Queneau se werk Cent Mille Milliards de Poèmes. ::Beoordeling: ::*Nie noodwendig vals nie ::*Maar waarskynlik nie ensiklopedies belangrik genoeg vir ’n aparte Wikipedia-artikel op hierdie stadium nie. ::*Dit lyk meer soos ’n eksperimentele selfgepubliseerde projek wat deur media-aandag opgeblaas is. ::Dus kan dit verwyder word en indien dit noemenswaardig word in die toekoms kan die skrywer weer probeer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:22, 27 Mei 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Ou Kaapse pad/wapad/weg == Ek het 'n ervare Kaapse kaartmaker se mening gevra oor hierdie vraag van 16 Maart, en sy antwoord is: "There are 'ou Kaapse weg' or 'pad' all over. Every town that had an old road to the Cape has an old Cape Road. They are all different." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:07, 29 Mei 2026 (UTC) == Besoeke vir April en Mei. == Gemeenskap, noudat die KI probleme uitgesorteer is, is ons besoeke vir April en Mei 2.3 miljoen! Ons sê dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:30, 1 Junie 2026 (UTC) == Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! == Gemeenskap, so tussen al die dinge het [[Gebruiker:BurgertB]] se 200ste voorbladartikel verskyn. Dankie aan hom en sy harde werk! Nou vir 300.... Ek wens ek kon jou 'n prys of iets gee vir erkenning van jou harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 1 Junie 2026 (UTC) :Lyk mooi. As julle nou net die politikus se bakkies vir 'n ander een verruil kners ek minder op my tande. Enige prentjie wat 'n ander aspek van die teks belig, net vir afwisseling, selfs 'n ander politikus. Ek kla nie oor politiek-artikels nie, net 'n bietjie prentjie-afwisseling maak ons voorblad ook meer interessant, net soos nuwe teks. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 1 Junie 2026 (UTC) == Sjabloon:weerkas == {{ping|Rooiratel|SpesBona|BurgertB|Pynappel}}, help asb om die weerkas, of watter ander sjabloon ook al meer geskik is, aan die gang te kry in [[Noordelike Gebied]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:06, 2 Junie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} jy kan kies tussen verskillende weergawes: bv. dié by [[Perth]] of dié by [[Sydney]]. Dan kan jy die toepaslike data invul. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 2 Junie 2026 (UTC) 6b3r3273u1fxcf3n6ltehlwa24ue7ot 0 7632 2909033 2906355 2026-06-03T09:10:52Z Jcb 223 2909033 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = D.J. Opperman | bynaam = | beeld = DJ Opperman.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = D.J. Opperman omstreeks 1960. | geboortenaam = Diederik Johannes Opperman | geboortedatum = {{Geboortedatum|1914|9|29}} | geboorteplek = [[Dundee]], [[Natal (provinsie)|Natal]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1914|9|29|1985|9|22}} | sterfteplek = [[Stellenbosch]], [[Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | beroep = Digter en dramaturg | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] (1947, 1956, 1969 en 1980)<br />[[Hofmeyrprys]] (1954, 1956, 1966 en 1980)<br />[[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys vir Letterkunde]] (1964 en 1980)<br />Drie-Eeue Stigting-prys (1956)<br />Louis Luyt-prys (1980)<br />Gustav Preller-prys vir literêre kritiek (1985) | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Diederik Johannes Opperman''' (1914–1985) was 'n professor in [[Afrikaanse letterkunde]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]. As [[Afrikaanse Digters|Afrikaanse digter]] en [[dramaturg]] verower hy die [[Hertzogprys]] vir beide [[poësie]] en [[drama]].<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Opperman,_Diederik_Johannes{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === [[Lêer:DJ Opperman 1960 Universiteit van Stellenbosch.jpg|duimnael|regs|D.J. Opperman aanvaar in 1960 die professoraat in Afrikaanse letterkunde aan die [[Universiteit van Stellenbosch]]. Hier hou hy op 26 Februarie daardie jaar die lesing "Kolporteur en kunstenaar", sy eerste openbare optrede in sy nuwe hoedanigheid.]] Diederik Johannes Opperman is op [[29 September]] [[1914]] op die familieplaas Geduld nr. 2 naby Dannhauser in die distrik [[Dundee]] in [[Natal (provinsie)|Natal]] gebore.<ref>Kannemeyer, J.C. “D.J. Opperman: ’n Biografie” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1986</ref><ref name=":0">Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/opperman.html</ref> Hy is die oudste van agt kinders, vyf seuns en drie dogters (van wie een vroeg oorlede is), van Diederik Johannes Opperman ([[5 Junie]] [[1891]] – [[20 Mei]] [[1943]]) en Heila Susanna Magdalena Botha ([[13 November]] [[1892]] – [[27 Augustus]] [[1956]]). Sy broers was Hermanus Lambertus (Maans) (gebore 1917), Louis Petrus (1923), Christiaan Christoffel (Chris) (1926) en Jacobus Abraham (Koos) (1930) en sy susters was Elizabeth Margaretha (Liz) (1918), Louisa Petronella (1920–1921) en Violetta Susanna (Vi) (1921). Sy vader slaag slegs standerd ses, maar was ’n skrander man wat weens gebrek aan geleerdheid nooit sy volle potensiaal verwesenlik het nie. Hy is aanvanklik boer op die familieplaas en later spoorwegwerker en versekeringsagent van beroep, maar was geïnteresseerd in die Oosterse wysbegeerte en die spiritisme en het in sy vrye tyd geskilder. Die gesin verhuis gereeld as gevolg van die vader se beroepsveranderinge. Dirk se eerste lewensjare bring hy op sy grootvader se plaas Stedham deur, naby die sendingstasie [[Glückstad]] in die distrik [[Vryheid]] in [[Natal]]. Weens die gesukkel om ’n lewe as boer te maak, verhuis die gesin in 1917 na [[Ladysmith]], waar sy vader se broer Chris reeds as spoorwegamptenaar werk en sy vader ook in hierdie amp by hom aansluit. In 1918 verhuis hulle na sy moeder se familiedorp [[Memel, Vrystaat|Memel]] in die [[Vrystaat]], waar die vader as [[grofsmid]] werk. Vanaf 1921 bly hulle op New Formosa, ’n klein spoorweghalte naby [[Estcourt]] in Natal, waar sy vader stasievoorman is. Aanvanklik gaan Dirk in Engels skool op Estcourt, en in 1922 verhuis die gesin na Hart’s Hill naby [[Colenso]], waar hy hier ook in Engels sy skoolopleiding voortsit. In 1923 verhuis hulle na Colenso self, waar sy pa steeds in diens van die spoorweë staan. Reeds as jong kind kom Dirk in aanraking met die taal en kultuur van die [[Zoeloes]] en [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]], en leer hy hul leefwyse en wêreld intiem ken. Op elfjarige ouderdom word hy ernstig siek aan maagkoors en draai by die dood om. Hy bring etlike maande in die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] hospitaal in [[Pietermaritzburg]] deur. Weens ’n hartkwaal is sy vader in 1926 verplig om sy werk by die spoorweë op te sê en om die huis in Colenso te verkoop. Die gesin verhuis dan na Estcourt, waar sy vader as versekeringsagent begin werk en Dirk sy standerd ses voltooi. In 1929 verhuis hulle na [[Frere]], waar sy vader sy versekeringswerk voortsit. Dirk word as gevolg van die depressie toestande gedwing om sy skoolopleiding te onderbreek en ’n tyd saam met sy broer Maans op ’n kleinhoewe in die dorp met koeie, hoenders en groente te “boer”. Aan die einde van 1930 verhuis die gesin na Vryheid in Natal, waar sy vader op ’n kommissiebasis as ’n agent vir African Homes Trust werk. Vanaf 1931 gaan Dirk dan as ryper leerling na die dubbelmedium Hoërskool Vryheid waar [[P.C. Schoonees]] die skoolhoof is en hy vir die eerste keer gedeeltelike onderrig in Afrikaans ontvang. Schoonees word sy Afrikaans onderwyser, wat sy leerlinge se insig in die letterkunde verdiep en só ’n liefde daarvoor by hulle aankweek. Dirk begin reeds op Colenso om gediggies in Engels te skryf, maar op Vryheid begin hy meer ernstig dig en skryf verskeie gedigte in Afrikaans. Gerard (Koos) Boonstra gee onderrig in [[Wetenskap]] op Vryheid. Boonstra het ’n uitgesproke Darwinistiese oortuiging, skeptiese en kritiese ingesteldheid teenoor die Kerk en opstandige gesindheid teenoor die Regering. Hierdie eienskappe oefen groot invloed uit op die ontwikkeling van Dirk se rasionele denke en hy begin belangstel in die deterministiese denke van die evolusieleer. Aangesien die Oppermangesin dit altyd maar skraps gehad het, staan Boonstra hom later finansieel by met sy studies vir sy meestersgraad. Aan die einde van 1934 lê hy die matrikulasie-eksamen van die [[Universiteit van Suid-Afrika]] af en behaal die beste uitslag in die Hoër Taalbondeksamen, wat aan hom ’n onderwyslening besorg waarmee hy sy studies kon voortsit. === Verdere studie en begin van loopbaan === [[Lêer:P du P Grobler.jpg|duimnael|regs|180px|Die letterkundige kritikus [[P. du P. Grobler]].]] In 1935 gaan Dirk na die [[Natalse Universiteitskollege]] in Pietermaritzburg waar hy aanvanklik in die University Lodge koshuis tuisgaan en in sy derde jaar privaat loseer. Aan hierdie universiteit het [[G.S. Nienaber]] as dosent ’n stimulerende invloed op hom en moedig hom as digter aan. Hy is ook bevriend met Jan Scannell, [[C.J.M. Nienaber]], [[Sheila Cussons]], P. du P. Grobler en [[M.J. Harris]]. Tydens universiteitsvakansies werk hy as [[vragmotorbestuurder]] van die klipbrekers by die munisipale gruisgat. Vanaf 1936 dien hy in die redaksie en in 1938 is hy redakteur van ''Natal University College Magazine'', terwyl hy in 1936 ook stigter en sekretaris en in 1937 voorsitter is van die Afrikaanse Kultuurklub. Dirk behaal in 1937 die B.A.-graad met [[Hollands]] (soos Afrikaans-Nederlands in daardie tyd bekend was), [[Geskiedenis]] en [[Sielkunde]] as hoofvakke. In 1938 studeer hy aan sy Hoër Onderwysdiploma, wat hy die einde van die jaar met onderskeiding verwerf, en skryf ook reeds in vir sy meestersgraad opleiding. Reeds aan die einde van 1938 slaag hy die eksamengedeelte (vandag die B.A. Honneurs) van sy M.A.-graad met onderskeiding en aan die einde van 1939 behaal hy die M.A.-graad onder leiding van G.S. Nienaber met onderskeiding met ’n verhandeling oor ''Die Afrikaanse letterkundige kritiek tot 1922''. Onder die skuilnaam Arnold Benadi behartig hy in die jare 1938 en 1939 die boekerubriek van ''Die Natalse Afrikaner'' en plaas dan ook van sy skeppende werk in hierdie publikasie. Deur bemiddeling van G.S. Nienaber raak hy ook betrokke by die Natalse radio-omroep, waar hy boekbesprekings waarneem en ook aan ander programme deelneem. Na aanleiding van sy besondere prestasie met sy Onderwysdiploma en die eksamen vir sy M.A.-graad word die Victoria-beurs vir oorsese studie reeds einde 1938 aan hom toegeken, waarmee hy van plan was om vanaf September 1939 in [[Nederland]] te studeer. Die [[Tweede Wêreldoorlog]] verongeluk egter hierdie planne. Tydens sy universiteitsjare het hy ernstige verhoudings met Marie Theron en die model Olga Ardell. In Mei 1938 kom hy weer in aanraking met sy latere eggenote, Marié van Reenen, wat saam met hom op skool was, toe sy as sekretaresse en hy as voorsitter van die oudskolierebond van die Hoërskool Vryheid ’n reünie reël. Hulle begin hierna met ’n ernstige verhouding. === Loopbaan as onderwyser en troue === Dirk gee vanaf 1940 tot middel 1945 onderwys aan die Voortrekkerskool in Pietermaritzburg, wat beide laer en hoër klasse gehuisves het en ook die enigste Afrikaanse skool in die stad was. Nadat hy aanvanklik betrokke was by die laer klasse, skuif hy vanaf 1941 oor na die hoër klasse en doseer veral Afrikaans, maar ook Geskiedenis, Engels en per geleentheid ook [[Rekenkunde]]. Hy skryf in 1944 die skoollied vir hierdie skool en is afrigter van een van die rugbyspanne, atletiek en skyfskiet, terwyl hy ook leiding neem met kulturele bedrywighede soos die toneelvereniging en die kunswedstryde. Van 1940 tot 1944 is hy ook redakteur van die skooljaarblad. Terselfdertyd werk hy aan ’n doktorale verhandeling oor die natuurbeelding in die letterkunde, wat hy nooit voltooi nie. In hierdie tyd verskyn verskeie van sy gedigte in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' en hy lewer ook boekbesprekings vir hierdie tydskrif en vir ''Ons eie boek''. Op 2 April 1942 trou hy met Marié van Reenen, wat vanaf 1941 ook onderwys gee by die Voortrekkerskool in Pietermaritzburg. Onder haar getroude van verwerf sy later bekendheid vir haar kinderverhale en gedigte, optekening en oorvertelling van inboorlingsprokies en vertaling van ''Versamelde sprokies van Hans Christian Andersen''. Die egpaar het drie dogters, [[Trienke Laurie|Catherina Elizabeth (Trienke)]] (gebore 10 Mei 1946), Heila Marié (gebore 1 November 1947) en Diederi Joanne (gebore 10 April 1956). Trienke word later self ’n bekende digteres onder haar getroude van, [[Trienke Laurie]], en sy is ook ’n behendige skilderes.<ref>Tafelberg-Uitgewers: http://www.tafelberg.com/authors/333 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409131807/http://tafelberg.com/Authors/333 |date= 9 April 2016 }}</ref> Om die gesin se inkomste aan te vul is Dirk nasiener van Hollandse vraestelle aan die Natalse Universiteitskollege en bied hy buitemuurse lesings aan, terwyl hy ook buitemuurse lektor is by die Tegniese Kollege. Vanaf Julie 1945 aanvaar Dirk ’n betrekking aan die Helpmekaar Hoërskool in Johannesburg, waarheen sy ouers reeds in 1938 verhuis het en sy vader op 20 Mei 1943 oorlede is. Hier leer hy die grootstadlewe van fabriek en myn beter ken. Die gevare wat hierdie omgewing inhou, word geïllustreer deur die feit dat sy broer Louis in die versoeking kom om geld te verduister en kort voor Dirk se aankoms in Johannesburg gevang en later tot drie jaar tronkstraf gevonnis is. Hierdie gebeurtenis vind neerslag in sy poësie, veral ''Ballade van die grysland''. In hierdie tyd raak Dirk ook bevriend met [[Elisabeth Eybers]], [[H.A. Mulder]], [[Fritz Steyn]], [[Olga Kirsch]] en [[M.P.O. Burgers]]. === Loopbaan as joernalis en skrywer en begin van akademiese loopbaan === Reeds sedert 1939 verskyn van sy gedigte en boekbesprekings in ''Die Huisgenoot'' en as die hoofredakteur Markus Viljoen hom aan die einde van 1945 ’n betrekking aanbied, verhuis hy in Januarie 1946 na Kaapstad. Hier geniet hy die stimulerende vriendskap van onder andere [[Fred le Roux]], I.W. van der Merwe ([[Boerneef]]), [[N.P. van Wyk Louw]], [[Jan Greshoff]], [[W.A. de Klerk]] en [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. Scholtz]], met [[Elsa Joubert]] wat op dieselfde dag as hy ook nuut by ''Die Huisgenoot'' begin werk. In [[Kaapstad]] woon die gesin eers ’n kort ruk in beknopte akkommodasie in [[Seepunt]] en in Kloofnekweg, waarna hulle in 1947 na ’n woonstel in [[Drieankerbaai]] trek. Hier woon hulle tot Julie 1954 en betrek dan hulle eerste huis in [[Tamboerskloof]], steeds in Kaapstad. Die jare in Kaapstad lei tot ’n kreatiewe opbloei in Opperman se lewe. Uit hierdie tyd dateer van sy belangrikste poësie en dramas en skryf hy sy deeglike kritiese opstelle. Hy stel ook sy indrukwekkende reeks verseboeke saam en werk mee aan ''Wêreldletterkunde'', ''Die Moderne Ensiklopedie'' en ''Die Skatkis''. In 1947 tree hy toe tot die redaksie van ''Standpunte'', maar as gevolg van sy werk by ''Die Huisgenoot'' (wat hy aan die einde van Januarie 1949 bedank) en die moontlike besware wat daar teen sy aandeel aan ’n ander tydskrif kon kom, word sy naam eers vanaf April 1949 by die paneel gevoeg. Op 1 Maart 1949 aanvaar hy ’n tydelike lektoraat by die [[Universiteit van Kaapstad]], waar hy hoofsaaklik die Middeleeuse en sewentiende eeuse Nederlandse literatuur doseer. Vir die eenjaarkursus doseer hy die Geskiedenis van die Taalbewegings en die Literatuur voor 1900, terwyl hy ook twee kursusse vir die Departement Drama aanbied. Dirk word in [[1950]] tot permanente lektor en in November 1954 tot senior lektor aan die universiteit bevorder. Nadat probleme rondom die aard en winsdeling van ''Standpunte'' met [[W.E.G. Louw]] tot ’n spits gedryf word, neem Dirk die sekretariaat van hierdie tydskrif in 1950 oor en sorg tot 1955 vir die hoë peil wat hierdie tydskrif handhaaf. Hy is in hierdie tyd en geruime tyd daarna ook die vernaamste keurder vir nuwe letterkundige publikasies by Nasionale Boekhandel. In 1951 word hy uitgenooi tot lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en in April 1952 word hy ook op aanbeveling van W.J. du P. Erlank ([[Eitemal]]) verkies tot lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], nadat ’n soortgelyke aanbeveling van Erlank in 1950 afgewys is. In Desember 1952 behaal hy onder leiding van J. du P. Scholtz die D.Litt.-graad met sy opspraakwekkende proefskrif, ''Die vernuwing van Dertig in die Afrikaanse poësie'', wat die volgende jaar as ''[[Digters van Dertig]]'' gepubliseer word. Wanneer hy ’n eksemplaar van hierdie boek aan Van Wyk Louw in Nederland stuur met die versoek om kommentaar, reageer Louw negatief oor sy metodes en sy gebruikmaking van persoonlike inligting wat hy te goeder trou aan Opperman genoem het. Hierdie korrespondensie en die repliek lei tot ’n breuk in hulle vriendskapsverhouding, hoewel beide steeds groot waardering vir die ander se kreatiewe werk toon. === Reise === Einde 1956 vertrek Dirk en sy vrou met ’n Rembrandt-beurs op ’n uitgebreide Europese reis, ’n ervaring wat later in sy poësie neerslag sal vind. Hulle vertrek op 7 Desember 1956 per boot vanaf Kaapstad na [[Southampton]] in [[Engeland]] en daarvandaan na [[Londen]] en [[Amsterdam]]. Hier besoek hulle vir N.P. van Wyk Louw, wat daardie tyd in Nederland woonagtig was, en Dirk ontmoet ook verskeie Nederlandse skrywers en digters soos Simon Vinkenoog, A. Roland Holst en Gerrit Achterberg. Die besoek sluit ook [[Duitsland]], [[België]] (waar hulle Hugo Claus ontmoet), [[Italië]], [[Griekeland]], Engeland, [[Frankryk]] en [[Spanje]] in. Fred le Roux en sy vrou Ria sluit in Europa by hulle aan vir ses weke van die toer. Tydens die besoek sien Opperman bykans vyftig teateropvoerings en besoek talle katedrale en plekke van historiese belang. Die terugkeer begin op 27 Junie 1957, weer per boot. Tydens die Julievakansie van 1958 besoek die gesin Natal, waar hulle die familie en jeugplekke opsoek. In November 1958 betrek hy sy vakansiehuis van hout gebou in Franskraal aan die Suid-Kaapse kus, wat ook ’n invloedsfeer is vir van sy latere gedigte en waar hy gereeld gaan uitspan. Hy koop later nog ’n erf op Franskraal en laat ’n dubbelverdiepinghuis daarop bou, wat die gesin vroeg in 1965 kon betrek. In 1968 neem hy vir ses maande verlof en onderneem tydens die April-skoolvakansie ’n uitgebreide reis per motor deur die hele Suid-Afrika en [[Botswana]]. Onderweg doen hy by verskeie letterkundiges en skrywers aan, insluitende [[M.E.R.|M.E.R]]. op [[Swellendam]], [[Rob Antonissen]] op [[Grahamstad]], [[A.P. Grové]] in [[Pretoria]], [[Gerrit Dekker]] in [[Potchefstroom]] en [[Etienne Leroux]] op [[Koffiefontein]]. === Stellenbosch periode === Aan die begin van 1960 word Dirk hoogleraar in die [[Afrikaanse letterkunde]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/D.J._Opperman</ref> en die gesin trek reeds in November 1959 na [[Stellenbosch]], waar hulle in ’n huis in Thibaultstraat bly wat Opperman Kiepersol noem. In sy Stellenbosse periode gaan hy voort met sy werk as digter en dramaturg, al is sy produksie in hierdie jare kleiner in omvang. As hoogleraar lewer hy ’n groot bydrae deur die opleiding van letterkundiges soos [[J.C. Kannemeyer]], D.F. Spangenberg, J.P. Smuts, [[Leon Strydom]] en Gerrit Olivier. Hy stig ook die Letterkundige Laboratorium waarin aspirant digters hulle eie skeppende werk ontleed en waardevolle advies van hom ontvang. Hierdie advies aan digters (waaronder [[Lina Spies]], [[Leon Strydom]], [[Fanie Olivier]], [[André le Roux]], [[Rika Cilliers]], [[Charles Fryer]], [[Etienne van Heerden]], [[Joan Hambidge]] en [[Marlene van Niekerk]]), is ’n voortsetting van die hulp wat hy op persoonlike vlak en as uitgewerskeurder aan talle digters sedert die veertigerjare gee. Hy is vanaf 1962 direkteur van die firma [[Human & Rousseau|Human en Rousseau]] en het ’n belangrike aandeel aan die beplanning van heelparty publikasies, terwyl hy vir die kinderafdeling van hierdie uitgewer Sunny B. Warner se ''Tobias en sy groot rooi tas'' vertaal. Periodiek skryf hy boekverslae vir die uitgewers [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]], HAUM en [[Perskor]]. By geleentheid tree hy ook op as keurder by die toekenning van literêre pryse, soos die C.N.A.-prys, die Reina Prinsen Geerligs-prys en die Afrikaanse Persboekhandel-prys. Hy tree ook op as redakteur van die reeks ''Blokboeke oor die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde'', as adviseur vir die ''[[Kennis Ensiklopedie]]'' en as ereredakteur in die redaksie van die Vlaamse letterkundige tydskrif ''Ons Erfdeel''. === Teenkanting van die sensuurwet === Weens sy prominente posisie as vooraanstaande kunstenaar en akademikus is hy ook in die sestiger- en sewentigerjare in die brandpunt sover dit die toenemende staatsinmenging in en [[Sensuurwet (Apartheid)|sensuur]] van die letterkunde betref. Reeds in ’n brief aan ''[[Die Burger]]'' van 20 Maart 1963 spreek hy hom teen die beoogde sensuurwet uit. Daarna sou hy, hoofsaaklik deur middel van private gesprekke eerder as vertoë in die openbaar, hom beywer vir ’n bevredigender bedeling wat die beheer oor publikasies betref. [[W.A. de Klerk]] en Mary Renault (met medewerking van N.P. van Wyk Louw) stel ’n credo oor die wetsontwerp op waarin hulle wys op die gevare van sensuur van letterkundige werke, wat Dirk onderteken. Hy het verder gereeld indringende gesprekke met [[Merwe Scholtz]] en A.P. Grové, wat albei in die Sensuurraad gedien het, terwyl hy op Franskraal gereeld geleentheid het om hierdie aangeleentheid met Volksraadslede te bespreek. In hierdie tye het hy ook ’n meningsverskil met mnr. [[Pieter Willem Botha|P.W. Botha]], na aanleiding van die Eerste Minister dr. [[Hendrik Verwoerd]] se kritiek op Van Wyk Louw se ''Die pluimsaad waai ver''. Botha stel onder andere voor dat Opperman op ’n rots moet gaan sit en ’n ode aan die volk en vaderland te skryf, waarop Opperman antwoord dat die eerste rymwoord met “rots” waaraan hy dink, “kots” is. Later verskil hy ook met die Eerste Minister mnr. [[John Vorster]] oor die bekroning van [[Breyten Breytenbach]] se ''Die huis van die dowe''. Vorster dring onder andere daarop aan dat Opperman hom moet kom spreek oor Breytenbach se bundel en die implikasies van ’n bekroning, waarop Opperman vir Vorster inlig dat hy ’n leek is op die gebied van die letterkunde en dat hy daarop aandring om Vorster eers voldoende vir so ’n gesprek op te lei. Na die verbod op ''Kennis van die aand'' van [[André P. Brink]] reageer Opperman in ’n openbare toespraak skerp wanneer die sensuurwetgewing verander word en nou selfs strenger en meer drakonies is. Hy lewer ook getuienis ten gunste van die opheffing van die verbod op ''Kennis van die Aand'' en Etienne Leroux se ''Magersfontein, O Magersfontein'''!''''' === Drankmisbruik en gesondheidsprobleme === Reeds in die sestigerjare maar veral na 1970 raak Dirk lewensmoeg en toenemend depressief oor sy afname in skeppingskrag en produktiwiteit. Ook die dood van N.P. van Wyk Louw in 1970 raak hom diep, aangesien hy sy kreatiewe werk altyd teen Louw gemeet het en nou nie meer ’n waardige teenstander het nie. In al groter mate wend hy hom tot drank as reddingsmiddel en drink nou tot ses bottels rooiwyn per dag. Hierdie drankmisbruik lei tot groter neerslagtigheid en depressiwiteit, wat hom nog meer laat drink, sodat hy in ’n bose kringloop verval. Tydens die vakansie op [[Franskraalstrand|Franskraal]] aan die einde van 1975 word hy siek en in Januarie 1976 word hy in die Tygerberg hospitaal in [[Bellville]] opgeneem as gevolg van lewerversaking. Binne tien dae verloor hy beheer oor sy funksies en verval hy in ’n komatose toestand. Daar word herhaaldelik vir sy lewe gevrees en hy spandeer feitlik die gehele 1976 in die hospitaal.<ref name=":0" /> Sy vrou laat hom later oorplaas na die Stellenbosch Hospitaal, waar sy behandeling verander is. Sy kollegas, vriende en kennisse was oortuig dat hy sou sterf en sy dokters huldig ook hierdie mening. As jarelange vriend word die joernalis [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]] gevra om ’n doodsberig te skryf wat as hoofartikel in ''Die Burger'' geplaas sou word, terwyl [[Ernst van Heerden]] op versoek van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] ’n lykrede vir die televisie en [[Meyer de Villiers]] een vir die radio opgeneem het. Dirk herstel egter merkwaardig en kan in 1977 sy werk as hoogleraar voortsit, tot met sy aftrede aan die einde van 1979. In hierdie tyd voltooi hy werk aan die merkwaardige digbundel ''Komas uit ʼn'' ''bamboesstok'' wat deur vele kenners as die beste digbundel in Afrikaans beskou word. Daarna behartig hy as buitengewone professor tot einde 1980 nog die Letterkundige Laboratorium aan die Universiteit van Stellenbosch. === Laaste jare === Sedert 1977 word sy dokumente aan die Universiteit van Stellenbosch bewaar. Hierdie versameling bestaan uit die manuskripte van sy dramas en gedigte, aantekeninge vir ''Digters van Dertig'', werk aan die verseboeke, materiaal oor ''Die Huisgenoot'' en ''Standpunte'', outobiografiese gegewens, koerantuitknipsels, dagboeke, manuskripte van ander digters en skrywers (onder andere [[Leipoldt]], [[Boerneef]], [[Eitemal]], [[Uys Krige]], Elisabeth Eybers, Van Wyk Louw, Ina Rousseau, [[Peter Blum]], M.E.R., Lina Spies en [[Leon Strydom]]) en sy uitgebreide korrespondensie, dikwels met kladkopieë van sy eie briewe aan baie digters en kritici (onder meer W.E.G. Louw, N.P. van Wyk Louw, G.A. Watermeyer, [[Rob Antonissen]] en [[A.P. Grové]]). In Augustus 1980 het hy ’n ligte [[Beroerte|beroerte-aanval]] in ’n tyd wat sy vrou in die hospitaal opgeneem is vir ’n operasie, maar hy herstel gou weer hiervan. Met die geld wat hy met die Louis Luyt-prys wen onderneem hy in Maart en April 1981 ’n reis na [[Malawi]] om navorsing te doen vir sy nuwe digbundel. Op 22 Junie 1981 kry hy ’n ernstige beroerte-aanval terwyl hy druk besig is met sy nuwe bundel en word hy eers in die hospitaal en later tuis verpleeg. Dit is egter duidelik dat die beroerte gepaard gegaan het met breinskade. In September 1982 word hy oorgeplaas na die Geluksoord-tehuis vir verswakte bejaardes, waar hy tot met sy dood versorg word. Op Sondag, 22 September 1985 is D.J. Opperman na ’n lang siekbed in die Geluksoord-tehuis op [[Stellenbosch]] oorlede. Sy weduwee, Marié, is op 24 Augustus 1999 aan hartversaking oorlede.<ref>Korrespondent “Hartversaking eis Opperman se vrou” “Plus” 27 Augustus 1999</ref> == Skryfwerk == Reeds op laerskool skryf Dirk gedigte in Engels en van sy gedigte verskyn later in die skooljaarblaaie. Nog voor die einde van sy matriekjaar stel hy ’n manuskrip saam van gedigte wat hy tot in daardie stadium geskryf het. Hy neem dit vroeg in 1935 na [[G.S. Nienaber]] vir kommentaar, wat die gedigte vriendelik bespreek en hom aanmoedig om voort te gaan. Op [[7 September]] [[1934]] verskyn sy eerste gepubliseerde stuk in [[Huisgenoot|''Die Huisgenoot'']]. Dit is ’n kortverhaal wat teen ’n [[Zoeloe]]-agtergrond afspeel, getiteld ''Die reënoffer'', wat hy skryf in sy skooljare te [[Vryheid]]. Sy eerste gepubliseerde gedig, ''Seepbelle blaas'', verskyn in 1935 in die ''Natal University College Magazine'' en hy verower hiermee die prys as beste bydrae van ’n eerstejaar. Ander verse soos ''My boeke'', ''Daeraad'', ''Die sweet des aanskyns'', ''Stadsaand'', ''Die vallei'', ''Eros'', ''Somerreëns'', ''Bacchanalieë'', ''Drif'' en ''In die tuin'' verskyn ook in hierdie tydskrif, asook ’n opstel oor ''Die broers Karamazov: Dostojevski''. Verder publiseer hy bydraes in ''The Natal Witness'' en ''Die Saamwerk'' (onder redaksie van G.S. Nienaber) en die prysbekroonde gedig ''Soekend'' verskyn in Junie 1936 onder die skuilnaam Soeker in laasgenoemde publikasie. Ander gedigte in ''Die Saamwerk'' sluit in ''Op die rivier'' en ''Gemis'', terwyl hy ook boekresensies en artikels soos ''Letterkundige kritiek'' hierin publiseer. Later werk hy ook mee aan ''Die Natalse Afrikaner'' en lewer vir hierdie publikasie gedigte soos ''Plantasie-lied'', ''Die maan oor die see'' en ''Na-doodse gebed'', die kortverhaal ''Die maalklip'' en die transkripsie van ’n aantal minnebriewe van Zoeloes. Reeds in 1937 voltooi hy onder aanmoediging van G.S. Nienaber sy eerste bundel gedigte, ''Opwaartse drif'', maar dit word deur die Volksblad-boekhandel vir publikasie afgekeur. Nog ’n manuskrip gedigte word deur J.L. van Schaik afgekeur. In hierdie jare word sy gedigte toenemend ook in ''Die Huisgenoot'' geplaas, terwyl hy ook publiseer in die ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring''. === Poësie === In 1943 lê Dirk ’n bundel onder die titel ''Grensgeveg'' vir publikasie aan die [[Naspers|Nasionale Pers]] voor, maar dit word aan hom teruggestuur weens die papierskaarste tydens die oorlog. Deur bemiddeling van Fred le Roux en Markus Viljoen van ''Die Huisgenoot'' word ’n gewysigde manuskrip daarna voorgelê aan die uitgewersredakteur [[Gerrit Dekker]]. Hy keur publikasie aanvanklik af, maar ná verdere hersiening en verwerking word die bundel vir publikasie aanbeveel. Uiteindelik word ''Heilige beeste'' dan in 1945 gepubliseer. Dit is baie duidelik dat dit ’n besondere talent is wat hier aan die werk is. Hoewel hy ouderdomsgewys ’n tydgenoot is van [[Dertigers]] soos [[N.P. van Wyk Louw]], [[W.E.G. Louw]], [[Uys Krige]] en [[Elisabeth Eybers]], is daar van meet af aan ’n ander klem in sy poësie. Sodoende word hy die leier van die [[Veertigers]]. Tematies is hy in sy eerste bundel sterk [[Afrika]]-gerig, met die Natalse ruimte en die Zoeloekultuur as geografiese agtergrond. Die titel van die bundel (en ook grootliks die struktuur daarvan) is dan ook ontleen aan die kulturele agtergrond rondom die titelgedig, waar die drie drifte rondom die beeste beskryf word as die aardse, die vrou en die Groot-Groot-Gees (of God). Die daaglikse wei van die beeste in die veld verbind hulle met die aardse; daar word hoofsaaklik met beeste lobola betaal voordat daar vrou geneem word, wat hulle sterk met liefde verbind; en die beeste is ook afstammelinge van die (heilige) voorvaders se kuddes. Hierdie drie temas word dan in aparte afdelings verder ondersoek. Tegnies maak Opperman in hierdie bundel baie meer gebruik van die “gewone” of “wetenskaplike” woord, eerder as die “mooi” woord wat die werk van die Dertigers kenmerk.<ref>Mulder, H.A. “Standpunte” Reeks 1, no.2 1945</ref> Die [[Hertzogprys]] word in 1947 aan ''Heilige beeste'' toegeken. In ''Negester oor Ninevé'' dui “negester” (nege sterre, ’n fiktiewe sterrekonstellasie) op die oorheersende tema van vrugbaarheid en groei, veral met verwysing na die swanger vrou en die kind in haar buik. Hierdie swangerskap duur natuurlik nege maande met die ster wat ook Christus se geboorte aangekondig het, waardeur dit aansluiting vind by die sterk Bybelse inslag in die temas van verskeie gedigte in hierdie bundel. ’n Groot deel van die bundel is ook ’n besinning oor die naderende vaderskap en die taak wat daar op die man in dié verband wag. Die Ninevé in die titel is die sondige Bybelse stad, die bose vrou wat met die meedoënloosheid van die eise wat die stadslewe stel, die wonder van die geboorte wil vernietig.<ref>Cloete, T.T. “Standpunte” Nuwe reeks 29, Junie 1960</ref><ref>Grové, A.P. “Standpunte” Jaargang 4, no.2, 1949</ref> Die epos ''Joernaal van Jorik'' kan op verskeie vlakke gelees word. Dit is oënskynlik die verslag van ’n spioen wat in oorlogstyd per duikboot aan die kus van Suid-Afrika afgelaai word, met die opdrag om verslag te doen oor alles wat hy waarneem en meemaak in hierdie vreemde land (wat natuurlik ook die lewenstaak van ’n digter is). Hierdeur word ’n spanningselement in die verloop van die gedig ingebou. Jorik leer die land en sy mense ken en word vasgevang in die politieke situasie en lewenswyse binne Suid-Afrika. Sy makkers moet hom aan die einde met geweld per duikboot wegvoer na sy eintlike vaderland, want hy voel hom een met die land en sy mense. Die Jorik van die titel is afgelei van die digter se eie name (Diederik Johannes), wat ’n outobiografiese element suggereer, terwyl die figuur ook gesien kan word as ’n soort “alleman”. Die ervarings van Jorik kan dus teen die universele agtergrond gesien word as onder andere die verhaal van die [[Afrikaners|Afrikaner]], gevorm deur sy eie en die wêreldgeskiedenis. Daar is ook ’n moontlike universele lesing, waar die epos die lewensloop van die mens uitbeeld soos hy in die gang van eeue sy verskyning maak, deel word van die aarde en eindelik na die apokalips weggevoer word vir rekenskap. Sy sendinggewer is onsigbaar, maar Jorik (of die mens) sal tog eindelik rekenskap van hulle aktiwiteite moet gee, wat sterk simbolies is van die Christelike sending aan die mens op aarde. Ook die [[psigoanalise]] vind neerslag na aanleiding van veral Jung se kollektiewe bewussyn. Die gedig word eindelik ’n grootse visie van die Suid-Afrika van die veertigerjare van die vorige eeu, met die komplekse interaksies tussen man en vrou en politieke groeperings geskilder teen die agtergrond van die geskiedenis en geografie van die land en die wêreld. Dit alles bereik Opperman deur middel van konkrete en elementêre woordgebruik en die gebruik van ’n eenvoudige heffingsvers, in kwatryne gerangskik. Die verhaal van Jorik word in vyf afdelings vertel.<ref name="ant">Antonissen, Rob “Standpunte” No. 21, Oktober 1951</ref> Soos Van Wyk Louw se ''Raka'' is ''Joernaal van Jorik'' in [[Russies]] vertaal en deur professor John Harvey ook in [[Engels]]. In 1989 bewerk Roelof Temmingh die werk ook musikaal, waar die teks in sy geheel voorgelees word teen die agtergrond van ’n nuut gekomponeerde klankbaan. ’n Bandopname van die enigste uitvoering word in [[2012]] in ’n CD omskep. Ten tye van sy 65e verjaarsdag in 1979 word ’n faksimilee-uitgawe van ''Joernaal van Jorik'' onder die titel ''Galeie van Jorik'' uitgegee, waarin die ontstaan van hierdie belangrike werk uiteengesit word in verskillende weergawes en kritiese kommentaar van kollegas en vriende.<ref>Brink, André P. “Rapport” 27 Januarie 1980</ref><ref>Grové, A.P. “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980</ref><ref>Van Rensburg, F.I.J. “Beeld” 29 Oktober 1979</ref> In ''Engel uit die klip'' poog die digter om die religieuse (die “engel”) uit die harde en ongenaakbare werklikheid (die “klip”) te voorskyn te laat tree, soos ’n kunstenaar ’n beeld uit marmer kap. Die verlossende werking van kuns is dus ’n sentrale motief. Dit impliseer verder die uitverkorenheid van die geroepene wat hierdie taak moet vervul, asook die belangrikheid van sy getuienis en belydenis, wat in die bundel tot sy reg kom. Die titel suggereer ook reeds die verlossingsmotief en die religieuse, wat sentraal staan in die bundel.<ref name="ant" /> Die tema van rasseverhoudinge word verder geneem in ''Blom en baaierd'', waar die blom in die titel die skoonheid en ordelike simboliseer en staan teenoor die baaierd, wat dui op vormloosheid, chaos en warboel.<ref name="ant15">Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 15, Desember1956-Januarie 1957</ref><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref><ref>Grové, A.P. “Standpunte”, “Januarie/Februarie 1958</ref> ''Blom en baaierd'' word in 1956 met die [[W.A. Hofmeyr-prys]] bekroon. ''Astrak'' is ’n eie keuse uit sy poësie, waar die titel verwys na ’n uittreksel of kondensaat.<ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref><ref>Antonissen, Rob “Standpunte”, Nuwe reeks 32, Desember 1960</ref> Voorheen ongebundelde gedigte word ook hier ingesluit, wat later in ''Dolosse'' opgeneem sal word. Opperman maak hier dikwels geringe tekswysigings aan voorheen gepubliseerde gedigte, wat meestal nie in latere uitgawes van die afsonderlike bundels gevolg word nie. In 1960 stel [[Merwe Scholtz]] vir die Nederlandse mark ’n bundel uit sy gedigte saam onder die titel ''D.J. Opperman: ’n Keur uit sy gedigte'', wat deur die Nederlandse uitgewer G.A. van Oorschot uitgegee word en goed ontvang word in Nederland.<ref>Britz, E.C. “The Argus” 22 Januarie 1987</ref><ref>Olivier, Gerrit “Die Suid-Afrikaan” Lente 1987</ref><ref>Roos, Henriette “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 26 no. 4, Desember 1986</ref> ''Dolosse'' se titel kan verwys na dierlike bene (met ’n toespeling van towery en waarsêery) of as simbool van dood en vernietiging in die verlede, maar ook na hoofsaaklik somber boodskappe en profesieë oor die toekoms en hierdie betekenismoontlikhede vind weerklank regdeur die bundel. Dit is gedeeltelik die digterlike weergawe van Opperman se uitgebreide oorsese reis in die vyftigerjare, waardeur die Afrika-agtergrond van sy eerste verse geografies verruim word.<ref>Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> Die C.N.A.-prys word in 1963 en die W.A. Hofmeyr-prys in 1965 aan ''Dolosse'' toegeken. Die bundel is in 1965 ook ’n sterk aanspraakmaker op die Hertzogprys met heelwat steun in die keurpaneel, maar later word voorkeur gegee aan ''Tristia'' van N.P. van Wyk Louw. ''Kuns-mis'' (wat by geleentheid van Opperman se vyftigste verjaarsdag verskyn) se titel dui reeds aan dat hier met ’n ligter aanslag gewerk word, aangesien die produkte nie heeltemal as kuns gesien word nie, dit mis die teiken as kuns óf is meer kunsmatig. Die titel verwys ook na kunsmis, wat suggereer dat die gedigte eerder as voedingsbron vir die poësie gesien moet word as die finale produk. In die eerste afdeling is ’n groot aantal van die verse geskryf na aanleiding van literêre gebeurtenisse. Die bundel word afgesluit met ’n afdeling van kritiese selfportrette, wat ook vir die eerste keer die tema van die digter se drankverslaafdheid aanraak, veral in die twee ''Dylan Thomas''-gedigte.<ref>Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> ''Kort reis na Carrara'' is ’n bundel met ’n beperkte oplaag waarin [[A.P. Grové]] ’n keuse uit Opperman se gedigte maak om saam te val met sy vyftigste verjaarsdag. ''Edms. Bpk.'' het as agtergrond die see en omgewing van Franskraal, waar die digter se strandhuis is, en behandel die beperktheid van menslike besit en dus in geestelike sin ook die tydelikheid van sy verblyf op aarde. Gemeet teen sy vorige bundels is dit ’n baie kleiner doek waarteen die wêreld in hierdie bundel geskilder word en hierdie verskraling vind ook uiting in die tematiek. Die digter sien die tydelikheid van alles en die liggaamlike aftakeling, siekte en dreigende naderende dood, welke tema hy met groot verskeidenheid aanbied. Die mens word geteken as die slagoffer van bonatuurlike magte waaroor hy nie beheer het nie, maar ook as selfvernietiger. Die bundel word in drie afdelings verdeel, met die ongetitelde eerste afdeling wat verse oor beperktheid en aftakeling bevat. Die treffende titelgedig proklameer eers die digter se besitneming van sy erf, met daarna die Janfiskaal (simbool van die dood) wat hierdie gebied doodluiters as syne toe-eien en die slang (simbool van die duiwel) wat daarna alles as sy eiendom proklameer. Daardeur word Dirk se erf se beperktheid treffend geïllustreer in kontras met die wydte van die voël en slang se gebied.<ref>Brink, André P. “Voorlopige Rapport” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref>Cilliers, Rika “Standpunte” Nuwe reeks 119, Junie 1975</ref> Na sy merkwaardige herstel verskyn ''Komas uit ’n bamboesstok'' met die subtitel ''die mirakelagtige terugkeer ná lewerversaking van ene Marco Polo'', wat as ’n soort herbegin beskou kan word. Die “komas” in die titel verwys na die digter se siektetoestand, maar sinspeel ook op die benaming vir ’n sywurm se papies wat in die ooste in ’n bamboesstok gesmokkel is. So word dit met “bamboesstok” verbind, wat verband hou met Christus, die reisiger se wandelstok en ook kan verwys na die manlike seksorgaan. Op hierdie wyse word dood, vrugbaarheid en voortplanting alles binne die titel saamgevat. Die bundel word verdeel in sewe rolle met ’n proloog en epiloog, wat deur die digter in die opdraggedig verduidelik word as verwysend na die nege maande-siklus van die fetus en sy eie sewe maande siekte.<ref>Brink, André P. “Rapport” 10 Junie 1979</ref><ref>Brink, André P. “Tweede Voorlopige Rapport” Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref><ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 20 no. 2, Junie 1980</ref><ref>Lindenberg, Ernst “Standpunte” Nuwe reeks 142, Augustus 1979</ref> Die toonaard van die bundel is baie ligter as in ''Dolosse'' en ''Edms. Bpk. Komas uit ’n bamboesstok''” word in 1979 met die C.N.A.-prys en in 1980 met die Hertzogprys, die W.A. Hofmeyr-prys en die Louis Luyt-prys bekroon. Ná sy dood word ’n faksimilee-uitgawe van sy onvoltooide bundel gedigte as ''Sonklong oor Afrika'' uitgegee, waarin hy die vele fasette van Afrika en ook sy ontwikkeling sou verken, van die prehistoriese tot die moderne tyd. Die gedigte is kennelik steeds onafgewerk, sodat dit nie soseer as digbundel beoordeel kan word nie. Hierdie boek het dus grotendeels nut om die digter se werkwyse te bestudeer.<ref>Grové, A.P. “Beeld” 30 Oktober 2000</ref><ref>Snyman, Henning “Rapport” 17 Desember 2000</ref> ==== Versamelbundels en ander gepubliseerde gedigte ==== Sy gedigte word in ’n menigte versamelbundels opgeneem, insluitende ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Uit ons digkuns'', ''Afrikaanse ballades'', ''Junior verseboek'', ''Nuwe Kleinverseboek'', ''Nuwe Kleuterverseboek'', ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Faune'', ''Die dye trek die dye aan'', ''Digterstemme'', ''Miskien sal ek die wingerd prys'', ''Liggaamlose taal'', ''Uit ons letterkunde'', ''Woordpaljas'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Goudaar''. Deur die jare publiseer hy gedigte in verskeie tydskrifte, insluitende ''Die Huisgenoot'', ''Standpunte'' en ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring''. A.P. Grové is redakteur van Opperman se ''Versamelde poësie'', wat na sy dood gepubliseer word en waarin al sy bundels in een band opgeneem word. Drie vroeë gedigte (''Daeraad'', ''Die vallei'' en ''Stadsaand'') wat in die ''Natal University College Magazine'' gepubliseer is en nie in hierdie bundel opgeneem is nie, word deur Amanda Botha op die Versindaba webwerf gepubliseer.<ref>{{Cite web |url=http://versindaba.co.za/2010/10/25/dj-opperman-drie-vroee-gedigte/ |title=argiefkopie |access-date= 2 November 2016 |archive-date=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113121421/http://versindaba.co.za/2010/10/25/dj-opperman-drie-vroee-gedigte/ |url-status=dead }}</ref> Baie van sy gedigte word vertaal, onder andere in [[Duits]] deur Helmut Erbe, in [[Frans]] deur André Piot, in [[Engels]] deur C.J.D. Harvey, [[Guy Butler]], Anthony Delius en William en Jean Branford, in [[Russies]] deur Jewgeni Witkowski, in [[Italiaans]] deur Giacomo Prampolini en in [[Sweeds]] deur Britt G. Hallqvist. As samesteller van bloemlesings lewer hy ’n onskatbare bydrae,<ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402204618/http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |date= 2 April 2016 }}</ref> veral met die samestelling van ''Groot Verseboek'', wat ’n verteenwoordigende oorsig van die beste Afrikaanse poësie bied en die gesaghebbende standaardwerk op hierdie gebied word.<ref>Huisamen, Tim “Rapport” 7 Mei 1976</ref><ref>Olivier, Gerrit “Die Burger” 12 Januarie 1984</ref><ref>Van Zyl, Dorothea “Beeld” 1 Mei 1978</ref> Vir laerskole stel hy ''Klein verseboek'' en ''Junior verseboek'' saam en vir hoërskole ''Senior verseboek'', terwyl ''Kleuterverseboek'' op ’n selfs jonger mark gerig is.<ref>Loots, Sonja “Rapport” 9 Oktober 2005</ref><ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> ''Lied van die land'' bevat gedigte wat die skoonheid van Suid-Afrika besing, waarin Opperman in 'n inleiding op die ou Hollandse reisjoernale en vroeë Nederlandse verse oor die Kaap wys. Saam met [[C.J.M. Nienaber]] stel hy die versamelbundel ''Dubbelloop'' saam uit die Nederlandse en Afrikaanse poësie. === Drama === Ook op dramagebied maak hy ’n wesenlike bydrae met sy drie versdramas. Met ''Periandros van Korinthe'' neem hy uit die werke van [[Herodotos|Herodotus]] die geskiedenis van Periandros, die alleenheerser van die stad [[Korinthe]] in die tyd voor Christus.<ref>Antonissen, Rob “Standpunte”, Nuwe reeks 4, 1955</ref><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref><ref>Botha, Elize “Standpunte” Nuwe reeks 31, Oktober 1960</ref><ref>Elferink, Rita “Die Burger” 19 Augustus 1987</ref> ''Periandros van Korinthe'' word reeds op [[29 Oktober]] [[1954]] oor die radio uitgesaai en in Mei en Junie 1955 in Stellenbosch en Kaapstad opgevoer. Die drama word in 1955 met die W.A. Hofmeyr-prys en in 1956 met die Hertzogprys bekroon, terwyl dit in 1956 ook ’n prys van die Drie Eeue-Stigting verwerf. ''Vergelegen'' vertel die geskiedenis van die bewind van goewerneur [[Willem Adriaan van der Stel]] aan die Kaap. Sy droom is om die Kaap se produkte wêreldwyd te bemark, maar hy bevorder homself en sy amptenary deur voorkeur aan hulle produkte te gee. Dit bring hom in botsing met die Vryburgers, wat ekonomies sukkel om te oorleef aangesien hulle nie afsetpunte vir hulle produkte kry nie. Hierdie botsing tussen die amptenare en Vryburgers vorm die spanningslyn in die drama, waar die amptenare selfversekerd begin teenoor die verdeelde Vryburgers, maar later al hoe meer verdeeld raak, terwyl die Vryburgers groei tot ’n nuwe nasie.<ref name="ant15" /><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> ''Vergelegen'' word vir die eerste keer in Augustus [[1964]] in Kaapstad opgevoer om saam te val met Opperman se vyftigste verjaarsdag en word ook later oor die radio uitgesaai. Die struktuur van sy derde drama, ''Voëlvry'' (''kroniekspel van ’n voortrek''), is heelwat losser van aard en maak gebruik van die vrye vers. Die titel verwys na die trekkers wat aan die een kant vry soos voëls is, aan geen gebied gekoppel nie, en aan die ander kant na mense wat voëlvry verklaar is en dus op sig uitgedelg kan word. Die drama is gebaseer op die dagboek van die Voortrekkerleier [[Louis Tregardt|Louis Tregard]], waarin die ontberinge van die Trek, die kleinlike rusies en persoonlike verskille uitgebeeld word. Sodoende vorm hulle ’n mikrokosmos van die volk, verteenwoordigend van die menslike maatskappy in ’n onherbergsame wêreld.<ref>Van der Walt, P.D. “Standpunte” Nuwe reeks 79, Oktober 1968</ref><ref>Van der Walt, P.D. “Mené Tekél” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1969</ref> Hierdie drama is in opdrag van [[Kruik|KRUIK]] vir die Republiekfees van [[1966]] geskryf en beleef sy eerste opvoering in April 1967 in die H.B. Thom-teater op Stellenbosch. Later word dit ook oor die radio uitgesaai. ''Voëlvry'' word in [[1969]] met die Hertzogprys vir drama bekroon. === Prosa === ==== Kortverhale ==== Die eerste kortverhaal wat hy publiseer is ''Die reënoffer'', wat op [[7 September]] [[1934]] in ''Die Huisgenoot'' verskyn. Hierin word ’n menslike offer gemaak om die droogte te breek. Die verhaal getuig van ’n intieme kennis van die veld en van die Zoeloekultuur. [[Daniel Hugo]] neem hierdie kortverhaal op in die versamelbundel ''Tydskrif 2''. Hierna volg die kortverhaal ''Die maalklip'', wat in ''Die Natalse Afrikaner'' verskyn. Sover bekend is dit die enigste kortverhale wat hy publiseer. ==== Werk as kritikus ==== Met sy werk as kritikus lewer Opperman ’n baie belangrike bydrae. In ''Die Natalse Afrikaner'' publiseer hy in die jare 1938–1939 ’n rubriek oor boeke en kuns, waaronder agt artikels oor “gebrokenheid” en die digters van die dertigerjare, wat ’n voorstudie is vir sy latere doktorale proefskrif. In ''Die Natalse Afrikaner'' van [[1 Augustus]] [[1938]] publiseer hy ook die belangwekkende opstel ''Wanneer begin die Afrikaanse letterkunde?'' wat op [[3 Februarie]] [[1939]] in ''Die Huisgenoot'' oorgedruk word en sy lang verbintenis met hierdie tydskrif inlei. Sy doktorale proefskrif word as ''Digters van Dertig'' gepubliseer en is die standaardwerk wat hierdie belangrike vernuwing in ons digkuns ontleed en uiteensit. Hierin maak hy op toeganklike wyse die digters se invloede vir die leser oop, terwyl hy indringende kommentaar lewer op die figure en hulle digterskap. Sy oordeel oor die digters van Dertig se werk het na publikasie van sy proefskrif besondere impak op die algemene waardeoordeel wat daar oor hierdie<ref>Gilfillan, F.R. “Standpunte” Nuwe reeks 140, April 1979</ref> digters gevel word.<ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> Benewens sy bydrae as keurder vir uitgewers, skryf hy in tydskrifte soos ''Die Huisgenoot'', ''Ons eie boek'' en ''Standpunte'' verskeie resensies en letterkundige opstelle, wat in die bundels ''Wiggelstok'' en ''Naaldekoker'' byeengebring word. In ''Wiggelstok'' word ’n wye verskeidenheid van onderwerpe aangetref, waaronder resensies oor ouer Nederlandse en Afrikaanse werke tesame met nuwer werk, literêr-sosiologiese en literêr-historiese essays, asook boeiende teoretiese besinnings oor die kwatryn en die versdrama. Die opstel “''Kuns is boos!''” is ’n boeiende uiteensetting van sy besinning oor die taak van die kunstenaar en hy wys onder andere op die wyse waarop die kunstenaar geheel en al onpartydig staan teenoor die held en die skurk en in ’n groot mate dus selfs amoreel is deur sy onpartydigheid. As die mens die kunstenaar oorwin, word kuns eensydig en didakties, terwyl die kunstenaar as oorwinnaar sorg vir estetiek. ''Naaldekoker'' bevat stukke (artikels en toesprake) wat hoofsaaklik in die sestigerjare ontstaan.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 15 no. 2, Junie 1975</ref> ''Verspreide opstelle'' word deur [[J.C. Kannemeyer]] versorg en bundel die ongebundelde resensies en opstelle van Opperman wat nie in sy ander bundels verskyn nie. Daar is drie afdelings, waarvan die eerste besprekings van spesifieke werke is, die tweede geleentheidswerk is wat hy op versoek geskryf het en die derde sy voordrag by die aanvaarding van die C.N.A.-prys vir die digbundel ''Dolosse'' en ’n opstel met sy toekomsblik op die Afrikaanse geesteslewe bevat.<ref>Brink, André P. “Rapport” 25 September 1977</ref><ref>Van der Walt, P.D. “Die Transvaler” 27 Augustus 1977</ref><ref>Schutte, H.J. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979</ref> Hy lewer ook bydraes tot boeke, onder andere die lang gedig oor ''Shaka'' vir die bloemlesing ''Tuinprovinsie Natal'' onder redaksie van C.J.M. Nienaber.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 15 no. 2, Junie 1975</ref> Opperman lewer as samesteller ook ’n belangrike bydrae, veral met sy samestelling van [[Gustav Preller|Gustav S. Preller]] se ''Eerstelinge'', waardeur Preller as eerste belangrike letterkundige kritikus in Afrikaans se verspreide opstelle byeengebring word, en H.A. Mulder se ''Laaste opstelle'', waarin hierdie besonder belangrike kritikus uit die tyd van die digterlike opbloei in die dertiger- en veertigerjare se werk bewaar word. ’n Keur uit die beskouings van P.C. Schoonees stel hy as ''Die tweede verdieping'' saam uit verspreide bundels van hierdie skrywer en literator. As redakteur en met die medewerking van vyftien vakkundiges op verskillende gebiede ondersoek hy die wynkultuur vanaf sy oorsprong in die geskiedenis, die verspreiding daarvan na Suid-Afrika, die neerslag in die kuns en literatuur en die omgang en gebruik van wyn, wat uitloop op die publikasie van ''Gees van die wingerd'', wat ook in Engels uitgegee word. == Eerbewyse == Benewens die talle pryse vir sy boeke word sy persoon en werk by herhaling bekroon. By geleentheid van sy vyftigste verjaarsdag in 1964 stel A.P. Grové die bloemlesing ''Kort reis na Carrara'' uit sy werk saam. Die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]] in [[Pietermaritzburg]] in 1968, die Universiteit van Stellenbosch in 1976, die [[Universiteit van Kaapstad]] in 1980 en die [[Universiteit van Pretoria]] in 1982 ken eredoktorate aan hom toe. In 1970 ontvang hy vir sy redigering van ''Gees van die Wingerd'' die Franse Diplome d’Honneur du Prix de la Propagande en in Februarie 1980 ’n [[KWV]]-toekenning, terwyl hy in 1970 ook met erelidmaatskap van die Stellenbosse Boere- en Wynproewersvereniging vereer word en in 1980 met erelidmaatskap van die KWV. In [[1971]] word hy buitelandse erelid van die [[Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren|Koninklijke Vlaamsche Academie voor Nederlandsche Taal en Letterkunde]]. Tydens die viering van sy sestigste verjaarsdag in 1974 word hy gehuldig met die verskyning van verskeie bundels. ''Woord en wederwoord'', saamgestel deur Merwe Scholtz, is ’n bundel opstelle oor sy werk en hom as persoon; ''D.J. Opperman: dolosgooier van die woord'', saamgestel deur A.P. Grové, bevat besprekings van sy poësie; en ''Verse vir Opperman'' bevat verse van 24 vooraanstaande Suid-Afrikaanse digters wat hulle gedigte elkeen met die hand op spesiale papier geskryf het. Sy studente bied in [[1974]] ’n huldigingsprogram met voordragte uit sy werk aan. In 1977 word hy vereer met die diploma van die Uniso Brasileira de Escritores van Manaus, [[Brasilië]]. Op [[9 Augustus]] [[1978]] ontvang hy erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring tydens ’n byeenkoms op Stellenbosch. Ter geleentheid van sy 65e verjaarsdag in 1979 word ’n hele uitgawe van ''Standpunte'' (Nuwe reeks 143, September 1979) aan hom en sy werk gewy, terwyl J.C. Kannemeyer die uitgawe van ''Galeie van Jorik'' behartig, waarin die geskrewe manuskrip van ''Joernaal van Jorik'' opgeneem word tesame met redaksionele aantekeninge en ’n inleiding. In [[1983]] word hy verkies tot ’n erelid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] en in [[1984]] word hy vereer met die Staatspresident se Dekorasie vir Voortreflike Diens. In 1985 ken die Akademie die [[Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek|Gustav Preller-prys]] vir Literatuurwetenskap aan hom toe vir sy literêre kritiek. Na sy dood kondig die Universiteit van Stellenbosch aan dat ’n nagraadse beurs (geborg deur Nasionale Boekhandel) en ’n jaarlikse prestige-gedenklesing (geborg deur die Fynproewersgilde van Stellenbosch) ter ere van sy gedagtenis by die universiteit ingestel word. Sy gedigte word vertaal in onder andere Engels, Duits en Nederlands en verskeie doktorale proefskrifte word oor sy werk, veral sy digkuns, geskryf. J.C. Kannemeyer skryf ’n omvattende biografie oor sy lewe onder die titel ''D.J. Opperman: ’n biografie'' en stel later ook die fotoboek oor sy lewe onder die titel ''Die bonkige Zoeloelander'' saam.<ref>Botha, Johann “Die Burger” 30 November 1994</ref><ref>Grové, A.P. “Insig” November 1994</ref> Lina Spies publiseer ''Kolonnade'' in [[1993]], ’n studie van Opperman se poësie. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1945 |''Heilige beeste'' |- |1947 |''Negester oor Ninevé'' |- |1949 |''Joernaal van Jorik'' |- |1950 |''Engel uit die klip'' |- |1953 |''Digters van Dertig'' |- |1954 |''Periandros van Korinthe'' |- |1956 |''Blom en baaierd'' ''Vergelegen'' |- |1959 |''Wiggelstok'' |- |1960 |''Astrak'' ''D.J. Opperman: ’n Keur uit sy gedigte'' |- |1963 |''Dolosse'' |- |1964 |''Kort reis na Carrara'' ''Kuns-Mis'' |- |1968 |''Voëlvry'' |- |1970 |''Edms. Bpk.'' |- |1974 |''Naaldekoker'' |- |1977 |''Verspreide opstelle'' |- |1979 |''Die galeie van Jorik'' ''Komas uit ’n bamboesstok'' |- |1987 |''Versamelde poësie'' |- |2000 |''Sonklong oor Afrika'' |} === Samesteller en redakteur === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1946 |''Stiebeuel'' (saam met F.J. le Roux) |- |1951 |''Groot verseboek'' ''Junior verseboek'' ''Senior verseboek'' |- |1954 |''Lied van die land'' |- |1957 |''Kleuterverseboek'' |- |1958 |''Klankies vir kleuters'' (saam met H.J. van Zyl) ''Verseboek vir standerd VI'' (saam met J.A. Heyl) ''Verseboek vir standerds VII en VIII'' (saam met J.A. Heyl |- |1959 |''Afrikaanse digkuns'' (saam met H.J. van Zyl) ''Klein verseboek'' |- |1960 |''My Afrikaanse verseboek'' (saam met M.A. Basson en E. Stumpf) |- |1961 |''Eerstelinge'' – Gustav S. Preller ''Laaste opstelle'' – H.A. Mulder ''My eerste verseboek. Standerd I'' (saam met C.B. Linder) ''My tweede verseboek. Standerd II'' (saam met C.B. Linder) ''My derde verseboek. Standerd III'' (saam met C.B. Linder) ''My vierde verseboek. Standerd IV'' (saam met C.B. Linder) ''My vyfde verseboek. Standerd V'' (saam met C.B. Linder) |- |1962 |''Die tweede verdieping'' – P.C. Schoonees |- |1965 |''Stiebeuel 2'' (saam met F.J. le Roux) |- |1966 |''Dubbelloop'' (saam met C.J.M. Nienaber) |- |1967 |''Kinderkeur uit A.G. Visser'' ''Klankies vir kleintjies'' (saam met H.J. van Zyl) |- |1968 |''Gees van die wingerd'' ''Spirit of the vine'' |- |1976 |Diere-maniere: vrolike rympies oor goeie maniere |- |1979 |''Jonger verseboek vir hoërskole'' (saam met J.A. Heyl) |- |1980 |''Poësie vir plesier'' ''Verseboek vir die jeug'' (saam met J.A. Heyl) |- |1981 |Nuwe klein verseboek |- |1985 |''Skakering'' (saam met G.H.J. Coetzee) |} === Vertaling === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1964 |''Tobias en sy groot rooi tas'' – Sunny B. Warner |- |1982 |''101 rympies'' (saam met E.P. du Plessis, Elizabeth van der Merwe, P.W. Grobbelaar en Leon Rousseau) |} == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk Elsiesrivier 1964 * Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963 * Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. “Skrywers en rigtings” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe1952 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) “Samehang en sin” Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Buning, Tj. “Uit ons digkuns” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Cloete, T.T. “Faune” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Derde druk 1971 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Dekker, G. “Oordeel en besinning” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste druk 1964 * Grobler, P. du P. “Verkenning” Human & Rousseau Kaapstad 1962 * Grové, A.P. “Dagsoom” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1978 * Grové, A.P. (red.) “D.J. Opperman – Dolosgooier van die woord” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste druk 1974 * Grové, A.P. “Die duister digter” Universiteitspers, Natal Pietermaritzburg en Durban 1949 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. “D.J. Opperman” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-BoekhandelJohannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * HAUM “Stellenbosse Galery” HAUM-Uitgewers Kaapstad en Pretoria 1974 * Kannemeyer, J.C. “Opstelle oor die Afrikaanse drama” Academica Kaapstad Pretoria Eerste uitgawe 1970 * Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Kannemeyer, J.C. “Kroniek van klip en ster” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Die dokumente van Dertig” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe Eerste druk 1990 * Kannemeyer, J.C. “Die bonkige Zoeloelander” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1994 * Kannemeyer, J.C. “Ontsyferde stene” Inset-Uitgewers Stellenbosch Eerste uitgawe Eerste druk 1996 * Kannemeyer, J.C. “Verse vir die vraestel” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Krige, Uys “Die naamlose muse” Protea Boekhuis Pretoria, Eerste uitgawe 2002 * Lindenberg, E. “Onsydige toets” Academica Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1965 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Louw, N.P. van Wyk “Weegskaal” Human & Rousseau Kaapstad, Pretoria en Johannesburg Eerste uitgawe 1982 * Nienaber, C.J.M. “Oor literatuur 2” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Nienaber, C.J.M. (redakteur) “Tuinprovinsie Natal” Tafelberg Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Nienaber, P.J. (samesteller) “Digters en digkuns” Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1954 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. “Uit ons letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. “Junior verseboek” Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Pheiffer, R.H. “Woordpaljas” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde druk 1993 * Pretorius, Réna “Ryk domeine” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Tweede uitgawe Derde druk 1990 * Scholtz, J. du P. “Oor skilders en skrywers” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Scholtz, Merwe “Herout van die Afrikaanse poësie en ander opstelle” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste druk 1975 * Scholtz, Merwe “Die teken as teiken” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1978 * Scholtz, Merwe (samesteller) “Woord en wederwoord” Human & Rousseau Pretoria en Kaapstad 1974 * Spies, Lina “Kolonnade” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg 1992 * Spies, Lina “Ontmoetings” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Van Biljon, Madeleine “Geliefde leesgoed” Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1996 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Vuuren, Helize “D.J. Opperman (1914–1985)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Willemse, Hein “Aan die ander kant” Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2007 === Vakkundige artikels === *Barnard-Naudé, Jaco. 2012. Die denker as digter, die digter as denker- D.J. Opperman, N.P. Van Wyk Louw en die digkuns:filosofie-debat in die Afrikaanse letterkunde (Deel 1). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Barnes, LA. 1979. Op weg na 'n interpretasie van Opperman se Spermutasie. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Cloete, TT. 1980. Joernaal van Jorik (DJ Opperman). ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2011. Sigbare en minder sigbare verhale in Komas uit ’n bamboesstok (D.J. Opperman) en Bres (Leonard Nolens). ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Franzen, Riel. 2013. Die funksionaliteit van voëlverwysings in twee verse-inwording uit D.J. Opperman se onvoltooide bundel Sonklong oor Afrika. ''Stilet.'' *Grové, AP. 1980. Stad in die mis, draaikewers, nagwag (D.J. Opperman) grense, winter (NP van Wyk Louw). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Grové, AP. 1990. Die simboliseringsproses by D.J. Opperman. ''Literator.'' *Hambidge, Joan. 2014. Opperman se “Ballade van die grysland” as representasie van digterlike vrees. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Hambidge, Joan. 2022. Die afwesige dog aanwesige mentor - D.J. Opperman en kreatiewe skryfwerk. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Hugo, DJ. 1981. "Bontokoe" en "Aanraaklied" van D.J. Opperman as "Imitatio Christi". ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Jordaan, D.J.. 1993. Op soek na die paradys- paradigma-ondermyning as leesstrategie toegepas op ‘Vrees van die arbeider’ (Heilige beeste) deur DJ. Opperman. ''Literator.'' *Krog, Antjie. 2010. Die verkleurmannetjie(s) op Shaka- ’n Vergelyking tussen DJ Opperman en Thomas Mofolo . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Marais, GF. 1983. Joernaal van Jorik (DJ Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Meihuizen, E.. 2003. Aspekte van die genetiese proses by Opperman soos afgelei uit ’n variantestudie van 'Gedagtes by ’n sarkofaag'. ''Literator.'' *Meuhuizen, Elsa. 2008. Oor Opperman, die toekoms van die Afrikaner en die skeppingsproses - "Hotnot - God" en die "Boek van die B's?. ''Stilet.'' *Muller, Martie. 1987. Periandros van Korinthe (D.J. Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Olivier, Gerrit. 1989. JC Kannemeyer, D.J. Opperman en die tradisie. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Potgleter, S. 1986. Koerant en Konteks in Opperman se Poësie. ''Literator.'' *Prins, MJ. 1997. Joernaal van Jorik (D.J. Opperman) - 'n bespreking. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Reddy, Vasu. 2017. Antropologiese aantekeninge by DJ Opperman se “Ringdans van die Hamerkoppe”. ''Stilet.'' *Rust, Melinda. 2004. DJ Opperman se teaterkwatryn. ''Stilet.'' *Smuts, JP. 1993. Die tortels van die modder - "Paddas" van D.J. Opperman. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Smuts, Ria. 1995. Twee digte(r) Opperman-tekste "Man met flits" en "Digter". ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Snyman, NJ. 1985. Periandros van Korinthe (D.J. Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Spies, Lina. 1994. Die tortels van die modder - Digter tussen slym en ster in die poesie van D.J. Opperman. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Spies, Lina. 2018. Die vleesgeworde Woord by Martinus Nijhoff en DJ Opperman. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Hannes. 1997. Saam met Dirk Opperman in Malawi. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Vuuren, Helize. 2014. D.J. Opperman se laatwerk. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van Zyl, Ia. 1987. Periandros van Korithe (D.J. Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Viljoen, Hein. 1980. Verskeidenheid en samehang in DJ Opperman se Komas. ''Literator.'' *Viljoen, Hein. 2018. Kreolisering van die wêreldletterkunde by DJ Opperman. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1993. Enkele voorstelle in verband met die hantering van die manuskripte rondom Opperman se "Kaapse skeepswerf". ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Opperman word 68” “Die Burger” 29 September 1982 * Anoniem “Opperman ‘te laat’ vereer” “Die Burger” 29 Junie 1985 * Anoniem “Opperman het op alle gebiede pas aangegee” “Die Burger” 23 September 1985 * Anoniem “Ryk, vrugbare lewe” “Die Burger” 23 September 1985 * Barnes, L.A. “Op weg na ’n interpretasie van Opperman se ‘Spermutasie’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979 * Botha, Amanda “D.J. Opperman gehuldig” “Die Transvaler” 29 September 1979 * Botha, Amanda “’n Natalse vriendekring wat ver gereik het” “Boekewêreld” 17 November 1999 * Breytenbach, Jan “Opperman vonkel, koek in oond” “Rapport” 12 Junie 1977 * Breytenbach, Jan “‘Deur die blare’ uit dood terug” “Rapport” 10 Junie 1979 * Breytenbach, Jan “Sonklong Opperman se son sit laag” “Rapport” 10 Oktober 1982 * Brink, André P. “Nog eens die newelkoppe e.d.m. (bpk?)” “Standpunte” Nuwe reeks 147, Mei 1980 * Cloete, T.T. “Astrak van ‘Trekkerswee’ in ‘Ballade van die grysland’” “Standpunte” Nuwe reeks 83, Junie 1969 * Cloete, T.T. “Ritme en klank as veraanskoulikingsmiddele in D.J. Opperman se ‘Blom en Baaierd’” “Standpunte” Nuwe reeks 103, Oktober 1972 * Cloete, T.T. “Bifokaal sien en koggel” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 4, November 1979 * Cloete, T.T. “’n Oeuvrestudie van Opperman se werk” “Standpunte” Nuwe reeks 147, Mei 1980 * Cloete, T.T. “’Joernaal van Jorik’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Cloete, T.T. “Huldiging aan D.J. Opperman (1913–1985)” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 26 no. 1, Maart 1986 * Crafford, Albert “Dirk maak probleem vir jou ’n plesier” “Rapport” 30 Desember 1979 * De Vos, Annesu “Viva, Oom Dirk!” “Bylae by Die Burger” September 2000 * De Vries, Willem “Jorik se musiek uitgereik” “Beeld” 2 Maart 2013 * Eksteen, L.C. “Spermutasie: Ontginning van ’n woord” “Standpunte” Nuwe reeks 67, Oktober 1966 * Gilfillan, F.R. “Die beeste kom uit soutgebrek: Antonissen en Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 116, Desember 1974 * Grobler, P. du P. en Lindenberg, E. “Dirk Opperman: 50 jaar – twee waarderings” “Lantern” Jaargang XIV no. 2, Desember 1964 * Grové, A.P. “Aantekeninge by ‘Komas uit ’n bamboesstok’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979 * Grové, A.P. “’Stad in die mis’, ‘Draaikewers’, ‘Nagwag’ (D.J. Opperman) en ‘Grense’, Winter’ (N.P. van Wyk Louw)” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 3, Augustus 1980 * Grové, A.P. “Dirk Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 180, Desember 1985 * Grütter, Wilhelm “Artikel werp nuwe lig op Opperman se siekte” “Die Burger” 4 Junie 1992 * Hambidge, Joan “Sy digterskap bly nou nog groot inspirasie” “Beeld” 27 Desember 2010 * Hooggeregshofverslaggewer “Digter laat R0,8m na” “Die Burger” 28 Junie 1986 * Hugo, Daniel “Laboratorium van die woord” “Rapport” 23 Augustus 2015 * Hugo, D.J. “Die ‘Kroniek van Kristien’ – Enkele genetiese aantekeninge” “Standpunte” Nuwe reeks 148, Augustus 1980 * Hugo, D.J. “‘Bontekoe’ en ‘Aanraaklied’ van D.J. Opperman as ‘Imitatio Christi’” “Tydskrif virLetterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981 * Hugo, D.J. “’n Literêre boa: Die ‘Brandaan’-siklus van D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 154, Augustus 1981 * Hugo, D.J. “Die limerick-vorm by D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 159, Junie 1982 * Hugo, D.J. “’Komas uit ’n bamboesstok’ as verslag aan ’n Akademie” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982 * Hugo, D.J. “Opperman en die Persiese kwatryn” “Standpunte” Nuwe reeks 166, Augustus 1983 * Hugo, D.J. “’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 1, Februarie 1985 * Human, J.J. “D.J. Opperman en die uitgewersbedryf” “Standpunte” Nuwe reeks 143, September 1979Kaapstadse redaksie “Dirk weer bieblebom ná sy beroerte” “Rapport” 13 Desember 1981 * Kannemeyer, J.C. “’Vergelegen’ as dualiteitsdrama” “Standpunte” Nuwe reeks 82, April 1969 * Kannemeyer, J.C. “Opperman leef ‘altyd’” “Die Burger” 23 September 1985 * Kannemeyer, J.C. “Toe die politici ’n digter wou leer dig…” “Rapport” 19 Oktober 1986 * Kannemeyer, J.C. “Hy en die ‘duvel’ van drank” “Rapport” 26 Oktober 1986 * Kantoor “Opperman na tehuis vir verswaktes” “Die Burger” 27 November 1982 * Klopper, E.M.M. “’Spermutasie’: lees dié woord geduldig (1)” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 33 no. 1, Maart 1993 * Klopper, E.M.M. “’Spermutasie’: lees dié woord geduldig (2)”” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 33 no. 2, Junie 1993 * Le Roux, André “Intieme sy van Opperman in biografie onthul” “Die Burger” 23 Oktober 1986 * Le Roux, André “Opperman se Jorik praat Engels” “Die Burger” 5 Januarie 1991 * Malan, Regina “Genre-intertekstualiteit: ‘Komas uit ’n bamboesstok as volksboek’” “Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 26, no. 4 November 1989 * Marais, G.F. “’Joernaal van Jorik’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 21 no. 3, Augustus 1983 * Massyn, P.J. “Teks en interteks: gedig en tradisie” “Standpunte” Nuwe reeks 182, April 1986 * Muller, Martie “’Periandros van Korinthe’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 3, Augustus 1987 * Nienaber, C.J.M. “‘Dennebol’ van Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 43, Oktober 1962 * Nienaber-Luitingh, M. “’n Moderne Nebukadneser” “Standpunte” Nuwe reeks 142, Augustus 1979 * Nieuwoudt, Stephanie “D.J. se handskrif wys beroerte was op pad” “Plus” 11 Oktober 2000 * Nolte, Elsa “Vergelegen en die geskiedenis: Die religieuse implikasies van die drama” “Standpunte” Nuwe reeks 88, April 1970 * Nolte, Elsa “Vergelegen se Adam Tas en Opperman se siening van die kunstenaarskap” “Standpunte” * Nuwe reeks 93, Februarie 1971 * Nolte, Elsa “Geure en kle(u)re in ‘Periandros van Korinthe’ (D.J. Opperman), ‘Haar naam was Hanna’ en ‘Wie onthou vir Kinna?’ (Henriette Grové)” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Pieterse, Henning “Voorgeskrewe poësie” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Pretorius, S.J. “Die simboliek in “Ballade van die grysland’” “Standpunte” Nuwe reeks 81, Februarie 1969 * Prins, M.J. “Die funksie van die s-herhaling in ‘Joernaal van Jorik’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 27, no. 3 Augustus 1989 * Prins, M.J. “’Joernaal van Jorik’: ’n Bespreking” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 1, Februarie1997 * Prinsloo, A.F. “Dirk se dinge (Taalkundige en woordfrekwensie aspekte van die substantiewe in die werke van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 32 no. 2, Junie 1992 * Schutte, H.J. “Speelse en eksperimentele elemente, vanuit die gesigshoek van geestigheid, in die poësie van D.J. Opperman (1)” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 14 no. 4, November 1976 * Schutte, H.J. “Speelse en eksperimentele elemente, vanuit die gesigshoek van geestigheid, in die poësie van D.J. Opperman (2)” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 15 no. 1, Februarie 1977 * Smuts, J.P. “Die tortels van die modder: ‘Paddas’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 4, November 1993 * Smuts, Ria “Binne ’n ligblou Middeleeuse nag” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 26 no. 1, Februarie 1988 * Smuts, Ria “Twee digte(r) Opperman-tekste: ‘Man met flits’ en ‘Digter’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 33 no. 4, November 1995 * Snyman, Henning “Aspekte van die simbool-metafoor verhouding in D.J. Opperman se ‘Komas uit ’n bamboesstok” “Standpunte” Nuwe reeks 156, Desember 1981 * Spies, Lina “Skuld en verlossing” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 4, November 1979 * Spies, Lina “Tot digterskap gedrewe: Van ‘Negester oor Ninevé’ tot ‘Komas uit ’n bamboesstok’” “Tydskrifvir Letterkunde”, Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Spies, Lina “Siekte en herstel in ‘Komas uit ’n bamboesstok’: ’n proses van devolusie en evolusie: ‘mineralies, vegetaties en dieraties’” “Standpunte” Nuwe reeks 160, Augustus 1982 * Spies, Lina “Mens en digter was onlosmaaklik” “Die Burger” 23 September 1985 * Spies, Lina “D.J. Opperman: Dirk-der-duisende” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986 * Spies, Lina “Die tortels van die modder: Digter tussen slym en ster in die poësie van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Spies, Lina “Heildronk op die sonklong” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Steenberg, D.H. “’Gedagtes by ’n sarkofaag’ as Credogedig van ‘Dolosse’” “Standpunte” Nuwe reeks 80, Desember 1968 * Steenberg, D.H. “Die skeppingsmotief in Opperman se ‘Dolosse’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 8 no. 1, Februarie 1970 * Strydom, Leon “D.J. Opperman se Poësie-Laboratorium” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 23 no. 1, Maart 1983 * Strydom, S. “Aantekeninge by ‘Sondag van ’n kind’ van D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 40-41, April-Junie 1962 * Van der Merwe, Hannes “Saam met Dirk Opperman in Malawi” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997 * Van der Merwe, Peet “Die teruggesnoeide digter in D.J. Opperman se ‘Kanarie’” “Standpunte” Nuwereeks 178, Augustus 1985 * Van der Merwe, P.P. “Die simboliese in ‘Paddas’ van Dirk Opperman” “Standpunte”, Nuwe reeks 86, Desember 1969 * Van der Westhuizen, Betsie “Van Sien tot Lewensiening in ‘Komas uit ’n bamboesstok’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 26 no. 1, Maart 1986 * Van Eetveldt, H. “Aspekte van die rymvariant in ‘Meriba’ van Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 74, Desember 1967 * Van Heerden, Ernst “Die wordende Jorik” “Standpunte” Nuwe reeks 147, Mei 1980 * Van Heerden, Ernst “Twee vuurstelers” “Standpunte” Nuwe reeks 166, Augustus 1983 * Van Heerden, Ernst “Jorik en die ou seevaarder” “Standpunte” Nuwe reeks 167, Oktober 1983 * Van Heerden, Ernst “Dirk-der-duisende, ma uit een stuk” “Die Burger” 23 September 1985 * Van Heerden, Ernst “Kilroy was hier” “Insig” Oktober 1988 * Van Rensburg, F.I.J. “’n Opvallende taalkonstruksie by D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 63, Februarie 1966 * Van Zyl, Ia “’Periandros van Korinthe’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Van Zyl, Wium “Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Viljoen, Louise “D.J. Opperman se aandeel aan ‘Standpunte’” “Standpunte” Nuwe reeks 143, September 1979 * Viljoen, Louise “Enkele voorstelle in verband met die hantering van die manuskripte rondom Opperman se ‘Kaapse skeepswerf’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 1, Februarie 1993 * Wessels, Louis “‘My nooi is in ’n nartjie’, het Dirk onthou” “Die Burger” 24 September 1985 * Willemse, Hein “Die Afrikaanse gedig: ‘Kaapse skeepswerf’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 34 no. 1, Maart 1994 ===  Internet === * Botha, Amanda Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/17/4/10.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204064818/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/17/4/10.html |date= 4 Februarie 2014 }} * Botha, Johann Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/04/25/10/2.html * Brümmer, Willemien Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/08/26/8/12.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201143000/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/08/26/8/12.html |date= 1 Februarie 2014 }} * Die Burger Hoofartikel: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1987/05/30/10/11.html * Grütter, Wilhelm Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/06/04/6/5.html * Hambidge, Joan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/05/07/BY/06/02.html * Hambidge, Joan Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/12/21/VB/12/boekmerk_1441.html * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/03/5/2/12.html * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/10/11/6/8.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203085237/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/10/11/6/8.html |date= 3 Februarie 2014 }} * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2002/08/20/4/19.html * Kannemeyer, J.C. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/10/6/5/7.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201110039/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/10/6/5/7.html |date= 1 Februarie 2014 }} * Smith, Charles Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/09/04/4/11.html * Smith, Charles Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/08/11/7/8.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201134359/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/08/11/7/8.html |date= 1 Februarie 2014 }} * Spies, Lina Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/04/22/BY/9/LinaOpperman.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204055059/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/04/22/BY/9/LinaOpperman.html |date= 4 Februarie 2014 }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Opperman, D.J.}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 1985]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] f6rpqu1g3ck4o15ubh2syog780mlk0q 0 11540 2908998 2883118 2026-06-03T06:47:40Z Jcb 223 2908998 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Ivoorkus |volle_naam = <small>''République de Côte d'Ivoire'' ([[Frans]])</small> |algemene_naam = Ivoorkus |beeld_vlag = Flag of Côte d'Ivoire.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Ivory Coast.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg |leuse = ''Union – Discipline – Travail''<br /><small>''([[Frans]] vir: "Eenheid – Dissipline – Arbeid")''</small> |volkslied = ''[[L'Abidjanaise]]''<br /><small>''(Frans vir: "Lied van Abidjan")''</small> |amptelike_tale = [[Frans]] |hoofstad = [[Yamoussoukro]] <small>(polities)</small><br />[[Abidjan]] <small>(ekonomies)</small> {{Koördinate|6|51|N|5|18|W}} |latd = 6 |latm = 51 |latNS = N |longd = 5 |longm = 18 |longEW = W |grootste_stad = [[Abidjan]] {{Koördinate|5|19|N|4|2|W}} |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<br />onder 'n parlementêre<br />stelsel |leiertitels = <br /><br /><br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Alassane Ouattara]]<br />[[Tiémoko Meyliet Koné]]<br />[[Robert Beugré Mambé]] |oppervlak_rang = 68<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 322&nbsp;463 |oppervlakmi² = 124&nbsp;504 |persent_water = 1,4<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire/|title=Côte d'Ivoire|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Oktober 2023|archive-date= 9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221218/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire|url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting = 29&nbsp;344&nbsp;847<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 52<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 24&nbsp;905&nbsp;843 |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = 91,1 |bevolkingsdigtheidmi² = 235,9 |bevolkingsdigtheidrang = 139<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $202,647&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=662,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Côte d'Ivoire |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=18 Oktober 2023}}</ref> |BBP_PPP_rang = 78<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2023 |BBP_PPP_per_kapita = $6&nbsp;960<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 138<sup>ste</sup> |BBP = $79,430&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 84<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2023 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;728<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 141<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • van [[Frankryk]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[7 Augustus]] [[1960]]<br />[[8 November]] [[2016]] |MOI = {{wins}} 0,550<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=18 Oktober 2023}}</ref> |MOI_rang = 159<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#990000|laag}} |Gini = 37,2<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CI |title=Gini Index |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=18 Oktober 2023}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2018 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Wes-Afrikaanse CFA-frank|CFA-frank]] |geldeenheid_kode = XOF |land_kode = CI |tydsone = GMT |utc_afwyking = [[UTC±00:00|±0]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC±00:00|±0]] |internet_domein = [[.ci]] |skakelkode = 225 |voetskrif = }} '''Ivoorkus''' of '''Côte d'Ivoire''' ([[Frans]]: [kot divwaʁ], {{Audio|Fr-Côte-d'Ivoire-fr-Paris.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Ivoorkus''' of '''Republiek Côte d'Ivoire''' (''République de Côte d'Ivoire''), is 'n [[land]] in [[Wes-Afrika]]. Dit grens aan [[Liberië]], [[Guinee]], [[Mali]], [[Burkina Faso]], en [[Ghana]] in die weste, noorde en ooste, en grens aan die [[Golf van Guinee]] in die suide. Ivoorkus is een van die mees welvarende lande van die tropiese Wes-Afrikaanse lande. Die land se ekonomiese ontwikkeling is deur politiese onrus veroorsaak deur amptelike korrupsie en weiering om noodsaaklike hervormings te implementeer, ondergrawe. == Etimologie == === Geskiedenis === [[Lêer:Maske.JPG|duimnael|links|Afrikamasker uit Côte d'Ivoire]] Die land het aanvanklik in [[Engels]] as ''Ivory Coast'', bekend gestaan met ooreenstemmende vertalings in ander tale: ''Elfenbeinküste'' in [[Duits]], ''Costa de Marfil'' in [[Spaans]], ''Costa do Marfim'' in [[Portugees]], ''Ivoorkust'' in [[Nederlands]], ''Ivoorkus'' in [[Afrikaans]] en so aan. In Oktober 1985 versoek die regering dat die land as ''Côte d'Ivoire'' moet bekendstaan in alle tale. Om die waarheid te sê, volgens nasionale wetgewing kan die naam van die land nie uit Frans vertaal word nie. Die wet kan natuurlik net in die land self toegepas word. === Gebruik === Ondanks die Ivoorse regeringsbepaling is Ivoorkus en die Engelse "Ivory Coast" (soms "the Ivory Coast") steeds die mees algemene naam wat onderskeidelik in Engels en Afrikaans gebruik word. Regerings gebruik egter "Côte d'Ivoire" vir diplomatieke redes. Journalistieke [[stylriglyn]]e beveel gewoonlik (maar nie altyd nie) Ivoorkus of die Engelse ekwivalent ''Ivory Coast" aan: * ''[[The Guardian]]'' koerant se [http://www.guardian.co.uk/styleguide/page/0,5817,184827,00.html Stylriglyne] sê: "Ivory Coast, not "the Ivory Coast" or "Côte D'Ivoire"; its nationals are '''Ivorians'''". * Die [[BBC]] gebruik gewoonlik "Ivory Coast" beide in nuusverslae en op hulle webwerf oor die land [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1043014.stm]. * ''[[The Economist]]'' nuustydskrif se [http://www.economist.com/research/styleGuide/index.cfm?page=805717 Stylriglyne] sê "'''Côte d'Ivoire''' not '''Ivory Coast'''". * Die [[United States Department of State]] gebruik "Côte d'Ivoire" in formele dokumente, maar gebruik "Ivory Coast" in baie algemene verwysings, toesprake en voorligtingstukke [https://web.archive.org/web/20050318171951/http://www.state.gov/p/af/rls/rm/2005/43552.htm]. * ''[[Encyclopædia Britannica]]'' gebruik "Côte d'Ivoire". * [[ABC News]], [[The Times of London]], die [[New York Times]] en die [[SAUK]] gebruik almal "Ivory Coast" óf eksklusief óf oorwegend. == Geskiedenis == [[Lêer:Royaumes ci.jpg|duimnael|links|Pre-Europese koninkryke]] [[Lêer:Aouabou-Traité-1892.jpg|duimnael|links|Louis-Gustave Binger van Frans-Wes-Afrika het in 1892 'n verdrag onderteken met Famienkro-leiers, in hedendaagse N'zi-Comoé-streek, Ivoorkus]] [[Lêer:Arrivée à Kong-1892.jpg|duimnael|links|Aankoms van die nuwe Frans-Wes-Afrikaanse goewerneur Louis-Gustave Binger in Kong, 1892]] [[Lêer:Almamy Samory Touré.jpg|duimnael|links|upright|Samori Touré – stigter en leier van die Wassoulou-ryk, 'n [[djihad]]istiese land in Wes-Afrika wat die Franse regering weerstaan het]] Nie veel is bekend oor Côte d'Ivoire voor die aankoms van die [[Europa|Europese]] skepe in die 1460's nie. Die hoof-etniese groepe arriveer redelik laat uit naburige gebiede: die [[Kru]]-bevolking migreer uit Liberië in omtrent 1600; die [[Senoufo]] en [[Lobi]] beweeg suidwaarts vanuit Burkina Faso en Mali. Eers in die 18de en 19de eeue migreer die [[Akan (volk)|Akan]]-bevolkingsgroepe, insluitende die [[Baoulé]], van Ghana na die oostelike gebied van dié land en die [[Mandinka (volk)|Mandinka]] vanuit Guinee na die noordweste. In vergelyking met die naburige Ghana het Côte d'Ivoire minder gelei onder die [[Slawerny|slawehandel]]. Europese slaaf- en handelsskepe het ander gebiede langs die kus met beter hawens verkies. [[Frankryk]] raak in die 1840's in die gebied geïnteresseerd en haal lokale hoofmanne oor om Franse kommersiële handelaars 'n monopolie langs die kus toe te staan. Daarna bou die Franse vlootbasisse om nie-Franse handelaars uit te hou en begin 'n stelselmatige verowering van die binneland. Hulle verrig dit slegs na 'n lang oorlog in die 1890's teen Mandinka-magte, meestal vanuit [[Gambië]]. [[Guerillaoorlog]]voering deur die Baoulé en ander oostelike groepe duur voort tot 1917. Die Franse het een oorheersende doelwit gehad: om die produksie van uitvoere te stimuleer. [[Koffie]], [[kakao]] en [[palmolie]]-gewasse is spoedig aan die kus aangeplant. Côte d'Ivoire het opgeval as die enigste Wes-Afrikaanse land met 'n beduidende bevolking 'setlaars'; elders in Wes- en Midde-Afrika was die [[Franse]] en [[Engelse]] meestal burokrate. Gevolglik het 'n derde van die kakao-, koffie- en [[piesang]]-plantasies aan Franse burgers behoort en 'n gehate dwangarbeid die ruggraat van die ekonomie geword. Die seun van 'n Baoulé-hoofman, [[Félix Houphouët-Boigny]], sou Côte d'Ivoire se vader van onafhanklikheid word. In 1944 vorm hy die land se eerste lanbouhandelsvereniging<!--trade union – maar uit die konteks lyk dit nie of daar na 'n vakunie verwys word nie--> vir Afrika-kakaoboere soos hy. Gegrief met die koloniale beleid wat Franse plantasie eienaars bevoordeel, verenig hulle om trekarbeiders te werf vir hulle eie plase. Houphouët-Boigny kom spoedig op die voorgrond en binne 'n jaar word hy verkies tot die Franse parlement in Parys<!--Dit kort eintlik 'n verduideliking oor bewoners van Franse Kolonies se deelname in die Franse regering/samelewing gewerk het-->. 'n Jaar later skaf die Franse dwangarbeid af. Soos Houphouët-Boigny liewer vir geld en mag word en meer bemin raak met die Franse, laat hy geleidelik die meer radikale standpunte uit sy jeug vaar. Frankryk vergoed hom deur hom die eerste persoon uit Afrika te maak wat 'n minister in 'n Europese regering word. Ten tye van Côte d'Ivoire se onafhanklikheid in 1960 was die land gemaklik Frans-Wes-Afrika se mees welgestelde land en dra meer as 40% van die gebied se totale uitvoere by. Toe Houphouët-Boigny die land se eerste president word gee sy regering die boere goeie pryse om produksie verder te stimuleer. Koffieproduksie styg dan ook heelwat, wat Côte d'Ivoire na die derde plek in totale uitset, na [[Brasilië]] en [[Colombia]], laat skiet. Met kakao gebeur dieselfde; teen 1979 is die land die wêreld se nommer een produsent. Dit word ook Afrika se voorste uitvoerder van pynappels en palmolie. Agter die skerms was Franse tegnici die brein agter die program, waarna gereeld as die 'Ivoorse wonderwerk' bestempel is. In die res van Afrika is Europeërs na onafhanklikheid uitgedryf; in Côte d'Ivoire het hulle ingestroom. Die Franse gemeenskap groei van 10&nbsp;000 tot 50&nbsp;000, meestal onderwysers en raadgewers. Vir 20 jaar handhaaf die ekonomie 'n jaarlikse groeitempo van byna 10% – die hoogste van Afrika se nie-olie uitvoer lande. Polities het Houphouët-Boigny met 'n ysterhand regeer. Die pers was nie vry nie en slegs een party is verdra. Houphouët-Boigny was ook Afrika se nommer een skepper van 'skou' projekte. Soveel miljoene dollars is gespandeer op die transformasie van sy tuisdorp, [[Yamoussoukro]], na die nuwe hoofstad dat dit die onderwerp van grappe geword het. Niemand lag egter teen die begin van die 1980's toe wêreld resessie en 'n lokale droogte skokgolwe deur die Ivoorse ekonomie stuur. Danksy die oor afkap van hout en suikerpryse wat ineenstort vermeerder die land se buitelandse skuld drievoudig. Stygende misdaad in [[Abidjan]] haal die nuus in Europa. Die wonderwerk was verby. In 1990 staak honderde staatsamptenare waarby studente wat teen institusionele korrupsie betoog aansluit. Die onrus dwing die regering om veelparty demokrasie te ondersteun. Houphouët-Boigny word al hoe swakker en sterf in 1993. Sy keuropvolger is [[Henri Konan Bédié]]. In Oktober 1995 wen Bédié oorweldigend in 'n herverkiesing teen 'n gefragmenteerde en swak georganiseerde opposisie. Hy verstewig sy houvas op die politieke lewe en stuur verskeie opposisie leiers tronk toe. In kontras hiermee verbeter ekonomiese vooruitsigte, ten minste oppervlakkig beskou, met dalende inflasie en 'n poging om van buitelandse skuld ontslae te raak. Anders as Houphouët-Boigny, wat baie versigtig was en enige etniese konflik probeer vermy het en toegang tot Ivoorse nasionaliteit wyd oop gelos het vir immigrante van naburige lande, beklemtoon Bedié die konsep van Ivoirité om sy mededinger [[Alassane Ouattara]], wat slegs een ouer het van Ivoorkus nasionaliteit, uit te sluit uit toekomstige presidensiële verkiesings. Omdat mense met hulle oorsprong in Burkina Faso 'n groot deel van die Ivoorse bevolking uitmaak lei die beleid tot uitsluiting van baie mense met Ivoorse nasionaliteit en raak verhoudings tussen verskeie etniese groepe gespanne. Terselfdertyd sluit Bédié baie politieke opponente uit die weermag uit. In laat 1999 voer 'n groep ontevrede offisiere 'n militêre staatsgreep uit en plaas Generaal [[Robert Guéi]] aan bewind. Bédié vlug in ballingskap na Frankryk. Die staatsgreep het die gevolg dat misdaad en korrupsie daal, en die generaals oefen druk uit vir spaarsamigheid en voer 'n openlike veldtog in die strate van die land vir 'n minder verkwistende samelewing. 'n Verkiesing word in Oktober 2000 gehou waarin [[Laurent Gbagbo]] met Robert Guéi meeding vir die presidentskap, maar dit was nóg vreedsaam nóg demokraties. Die aanloop tot die verkiesing is gekenmerk deur militêre en burgerlike onrus. Guéi se pogings om die verkiesing te dokter lei tot publieke opstand wat 180 sterftes en sy vinnige vervanging met die gunsteling om te wen, Gbagbo, tot gevolg het. [[Alassane Ouattara]] is deur die land se hooggeregshof gediskwalifiseer gegrond op sy ongeskiktheid spruitende uit sy Burkinabé-nasionaliteit. Die diskwalifikasie veroorsaak gewelddadige betogings waarin sy ondersteuners, hoofsaaklik van die land se [[Islam]]itiese noorde, met die onluste polisie in die hoofstad, Yamoussoukro, veg. Op 19 September 2002 muit troepe en wen beheer van die land se noorde. In Abidjan is die [[gendarmerie]] in beslag geneem deur die rebelle en voormalige president Guéi met 15 ander in sy huis vermoor. Alassane Ouattara neem skuiling in die Franse [[ambassade]]. Dit is nie heeltemal duidelik presies wat die nag van 19 September gebeur het nie; sommige verslae berig die gebeure as 'n militêre [[staatsgreep]]poging, maar ander bronne berig dat die opponente deur pro-Gbagbo [[moordbende]]s aangeval is en dat die rebellie 'n onbeplande reaksie daarop was. 'n Vroeë [[skietstilstand]] met die rebelle wat die volle ondersteuning van die noordelike bevolking het (meestal met Burkinabé oorsprong), blyk kortstondig te wees en gevegte oor die hoof kakao gebied word hervat. Frankryk stuur troepe om die skietstilstandgrense te handhaaf. Burgermagte<!--Militias – Pharos se vertaling, klink nie heeltemal reg nie-->, met inbegrip van warlords en vegters van Liberië en [[Sierra Leone]], buit die krisis uit om dele van die weste oor te neem. In Januarie 2003 teken President Gbagbo en rebelleleiers verdrae om 'n 'regering van nasionale eenheid te skep'. Aandklokreëls word opgehef en Franse troepe ruim die wettelose westelike grens van die land op. Maar die sentrale vraagstukke bly onopgelos en nie een van die kante bereik hulle doelwitte nie. Sedertdien het die [[nasionale eenheidsregering]] uiters onstabiel blyk te wees. In Maart 2004 is 120 mense in 'n opposisie-optog dood. 'n Verslag wat later gepubliseer word kom tot die gevolgtrekking dat die sterftes beplan is. Alhoewel die [[Verenigde Nasies]] vredebewaarders ontplooi het, het verhoudings tussen Gbagbo en die opposisie aanhou versleg. == Politiek == [[Lêer:Alassane Ouattara UNESCO 09-2011.jpg|duimnael|upright|Die huidige president Alassane Ouattara]] Sedert 1983 is [[Yamoussoukro]] die amptelike hoofstad; [[Abidjan]] bly egter die administratiewe sentrum. Meeste lande hou hulle ambassades in Abidjan. Die bevolking lei steeds onder die voortgesette [[burgeroorlog]]. Internasionale [[menseregte]]organisasies wys op probleme met die behandeling van gevangene nie-stryders aan beide kante en die herverskyning van kinderslawerny onder werkers in kakaoproduksie. Sedert die voorval op 19 September 2002 het 'n burgeroorlog uitgebreek, en is die noorde van die land deur rebelle, die ''New Forces'' (FN) in besit geneem. 'n Nuwe presidensiële verkiesing sou in Oktober 2005 gehou word. Die nuwe verkiesing kon egter nie op skedule gehou word nie as gevolg van vertragings in voorbereidings. == Administratiewe afdelings == [[Lêer:Districts of Côte d'Ivoire (Numbered).png|duimnael|Distrikte van Côte d'Ivoire]] [[Lêer:Côte d'Ivoire sat.png|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Côte d'Ivoire]] [[Lêer:Ivoorkuskaart.png|duimnael|Kaart van Ivoorkus]] Côte d'Ivoire is sedert 2011 opgedeel in 12 distrikte wat verder verdeel word in 31 ''[[region]]s''. {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !scope="col" width=15|Kaart no. !scope="col" width=140|Distrik !scope="col" width=140|Hoofstad !scope="col" width=140|Regions !scope="col" width=140|Region setel !scope="col" width=140|Bevolking |- !!scope=row colspan=1|1 |align=left row colspan=4|'''[[Abidjan]]'''<br />(''District Autonome d'Abidjan'') |align="right"|4&nbsp;707&nbsp;404 |- !!scope=row rowspan=3|2 |align=row rowspan=3|'''Bas-Sassandra'''<br />(''District du Bas-Sassandra'') |align=left rowspan=3|San-Pédro |[[Gbôklé]] |[[Sassandra]] |align="right"|400&nbsp;798 |- |Nawa |[[Soubré]] |align="right"|1&nbsp;053&nbsp;084 |- |San-Pédro |San-Pédro |align="right"|826&nbsp;666 |- !!scope=row rowspan=2|3 |align=row rowspan=2|'''Comoé'''<br />(''District du Comoé'') |align=left rowspan=2|[[Abengourou]] |[[Indénié-Djuablin]] |[[Abengourou]] |align="right"|560&nbsp;432 |- |[[Sud-Comoé]] |[[Aboisso]] |align="right"|642&nbsp;620 |- !!scope=row rowspan=2|4 |align==row rowspan=2|'''Denguélé'''<br />(''District du Denguélé'') |align=left rowspan=2|[[Odienné]] |Folon |[[Minignan]] |align="right"|96&nbsp;415 |- |[[Kabadougou]] |[[Odienné]] |align="right"|193&nbsp;364 |- !!scope=row rowspan=2|5 |align=row rowspan=2|'''Gôh-Djiboua'''<br />(''District du Gôh-Djiboua'') |align=left rowspan=2|[[Gagnoa]] |[[Gôh]] |[[Gagnoa]] |align="right"|876&nbsp;117 |- |[[Lôh-Djiboua]] |Divo |align="right"|729&nbsp;169 |- !!scope=row rowspan=4|6 |align=row rowspan=4|'''Lacs'''<br />(''District des Lacs'') |align=left rowspan=4|[[Dimbokro]] |Bélier Region |[[Yamoussoukro]] |align="right"|346&nbsp;768 |- |[[Iffou]] |[[Daoukro]] |align="right"|311&nbsp;642 |- |Moronou |[[Bongouanou]] |align="right"|352&nbsp;616 |- |N'Zi |[[Dimbokro]] |align="right"|247&nbsp;578 |- !!scope=row rowspan=3|7 |align=row rowspan=3|'''Lagunes'''<br />(''District des Lagunes'') |align=left rowspan=3|[[Dabou]] |[[Agnéby-Tiassa]] |[[Agboville]] |align="right"|606&nbsp;852 |- |[[Grands-Ponts]] |[[Dabou]] |align="right"|356&nbsp;495 |- |[[La Mé]] |[[Adzopé]] |align="right"|514&nbsp;700 |- !!scope=row rowspan=3|8 |align=row rowspan=3|'''Montagnes'''<br />(''District des Montagnes'') |align=left rowspan=3|Man |Cavally |[[Guiglo]] |align="right"|459&nbsp;964 |- |[[Guémon]] |[[Duékoué]] |align="right"|919&nbsp;392 |- |[[Tonkpi]] |Man |align="right"|992&nbsp;564 |- !!scope=row rowspan=2|9 |align=row rowspan=2|'''Sassandra-Marahoué'''<br />(''District du Sassandra-Marahoué'') |align=left rowspan=2|[[Daloa]] |[[Haut-Sassandra]] |[[Daloa]] |align="right"|1&nbsp;430&nbsp;960 |- |[[Marahoué]] |[[Bouaflé]] |align="right"|862&nbsp;344 |- !!scope=row rowspan=3|10 |align=row rowspan=3|'''Savanes'''<br />(''District des Savanes'') |align=left rowspan=3|[[Korhogo]] |[[Bagoué]] |[[Boundiali]] |align="right"|375&nbsp;687 |- |Poro |[[Korhogo]] |align="right"|763&nbsp;852 |- |[[Tchologo]] |[[Ferkessédougou]] |align="right"|467&nbsp;958 |- !!scope=row rowspan=2|11 |align=row rowspan=2|'''Vallée du Bandama'''<br />(''District de la Vallée du Bandama'') |align=left rowspan=2|[[Bouaké]] |[[Gbêkê]] |[[Bouaké]] |align="right"|1&nbsp;010&nbsp;849 |- |[[Hambol]] |Katiola |align="right"|429&nbsp;977 |- !!scope=row rowspan=3|12 |align=row rowspan=3|'''Woroba'''<br />(''District du Woroba'') |align=left rowspan=3|[[Séguéla]] |Béré |[[Mankono]] |align="right"|389&nbsp;758 |- |Bafing |Touba |align="right"|183&nbsp;047 |- |[[Worodougou]] |[[Séguéla]] |align="right"|272&nbsp;334 |- !!scope=row colspan=1|13 |align=left row colspan=4|'''[[Yamoussoukro]]'''<br />(''District Autonome du Yamoussoukro'') |align="right"|355&nbsp;573 |- !!scope=row rowspan=2|14 |align=row rowspan=2|'''Zanzan'''<br />(''District du Zanzan'') |align=left rowspan=2|[[Bondoukou]] |[[Bounkani]] |Bouna |align="right"|267&nbsp;167 |- |[[Gontougo]] |[[Bondoukou]] |align="right"|667&nbsp;185 |} == Geografie == [[Lêer:Abidjan-Plateau1.JPG|duimnael|Abidjan, grootste stad en voormalige hoofstad van Ivoorkus]] Côte d'Ivoire is 'n land in westelike [[Afrika suid van die Sahara]]. Dit grens aan Liberië en Guinee in die weste, Mali en Burkina Faso in die noorde, Ghana in die ooste, en die Golf van Guinee ([[Atlantiese Oseaan]]) in die suide. == Ekonomie == Met nou bande aan Frankryk sedert onafhanklikheid sedert 1960, diversifikasie van landbou vir uitvoer, en aanmoediging van buitelandse belegging is Côte d'Ivoire een van die mees welgestelde van die tropiese Afrikastate. == Demografie == 76% van die bevolking word as Ivoriane beskou. Hulle behoort tot baie verskillende groepe wat taalgewys opgesom kan word as die onder die Kwa, Kru, Mande en Gur-[[taal]]groepe. As gevolg van Cote d'Ivoire se vestiging is as een van die mees suksesvolle lande in Wes-Afrika, bestaan ongeveer 20% van die bevolking uit werkers uit die naburige Liberië, Burkina Faso en Guinee. Dit het in die afgelope paar jaar geleidelik gelei tot stygende spanning, veral aangesien die meeste van die werkers [[Moslems]] is terwyl die inheems gebore bevolking oorwegend [[Christendom|Christen]] (hoofsaaklik [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katoliek]]) en [[Animisme|animiste]] is. 4% van die bevolking is van nie-Afrika afkoms. Baie is [[Frankryk|Frans]], [[Verenigde Koninkryk|Brits]], en [[Spanje|Spaanse]] burgers, sowel as Protestante sendelinge van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Kanada]]. In November 2004 is omtrent 10&nbsp;000 Franse en ander buitelanders na veiligheid uit Cote d'Ivoire gebring as gevolg van die aanvalle deur regeringsgesinde jeugdige militias. == Sport == [[Lêer:Ivory Coast rugby union team in 2008.jpg|duimnael|Die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] in 2008]] [[Lêer:Cote d'Iviore NT 2010.jpg|duimnael|Die [[Ivoriaanse nasionale sokkerspan]] in 2010]] [[Sokker]] is die gewildste [[sport]]soort in Ivoorkus en dié land het die [[Afrikanasiesbeker]] in 1984 en 2023 gehuisves, asook die drie toernooie in 1992, 2015 en 2023 gewen. Die [[Ivoriaanse nasionale sokkerspan]] het tot dusver drie keer vir 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]), maar kon die uitklopfase nog nie haal nie. [[Rugby]] is ook 'n gewilde sportsoort en die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] het vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] gekwalifiseer, maar tydens die groepfase in die laaste plek geëindig. Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle kon dié toernooi nog nie wen nie, hul beste prestasie tot dusver was die vierde plek in 2007. In die Ivoriaanse stad Abidjan is die AfroBasket in 1985 en 2013 beslis en die Ivoriaanse nasionale basketbalspan het die AfroBasket in 1981 en 1985 beklink. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cote-dIvoire|title=Côte d'Ivoire|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Oktober 2023}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire/|title=Côte d'Ivoire|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Oktober 2023}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Côte d'Ivoire|Ivoorkus}} ; Regering * {{fr}} [http://www.gouv.ci/ Amptelike webwerf] ; Nuus * {{en}} [http://allafrica.com/cotedivoire/ allAfrica – Côte d'Ivoire]nuushooftrekke skakels * {{fr}} [http://abidjan.net/ Abidjan.Net] nuus forum skakels ; Oorsigte * {{en}} [http://www.bbc.com/news/world-africa-13287216 BBC News – ''Country Profile: Ivory Coast''] * {{en}} [https://archive.is/20121205095809/lcweb2.loc.gov/frd/cs/citoc.html Library of Congress Country Study – ''Ivory Coast''] data soos op November 1988 ; Gidse * {{en}} [http://library.stanford.edu/areas/african-collections Stanford University – Africa South of the Sahara: ''Cote d'Ivoire – Ivory Coast''] directory category * {{en}} [http://www.africa.upenn.edu/Country_Specific/Cote.html University of Pennsylvania – African Studies Center: ''Cote d'Ivoire''] directory category ; Toerisme * {{en}} {{Wikivoyage|Côte_d'Ivoire|Ivoorkus}} ; Ander * {{fr}} [http://www.pipci.org/ Parti Ivoirien du Peuple] * {{en}} [https://www.lonelyplanet.com/cote-divoire Lonely Planet – Cote d'Ivoire] reisgids * {{en}} [https://www.globalsecurity.org/military/world/war/ivory-coast.htm Global Security – Ivory Coast Conflict] * {{en}} [https://www.metafilter.com/37105/French-Massacre French Soldiers Machine-gun Civilians on 'Ivory Coast'. (video, November 2004)] {{Lande van Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ivoorkus| ]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] qta8hvsokqdoe95t5nj6ponrgyck1mf 0 12570 2909000 2648637 2026-06-03T06:48:03Z Jcb 223 2909000 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Sentraal-Afrikaanse Republiek |volle_naam = <small>''République centrafricaine'' ([[Frans]])<br />''Ködörösêse tî Bêafrîka'' ([[Sango]])</small> |algemene_naam = die Sentraal-Afrikaanse Republiek |beeld_vlag = Flag of the Central African Republic.svg |beeld_wapen = Coat of arms of the Central African Republic.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Central African Republic AU Africa.svg |leuse = ''Unité, Dignité, Travail''<br /><small>''(Frans vir: "Eenheid, Waardigheid, Arbeid")''</small> |volkslied = ''E Zingo'' <small>(Sango)</small><br />''[[La Renaissance]]'' <small>(Frans)</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "Die Renaissance")''</small> |amptelike_tale = [[Frans]] en [[Sango]] |hoofstad = [[Bangui]] {{Koördinate|4|22|N|18|35|O}} |latd = 4 |latm = 22 |latNS = N |longd = 18 |longm = 35 |longEW = O |grootste_stad = [[Bangui]] |regeringsvorm = Unitêre semi-presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Faustin-Archange Touadéra]]<br />[[Félix Moloua]] |oppervlak_rang = 44<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 622&nbsp;984 |oppervlakmi² = 240&nbsp;535 |persent_water = 12 |bevolking_skatting = 4&nbsp;666&nbsp;368<ref>{{en}} {{cite web |url=https://population.un.org/wpp/ |title=World Population prospects – Population division |work=Verenigde Nasies se Departement van Ekonomiese en Maatskaplike Sake, Bevolkingsafdeling |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=9 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428063301/https://population.un.org/wpp/ |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx |title=Overall total population – World Population Prospects: The 2019 Revision |type=custom data acquired via website |work=Verenigde Nasies se Departement van Ekonomiese en Maatskaplike Sake, Bevolkingsafdeling |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=9 Februarie 2022 |format=xslx |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218054922/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2018 |bevolking_rang = 119<sup>de</sup> |bevolking_sensus = 3&nbsp;895&nbsp;139<ref>{{en}} {{cite web |url=https://countrymeters.info/en/Central_African_Republic |title=Live Central African Republic population (2017). Current population of Central African Republic — Countrymeters |publisher=countrymeters.info |accessdate=9 Februarie 2022}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2003 |bevolkingsdigtheid = 7,1 |bevolkingsdigtheidmi² = 18,4 |bevolkingsdigtheidrang = 221<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $5,237&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=626,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Central African Republic |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2021 |accessdate=9 Februarie 2022}}</ref> |BBP_PPP_rang = 162<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2022 |BBP_PPP_per_kapita = $1&nbsp;044<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 184<sup>ste</sup> |BBP = $2,797&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 163<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2022 |BBP_per_kapita = $557<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 181<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • van [[Frankryk]]<br />• Keiserryk<br />• Republiek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[13 Augustus]] [[1960]]<br />[[4 Desember]] [[1976]]<br />[[21 September]] [[1979]]<br />[[27 Maart]] [[2016]] |MOI = {{wins}} 0,397<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |title=Human Development Report 2020 |publisher=United Nations Development Programme |date=2020 |accessdate=9 Februarie 2022}}</ref> |MOI_rang = 188<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2019 |MOI_kategorie = {{kleur|#990000|laag}} |Gini = 56,2<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CF |title=Central African Republic |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=9 Februarie 2022}}</ref> |Gini_rang = 6<sup>de</sup> |Gini_jaar = 2008 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Sentraal-Afrikaanse CFA-frank|CFA-frank]] |geldeenheid_kode = XAF |land_kode = CF |tydsone = WAT |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+01:00|+1]] |internet_domein = [[.cf]] |skakelkode = 236 |voetskrif = }} Die '''Sentraal-Afrikaanse Republiek''' (kort '''SAR'''; [[Sango]]: ''Ködörösêse tî Bêafrîka''; [[Frans]]: ''République centrafricaine'', [ʁepyblik sɑ̃tʁafʁikɛn] of ''Centrafrique'', [sɑ̃tʁafʁik]) is 'n [[landingeslote land]] in [[Sentraal-Afrika]] net noord van die [[ewenaar]]. Dit grens aan [[Tsjad]] in die noorde, [[Soedan]] en [[Suid-Soedan]] in die ooste, die [[Republiek die Kongo]] en die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] in die suide, en [[Kameroen]] in die weste. Die Sentraal-Afrikaanse Republiek beslaan 'n oppervlakte van 622&nbsp;984&nbsp;km² en het 'n bevolking van 4&nbsp;666&nbsp;368 in 2018 gehad. Die [[hoofstad]] en grootste stad van dié land is [[Bangui]] en is in die suide langs die [[Ubangirivier]] net noord van die grens tot die Demokratiese Republiek die Kongo geleë. [[Lêer:Satellite map of the Central African Republic.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Lêer:SAR-kaart.png|duimnael|links|Kaart van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Lêer:Central African Republic Topography.png|duimnael|links|Topografiese kaart van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Lêer:Au champs.jpg|duimnael|links|Oes en verpakking van kassava in die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] Die grootste deel van die SAR bestaan uit Soedano-Guinese savanne maar sluit ook 'n Sahelo-Soedannese gebied in die noorde en 'n [[reënwoud]]gebied in die suide in. Twee derdes van die land lê in die bekkens van die Ubangirivier, wat suid in die [[Kongorivier]] invloei, terwyl die oorblywende derde in die bekken van die [[Sharirivier]], wat noord in die [[Tsjadmeer]] invloei, lê. Aangesien die grootste deel van die landgebied in die Ubangi- en Sharirivierbekkens geleë is, het die [[Frankryk|Franse]] die kolonie wat dit in die gebied uitgekerf het Ubangi-Shari, of Oubangui-Chari in Frans, genoem. Die Franse kolonie Ubangi-Shari word in 1958 'n semi-outonome gebied binne die [[Franse Unie]] en 'n onafhanklike nasie op 13 Augustus 1960. [[Jean-Bédel Bokassa]] het vanaf 1966 tot 1976 as die tweede president van die Sentraal-Afrikaanse Republiek gedien, voordat hy homself in 1976 tot keiser van die Sentraal-Afrikaanse Keiserryk verklaar het. Dit het egter net vir drie jaar bestaan. Vir drie dekades na onafhanklikheid is die SAR regeer deur presidente wat nie op werklik demokratiese wyse verkies is nie of wat die mag met geweld oorgeneem het. Die eerste regverdige demokratiese verkiesings word 1993 gehou en stel Ange-Félix Patassé tot bewind, maar president Patassé se regering word in 2003 deur generaal François Bozizé omvergewerp. Generaal Bozizé wen in Mei 2005 'n demokratiese verkiesing en word op 24 Maart 2013 deur die Séléka-koalisie omvergewerp. Sedert 2016 dien Faustin-Archange Touadéra as president van die Sentraal-Afrikaanse Republiek. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Central-African-Republic|title=Central African Republic|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 Februarie 2022}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/central-african-republic/|title=Central African Republic|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=9 Februarie 2022}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Central African Republic}} * {{en}} {{Wikivoyage|Central_African_Republic|Sentraal-Afrikaanse Republiek}} {{Lande van Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sentraal-Afrikaanse Republiek| ]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] 6o8lt2j0pha1to3fml7ijq2576vfrxp 0 12744 2908941 2470769 2026-06-02T19:43:20Z JMK 649 /* Ekotoerisme */ korr skakels, teksdetails 2908941 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Inhaca |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët= |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Mosambiek |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Mosambiek}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Mosambiek|Provinsie]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Maputo (provinsie)|Maputo]] |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinate = {{Koördinate|26|0|0|S|32|55|0|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title }} |bevolking_soos_op= |bevolkingnotas= |bevolking_totaal= |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=[[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utcafset=+2 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Inhaca''' (voorheen ook Inyack-eiland genoem) is 'n [[Mosambiek]]se [[nedersetting]] op 'n subtropiese eiland aan die [[Oos-Afrika]]anse kuslyn. Die naam Inhaca verwys ook na die [[eiland]] waarop die nedersetting geleë is (''Ilha Da Inhaca'' in Portugees). Die Inhaca-nedersetting sentreer om 'n sendingstasie en is geleë ongeveer 32&nbsp;km oos van [[Maputo]] in die [[Maputoprovinsie]] van Mosambiek. Inhaca-eiland is geleë 26°S, 33°O, en skei [[Maputobaai]] (''Baia de Maputo'') aan die westekant, van die Indiese Oseaan na die ooste. Die eiland van 52&nbsp;km² het 'n onreëlmatige kuslyn en word van die Machangulo[[skiereiland]] op die vasteland geskei deur 'n 500m-breë [[seestraat]] te ''Ponta Torres''. Die skiereiland maak deel uit van die [[Lubombo Oorgrensbewaringsgebied]]. == Ekonomie == [[Lêer:Delagoa bay.jpg|duimnael|links|250px|[[Maputobaai]] uit die ruimte, Januarie 1990. Inhaca-eiland en die Machanguloskiereiland is duidelik sigbaar onder, links van die baai.]] 'n Bevolking van 2&nbsp;000 mense word onderhou op visvangs en landbou. Met laaggety oes die vroue [[krappe]], [[oester]]s en [[vis]] van die westelike vlakwater. Met hooggety verlaat visserbote die eiland vir diepseevisvangs. == Geografiese kenmerke == Die eilanddimensies is ongeveer 12&nbsp;km (Noord-Suid) by 7&nbsp;km (Oos-Wes). Die hoogste punt bo [[seevlak]] is die 104m hoë Inhacaberg teen die noordoostelike kuslyn. 'n [[Skiereiland]] aan die suidwestekant staan bekend as ''Ponta Punduine''. ''Ponta Torres'' aan die suidooste nader die vasteland. Twee binnelandse vleie word onderskeidelik by die noordelike vliegveld en suidelike ''Nhaquene'' aangetref. Benewens Inhaca-nedersetting aan die weskus is daar vyf kleiner gehuggies waaronder ''Inguane'', ''Ridjeni'' en ''Nhaquene''. == Geskiedenis == Tsongahoofman Nhaca, 'n ontfermer oor vroeë Portugese [[skipbreuk]]elinge, verleen sy naam aan die latere nedersetting. Latere 16de eeuse Portugese handelaars het vanaf 'n Inhaca-eilandbasis die riviere van [[Delagoabaai]] (''Baía da Lagoa'', Baai van die strandmeer) bevaar op ivoorsoektogte. 'n Kaart van [[1747]] deur Emanuel Bowen dui "Inhaqua" blykbaar onakkuraat op die vastelandse skiereiland aan en verwys na die eiland as "I. S. Maria". Die eerste [[vuurtoring]] dateer van 1894 en is in die 1920's verbeter. 'n Marine biologiestasie (die "MBS") is in 1951 gebou en strandgedeeltes is in 1976 tot natuurreservate verklaar. Meer onlangs is die biologiestasie onder bestuur van die [[Eduardo Mondlane Universiteit]] geplaas. == Verblyf en toegang == Reisigers het 'n keuse van twee herberge waarvandaan verskillende ekskursies gereël kan word, insluitend [[skubaduik|skuba-]] en [[snorkelduik]]. Kampeerders kan ook oorbly in 'n kampeerarea binne loopafstand van die kaai. Kampeerders moet gebottelde water en eie tente saamneem, maar voedsel is beskikbaar. Die herberge kan met retoervlugte vanaf Maputolughawe bereik word en die eilandvliegveld word binne tien minute bereik. 'n Bootvaart per [[veerboot]] of boot uit Maputo duur twee na drie ure. Reisigers vertrek vanaf Maputo se veerbootterminaal en kan die eilandkaai met hooggety bereik, maar moet met laaggety 'n gedeelte vlakwater te voet oorsteek. Reiskoste beloop R300 (Suid-Afrikaanse [[Rand (geld)|Rand]]) per persoon per veerboot tot R500 per persoon per boot (2002). == [[Ekotoerisme]] == Die eilandhabitat bestaan uit sentrale bewerkte lande, grasvlaktes na die noorde en [[usnea]]-bedekte woude op die oostelike sandduine. Ekstensiewe ontblote [[modderwadde]] omsoom die wes- en suidkus met laaggety. Drie ongeskonde [[koraalriwwe]] is binne 500 meter van die westelike kuslyne geleë. Almal is bewaarde [[marine reservaat|marine reservate]]. Aansienlike [[Rhizophoraceae|wortelboom]]bosse groei op die noordkus en in suidelike Sacobaai. Onder die 160 [[koraal]]soorte is tak- en plaatkoraal. Opvallende vissoorte is [[Muraenidae|Moraypaling]], [[seebaars]], [[barrakuda]] en [[Reuse-koningvis|koningvis]]. Ander teenwoordig is [[briekwabaars]], [[skerpioenvis]], [[vlindervis]], [[blaasoppie]]s, [[papegaaivis]] en [[seeperde]]. [[Walvishaai]]e en [[manta]]s besoek die kus in somer. [[Boggelrugwalvis]]se en [[spitssnoetdolfyn]]e migreer seisoenaal verby hierdie strande. [[Seeskilpad|Seeskilpaaie]] van verskillende spesies besoek die strande tydens die somerseisoen. Inhaca bied tuiste aan ongeveer 300 stand- en migrerende voëlspesies, maar ondervind 'n ernstige [[huiskraai]]besmetting wat inheemse dierelewe benadeel. Voëlspesies van bewaringbelang is [[kleinpelikaan]], [[kuifkopsterretjie]], [[krapvreter]], [[grootstrandkiewiet|groot-]] en [[mongoolse strandkiewiet]]e, [[terekruiter]], [[dubbelbandslangarend]], [[manglietvisvanger]], [[gryskruisswael]] en [[natallyster]]. Die suidelike Nhaquenevlei en Sacobaai is somertuistes van die rare [[roetvalk]]. Die noordelike Portugese Eiland is 'n rusplek van verskeie [[sterretjies|sterretjie]]spesies. Spesiale voëls van beperkte verspreiding is [[ruddse kleinjantjie]], [[bloukruissuikerbekkie]] en [[rooskeelkolpensie]]. == Bronne en eksterne skakels == * Reader's Digest Atlas van Suider-Afrika * Natuurgeskiedenis van Inhaca-eiland, Mosambiek. Margaret Kalk, J de Koning, 1995 * Voëls van Inhaca-eiland, Mosambiek. de Boer, WF & Bento, CM, 76pp, 1999. * [http://www.birdingecotours.co.za/africa/trip_reports/mozambique_inhaca_island_birding_report_310503.htm#/ Ornitologiese toerverslag, Inhaca-eiland, Mosambiek. Lotz, C & Oschadleus, D, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060515023515/http://www.birdingecotours.co.za/africa/trip_reports/mozambique_inhaca_island_birding_report_310503.htm#/ |date=15 Mei 2006 }} * [http://www.businessinafrica.net/travel/385608.htm#/ ''Mosambiek, Eilande in die Son'' deur Keri Harvey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050301214547/http://www.businessinafrica.net/travel/385608.htm#/ |date= 1 Maart 2005 }} 26 Oktober 2004 * [http://www.mozambique.co.za/africa_inhaca.html/ Bestemming Mosambiek] * [http://www.diveafrica.com/inhaca/mexp.html/ Duik Mosambiek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060115064551/http://www.diveafrica.com/inhaca/mexp.html |date=15 Januarie 2006 }} [[Kategorie:Eilande van Afrika]] [[Kategorie:Geografie van Mosambiek]] [[Kategorie:Nedersettings in Mosambiek]] 4hdtf1j809fpiobdf0klavkj0vi1zlh 2908945 2908941 2026-06-02T19:45:39Z Oesjaar 7467 /* Ekotoerisme */ Rooi word blou! 2908945 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Inhaca |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët= |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Mosambiek |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Mosambiek}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Mosambiek|Provinsie]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Maputo (provinsie)|Maputo]] |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinate = {{Koördinate|26|0|0|S|32|55|0|O|region:ZA_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title }} |bevolking_soos_op= |bevolkingnotas= |bevolking_totaal= |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=[[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utcafset=+2 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Inhaca''' (voorheen ook Inyack-eiland genoem) is 'n [[Mosambiek]]se [[nedersetting]] op 'n subtropiese eiland aan die [[Oos-Afrika]]anse kuslyn. Die naam Inhaca verwys ook na die [[eiland]] waarop die nedersetting geleë is (''Ilha Da Inhaca'' in Portugees). Die Inhaca-nedersetting sentreer om 'n sendingstasie en is geleë ongeveer 32&nbsp;km oos van [[Maputo]] in die [[Maputoprovinsie]] van Mosambiek. Inhaca-eiland is geleë 26°S, 33°O, en skei [[Maputobaai]] (''Baia de Maputo'') aan die westekant, van die Indiese Oseaan na die ooste. Die eiland van 52&nbsp;km² het 'n onreëlmatige kuslyn en word van die Machangulo[[skiereiland]] op die vasteland geskei deur 'n 500m-breë [[seestraat]] te ''Ponta Torres''. Die skiereiland maak deel uit van die [[Lubombo Oorgrensbewaringsgebied]]. == Ekonomie == [[Lêer:Delagoa bay.jpg|duimnael|links|250px|[[Maputobaai]] uit die ruimte, Januarie 1990. Inhaca-eiland en die Machanguloskiereiland is duidelik sigbaar onder, links van die baai.]] 'n Bevolking van 2&nbsp;000 mense word onderhou op visvangs en landbou. Met laaggety oes die vroue [[krappe]], [[oester]]s en [[vis]] van die westelike vlakwater. Met hooggety verlaat visserbote die eiland vir diepseevisvangs. == Geografiese kenmerke == Die eilanddimensies is ongeveer 12&nbsp;km (Noord-Suid) by 7&nbsp;km (Oos-Wes). Die hoogste punt bo [[seevlak]] is die 104m hoë Inhacaberg teen die noordoostelike kuslyn. 'n [[Skiereiland]] aan die suidwestekant staan bekend as ''Ponta Punduine''. ''Ponta Torres'' aan die suidooste nader die vasteland. Twee binnelandse vleie word onderskeidelik by die noordelike vliegveld en suidelike ''Nhaquene'' aangetref. Benewens Inhaca-nedersetting aan die weskus is daar vyf kleiner gehuggies waaronder ''Inguane'', ''Ridjeni'' en ''Nhaquene''. == Geskiedenis == Tsongahoofman Nhaca, 'n ontfermer oor vroeë Portugese [[skipbreuk]]elinge, verleen sy naam aan die latere nedersetting. Latere 16de eeuse Portugese handelaars het vanaf 'n Inhaca-eilandbasis die riviere van [[Delagoabaai]] (''Baía da Lagoa'', Baai van die strandmeer) bevaar op ivoorsoektogte. 'n Kaart van [[1747]] deur Emanuel Bowen dui "Inhaqua" blykbaar onakkuraat op die vastelandse skiereiland aan en verwys na die eiland as "I. S. Maria". Die eerste [[vuurtoring]] dateer van 1894 en is in die 1920's verbeter. 'n Marine biologiestasie (die "MBS") is in 1951 gebou en strandgedeeltes is in 1976 tot natuurreservate verklaar. Meer onlangs is die biologiestasie onder bestuur van die [[Eduardo Mondlane Universiteit]] geplaas. == Verblyf en toegang == Reisigers het 'n keuse van twee herberge waarvandaan verskillende ekskursies gereël kan word, insluitend [[skubaduik|skuba-]] en [[snorkelduik]]. Kampeerders kan ook oorbly in 'n kampeerarea binne loopafstand van die kaai. Kampeerders moet gebottelde water en eie tente saamneem, maar voedsel is beskikbaar. Die herberge kan met retoervlugte vanaf Maputolughawe bereik word en die eilandvliegveld word binne tien minute bereik. 'n Bootvaart per [[veerboot]] of boot uit Maputo duur twee na drie ure. Reisigers vertrek vanaf Maputo se veerbootterminaal en kan die eilandkaai met hooggety bereik, maar moet met laaggety 'n gedeelte vlakwater te voet oorsteek. Reiskoste beloop R300 (Suid-Afrikaanse [[Rand (geld)|Rand]]) per persoon per veerboot tot R500 per persoon per boot (2002). == [[Ekotoerisme]] == Die eilandhabitat bestaan uit sentrale bewerkte lande, grasvlaktes na die noorde en [[usnea]]-bedekte woude op die oostelike sandduine. Ekstensiewe ontblote [[modderwadde]] omsoom die wes- en suidkus met laaggety. Drie ongeskonde [[koraalriwwe]] is binne 500 meter van die westelike kuslyne geleë. Almal is bewaarde [[marine reservaat|marine reservate]]. Aansienlike [[Rhizophoraceae|wortelboom]]bosse groei op die noordkus en in suidelike Sacobaai. Onder die 160 [[koraal]]soorte is tak- en plaatkoraal. Opvallende vissoorte is [[Muraenidae|Moraypaling]], [[seebaars]], [[barrakuda]] en [[Reuse-koningvis|koningvis]]. Ander teenwoordig is [[briekwabaars]], [[skerpioenvis]], [[vlindervis]], [[blaasoppie]]s, [[papegaaivis]] en [[seeperd]]e. [[Walvishaai]]e en [[manta]]s besoek die kus in somer. [[Boggelrugwalvis]]se en [[spitssnoetdolfyn]]e migreer seisoenaal verby hierdie strande. [[Seeskilpad|Seeskilpaaie]] van verskillende spesies besoek die strande tydens die somerseisoen. Inhaca bied tuiste aan ongeveer 300 stand- en migrerende voëlspesies, maar ondervind 'n ernstige [[huiskraai]]besmetting wat inheemse dierelewe benadeel. Voëlspesies van bewaringbelang is [[kleinpelikaan]], [[kuifkopsterretjie]], [[krapvreter]], [[grootstrandkiewiet|groot-]] en [[mongoolse strandkiewiet]]e, [[terekruiter]], [[dubbelbandslangarend]], [[manglietvisvanger]], [[gryskruisswael]] en [[natallyster]]. Die suidelike Nhaquenevlei en Sacobaai is somertuistes van die rare [[roetvalk]]. Die noordelike Portugese Eiland is 'n rusplek van verskeie [[sterretjies|sterretjie]]spesies. Spesiale voëls van beperkte verspreiding is [[ruddse kleinjantjie]], [[bloukruissuikerbekkie]] en [[rooskeelkolpensie]]. == Bronne en eksterne skakels == * Reader's Digest Atlas van Suider-Afrika * Natuurgeskiedenis van Inhaca-eiland, Mosambiek. Margaret Kalk, J de Koning, 1995 * Voëls van Inhaca-eiland, Mosambiek. de Boer, WF & Bento, CM, 76pp, 1999. * [http://www.birdingecotours.co.za/africa/trip_reports/mozambique_inhaca_island_birding_report_310503.htm#/ Ornitologiese toerverslag, Inhaca-eiland, Mosambiek. Lotz, C & Oschadleus, D, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060515023515/http://www.birdingecotours.co.za/africa/trip_reports/mozambique_inhaca_island_birding_report_310503.htm#/ |date=15 Mei 2006 }} * [http://www.businessinafrica.net/travel/385608.htm#/ ''Mosambiek, Eilande in die Son'' deur Keri Harvey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050301214547/http://www.businessinafrica.net/travel/385608.htm#/ |date= 1 Maart 2005 }} 26 Oktober 2004 * [http://www.mozambique.co.za/africa_inhaca.html/ Bestemming Mosambiek] * [http://www.diveafrica.com/inhaca/mexp.html/ Duik Mosambiek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060115064551/http://www.diveafrica.com/inhaca/mexp.html |date=15 Januarie 2006 }} [[Kategorie:Eilande van Afrika]] [[Kategorie:Geografie van Mosambiek]] [[Kategorie:Nedersettings in Mosambiek]] 7az30g26eyib94s852zq4qpbxruqcdi 0 13834 2909010 2905885 2026-06-03T07:47:41Z Jcb 223 2909010 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = C.M. van den Heever | bynaam = | beeld = CM van den Heever.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = C.M. van den Heever | geboortenaam = Christiaan Maurits van den Heever | geboortedatum = [[27 Februarie]] [[1902]] | geboorteplek = [[Norvalspont]], [[Noord-Kaap]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1957|7|8|1902|2|27}} | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | alma_mater = | beroep = [[Skrywer]], [[digter]] | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''C.M. van den Heever''' (1902 – 1957) was 'n professor en hoof van die Departement Afrikaans-Nederlands aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. Hy was ’n [[skrywer]] en [[digter]] wat die [[Hertzogprys]] vir sy poësie en sy prosa verwerf het. == Lewe en werk == === Herkoms en vroeë lewe === [[Lêer:CM van den Heever jonk.jpg|duimnael|regs|240px|C.M. van den Heever as jong man.]] Christiaan Maurits van den Heever is op [[27 Februarie]] [[1902]] in die [[konsentrasiekamp]] naby [[Norvalspont]] gebore. Hy gaan in die distrik [[Trompsburg]] skool, asook in [[Bloemfontein]] aan die Brebner- en die [[Grey-kollege]]. Na die oorlog word hy groot op die plaas Poortjie in die distrik Trompsburg. Sy vader is Christiaan Mauritz van den Heever en sy moeder, wat op 10 November 1918 tydens die groot [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griepepidemie]] sterf, is Maria Elisabeth Oberholzer. Sy ouers is op 23 Augustus 1893 op [[Edenburg]] in die Vrystaat met mekaar getroud. Dit was sy pa se tweede huwelik, nadat sy eerste vrou vroeg in 1893 oorlede is en CM het twee halfsusters en ’n halfbroer uit hierdie huwelik. Hy is die vierde van nege kinders en die skrywer [[Kootjie van den Heever]] is een van sy broers, terwyl sy broer Giel ook geskryf het, onder andere onder die skuilnaam Boet Giepens in ''Die [[Landbouweekblad]]''. Sy broers en susters is Gileam Johannes (Giel), Christiaan Mauritz (wat baie jonk oorlede is), Thomas Arnoldus, Anna Maria Elizabeth, Maria Elizabeth, Abraham Jacobus (Kootjie), Hester Maria en Helena. CM se skoolopleiding is by die plaasskool op Krugerspoor in die distrik [[Trompsburg]] in die Suid-Vrystaat en van standerd vyf aan die Brebner-kollege in [[Bloemfontein]]. Sy hoërskoolopleiding is ook in Bloemfontein aan [[Grey-kollege]], waar hy in 1920 matrikuleer. In hierdie tyd bly hy in die koshuis en kan slegs met vakansietye terugkeer plaas toe. Sy vader is op 30 Desember 1919 weer getroud, maar hierdie huwelik was kinderloos. === Verdere studie === Na matriek is CM vir ’n jaar as onderwyser en staatsamptenaar werksaam, maar studeer dan vanaf 1922 met die Thomas Robertson-studiebeurs verder aan die Grey Universiteitskollege in Bloemfontein, waar professors A. Francken en D.F. Malherbe ’n belangrike vormende invloed op hom het. Hier behaal hy die [[Baccalaureus artium|B.A.-graad]] in 1924 met onderskeiding in [[Nederlands]] en Geskiedenis. Hy word hierna joernalis in die redaksie van ''Die Landbouweekblad'' en vanaf 1925 by ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'', maar gaan deeltyds voort met sy studie in Nederlands en [[Afrikaans]] en behaal die M.A.-graad met onderskeiding in 1926, waarna die Porter-beurs vir buitelandse studie aan hom toegeken word. Tydens sy studiejare verskyn sy eerste gedigte en prosawerke in ''De Goede Hoop'' en daarna in vele ander publikasies. In Julie 1927 trou hy met [[Anne Terblanche|Martha Maria (Martie) Klopper]] van [[Dewetsdorp]] wat hy in sy studentejare leer ken.<ref>Yumpu: https://www.yumpu.com/nl/document/view/13996777/april-2008-bundels-sagenealogie/569 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111194332/https://www.yumpu.com/nl/document/view/13996777/april-2008-bundels-sagenealogie/569 |date=11 November 2016 }}</ref> Hulle het twee dogters (Salome en Maura) en ’n seun, ook Christiaan Mauritz. Martie skryf boeke onder haar eie naam en onder skuilname soos Lydia en Anette Terblanche. Sy was stigter van die tydskrif ''Die moderne vrou'', wat later by ''Die Brandwag'' ingelyf is, asook van die Afrikaanse Dameskring en die [[Maria van Riebeeck-klub]], laasgenoemde organisasies die eerste in hulle soort in die land. Op 2 Februarie 1928 gaan CM na die Universiteit van [[Utrecht]] in Nederland vir verdere studie en behaal einde 1929 sy doktoraal in die Nederlandse letterkunde onder leiding van professor C.G.N. de Vooys. Hy is ’n tyd lank lektor aan die University College in [[Londen]]. By sy terugkeer na Suid-Afrika in 1931 is hy lektor aan die Grey-Universiteitskollege in Bloemfontein. Hy promoveer in 1932 met die proefskrif “''Die digter Totius: Sy betekenis vir die Afrikaanse letterkunde''” aan die Universiteit van Suid-Afrika en word in 1933 aangestel as professor en hoogleraar in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg, ’n posisie wat hy tot met sy dood beklee. Wanneer ’n vakature ontstaan is hy vir ’n tyd ook waarnemende hoof van die Departement [[Engels]] aan die universiteit.<ref name="ReferenceA">P.J. Nienaber. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. bl. 31.</ref> Benewens die huis wat hy in Johannesburg besit, koop hy ook in 1940 ’n plaas op die walle van die [[Vaalrivier]] in [[Parys, Vrystaat|Parys]], waar hy gereeld saam met sy gesin gaan ontspan. === Kampvegter vir Afrikaanse taal en kultuur === Aan die Rand help hy baie om die kulturele lewe te bevorder. Hy is saam met [[T.J. Haarhoff]] die stukrag agter die stigting van die Afrikaanse Skrywerskring in 1934 en is voorsitter van hierdie vereniging tot met sy dood in 1957. Hy dien ook vanaf 1936 op die redaksie van die Afrikaanse Skrywerskring se  publikasie, die ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring'', wat in 1951 vervang is met ''Tydskrif vir Letterkunde''. Hiermee help hy ander skrywers, onder andere [[Uys Krige]] en [[Elisabeth Eybers]], om hulle werk gepubliseer te kry. Van laasgenoemde tydskrif is hy hoofredakteur vanaf die stigting daarvan tot met sy dood. Verder stel hy bloemlesings saam uit die werk van [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[D.F. Malherbe]]. Vir ’n jaar lank is hy voorsitter van die Afrikaanse Kunsvereniging en hy dien ook op die Beheerraad van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]], die Hospitaalraad van Johannesburg, die Radioraad, die Matrikulasieraad en die Skakelkomitee en die Werkgemeenskap van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Suid-Afrikaanse Akademie vir Kuns, Lettere en Wetenskappe]]. Hy is ook lid van die Leidse Maatschappij voor Nederlandse Letteren. By verskeie geleenthede tree hy as openbare spreker op by herdenkingsfeeste en ander funksies. In Johannesburg reik hy uit na anderstaliges en ander kultuurgroepe en geniet veral aansien in die Joodse gemeenskap met sy bydraes aan die ''Jewish Affairs'' en ''Zionist Record'''''.''' In 1953 besoek hy Israel op uitnodiging van hulle regering en maak hier weer kontak met een van sy oudstudente, [[Olga Kirsch]]. Van den Heever was altyd ’n voorstander van bande met die Dietse stamlande en nadat hy daar studeer het, behou hy kontak met organisasies en individue in Nederland en België. Hy speel ook ’n leidende rol daarin om die [[Vlaamse]] en Nederlandse boek in Suid-Afrika bekend te stel en omgekeerd om die Afrikaanse boek in Nederland en [[België]] te bevorder. Op 25 November 1951 lewer hy op uitnodiging van die provinsiale regering van Wes-Vlaandere ’n huldeblyk ten tye van Stijn Streuvels se tagtigste verjaarsdag<ref name="ReferenceA" /> Vanaf 28 Oktober tot 15 Desember 1955 is hy weer na Nederland nadat die [[Nederland]]se regering hom daarheen genooi het. Die Departement van Onderwys, Kuns en Wetenskap benoem hom in Augustus 1955 tot lid van die Toesigkommissie oor die Belgies-Suid-Afrikaanse Kultuurverdrag. === Latere jare en sterfte === Reeds in 1949 kry hy ’n hartaanval, gevolg deur nog een in Junie 1956, waarna hy op [[8 Julie]] [[1957]] in [[Johannesburg]] na ’n operasie aan serebrale trombose oorlede is. Ná sy dood tref vele tragedies sy familie. In 1960 is sy dogter Maura Stolz, ’n depressielyer, [[Selfmoord|selfdood]] en in 1961 is Maura se man, Jack Stolz, in ’n motorongeluk oorlede. Vyf maande na Maura se dood is CM se vrou, Martie, na ’n lang siekbed oorlede. CM van den Heever en Martie se seun, ook CM, is in 1979 op 45-jarige ouderdom oorlede nadat hy vanaf 1964 vermis was. Hy is in die [[Forest Hill, Gauteng|Forest Hill]]-begraafplaas in [[Port Elizabeth]] begrawe onder die naam C.B. Barnard<ref>LitNet se ATKV-Skrywersalbum http://www.litnet.co.za/cm-van-den-heever-19021957/</ref> == Skryfwerk == === Poësie === Van den Heever publiseer die eenakter ''Ek kom dadelik!'' in ''Helikon'' van Junie 1955, maar afgesien hiervan bepaal hy hom uitsluitlik by die poësie en prosa. Reeds van vroeg af publiseer hy gedigte in tydskrifte, die eerste reeds in sy skoolblad en later ook in ''De Goede Hoop'', ''Die Grey Universiteitskollege Blad'', ''Die Grunko'', ''Shimla'' (die universiteitsblad), ''[[Die Huisgenoot]]'' en ''[[Die Boerevrou]]''. Sy poësie is hoofsaaklik stemmingskuns, waarin hy gereeld besin oor die verbygaande aard van alles. Hy maak dan ook gereeld gebruik van woorde wat beweging aandui, en die voël is ’n belangrike simbool in hierdie verband. Onder invloed van [[D.F. Malherbe]] se romantiese styl skryf hy reeds in 1923 die ongepubliseerde epies-liriese gedig van by die negehonderd versreëls, ''Die aandster''. Dit wentel rondom die dromer Jan en sy liefde vir sy meisie Barbara. Weens sy dromery kom hy gereeld op die plaas in die moeilikheid by sy twee ouer broers. Hy soek troos by Barbara, maar sy sterf aan koors. In sy smart aanskou hy die aandster, wat hom aan Barbara laat dink, maar nou nie net aan haar liggaamlike skoonheid nie, maar ook aan haar geestelike skoonheid. Hy maak sy debuut met die digbundel<ref name="ReferenceB">Schoonees, P.C. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> ''Stemmingsure'', wat opgedra word aan D.F. Malherbe. Dit is nog hoofsaaklik jeugwerk en soos die titel aandui, is dit meestal stemmingsverse oor verskeie onderwerpe, waaronder die natuur en die raaisels van die lewe. Die openingsgedig, ''Sing my'', dui reeds die oorheersende doodstema aan, tesame met ander deurlopende temas soos verganklikheid, smart, die natuur en liefde. Die oorwegende toon van die bundel is weemoed, verlange en swaarmoedigheid, die beste uitgebeeld in die mooi ''Die konsertina in die nag''. Hierin word die vreedsame stemming van ’n nag op die plaas beskryf, met net die sagte kabbeling van die spruit wat hoorbaar is. Die stilte word dan deur die yl klanke van ’n konsertina verbreek, net om later weer in die stilte te versink. In hierdie gedig is die konsertina die draer van die romantiese verlange, terwyl die afwesigheid van sterk sintuiglike beelde bydra om die ontasbaarheid van die heimwee te verwoord. Die bundel word afgesluit met ''Die pelgrim'', wat weier om skuiling te vind in ’n huis en eerder voortstryk op die pad van die lewe, waar dit hom ook al mag lei. ''Die aandster'' is ’n verwerking van fragmente van sy ongepubliseerde epiese gedig. In sy ''Versamelde gedigte'' neem hy later slegs agtien van die vyftig gedigte in hierdie bundel op. ''Die nuwe boord''<ref name="ReferenceB" /> is ’n groot vooruitgang op sy debuut, met suiwerder beelde en taalgebruik, alhoewel die toonaard van die gedigte ’n verwantskap toon met sy eerste bundel. Sonder dat daar werklik gedigte is wat geheel en al bevredig, is die bundel vol pragtige gedeeltes. Beskrywings van die natuur is gevoelig en verteenwoordig soms ’n geestelike verdieping van betekenis. Noemenswaardig is verse soos ''Net my skaduwee'' en ''Wonderbare nag'' (beide vrye verse met suiwer beelding), ''My klein lantern'', ''So fyn gevleg'' en veral ''Die wêreld is'' waarin die fyn beskrywing van die stemming in die natuur verdiep tot lewensbeskrywing. ''Die wagtertjie stap'', ’n gedig wat Afrika-motiewe verwerk, is ook ’n hoogtepunt. Hierin word die wagtertjie gekonfronteer deur die tokkelossie in ’n gedig wat sterk beeldend is. ''Outa Hans''  beskryf die duiwel se koms om middernag, wanneer hy met betowerende vioolspel die aanhoorders vermaak. Hy sal jou leer om te speel soos hy, maar dan moet jy jou siel aan hom verkoop. ''Wie om twaalfuur snags'' is die verhaal van die visser wat die meermin se elfkleed afgeneem het en met haar trou, waarna hulle drie kinders het. Die meermin herwin egter haar elfkleed en keer terug see toe. Geslaag is hier die ritme waarmee die see se onrustige beweging gesuggereer word. ''Oor die seek’gat'' is ’n vers oor die waterslang, ’n belangrike watergees uit die swart mense se geloof. ''[[Waar ruwe rotse]]'' word baie bekend en vertel die verhaal van ’n ongeluk tydens ’n pa en seun se jagtog in die berge. Die seun se voet gly en hy val teen die rotse af totdat hy in ’n klipskeur vassit, waarna die vader die seun doodskiet om hom van verdere lyding te vrywaar. Ten spyte van die aangrypende boustof en enkele treffende sienings, gaan hierdie gedig egter mank aan verskeie verstegniese gebreke, wat vele gedigte in die bundel tipeer. Voorbeelde is die paarrym wat ’n natuurlike ritme verhinder, die gebruik van swak rymwoorde en die invoeging van stopsels wat niks toevoeg tot die betekeniswaarde van die gedig nie. ''Die nuwe boord'' ontvang in 1928 die Hertzogprys vir poësie. ''Deining''<ref>Dekker, G. Nuwe Brandwag. Deel 4 no. 3, Augustus 1932.</ref> verteenwoordig verdere groei en word deur D.J. Opperman in ''[[Digters van Dertig]]'' bestempel as die eerste groot bundel van die Dertigers en Van den Heever self as die eerste Dertiger<ref>Opperman, D.J. ''Digters van Dertig.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Eerste druk, 1953. bl. 137.</ref> Hierin ontgin Van den Heever die verheerliking van die kunstenaar, een van die uitstaande kenmerke van die digkuns van die Dertigers,<ref name="ReferenceC">Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> en verras met sensitiewe sintuiglike waarnemings. Die dood en in die lig daarvan die onsekerheid oor die doel van dade en die lewe self is een van die vernaamste temas, maar hy besin ook meer oor die geheimenisse van die mens en wêreld. Op verstegniese gebied maak hy nou ruim gebruik van die volsin wat met knap gebruik van enjambemente die rymdreun vermy en aan die verse ’n natuurlike ritme verskaf. Die titel verwys na die ewige deining van die see, waaragter die spreker die noodlot en die dood sien wag en die verse besin dan ook veel meer oor die geestelike belewenis. ''Ontwaking in die droom'' is knap suggestie van die misterieuse, terwyl ''Laat my'' ’n roerende gebed is. In ''O koele water van die spruit'' word die natuur waargeneem, met toepassing op die eie wese, waar die mens gesien word as eensame banneling op aarde. Die herhaling vorm ’n inkantasie waarin die ewige deining van die bundeltitel gesuggereer word. Hoewel gedeeltes van ''Die teleurgestelde'' (oor die spreker wat in sy liefde verlaat is) nie heg by die geheel geïntegreer is nie, is die beeld waarmee dit afsluit bekoorlik suggestief. Ook die kuns en kunstenaars vind neerslag in ’n aantal gedigte, waaronder ''Voor die Nagwag van Rembrandt'', ''Die Venus van Melos in die Louvre'', ''Aan Keats'', ''By Gezelle se graf in Brugge'' en ''Die digter''. ''Dood van die bedelaar'' beskryf die verskopte se dood tydens die lente in die park, waar sy verlore drome en strewe na skoonheid in die seisoen se prag weerkaats word, gekontrasteer met die einde van sy lewe waar al wat vir hom oorbly sy mooi herinneringe is. Soortgelyk is ''Die afgeleefde vrou'', waarin die eensaamheid, leed en verlatenheid van die ouderdom beskryf word. ''Atilla'' is die verhaal in versvorm van Atilla die Hun, wat op sy huweliksdag vermoor is deur die vrou wat hy gedwing het om met hom te trou. ''Man, vrou en dood'' gee die sikliese gang van die lewe en dood en die verhouding tussen man en vrou in die tydelike en ewige bestaan weer. In 1935 word in ’n derde druk van ''Deining'' ’n aantal sterk stemmingsgedigte bygevoeg, insluitende die mooi ''Voëls in die skemering''. In hierdie gedig word die voëls uitgebeeld as bannelinge in die skemerlig, wat eensaam na die wind luister terwyl hulle stadig in die donker nag verdwyn. Die voël is ’n herhalende simbool in Van den Heever se digkuns. Die uitbeelding van die tydelike teenoor die ewige natuur  word goed saamgevat in die voël se gedurige verbyvlug en swewing, iets wat kom en dan weer weg is, en word telkens ook gekontrasteer met die statiese van die omgewing<ref>Heinrich Ohlhoff. ''Perspektief en Profiel Deel 2.'' bl. 74-75.</ref> ''Aardse vlam'' <ref name="ReferenceC" /> is weereens ’n bundel met sterk metafisiese verse, waarin die digter as’t ware in stemming ontvlug<ref>Eybers, Elisabeth. ''Voetpad van verkenning.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1978.</ref> van die werklike wêreld. Die mens word gesien as geskei van die ewigheid en die heelal en kan slegs in hereniging daarmee sy aardse vlam laat voortleef.<ref name=":0">Opperman, D.J. ''Verspreide opstelle.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1977.</ref> Paradoksaal moet hy dus vernietig word (doodgaan) om in die ewige Lig opgeneem te word. In hierdie bundel is die digter baie sterker bewus van sy aardsgebondenheid en menslikheid en wen die gedigte aan konkrete beelding. Gedigte soos ''Die vertrekkende wildeganse'' (waarin die ganse die aarde verlaat en wegvlieg die donkerte in, met die suggestie van ’n groot verlies wat geaksentueer word deur die gelyktydige verlies aan daglig en die groot stilte wat neerdaal) en ''Die gevalle Zoeloe-Indoena'' (met sy volgehoue aanspreking van die gestorwene en treffende teenstelling tussen dood en lewe, die kryger se krag in die lewe en sy kragteloosheid in die dood), is van die beste in sy oeuvre. ''Afrika'' is ook treffend in sy uitbeelding van die mistieke en sy bede dat die voorgeslagte wat die vasteland help tem het die mensdom moet besiel. ''Eenmaal'' sluit by hierdie gedig aan in sy filosofie van menslike eenheid oor die eeue, met die besef dat in die ondergang van die wêreld ook die spreker ’n rol gespeel het. ''O verre wydtes'' bereik met knap gebruik van enjambemente ’n kragtige suggestie van die opgaan in die oneindigheid. Berusting in die huidige lewe vind ons in geslaagde verse soos ''Dat net'' en ''Boesmansrivier''. Die digter verbreed ook sy tematiese register met gedigte oor die mitologie, soos ''Ganymede'', ''Arachne en Minerva'' en ''Orpheus en Eurydice''. ''Agter tralies'' beeld ’n leeu in die dieretuin uit waar hierdie majestueuse dier verneder is in sy gevangenskap. Hierdie bundel verteenwoordig ’n hoogtepunt in sy digkuns<ref>Opperman, D.J. ''Digters van Dertig.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Eerste druk, 1953. bl.145.</ref> Met die verskyning van sy <ref name="ReferenceC" />''Versamelde gedigte'' in 1945 laat Van den Heever ’n groot aantal gedigte uit sy eerste twee bundels weg en sluit ook sowat veertig voorheen ongepubliseerde verse in. Die nuwe verse sluit ten nouste aan by gedigte uit ''Aardse vlam''. Dit is teen hierdie tyd duidelik dat sy waarde in die poësie hoofsaaklik een van ’n oorgangsfiguur is tussen die eerste Afrikaanse digters, met hulle sterk vaderlandse verse, en die sterkste Dertigers, met hulle intens persoonlike verse. Hoewel hy steeds in tegniek verbeter en ook ’n aantal vrye verse in hierdie bundel insluit, bly sy poësie in wese stemmingskuns. Daar is ontwikkeling in tegniese vaardigheid en groter suiwerheid van segging, maar sy digkuns bly eenselwig van aard. Die nuwe gedigte voeg egter wel ’n groter verskeidenheid van temas tot sy digkuns, met gedigte oor evolusie, Oosterse religieuse motiewe en besinning oor die politiek. Met enkele gedigte oor spesifieke figure, soos ''Die dood van'' ''Simson'' en ''Louis Trichardt se einde'' bring hy ook ’n groter persoonlike en konkrete element tot sy poësie, wat tot ’n mate die algemene newelagtigheid teenwerk.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte, No. 20, Julie 1951.</ref> ''Verhalende gedigte'' bevat gedigte wat reeds in sy ander bundels verskyn het, maar ook ses nuwe gedigte.<ref>Mocke, S. Ignatius. Helikon. Jaargang 3 no. 13 Oktober 1953.</ref> Van die nuwes is ''Ballade van die woestyn'' die beste. Twee armoedige vriend steel geld wat hulle in die woestyn begrawe. Uit gierigheid slaan een dan die ander een dood sodat al die geld aan hom kan behoort, maar hy verdwaal en word gemartel deur hallusinasies en die stem van sy gewete. Hy word deur reisigers gevind en na ’n hospitaal geneem. Sy pogings om sy verhaal te vertel om sy gewete te laat rus is egter tevergeefs, want niemand wil hom glo nie. In teenstelling met die bundeltitel is baie van die gedigte eerder stemmingsgedigte, hoewel ’n verhaal iewers in die stemming skuil.<ref name="ReferenceC" /> ''Honderd sonnette'' sluit sy digterlike nalatenskap af met verse wat handel oor die verband tussen mens, God en natuur. In die digter se filosofie staan die mens as geringe figuur teenoor die groot kragte van die natuur, met God as middelpunt wat alles saambind. Die mens se bestaan is in harmonie met die heelal, maar word oorheers deur sy vrees vir die dood, wat sy natuurlike hunkering na vryheid en onsterflikheid ondermyn. Desondanks is daar ’n aanvaarding van die onvermydelike. Hoewel die idee-inhoud gereeld ryk van aard is, word selde daarin geslaag om dit tot ware digkuns binne die streng sonnetvorm te giet. ''Die ewige kind'' (wat ook in ''Groot Verseboek'' opgeneem word), is ’n hoogtepunt en beeld ’n kind met Down-sindroom uit wat deur die straat gestoot word en die mense wat hom sien ontstel. Ander verse met realistiese beskrywings soos ''Oupagrootjie'', ''In memoriam patris'', ''Siekte'', ''Lente'', ''Altyd dieselfde'' en ''Die misdadiger'' is ook verdienstelik. ==== Versamelbudels ==== Hy publiseer gedigte in verskeie tydskrifte, insluitende die ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring''. Sy gedigte word in ’n groot aantal versamelbundels opgeneem, waaronder ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Afrikaanse versameling'', ''Afrikaanse natuurpoësie'', ''Ons jongste letterkunde'', ''Digters en digkuns'', ''Afrikaanse ballades'', ''Digters en digsoorte'', ''Afrikaanse verse'', ''Afrikaanse letterkunde'', ''Digterstemme'', ''Uit ons digkuns'', ''Junior verseboek'', ''Die junior digbundel'', ''Goudaar'', ''Faune'', ''Liggaamlose taal'', ''Uit ons letterkunde'', ''Woordpaljas'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Tussen die engtes'', ''Voorspraak'' en ''Die tweede gerf''. === Romans en novelles === Dit is met sy prosa en spesifiek sy romans en novelles wat hy sy grootste bydrae tot die Afrikaanse letterkunde maak.<ref name="ReferenceB" /> ''Op die plaas'' (wat oorspronklik as vervolgverhaal in ''Die Volksblad'' verskyn) is nog jeugwerk. Hierin word die plaaslewe verdienstelik geskilder, maar die novelle oortuig nog nie met die mensbeelding nie. Die skaapboer op klein skaal, Freek, is die hoofkarakter. Hy ly aan ’n minderwaardigheidsgevoel, wat hom ’n onderwerp van bespotting maak by sy maats. ’n Nooi van die dorp (Miem) kom by die buurman kuier en gooi haar flikkers vir Freek om bietjie opwinding tydens haar besoek te kry. Die aand voor haar vertrek skraap hy eindelik genoeg moed bymekaar om haar te soen en hy teer hierna ’n lang tyd op sy gelukkige herinneringe. Miem trou egter met ’n ander man, sonder dat daar ooit ’n botsing tussen Freek en Miem plaasvind. Freek se besinning oor hierdie gebeurtenis en die besef dat daar in hierdie verhouding geen toekoms is nie, laat hom langsamerhand tot nuwe lewensinsigte kom. Volgens die uitbeelding in die eerste gedeelte van die verhaal besit hy net ’n geringe mate van geestelike ontwikkeling, maar hy word na sy vlugtige liefdesgeluk ’n diepsinnige filosoof. Hoewel die verhaal en karakterbeelding dus nie aan die verwagting voldoen nie, vergoed Van den Heever se keurige taalgebruik en sommige van sy vergelykings (vele is minder geslaagd) enigsins hiervoor. In ''Langs die grootpad'' <ref name="ReferenceC" /> is Hansie ’n dromer wat tot groot teleurstelling van sy vader, oom Gert, nie as boer deug nie en eerder in sy musiek ’n uitlaatklep soek. Dit lei tot wrywing met sy vader, met slegs sy moeder wat hom verstaan. Hansie raak verlief op Maria, die dogter van die bywoner Rooi Stefaans, wat deur sy pa weggejaag word. Die vertrek van hierdie familie raak hom dus diep. Nog erger gebeur, want sy moeder sterf tydens die griepepidemie en in sy smart worstel Hansie nou hewig met die ewige dinge en die sin van die lewe. Hy gaan studeer, maar voel homself as vreemdeling tussen ander, wat vererger wanneer sy vader in geldelike verknorsing beland. Oom Gert probeer sy posisie red deur ’n tweede huwelik, wat sy hele huisgesin in ellende dompel. Die onstabiliteit het ’n groot uitwerking op nie net Hansie nie, maar ook sy susters. Susie gaan bly na ’n liefdesteleurstelling by familie in Durban, waar sy selfmoord pleeg, terwyl Hannie trou met Gert van wie sy aanvanklik nie gehou het nie maar dan tog gelukkig is. Tant Annie, oom Gert se tweede vrou, stam uit ’n agterlike bywonersfamilie en haar baasspelerige natuur en skynheiligheid laat die huisgesin uitmekaar spat. Tant Annie se swakkelingseun, Johnnie, word deur sy ma in alles voorgetrek en eindelik kan Hansie sy geterg nie langer verdra nie en slaan hom plat. Hierna kies Hansie die grootpad om self sy eie potjie te probeer krap. Johnnie beland na vele misstappe eindelik in die tronk. Die ironie van die lot voer Hansie na Rooi Stefaans, wat deur ’n gelukkige vonds op die delwerye nou ’n welgestelde boer is, waar Hansie ’n staanplekkie kry. Hy deug egter steeds nie as boer nie en sy toekoms is onseker. Maria keer terug uit die stad waar sy gestudeer het en as dit blyk dat haar liefde vir hom nog lewe, volg Hans se wedergeboorte. Onder haar besielende invloed verdwyn sy minderwaardigheidsgevoel en besluit hy om sy goedjies te verkoop en musiek te gaan studeer in die stad, sodat sy ontwikkeling tot ’n bevredigende einde kom. Van den Heever dring steeds nie in die wese van die karakters in nie en beskryf eerder hulle gevoelens as om dit uit te beeld, terwyl baie karakters ook geneig is om óf goed óf sleg te wees, wat ongeloofwaardig is. Die gevolg hiervan is dat die figure vaag bly, terwyl sielkundige motivering vir optredes ook nie bevredigend is nie. Dit belemmer ook die gang van die verhaal, wat soms traag voortsukkel. Die titel van die roman verwys na die eindelose grootpad van die lewe, waar die reisigers tevergeefs soek na ’n uitspanplek. In 1935 wys die lesers van ''Die Volksblad'' in ’n peiling vir ''Langs die grootpad'' aan as die vyfde beste Afrikaanse prosawerk tot op daardie stadium. ''Droogte''<ref>Kritzinger, M.S.B. ''Oor skrywers en boeke.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Eerste uitgawe, 1932.</ref> behandel die verarming van die plattelandse bevolking as gevolg van langdurige droogtes.<ref name="ReferenceC" /> Die skrywer slaag daarin om die stemming van die stryd teen die natuur te skep, maar tree nog steeds te beskrywend op, eerder as uitbeeldend.<ref name="ReferenceC" /> ’n Besondere groeipunt in sy prosa is egter dat hy hier meer realisties as romanties is en dat verskeie karakters, veral Datie, ’n lewe van hulle eie verkry. In hierdie verhaal ontmoet die leser vyf broers, wat digby mekaar woon op die ouerlike skaapplaas in die Vrystaat. Met uitsondering van Soois is hierdie broers almal mense van geringe geestelike ontwikkeling, wat gedurig onder mekaar rusie maak. Die oujongkêrel Stoffel is ’n dronklap, wat probeer om sy niggie te verlei en later ook sy broer Luikes tot dronkaard maak. Datie is doofstom en by Sagrys het menslikheid lankal opgedroog. As gevolg van die verdeling van die grond kan geeneen ’n behoorlike bestaan maak nie. Wanneer die langdurige droogte kom, raak almal uitgeboer, behalwe Sagrys, wat gedurende die Anglo-Boereoorlog verraad gepleeg en al sy besittings behou het. Sagrys se ideaal is om weer in besit te kom van die hele plaas en hy span saam met ’n Joodse winkelier om sy broers se ondergang te verhaas. In die oomblik van oorwinning egter word hy vermoor deur Datie, uit wraak vir jarelange mishandeling. Datie word opgesluit in ’n sielsieke-inrigting, Soois word weens finansiële ondergang gedwing om uit te verkoop en hy en die ander broers word dagloners op die spoorweg. Teenoor die broers word die plaasonderwyser Hendriks en sy vrou Nancy gestel, waar die onderwyser in sy strewe om te studeer en vooruit te kom, sy vrou verwaarloos, wat nie kan aanpas by die plaaslewe nie en die stres van die onsekere bestaan nie kan hanteer nie. Die onverwagte moord laat haar van skok ’n toeval kry en ook hulle verlaat die plaas. Na al hierdie gebeurtenisse kom die mildelike reën, maar nou is dit te laat. Die skrywer probeer hier om nie net die fisiese nie, maar ook die geestelike droogte tot woord te bring. In sulke omstandighede kry die laer instinkte die oorhand. Hierdie roman word eervol vermeld tydens die toekenning van die Hertzogprys vir 1933 en word onder andere in Vlaams vertaal. In 1935 wys die lesers van ''Die Burger'' en ''Die Vaderland'' in ’n peiling beide vir ''Droogte'' aan as die vierde beste Afrikaanse prosawerk. ''Groei'' <ref name="ReferenceB" /> beeld die groeiende spanning tussen die boerelewe en verstedeliking uit,<ref name="ReferenceC" /> met die titel wat veral verwys na die geestelike groei in die hoofkarakter se lewe. Gustav Cloete is ’n talentvolle plaasseun, wat ’n universitêre opleiding geniet het en hom in die stad vestig as joernalis, saam met sy vrou Hester en dogtertjie Hettie. Hy hunker egter steeds na die eenvoudige lewe op die plaas Blesbokfontein, waar oom Bêrend steeds tradisievas is en sy broer Pieter die plaas bewerk. Ander karakters verteenwoordig mense in die verskillende stadia van modernisering en aanpassing by die verstedelikte lewenswyse. Die Vermaaks streef deur navolging van die uiterlike na sosiale aanvaarding, maar misluk as gevolg van geringe geestelike ontwikkeling. Dr. Beer is ’n amptenaar van armblanke-afkoms, maar hoewel hy hom deur sy geleerdheid opgehef het uit ’n nederige stand, is sy lewe tot mislukking gedoem deur gebrek aan innerlike waardes. Sy strewe na sosiale erkenning word verder belemmer deur sy skinderlustige en onopgevoede maar ambisieuse vrou. Japie Greyling en mev. Verstraaten is tiperend van diegene by wie die moderniseringsproses voltooi is en hulle het reeds al die ou Afrikaanse tradisies verwerp. Mev. Verstraaten se lewensfilosofie is om een man haar te laat onderhou, terwyl sy haar met ’n ander (Japie) vermaak. Haar gesprekke met die diensmeisie, Sarie, werp ’n helder lig op die verskillende huweliksopvattings van die hoogste en laagste stand. Ook by Gustav is daar ’n botsing tussen die ou en nuwe opvattings, wat hy met die kritiese blik van die intellektueel beskou. Oom Bêrend dien as teenpool van die verworde stadslewe met sy Christelike standvastigheid, beginselvastheid en geloof. Daar is egter ook boere wat reeds ontaard het en vir hulle is die uitweg om stad toe te vlug. Gustav word as gevolg van die depressie afgedank by die koerant en ervaar die bitterheid van die armoede. Daar kom verwydering tussen hom en sy vrou en sy dogtertjie sterf in ’n armoedige losieshuis. Hy keer dan sy rug op die stadslewe en herwin op die plaas onder sy vader se besielende invloed al sy vertroue in die lewe. Hy ontdek nuwe lewensvreugde en besef dat die mens somtyds vernedering moet smaak om tot werklike hoogtes te kan groei. Die verloop en afloop is grotendeels onrealisties en die stadslewe word as net sleg afgemaak terwyl die plaaslewe geïdealiseer word. Ten spyte van hierdie en ander gebreke is hierdie werk ’n vooruitgang in Van den Heever se prosa. Eerder as beredeneerde sielkundige ontledings, bevat hierdie roman vele knap tonele, vol beweging en aksie met ’n minimum van beskrywende toeligting. Langdradige onthullings het grotendeels verdwyn, en in die plek daarvan het gekom suggestiewe aanduidings wat die leser op die regte spoor bring. Die eenselwig negatiewe uitbeelding van die ekonomiese en sedelike agteruitgang van die stadslewe is egter steurend. Die novelle ''Somer''<ref>Brunt, Dries. Kakkerlak. Uitgawe 8, 2007.</ref> verskyn aanvanklik in 1935 as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''.<ref name="ReferenceC" /> Hierin skilder Van den Heever weer die boer en sy verhouding met die alles oorheersende natuur met sy seisoene,<ref name="ReferenceC" /> met die wete (ook in die liefde) dat in die somer of hoogtepunt van die oes reeds die kiem van ondergang aanwesig is. Die agtergrond van die verhaal is ’n Vrystaatse somer waarin versengende hitte en droogte die boere knou. Die tragiek van die gedurige stryd teen die genadelose natuur vind hier uiting in die figuur van die moedelose oom Frans wat die ou familieplaas Driefontein innig liefhet.<ref name="ReferenceB" /> Sy hoop om dit te behou verdwyn egter wanneer ’n verwoestende haelstorm sy ryp koring verpletter. Sy broer oom Tom is daarenteen die onvermoeide werker,<ref name="ReferenceC" /> wat al die luime van die natuur goed ken en deur harde werk daarby aanpas. Selfs wanneer die koringprys daal, glo hy dat harde werk hulle sal help om die skuldlas af te werp en dat die aarde nie diegene sal teleurstel wat daarop vertrou nie. Die arbeiders leef digby die aarde en hulle siening van die lewe word hierdeur beïnvloed. Hulle verstaan dat hulle maar soos die koring is wat groei en afgesny word en dat die natuursiklus homself weer en weer sal herhaal. Die jeugliefdes wat teen hierdie siklus ontkiem, word ook daardeur verdoem, want die arbeiders beweeg aan en afskeid is onontkombaar. Oom Tom se dogter Linda raak verlief op die swerwer Wynand met sy tronkverlede, wat die bywonerseun Hannes se jaloesie laat opvlam. Op Oujaarsnag, terwyl almal plesier maak, brand Hannes dan oom Tom se hooimied af en sterf self in die vuur. Die intensiteit van en konflik binne die verhoudings word hiermee verhoog. ''Somer'' word sterk in aanmerking geneem vir die toekenning van die Hertzogprys vir 1936, hoewel daar deur sommige keurders gevoel word dat dit beïnvloed is deur die werk van die Nederlandse skrywer Stijn Streuvels. Hierdie novelle is ’n hoogtepunt in ons ouer prosa en word in Engels (deur T.J. Haarhoff as ''Harvest home''), Vlaams en Duits vertaal en in die sewentigerjare deur [[André P. Brink]] in ’n draaiboek verwerk en verfilm. [[P.G. du Plessis]] neem ’n fragment, ''Somer'', in ''Halfeeu'' op, waarin hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van ''Die Huisgenoot'' saamgebundel word. Die opgenome gedeelte handel oor die dreigende gevaar van ’n haelstorm vir die koringoes. ''Kromburg''<ref name="ReferenceC" /><ref name=":0" /> beeld die ondergang van ’n vrou uit wat wil ontkom van die kleingeestigheid van haar plattelandse omgewing om haar kunstenaarstalent ten volle te kan ontgin. Dit word omskep tot ’n suksesvolle mini-televisiereeks kort na die aankoms van televisie in Suid-Afrika.<ref name="ReferenceC" /> Wenda is ’n ontwikkelde plaasmeisie. Wanneer sy verloof raak aan die mediese student Braam begin sy drome droom van ’n verblyf in Europa. Braam sterf egter in ’n ongeluk en impulsief trou sy dan met Flip Swart, bestuurder van ’n boerewinkel in die dorpie Kromburg. Flip is ’n goeie, maar doodgewone man sonder veel dryfkrag. Wenda aard nie onder die kleingeestige inwoners van Kromburg nie en vind haar huwelik met Flip vervelig. ’n Vakansie in Durban gee haar nuwe dryfkrag en sy beraam allerhande planne om Kromburg te hervorm. Met behulp van die onderwyser Basson voer sy ’n toneelstuk op en saam met die simpatieke ds. Verwey probeer sy om die Kromburgers se leeslus op te wek. Die beklemming van haar bestaan wil egter nie wyk nie. ’n Paar vleiende opmerkings van ’n rondreisende akteur laat haar besluit dat sy ’n kunstenares is wat haar lewensbestemming ver anderkant Kromburg se rantjies sal vind. Sy oorrompel haar man en vader, Oom Kasper, wat sy erfplaas Rietvlei verpand om Wenda finansieel te steun en sy vertrek met Etienne Lombard. Deur harde werk en natuurlike aanleg maak sy stadige vordering in die toneelwêreld en gee haar oor aan die stadslewe. Na ’n rusie met Lombard, wat ’n skurk blyk te wees, gaan sy egter met ’n goederetrein huis toe, met die wete dat kleingeestigheid en bedrog ook buitekant Kromburg aangetref word. Die impak van haar optrede is sodanig dat oom Kasper sy erfplaas verloor en dat ook Flip om haar ontwil ’n swerwer en banneling word. Wenda is een van die eerste werklik sterk vrouekarakters in die Afrikaanse prosa. Die verhaal gaan egter mank aan onwaarskynlikhede en ongemotiveerde optredes, wat in diens van die boodskap staan eerder as om die werklikheid uit te beeld, terwyl te veel van die karakters nie werklik mens word nie. ''Laat vrugte''<ref name="ReferenceC" /> is ’n [[plaasroman]] wat afspeel in die eerste dekades van die twintigste eeu.<ref name="ReferenceC" /> Dit beskryf die oerou probleem van die ouderdom wat teensinnig is om te verander en so vasklou aan ’n magsposisie dat dit die jeug onvoldoende ruimte gee om self te ontwikkel,<ref name="ReferenceC" /> met die onvermydelike resultaat uiteindelik dat die oue afgesny word sodat die nuwe loot kan ontwikkel. Die outokratiese Oom Sybrand is een van die bekendste figure in ons ouer prosa, ’n outoriteitsfiguur met ’n drang om sy wil ten alle koste te laat geld. Hierdie drang bring hom in konflik nie net met die gemeenskap nie,<ref name="ReferenceC" /> maar ook en veral binne sy eie gesin. Die botsing met sy seun Henning vorm die hoogtepunt in die roman. Die handeling vind plaas teen die agtergrond van die sikliese kom en gaan van die seisoene, wat dan ook die mens se lewensloop eggo. Oom Sybrand het sy vrou Betta verneder tot nie veel meer nie as huisbediende en in sy seun Henning sien hy ’n mededinger oor wie hy moet seëvier. Henning is boonop verlief op die buurdogter Johanna, met wie se gesin oom Sybrand in vyandskap leef. Henning voel later verplig om die plaas te verlaat. By nabetragting besef Oom Sybrand dat hy nie soseer vir Henning as teenstander gesien het nie, maar geveg het teen sy eie verlies aan lewenskrag wat met die ouderdom kom. Sybrand stel egter slegs belang daarin om te heers en verdere rykdom te versamel. Ná sy vrou se dood het hy selfs nie eens barmhartigheid teenoor sy dogter Annie en haar man Hennie om hulle toe te laat om by hom te kom bly nie, selfs al het hulle finansiële bystand broodnodig. Oom Sybrand trou dan met Maggie, die jong vrou van sy bywoner, wat begin om sy besittings te verkwis, veral na hy hulpeloos gelaat word deur ’n beroerte. Annie kom later tot sy redding en jaag vir Maggie weg en Henning (nou getroud met Johanna) kom ook terug om versoening te bewerkstellig. Oom Sybrand aanvaar nou die onvermydelike, naamlik dat hy nie vir altyd aan sy besittings en die hede kan vasklou nie. Hy vind berusting daarin dat hy deur sy seun en kleinseun tog steeds op ’n manier aan die grond verbind sal wees. Hierdie roman verteenwoordig ’n hoogtepunt in ons ouer prosa en veral in die genre van die plaasroman en word wyd voorgeskryf aan universiteite en skole. ''Laat vrugte'' word in 1942 met die Hertzogprys vir prosa bekroon. ''Gister''<ref name="ReferenceC" /> ondersoek die mag wat die verlede op die hede en toekoms uitoefen.<ref name="ReferenceB" /> Ná Ouma Bet se man Frans se dood sit sy haar totale toekomsverwagting op haar kleinseun Frans, wat net soos sy oupa lyk. Die titel van die boek sluit aan by hierdie obsessie met die kleinkind, want in hom wil die ouma weer haar verlede herleef. Klein Frans is egter verwen en heg geen waarde aan wat vir die res van die familie kosbaar is nie. Hy jaag slegs sy eie selfsugtige begeertes na en verkwis sy ouma se erfenis. Sy begeerte is om in die stad ryk te word en hy kom slegs tot inkeer wanneer sy meisie Joyce weier om met hom te trou oor sy selfsug. Ouma gaan agter Frans aan stad toe, terwyl haar kinders (Frans en Hendrik) papperds is wat van hulle kinders afhanklik is en so ook in die stad beland. So beland drie geslagte almal in die stad as resultaat van die ambisie en selfsug van ’n verwende kind. Klein Frans se suster Emma vind na ’n tydperk van pynlike onstandvastigheid eindelik haar voete in die stad en pas aan. Klein  Frans verongeluk egter, waarna Ouma terug gaan plaas toe om daar te sterf. Drie geslagte se ontworteling van die plaas word hier uitgebeeld, maar hierdie roman bring nie nuwe temas of groei in Van den Heever se werk nie. ''Van aangesig tot aangesig''<ref name="ReferenceC" /> beeld die gesinslewe van ’n Boerefamilie uit, waar die vader, oom Naas Steenberg, deur sy selfsugtige en outokratiese optrede in groot mate sy kinders se toekoms negatief bepaal.<ref name="ReferenceC" /> Hierdie swakkeling probeer homself handhaaf deur ’n valse waardigheidsvertoon, maar nadat sy aansien geknak word, sien hy homself vir die eerste keer as die armsalige mens wat hy werklik is en word sy lewe ontspoor. Naas is ’n winkeleienaar op Vlaktedorp, ouderling in die gemeente, sedebewaker in die gemeenskap en streng opvoeder van sy gesin. Hy sien sy vrou en vier kinders deurgaans slegs in hulle verhouding tot hom en nie as mense in eie reg nie. Sy oudste dogter Bessie se lewe verongeluk hy deur haar verhouding met die man war sy liefhet, te verbied. Sy hardkoppigheid dryf sy oudste seun, Neels, van hom weg en Neels ontaard dan in ’n dronkaard in die stad. Sy jongste dogter Elsie verwen hy weer en kan geen fout in haar sien nie, selfs wanneer die bewyse opstapel. Gaandeweg verloor Naas sy aansien in die gemeenskap. Sy dogter Elsie loop weg met die handelsreisiger Billy en Neels word in die stad in hegtenis geneem vir manslag. In hierdie toestand word Naas eindelik gedwing om van aangesig tot aangesig met homself te staan en sy foute te erken, maar hy kan die volle gewig van hierdie insig nie geestelik verwerk nie. ''Anderkant die berge''<ref name="ReferenceC" /> beskryf die lewe van ’n pioniersfamilie in die vroeë dae van die Boererepublieke tot met die ontdekking van diamante. Dit teken die geestelike evolusie van ’n Voortrekkerpatriarg (Jakob de Jager) en beskryf die teenstelling tussen beginselvaste mense en diegene wat wankelend aan allerlei verleidings toegee. Jakob maak op sy plaas Doringkranskloof die onherbergsame wêreld mak en weerstaan die aanslae van die inboorlinge en die wilde diere. Ten spyte van vele terugslae (sy vrou Hanna word blind en hy word gedwing om ter wille van sy kinders sy geliefde plaas te verlaat wat hy met harde arbeid opgebou het) bly Jakob vasklou aan sy rotsvaste geloof en vind hy rus in God se wil vir sy lewe. In teenstelling hiermee het hulle bure, Willem Pelser en sy seun Skalk, nie ’n beginselvaste fondament nie en kom hulle deur drank en ontug tot ’n val. ’n Sterk karakter is Malie, Skalk se vrou en Jakob se dogter, wie se innerlike wroegings goed weergegee word. Hoewel geen verruiming in Van den Heever se oeuvre nie, is dit ’n knap geskrewe boek. ''Kringloop van die winde'' <ref name="ReferenceC" /> bevat drie novelles<ref name="ReferenceB" /> (''Daiel se afskeid'', ''Vyand'' en ''Die ontwaking van Jacques Duvenhage''). ''Daiel se afskeid'' word later apart herdruk. Daiel is ’n weeskind wat ná ’n ongelukkige kinderlewe eindelik ’n swerwende skaapskeerder word, met beperkte lewensvooruitsigte. Die dorpsprokureur Vorster laat hom egter ’n gevoel van eiewaarde herwin deur hom ’n visie te gee van ’n eie plasie en help hom om daarvoor te spaar. Wanneer Daiel met die bywonersdogter Stienie trou en die plasie Syferfontein aanskaf, ondervind hy vir die eerste keer geluk. Die droogte roei hom egter uit en hy werk hard om weer op die been te kom, net om onder die invloed van sonsteek hallusinasies te kry en in hierdie toestand sy vrou en kind aan te rand, onder die wanindruk dat hy hom verset teen die onsimpatieke weeshuisowerhede. ’n Tweede aanval van waansin oortuig hom dat hy ’n gevaar vir sy gesin is. Hy tref reëlings vir sy vrou en word weer ’n swerwende skaapwagter, sodat sy lewe net soos die winde ’n volle kringloop voltooi. “''Vyand''” word ook later apart herdruk en behandel die verdeeldheid in die Afrikanervolk onder die invloed van die politiek tydens die Rebellie. Paul en Jurie is broers wat in hulle kinderdae besonder geheg is aan mekaar. Hulle verhale word elkeen uit hulle eie perspektief vertel. Paul is ’n rotsvaste Afrikaner wat tydens die Rebellie by die rebellemagte aansluit en getroud is met die Boerenooi Marie. Jurie word ’n prokureur op die dorp en trou met die Engelse Jane, sodat hy later van sy volk vervreem, al voel hy nie werklik tuis by die Engelse nie. Hy sluit tydens die Rebellie by die regeringsmagte aan en skiet vir Paul dood, maar word daarna deur sy gewete geteister. In ''Die ontwaking van Jacques Duvenhage'' is die inwoners van Koppiesburg almal voorbeelde van banale menslikheid. Jacques Duvenhage begin onder die invloed van sy liefde vir Rita dig, maar sy geestelike ontwaking word doodgesmoor deur sy omgewing. Die drie novelles kan ook gesien word as verteenwoordigend van drie tydperke in die Afrikaner se geestelike ontwikkeling. Die eerste beeld die opbou na die Anglo-Boereoorlog uit, die tweede die botsing tussen politieke idees en die derde die verlies aan geestelike waardes in die proses van verstedeliking. ''Woestynsand dek die spore''<ref>Bruwer, L.C. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel, Johannesburg, 1959.</ref> word in drie dele verdeel onder die titels ''Gedagte'', ''Twyfel'' en ''Geloof''. Die eerste deel bevat ongeveer tweehonderd aforismes of lewenswyshede. Die tweede deel (''Twyfel'') is ’n romantiese novelle (gebaseer op die profeet Ahasveros) waar die lewe van sendelinge in ’n barbaarse wêreld uitgebeeld word, met die eindelike besef die boodskap wat hulle van dag een af wou verkondig: Slegs God kan jou red. Die derde deel (''Geloof'') kontrasteer met die tweede en is ’n eie weergawe van die verlossingstryd wat Moses teen die Farao se huis in Egipte voer. ''Die held'' <ref name="meyer">De Villiers, Meyer. Standpunte. No. 23, Maart 1952.</ref> beeld die invloed van die stadslewe en die probleme van aanpassing op ’n plattelandse egpaar se verhouding en hulle denke oor Afrikaner-ideale uit. Die hoofkarakter Peet is ’n onderwyser met ’n minderwaardigheidskompleks. Hy gee klas op ’n plattelandse dorpie,<ref name="hattingh">Hattingh, S.C. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> maar het nogtans groot ambisies en voel homself geroepe as kultuurstryer wat die Afrikaanse tradisies, taal en godsdiens wil bevorder.<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Hy vestig hom saam met sy vrou Bettie en gesin in Johannesburg om sy ideale uit te leef. Die mense is egter andersgesind in die stad en meer behep met die materiële as met die geesteswaardes, sodat Peet hom gou in ’n doodloopstraat bevind. Eindelik vind hy berusting in die besef dat hy slegs verantwoordelik is vir sy eie lewe en dié van sy gesin. Deur by hulle te staan ten spyte van die koste daaraan verbonde, bevestig hy hom as ’n ware held, selfs al is dit ’n onbesonge een. Die res van sy langer prosa behandel telkens weer bekende temas, soos die teenstelling tussen die plaas en die stad en die agteruitgang van die Afrikaanse volkslewe as ’n resultaat hiervan. Dit sluit in ''Marthinus se roem'',<ref>Buning, Tj. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> waarin ’n arm seun hom gewetenloos opwerk tot heerser in sy dorp en geen mens ontsien in sy sug na mag nie;<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. No. 26, Desember 1952.</ref>''Jeug'', wat die jong seun Lewies se gelukkige landelike<ref name="ReferenceB" /> ontwikkeling teken, met die simpatieke verhouding <ref name="meyer" /> met outa Frans ’n sterkpunt;<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. No. 26, Desember 1952.</ref> ''Vannag kom die ryp'', met huweliksontwrigting en menslike ontaarding in die stadslewe<ref name="ReferenceB" /> met sy streng fokus op die materiële en die strewe na genot as tema, wat die karakters dwing om bestek op te neem van hulle lewensbeskouings; en <ref>Hudson, C.W. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>''Dirk se oorwinning'', waar ’n weeskind in die groot stad beland en in ellende gedompel en verneder word, maar ten spyte van groot uitdagings tog oorwin en as kunstenaar ontpop. === Kortverhale === Ook op kortverhaalgebied maak hy ’n bydrae. ''Simson''<ref>Malherbe, François. Nuwe Brandwag. Deel 5 no. 1, Februarie 1933.</ref> is sy eerste kortverhaalbundel.<ref>Malherbe, François in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Hy ontkom in hierdie bundel aan die ergste slaggate van romantiek en mooiskrywery wat sy tydgenootlike langer prosa kenmerk, hoewel voorbeelde hiervan steeds talryk is.<ref>Pienaar, P. de V. in Nienaber, P.J. “Gedenkboek C.M. van den Heever 1902-1957” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1959</ref> Telkens stel hy die klein en magtelose mens in sy stryd teen die oorweldigende magte van die natuur, binne en buite die mens, met die verlede wat ’n deurlopende en selfs deurslaggewende impak maak op die hede. In groot mate is hierdie verhale dan ook stemmingskuns, waar die atmosfeer wat geskep word ’n baie groot rol speel in die interpretasie daarvan. ’n Sterkpunt is die weergawe van botsende persoonlikhede, wat in die verhaal ''Verbittering'' ’n hoogtepunt bereik. Die hoofkarakter se vrou het ’n verhouding met Gert, sy beste vriend en vennoot in ’n prokureursfirma. Dit lei tot die lewenslange verbittering tussen die twee eertydse vriende en word ’n wrok wat selfs dreig om die lewensgeluk van hul kinders, Dirk en Regina, te verwoes. Die versoening word eers op die sterfbed bewerk deur ’n visioen uit ’n gelukkige jeug, wat lei tot vergifnis en vrede. ''Broedertwis'' is ’n verdere hoogtepunt in die bundel. Adolf en Herman is twee broers en seuns van ’n visserman. Herman het ’n wrok teenoor sy ouer broer as gevolg van onreg wat hy in sy jeug gely het. Die jarelange jaloesie tussen die twee broers lei tot ’n worsteling om lewe en dood gedurende die eerste vaart na hul vader se begrafnis. Volgens tradisie moet die oudste broer nou die skipper van die boot wees, maar juis hierteen verset Herman hom. Terwyl die twee broers veg oor die besit van die boot, word albei met boot en al die diepte ingetrek deur ’n orkaan. Dit is eers in hulle doodsangs dat hulle die nietigheid van hul eersug besef en tot mekaar versoen kan raak. In die titelverhaal, ''Simson'', is die hoofkarakter nes sy Bybelse voorganger die slagoffer van vrouelis. Ook hy neem skouspelagtig wraak. Die ontroue meisie Miemie en haar minnaar Andries is egter onoortuigend uitgebeeld, wat die verhaal skade berokken. ''Die huweliksaansoek'' boei met sy tipiese Boere-geestigheid, terwyl ''Die uitgeploegde geraamte'' ’n [[spookverhaal]] is. ''Simson en ander verhale'' word eervol vermeld tydens toekenning van die Hertzogprys vir 1933. ''Vuurvlieg en sterre'' <ref name="ReferenceC" /> se hoofkarakters is telkens in ’n krisis van een of ander aard betrokke, waardeur hulle volle menslikheid openbaar word. Die bundel bevat onder andere die treffende verhaal ''[[Leuens]]'', wat in talle versamelbundels opgeneem word as voorbeeld van die vroeër Afrikaanse verhaalkuns.<ref>Lategan, F.V. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Olga en Naomi ontmoet mekaar weer na baie jare. Hulle lewensomstandighede het radikaal verander van skooldae af en verskil aanmerklik. Naomi se eens welgestelde vader is bankrot en sy en haar man se lewens het misluk. Daarteenoor is Olga geseën op beide materiële en geestelike gebied. Naomi probeer deur leuens ’n valse beeld voorhou maar word uitgevang en sodoende gedwing om die waarheid in die oë te staar. In ''Die Skeiding'' is standsverskil ook die tema. Herman du Rand se moeder sloof haar af om hom te laat studeer vir dokter. Na kwalifikasie raak hy verloof aan Marie, wat tot ’n deftige Johannesburgse gesin behoort. Om die skyn te bewaar vermy Herman kontak met sy armoedige bloedverwante, maar neem dan sy verloofde na sy armoedige ouerhuis. As Marie haar neus optrek, herleef Herman se jeugdrome en besluit hy om sy plig teenoor sy eie mense te doen. Marie hoort tuis in die deftige stad en hy stuur haar met die volgende trein alleen terug huis toe. In ''Vuurvlieg en sterre'' word Antoon, ’n eenvoudige groenteverkoper, deur sy liefde vir ’n vriendelike strandbesoeker uit armoede opgehef, wat sy beste eienskappe na vore bring. ''Die Dam'' is een van die beste verhale in die bundel. Oom Gabriël is ’n inhalige boer wie se strewe na rykdom alle ander emosies oorheers. Voor die groot reën slaag hy daarin om met inspanning van alle kragte ’n reusagtige dam op sy plaas te voltooi. Hy kry egter rusie met sy seun, Kootjie, wat verlief is op ’n arm buurman se dogter en Kootjie verlaat sy ouerhuis. Oom Gabriël is te trots om aan versoening te dink. Die groot reëns breek egter sy damwal en sy trots, sodat hy sy dam verloor, maar sy kind weer vind. ''Najaar'' beeld die agteruitgang van ’n eens gevierde skrywer se werk uit in beide die atmosfeerskepping as die verhaal. Die keurkommissie vir die Hertzogprys vir 1936 voel dat hierdie bundel eervolle vermelding verdien. In ''Kruispad''<ref name="ReferenceC" /> word in etlike verhale die wesenlike eensaamheid van die mens verken en sy onvermoë om selfs diegene wat die naaste aan hom is, te verstaan. ’n Hoogtepunt in die bundel is die verhaal ''Soos Pa''. Die mynwerker Andries du Preez se gesondheid is verwoes deur sy werk en hy ly aan myntering. Op sy laaste werksdag grou sy kinders Driesie en Lettie in ’n ou mynhoop, sodat hulle ook soos hulle pa kan wees. Die mynhoop stort egter ineen en begrawe die kinders, sodat die myn die pa se gesondheid en sy kinders se lewens eis. Ook die verhale ''Taai wortels'' (met die tema van ouerlike oorheersing wat later vollediger in die roman ''Laat vrugte'' uitgewerk word) en ''Die daad'' (’n geestige verhaal waarin oom Dykie se gespog oor sy heldededade tydens die Anglo-Boereoorlog ’n knou kry wanneer hy ver te kort skiet as daar by hom ingebreek word) is geslaag. Sy kortverhaalbundels hierna (''Nooit!'', ''Die laaste baken'' en ''Beelde in die stroom'') bereik nie weer die hoogtes van die eerstes nie, hoewel daar tog verdienstelike verhale is. In hierdie bundels maak karakters van die plaas oorwegend plek vir karakters uit die stadslewe, wat meer as karikature as werklike mense geskilder word. In sy beste verhale slaag die skrywer egter steeds goed daarin om die innerlike stryd in die hooffiguur tot ’n klimaks te voer. Die titelverhaal in <ref>Burgers, M.P. Olivier in Nienaber, P.J. Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>''Nooit!'' beskryf Oom Willem en sy gesin wat uitgeboer het en na Fordsburg in die stad moes trek,<ref name="ReferenceC" /> waar hy vergeefs na werk soek. Daar is moontlike uitkoms as hy bereid sou wees om liefdadigheid te aanvaar of sy dogter toe te laat om vir die Indiër te gaan werk, maar hy weier dit. Einde ten laaste besluit hy om terug te gaan na die plaas, waar hy wel ’n bywoner by sy broer sal wees, maar darem tussen sy eie mense en getrou aan sy beginsels. ''Wie sal weet?'' en ''Tog snaaks'' se krag lê in die selfinsig van die hoofkarakters. In ''Wie sal weet?'' ry ’n voorspoedige sakeman ’n seuntjie dood en jaag dan weg, met die besef daarna dat hy ’n morele lafaard is en glad nie soos wat hy hom voordoen nie. In ''Tog snaaks'' ontslaan Harry Verster, wat in ’n weeshuis grootgeword het, ’n sieklike ou man weens pligsversuim. Agterna vind hy uit dat dit sy vader was. In die laaste drie verhale (''En nou?'', ''Ou broer'' en ''Die einste Harry''), word die verlede volledig in die hede geïntegreer en die gebeure deur sterk motiewe (soos die wraakgedagte in ''En nou?'') gedra. ''Ou broer'' vertel die verhaal van ’n verraaier (Sas) wat tydens die Anglo-Boereoorlog ten minste twintig burgers se lewens gekos het deur sy verraad. Wanneer hy op sterwe lê ervaar sy broer Stoffel die tweespalt tussen liefde vir sy broer en veragting vir wat hy gedoen het. ''Die einste Harry'' vertel van die bruin man Harry wat onder invloed van ’n lokasie-aktivis en drank sy werkgewer doodsteek. Wanneer hy na die aktivis vlug vir hulp, word hy aan die polisie uitgelewer. Vele van die verhale in die bundel is nog onafgewerk en is eerder sketse as kortverhale. In ''Die laaste baken''<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. No. 26, Desember 1952.</ref> is ''Lewensbesonderhede'' ’n hoogtepunt. Dit is ’n vertelling van ’n pa aan sy kinders,<ref>Venter, E.A. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> wat met sy atmosfeerskepping en deurkomponering van die verteller se persoonlikheid deur sy manier van vertel oortuig. Die verhaal bevat ook ’n interessante verwysing na Freud. Die titelverhaal ontmasker inhaligheid, terwyl ''Die afgrond roep'' ’n uitbeelding is van die innerlike stryd van ’n pasiënt om die liggaamlike disfunksie te verwerk. ''Beelde in die stroom''<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957.</ref> bevat twaalf kortverhale wat reeds voorheen gepubliseer is, saamgevoeg met nege nuwe kortverhale.<ref name="hattingh" /> Die verhale voeg nie veel by tot sy reeds bekende werkwyse of die algehele kwaliteit van sy werk nie, alhoewel ''Die onverwagte uitnodiging'' gereken kan word as goed. Die ek-verteller moes trou voordat hy sy studies kon voltooi en kwalifiseer dus nie vir ’n goeie betrekking nie. Hy sukkel om sy gesin te onderhou en moet geld leen net om die noodsaaklikste lewensmiddele te koop. Hy loop ’n ou universiteitsmaat raak wat duidelik baie ryk geword het en hy en sy vrou word dan uitgenooi na ’n braai by sy maat se deftige woning. Daar vind hy uit dat die deftige lewenstyl deur skuld befonds word en dat hulle eintlik maar in dieselfde bootjie is. ==== Versamelbundels ==== In 1971 keur A.P. Grové kortverhale vir die bundel ''Sewentien verhale van C.M. van den Heever''. Sy kortverhale en sketse word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'', ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal'', ''Kortpad'', ''Kortverhale vir verkenning'', ''Twaalf Afrikaanse Kortverhale'', ''Vlugte'', ''Die jongste Afrikaanse kortverhale'', ''Afrikaanse letterkunde'', ''Uit dorp en veld'', ''Halfeeu'', ''Vuurslag'', ''Vertellers 2'', ''Kort keur'', ''Flitse'' en ''Mooi loop''. Koos Human neem ''Ryk en arm'', ’n fragment uit ''Laat vrugte'', op in sy bloemlesing ''Willekeur''. === Sketse en essays === ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''<ref>Malherbe, F.E.J. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> protesteer teen die selfingenomenheid van die predikasies wat so uitbundig toegejuig word op die nasionale feesdae. Nadruk word veral daarop gelê dat waaragtige kultuur ’n vyand is van alle luidrugtigheid en van alle uiterlikheid. Dit wortel in die innerlike en is ’n geestelike besitting waarmee ’n mens nie te koop loop nie. Voordat daar dus sprake kan wees van ’n lewenskragtige Afrikaanse kultuur, moet daar by elke Afrikaner self-kultuur gevind word. Op openhartige wyse word die volksgebreke bespreek, al is hy optimisties oor die toekoms. Hierdie bundel bevat ook essays oor die ontwikkeling in die Afrikaanse letterkunde en oorsigte oor die werk van Nederlandse skrywers soos Stijn Streuvels, Guido Gezelle en Karel van de Woestijne. Hy publiseer ook essays in ''Die stryd om ewewig'',<ref>Murray, A.H. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> waarin hy veral die Afrikaner se strewe na ’n selfstandige kultuur verwoord<ref>Kok, B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> en die impak van propaganda ontleed, en<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 10, Februarie-Maart 1956.</ref> ''Delwer en sif'', waarin hy dit veral het oor die <ref>Antonissen, Rob. ''Kern en tooi''. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier, 1963.</ref> skryfkuns en letterkundige aangeleenthede. In laasgenoemde bundel staan die huldeblyk aan<ref>Kok, B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Jan Celliers uit.<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> ''Mens en woord'' versamel ’n wyd uiteenlopende reeks letterkundige sketse en essays oor Afrikaanse en ander kunstenaars en diverse ander onderwerpe wat voorheen reeds in verskillende publikasies in die Afrikaanse pers verskyn het. ''Mens en woord'' kom in 1950 sterk in aanmerking vir die toekenning van die Hertzogprys vir kritiese prosa en essay, maar daar word eindelik in hierdie jaar nie ’n toekenning gemaak nie. Elize Botha neem die opstel ''Oupa'' uit hierdie bundel op in haar versamelbundel oor ''Afrikaanse essayiste'', veral op grond van die beskrywing van jeuginvloede op hom, terwyl dit ook onthullend is van baie van die kwaliteite wat ons in sy skryfwerk teenkom. ''Swaard van die oomblik'' <ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957.</ref> is ’n keuse uit al hierdie sketse en essays, grondig verwerk en met die byvoeging van twee nuwe stukke. Dit is veral die herinnering aan ’n gelukkige plaasjeug wat bekoor.<ref>Van der Walt, P.D. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>’n Skets van hom word opgeneem in ''Ons reis om die wêreld'', ’n versamelbundel met reissketse saamgestel deur Jac J. Rousseau (skuilnaam van P.J. Nienaber). === Nie-fiksie === Sy belangstelling in die Nederlandse letterkunde en die bande met die Dietse tale blyk uit talle artikels en versamelings uit die werk van skrywers soos Hooft, Vondel en Gezelle. Hy skryf ook inleidings en aantekeninge oor Nederlandse werke soos P.T. Helvetius van den Bergh se ''De neven'' en J.A. Simons-Mees se ''Geloof: drama uit die Hugenotetyd''. Saam met Abel Coetzee skryf hy ''Oorsig van die Nederlandse letterkunde''. Saam met T.J. Haarhoff skryf hy ''The achievement of Afrikaans''. Sy proefskrif oor<ref>Dekker, G. Nuwe Brandwag. Deel 4 no. 4, November 1932 .</ref><ref>Malherbe, F.E.J. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> ''Die digter Totius: Sy betekenis vir die Afrikaanse letterkunde'' word gepubliseer. Hierin sien hy Totius veral as draer en openbaarder van die Calvinistiese lewensgedagte, terwyl die proefskrif ook in detail Totius se digkuns ondersoek. Sy boekresensies verskyn in verskeie publikasies, waaronder ''Die Volksblad'' en ''Die Nuwe Brandwag''. In sy ontleding van jonger werke, in besonder die vernaamste digbundels, openbaar Van den Heever ’n fyn-ontwikkelde kritiese vermoë. Naas sy skeppende en kritiese aktiwiteite is hy ook werksaam op die algemene historiese terrein met sy omvattende biografie oor <ref>Jansen, E.G. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>''Generaal J.B.M. Hertzog'' (1943; ook in Engels) en met sy redigering (saam met P. de V. Pienaar) van die driedelige ''Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner'' (1945–1950). Hy stel die versamelbundel ''My jeugland'' (1952) saam, waarin hy heelparty skrywers aanmoedig om oor hulle geboortestreek te skryf. Verder is hy aktiewe letterkundige kritikus wat gereeld resensies en artikels plaas in vakkundige tydskrifte en koerante, insluitende ''Helikon'', ''Die Voorligter'', ''Die Vaderland'', ''Die Huisgenoot'', ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring'', ''Die Brandwag'', ''Die Volksblad'', ''Die Taalgenoot'', ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Ons Eie Boek'', ''Standpunte'' en ''Lantern''. Sy dagboek, wat na sy dood in besit is van sy dogter, mev. Salome Herbst, bestaan slegs in manuskripvorm. == Eerbewyse == In Augustus 1950 hou die Afrikaanse Skrywerskring ’n huldigingsplegtigheid vir Van den Heever. Grey Kollege ken in 1953 ’n eremedalje as oudleerling tydens die skool se jaarlikse prysuitdeling aan hom toe. Agt maande na sy dood reël die Afrikaanse Skrywerskring ’n huldigingsprogram op sy verjaardag op 27 Februarie 1958 en word ’n bronsplaat as huldeblyk op sy graf onthul. Ook postuum onthul die burgemeester van Johannesburg, Pieter Roos, in 1964 ’n gedenkplaat tot sy eer by sy eertydse woning, Maupertius in Westcliffe. Die [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) hou in 2002, honderd jaar na sy geboorte, ’n huldigingsjaar wat ’n kranslegging op die terrein van die destydse Norvalspont konsentrasiekamp ingesluit het. ’n Bustoer op sy Vrystaatse spore word ook gehou en tydens die ''Volksblad''-kunstefees is daar ’n aanbieding van sy werk. Die April 2003 uitgawe van ''Literator'' bevat ’n omvattende oorsig oor sy werk. Van sy werk word in Duits, Engels en Nederlands vertaal. Sy werk dien ook as inspirasie vir verskeie meesters- en doktorsgrade, insluitende ''Realisme en romantiek in die prosawerk van C.M. van den Heever; ’n kritiese stylondersoek'', waarmee Lucia Minnaar aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys promoveer. C. M. van den Heever publiseer 'n omvangryke oeuvre, waaronder romans, gedigte, essays, asook 'n uitmuntende biografie oor generaal [[J.B.M. Hertzog]]. Sy bekendste romans is ''Somer'' en ''Laat vrugte''; vir laasgenoemde ontvang hy die [[Hertzogprys]] vir prosa in [[1942]]. == Publikasies == Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:<ref>Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=heev001</ref><ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/c_m__van_den_heever.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111193652/http://www.springbokboeke.co.za/html/c_m__van_den_heever.html |date=11 November 2016 }}</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1926 |''Stemmingsure'' |- |1927 |''Op die plaas'' |- |1928 |''Die nuwe boord'' |- | |''Langs die grootpad'' |- |1930 |''Droogte'' |- |1932 |''Deining'' |- | |''Simson'' |- | |''Die digter Totius: Sy betekenis vir die Afrikaanse letterkunde'' |- |1933 |''Groei'' |- |1934 |''Vuurvlieg en sterre'' |- | |''Oorsig van die Nederlandse letterkunde'' (saam met Abel Coetzee) |- | |''The achievement of Afrikaans'' (saam met T.J. Haarhoff) |- |1935 |''[[Die Afrikaanse gedagte]]'' |- | |''Somer'' |- |1937 |''Kromburg'' |- |1938 |''Aardse vlam'' |- | |''Kruispad'' |- |1939 |''Laat vrugte'' |- |1941 |''Die stryd om ewewig'' |- | |''Gister'' |- |1942 |''Nooit!'' |- | |''Van aangesig tot aangesig'' |- |1943 |''Generaal J.B.M. Hertzog'' |- |1944 |''Anderkant die berge'' |- |1945 |''Kringloop van die winde'' |- | |''Versamelde gedigte'' |- |1946 |''Woestynsand dek die spore'' |- |1947 |''Mens en woord'' |- |1948 |''Die held'' |- |1949 |''Marthinus se roem'' |- |1950 |''Verhalende gedigte'' |- |1951 |''Jeug'' |- | |''Die laaste baken'' |- |1952 |''Vannag kom die ryp'' |- |1953 |''Dirk se oorwinning'' |- |1954 |''Delwer en sif'' |- | |''Swaard van die oomblik'' |- |1955 |''Honderd sonnette'' |- |1956 |''Beelde in die stroom'' |- |1957 |''Versamelde werke: Deel I-VIII'' |- |1971 |''Sewentien verhale van C.M. van den Heever'' (saamgestel deur A.P. Grové) |- |1983 |''Daiel se afskeid'' |- | |''Vyand'' |- | !Samesteller en redakteur |- |1933 |''Bloemlesing uit die gedigte van Guido Gezelle'' |- |1945 |''Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner'' (saam met P. de V. Pienaar) |- | |''Bloemlesing uit die gedigte van Joost van den Vondel'' |- |1946 |''Bloemlesing uit die gedigte van P.C. Hooft'' |- |1948 |''Bloemlesing uit die gedigte van Jan F.E. Celliers'' (saam met P.J. Nienaber) |- |1949 |''Keur uit die gedigte van Totius'' |- |1952 |''My jeugland'' |- |1954 |''Uitgesoekte gedigte van Malherbe'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Afrikaanse Pers-Boekhandel. ''Flitse''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Tweede uitgawe. Eerste druk, 1965. * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede.'' Nasou Beperk. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk. Elsiesrivier, 1964. * Antonissen, Rob''. Kern en tooi.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier, 1963. * APB-Komitee vir Skoolboeke. ''Die junior digbundel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Sesde druk, 1963. * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Tiende druk, 1994. * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Eerste uitgawe, 1952. * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1992. * Botha, Elize. ''Afrikaanse essayiste''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Vyfde druk, 1975. * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Brink, André P. ''Vertelkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Buning, Tj. ''Uit ons digkuns''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Nuwe omgewerkte druk, 1960. * Cloete, T.T. ''Faune''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Derde druk, 1971. * Coetzee, Abel. C.M. van den Heever: ''Die wese van sy kuns''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria, 1936. * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970. * Dekker, G. ''Causerie en kritiek''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Eerste druk, 1934. * Dekker, G. ''Oordeel en besinning''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste druk, 1964. * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983. * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989. * Du Plooy, Heilna. ''C.M. van den Heever (1902–1957)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999. * Grobler, Hilda. ''Halfeeu.'' Blokboeke 33. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1980. * Grové, A.P. ''Die duister digter.'' Universiteitspers. Natal, Pietermaritzburg en Durban, 1949. * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983. * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998. * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005. * Krige, Uys (red.) ''Afrikaanse versameling''. A.A.M. Stols Uitgevers-maatschappij. Maastricht. Eerste uitgawe, 1937. * Kritzinger, M.S.B. ''Ons jongste letterkunde.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Tweede druk, 1940. * Lategan, F.V. ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg, 1961. * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe. Eerste druk, 1973. * Malherbe, F.E.J. ''Aspekte van Afrikaanse literatuur.'' Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth. Eerste uitgawe, 1940. * Nasionale Pers Beperk. ''Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album''. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, 1936. * Nienaber, P.J. en Lategan, F.V. ''Afrikaanse natuurpoësie''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Derde druk, 1952. * Nienaber, P.J. (samesteller) ''Digters en digkuns''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Derde druk, 1954. * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers. Kaapstad. Vyfde uitgawe. Sewende druk, 2007. * Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959. * Nienaber, P.J. ''Die Hertzogprys Vyftig Jaar.'' Nasionale Boekhandel. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1965. * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Eerste uitgawe, 1949. * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe, 1963. * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. ''Uit ons letterkunde.'' Afrikaanse Pers- Boekhandel. Sewende druk, 1968. * Opperman, D.J. ''Junior verseboek.'' Nasionale Boekhandel Beperk. Kaapstad. Agste druk, 1960. * Opperman, D.J. ''Wiggelstok''. Nasionale Boekhandel Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1959. * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Derde uitgawe. Derde druk, 1993. * Pienaar, E.C. ''Taal en poësie van die Tweede Afrikaanse Taalbeweging''. Nasionale Pers Beperk. Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein. Vierde vermeerderde druk, 1931. * Schoonees, P.C. ''Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging.'' J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk). * Schoonees, P.C. ''Tien jaar prosa.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1950. * Smuts, J.P. ''Karakterisering in die Afrikaanse roman''. Hollandsch Afrikaansche Uitgevers Maatschappij. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1975. * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries''. Reuse-Blokboek 3. Academica. Pretoria Kaapstad  en Johannesburg. Tweede druk, 1983. * Van Coller, H.P. ''Laat vrugte''. Reuse-Blokboek 20. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe,  1998. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999. * Van Heerden, Ernst. ''C.M. van den Heever.'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Van Heerden, Ernst. ''Rekenskap''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Tweede druk, 1971. === Vakkundige artikels === *Botha, E. 2003. Vrouekarakters in enkele prosawerke van CM van den Heever. ''Literator.'' *Coetzee, Carli. 1997. The Afrikaans Farm Novel and Idealised Sons- CM van den Heever's Farm Novels as Narratives of the Nation. ''Alternation.'' *Du Plooy, Heilna. 2003. Spore in die sand – ’n herbeskouing van die oeuvre van CM van den Heever. ''Literator.'' *Odendaal, Bernard. 2003. Waardepeilings van die digkuns van CM van den Heever. ''Literator.'' === Tydskrifte en koerante === * Botha, Elize. ''Gedagtes oor die Groot Afrikaanse Roman.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang  28 no. 2, Junie 1988. * Cloete, T.T. ’''n Vignet vir die digter C.M. van den Heever.'' Standpunte. Nuwe reeks 16, Februarie- April 1957. * Du Randt, W.S.H. ''Die tema van bevryding in ‘Laat vrugte'.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 33 no. 3, September 1993. * Haarhoff, T.J. ''Christiaan Maurits van den Heever.'' Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse  Letterkunde te Leiden 1957–1958. * Heyns, J.D. ''’n Vergelyking tussen C.M. van den Heever se ‘Somer’ (1935) en André Letoit se ‘Somer II’ (1985)''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2, Mei 1991. * Hudson, C.W. ''Die gestalte in die poësie van C.M. van den Heever''. Tydskrif vir Letterkunde.  Jaargang 2 no. 1, Februarie 1964. * Klopper, Albert. ''’Om laaste te kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 4, November 1987. * Opperman, D.J. ''C.M. van den Heever as digter.'' Standpunte, Reeks 1 no. 3 1945. * Pieterse, Henning. ''Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 3, Augustus 1991. * Prins, M.J. ''’Halfeeu’ byeengebring deur P.G. du Plessis''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no.1, Februarie 1981. * Prins, M.J. ''’Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P. Grové''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986. * Prins, M.J. ’''Laat vrugte’ van C.M. van den Heever''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 2, Mei 1986. * Smith, M.E. ''’Om laaste kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 2, Mei 1987. === Internet === * {{cite news |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/02/27/4/13.html |title=Van den Heevers word onthou |publisher=[[Die Burger]] (Landelik, bl. 4) |date=27 Februarie 2002 |archive-url=https://archive.is/20140719022420/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/02/27/4/13.html |archive-date=19 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=dead }} * {{cite news |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/03/25/8/10.html |title=Zoeloe-gedig kroon van Van den Heever-oeuvre |author=Kannemeyer, J.C. |publisher=[[Beeld]] (Kalender, bl. 8) |date=25 Maart 1993 |archive-url=https://archive.is/20140719022310/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/03/25/8/10.html |archive-date=19 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=live }} * Liebenberg, Otto Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/03/1/7/3.html * LitNet ATKV-Skrywersalbum 25. Junie 2014: http://www.litnet.co.za/cm-van-den-heever-19021957/ * {{cite news |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/07/24/BJ/15/NewsBJ012-001-StoryA-BY.html |title=Die ewige Van den Heever |author=Marais, Loftus |publisher=[[Die Burger]] |archive-url=https://archive.is/20140719023736/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/07/24/BJ/15/NewsBJ012-001-StoryA-BY.html |archive-date=19 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=live }} * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/02/27/2/7.html * {{cite news |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/02/27/8/10.html |title=C.M. van den Heever (100) |publisher=[[Volksblad]] (bl. 8) |date=27 Februarie 2002 |archive-url=https://archive.is/20140716190246/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/02/27/8/10.html |archive-date=16 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=live }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Dertigers}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van den Heever, C.M.}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1902]] [[Kategorie:Sterftes in 1957]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] hg2nz89zsaqhqyk9g2kqh6km0mw0mbj 0 16324 2908842 2908752 2026-06-02T14:26:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908842 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Moorreesburg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = Moorreesburg welcome sign.jpg | photo2a = Moorreesburg Dutch Reformed Church.jpg | photo2b = Moorreesburg Town hall 06.jpg | photo3a = Carnegie library 002.jpg | photo3b = Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = {{resize|114%|Van bo, welkombordjie na Moorreesburg. Middel-links, NG Kerk in Moorreesburg. Middel-regs, die Moorreesburgstadsaal. Carnegie biblioteek in Moorreesburg (onder-links). Moorreesburg Koringbedryfmuseum & Ou Sendingsgemeentekerk (onder-regs).}} }} | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 09 |lats = | longd = 18 |longm = 40 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = [[1882]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164004 Moorreesburg] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164005 Rosenhof] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 27.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 12877 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011/> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011/> | persent_swart = 6.7% | persent_kleurling = 70.1% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 22.5% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011/> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 92.0% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 3.5% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2.2% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 2.3% | poskode = 7310 | poskode2 = 7310 | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = http://moorreesburg.net/ }} [[Lêer:Munisipale kantoor Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Die munisipale kantoor op Moorreesburg. Die dorp se munisipaliteit het in 2000 deel van die Swartland-munisipaliteit geword met sy hoofkantoor op [[Malmesbury]].]] [[Lêer:Ou NG kerk Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Moorreesburg se vorige NG kerk is op [[18 Desember]] [[1895]] ingewy maar later gesloop om plek te maak vir die huidige.]] '''Moorreesburg''' is 'n dorp in die munisipaliteit [[Swartland]], provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Dit is ongeveer halfpad tussen [[Piketberg]] en [[Malmesbury]] geleë. Die dorp is die ekonomiese sentrum van die omliggende landboustreek, waar veral [[koring]] en [[hawer]] verbou word. Moorreesburg beskik oor 'n aantal landboukundige geriewe soos koringmeule en graansilo's. Die plaaslike koringmuseum behandel die streek se hoofproduk. == Geskiedenis == Moorreesburg is in [[1890]] as 'n kerkgemeente op die plaas Hooikraal gestig en genoem na ds. J.C. le Febre Moorrees, die vader van prof. [[Adriaan Moorrees]]. Ingevolge Wet 45 van 1882 het Moorreesburg op 21 April 1909 munisipale status verkry.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_South_African_Municipal_Yearboo/XNAzAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg+municipality+1909&pg=PA82&printsec=frontcover South African Municipal Year Book, 1913, pp. 82-83.]</ref><ref name="Truter1994." /> Met die nuwe munisipale herindeling van [[2000]] het dit deel van [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit|Swartland]] geword. === Die gedokumenteerde eienaars van Hooikraal === Wat sekondêre bronne betref, heers daar onduidelikheid rondom die eerste gedokumenteerde eienaars van Hooikraal (die beginpunt van Moorreesburg), of wie selfs van die eerste boere rondom die huidige Moorreesburg was. Dikwels tref mens aanvegbare stellings soos die volgende aan:<ref>[https://web.archive.org/web/20240528105429/https://www.swartlandskou.co.za/geskiedenis Swartlandskou: Geskiedenis.]</ref> {{cquote|Die eerste boere wat in Moorreesburg omgewing begin boer het, was Jan van Zyl en Klaas Hendrik Diepenouw, setlaars uit Nederland in 1709.}} Dit is 'n vergissing van tweërlei aard. In die eerste plek was daar geen plaas noord van Riebeek-Kasteel (die berg wat op 3 Februarie 1661 vernoem is na Jan van Riebeeck, deur 'n ekspedisie onder leiding van Pieter Cruythoff)<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Uitgewers, bl. 629</ref> selfs in 1712, die sterftejaar van Diepenauw nie.<ref>Sien ook Voetnota 4 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 34: Sara Wilhelmina Tas, suster van die skrywer, gebore te Amsterdam in 1670 - dus twee jaar jonger as haar broer Adam - het in 1691 met verlof van Here XVII na die Kaap geëmigreer en by haar oom Henning Husing, wat getroud was met hul tante aan moederskant, Maria Lindenhovius, in hul huis in Strandstraat gaan woon. (Vgl. C 503 Uitg. Br. 29 Junie 1691, bl. 114.) Na 'n sestienjarige verblyf in die huis van haar oom en tante is Sara Wilhelmina getroud met die 55-jarige wewenaar Claas Hendrik Diepenouw (volgens Hoge Claus Heinrich Diepenow), boer van die plaas ‘D'Eensaamheit’ by Klapmuts. Diepenouw is in 1712 oorlede en het sy weduwee goed bemiddeld agtergelaat. In 1714 het sy ‘D'Eensaamheit’ aan haar broer Adam Tas verkoop [...]</ref> Hier kan mens die kaart in ''[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/n35/mode/2up Historical Atlas of South Africa]'' van Eric A. Walker met aandag besigtig. Bygesê, die VOC was in 1712 egter bekend met 'n 'Brakke Fonteijn', in " 't Swarte Land", wat egter nie 'n plaas was nie, maar, gegewe Walker se kaart, slegs 'n waterpunt kon wees.<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie, Saterdag, 16 Julie 1712: "stellende haer cours na ’t Swarte Land tot bij de Brakke Fonteijn, alwaer gecomen wesende".</ref> In die tweede plek, indien 1709 sou verwys na die aankoms van Klaas Hendrik Diepenauw aan die Kaap, dan is die datum eweneens verkeerd. ‘De Eensaamheijt’ (1693, aangedui op die kaart met 'Pg'), ‘De Mosselbank’ (1698, 'Tf') en die aangrensende stuk grond, ‘Klipheuvel’ (1704, 'Tg'), het hy reeds voor hierdie datum bekom.<ref>[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/8/mode/2up?q=diepenauw Walker, E.A. 1922. Historical atlas of South Africa. London: Oxford University Press, pp. 8-9.]</ref><ref>Sien ook Voetnota 159 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 112: 'Een van die welvarendste boere aan die Kaap, besitter van land gent. ‘Sonneblom onder de Wintberg’ en o.s. die plase ‘De Mosselbank’, ‘Klipheuvel’ en ‘De Eensaamheijt’. Sien ''Kaapse Grondbriewe'', 18 September 1698, bl. 274; 26 September 1704, bl. 31 en 90-91 en ''Grondbriewe Stellenbosch en Drakenstein'', bls. 340-346. (A.J.B.)] Vgl. ook voetnoot 4 van hierdie publikasie.'</ref> Volgens Walker se kartering lê D'Eensaamheijt in die Paarl-omgewing, en De Mosselbank en Klipheuvel lê langs die Mosselbankrivier, 'n rivier wat in die Dieprivier inloop. Dit is nietemin vandag steeds suid van Malmesbury. Buitendien is die wewenaar Diepenauw in 1707 getroud met [[Adam Tas]] se suster hier te lande, dus, voor die beweerde 1709.<ref>Sien ook Voetnota 273 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 184: 'Claas Diepenauw was op hierdie stadium waarskynlik wewenaar, want in 1707 is hy hertroud met Sara Wilhelmina Tas, suster van Adam Tas. Sy eerste vrou, met wie hy in 1677 getroud was, was Anna Schlecht, wed. van Jan Steens.'</ref> Maar hoe is dit egter gesteld met '''Hooij Kraal''', die beginpunt van Moorreesburg? ''Boerepioniers van die Sandveld''<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 143</ref> bied die volgende: {{cquote|Die eerste onder die afstammelinge van stamvader Jan Kotze wat 'n veeplaas ten noorde van die Benede-Bergrivier uitgeneem het, was Dirk Jacobus, tweede seun van Dirk Kotze en Maria M. Carstens van die veldkornetskap Agter-Paardeberg in die Swartland. Na sy huwelik in 1753 met Martha van Schalkwyk het hy die eiendomsplaas Uilen Kraal in die wyk Groene Kloof (tans die distrik Darling) bewoon. 'n Jaar daarna het hy die leningsplaas Hooij Kraal (nou 'n deel van die dorp Moorreesburg) byuitgeneem. Laasgenoemde plaas het 'n aantal jare later agtereenvolgens aan sy seuns Dirk en Johannes behoort. }} Om dit nou patriliniêr voor te stel (die tersaaklike persone in vetdruk):<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 124, 128, 138 </ref> a1. Johann (Jan) Kotzé (stamvader), gebore op 25 Januarie 1652 in Königstein in Sakse, Duitsland; oorlede ongeveer 1713; getroud (derde huwelik) op 1 Februarie 1966 met Hildegonda Boone, 'n dogter van ds. Dirk Boone en sy eggenote Belletje van Gaalen, 'n suster van admiraal Van Gaalen. Die egpaar kom op 13 Mei 1691 in die Kaap aan, die Kotzes vestig hul in [[Drakenstein]]; Jan word pagter van "vaderlandsche en uijtheemse bieren". :(a1)b2 Dirk = gedoop te Drakenstein op 28 Augustus 1692 (uit 3de huwelik), getroud op 13 Januarie 1726 met Maria Magdalena Carstens ::(a1b2)c2 '''Dirk Jacobus''' gedoop 31 Oktober 1728, getroud op 28 Oktober 1753 met Martha van Schalkwyk :::(a1b2c2)d1 '''Dirk''' gedoop 20 September 1754, getroud op 8 April 1779 met Elizabeth Smith :::(a1b2c2)d3 '''Johannes Christiaan''', gedoop 30 September 1758, oorlede 9 Oktober 1836; eerste huwelik op 18 Augustus 1782 getroud met Sara Visser; in sy tweede huwelik getroud op 11 April 1802 met Maria Magdalena Wagenaar. Die vraag ontstaan egter, hoe kan grond aan iemand "behoort" as dit 'n leningsplaas was? Want volgens Truter het die dorp rondom die plaas Hooikraal ontwikkel wat in 1839 deur goewerneur sir George Napier aan ene Tobias Lochner 'gegee' is.<ref name="Truter1994." /> J.J. Lochner skryf weer in die eeufeesgedenkboek van die NG Gemeente, ''Moorreesburg 3-12-1879 tot 3-12-1979'', die volgende, op bl. 1: {{cquote| Die mees sentraal geleë plaas in hierdie gebied was Hooikraal. Oorspronklik was dit natuurlik, soos alle ander grond, staatsgrond en vroeg in die 18de eeu was die eerste twee bewoners (nie eienaars nie) Albertus Basson en Charl Kotzé (Gert-seun). Op 30 Junie 1839 is hierdie plaas van 2 639 morg en 576 roede as ewigdurende erfpag gegee aan Tobias Christiaan Lochner, die latere eienaar van die Lochner-familieplaas, Drieheuvels, toe nog bekend as Vogelstruisfontein. Sy huur was £1-16 (R3,60) per jaar. Die kontrak is geteken deur die destydse goewerneur aan die Kaap, Sir George Napier. Die eerste werklike eienaars van die plaas was Pieter Warnich en Dirk Kotzé. Volgens latere gebeure lyk dit asof D.J.A. Kotzé later die alleeneienaar was.}} === Spoorwegontwikkeling === {{Hoofartikel|Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield}} Sonder die spoorwegontwikkeling sou Moorreesburg nooit ontwikkel het nie. Die volgende chronologie bied 'n kykie na die agtergrond waarteen die spoorlyn geleidelik ontwikkel het en Moorreesburg daarby betrek het. '''1857''': Wet Nr. 20 van 1857 - "An Act for the Construction of a Railway from Cape Town to Wellington" - word bekragtig.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Cape_of_Good_Hope_Passed/_0BUAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&pg=PA505&printsec=frontcover Railway Amendment Act. In: Statutes of the Cape of Good Hope, Passed by the ... Parliament. Volume 2. 1871.]</ref> In ''The Cape Monthly Magazine'' verskyn die artikel "The Cape Flats and how they may be improved" waarin daar sprake is van 'n spoorlyn wat moontlik sal strek vanaf Kaapstad na Wynberg, met 'n vertakking na Muisenberg; vanaf Wynberg na Stellenbosch, die Paarl, Wellington, die Wagenmakersvallei, en dan al langs die Bergrivier. Die spoor kan so ver strek as die Koue Bokkeveld, Tulbagh, Piquetberg, Clanwilliam, die Olifantsrivier aan die een kant en die Zwartland aan die ander, maar dit is nog toekomsmusiek. Die doel is om die mark (Kaapstad) binne 3 dae te bereik, duiselingwekkend vergeleke met die 6 tot 12 dae tans met die klipperige wapad. Verdere vertakkinge sal dan die onderskeie wingerd- en koringstreke bedien, onder andere die distrikte Zwartland en Piquetberg, soos reeds genoem. Dit behoort nie minder as 200 spoormyl lank te wees nie. Vir die dwarslêers (14 x 7 duim) alleen word die aantal bome bereken op 42 533 (dit is nou sonder om die aanbou van brûe, tonnels, keerwalle en viadukte in te reken). Aangesien baie bome ongeskik sal wees, moet die getal liewer op 83 799 volgroeide bome van 30 voet (9,14 meter) geraam word. Die dwarslêers sal ook weens die dorre klimaat elke 15 jaar vervang moet word, veral tussen die Kaapse Vlakte en daar in die Bergriviervallei, wat 'n verdere 60 000 bome sou benodig. Die byle sal maar net moes omkom. Invoere uit Engeland word onnodig beskou - eerder word daar nou in die rigting van die stinkhoutryke George gekyk vir antwoorde, wat 3 sjiellings per kubieke voet hout vra (in Kaapstad kos dit meer as dubbeld soveel, weens transport per wa).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_Monthly_Magazine/-H5UAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=piquetberg+railway&pg=PA358&printsec=frontcover J.S.H. 1857. The Cape Flats and how they may be improved. ''The Cape Monthly Magazine''], pp. 358-360.</ref> '''1859''': Die sooispitseremonie van die Wellington-spoor vind plaas op 31 Maart, met die goewerneur sir George Grey wat die siergrafie vashou.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Journal_and_Railway_Public_Wo/NtEzAQAAIAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Sir+George+Grey+wellington+railway+cape+town+sod+turned&pg=PA272&printsec=frontcover ''The Engineer's Journal, Railway''. 1859. Miscellaneous. August 3: p. 272]</ref> '''1860''': Die eerste trein (van 'n privaatfirma) loop vanaf Durban tot by die skeepswerf van Port Natal - die spoorlyn is maar 2 myl lank.<ref name="Engineering1893">[https://www.google.co.za/books/edition/Engineering/c84D1M4AgLkC?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA265&printsec=frontcover ''Engineering''. 1893. The Development of the South African Railways. September 1: 265.]</ref> '''1862''': Die eerste spoorlyn word vanaf Kaapstad na Wellington gebou.<ref name="Richter2010.31">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringproduksie (1862-1920). In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31]</ref> Blykbaar is die Paarl die volgende. Die dorpe wat die meeste probeer druk om die volgende spoor te kry is Worcester, Tulbagh en Malmesbury. Teen Julie is die eerste ondersoek na Worcester en Malmesbury ook sommer klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_Select_Committee_on_the_Wo/6UQ6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&printsec=frontcover Report of the Select Committee on the Worcester, Malmesbury and Port Elizabeth Railway Bills.]</ref> Maar besware in Stellenbosch, Wellington, Worcester en Tulbagh gaan ook reeds op teen die Sondagstreine wat loop (teen Godsgebod), al sê die goewerneur dit is 'n saak wat liewer met die aandeelhouers in Engeland uitgeklaar moet word: sy hande is afgekap. Hoe dan ook, die treine vervoer buitendien geen goedere of briewe op 'n Sondag nie, en diegene wat op die trein klim is in elk geval diegene wat hul tyd elders wil deurbring as in die kerke.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000021196:mpeg21:p002(KAAP DE GOEDE HOOP.. "Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage". 's-Gravenhage, 03-06-1862, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 25-02-2025]</ref> '''Oktober 1863''': Die eerste trein met drie passasierswaens (eersteklas, tweedeklas, derdeklas) kom in Wellington aan.<ref name="Richter2010.31" /> '''1863''': 'n Vergadering word deur die leraar ds. J.C. le Fèbre Moorrees en 'n paar boere belê; omdat die parogie geweldig groot is wat Moorrees moet bedien, word daar besluit om 'n kerkie op die plaas Hooikraal te bou, as buitekerkie van die Zwartland-gemeente (d.w.s. wat deur die kerk van Malmesbury bedien word).<ref name="Truter1994." /> In '''September 1864''' is met die bouwerk van die spoorlyn deur Tulbaghkloof begin om Wellington met Worcester te verbind.<ref name="VanBreda1987" /> '''Sondag, 4 Desember 1864''': Die Hooikraalskerkie word ingewy deur ds. Moorrees. Dit is maar 'n eenvoudige saaltjie met 'n rietdak en misvloer.<ref name="Walter1990">Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters''. Kaapstad: Perskor. bl. 31</ref> '''April 1875''': Mr. Statter voltooi die tweede opmetings van die voorgestelde spoorlyn na Malmesbury.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Proceedings_of_the_Institutio/9G81AAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA368&printsec=frontcover ''Minutes of Proceedings of the Institution of Civil Engineers'' 1881. James Samuel Statter. Volume 65, p. 368.]</ref> Al het 'n Wet in 1861 die Cape Town & Wellington Railway Company in staat gestel om 'n spoor te lê tot by Worcester en daarna die spoorlyn na Malmesbury te verleng, en al is die opmetings reeds teen 1862 voltooi, het hierdie maatskappy so te sê niks gedoen buiten die Tulbagh Kloof bietjie groter oop te kloof nie.<ref name="Engineering1893" /> Die dood het ook altyd 'n oorsaak: blykbaar het die goewerneur die bouwerk gemagtig om sodoende die dienste te behou van die werkers wat aan die Kaapstad-Wellington-spoorlyn gewerk het. Die parlement was weer ontevrede omdat meneer die goewerneur so sonder toestemming opgetree het. Derhalwe is die bouwerk in 1865 gestaak - slegs 26 km van die spoorlyn was toe voltooi. In 1872 bewillig die parlement wel £40 000 sodat die werk solank kan voortgaan. Die Kaapse regering het toe die spoorlyn van die Railway en Dock Company vir £780 000 gekoop en op 1 Januarie 1873 in besit geneem. Nou was die owerheid baie meer toegeneë om geld beskikbaar te stel.<ref name="VanBreda1987">Van Breda, P. 1987. Hoofstuk IV: Kommunikasie: Spoorwegontwikkeling. In: Oberholster, A.G. (red.). ''Paarlvallei 1687-1987''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 65.</ref> Wet 13 van 1873 het opnuut die verlenging na Worcester bekragtig, en 'n verdere £315 000 (of £4 922 per myl) is hiervoor toegestaan.<ref name="VanBreda1987" /><ref name="Engineering1893" /> '''Maandag, 12 November 1877''': Die spoor tot by Malmesbury word geopen.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/Yj4RSTbMHEUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22malmesbury%22&pg=PR54&printsec=frontcoverer Report of the General Manager of Railways. 1899. p. liv]</ref> '''Woensdag, 3 Desember 1879''': Die Hooikraalskerkie stig af om 'n onafhanklike gemeente te vorm: Moorreesburg Gemeente.<ref name="Walter1990" /> [[Lêer:Station Moorreesburg 2.JPG|duimnael|350px|right|Treinstasie in Moorreesburg (2007)]] '''27 April 1882''': ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'' is sekerlik die '''allerbelangrikste dokument''' in die hele spoorgeskiedenis van Moorreesburg. Dit is die deurslaggewende faktor waarom Moorreesburg 'n stasie gekry het. Aanvanklik het Hector Shaw, die opmeter, sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is ''nêrens'' daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg 'n mens se vinger vandag die treinspoor op 'n topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). En nou kom die interessantste deel: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Interessant is dit, omdat die opname in 1881 gemaak is. Met Ds. Retief se bevestiging op 12 Januarie 1882 op Moorreesburg is daar nou van 'n "dorp van 12 huise" ter sprake, en nie meer 8 nie.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die tydperk van ds. Retief. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 5-6</ref> Wat sy opmerkings in die dokument betref. Ten eerste: Kalk word vir die ballas onder die treinspore gebruik. Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref name="Truter1994." /> Dit laat mens inderdaad wonder hoe diep meneer Shaw sy vinger in die grond gesteek het. Ten tweede: 'n Stoomlokomotief suip water soos 'n walvis op wiele, en Shaw het tereg opgemerk water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. Die totale kosteberekening vir die spoorweg tussen Malmesbury en Piquetberg via Hooikraal beraam hy op £236 731. '''Vrydag, 12 Julie 1889'''. Mnr. De Waal lê twee mosies voor die Volksraad ter tafel: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer), asook tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander volksraadslede wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''1894 tot 1895''': Die ou Hooikraalskerkie raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> '''1898''': Ingevolge die Kaapse Wet no. 40 van 1898 word die aanleg vir die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg, asook die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil, deur die Kaapse Regering goedgekeur.<ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Volgens 'n reisgids uit '''1899''' lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die vervoerkoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280.]</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''20 April 1901'''. In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901'''</u>: Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''31 Mei 1902''': Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie is egter eers op 16 September 1902 opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> '''15 November 1902''': Die spoor tussen Moorreesburg en Eendekuil is voltooi en geopen. Dit is 49 treinmyl en 43 ketting lank (ongeveer 79,72 kilometer).<ref name="Railwayyearbook.1903.277" /><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> '''1903''': Tot en met die opening in September 1901 was daar nog genoeg watervoorraad, maar daarna is daar gesteun op Malmesbury se watervoorraad, wat ook nie met die toenemende vraag kon byhou nie. Net soos met die opmeting van Hector Shaw voorspel is, het Moorreesburg dwarsdeur 1902 'n waterprobleem ondervind. 'n Boorgat word aanbeveel.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR61&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lxi]</ref> Moorreesburg kon voorheen, onder ideale toestande, 14 000 gallon (of 63,645 kiloliter) water per dag vir die lokomotiewe voorsien. Voorheen kon mens op mnr. Lochner se dam reken, maar nou moes daar uitsluitlik op 'n handpomp en windpomp staatgemaak word. By Malmesbury is waterregte enkele jare tevore teen £1 600 gekoop - wat 5 000 gallon (of 22,730 kiloliter) water per dag lewer. Hierdie water is weens die kalk- en soutneerslae nie juis vir lokomotiewe geskik nie.<ref>[https://archive.org/details/reportofcommissi01cape/page/108/mode/2up?q=moorreesburg Report of a commission appointed to enquire into and report upon certain matters affecting the Cape. 1903. Sitting op Dinsdag, 22 April 1902, bl. 109]</ref> Verder het die verkeersdrukte na afloop van die oorlog teleurstellend gedaal, in so 'n mate dat dit wil lyk of al die kapitaal wat ingeploeg is die kool die sous nie werd is nie. Die treingebruik tussen Malmesbury en Moorreesburg is laag, maar tussen Moorreesburg en Eendekuil is dit selfs nog laer. Dit is egter nog te vroeg om heeltemal uitsluitsel te gee. Die verkeersdrukte is wel abnormaal hoog in Januarie, Maart, April en Mei.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR22&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. xxii]</ref> Of dit egter toegeskryf kan word aan die oormaat vragmotors wat tot beskikking gestel is aan Malmesbury en tot 'n mindere mate aan Moorreesburg self, bly 'n ope vraag.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PA29-IA6&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. ix]</ref> '''26 Februarie 1906''': Die diens is nie altyd eersteklas soos daar op die kaartjie staan nie. Op 21 Februarie is 'n skou op Malmesbury aangebied, en vooraf het die spoorweë groot kennisgewings rondgestuur van goedkoop treinkaartjies wat beskikbaar sou wees om na die geleentheid toe te gaan. Dit was reeds een van die warmste dae van die somer en baie Moorreesburgers het op die stasie gewag, met "bijna onuithoudbare dorst". Toe die trein van Eendekuil opdaag, was die waens reeds volgepak met passasiers van Piketberg af. 'n Eersteklaskaartjie het nou 'n staanplek in die trok agter beteken, waar mense soos vee in die versengende hitte ingestop is. Byna 'n honderdtal Moorreesburgers, wat almal vir hul kaartjies betaal het, het net so in hul spore omgedraai en teleurgesteld teruggekeer huis toe - hiervoor het hulle nie kans gesien nie. Die stasiemeester het die skou-komitee verkwalik, en vica versa; niemand wou verantwoordelikheid aanvaar nie. Die Moorreesburger aan die woord is verontwaardig, want ten eerste bring de Malmesbury-Eendekuil-lyn baie geld vir die staatskas in en ten tweede hoor mens van spesiale treine wat na ander dorpe toe reis vir skoue - baie verder daarvandaan. Waarom moet hulle dan aan die agterspeen suig - en dit vir 'n skou betreklik naby?<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4217/za-1906-03-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 1 Maart: bl. 4, kolom 8]</ref> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> '''1916''': In die boek ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas'', wat tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskryf is, word die vraag nog afgevra of die Kaapse Spoor vanaf Eendekuil moontlik tot by Springbok en O'okiep gaan strek, aangesien die groenlig reeds in 1906 gegee is om in die noordelike rigting van Van Rhynsdorp in te slaan.<ref>[https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783111471112 Franz Baltzer. 1916. Kapkolonie. In: ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas.'']: Von Kapstadt über Malmesbury und Piquetberg nach Endekuil, in Kapspur gebaut, 207,6 km lang, deren Verlängerung in nördlicher Richtung auf van Rhyns Dorp um rund 86 km durch Gesetz von 1906 beschlossen ist. Hier scheint die Absicht zu bestehen, die Bahn mit der Zeit in nördlicher Richtung bis Sprinkboek und O'okiep weiterzuführen.</ref> Maar die hele spoorprojek verloor stoom teen 1927, en die spoor loop dood in Bitterfontein.<ref name="Truter1994.158">Truter, C. 1994. Bitterfontein. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 158-160.</ref> '''Oktober 1948''': Die ''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens'' vermeld 'n busdiens wat vanaf die Kaap na Piketberg via Malmesbury en Moorreesburg pendel, wat aansienlik vinniger as 'n passasierstrein loop.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |title=''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens''. 1948. System News: Cape Western System. Oktober, 42 (10): pp. 823-825 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=19 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319133816/https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |url-status=dead }}</ref> Dit is maar die begin wat die Suid-Afrikaanse Spoorweë met verloop van tyd al hoe meer 'n vragvervoernetwerk sal maak. Teen die 1960's, moontlik weens die toenemende motorvervoer, het die busdiens slegs naweke geloop: die passasiersbus het vanaf Kaapstad vertrek op Vrydae en Sondae, en op Saterdae en Maandae terug stad toe.<ref name="Burger1975.138">Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg.'' s.l.:s.n., p. 138: In 1948 het die Spoorweë 'n daaglikse passasiersbus tussen Kaapstad en die Noordweste oor Piketberg op die pad geplaas, maar by gebrek aan ondersteuning is die diens in die jare sestig tot Vrydags en Sondags van Kaapstad, en Saterdags en Maandags na die stad, ingekort.</ref> '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland op 27 Januarie 2023 die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die stasiegebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| G. Moorreesburg Stasiegebou<br> i. Die sakekamer is bewus dat die Moorreesburg Stasiegebou die eiendom van Transnet is en dat SM [Swartland Munisipaliteit] minimale insae in die bestuur van die gebou/e het.<br> ii. Ongelukkig is die stasie tans 'n seer oog vir die gemeenskap en word dit tans ook gebruik deur haweloses wat dit "beset" gedurende die nag.<br> iii. Ons versoek vriendelik dat daar saam na oplossings gekyk sal word om die geboue minder toeganklik te maak vir beide haweloses asook vandale wat dit tans plunder. }} '''4 April 2025''': Agter lemmetjiesdraad lyk die stasiegebou 'n paar graad erger as die Tiger Oats-gebou net anderkant die spoor. Op die foto's het feitlik net die fasade oorgebly; die dak is reeds verwyder en die vensters en deuropeninge is toegemessel om verdere verbrokkeling te stuit. Binnekant lê dit besaai met brokke bakstene en bourommel. Die mure is beklad met grafitti-merke. ''Dié Courant'' rig 'n skrywe aan die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] om te verneem hoe sake nou staan. In die baie diplomatieke antwoord kom dit daarop neer: die munisipaliteit het planne ter tafel wat die munisipale dienste, toerisme en ekonomie sal baat (wat al die geboue op die perseel insluit, en aansluit by die voorstelle vervat in die Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk 2023-2027 van die Swartland Munisipaliteit)<ref>"Swartland Spatial Development Framework -2023-2027". Swartland Munisipaliteit, bl. 66: Sien "Objective 2: Proximate convenient and equal access [Economic Environment]", onder "Railway": Onder Landbou: ''Railway Support private operators providing alternative transport between Malmesbury & Moorreesburg.'' Onder Toerisme: ''Implement special train trips between Moorreesburg & Koringberg (Grain and Canola fields, rolling hills and railway line to Bitterfontein).'' / bl. 67, onder "Objective 4: Protect and grow place identity and cultural integrity. [Built Environment]", by "Heritage tourism route": ''Develop a tourism rail route along N7 between Kalbaskraal and Koringberg (start/end at station buildings & include rail experience)''.</ref> en die geld is trouens reeds daar vir die beplanningsfase. Soos af te lei, bly die eiendom steeds in Transnet se besit, maar die munisipaliteit verkry sekere regte en voorwaardes om, onder die wakende oog van die Transnet-stigting, sy inisiatiewe tot uitvoering te bring. Die munisipaliteit wag dus net vir die finale ondertekening, voordat die opruimwerk en beveiliging kan begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250407051622/https://diecourant.co.za/2025/04/04/wd-het-planne-met-vervalle-moorreesburg-stasie/ ''Dié Courant''. 2025. WD het planne met vervalle Moorreesburg-stasie. 4 April.]</ref> === Anglo-Boereoorlog: enkele ure in Boerebesit === {{Hoofartikel|Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog}} Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir Kommandant Ockie T. de Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Engelse soldate wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Swartland Kommando === {{Hoofartikel|Swartland Kommando}} Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag, met sy hoofkwartier in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Die Swartland Kommando het geskiedenis gemaak omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Dit is ook by hierdie Kommando waar die bruin mense uit die publiek die eerste maal in 1980 vrywillige opleiding kon ontvang het. Ook, tydens "Operasie Samoa" in 1987 (waar die inwoners, polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad by betrokke was) het Moorreesburg een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming ontvang het. == Boukuns == [[Lêer:Old school mburg 006.jpg|duimnael|Die Ou Skooltjie toon 'n "stewige houtveranda", aldus Fransen.<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Na afloop van Hans Fransen se laaste deurreis deur die Kaap, beskou hy Moorreesburg eintlik as 'n nuwerige dorp wat redelik laat gestig is. In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' (2004) word enkele geboue wel uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word.<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345.</ref> Bygesê, Fransen se werk spits hom dikwels toe op slegs ''sekere'' historiese argitektoniese elemente (veral in ag genome die historiese bou-omgewing in sy geheel gesien) en is dus nie sprekend van ''al'' die versameling erfgoed uit die omgewing wat beskerming waardig is nie.<ref>Vergelyk 'Cape Agulhas Municipality Heritage Strategy and Action Plan' van Augustus 2024, soos opgestel deur CTS Heritage, bl. 47</ref> {| class="wikitable" |'''Adres of naam''' |'''Kommentaar van Fransen (2004)''' |- |Pastoriestraat 6 |Ou NG Kerk-pastorie, blykbaar 1898 gebou. Die huis is effens verbou; beskik oor twee stoepkamers met geweldriehoek, asook dubbele boogdeur wat as voordeur dien. |- |Ou Skooltjie,<br>Retiefstraat |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. In 1905 opgerig deur die NG Kerk. Gepleisterde enkelverdieping wat op ’n druppel water lyk na die kenmerkende volksboukuns uit die streek. Die uitgeboude ingang(uitsteeksel) is drie vensteropeninge groot; agter is ’n stewige houtveranda. |- |Carnegie-biblioteek |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. Enkelverdieping van steen; twee stoepkamers front elkeen met driedubbele vensters, geskei deur ’n Doriese portiek tussen-in. Die kante van die hoofdak word afgesluit deur half-pedimente. In 1913 ontwerp deur N.T. Cowin. |- |International Hotel, Hoofstraat |Omstreeks 1910 gebou. In 2004 Huis Emmanuel. Dubbelverdieping, 11 openinge groot. Die portiek in die middel staan onder ’n pediment uitgebou; weerskante van die portiek is ’n veranda/balkon met vyf gemesselde boë. |- |Kerkstraat 35 |Omstreeks 1890 gebou. Huis met wolfentdak en sewe openinge; geskei in twee wooneenhede, met ’n geronde veranda. |- |Kerkstraat 41 {{voetnota|Die boek skryf verkeerdelik ‘31 Church Street’. Dit moet 41 wees, want 31 is nie langs Heuwelstraat (‘Hill Street’) geleë nie.}} |Omstreeks 1890 gebou. Vyf openinge in Kerkstraat, naamlik ’n deur met twee skuifraamvensters aan elke kant, met pleister omraam. In Heuwelstraat se kant is daar drie openinge: een deur met skuifraamvensters weerskante daarvan. Hoekstene is ook op die buitehoeke ingemessel. |- |Spoorwegstraat 20 |Omstreeks 1905 gebou. Villa met enkele stoepkamer; hoekstene op die buitehoeke ingemessel; gietyster-veranda met geronde dak op drie kante. |- |Tuinstraat 32 |Hoekvilla met veranda van hout en gietyster. |- |Pleinstraat 15 |Iewers in die 1880’s gebou. Reghoekige huis met drie venster- en een deuropening, met veranda van gietyster. |- |Retiefstraat 15 |’n Soortgelyke huis, maar met drie openinge. Die stoep is hier ook weerskante toegebou, met diamantruitjies. |- |[[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] {{voetnota|in die boek geskryf: “Tiger Milling”}} |Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. ’n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft]. |} === Tiger Oats-gebou === {{Hoofartikel|Tiger Oats-gebou, Moorreesburg}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats gebou (2014)<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Omstreeks Augustus 1905 is die grond voorberei vir die fondasielegging. Die gebou staan sedert '''1906'''. Wat begin het as The African Compressed Fodder Company deur Alfred Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl, sou later uitgekoop word deur die meulenaar en sakeman Frederick John Collier (maar nie sonder die hulp van Charles Stevens nie). In 1910 kry Collier 'n nuwe vennoot by, Daniel Bolton Redler. Twee harde stene maal nie, en Collier en Redler gaan uiteen, met Redler wat die fabriek behou, en 'n nuwe meul vanaf 1926 laat bou in Maitland. 'n Paar jaar ná Redler se afsterwe in 1940 word die eiendom deur die eksekuteur (mnr. Coulter) te koop aangebied aan Anglo American. Die hoofbaas, [[Ernest Oppenheimer]], bied hierdie geleentheid aan Rudy Frankel van Frankel & Co., met dien verstande dat Anglo American sy aandeel daarin kry. Coulter aanvaar die aanbod van £425 000. The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.) kry op 21 September 1944 die nuwe naam: Tiger Oats and National Milling Company Limited. Anglo American verkoop in 1958 sy aandele. Die makro-ekonomiese klimaat, soos die verstedeliking en groter verbruikersbesteding rondom hierdie sentra, noop die openbare maatskappy (waaronder sy vis-, hoender-, veevoer-, bakkery- en selfs rekenaarvertakkings inbegrepe) om markgerig te dink en brandstof te besuinig tydens die oliekrisis. Dit bring mee dat Moorreesburg se Tiger Oats-fabriek al hoe meer op die randgebied beland. Oplaas sluit die fabriek teen die laat-1980's. == Ekonomie == === Ondernemings === Skaars drie jaar ná die aankoms van die spoorlyn, bied Daniel Johannes de Villiers sy wamakery en woonhuis op die dorp te koop aan (10 Mei 1904).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping te Moorreesburg. 3 Mei:8</ref> Op 11, 16 en 20 in ''De Zuid-Afrikaan'' is daar nou sprake van 'n trustee van die insolvente boedel van Daniel Johannes de Villiers wat onder meer die smidswinkel en woonhuis in Hoofstraat op 25 Augustus 1904 vir die publiek te koop sal aanbied.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 11 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 16 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 20 Augustus:1</ref> Op die 8ste September 1904 word (nog 'n insolvente boedel ter sprake) Erf 47 in Hoofstraat van Roelof Pieter van der Merwe aangebied. Dit het wel 'n pasgeboude woonhuis, maar het ook 'n timmermans-, wamakersgeboue en negosiewinkels op.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 23 Augustus:1</ref> Soos te wete, was die The African Compressed Fodder Company, later die Cereal Manufacturing Company, of beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg.<ref name="Lochner.1979.70">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 70</ref> Die African Banking Corporation (A.B.C. Bank) maak sy tak in 1905 oop.<ref name="Lochner.1979.70" /> In 1907 lys die sakegids ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers'' op die dorp 6 graanhandelaars, 5 algemene handelaars (wat van 'n naald tot 'n koevoet verkoop), 3 kleremakers, 2 saal-en-tuie-makers (of -handelaars), 1 bank, 1 brouer en 1 werktuigkundige. Altesaam 19 ondernemings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kelly_s_Directory_of_Merchants_Manufactu/YeLUwvEpfUEC?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA56&printsec=frontcover ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers''. 1907. p. 56]</ref> * Abrahamse & Son (graanhandelaar) * African Banking Corporation (bank) * Alston, P.R. (brouer) * Basson Brothers (algemene handelaar) * Dippenaar, J. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Droomer, J. (algemene handelaar) * Du Toit, H. & A. (graanhandelaar) * Kahn & Levin (graanhandelaar) * Landsman, J. (kleremaker) * Levensohn Brothers (algemene handelaar) * Lombard, Van Aarde & Co. (graanhandelaar) * Loubser, M.P. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Malan & Co. (graanhandelaar) * Muller, P.C. (kleremaker) * Saacks, M. & J. (algemene handelaar) * Slemssen, J.C.H. (werktuigkundige) * Starke & Co. (graanhandelaar) * Van der Westhuizen, A.J. (kleremaker) * Walters Bros. (algemene handelaar) Daarteenoor het die Moorreesburg Sakekamer teen April 2023, in hul speurtog na potensiële lede, meer as 180 ondernemings op Moorreesburg identifiseer.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_165_26_april_2023_lr ''Swartland Joernaal''. 2023. MRB Sakekamer byeen oor energie. 19 April, bl. 2]: Daar is meer as 180 besighede op Moorreesburg identifiseer, na die dorp in vyf dele verdeel is.</ref> ==== Overberg Agri (voorheen MKB) ==== '''Aanloop'''<br> Al word die Eerste Wêreldoorlog en die daaropvolgende ekonomiese oplewing (1925-1928) en depressiejare van die vroeë 1930's dikwels as die hoofredes aangevoer waarom die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig is,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> moet mens nie die 1880's en die Anglo-Boereoorlog buite rekening laat nie. In 1882, skaars vyf jaar ná die opening van Malmesbury se treinstasie in 1877, is die boere van Malmesbury en [[Riebeek-Kasteel]] volgens berigte in 1882 alte deeglik bewus van invoergraan, onder andere uit Amerika, wat in die Kaapse hawe gestort word. Graanpryse het gewissel na aanleiding van vraag en aanbod - hier moet mens Kanada en Australië in die Britse Ryk se rekord- en misoeste natuurlik ook in ag neem. Die groot vloek? Die ondersese telegraafkabel wat al langs die ooskus van Afrika loop. Sodra die boer se skure byna leeg is en die pryse wil opgaan, sou die Kaapse koopman per telegraaf skeepsladings vol graan van heinde en ver ontbied - wat die prys net laat sak - tot nadeel van die Kaapse boer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. 15 Augustus, p. 3, kol. 1: Trouwens, dan wil de heer Louw hen ook geen protectie verschaffen. Maar wat den Malmesburyschen boer niet zou aanstaan, zou dit zijn, dat wanneer zijn schuren zoo goed als ledig zijn en de prijzen beloven op te gaan, de Kaapstadsche koopman per telegraaf scheepsladingen van graan van heinde en verre ontbiedt, het bloote gerucht waarvan de prijzen zou afbrengen tot dat peil waarop 's heeren Louw's "sliding scale" zou ophouden te werken.</ref><ref>De Zuid-Afrikaan. 1882. Riebeekskasteel, 25 November, p. 3, kol. 3: 22. Nov. - Wat hebben wij heet weer! De zon brandt langs den berg dat het kraakt. Geen wonder dat het graan in een paar dagen tijds rijp, ja droog op de velden is geworden. Onze boeren zijn dan ook ijverig aan het inzamelen van den oogst, die tamelijk goed is uitgevallen. Jammer maar dat de Kaapsche kooplieden juis nu koorn uit Amerika inschepen, om den prijs van koloniaal koorn te bederven en den armen boer die betalen moet op deze wijs te dwingen zijn produkt voor een lagen prijs van de hand te zetten. Over een tijdje zal het invoeren wel ophouden zoodra ons koorn is opgekocht, en dan vragen de heeren wat zij willen.</ref> '''Ná die Anglo-Boereoorlog'''<br> Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]] se ontwapening van die Kaapse boere, die ontwrigting van landboubedrywighede deur die algehele reisverbod, rydiere (soos perde) wat in ieder geval deur die weermag in beslag geneem is, lukrake en kwaadwillige konfiskering van goedere of vee vir gewaande oortredings, skade deur sowel die Engelse weermag as ander partye wat op plase aangerig is, drakoniese wetgewing onder die Kaapse krygswet, en die traagheid om kompensasie uit te betaal - het wantroue in die regering geskep. Dit is in hierdie na-oorlogse tydperk toe "coöperatie" veral omstreeks 1903 in feitlik elke uitgawe van die koerant ''De Zuid-Afrikaan'', deur die redakteur [[Onze Jan Hofmeyr]] hoog aangeprys is. Iets ter vermelding: Op Woensdag, 14 September 1904 is [[John X. Merriman]] by die stadsaal in die Paarl aan die woord; hy spreek die Paarl Boeren Vereeniging toe. Hy wys op Frankryk waar daar reeds 5 300 koöperatiewe maatskappye is, selfs hoe Denemarke se beroemde suiwelindustrie nie sonder koöperasies op dreef sou kom nie; die Kaapse boere moet begin plan maak. Volgens hom beskou boere aan die een kant hul plaas as hul eie en persoonlike saak, wat van geen gemeenskaplike belang is nie. Aan die ander kant help dit ook nie jy kyk heeltyd op na die regering nie - daar is buitendien hopeloos te veel burokrasie. Voorspoed kan slegs uit die mense kom, en nie die regering nie. Die volk moet self die dryfkrag wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Paarl Boeren Vereeniging. 17 September, bl. 4</ref> In hierdie tydsgees verskyn klagtebriewe van boere oor die hawerhooiprys in Desember 1904. Die eerste is van "Hard-werkende Boer" van Worcester: na 'n hele jaar se harde werk is hy nie bereid om 5 sjielings per 100 lbs. (pond gewig) vir sy hawer te aanvaar nie. En die vraag word gevra: "Gaan wij maar goedsmoeds onze producten afgeven voor wat gewetenlooze speculateurs believen te geven? Ik denk van neen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 3 Desember, bl. 8, kol. 2</ref> Meneer J.F. Pentz, van [[Hermon]], skryf hul hooikoper sou weer aanvoer die boere in Worcester en ander distrikte is bereid om goedkoop (3 sjielings per 100 lbs.) te betaal. Mnr. Pentz weet egter dat die militêre voorraad teen Desember 1904 lankal uitgeput moet wees en dat die hooikopers se pakhuise leeg moet staan, daarom hou hy sy hooi terug. As daar egter verstandige samewerking was, dan behoort daar geen rede te wees om hawerhooi teen swak pryse te verkoop nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 8 Desember, bl. 4, kol. 6</ref> 'n Veeboer, M.J. van Niekerk van Molen Rivier, [[Ceres]], stel voor dat vyf of ses boere onder mekaar self hul eie hooipakhuis van gegalvaniseerde yster moet oprig wat vyf of seshonderd vragte hooi kan bevat - dit kan tog nie te duur wees nie?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 13 Desember, bl. 4, kol. 4</ref> Dan verskyn die volgende berig in ''De Zuid-Afrikaan'' op 12 Januarie 1905: die boere van Moorreesburg het byeengekom en soos een man besluit om nie hul (hawer)hooi vir onder 3 sjielings per 100 pond gewig te verkoop nie, moontlik die eerste teken van 'n koöperasie op Moorreesburg in embriofase:<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 12 Januarie, bl. 4, kol. 6</ref> {{cquote| Een correspondent van Moorreesburg zond ons Dinsdag het volgende bericht. Een vergadering van boeren werd heden morgen gehouden in overweging te nemen de marktprijs van hooi hier. Na korte onderhandeling werd eendrachtelik besloten de prijs te stellen op 3s. en so niet verkrijgbaar het hooi uit te dorsen of op een andere markt te verkopen voor de beste prijs. De medewerking van gelijke inrichtingen werd uitgenodigd en enige communicatie kan aan de secretaris A.J. van Niekerk gezonden worden. }} Binne twee weke is 'n vergadering op Dinsdag, 17 Januarie 1905, op Malmesbury belê vir die bespreking rakende die oprigting van 'n graanmark.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De Malmesburyse Vergadering. 17 Januarie, bl. 5, kol. 2</ref> In die redakteursbrief is Onze Jan Hofmeyr verheug oor die samewerking wat onder die produsente heers: die boer hoef nie 'n handelaar te wees of te word nie, maar hy moet probeer om die beste mark vir sy produkte te beding en verseker. Sowel kopers as verkopers van hawerhooi was by die vergadering op Malmesbury teenwoordig.<ref name="haverhooi.19.1.1906">''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 19 Januarie, bl. 4, kol. 3</ref> Die volgende verklarings of bewerings word gegee: deels is die bedorwe hawerhooiprys te wyte aan die gulsige kommissie-agente, wat baie lae tenders ingestuur het om kontrakte te verseker, sonder om die belange van die boere in ag te neem. Ook die spoorwegtariewe is verhoog en die Johannesburgse mark is met hooi uit die Transvaal voorsien.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Almal wil egter weet: teen watter prys word hooi in Kaapstad ingevoer? Want volgens mnr. Jacobus Louw kos ingevoerde hooi 5 sjielings 4 pennies per 100 pond, terwyl kuilvoer ("geperst voeder") 4 sjielings 10 pennies per 100 pond kos. Volgens mnr. C. Starke kos kuilvoer 3 sjielings 9 pennies per 100 pond; oor die ingevoerde hooiprys is hy nie heeltemal duidelik seker nie, maar dit moet om en by die prys van kuilvoer kos.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> As dit dan so is, waarom word koloniale hooi dan teen minder as 3 sjielings per 100 pond aangekoop? Van oorproduksie is daar immers geen sprake nie, want dan sou daar tog geen invoere van duisende bale ten duurste gewees het nie.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Drie besluite is op die vergadering geneem:<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> * Eerstens sal geen hooi onder 3 sjielings en 3 pennies per 100 pond verkoop word nie. Al het Moorreesburg die prys vasgestel op 3 sjielings, moet mens in gedagte hou dat die spoorvervoer vanaf die Moorreesburgstasie na Malmesbury omtrent 2¾ pennies per 100 pond vrag bedra. * Tweedens sal 'n kommissie met volmag aangestel word wat die plaaslike hooikopers tegemoet kom. Al klink hierdie besluit teenstrydig met die eerste, is bedinging steeds beter as om van 'n uiterste maatreël gebruik te maak. * Derdens is op 'n afvaardiging besluit om die regering te gaan spreek oor die verhoging van spoorwegtariewe op koloniale landbouprodukte. In die namiddag het die kommissie en die plaaslike hooikopers tot 'n vergelyk gekom: 3 sjielings en 1½ pennie per 100 pond. Dit was 'n kompromie tussen die voorgestelde prys van die vergadering en die prys (3 sjielings) wat sommige hooikopers bereid was om te betaal.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> '''Eerste Wêreldoorlog'''<br> Blykbaar het Moorreesburg reeds in 1912 hul eie Boerevereniging gehad om hulself te organiseer, wat as voorloper gedien het vir MKB.<ref name="Lochner.77.79." /> In daardie jaar is ook De Westelike Graanboeren Ko-operatieve Vereniging (Wesgraan) op Malmesbury gestig (wat oor 'n eeu heen telkemale met ander maatskappye geamalgameer en herbenoem is, onder andere tot WP (Koöperatief) Beperk, tot WPK Landbou Beperk, Kaap Agri Bedryf Limited, en Agrimark Operations Limited).<ref>[https://web.archive.org/web/20250912163313/https://www.kalgroup.co.za/about/our-history KAL Group - Our History]</ref> Wat die Eerste Wêreldoorlog betref: in sy geheel gesien, is tot 136 000 jong Suid-Afrikaners landwyd van produktiewe diens onttrek om te gaan veg, wat 'n arbeidstekort meegebring het. Al was daar nie veel materiële skade in die Unie van Suid-Afrika aangerig nie, het dit wel spoedig die prys van lewensmiddele soos graan, vleis, asook grond die hoogte ingejaag, wat op sy beurt vererger is deur 'n spekulasiemark wat ontstaan het.<ref name="burger.boerdery.piketberg">Burger, W.A. 1975. Boerdery. In: ''Piket teen 'n berg: Die geskiedenis van Piketberg 1660-1970. s.l. s.n., pp. 318-335</ref> Onder andere was die grondpryse hoog, en toe die pryse later sak, was baie boere in die pekel, omdat skuld op hoë grondpryswaardasies aangegaan is.<ref name="MKB2008Geskiedenis">[https://web.archive.org/web/20100227055954/http://www.mkb.co.za/geskiedenis.htm MKB: Geskiedenis (2008-webwerf)]</ref> Derhalwe het boere liggame in die lewe begin roep om oor die pryse, versending en bemarking van hul produkte te waak. Om buitensporige premies teë te werk, vind mens in die Swartland byvoorbeeld vyf graanboere van Piketberg wat in 1916 'n onderlinge brandversekeringsmaatsakppy op 'n koöperatiewe beginsel stig en bestuur - wat nogal gewaagd is vir 'n groep mense sonder enige aktuariële kennis, insidensietabelle of kapitaal. Eers toe die Wet op Koöperasies in 1922 geproklameer is, is die "Piketberg Ko-operatiewe Graanboeren Brand Beschermings Maatschappy Beperkt" in 1923 tot stand gebring.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Die Piketberg-Boere Maatskappy word in 1919 gestig.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Omdat Wesgraan self sy eie lede se graan wou aankoop, om totaal onafhanklik te word van vyandige meulenaars, besluit die direksie op 26 Maart 1918 om hul eie meul op te rig. So is De Boeren Koöperatieve Maatschappy Beperk (Bokomo) op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter.Uitbreiding">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringprodukte. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31-36]</ref> '''Stigting'''<br> '''Januarie 1925''': Na samesprekings wat al sedert 1911 aankom,<ref>[https://archive.org/details/officialyearbook6192sout/page/518/mode/2up?q=%22moorreesburg+elevator%22 Official yearbook of the Union and of Basutoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland. 1923. Grain Elevators. p. 519]</ref> word Moorreesburg se (mielie)graansuier (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) vir die Moorreesburgse boere beskikbaar gestel. Die oprigtingskoste het £25 559 bedra. Die bergingskapasiteit van die graansuier is 2 600 Britse ton (of 2 641,72 metrieke ton).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/OYaFHpg4OrkC?hl=af&gbpv=1&bsq=Moorreesburg Annual Report of the Department of Defence. 1929, bl. 21]: The Moorreesburg elevator has a storage capacity of 2,600 tons. It was opened for business in January, 1925, and the cost of its erection was £25,559. So far it has not proved a success from the point of view of the patronage it has received.</ref> '''1927''': Om jou koring te gradeer en weeg sou jou 3 pennies kos vir byvoorbeeld elke 200 pond koring. 200 pond is eintlik 'n sak koring se inhoud; jy betaal dus per sak koring. Daarbenewens moet jy nog die bergingsgeld betaal. Om jou koring die eerste 10 dae te berg, was gratis. Daarna kos dit jou vanaf begin Oktober tot einde Maart 2 pennies per 200 pond vir elke 30 dae (al lê dit ook nie die volle maand nie). Vanaf begin April tot einde September kos dit 1 pennie per sak koring vir elke 30 dae (al word dit daar ook nie vir 'n volle maande geberg nie).<ref>[https://archive.org/details/IndustrialDevelopmentInSouthAfrica/south-industrial-1927-RTL018149-LowRes/page/104/mode/2up?q=moorreesburg+elevator Department of Mines and Industries. 1927. Industrial development in South Africa.]</ref> '''30 Junie 1930''': Die graansuier is nie eens halfpad vol nie: daar is slegs 1 135 Britse ton (1 153,21 metrieke ton) daarbinne. Boonop is dit 587 ton (596,56 metrieke ton) minder as wat in die vorige 12 maande opgeneem is.<ref>"Annual Report of the General Manager". 1931. p. 34: The total volume of wheat deposited in the Moorreesburg elevator during the year ended 30th June, 1930, represented 1,135 tons only, which is less than half the storage capacity of the elevator and 587 tons below the quantity handled in the preceeding twelve months.</ref> Op <u>'''25 September 1931'''</u> word die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig, net meer as 'n maand nadat die Porterville Koöperatiewe Landboumaatskappy op 8 Augustus 1931 gestig is.<ref name="Richter.Armoede" /> Op die direksie dien J.H. Basson (van die plaas Anyskop, as voorsitter op 4 Desember 1931 verkies<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.S. Marais (Welgelegen, ondervoorsitter<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.P. Smit (Goudmyn), J.C. Carstens (Melkboom), H.A. Hanekom (Hanekomshoop), L.S. Lochner (Drieheuwels) en D.W. Bester (Uitkyk).<ref name="Richter.Armoede" /> Die eerste sekretaris was D.J. Kotzé (Dirkie Tamatie) en is later bevorder tot bestuurder met A.W. (Boekies) Kotzé as sy sekretaris. D.J. Kotzé tree in 1971 af, en word opgevolg deur A.W. Kotzé (wat sedert 1952 aan die Koöperasie verbonde was), met J.W. (Willie) Loubser wat tot sekretaris bevorder is.<ref name="Lochner.77.79." /> Party bronne vermeld dat daar aanvanklik 47 boere koöperasielede was,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> ander weer 55 lede.<ref name="Lochner.77.79." /> '''1931-1935''': So min graan is in die staatsbeheerde graansuier oor vyf jaar hanteer dat die fakture wat uitgereik is maar £75 was (soos wat graan geweeg of geberg is), terwyl die uitgawes, rente en waardevermindering van die graansuier £7 839 bedra. Omdat die graan in 1934 so min was, is die graansuier gesluit en die inhoud na die een in Kaapstad oorgedra. Die Hoofbestuurder van Spoorweë en Hawens het later die opdrag gegee dat die graan wat uit die Moorreesburg-distrik kom voortaan by die graansuier ter plaatse geberg moet word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/TDIa_57aeFgC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&dq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&printsec=frontcover Papers: U.G.. (1936). Suid-Afrika:Staatsdrukker, p. 44]: Moorreesburg Elevator . - Receipts from this elevator , which was completed in 1925 at a cost of £ 25,559 amounted to £ 75 for the five years, 1931-1935, while expenditure , mainly interest and depreciation , over the same period totalled £ 7,839. Owing to the small quantity of wheat offering in 1934, the elevator was closed and the grain diverted to the Capetown elevator, but the General Manager recently instructed that the grain offered in the Moorreesburg District should be stored in the elevator there.</ref> Takke word op Koperfontein (1935) en Koringberg (1936) oopgemaak, waarna op Moravia (1943), Bergrivier (1944) en Langebaanweg (1948, maar sluit in 1977). Hier word boerderybenodigdhede verskaf en graan ontvang.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat daar 'n behoefte aan die herstel van windpompe, plaasmasjinerie en motors ontstaan het, is 'n werkswinkel in Hoofstraat aanvanklik gehuur. Later is 'n nuwe werkswinkel in 1946 opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''28 September 1953''': Die hoeksteen vir 'n nuwe hoofkantoorgebou word gelê. Die gebou word amptelik op 9 Desember ingewy.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Dan word 'n depot in '''1953''' by Leliedam opgerig. In oorleg met buurkoöperasies word daar ooreengekom waar silo's opgerig kan word om oorvleueling te voorkom; in 1955 word aansoek gedoen massaskure te Moorreesburg, Koperfontein en Koringberg op te rig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1957''': Die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging het in 1950 nog ongeveer 481 000 (imperiale) sakke koring hanteer; nou het dit in 1957 opgeskiet na 685 000 (imperiale) sakke. Die opbrengs per morg het ook toegeneem.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Veldtrust/Fywi4U0ftZgC?hl=af&gbpv=1&bsq=1957+opge-+skiet+het&dq=1957+opge-+skiet+het&printsec=frontcover ''Veld Trust News''. 1959. Baie werk wag in winterrëenvalstreek: Meer weiding. Januarie, bl. 30]</ref> '''1963''': Die graansuier op Moorreesburg was een van vele dwarsoor die land wat eintlik vir mielies bedoel was. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens het hul van die begin af bestuur, waarna hulle teen 1963 na die Mielieraad en vandaar na die onmiddellike koöperasies in die omgewing verkoop is (19 van die graansuiers word nog in 2001 gebruik).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Industrial_Archaeology/kIHUS9zUTOEC?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg%20elevator%20terminated&pg=PA143&printsec=frontcover Worth, D. 2005. Gas and Grain. The Conservation of Networked Industrial Landscapes. In: ''Industrial Archaeology: Future Directions''. Duitsland: Springer US, p. 143]: The elevators continued to be managed by South African Railways and Harbours from their inception until 1963. At that time the country elevators, with the exception of Moorreesburg, was transferred first to the Mealie Industry Control Board, and subsequently to the local farmer's co-operatives. Of these, 19 remained in use in 2001.</ref> Natuurlik bly Moorreesburg se graansuier die uitsondering, en bly ook Staatsbesit, want - dis 'n koringproduserende gebied.<ref>Verslag van die Gekose Komitee oor Openbare Rekeninge .... Suid-Afrika, Volksraad, 1961. pp. 74-75: GRAANSUIERS ( par. 43, bl. 73).<br> 340. ''Voorsitter'' ] Mnr . Kruger , die bedryfsresultate van die graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg het 'n wins van R97 344 getoon, vergeleke met 'n wins vergeleke met 'n wins van R1,017,418 in die vorige jaar. Waaraan is die afname in die wins te wyte? (''Mnr. Kruger.'') Dit is hoofsaaklik te wyte aan 'n afname in die uitvoer van mielies.<br> 341. Beskik die Administrasie nou net oor graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg? - Ja. Die nuwe graansuier by Oos-Londen sal egter eersdaags in werking kom. Hierdie graansuier is feitlik voltooi, maar daar is geen mielies om daarin opgeneem te word nie.<br> 342. Ek merk dat 6,574 ton koring in die loop van die jaar in die graansuiers opgeneem is. Is dit koring wat ingevoer is? Ja<br> 343. [''Mnr. S.J.M. Steyn''] Kan u meer inligting verstrek in verband met die bedrag van R42,679 ten opsigte van graansuiertarief en -opslagkoste op 706,610 sakke wat gedurende April 1963 in die binnelandse graansuiers opgeneem is? - Ja. Hierdie bedrag verteenwoordig inkomste wat in 1963-'64 verkry is uit graan wat in ons binnelandse graansuiers opgeneem was. Hierdie graansuiers is sedertdien verkoop.<br> 344. (''Voorsitter'') Hoeveel binnelandse graansuiers is destyds verkoop? Vier-en-dertig. Al binnelandse graansuier wat ons behou het, is die een by Moorreesburg.<br> 345. Waarom is die Moorreesburgse graansuier behou? — (''Mnr. Fawdry'') Al die graansuiers wat mielies hanteer, is aan die Mielieraad verkoop. Moorreesburg is egter 'n koringproduserende gebied.</ref> '''1965''': MKB teken sy hoogste ledetal aan: 2 079.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Op 1 Julie 1965 word die Vereniging formeel 'n Koöperasie. Die Registrateur van Koöperasies het in 1965 die volgende oor MKB gesê: "Arm is hy gebore, maar ryklik is hy geseën en ryklik het hy groot en sterk geword. Die Moorreesburg Koöperasie is soos die groot akkerboom, wat eers 'n akkertjie was, maar waarvan die uitgestrekte takke nou diens, vrede en rus bied."<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omstreeks '''1971''': Met die desimalisering van Suid-Afrika in 1961 is die metrieke stelsel by 'n sak koring eers tien jaar later ingevoer, toe die imperiale sak koring van weleer 90 kg geword het (dit was eintlik 203 lbs., dit wil sê 3 pond massa vir die streepsak self, met 200 pond koring in die sak). Maar ná 1976 het die gewig van die sak koring 70 kg geword.<ref name="Richter.Berging">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA121 Richter, G. 2010. Die berging van graan. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 115-124]</ref> Die eerste silo's van die koöperasie word in '''1972''' opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1974-1975''': Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens sluit hul graansuier op Moorreesburg.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/South_African_Railways_and_Harbours_Stat/MtdlLShEhTIC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22Die%20graansuier%20op%20Moorreesburg%20is%20gesluit%22&printsec=frontcover Verslag van die Kontroleur en Ouditeur-generaal oor die Rekenings van die Suid-Afrikaanse Spoorwegadministrasie, 1974-75, bl. 38]: Bedryfsresultate vir 1974-75 toon 'n wins van R1 235 378 vergeleke met 'n verlies van R697 400 in die vorige jaar. Die graansuier op Moorreesburg is gesluit. Terwyl geen inkomste uit hierdie bate gedurende die jaar verkry is nie, is uitgawe van R4 989 aangegaan, hoofsaaklik ten opsigte van waardevermindering en rente op kapitaal, en dit is in die bedryfsresultate ingesluit.</ref> Tussen 1960 en 1978 is daar 'n drastiese afname in die getal lede - 908 minder mense. Dit word toegeskryf aan die ontvolking van die platteland: boere verkoop hul plase aan ander grondeienaars en trek dorpe of stede toe. Dit blyk wel dat die groter ekonomiese eenhede hoër produksie en opbrengste lewer, soos afgelei kan word uit die tabel (ponde en pennies is omgeskakel na Rand en sent):<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Steekproefjaar''' | valign="top" |'''Ledetal''' | valign="top" |'''Koringproduksie''' | valign="top" |'''Wintergraan-''' '''produksie''' | valign="top" |'''Omset (R)''' | valign="top" |'''Wins (R)''' | valign="top" |'''Verlies (R)''' |- | valign="top" |1931/32 | valign="top" |55 | valign="top" |4 723 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |9 230 | valign="top" |- | valign="top" |122 |- | valign="top" |1940/41 | valign="top" |567 | valign="top" |181 239 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |584 932 | valign="top" |9 597 | valign="top" |- |- | valign="top" |1949/50 | valign="top" |1 226 | valign="top" |421 204 Imp. sakke | valign="top" |44 693 Imp. sakke | valign="top" |2 883 612 | valign="top" |25 136 | valign="top" |- |- | valign="top" |1959/60 | valign="top" |1 876 | valign="top" |717 431 Imp. sakke | valign="top" |26 539 Imp. sakke | valign="top" |6 471 028 | valign="top" |89 820 | valign="top" |- |- | valign="top" |1969/70 | valign="top" |1 106 | valign="top" |526 289 Imp. sakke | valign="top" |8 728 Imp. sakke | valign="top" |7 438 949 | valign="top" |235 440 | valign="top" |- |- | valign="top" |1977/78 | valign="top" |968 | valign="top" |1 195 657 Metr. sakke | valign="top" |54 872 Metr. sakke | valign="top" |20 633 426 | valign="top" |747 364 | valign="top" |- |} In '''1979''' bedien MKB boere van Koringberg, Aurora, Hopefield, Het Kruis, Redelinghuys, Sandberg, Leipoldtville, 'n deel van Graafwater en 'n deel van Velddrift. Ontvangsdepots vind mens op Moorreesburg, Moravia, Koringberg en Koperfontein - met graansuiers wat altesaam 114 788 metrieke ton koring kan bevat, of dan 1 639 833 metrieke sakke koring (dus 70 kg-sakke). Daar is ook twee buitedepots op Ratelfontein en Bergrivier. Bo en behalwe die silo's is daar ook groot graanskure, 'n moderne werkswinkel en 'n motorhawe in MKB se naam.<ref name="Lochner.77.79." /> Dan nog is MKB die grootste werkgewer op Moorreesburg in 1979: die 169 werknemers word geklassifiseer 68 blank en 101 nie-blanke werknemers. Die onderneming verskaf ook behuising vir sy werknemers.<ref name="Lochner.77.79." /> In 1979 dien op die direksie A.B.J. van der Merwe (voorsitter), J.C. de Jongh (Graafwater, ondervoorsitter), J.E. Carstens, J.H. Visser (Sauer), M.H. Koch, P.J. Brink (Aurora), A.J. Ackermann, P.S. Theron (Koringberg), D.J. kotzé en A.A. Serdyn. Die bestuurder is A.W. (Boekies) Kotzé en die sekretaris steeds J.W. (Willie) Loubser.<ref name="Lochner.77.79.">Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 77-79</ref> MKB se koringontvangste styg van 96 131 ton in 1980 tot 159 780 ton in 1985.<ref name="Richter.Berging" /> '''1982''': In die Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek staan: "Die Moorreesburg Koringboere Koöperasie hanteer jaarliks 40% van die totale graanoes van die Swartlandstreek. Die gemiddelde koringopbrengs is ongeveer 1,2 ton per hektaar." <ref>Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek. 1982. Moorreesburg. Pretoria : S.A. Assoc. of Municipal Employees, bl. 38.</ref> '''1983''': die hoofkantoor word uitgebrei - kantore vir senior bestuur en 'n nuwe raadsaal word aangebou, asook 'n selfbedieningswinkel op die grondverdieping.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Aan die einde van '''1996''' is die Koringraad ontbind.<ref name="Richter.Armoede">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA73 Richter, G. 2010. Armoede en uitkoms. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 73-78]</ref> In '''1998''' word die handelsafdeling van die Bergriviertak na Velddrif verskuif waar 'n winkelkompleks en brandstofvulstasie gebou is.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat kanola sedert 1995 in die omgewing verbou is vir kookolie en margarien, is 'n oliepers op Moorreesburg in '''1998/1999''' opgerig.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912183832/https://www.grainsa.co.za/ebook/GSA-Geskiedenisboek.pdf GraanSA. 2016. Die Graan- en Oliesadebedryf van Suid-Afrika: 'n reis deur tyd, bl. 67]</ref> Rekordoeste word in 1987, 1993, 1996 (meer as 250 000 ton) en 2002 aangeteken toe meer as 200 000 ton koring by MKB se silo's aankom.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''Van maatskappy tot Overberg Agri'''<br> Terwyl Frankryk in 2025 nog 22 589 koöperasies (van welke aard ook) het,<ref>[https://web.archive.org/web/20250912195126/https://coops4dev.coop/fr/4deveurope/france Coops4dev.coop]</ref> en in Nederland daar as't ware 'n oplewing vanaf 5 007 (2010) tot 9 539 (2024) koöperasies sigbaar is,<ref>[https://web.archive.org/web/20250514080205/https://cooperatie.nl/veelgestelde-vragen/hoeveel-cooperaties-zijn-er-in-nederland/Cooperatie.nl : Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?]</ref> word Suid-Afrikaanse ''koöperasies'' sedert 1994 toenemend ''korporasies''. In navolging van baie koöperasies, word Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk op 28 Junie 1999 ook 'n privaatmaatskappy,<ref name="delist">[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. In dieselfde jaar word 'n openbare maatskappy gestig, die Graanboere Groep Beperk - die ou koöperasie-'aandele' van die MKB-lede word soontoe oorgedra.<ref name="Richter.Transformasie" /> MKB word dus die bedryfsmaatskappy/bedryfsliggaam/volfiliaal van Graanboere Groep Beperk.<ref>[https://web.archive.org/web/20090918200246/http://www.mkb.co.za/index.htm MKB Tuisblad]</ref><ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> Van die redes vir samesmeltings vind mens in die tydperk sedert einde 2003/begin 2004 toe amalgamasieplanne en gesprekke die botoon gevoer het. Boland Agri Beherend, Graanboere Groep en WPK Beleggings het in dié tyd die moontlikheid bespreek om saam te smelt<ref>[https://archive.is/v8yiR#selection-1553.0-1577.259 ''Landbouweekblad''. 2024. MKB wil steeds saamwerk, 4 Junie.]</ref> (dit het wel op 'n nulletjie uitgeloop - Boland Agri en WPK Beleggings het egter saamgesmelt om Kaap Agri Beperk te word). Die volgende voordele is in hierdie tydperk uitgelig - bewoording soos "ontsluiting van energie deur kragte saam te snoer", "'n groter besigheid in die streek te skep", "om kundigheid te verpoel", "om gemeenskaplike bedreigings beter die hoof te bied", "gesamentlike belange te beskerm", "risiko's te versprei", "dupliserende aksies uit te skakel", "om groter aankoopvolumes te bekom", "besparings in bedryfskoste", "optimale aanwending van bronne", "uiteenlopende besighede sal na mekaar kan groei en by mekaar inskakel wanneer die tyd daarvoor geleë is". Boere sou ook beter daaraan toe wees "omrede die landboubesigheid bestaan met steeds dieselfde doel as tydens die oorspronklike stigting van koöperasies, naamlik om 'n sterker produsentebesigheid van boere vir boere wat voedsel en vesel in 'n volhoubare platteland, met kwaliteitlewe vir al die betrokkenes, te produseer".<ref name="Richter.Transformasie" /> Kortom: aandeelhouers moet tevrede gestel word. In wese voel die skrywer, Gawie Richter, in sy boek ''Geskiedenis van die Koringbedryf'' (2010) dat die lede en veral die jonger geslag boere nie meer dieselfde lojaliteit soos hul ouers teenoor hul landboubesigheid koester as tydens die koöperatiewe era nie; dat daar selfs van 'n [[vervreemding]]sgevoel gepraat kan word. Dan weer, die boere kan wel 'n waardevolle neseiertjie in die maatskappy geniet, wat voorheen nie so maklik en vryelik verhandelbaar was nie. Selfs al is hierdie boere nie meer aandeelhouers nie, baat hulle steeds by die maatskappy - naamlik beter diens - die hoofdoel is wel nie meer om die produksiemiddele laag te hou nie, maar om wel goeie dividende te lewer.<ref name="Richter.Transformasie" /> Ander ontwikkelings by MKB sluit in: '''2000''': Die stoor agter die hoofgebou word as konferensiesentrum ingerig en die Jan Basson Sentrum gedoop.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Die sentrum kon gehuur word vir konferensies en funksies soos troues en verjaardagvieringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121105121310/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/jan-basson-sentru-verhuring MKB Jan Basson Sentrum (2011-webwerf)]</ref> '''2003''': Petfood Caterers (Edms) Bpk (PFC) word gestig en vervaardig droë hondekos. Teen 2011 is daar meer as 40 personeellede in diens; daar is twee handelsmerke: Trusty en Menu.<ref name="MKB2011.h.">[https://web.archive.org/web/20130501034515/http://www.mkb.co.za/index.php/kommersieel/hondekos MBK Hondekos (2011-webwerf)]</ref> '''2006''': MKB en Southern Oil van Swellendam neem gesamentlik die Swartland Oliepers op Moorreesburg oor.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In '''2008''' daal die ledetal tot 466 lede; die daling word steeds toegeskryf aan ontvolking van plase.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In dieselfde jaar het MKB se silo's oor sy hele afsetgebied 'n opbergingskapasiteit van 195 550 metrieke ton.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> (Teen 2011 is die bergingskapasiteit van die silokompleks op Moorreesburg alleen 52 500 ton vir koringberging, en 6 700 ton vir kanola).<ref>[https://web.archive.org/web/20130503190704/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/graanafdeling/moorreesburg MKB Mooreesburg Graanafdeling (2011-webwerf)]</ref> '''2010''': Die Graanverkrygingskantoor en die Hyundai Dienssentrum word op Moorreesburg geopen; die OK Grocer te Velddrif word oorgeneem.<ref name="MKB2011" /> '''2011''': Die OK Grocer op Citrusdal en die Shell Vulstasie by Moorreesburg word oorgeneem; NutroScience op Malmesbury word gekoop.<ref name="MKB2011">[https://web.archive.org/web/20130503190806/http://www.mkb.co.za/index.php/korporatief/geskiedenis MKB.co.za (2011-webwerf)]</ref> In '''2011''' verskaf MKB werk aan meer as 300 personeellede. Dienspunte sluit in: Koperfontein, Velddrif, Langebaan, Bergrivier, Moravia, Citrusdal en Leliedam. Ses silokomplekse, vier LandMark-handelswinkels, drie saadaanlegte, twee OK Grocer-winkels, plus 'n hondekosaanleg (Petfood Caterers) op Moorreesburg, 'n versekerings- en makelaarsafdeling met twee kantore, 'n meganisasie-afdeling asook hoofkwartier op Moorreesburg getuig wat oor 80 jaar tot stand gebring is. Die omset vir die boekjaar 2010 tot 2011 het bykans R450 miljoen beloop. Dit is ook in 2011 toe Senwes (gesetel op Klerksdorp) begin belangstelling toon het in MKB.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912165839/https://www2.senwes.co.za/files/main_articles/2011/12/20/advertensie_AFR.pdf Senwes Aanbod]</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/courant_145_issuu MKB verkoop straks gedeelte aan Senwes: Struktuur kan nou ná 80 verander]</ref> In die 2012- jaarverslag van Senwes staan: "Die voorgestelde verkryging van 'n meerderheidsaandeel in Graan Boere Groep Beperk (GBG) van Moorreesburg was onsuksesvol", by 2 Augustus 2011 "Moontlike verkryging van belang in Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk ('MKB')". Maar op 21 Februarie 2012: "Trek omsigtigheid terug op MKB (Graanboere Groep Beperk)." <ref>[https://web.archive.org/web/20250912164423/https://www2.senwes.co.za/Files/main_corporate/annual_reports/2012/Senwes_Jaarverslag_2012.pdf Senwes Jaarverslag 2012, bl. 14]</ref> Die rede wat glo aangevoer is, is dat die MKB-aandeelhouers nie bereid was om toe te laat dat 'n enkele aandeelhouer meer as 10% besit nie. Aangesien onder die aandeelhouers 61% wel toegeneë was om hierdie verandering te aanvaar, terwyl slegs 39% die status quo verkies het, glo die ''Western Cape Business News'' die prys per aandeel wat Senwes sou aangebied het was die eintlike probleem.<ref>[https://web.archive.org/web/20170302110616/http://www.wcbn.co.za/articles/dailynews/2908/Senwes+Retreats+From+Western+Cape.html ''Western Cape Business News''. 2012. Senwes Retreats from Western Cape. 9 April]</ref> MKB smelt in 2011 egter saam met Overberg Agri.<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> Overberg Agri is op sy beurt weer 'n amalgamasie in 2005 van die Bredasdorp-Napier Landbougroep (BNK = Bredasdorp-Napier Koöperasie), en Caledon-Riviersonderend Landboubeheermaatskappy Bpk. (CRK = Caledon-Riviersonderend Koöperasie);<ref>[https://archive.is/iSk53#selection-1039.0-1039.554 Overberg Agri. 2024. Meer oor ons]</ref> hierdie samesmelting is moontlik gemaak nadat die beslote korporasies teen die einde van die negentigerjare maatskappye geword het (CRK op 30 Januarie 1998 en BNK op 2 Maart 1998).<ref name="delist" /> Op '''17 Oktober 2017''' gee die lede van die Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk amptelik te kenne - hulle het gestem: die maatskappy moet ontbind. Die spesiale besluit is reeds op 28 September 2017 by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CPIC) ingedien.<ref>[https://archive.org/details/393232310/41254_17-11/mode/2up?q=koringboere Staatskoerant, No. 41254. 17 November 2017, bl. 14]</ref> '''2021''': Moorreesburg se kanolapers kan 6 000 ton kanola per maand verwerk, of 72 000 ton per jaar. Die vooruitsig was om 255 000 ton kanola teen einde 2022 te verwerk.<ref>[https://archive.is/a1tgV Genis, A. 2021. Swartland kan meer kanola produseer. ''Landbouweekblad'', 22 Okt.]</ref> ==== Erdvark Engineering (oorsprong) ==== In 1952 stig Willem Marais die ''Erdvark Ploegfabriek'' (Edms. Bpk.) op Moorreesburg. In 1971 sluit sy seun, Sarel Marais, hom by die besigheid aan. Twee fabrieke word gelyktydig bedryf, by name die een op Philippi op die [[Kaapse Vlakte]] en die een op Moorreesburg. Die Philippi-fabriek spits hom hoofsaaklik toe op die vervaardiging van slytonderdele en groot ploegimplemente; die fabriek op Moorreesburg fokus weer op die kleiner implemente.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Met Willem Marais se afsterwe in 1975 neem sy seun die bedryf oor. Hy verkoop die Philippi-fabriek in 1986 en skuif die onderneming Moorreesburg toe.<ref name="Erdvark2025" /> Die ploegfabriek word omstreeks Oktober 1990<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> as lopende onderneming oorgekoop deur Thian Rossouw; die fabriek en personeel word hierna opnuut by Trawal gevestig,<ref name="Erdvark2025" /> sowat 14,5 km buitekant [[Klawer]] (of sowat 168 km noord van Moorreesburg). Skaarploeë is van die begin af vir koringproduksie gebruik, totdat skottelploeë sedert die 1930's toenemend in gebruik geneem is.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA106 Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African Sun Media, p. 106]</ref> Waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: Op soortgelyke wyse het Erdvark aanvanklik verstelbare rysterplaat- en beitelploeë vervaardig, waarna die skottelploeë 'n groter markaanvraag begin geniet het. Sedertdien ontwikkel Erdvark ook allerlei skrapers en skroppe, maar veral sedert die 2010's ook walgooiers (of operdploeë) geskik vir die vrugte- en neutebedryf. Daarbenewens het die ontwikkeling van verstelbare skeurploeë met hidrouliese stelsels en moderne beitelploeë twee jaar geduur.<ref name="Erdvark2025" /> ==== Moorrees-bakkery ==== In die RSG-program "Doen jou eie ding", uitgesaai op Dinsdag, 19 Augustus 2025 vanaf 11:30 tot 12:00, gesels Ryk van Niekerk met Carien Hugo-Waring, die stigter en eienares van die ''Moorrees''-bakkery, 'n nisbakkery op Moorreesburg, op die hoek van Royal- en Hoofstraat (Hoofstraat 8). Die onderneming het in 2021 tydens die Covid-grendeltyd tot stand gekom.<ref name="doenjoueieding19aug25">[https://omny.fm/shows/doen-jou-eie-ding/doen-jou-eie-ding-19-augustus-2025 Radio Sonder Grense. 2025. Doen jou eie ding: 19 Augustus.]</ref> Hugo-Waring, 'n plattelander van geboorte, het na die eerste grendeltyd vanaf Durbanville na Moorreesburg getrek, met die droom om iets nuuts op die platteland te begin. Sy wou ook haar dogter op die platteland grootmaak.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Hugo-Waring se agtergrond is eintlik die wynbedryf, maar sy is opgelei in hotelbestuur en het oorsee gewerk: 5 jaar in Skotland. Terug in Suid-Afrika doen sy ervaring op in die wynbedryf, veral wat verkope, handelsmerkbestuur en verspreiding aanbetref. Sy werk onder meer vir die Ruperts. Met die eerste Covid-grendeltyd kom die gesin voor 'n keuse te staan; daar word besluit op 'n nuwe begin op Moorreesburg.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Die perseel van ''Moorrees'' het voorheen aan die Shoprite-groep behoort; dit was 'n akademie waar bakkers opgelei is. Met die Covid-tydperk gaan die hele projek ten gronde, omdat die nodige ondersteuning van die sektorale onderwys- en opleidingsowerhede verdwyn het; kontakonderwys is verbied: slegs die gebou en die toerusting bly agter slot en grendel oor. Die een se dood is die ander se brood: Hugo-Waring het die potensiaal raakgesien, welwetend dat die gesin vyf jaar lank bloedweinige omset sou toon - niks kom oornag nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Moorreesburg se ligging lê tussen êrens en nêrens: die dorp se inherente koopkrag is bitter beperk, maar die dorp self is in die middelpunt van die Swartland geleë, omring deur agt dorpe in die onmiddellike 45-minute-radius. Die mark is dus binne- en buitekant die dorp geleë. Ironies genoeg sit Moorreesburg in die hartjie van die koringland, maar daar was geen langfermentasiesuurdeegbrood (dus, met 'n lang rys- of gistingstyd) op die rakke te vinde nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ses weke voordat die opening sou plaasvind (1 Julie 2021 was die openingsdag) is die sakeplan opgetrek en al die nodige reëlings getref, en slegs twee dae voor die opening word die tweede grendeltyd aangekondig. Dit het alles vertraag; daardie eerste ses maande was maar suur brood eet: nie alleen kom die sakeplan tot stilstand nie; boonop ontstaan daar 'n kontantvloeiprobleem. ''Moorrees'' bestaan in wese slegs op papier.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Jaar 1 was Carien Hugo-Waring alleen in die bakkery aan die bak en brou. 10 000 brode later was sy tevrede met haar vordering en stel 'n personeellid aan. Ten tyde van die uitsending (Augustus 2025) is daar drie persone in die bakkery werksaam.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Nie alleen is die bakkery 'n arbeidsintensiewe werk nie, die toerusting self is duur, veral in ag genome dat 'n goedkoop produk (brood) gemaak moet word. Die eerste drie jaar is 'n huurkontrak aangegaan; in 2024 is die (ou, maar duursame en werkende) toerusting gekoop.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Benewens die bakkery, is daar ook 'n restaurantjie, 'n eie steenmeul (steengemaalde meel word landwyd versend), 'n AirBNB, asook werkswinkels/aanlynkursusse in bedryf. Slegs tussen 300 en 500 brode word per week gebak, wat hierdie broodnodige diversifisering regverdig. Pleks daarvan om jou op 'n magdom afsetgebiede (lees: supermarkte) te verlaat, word daar eerder op "broodvennote" (soos restaurante, deli's, koffieroosters, asook hotelle <ref name="MM16Aug2025">[https://archive.is/oQTDa Roberts, M. 2025. Herlaai jou pap stadsbatterye op Koringberg. ''Maroela Media'', 16 Augustus.]</ref>), verhoudings en wedersydse lojaliteit gefokus - dit is sakelui wat begrip het vir die produk self: brood wat geskik is vir diegene wat ly aan suikersiekte of glutenonverdraagsaamheid. Sulke vennote skrik nie vir die hoër broodprys vergeleke met 'n gewone winkelbrood nie. Met die radio-uitsending het die bakkery reeds elf sulke broodvennote dwarsoor die Swartland (en Weskus) in sy adresboekie. Dié brode word verpak en vriende van die bakkery wat op Moorreesburg bly (of personeellede) lewer die produk op ander dorpe af. Met die besendings word diegene in brood betaal. Deur hierdie sakemodel word die verspreidingskoste verminder, sodat die gewone koper nie R100,00 vir 'n brood hoef op te dok nie. Aflewerings vind weekliks nou ook op Hopefield en Langebaan plaas. Ten tyde van die uitsending kos 1 kg-panbrode vanaf R40,00; 1,5 kg-panbrode (vol sade aan die buitekant) kos tot so R65,00.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ter prysvergelyking: 'n winkelbrood se winskopieprys tussen 25 Augustus en 7 September 2025 bedra omtrent R16,99.<ref>[https://web.archive.org/web/20250906081852if_/https://specials.shoprite.co.za/deals/wcmajordeals25aug07sep25/files/assets/common/downloads/wcmajordeals25aug07sep25.pdf?uni=4f7080c622334739dedbb657b7e921ed Winskopieblad van Shoprite, 25 Augustus tot 27 September 2025]</ref> Deur 'n leweransier van supermarkte te wees, bevind Hugo-Waring, skep jy eintlik kompetisie teen jouself gerig - jy neem jou eie brood uit jou mond uit. Die broodvennote is deur persoonlike reklame gewerf: kopers van die brode self, of by netwerkaangeleenthede waar 'n broodjie met belangstellendes gebreek word en 'n praatjie aangebied is.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Wat die kursusse aanbetref was daar al omtrent 250 leerlinge, waarvan 5 buitelanders: individue van Ghana, Spanje, Frankryk, Kanada en Australië.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> == Biblioteekdiens == === Carnegie-biblioteek === ==== Stigting ==== 'n Afvaardiging uit die publiek het op 4 April 1911 die Stadsraad genader, met die wens om jaarliks 'n bydrae te maak vir 'n biblioteek. Die raad was hiervoor te vinde, en 'n openbare vergadering van belangstellendes is belê. Die besluit is geneem om 'n biblioteek te stig, en die Carnegie-biblioteek het in dieselfde jaar nog tot stand gekom. Die dryfkrag agter die stigting was die "bekende, statige miss Koch, 'n oujongdame" van die plaas Biesiesfontein.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 71</ref> Of so lui J.J. Lochner se paragraaf in NG Moorreesburg se eeufeesboek. Die ware toedrag van sake is baie meer omvangryk [[Moorreesburg/Korrespondensie_ter_stigting_van_die_Carnegie-biblioteek_op_Moorreesburg|as mens eers die briewe onder oë kry.]] "Concert te Moorreesburg" verskyn as koerantkop op 24 Desember 1903 in ''De Zuid-Afrikaan''. Al was dit op die dag van die uitvoering bitter warm, en al kon mens nie verwag dat die boere van heinde en ver af sou opdaag nie, was die opkoms nietemin bevredigend en £12 is ingesamel. Die toegangskaartjies het 2 sjielings en 1 sjieling onderskeidelik gekos:<ref>[https://web.archive.org/web/20250823152110/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4200/za-1903-12-24.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1903. Concert te Moorreesburg. 24 December 1903: 6]</ref> {{cquote| Het eerste van een reeks concerten, door de jongelieden van deze plaats onder leiding van juff. Koch te worden gegeven, de opbrengst waarvan bestemd is voor het aankopen van boeken voor een publieke leeskamer, liep gisteraand uitmuntend goed af. Het doel is ontegenzeggelijk goed en in het oefenen krijgen onze jonge menschen een kans om het sluimerend talent in menigeen te ontwikkelen, de smaak voor goede muziek wordt aangekweekt, terwijl velen voor achteruitgang op intellectueel gebied bewaard word. }} Op 1 Augustus 1905 verskyn 'n kort beriggie in ''De Zuid-Afrikaan''. Die vorige aand het die jongmense die tweede van 'n reeks konserte op Moorreesburg gelewer, waarvan die opbrengs bestem was vir 'n "boekerij". Daar was ook 'n groot opkoms van "buitenlieden",{{voetnota|plattelandsbewoners, of besoekers van buite die dorp wat op plase bly}} in so 'n mate dat laatkommers geen sitplek kon kry nie. Die korrespondent dink kinders moet liefs dieselfde toegangsgeld gevra word as dié van volwassenes, om sodoende die "onwenselike element" stellig te verminder sodat daar meer plek vir die ouer mense kan wees. Die eerste gedeelte van die program was puik. Die tweede helfte minder goed; die tussensprake was feitlik onhoorbaar, omdat die kinders wou "sien". Tog word die uitvoerders geloof vir die wyse waarop hulle hierdie moeilikheid die hoof gebied het.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 1 Augustus:4, kolom 7]</ref> Op 19 April 1907 is die eerste aansoek gerig aan die Skots-Amerikaanse filantroop, [[Andrew Carnegie]], en het misluk. Reeds die afgelope twee jaar lank (dus, vanaf 1905 en vroeër) is konserte in Moorreesburg en omstreke gehou om geld in te samel. Uit 'n arm gemeenskap kon slegs £30 bymekaar geskraap word. In hul pleidooi word ook uitgewei hoe die Moorreesburgers tot onlangs toe nog van die wêreld afgesny was, en maar die geringste opvoeding geniet het. Selfs al is die brandende begeerte van die platsak inwoners (te wete kleinboere, kramers en ambagsmanne) daar, kan mens mos nie bloed uit 'n klip tap nie. Dit sal 'n klein ewigheid duur voordat daardie biblioteekdroom eendag bewaarheid word. Op 29 September 1908 verskyn byvoorbeeld die volgende uittreksel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bladsy 5, kolom 7), wat handel oor een van die konserte wat Koch gereël en 'n week tevore aangebied is. Dit blyk teen dié tyd 'n jaarlikse instelling te wees. Cissy van Niekerk was die sangeres, en Cohen die violis.<ref>[https://web.archive.org/web/20250505091516/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4244/za-1908-09-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg - publieke leeskamer. 29 September:5]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg - Publieke leeskamer''' Op de avond van de 22ste dezer werd er alhier een konsert gegeven tot ondersteuning van het Publieke Leeskamer Fonds. De nette en geschikte kerkzaal, verlicht en versierd op een luisterrijke wijze, was gevuld met een aanzienlik aantal der inwoners van het dorp en omliggende boereplaatsen.<br> Ds. Retief wees in een kort openingswoord, betreffende het doel van het konsert, op de voordelen, welke een leeskamer verschaft, en meende dus, dat een onderneming als deze door het publiek ondersteun diende te worden. Hij noemde de naam van mej. Koch, als stichtster van het Fonds, en komplimenteerde haar over de ijver door haar aan de dag gelegd en de moeite en opoffering zich getroost, om dit konsert elke jaar een sukses te maken. Sprekende over het financiële, bleek het, dat een geschenk van £25 ontvangen werd van de ed. heer J.A.C. Graaff, L.W.R., alsook kleinere geschenken van de ed. heer F.S. Malan, L.W.V., de heer A.P.W. Immelman, L.W.V., en de heren Smuts en Koch. Hij bedankte verder mej. Cissy van Niekerk en de heer M. Cohen voor hun overkomst van Tulbagh en Piketberg respektievelik, om ook deel te nemen aan het programma. Het programma werd vervolgens op uitmuntende wijze afgehandeld.[...] }} Die eerste aansoek by Carnegie het moontlik misluk omrede die bedoelinge hopeloos te vaag omskryf was. Al het die poging misluk, bly hierdie korrespondensie by Carnegie geargiveer (en later, die Home Trust Co.).<ref>Home Trust Company. "Carnegie Public Library, Moorreesburg, South Africa." Correspondence. [August 21, 1911]. Columbia Digital Library Collections [Columbia University Libraries]. Toegang 14 Julie 2024. https://doi.org/10.7916/d8-7f0f-by77</ref> In Julie 1911 word 'n tweede poging aangewend. Die bewoording verander merkbaar. Ná 4 jaar se onverdrote ywer sedert die eerste briewepoging in 1907, is daar in 1911 nou altesaam £73 ingesamel, en ook maar net omdat 'n parlementslid £25 tot die fonds bygedra het; dáársonder, het die £30 nie eens verdubbel nie. Die gemeenskap het eenvoudig nie die geld of die middele nie. Hierdie keer word daar spesifiek gelet op die gegewe data wat verlang word, naamlik: die bevolkingstal wat voordeel sal trek uit 'n biblioteek en die impak daarvan; presies wat die wetgewing van die Kaapkolonie behels; {{voetnota|Al was unievorming in 1910, 'n jaar tevore, was van die wetgewing in die Kaapprovinsie nou uit die Kaapkoloniedae.}} hoeveel die regering bereid is om by te dra; of daar grond beskikbaar is; en wie verantwoordelik gaan wees vir die instandhouding van die biblioteek. Nou gaan dit ook nie meer gewoon net om arm plattelanders nie, nee, maar Suid-Afrikaners én Britte wat vir die hawermoutfabriek werk wat bevoordeel sal word. Die bevolking in die streek tel 3&nbsp;000 mense, wat eweneens by die biblioteek sal baatvind. Die munisipaliteit en die staat sal gesamentlik £100 per jaar betaal vir die instandhouding. Die NG Kerk het grond gratis beskikbaar gestel: 100 x 100 voet. En die gewenste bedrag word uitdruklik op papier gestel vir die oprigting van 'n biblioteek: £1&nbsp;500. Hierdie brief is op 10 Julie 1911 geskryf. Verder het Maria D. Koch (die sekretaresse van die biblioteekkomitee) ook strategies die troefkaart gespeel: as die woord van 'n stadsklerk, die burgemeester, die dorpsraad en die predikant nie 'n geldmagnaat kan oortuig nie, beroep sy haar op die hoogste gesag, naamlik die Minister van Opvoeding, [[François Stephanus Malan]], om 'n goeie woordjie vir haar te doen. Dit doen hy ook. Dit het die gewenste uitwerking. In 'n brief, gedagteken 21 Augustus 1911, word die aansoek toegestaan. J.P. du Toit, die voorsitter van die biblioteekkomitee, word deur hierdie brief daarvan in kennis gestel. £1 500 word bewillig slegs vir die oprigting van die gebou. Die voorgestelde planne kan maar gestuur word. Daar was twee voorgestelde planne: een wat slegs die boukoste sal dek (£1 500), die ander bouplan 'n bietjie goedkoper, om £300 aan boeke te bestee. Dit word so beskryf in die brief van 19 September 1911. Koch skryf op 22 September 1911 ook haar eie persoonlike brief aan Carnegie, waarin sy hom bedank, en doen ook 'n ontboeseming wat die biblioteek vir haar as mens beteken. Interessant genoeg word in hierdie brief gesê die komitee het al ''twee keer'' vantevore probeer ("and now when for the third time we've appealed to you for help"). Die bouplanne word uiteindelik in Oktober versend, soos 'n brief gedateer 23 Oktober 1911 dit stel. Die £1&nbsp;500-skenking word in die November 1911-uitgawe van ''The Library Journal'' aangeteken.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Bp9JAAAAYAAJ&pg=GBS.PA603&hl=en_ZA&q=moorreesburg ''The Library Journal''. 1911. Gifts and Bequests. November, p. 603]</ref> Op 20 November 1911 kom die brief vanaf Carnegie se kantoor terug: die befondsing is uitsluitlik vir die boukoste bedoel, en nie vir die boeke nie; boonop is daar hopeloos te veel ingeboude afskortings by die planne ingeteken wat die koste omhoog jaag. 'n Paar los boekrakke kan ewe gemaklik en goedkoper 'n paar privaathoekies inrig. Een groot vertrek sonder enige afskortings is daarom veel beter gepas. Ook skort daar papierwerk rakende die aankope van die erf en of die munisipaliteit hom sal onderneem om die biblioteek te onderhou. Presies twee maande verloop, voordat Koch die volgende brief op 20 Januarie 1912 skryf. Die planne is ondertussen hersien en word nou versend. Sy laat egter ook nie na om te noem dat die nodige dokumente al die vorige jaar die 10de Julie ingedien is nie. Nietemin stuur sy die nodige brief saam. Op 20 Februarie 1912 is die planne goedgekeur en die biblioteekkomitee word gevra om Home Trust Co. in Hoboken, [[New Jersey]] te kontak. Carnegie gee Home Trust Co. op 5 Maart 1912 die opdrag om die geldsake te behartig. Byna 'n anderhalfjaar gaan verby. Maar uiteindelik word daardie briefie tog op 'n wintersdag op 24 Julie 1913 geskryf: die Carnegie-biblioteek is op Vrydag, '''20 Junie 1913''' op Moorreesburg '''geopen''', en deur niemand anders nie, as die Minister van Opvoeding, F.S. Malan, self. 'n Noenmaal is gehou en al die hoëlui van die streek was teenwoordig. Koch het wel nog net een laaste klein versoekie: 'n foto van Carnegie om in die biblioteek op te hang. Met die foto wat Andrew Carnegie gestuur het, kom die boodskap geteken op 13 September 1913: "Success to the Morreesburg Public Library".<ref name="AnnieBasson">[https://www.youtube.com/watch?v=_KbANuin8HI YouTube: Die Goeie Aarde: Hart van die Swartland]</ref> 'n Kleurfoto is in 1936 aan die biblioteek gestuur ter herdenking van sy honderdste verjaarsdag.<ref name="BMalan">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_1958-12/page/n5/mode/2up?q=moorreesburg Malan, B. 1958. Moorreesburg se Carnegie-Biblioteek. In: ''Die Kaapse Bibliotekaris''. Desember, 4-5.]</ref> ==== Die jare ná stigting ==== Die Streeksbibliotekaresse van die Afdeling Malmesbury, mej. Betsie Malan, lig in die Desember 1958-uitgawe van ''Die Kaapse Bibliotekaris'' bietjie die sluier oor die nadraai.<ref name="BMalan" /> Nadat die kerkraad die perseel geskenk en die mooi gebou opgerig is, begin hulle met 'n bankbalans van £200 in die plus.<ref name="BMalan" /> Vergeleke met die [[Joachim Nikolaus von Dessin|Von Dessin]]-biblioteek wat vir 'n eeu lank in die Kaap stof vergader het omdat eeue-oue teologiese werke in Latyn nie noodwendig binne iedereen se smaak val nie, was geld by die Moorreesburgers die grootste struikelblok.<ref name="BMalan" /> Niks in die lewe is verniet nie - afgesien van personeelsalarisse moet ook nog nuwe boeke aangekoop word. Al is Hopefield en Moorreesburg selfs teen 1943<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1943-07_11_1/page/2/mode/2up?q=moorreesburg Varley, D. 1943. Cape Libraries To-day and To-morrow. ''Suid-Afrikaanse Biblioteke'' Julie, 11 (1):3]</ref> nog die enigste twee dorpsbiblioteke in die ganse Kaapprovinsie wat nié 'n subskripsiebiblioteek met ledegeld-heffing was nie (teen 1945 kom Albertinia<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1945-01_12_3/page/62/mode/2up?q=moorreesburg ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''. 1945. Book Review: Libraries in the Cape Province. Januarie, 12(3): 63]</ref> se naam ook by, en in 1947 ook Joubertina en Kenhardt<ref name="Kenhardt">[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_january-april-1947_14_3-4/page/92/mode/2up?q=moorreesburg Suid-Afrikaanse ''Biblioteke''. 1947. Library Notes and News. Januarie-April: 92]</ref>), is dit tot in die 1950's slegs in naam. Hierdie bepaling van gratis diens is omseil deur 'n donasie van minstens 5 sjielings (60 pennies) ''per boek'' per jaar van elkeen te eis wat wou lees.<ref name="BMalan" /> Tydens die depressiejare loop dinge drasties agteruit en teen 1933 beloop die skuld £66 in die minus. Die bibliotekaresse se salaris word verminder tot £1 10 sjielings per maand (sy moes ook poetsvrou speel), die aandure word afgeskaf (om elektrisiteit te bespaar). Ter aansporing, is sy egter geregtig op 10%-kommissie op alle donasies - wat haar sou aanspoor om geld in te samel. Die dorp is ook in wyke ingedeel en elke komiteelid moes, in 'n reeds versukkelde dorp, die dorpenaars gaan bearbei.<ref name="BMalan" /> Sake staan so: diegene wat nie wou lees nie, het nou nog minder leeslus. Die onderwysers voer weer aan die skoolbiblioteek is toegerus met genoeg leesstof - waarom moeite doen met die dorpsbiblioteek? Voorts is die Provinsiale toelaag met 25% besnoei; die Moorreesburg Munisipaliteit gee darem bietjie skiet met £16 per jaar. Slegs 46 nuwe boeke is in 1933 aangekoop; die ledetal is maar 56 persone. Die boeksirkulasie is 75 keer wat "verhalende lektuur" (fiksieboeke) per maand uitgeneem is, en 10 keer vir vakliteratuur (niefiksieboeke). Daardie jaar het gemiddeld slegs 10 tot 15 mense per dag die biblioteek besoek. Aan die een kant word gekla oor daar te min Afrikaanse boeke op die rakke is, maar aan die ander kant is daar oor 'n lang tydperk slegs 2 Afrikaanse boeke uitgeneem. (Selfs in 1958 is daar "altyd die klagte dat die Afrikaanse rakke leeg is, maar dis omdat al die boeke uitgeneem is en die mense feitlik net Afrikaans lees!").<ref name="BMalan" /> Teen 1937 is die bankbalans weer £27, 9 sjielings en 1 pennie in die plus, maar die moontlikheid word tog oorweeg om, soos die res van die Kaap, en te oordeel aan die onvolhoubaarheid, maar oor te gaan na 'n subskripsiebiblioteek. By navraag, raai die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek hul egter aan dat die dorpsmunisipalitet die biblioteek van Moorreesburg geheel en al moet oorneem (maar sulke versoeke en vertoë is al voorheen vrugteloos aan die munisipaliteit gerig). Verder word die woord "Subskripsiebiblioteek" alleen as 'n [[anachronisme]] beskou, en Moorreesburg se biblioteek moet maar wag vir die verslag van die Interdepartementele Komitee, sodat die Provinsiale Administrasie die verantwoordelikheid kan oorneem.<ref name="BMalan" /> Dit sou egter nog byna 20 jaar duur.<ref name="BMalan" /> Op 31 Augustus 1946 verduidelik die eerste Provinsiale Biblioteekorganiseerder, mnr. S.J. Kritzinger,<ref name="Kenhardt" /> hoe 'n vrye biblioteekskema werk. Dit duur egter nog tot 1953 voordat die biblioteek uiteindelik by die ou skema kon aansluit. Eers omtrent 3 jaar ná die nuwe ordonnansie kon die Moorreesburg Munisipaliteit so ver gekry word om by die nuwe Biblioteekdiens aan te sluit. Hierna volg die herstelwerk. Hierdie modernisering sluit in: die ou meubels is herrangskik en nuwe rakke is vir die kinderafdeling ingerig; die ou stowwerige en "doodse" gebou is opgevrolik met pastelkleurige mure en nuwe vloerbedekking wat kleurryker vertoon; genoeg rakspasie het die biblioteek lig en ruim laat voel. Die Carnegie-biblioteek kon opnuut op 12 September heropen word.<ref name="BMalan" /> Daar was natuurlik kritiek uitgespreek oor hierdie 'geldverkwisting', want "Moorreesburg se mense lees tog nie". Die teendeel is egter bewys met "die regte bibliotekaresse in 'n aantreklike gebou", waardeur die mense "feitlik aangelok word". Drie weke nadat die biblioteek weer oopgemaak het, is die ledetal byna 300 persone en die boeksirkulasie 1 764, meer as dubbeld soveel boeke as wat in die verlede maandeliks gelees is.<ref name="BMalan" /> Die geesdriftige bibliotekaresse hier ter sprake is "mev. Naude", die dogter van mnr. Walters, wat, net soos sy, ook 'n ywerige lid van die Biblioteekkomitee was. Haar naam verskyn trouens reeds in die notules van die 1930's, eers as jongmeisie, daarna as getroude vrou.<ref name="BMalan" /> ==== Tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar ==== In die Staatskoerant van 17 Augustus 1984 word die Ou Carnegie/Biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar. Die proklamasie lui so (in die Afrikaanse kolom, tikfoute ingesluit):<ref>[https://web.archive.org/web/20240713182757/https://sahris.sahra.org.za/sites/default/files/gazettes/9384-1790%20Carnegie%20Library%2C%20Church%20Street%2C%20Moorreesburg.pdf Kennisgewing No. 1790 van 17 Augustus 1984 (Staatskoerant uitgawe 9384), digitaal verkry vanaf https://sahris.sahra.org.za/node/30620 ]</ref> {{cquote| WET OP OORLOGSGRAFTE EN NASIONALE GEDENKWAARDIGHEDE, No. 28 VAN 1969 VERKLARING VAN DIE EIENDOM MET INBEGRIP VAN DIE OU CARNEGIE/BIBLIOTEEKGEBOU DAAROP, GELEË IN KERKSTRAAT, MOORREESBURG. Kragtens die bevoegdheid my verleen by artikel 10 (1) van die Wet op Oorlogsgrafte en Nasionale Gedenkwaardighede, 1969 (Wet 28 van 1969), verklaar ek, Gerrit van Niekerk Viljoen, Minister van Nasionale Opvoeding, hierby die eiendom, met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteek daarop, geleë in Kerkstraat, Morreesburg, tot nasionale gedenkwaardigheid. ''Beskrywing'' Die eiendom met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteekgebou daarop, geleë op sekere stuk grond te Moorreesburg, afdeling Malmesburg, synde Perseel C.L. (nou bekend as Erf 123, Moorreesburg), en groot nege-en-sestig (69) vierkante roede en sestig (60) vierkante voet. Transportakte 7228/1913, gedateer 27 Augustus 1913. ''Historiese en argitektoniese belang'' Hierdie indrukwekkende gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in 1913 opgerig op grond geskenk deur die Nederduits Gereformeerde Kerk, Moorreesburg. Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew Carnegie van Skotland bewillig en nadat die gebou voltooi is is dit na hom vernoem. Die totstandkoming van die Carnegie-biblioteek is te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van mej. M. D. Koch van die plaas Biesjesfontein, wat dié projek van stapel gestuur het. 10/2/1116. G. VAN N. VILJOEN, Minister van Nasionale Opvoeding. }} Op die tweetalige kennisgewing verskyn die volgende (en veel bondiger) Afrikaanse bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Hierdie gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in<br /> 1913 opgerig op grond geskenk deur die Ned. Geref. Kerk.<br /> Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew <br /> Carnegie van Skotland bewillig. Die projek is deur<br /> Mej. M.D. Koch van die plaas Biesjesfontein, Moorreesburg,<br /> van stapel gestuur.<br /> Geproklameer 1984 |} <gallery> File:Moorreesburg Carnegie library plaque.jpg File:Carnegie library 002.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 03.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 04.jpg </gallery> Minder as 'n jaar later maak die bibliotekaresse, mev. M.J. Kellerman, melding van hierdie gebeurtenis in die ''Kaapse Bibliotekaris''. Aangesien die biblioteek oor heelwat foto's, briefwisseling en selfs die spyskaart ten tyde van die openingsplegtigheid in 1913 beskik, oorweeg die biblioteekkomitee om 'n fondsinsameling te hou, met die doel voor oë om 'n uitstalkas aan te skaf waarin al die historiese dokumente in die biblioteek uitgestal kan word. Dié idee spruit voort nadat die biblioteek die vorige jaar 'n kompetisie gereël het om 'n kerspartytjie vir die storietyd-kleuters te hou - R123,00 is die vorige jaar toe vir die kerspartytjie ingesamel. <ref>[https://web.archive.org/web/20250302130907/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/6-june-july.pdf&type=file Kellerman, M.J. 1985. Brokkies en menings: Moorreesburg Biblioteek word 'n Nasionale Gedenkwaardigheid. ''Kaapse bibliotekaris'', Junie/Julie, p. 21-22]</ref> Dit is miskien iets besonders of wetenswaardig dat 'n "stukkie rymelary" deur 'n getroue leser geskryf en opgedra is aan die ou biblioteek en sy personeel, wat bibliotekaresse Retha Kellerman nog gedeel het in die ''Kaapse Bibliotekaris'' in 2001, 3 jaar voor die nuwe biblioteek sou open. As toeligting staan daar: "Samou is 'n bynaam vir Moorreesburg en Dirkie Uys, die skool op ons dorp, se naam."<ref name="KB.2001.MrtApr.53">Kellerman, R. 2001. Biblioteekblapse: Moorreesburg Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris'', Maart/April:53</ref> {{cquote| '''Die Samou Dorpsbiblioteek''' <br> Toe ek nog ' n kind was en in Dirkie Uys<br> Moes ons in die biblioteek so stil wees soos 'n muis<br> 'n Heilige vrees het ons gehad<br> As die ou kwaai bibliotekaresse met ons praat.<br> Boeke moes behandel word met respek<br> Daarom mag ons nie raas in dié plek<br> Kennis in boeke het ons nog nie waardeer,<br> Dit maar eers toe ons groter word, geleer.<br> Baie kennis is in bundels hier saamgebind<br> Sodat elkeen dit wat hy soek hier kan vind<br> Om 'n studie te maak van interessante dinge in die biblioteek<br> Sal mens tyd moet maak elke dag van die week.<br> As jy wil ontspan, is 'n boek die aangewese ding<br> Om jou weer in die regte stemming te bring<br> As 'n leser sê hy kyk vir 'n sekere boek<br> Weet die dames wat daar werk, net waar om daarvoor te gaan soek.<br> Om biblioteek toe te gaan is iets om na uit te sien<br> As jy weet hoe vriendelik dié mense jou bedien<br> Hulle is altyd spontaan en Hulle is altyd spontaan en vol van 'n glimlag<br> As jy daar inkom elke dag. }} Dieselfde leser se eggenoot het iets oor die personeel geskryf, wat ook in dieselfde 2001-rubriek verskyn:<ref name="KB.2001.MrtApr.53" /> {{cquote| '''Die biblioteek op Moorreesburg''' Die biblioteek op Samou<br> is ' n lieflike ou klipgebou.<br> Dit is iets om beslis te bewaar,<br> vanaf die boudatum bestaan dit al 86 jaar.<br> Die argitek meneer Cowin het eers die plan voltooi<br> sodat meneer Carnegie toestemming kon gee vir die spit van die eerste sooi.<br> Meneer Andrew Carnegie, 'n man om te onthou,<br> want hy het dit uit sy eie sak laat bou.<br> Die getal boeke is onbekend, maar dit sal baie wees<br> Ek sal nie onderneem om dit in my lewe deur te lees.<br> Die hart van die plek lê in die personeel,<br> Hart en siel in hul werk, geen probleem vir hul te veel.<br> Die vier dames wat die plek beman is vriendelik en te alle tye behulpsaam.<br> Ons noem hul ook sommer op hul naam,<br> vir Retha, Dalene, Katrina of Cecelia<br> As jy iets wil weet kan jy enigeen vra<br> My vrou laat my somtyds in die steek<br> solank sy net betyds kan wees by die biblioteek.<br> As hul nie te besig is, kan hul baie skerts en lag<br> Sy geniet hul geselskap al moet ek soms lank tuis vir haar wag. }} De Klerk skryf in 2021 op ''The Heritage Portal'' daar was oorspronklik twaalf Carnegie Biblioteke dwarsoor Suid-Afrika opgerig, maar daarvan het slegs sewe oorgebly, waarvan die Moorreesburg s'n een is.<ref>[https://www.theheritageportal.co.za/article/five-lost-seven-remain-carnegie-libraries-south-africa De Klerk, S.J. 2021. Five Lost Seven Remain: The Carnegie Libraries of South Africa. ''The Heritage Portal''. September, 24.]</ref> Isabel Young, Biblioteekbestuurder van Swartland, skryf in die ''Kaapse Bibliotekaris'' van Julie/Augustus 2024 : "Die gebou is in ’n baie goeie toestand en huisves tans die dorp se toerismeburo."<ref name="Young2024">[https://web.archive.org/web/20250224122200/https://d7.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ja24_cape_librarian.pdf Young, I. 2024. Moorreesburg Biblioteek vier sy 20ste verjaarsdag. ''Kaapse Bibliotekaris'', Julie/Augustus:3]</ref> === Rosenhof Openbare Biblioteek === In 1967 word 'n gebou in die Rosenhofgebied opgerig, wat die gesondheidskliniek, behuisingskantoor en biblioteek gehuisves het. Die gesondheidskliniek skuif in 1994 na die gesondheidsentrum op die dorp. Later skuif die behuisingskantoor na die kliniekafdeling van die ou gebou, met die ou ruimte van die behuisingskantoor wat leegstaan. In 1995 besluit die munisipaliteit om die biblioteek met hierdie beskikbare ruimte te vergroot. Nadat die middelmuur uitgebreek is (die verbreking het R12&nbsp;000 beloop), is die rakke verskuif, die matte gelê, nuwe gordyne opgehang. Ook die biblioteek se oprit is geteer, en teen 1996 vind mens ook 'n nuwe uitgelegte tuintjie voor die gebou.<ref name="DeVilliers.1996" /> In die ''Kaapse Bibliotekaris'' van November/Desember 1996 word die bouplan van die nuwe Rosenhof Biblioteek afgedruk.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die vloeroppervlakte het 62&nbsp;m² beslaan. Die voorraad boeke was 5&nbsp;342, die kunsafdrukke 13, die videokassette 20, die musiekkassette 6. Die ledetal onder die volwassenes was maar gering (295), maar die kinders was 690. Die jaarlikse sirkulasiesyfer in 1995 was 24&nbsp;180.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die bibliotekaresse, mev. Mary Marais, was sedert 1977 in die biblioteek werksaam. Die leerlinge van die Laurie Hugo Primêre Skool, maar ook van Skoonspruit Sekondêr (van Malmesbury) en Steynville (Piketberg) is hier bedien, veral nadat die skoolleerplan met die koms van die nuwe demokratiese bewind verander het en meer inligting deur naslaanwerk van buite ingewin moes word. Die biblioteek is later met 'n fotostaatmasjien toegerus, wat die druk by die munisipale kantore verminder het. Die tydskrifsirkulasie was betreklik hoog vir so 'n kleinerige biblioteek: 605 vir 1995.<ref name="DeVilliers.1996">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-1996_40_10/page/44/mode/2up De Villiers, A. 1996. Rosenhof Openbare Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris''. November-Desember (40) 10:44]</ref> Onder die hofie 'Moorreesburg personeel presteer' skryf die redaksie van die ''Kaapse Bibliotekaris'' (Maart/April, 1999):<ref>[https://web.archive.org/web/20250518074830/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/2-march-april.pdf&type=file ''Kaapse Bibliotekaris''. 1999. Moorreesburg personeel presteer. Maart/April:2]</ref> {{cquote| Mary Marais, bibliotekaris van Rosenhof Biblioteek en Katriena Matthews, skoonmaker, het elkeen onlangs 'n sertifikaat vir 21 jaar diens ontvang. Terselfdertyd het Retha Kellerman, bibliotekaris by Moorreesburg Openbare Biblioteek ook 'n sertifikaat vir 18 jaar diens ontvang. Die sertifikate is tydens 'n geselligheid deur Raadsheer C de Jongh, die burgemeester van Moorreesburg, aan almal oorhandig. Tydens die geselligheid is afskeid geneem van Mary Marais, wat vir 21 jaar getroue diens by Rosenhof Biblioteek gelewer het. Sy was 'n ware staatmaker en het die afgelope jare diep spore in die gemeenskap getrap. Sy was alombekend en bemind en haar vriendelike glimlag en behulpsaamheid, sal deur groot en klein gemis word. Baie geluk aan almal! }} === Moorreesburg Openbare Biblioteek (sedert 2004) === Reeds in 1958 is daar 'n behoefte aan fasiliteite soos 'n projeksiekamer by die Carnegie-biblioteek uitgespreek (soos om skyfies (dias) te vertoon).<ref name="BMalan" /> Dit voel dus teenstrydig om 'n biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid te verklaar en feitlik op papier vas te teken, net sodat daar nie verbouings kan plaasvind om aan moderne behoeftes te voldoen nie; die behoeftes het met verloop van tyd immers nie verminder nie. Ook die Rosenhof-biblioteek sou met die nuwe skoolleerplan kort voor lank nie meer geskik wees nie. In 2002 word bekend gemaak die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens het 'n subsidie van R2&nbsp;100&nbsp;000 toegestaan vir die bou en oprigting van 'n nuwe openbare biblioteek op Moorreesburg. Die nuwe biblioteek vervang sodoende die Carnegie-biblioteek, asook die biblioteek te Rosenhof.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713164147/https://www.westerncape.gov.za/text/2003/09a-ar_of_the_wcape_prov_library_service_2002_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2002/2003. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 3]</ref> Die nuutgeboude Moorreesburg Openbare Biblioteek is in Maart 2004 geopen.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713190634/https://www.westerncape.gov.za/text/2004/11/lib_services_2003_04_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2003/2004. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 11]</ref> In die November/Desember 2004-uitgawe van die ''Kaapse Bibliotekaris'' word die nuwe biblioteek baie kortliks opgesom. Wat hier opval is die "pragtige donkerhout afwerkings met 'n besondere interessante toonbank", maar ook: "die hoë plafon dra by tot die besondere atmosfeer". Daar staan ook kindermeubels in vrolike kleure in die kinderafdeling wat met die donker hout van die boekrakke kontrasteer en by die volwasse kant nooi 'n ruim leesarea die gebruikers om in die biblioteek te vertoef. Verder word nog 'n bietjie detail verskaf: Die amptelike opening was op 30 Maart 2004. Die boekvoorraad staan op 21&nbsp;000. Die biblioteek beskik oor 'n "stewige" ledetal van 3&nbsp;042 mense. Die jaarlikse sirkulasie is 85&nbsp;901 keer wat boeke uitgeneem of hernieu is. Die totale oppervlak van die biblioteek beslaan 643&nbsp;m². Daar is 5 personeellede werksaam. En die argitekte van die gebou was Winston Lederie en Corrie de Swardt.<ref>[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-2004_48_6/page/19/mode/2up . De Villiers, J. 2004. Moorreesburg/Hermanus: van golwende koringlande tot deinende branders... ''Kaapse Bibliotekaris'', November/Desember, 48(6):38-39.]</ref> In Mei/Junie 2011 word die volgende personeellede van die biblioteek genoem: Cecelia Larey (bibliotekaris); Rocelle van der Horst (voorwaardelike toelae); Colleen Atkins (biblioteekhulp); Bonita Cupido (biblioteekassistent); Natasha Prins (biblioteekassistent) en Bellinda Saunders (biblioteekassistent).<ref>Loock, I. 2011. The Library Route: Swartland Munisipaliteit. ''Kaapse Bibliotekaris'', Mei/Junie:53-54.</ref> Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die biblioteek staan 3&nbsp;902&nbsp;m² en die erfwaarde alleen geraam op R3&nbsp;389&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 78.</ref> Op 28 Maart 2024 is die 20-jarige bestaan van die biblioteek gevier. By hierdie geleentheid het die voormalige bibliotekaresse van die Moorreesburg Carnegie Biblioteek, Retha Kellerman, as gasspreker opgetree, en onder meer uitgewei oor die leesstof wat die lesers destyds uitgeneem het, hoe die publiek die biblioteek as 'n "oase" met die wonderlikste boeke beskou het, hoe aanstellings gedoen is, asook staaltjies oor die personeel en die afwagting op nuwe boeke. Personeel soos Cecelia Larey (bibliotekaresse) en Belinda Saunders (biblioteekassistent) wat destyds saam met haar gewerk het, is nog werksaam by die Moorreesburg Biblioteek. Die biblioteek beskik oor fasiliteite soos gratis internettoegang en rekenaargebruik, 'n fotostaatmasjien en internet-afdrukdiens. Jonk en oud word bedien: Skole en kleuterskole besoek die biblioteek nog gereeld; ouetehuisbesoeke en spesiale uitreike na seniorburgers word nie agterweë gelaat nie. Kinders word nie alleen gehelp met geletterdheid nie, maar ook rekenaargebruik.<ref name="Young2024" /> In 'n 2024-onderhoud met Cecelia Larey, Senior Bibliotekaresse by Moorreesburg-biblioteek, sê sy van die gewildste genres is speurverhale, rillers, spanningsverhale, Christelike fiksie en romanse. Sy ondervind die lesers het nie meer voorkeure nie; hulle lees nie slegs letterkunde soos voorheen nie, maar sluit ook lektuur in, soos romanse.<ref name="Cecelia Larey2024">[https://web.archive.org/web/20241110015921/https://www.litnet.co.za/ons-biblioteke-n-onderhoud-met-cecelia-larey/ ''Litnet''. 2024. Ons biblioteke: ’n onderhoud met Cecelia Larey. 9 Oktober.]</ref> Die gewildste titels wat sy tydens die onderhoud onder die lesers ervaar, sluit in: ''Anderman se vrou'' (Chris Karsten), ''Bloedfamilie'' (Elsa Hamersma), ''Buit'' (Dibi Breytenbach), ''Die losprys'' (Dee Henderson), ''Die rooi koord'' (Francine Rivers), ''Doolhof'' (Rudie van Rensburg), ''Gifbeker'' (Irna van Zyl), ''Hulle noem haar Carminda'' (E Kotze), ''Die kinders van spookwerwe'' (Lize Albertyn-du Toit), ''Klikbek'' (Sidney Gilroy), ''Leo'' (Deon Meyer), ''Minder as niks'' (Irma Venter), ''Die hart soek wat hy soek'' (René van Zyl), ''Ons skulde'' (PP Fourie), ''Roofdier'' (Marie Lotz), ''Soen my, asseblief'' (Dina Botha) en ''Verbly julle in die hoop'' (Helena Hugo).<ref name="Cecelia Larey2024" /> Wat die internet as bedreiging vir die biblioteekwese betref: die biblioteeklede weet nou al 'n boek is meer betroubaar. Die internet word in die biblioteek gebruik, maar tot 'n mindere mate om aanlyn te lees. Sy voel ook baie sterk daaroor dat mens jou gemeenskap se leesbehoeftes in ag moet neem: dit help nie die boekevoorraad bestaan slegs uit 40% Afrikaanse titels, terwyl die leserspubliek inderdaad 80% Afrikaanssprekend is nie.<ref name="Cecelia Larey2024" /> In April 2023/Maart 2024 is die voorraad boeke, tydskrifte, ens. 19 645 items,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> en 2024/2025 toon 19 132 items.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> === Sirkulasiesyfers === In 2004 word die syfers van die nuwe biblioteekgebou (open Maart 2004) en die einde van Rosenhof (sluit Maart 2004) soos volg verstrek:<ref name="Sirkulasiesyfers2004">[https://web.archive.org/web/20190517025703/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2006/5/annual_review2004_05.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2004. p. 38]</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Biblioteek ! colspan="8" |Boeksirkulasie (2004) ! rowspan="3" | Totale <center>Boeksirkulasie</center> ! rowspan="3" | Tydskrif-sirkulasie |- ! colspan="4" |Volwassenes ! colspan="4" |Kinders |- |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br>fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br> fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |- !Moorreesburg |62 179 |12 344 |0 |7 291 |16 483 |7 345 |0 |2 019 |107 661 |3 002 |- !Rosenhof |2 337 |66 |0 |119 |815 |160 |0 |46 |3 543 |641 |} Die syfers toon ook die gevoelige knou wat die Covid-19-grendeltydperk die sirkulasiesyfers van die Moorreesburg Openbare Biblioteek toegedien het. {| class="wikitable" | rowspan="3" |<center>'''Jaar'''</center> | colspan="2" |<center>'''Ledetal'''</center> | colspan="8" |<center>'''Boeksirkulasie'''</center> | rowspan="3" |<center>'''Totaal'''</center> | rowspan="3" | '''Tydskrif-sirkulasie''' |- | rowspan="2" |<center>'''Volwassenes'''</center> | rowspan="2" |<center>'''Kinders'''</center> | colspan="4" |<center>'''Volwassenes'''</center> | colspan="4" |<center>'''Kinders'''</center> |- |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |- |'''April 2024 tot  Maart 2025'''<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> |766 |331 |18 504 |4 626 |0 |1 071 |5 702 |1 881 |1 |343 |32 128 |350 |- |'''April 2023 tot  Maart 2024'''<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> |1 166 |467 |18 343 |4 003 |1 |861 |4 970 |1 551 |0 |274 |30 094 |454 |- |'''April 2022 tot  Maart 2023'''<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023" /> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |17 607 |3 921 |0 |827 |4 213 |1 558 |0 |497 |28 623 |845 |- |'''April 2021 tot Maart 2022'''<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022" /> |1 590 |742 |14 701 |3 493 |0 |559 |2 357 |1 196 |0 |191 |22 497 |985 |- |'''April 2020 tot Maart 2021'''<ref name="Sirkulasiesyfers2020.2021">[https://web.archive.org/web/20240615183129/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_20-21_trilingual.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2020 tot Maart 2021. p. 85]</ref> '''(Covid-tydperk)''' |971 |347 |10 842 |2 136 |2 |461 |1 356 |664 |2 |129 |15 592 |851 |- |'''Kalenderjaar 2019'''<ref name="Sirkulasiesyfers2019">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |title=Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2019. p. 70 |access-date=20 Julie 2024 |archive-date=20 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720082221/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |url-status=dead }}</ref> |979 |347 |39 081 |6 411 |2 |3 537 |6 268 |2 184 |64 |16 666 |74 213 |3 987 |- |'''Kalenderjaar 2018'''<ref name="Sirkulasiesyfers2018">[https://web.archive.org/web/20240701035606/https://www.westerncape.gov.za/assets/library_service_annual_review_2018-2019.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2018. p. 65]</ref> |1 079 |390 |41 089 |6 256 |2 |5 540 |7 566 |2 539 |18 |26 065 |89 075 |5 963 |- |'''Kalenderjaar 2017'''<ref name="Sirkulasiesyfers2017">[https://web.archive.org/web/20240717104105/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_library_service_17-18.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2017. p. 76]</ref> |1 150 |518 |37 222 |5 968 |9 |2 951 |7 368 |2 392 |1 |14 810 |70 721 |4 222 |- |'''Kalenderjaar 2016'''<ref name="Sirkulasiesyfers2016">[https://web.archive.org/web/20240705235735/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ar_16-17_all.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2016. p. 63]</ref> |1 150 |518 |43 278 |7 051 |9 |3 502 |10 123 |3 468 |10 |8 922 |76 363 |4 691 |- |'''Kalenderjaar 2015'''<ref name="Sirkulasiesyfers2015">[https://web.archive.org/web/20240704052411/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/library_service_annual_review_2015-16_all_3_official_languages_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2015. p. 63]</ref> |905 |372 |46 975 |7 155 |1 |3 586 |10 127 |3 825 |27 |3 035 |74 731 |4 063 |- |'''Kalenderjaar 2014'''<ref name="Sirkulasiesyfers2014">[https://web.archive.org/web/20240703232704/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/jaaroorsig_2014-5_afrikaans.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2014. p. 33]</ref> |929 |306 |52 218 |6 910 |13 |4 304 |10 233 |3 640 |9 |6 077 |83 404 |4 119 |- |'''Kalenderjaar 2013'''<ref name="Sirkulasiesyfers2013">[https://web.archive.org/web/20240513164444/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/finaal_statistiek_jaaroorsig_2013_-_14_afr_23_feb_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2013: Wes-Kaap vergelykings. p. 10]</ref> |1 182 |441 |52 853 |7 192 |31 |4 721 |12 166 |3 664 |29 |4 252 |84 908 |4 386 |- |'''Kalenderjaar 2012'''<ref>Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2012. p. 29</ref> |1 438 |543 |54 477 |8 588 |2 |4 411 |11 569 |3 866 |16 |2 383 |85 312 |4 364 |- |'''Kalenderjaar 2011'''<ref name="Sirkulasiesyfers2011">[https://web.archive.org/web/20240701151810/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_servce_annual_review_afrikaans_2011-12_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2011. p. 45]</ref> |1 467 |556 |57 938 |9 154 |31 |5 392 |14 993 |4 408 |36 |3 718 |95 670 |4 284 |- |'''Kalenderjaar 2010''' |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |'''Kalenderjaar 2009'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009">[https://web.archive.org/web/20220628212152/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_200820092010_in_3_official_languages_of_the_western_cape.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2008 en 2009. p. 47 & 65]</ref> |2 033 |1 002 |58 149 |9 590 |51 |5 666 |13 791 |4 468 |5 |2 688 |94 408 |4 511 |- |'''Kalenderjaar 2008'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009" /> |2 163 |1 151 |54 813 |11 214 |0 |5 604 |13 852 |4565 |0 |1 808 |91 856 |4 219 |- |'''Kalenderjaar 2007'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007">[https://web.archive.org/web/20240627133401/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_20072008.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2006 en 2007. p. 31 & 47]</ref> |2 201 |1 144 |54 313 |11 087 |0 |5 676 |14 755 |5 173 |0 |1 778 |92 782 |4 600 |- |'''Kalenderjaar 2006'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007" /> |1 901 |977 |60 375 |12 202 |0 |7 390 |16 497 |5 319 |0 |2 045 |103 828 |4 752 |} Op 17 Augustus 2021 is staatsbefondsde e-boeke en luisterboeke deur die Libby-toepassingsprogram vir elke Wes-Kaapse biblioteeklid beskikbaar gestel.<ref>[https://archive.is/KHEFO Western Cape Government. 2021. E-books now available to Western Cape public library users. 17 August.]</ref><ref>[https://archive.is/WuU15 Accessing eBooks remotely through the Western Cape Library Service.]</ref> Sover dit die Moorreesburg Openbare Biblioteek aangaan: die statistiek rakende die uitneem van e-boeke en luisterboeke, deur die Overdrive/Libby-toepassing, toon 'n baie geleidelike opgang. Vanaf April (dus, eintlik 17 Augustus) 2021 tot Maart 2022 is die e-boeke 103 keer uitgeneem, en luisterboeke 0 keer. In dieselfde tydperk het die lede van die Malmesbury Openbare Biblioteek die e-boeke 331 keer uitgeneem, en die luisterboeke 4 keer. Vergeleke hiermee, het die lede van die Bredasdorp Openbare Biblioteek in die Overberg in dieselfde tydperk 656 keer e-boeke uitgeneem, asook 35 keer die luisterboeke.<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022">[https://web.archive.org/web/20240720081200/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2021-2022.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2021 tot Maart 2022. p. 85]</ref> April 2022 tot Maart 2023 toon dit duidelik: onbekend is onbemind. Wat sirkulasiesyfers van e-boeke en luisterboeke aanbetref, is Moorreesburg se syfers vir e-boeke 259 keer en luisterboeke 31 keer, en Malmesbury s'n 743 en 50 keer onderskeidelik. Elkeen van hierdie Swartlandse dorpe word nog in die skadu gestel deur die Bredasdorp Openbare Biblioteek, wie se lede die provinsiale e-boeke 1 582 keer uitgeneem het, en luisterboeke 164 keer.<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240717104424/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_2022-2023.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2022 tot Maart 2023. p. 91]</ref> Die syfers toon 'n gestadigde toename in die biblioteekjaar 2023/2024,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024" /> maar byna-byna 'n verdriedubbeling in 2024/2025.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Tydperk ! colspan="8" |Overdrive/Libby-sirkulasie |- ! colspan="2" |Moorreesburg (Swartland) ! colspan="2" |Malmesbury (Swartland) ! colspan="2" |Bredasdorp (Overberg) ! colspan="2" |Piketberg (Bergrivier) |- |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |- !April 2024 tot Maart 2025 |911 |9 |1 666 |374 |3 745 |535 |4 113 |506 |- !April 2023 tot Maart 2024 |359 |17 |905 |252 |2 303 |330 |2 627 |353 |- !April 2022 tot Maart 2023 |259 |31 |743 |50 |1 582 |164 |1 616 |101 |- !April 2021 tot Maart 2022 |103 |0 |331 |4 |656 |35 |183 |6 |} 'n Mens moet jou egter nie blindstaar teen die sirkulasiesyfers nie. Bredasdorp het wel 113 Libby-gebruikers, wat beteken gemiddeld nie eens 3 boeke word per maand per lid uitgeneem nie.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die Bredasdorp Openbare Biblioteek was vanaf 9 September 2024 tot 2 Maart 2025 gesluit (3 Maart heropen) weens herstelwerk aan die dak (na afloop van 2024 se vloede).<ref>[https://www.facebook.com/100069288096394/posts/kennisgewing-bredasdorp-biblioteekneem-asb-kennis-dat-die-biblioteek-gesluit-sal/824686706517592/ Facebook: Cape Libraries]</ref><ref>''Suidernuus''. 7 Maart 2025, bl. 2: Die biblioteek het Maandag heropen nadat dit vir maande gesluit was terwyl daar aan die dak gewerk is.</ref> Om hierdie rede is die volwasse Afrikaanse fiksie op die biblioteekrak omtrent die helfte (9 332) in dieselfde tydperk as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Dan nog is daar ander faktore wat die sirkulasie kan beïnvloed soos dat die biblioteek naweke gesluit is (soos in Bredasdorp se geval sedert Julie 2024), en dat 'n inlewerdatum selfs 'n maand vooruit, pleks van die gebruiklike twee weke, gestempel is - wat die hernuwing onnodig maak. Piketberg Openbare Biblioteek het weer 140 Libby-gebruikers, maar ook sy sirkulasiesyfer (2024/2025) van die fisiese Afrikaanse volwasse fiksieboeke op die rakke is beduidend laer (10 964) as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die lesers se voorkeure, ouderdomsgroepe, inkomstegroepe, migrasiegedrag onder jongmense, gemeenskapsbetrokkenheid, infrastruktuurontwikkeling wat groter diverse afleiding en vryetydbesteding meebring (soos veselkabel en 5G, sosiale media, aanlynspeletjies, YouTube, stroomdienste, VRChat, ens.) en biblioteekvoorraad verg indringender ondersoek. == Toerisme en dorpsgees == Toerisme is, soos 'n gedig, 'n woordespel: elemente word met die hand uitgesoek en belig om 'n sekere bemarkbare beeld of indruk te skep en uit te straal. In '''1944''' word 'n Duitse grammatika- en leesboek vir Afrikaanse hoërskoolleerlinge geskryf deur 'n onderwyser van die Hoërskool vir Seuns, in die [[Paarl]], mnr. P.H. de V. Uys. In die taalboek tref mens 'n eenvoudige leesstuk aan wat oorspronklik bedoel was om die lidwoordveranderinge te behandel, maar tog iets van die dorp self verklap:<ref>Uys, P.H. van V. 1944. '' 'n Taal en Leesboek: Vir Duits-Leerlinge van Sekondêre en Hoërskole''. Nasionale Pers Beperk: Kaapstad, pp. 26-27</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |Moorreesburg ist ein Dorf im Schwarzland. Es hat eine besonders gute Schule, eine Schulhalle, worin schöne Kunstwerke sind, und auch ein schönes Rathaus, das zwischen der Bank und der Schule steht.<br>Heutzutage pflanzen viele Einwohner Blumen vor den Häusern: auch auf den Farmen im Bezirk (distrik) tut man das.<br/><br/>Im Frühling ist alles grün:<br/><br/>"Die Blumen und Bäume blüh(e)n<br/>Und durch die Himmelsbläue<br/>Die rosigen Wolken zieh(e)n."<br/><br/>Im Sommer, wenn das Getreide abgeerntet ist, sieht alles fahl aus. Die Stoppelfelder sind gelb, die Nebel grau, und der Wind weht. Dann gehen die Dorfbewohner an die See. Das Dorf liegt etwa 60 Meilen von Kapstadt entfernt.<br/> |Moorreesburg is 'n dorp in die Swartland. Dit het 'n besonders goeie skool, 'n skoolsaal, met mooi kunswerke daarin, en ook 'n mooi stadsaal, wat tussen die bank en die skool staan.<br> Deesdae plant baie inwoners blomme voor die huise: ook op die plase in die distrik doen mens dit.<br/><br/>In die lente is alles groen:<br/><br/>"Die blomme en bome bloei<br/>En deur die hemelblou<br/>Trek die pienk wolke"<br/><br/>In die somer, wanneer die koring afgeoes is, lyk alles vaal. Die stoppellande is geel, die mis grys, en die wind waai. Dan gaan die dorpenaars see toe. Die dorp is sowat 60 myl vanaf Kaapstad geleë.<br/> |} Wat hier opval is die dorpsverfraaiing deur blomtuine, veral gesien dat Moorreesburgers eers in November 1957 vir die eerste maal kraanwater gesmaak het, en voorheen maar hoofsaaklik van brakkerige boorgatwater afhanklik was. Kortom: op byna elke erf was daar voorheen 'n windpomp en as die water op jou eie erf onverkrygbaar of te sout was, moes mens maar langsaan by die bure bedel. Die teksgedeelte spreek dus van die dorpsgees self - die mooi wat die dorpsmense vir hulself kweek en in uitleef te midde van die watergebrek wat die dorp se vooruitgang gestrem het.<ref>Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 73-74</ref> Die aangehaalde teksvers kom uit die eerste strofe van [[Heinrich Heine]] se gedig,<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/heine/gedichte/chap109.html Projekt Gutenberg.de: Heinrich Heine: Gedichte]</ref> wat hier gejukstaponeer word met die koringlande van Moorreesburg. In die Duitse gedig het Meimaand in Duitsland aangebreek en alles lyk mooi. Die nagtegale sing uit die "lowergroen hoogte", die wit lammers spring oor 'n sagte groen kleed. Tog kan die spreker hom nie in die vreugde deel, of sing of spring nie; hy lê siek in die gras; hy hoor iets in die verte opklink; hy droom, maar weet nie wat nie. Die spreker is moontlik siek van liefdesverlange (let telkens op die meervoude van die nagtegale en die lammers en sy eensaamheid) of dat hy gewoon nie die aanbreek van die laatlente kan verwoord nie. In '''1947''' word 'n tafereel van Moorreesburg geskilder in ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius.<ref name="Delius">[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n103/mode/2up?q=moorreesburg Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, pp. 94-95; 96-104]</ref> Teen sononder se kant ry die motor Moorreesburg se stowwerige grondpaaie binne, 'n dorp waar boere kan koop en verkoop. "Oom Thys Langeberg" (agter die motorstuur) en sy suster het hul skooljare by hierdie hoërskool voltooi wat teen die heuwel pryk. Die strate was nog druk besig, veral by die koöperasiewinkel waar van trekkeronderdele tot sardientjies verkoop word. Orals staan groot trekkers met enorme bande rond, maar so ook waens, donkiekarre en vierkantige perdekarretjies. Oom Thys merk terloops aan die medereisigers op "die mense hierso is baie trots op hul diere", maar ken blykbaar ook iedere dorpenaar. So is daar Oom Hennie Hanekom, wie se derde vrou, Tant Helie le Roux, 'n ryk weduwee was. Dan is daar ook arme Neef Danie Truter, wat pas twee koeie en al sy varke weens een of ander pes verloor het. Ook word die reisgenote gewaarsku teen die skelm Japie Malherbe, wat oom Thys nog twee sakke kunsmis van drie jaar gelede skuld.<ref name="Delius" /> Daar is nog oom Ernie Cloete wat 'n nuwe soort voer op die proef stel, en Oom Dirk Rust wat pas aan die predikant prontuit gesê het wat hy van hom en sy preke dink. Dan is daar ook Tant Marie, die vrou van Oom Barend, wat stadig die straat afstap; hul plaas is nou in hul seuns se hande - die egpaar wil hul lewe in 'n dorpshuis naby die kerk slyt. Die geselskap vertoef 'n wyle om vis by 'n bruin man met 'n vragwa vol steenbras te koop, waarna hul die dorp verlaat - Koringberg se kant toe, waar Thys Langeberg se geboortegrond by Koringkraal is.<ref name="Delius" /> Buitekant die dorp merk mens nog vir oulaas die wisselbou op - skape en osse wat tussen die droë stoppellande wei, terwyl die ploeg en saai van begin-Meimaand (na die eerste reëns) op ander lappies grond reeds agter die blad is. 'n Stukkie groen begin reeds deur die grond breek. Hier en daar staan 'n paar bome waar mens plaashuise sou aantref, of wat waak by begraafplase oor vier of vyf geslagte van die voorsate.<ref name="Delius" /> Dan volg 'n beskrywing van die plaaslewe, waar van die groter kinders, wat op Moorreesburg skoolgaan, veral bedrewe is met die [[jukskei]]gooi.<ref name="Delius" /> In '''1988''' kry Moorreesburg op die SAUK-televisieprogram ''Die Goeie Aarde'' (wat landswyd uitgesaai is), ook sy eie episode "Hart van die Swartland", met [[Annie Basson]] wat die teks en regie behartig. Die verteller is André Terblanché. Die dorp word beskryf as "klein", met 'n "koöperasie, 'n handelshuis, 'n bakhuis en 'n slaghuis." Die volgende unieke dorpselemente word uitgelig: die NG Sendinggemeente se brigade; die argitektuur en dorpsuitleg; die oorsprong van die naam Samou; die byname van die dorps- en plaasbewoners; die onderwys van destyds (in 'n wêreld sonder radio, wat geen Engels of Latyn geken of gepraat het nie); die kunsgalery; die poskantoor; die Carnegie-biblioteek; die Boerejode (Ivan Katz en Leon Goodman); die evangelis en plaaspredikant Saul Kayster ("Oom Boytjie"); die vark-, perde- koringboer Johan Kotzé van Alexandershoek; stories uit die streek; die rieldans, die askoek, die sitees en hanekokketiel; tradisionele Swartlandse disse by die Hanekoms (op die plaas Ebenhaezer, met die spyseniersdiens).<ref name="AnnieBasson" /> In die digter en boorling, [[M.M. Walters]] se koffietafelboek ''Die Swartland is my Tuisland'' ('''1990'''), wyk die ontologiese ("wat is?") nou voor die "nostalgiese reis" ("wat was?") en die verganklike, van kennisse, vriende en familie wat nie meer daar is nie. Tussen die swart-en-wit foto's van Siegfried Behm, tref die leser strofes aan van 'n wêreld wat gewyk het voor die uiters onpersoonlike moderniteit en vooruitgang, maar ook hoe bordjies verhang is:<ref>Walters, M.M. 1990. Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters. Kaapstad: Perskor. bl. 41</ref> {{cquote| Die Swartland is nie meer wat hy was nie,<br/> min het gebly uit my herinneringstyd:<br/> die plaashekke skitter nuwe eienaarsname<br/> vergete is die mense van die bossieveldtyd:<br/> [...]<br/> Die dorpshuis se tuin is vertrap en verlate,<br/> die winkel is weg want dis koöperasiekooptyd<br/> en die een wat in die maerjaer voorgeskiet het,<br/> is afgeskryf met die skuld uit die swaarboertyd.}} Cornel Truter se toeristegids ('''1994''') is in opdrag van die destydse Weskus-Streeksdiensteraad opgestel. Elke dorp kry in die boek sy regmatige plekkie en 'n kort historiese oorsig vir die dwalende besoeker. Moorreesburg word hier as die tweede grootste dorp in die Swartland beskou en met sy twee hotelle as 'n ideale verblyfdorp uitgesonder, "waarvandaan dagtoere na omliggende plekke onderneem kan word". Die besienswaardighede wat in en om die dorp uitgelig word, is: die Koringbedryfmuseum, die Langgewens-proefplaas, die Weskus Streeksdiensteraad se hoofkantoor (vir streeksinligting), die Moorreesburg Koringboere Beperk (MKB)-koöperasie, die kalkfabriek buitekant die dorp, die Dirkie Uys-kunsgalery, die El Vie-borduurfabriek en die Seisoensfeeste (die landbouskou in September en die Oesfees/halfmarathon in November).<ref name="Truter1994." /> Van die dorpsgees (die ''genius loci'') en dorpsgewoontes self kom mens teen hierdie tyd weinig te wete. 'n Nuwe tendens steek vanaf die 2000's kop uit: Op die kruin van kapitalisme, met sy verkwistende verbruikerskultuur, word die dorp en sy inwoners self gekommodifiseer tot 'n produk en ervaringspakket wat bemark word vir die vlietende verbyganger. Toeriste skryf oor die oppervlakkige - wat hul gesien, gedrink, verorber en besoek het, en waar verpoos, vertoef en oorgeslaap is, en oor allerlei luukshede; selfs die omliggende dorpe word met oorde in die buiteland vergelyk, maar bloedweinig oor die hart - die dorpenaars en dorpskultuur - self.<ref name="MM16Aug2025" /> Nog in 2023 kom hierdie sin op Moorreesburg se toerismewebwerf voor:<ref>[https://web.archive.org/web/20230630071209/https://www.moorreesburgtourism.co.za/about-moorreesburg/ Moorreesburg Tourism. 2023. About Moorreesburg]</ref> {{cquote| The impression of a ‘one-horse town’ at first glance is largely deceptive, and those driving through without stopping are missing out on a number of goings-on.}} Teen 2025 is dit duidelik wie die eintlike teikenmark geword het: stedelinge, wat 'n ongejaagde blaaskansie soek net 'n uur of wat se ry buitekant Kaapstad. Die toeris word seisoensverwisselende kleure (groen en goue graanlande), vriendelike dorpenaars, 'n perfekte wegbreekkans van die stadsgemaal, asook 'n ongeskonde plattelandse leefstyl - pure plaas - alles in een pakket belowe. Gasvryheid en natuurskoon word vooropgestel, al moet moderne geriewe bietjie inboet. Hierdie boeredorp bied die besoeker die geleentheid om die onontdekte skatte van die Swartland te ontgin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250827130208/https://swartlandtourism.co.za/moorreesburg-koringberg/ Swartland Tourism. 2025. Moorreesburg/Koringberg]</ref> Tydens 'n samespreking op Moorreesburg, tydens die 2025-Swartlandskou, word die vraag geopper "Hoe kan Kaapstad die Weskus help om sy toerismepotensiaal ten volle te benut en te bereik?" In 2024 alleen het 2,4 miljoen mense in Kaapstad vir twee nagte oorgebly. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die toeriste wat Kaapstad besoek juis betrokke raak en meedoen aan die prosaïese lewensaktiwiteite van die inwoners. Dit is juis hierdie toeriste wat na die Weskus-distriksmunisipaliteit getrek moet word. Onder andere deur agritoerisme wat met die "vrolikheid, egtheid en vindingrykheid" as pakket aangebied moet word. Soos reeds genoem, slaap die gemiddelde toeris ten minste twee aande op 'n plek oor, en elkeen het sy eie individuele behoeftes waaraan voldoen moet word. Die kruks lê hoe mens hierdie besoekers langer in die omgewing of dorp kan hou - daarvoor is diversifisering nodig. Die hooffokus is "kos, die gemeenskap en die avontuur", maar ook "die ervarings, die gebeurtenisse en die aktiwiteite". Die produkte moet die storie vertel. Die dorpe en plekke moet ook nie slegs aan die buiteland bemark word nie. Voorts is mense haastig, hul tyd op 'n plek is min - daar kan nie tyd of geld gemors word deur nou eers te wonder watter trekpleister volgende besoek moet word nie; toeriste en reisigers en besoekers soek 'n vol program - wat waarde vir geld bied.<ref>[https://issuu.com/novusmedianewspapers/docs/st-gazette-e-edition-_9_september_2025 Lesch, C. 2025. Lok toerisme só na Weskus: Bemark plaaslik, nie net oorsee. ''Swartland Gazette''. 9 September:1]</ref> === Besienswaardighede === ==== Die Koringbedryfmuseum ==== Die Koringbedryfmuseum is in Piketbergweg geleë,<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie">[https://web.archive.org/web/20210726125721/https://swartlandjoernaal.co.za/news/moorreesburg-die-kosmandjie-van-die-swartland/ ''Swartland Joernaal''. 2021. Moorreesburg: Die kosmandjie van die Swartland. 30 Junie.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240713100129/https://www.moorreesburgtourism.co.za/wp-content/uploads/2024/04/Moorreesburg-and-Koringberg-map-2024.pdf Kaart van Moorreesburg en Koringberg, soos uitgereik deur die Moorreesburg & Koringberg Toerismeburo (2024)]</ref> die amptelike adres is Hoofstraat 134.<ref>[https://web.archive.org/web/20190517041142/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cape_winelands_and_west_coast_museum_route_in_afrikaans.pdf Brosjure. 2017 (?) Museumroete: Kaapse Wynland en Weskus]</ref> Hier word trekkers, ploeë, êe, saai-, sny- en dorsmasjiene, asook ander landbouimplemente en -metodes deur die eeue heen uitgestal. Hieronder tel tewens handskuurstene, meulstene, perdemeule, tot sover terug as die primitiewe skuurklippe. So ook meelsakke, knapsakke, swepe waarmee trekdiere in die perdemeulens aangedryf is, weegskale, siwwe, sense en sekels. Daarmee saam ook gerei wat by broodbak benodig is, soos siwwe, broodpanne en skoppe waarmee brode uit die bakoond gehaal is.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Buitekant word 'n bakoond aangetref.{{voetnota|Vergelyk al die onderskrifte van die beelde wat in Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' voorkom. Daarin word telkemale erkenning gegee aan die Koringbedryfmuseum.}} J. Fick van [[Caledon]] het in die 1957-1958-seisoen lid van die Koringraad geword en hom vir 'n koringmuseum beywer, maar daarvan het dadels gekom.<ref name="Richter78" /> Sowat 'n dekade later, omstreeks 1967,{{voetnota|"Museums van Kaapland" ruil per ongeluk die syfers om: 1976. Die proklamasie kon onmoontlik in 1970 plaasgevind het as die gedagte vir die stigting "omstreeks 1976 (sic) van die Weskusontwikkelingsvereniging uitgegaan" het.}}<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017">[https://web.archive.org/web/20171203122509/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] (3 Desember 2017 argiefweergawe)</ref> skiet 'n soortgelyke gedagte by die Weskus-Ontwikkelingsvereniging wortel. Dit is nie genotuleer wie presies die vader van die gedagte was nie,<ref name="Lochner1979.80" /> maar algou word die "aanvoerder" of "stukrag" van die koringbedryfmuseum P.S. Marais, Lid van die Volksraad (LV) van Moorreesburg.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /> Die bestuursvergadering van die Weskus-Ontwikkelingsvereniging het op 8 November 1967 plaasgevind, en daar is op Moorreesburg besluit, omrede die dorp in die hartjie van die koringstreek geleë is.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019">[https://archive.is/X2xLx ''Netwerk24''. 2019. Eie museum vir koringbedryf. 11 Junie.]</ref> By hierdie vergadering is die museumbestuur gekies. Die voorsitter, Jan Kotzé (van Boesakskraal, [[Vredenburg]]), rig 'n brief op 12 Februarie 1968 aan die Stadsraad van Moorreesburg om te verneem of daar 'n geskikte terrein en/of gebou sal wees vir die museum.<ref name="Lochner1979.80" /> Wat nou volg, is twee uiteenlopende datums wat glad nie strook nie. Richter en die toerismewebwerf van 2017 (inligting wat ook in 'n Netwerk24-artikel van 2019 herhaal is)<ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> voer aan die aankoop van die ou NG Sendingkerk (erf nr. 589) het op 3 Mei 1968 geskied.<ref name="Richter78">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p. 78</ref><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /> Lochner verskaf 'n ander datum, om enkele redes. Op 30 Mei 1968 ontmoet dr. J. Op'thof, sekretaris van kultuursake, en bovermelde P.S. Marais, en daar word ''toe eers'' besluit op die ou NG Sendingkerk wat as museum ingerig moet word. Die Stadsraad het op aanbeveling van die Departement van Gemeenskapsbou die Sendingkerk van die Sendingkerkraad teen R2&nbsp;000 gekoop, en dié koop is deur die betrokke departement op 24 Oktober 1968 bekragtig.<ref name="Lochner1979.80" /> Die voorsitter van die eerste vergadering van die Museumkomitee (op 4 November 1968), P.S.M. Hanekom, het onder meer die inisiatief geneem om die oudhede in te samel.<ref name="Lochner1979.80" /> In die Staatskoerant van 2 Oktober<ref name="Lochner1979.80" /> 1970<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> word die museum, deur die administrateur F.D. Conradie<ref name="Lochner1979.80" /> , geproklameer tot volwaardige provinsiale museum.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Amptelik is die Koringbedryfmuseum egter Proklamasie 294 van 22 September 1970.<ref>[https://web.archive.org/web/20240712195442/https://www.westerncape.gov.za/other/2011/3/towards_a_new_provincial_museum_policy_for_the_western_cape_23_march_2011.pdf Towards a new provincial museum policy for the Western Cape Province, March 2011, pp. 79-80 ]</ref><ref name="DuPreez1982.84.85">Du Preez, H.M.J. 1982. ''Museums van Kaapland''. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, pp. 84-85.</ref> Omrede die grond rondom die museum te klein was vir die ontwikkeling, het die NG Moedergemeente Moorreesburg se Kerkraad die hele terrein rondom die museum ook geskenk.<ref name="Lochner1979.80" /> Die eerste kurator, R.S. Baard, is op 1 April 1972 aangestel.<ref name="Lochner1979.80" /> Die gebou is ook in 1972 teen 'n bedrag van R4 495 gerestoureer en omhein.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Op die groot oesfees, gehou tydens die naweek 13-15 Oktober 1972, is naburige dorpe ook betrek. Uitstallings is gehou van oudhede, maar ook 'n optog van sierwaens en ander voorstellings is aangebied. Die Saterdag, 14 Oktober, het die administrateur, A.H. Vosloo, sy rol as feesredenaar beklee. Die Sondag, 15 Oktober, is die verrigtinge afgesluit met 'n kerkdiens wat deur moderator J.D. Vorster gelei is.<ref name="Lochner1979.80" /> In die ''Suid-Afrikaanse Panorama'' van Januarie 1973 (met 'n bydrae oor die Koringoesfees wat vanaf Saterdag, 7 Oktober tot Sondag, 15 Oktober 1972 gestrek het), staan die volgende inskrywings:<ref>De Villiers, H. 1973. Koring-Oesfees. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Januarie, p. 23</ref> {{cquote| Suid-Afrika se koringboere boer deesdae intensief en gemeganiseer. Dit het veroorsaak dat in die Swartland, byvoorbeeld, slegs 'n handjievol werkers op 'n plaas aangetref word. Die trekker, die platsnyer, stroper en baler het hulle en die sekel, sens en losgooisnymasjien vervang. Die werkers is in ander sektore van die landsekonomie opgeneem, maar die werktuie van gister se lot was onbeslis. Die gedagte om dié implemente vir die nageslag te bewaar, het in 1968 beslag gekry. Ná oorlegpleging met die provinsiale administrasie van Kaapland is besluit om 'n provinsiale koringbedryfmuseum op te rig. Die plek was Moorreesburg, waar die dorp se ou sendingkerk vandag nog staan. Die Swartlandse Koringmuseum, wat ook as motivering van die sentrale oesfees op Moorreesburg gedien het, word deeglik beplan. Die voltooiing daarvan, waarskynlik binne 'n dekade of twee, stel 'n groot kompleks in die vooruitsig: die bestaande kerkgebou wat reeds opgeknap is, 'n tradisionele Kaaps-Hollandse woning, 'n trapvloer en verskeie ander outydse geboue waarin groter museumstukke gehuisves sal word. Intussen is heelwat oudhede versamel, o.m. strooigaffels, 'n graanskop, 'n handmeulsteen, 'n meelkis, 'n losgooier, skepelmate, en 'n Ransome-dorsmasjien en die stoommasjien waarmee dit aangedryf is. 'n Beheerraad van tien sal die totstandkoming en ordening van die kompleks beheer.<br> [...]<br> Moorreesburg se fees het op 12 Oktober met 'n kaas-en-wyn-onthaal momentum gekry. By dié geleentheid het mnr. P.S. Marais, L.V., mev. Jata Rust as sentrale oesfeeskoningin gekroon. Twee dae later het 'n kleurvolle optog, waaronder sierwaens van die meeste Swartlandse dorpe, deur Moorreesburg se strate na die sportterrein beweeg. Dáár het die koninginne van die omliggende dorpe hul museumbydraes aan die sentrale feeskoningin vir bewaring oorhandig. }} Dit sou egter nog 6 jaar duur voordat die museum kon open. In 1974 het die hooftegnikus van museumdienste, J.R. Laenen, 'n aanvang geneem om die uitstallings te beplan, en hiervoor het hy die hulp van [[Gawie Fagan]], die argitek, in 1975 benodig. Die skaalmodel wat voorgestel is, was nog teen 1979 presies waar dit was, grootliks te wyte aan die gebrek aan fondse. Daarom was die uitstallings nog beknop; die groot werktuie moes vir eers elders bewaar word. Spesiale melding word ook gemaak van S.P. (Faan) du Toit wat die restourasie van die oudhede gedoen het.<ref name="Lochner1979.80" /> Uiteindelik is die museum op Vrydag, '''10 Februarie 1978'''<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum" /> amptelik geopen deur O.A. Saaiman, Lid van die Uitvoerende Komitee (LUK),<ref name="Lochner1979.80" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> in medewerking van dr. Hey en E. Hayden.<ref name="Lochner1979.80">Lochner, J.J. 1979. Die Koringbedryfmuseum. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 80</ref> 1979 is begin met die uitbreiding van die terrein; 'n byvoeging is 'n staalskuur om die groot toonstukke en plaasimplemente te huisves, soos die houtploeë, losgooiersnymasjien, van die eerste trekkers en stropers wat in Suid-Afrika ingevoer is, selfbindmasjiene, blikdorsmasjiene en 'n Frick-ghwanosaaimasjien.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Teen 1994 het die Koringbedryfmuseum drie skure as uitstalruimtes gehad.<ref name="Truter1994.">Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Die hooftema van die die museum is: 'Om die koringbedryf in al sy variante vorme van die koms van Jan van Riebeeck uit te beeld'.<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Die leuse van die museum lui by die opening: "Ons erfenis is vir ons mooi."<ref name="Richter78" /> Volgens Richter het Sasko R45 000 vir die oprigting van 'n koringmuseum op Moorreesburg bewillig;<ref name="Richter78" /> 'n byskrif in ''[[Die Burger]]'' van 1 September 1993, op bl. 7, sê spesifiek: ''Die Koringbedryfmuseum het onlangs 'n stewige hupstoot gekry toe SASKO in die Paarl R50&nbsp;000 aan die museum geskenk het''<ref>[[WAT]]: s.v. "SASKO", sien voorbeeldsin.</ref> Van die beskikbare besoeksyfer koolstofdateer uit 'n 2002/2003-jaarverslag: 4&nbsp;792 besoekers in een jaar se tyd.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |title=Museum-jaarverslag 2002/2003, bl. 12 |access-date=24 Julie 2024 |archive-date=27 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627142706/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |url-status=dead }}</ref> Hoe uniek die museum is, bly 'n twispuntjie. Blykbaar is die ''Koringbedryfmuseum'' maar een van twee ter wêreld;<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref>[https://archive.is/0yv4R Oom Smitty. 2018. Lesersbrief aan Netwerk24: Die waarde van die Koringbedryfmuseum. 17 Julie.]</ref> die ander een is die ''Hepburn Museum of Wheat'' in [[Saskatchewan]], [[Kanada]].<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Nog vóór die millenniumwending is aangevoer dit was een van ''drie'' ter wêreld.<ref>Truter, C. 1998. ''Weskus: toeristegids.'' Kaapstad: Universiteit van Kaapstad Pers, 61-62: ''Die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg,'' '''een van slegs drie''' ''ter wêreld, lê in die hartjie van die Swartland en beeld die geskiedenis van koringverbouing in Suid-Afrika uit. Die geskiedenis van koringboerdery word treffend uitgebeeld deur uitstallings van implemente wat dateer uit die vorige eeu toe die produksie en maal van koring en bakbedryf self nog arbeidsintensief was. Die museum is in 1978 geopen met die leuse "Ons erfenis is vir ons mooi" en met 'n koringaar as embleem. Die museum se hoofgebou was voorheen 'n NG Sendingkerk wat met verloop van tyd aansienlik vergroot is. Daar is tans 'n netjiese ontvangslokaal waar kleiner gesellighede gehou kan word.''</ref><ref>[https://archive.org/details/southafricayearb0000unse/page/530/mode/2up?q=moorreesburg South African Year Book 2001/2002]</ref><ref>Erasmus, B.P.J. 1995. Moorreesburg. In: ''On route in South Africa''. Jeppestown: Jonathan Ball Publishers, p. 42: ''The Wheat Industry Museum,'' '''one of only three''' ''in the world, tells the story of wheat farming in South Africa. The main building was once the Dutch Reformed mission church.''</ref> In daardie geval is die ander museum seker in Echallens, in die [[Kanton Vaud]], [[Switserland]] geleë,<ref>[https://archive.is/bhGqp Netwerk24. 2018. Museum koring op meul. 24 April]</ref> genaamd die [[:fr:Maison_du_blé_et_du_pain|Maison du blé et du pain]] (letterlik: Huis van Koring en Brood). Sy oorsprong begin met 'n koring- en broodfees in 1978.<ref>{{fr}}[https://archive.is/4Ybp3 Musée Suisse du Blé et du Pain: à propos de nous]</ref> Hierdie getal (drie) word sonder veel uitbreiding net so herhaal op die toerismewebwerf van 2009,<ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum">[https://web.archive.org/web/20090204000518/http://www.moorreesburg.com/wheat_museum.htm Moorreesburg.com 2009: Wheat industry museum.] (webwerf wat uit die dode opgediep is)</ref> in 'n museumbrosjure van 2009<ref>[https://web.archive.org/web/20240713075646/https://www.westerncape.gov.za/text/2009/5/museums_wc.pdf Museums of the Western Cape. Building understanding and pride in our diverse heritage. (2009)]</ref>, op die toerismewebwerf van 2023<ref>[https://web.archive.org/web/20230630070758/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] 2023. Wheat Industry Museum</ref>, en sowaar ook in die Amptelike Jaarboek 2022/2023.<ref>[https://web.archive.org/web/20240602025602/https://www.gcis.gov.za/sites/default/files/19%20Tourism%202022-23.pdf Tourism. In: Yearbook 2022/2023, p.9]</ref> Daar was in 2016 sprake van 'n Chinese Koringmuseum (小麦博物馆) wat in [[Jiaozuo]], [[Henan]], [[Volksrepubliek China|China]] geopen is;<ref>[https://web.archive.org/web/20191114035702/http://www.chinadaily.com.cn/travel/2016-05/18/content_25345878_3.htm ''China Daily''. 2016. First wheat museum opens in Henan province.]</ref> hy is in 2024 wel nog in volle bedryf.<ref>[https://baijiahao.baidu.com/s?id=1804098083319515360 ''Baidu''. 2024. 「新时代中部崛起看河南」走进温县小麦博物馆 探秘“温麦”良种的“前世今生. 9 Julie.]</ref> In 1975 was daar voorheen 'n koringmuseum in Ritzville, Washington, die VSA, genaamd die Dr. Frank R. Burroughs Wheatland Museum, waar uitstallings van die koringgeskiedenis, koringbou en die verwerking van koring ten toongestel is.<ref>[https://archive.org/details/directoryofworld00huds/page/553/mode/2up?q=wheatland Hudson, K. & Nicholls, Ann. 1975. ''The directory of world museums''. New York : Columbia University Press, p. 554]</ref> <gallery> File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 01.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 03.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 04.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 05.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 07.JPG| </gallery> ==== Monumente ==== '''Johanna van der Merwe''' [[Lêer:Moorreesburg statue.jpg|duimnael|regs|Standbeeld van Johanna van der Merwe]] In 1938, ter herdenking van die [[Groot Trek]], was daar 14 trekroetes waarvan die Noordweste-trek (Moorreesburg tot Klerksdorp) maar een was.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/11/mode/2up?q=%22moorreesburg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl. 11]</ref> Voor die ou stadsaal in Moorreesburg (vandag in Kerkstraat) op 'n granietvoetstuk, staan daar 'n bronsstandbeeldjie van 'n Voortrekkermeisie genaamd [[Johanna van der Merwe]]. Dit beeld haar met 'n fakkel in die regterhand uit; haar linkerhand rus op 'n wawiel. Die fakkel en die wawiel beeld die vrouebydrae tydens die Groot Trek uit: om die lig van die Christelike beskawing na die binneland van Suid-Afrika te bring. Die beeld is deur die Vroue-Landbouvereniging (VLV) geskenk en in 1954 deur die Munisipaliteit Moorreesburg opgerig.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/87/mode/2up?q=%22moorrees+burg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl.87-88]</ref> Op die plaatjie staan die volgende bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Ossewatrek<br /> Johanna van der Merwe<br /> Op die pad van Suid-Afrika<br /> 15 Sept 1938.<br /> |} Vir die gedenktrek, wat deur die [[ATKV]] gereël is, is die kakebeenwa deur die familie Van der Berg van die plaas Keurbosfontein, agter die Rooiberg, distrik Ladismith, geskenk. Op Vrydag, 2 September 1938, het mnr. Koos van der Berg die wa persoonlik vergesel en ongeveer 'n myl buitekant die dorp (Ladismith) die reëlingskomitee tegemoet gegaan. Later het perderuiters in boeredrag die wa tegemoet gegaan. Agter die pastorie, by die Ou Uitspanning, was daar 'n skare mense wat na die wa kom kyk het. Die wa is daarna deur die dorp getrek, en teen om en by sononder is hy op die Ou Uitspanning uitgespan. Groot kampvure het reeds gebrand vir die vleisbraaiery.<ref name="Mostert1940.46">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, p. 46.</ref> Voordat die wa [[Ladismith]] verlaat het en per trein na Moorreesburg gestuur is, is allerhande geskiedkundige stukke en voorwerpe saamgegee: onder meer van 'n tonteldoos tot 'n lang bamboessweep. Wat hier ook opval is die gees van welwillendheid en opoffering waarmee almal saamgeklap en ietsie bygedra het: so is daar mnr. I. W. van Tonder wat die seil vir die watent geskenk en op eie koste laat aanbring het; Adriaan Oosthuizen (werksaam by Standard Bank) wat 'n teerputs geskenk het; Wiep Snyman wat 'n remskoen (ouer as 110 jaar, maar wel in ongeskonde toestand) geskenk het; mnr. Johnson wat twee jukke met rieme en stroppe geskenk het; Gert van Zyl wat 'n sweep met die stok, asook Hans Kok en Japie Rowan wat jukke met stroppe geskenk het; J. H. Hofmeyr, van [[Amaliënstein]], wat osse geleen het om die wa van die plaas af te trek; Jan L. Joubert wat 'n skaar van 'n ou houtploeg geskenk het - sodat dit deel van die wa en sy uitrusting kon uitmaak; so ook mnr. Volschenk, van Grootrivier, wat die ou tonteldoos oorhandig het.<ref name="Mostert1940.46" /> Binne 'n kort tydjie kon die reëlingskomitee 'n perdekommando van oor 'n honderd onder leiding van mnr. Dirk Kotzé saamstel, wat die trek deur Moorreesburg en tot myle buitekant die dorp "geleide gedoen het".<ref name="Mostert1940.481">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, pp. 481-482.</ref> Op Donderdag, 15 September 1938, is sowat 4 000 mense in Voortrekkerdrag by die stadsaal te Moorreesburg teenwoordig. Die predikant van die NG Gemeente Moorreesburg, ds. J.A.R. Volsteedt, het die oggendgodsdiens voor die stadsaal waargeneem, met Psalm 121 as vertrekpunt. Sy boodskap aan diegene geklee in Voortrekkerdrag was dat hulle, net soos hul vrome voorgeslag, op reis is na 'n lewens- en ewige bestemming en die Allerhoogste tot gids moet kies. Daarna het mnr. Attie Visser (sekretaris van die Kaapse tak van die ATKV) die Moorreesburgers bedank, en ds. A.D. Lückhoff het toe in gewyde stilte die ossewa gedoop: "Johanna van der Merwe". Ds. Volsteedt het namens Moorreesburg 'n ou Statebybel wat in 1661 in Amsterdam gedruk is as geskenk aan die trek oorhandig. Onderwyl ''Die Stem van Suid-Afrika'' gesing is, het die eerste skof van die lang tog begin. Ter nagedagtenis aan die begin van die Trek is 'n klipstapeling begin wat later as eerste baken saamgemessel sou word.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55">Duvenhage, G.D.J. 1988. Die gedenktrek van 1938 : 'n bedevaart en 'n kruistog. Bellville: G.D.J. Duvenhage, bl. 55</ref> Ds. Lückhoff was die trekleier en mnr. Attie Visser die hulp,<ref name="Duvenhage1988.55" /> of "wakommandant".<ref>Snyman, P.H.R. 1988. ''Danielskuil: van Griekwa-buitepos tot dienssentrum.'' Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, p. 143</ref> Voor op die wa het van die distrik se oudste inwoners gesit, by name Martin Dippenaar (75); die 91-jarige Aletta Slabbert kon weens siekte nie loop nie - op haar versoek is sy na die wa gedra. Coenraad Albertyn (75) "het ligvoet met die tou in die hand voor die flukse span rooi Afrikaners rondgespring". Voor het die kommando in gelid gery, en agter hulle 'n stoet juigende manne, vroue en kinders in die gevolg - vir myle lank in 'n dag wat al hoe warmer geword het. Heelwat mense het hul sakeondernemings en plase vir een dag laat staan; om tot die aand toe by die trekgeselskap te kan bly. Die skare het al singende na die plaas Taaibosvlei gestap.<ref name="Mostert1940.481" /> Hierna het Koringberg onder leiding van ds. J.J.D. Malan die trek ontvang by Taaibosvlei, "agt myl" buitekant Moorreesburg (vanaf die stadsaal self, eerder om en by 14 km). Ook mnr. Japie Smit, van Moorreesburg, wat al agt-en-twintig mediese operasies deurgemaak het, het "agt myl" ver tougelei.<ref name="Mostert1940.481" /> Op die plaas het 'n perdekommando van sewentig ruiters (met mnr. Thys Greeff aan die spits) en 'n groot aantal skoolkinders met die Voortrekker- en Unievlag die trek ingewag. Nadat die Voortrekkerprogram afgehandel is, het Koringberg se skoolkinders die Voortrekkervlag aan die trek oorhandig. Met die grootste vergunning van mnr. Koos Slabber (van Taaibosvlei), kon die span osse rustig in die jong gars wei. Hierna het die geselskap van Taaibosvlei af getrek na die ou Bergrivierbrug (want die huidige brug op die N7 is eers 1959 geopen<ref name="Burger1975.138" />). Die "Johanna van der Merwe" het ook die tweede naam "Armmanswa" bygekry: die wa moes tydens die trek die Noordweste se swaar beproefde boeregemeenskap laat moed skep het, maar ook in 'n jubelende menigte laat verander.<ref name="Mostert1940.481" /> Langs die rivier, teen die skemer, het 'n groepie belangstellendes agtergebly om daar te oornag en deel te neem aan die aandgodsdiens gehou deur ds. J. C. van Niekerk, van Piketberg. Die tweede klipbaken is namens Koringberg langs die Nasionale Pad naby Taaibosvlei opgerig.{{voetnota|Vandag is die monument op Koringberg self te vinde}} Hierna is van die boere afskeid geneem, terwyl ander nog vir myle verder saamgeloop het. Ander, soos die einste Martin Dippenaar, het geweier om van die wa af te klim - "Ek ry saam tot julle my wegja!" Toe die namiddagskof na die Bergrivierbrug aangepak is, het drie hoera's opgegaan.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55" /> Die volgende dag, Vrydag, 16 September 1938, het die wa op Piketberg deur 'n ereboog gery.<ref name="Mostert1940.481" /> '''VOC-Seinkanonne'''<br> [[Beeld:Moorreesburg Town hall 06.jpg|duimnael|links|Die kanon (2021), wat nie meer daar staan nie]] Voor 2022/2023 sou mens op foto's opmerk hoe die "Johanna van der Merwe" haar plek tussen die groot kanonne volgestaan het. Op 30 Augustus 2022 word 'n kennisgewing deur die Swartland Munisipaliteit uitgereik van 'n voorgenome verskuiwing van 'n VOC-seinkanon na die plaas Kanonberg, 12 kilometer suid-oos van Moorreesburg. Die Kanonvereniging van Suid-Afrika bevind die seinkanon (links van die standbeeld vanaf Kerkstraat gesien) is in 1963 deur die voormalige eienaar van Kanonberg aan die destydse Moorreesburg Munisipaliteit geskenk. Wat hierdie kanon egter besonders maak is dat hy oorspronklik deel van die VOC se Kaapse seinstelsel uitgemaak het. Dit sou burgers bulderend waarsku wanneer vyandelike skepe aan die kus opgemerk is, sodat hulle gereed kon maak om tot die aanval oor te gaan. Hierdie kanon in die besonder maak die laaste een van die 12 kanonne uit wat nié op sy historiese plek, op die oorspronklike seinroete, staan nie. Nou wil die Kanonvereniging die oorspronklike perseel restoureer en die oorspronklike kanon op sy oorspronklike voetstuk/slee plaas - "vir toeriste wat die historiese seinkanonroete wil volg".<ref name="Kennisgewing18.2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240414174656/https://www.swartland.org.za/media/docs/2022/Korporatiewe_Dienste_2022/18-22-23.pdf Swartland Munisipaliteit Kennisgewing 18/2022/2023]</ref> Die ander kanon aan die regterkant van "Johanna van der Merwe" was 'n skenking van die [[Kasteel de Goede Hoop|Kasteel in Kaapstad]], en is waarskynlik 'n ou herwonne skeepskanon. Daarom sal dit nie verskuif word nie.<ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Beswaardes kon voor 16 September 2022 hul vertoë aan die munisipaliteit rig. Verder lui die kennisgewing: "Die voorneme is verder om die VOC-kanon met ‘n soortgelyke historiese artefakt te vervang." <ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Daardie soortgelyke historiese artefak is teen 2023 'n ploeg wat groen en geel geverf is.<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.153296,18.662844,3a,75y,291.89h,84.83t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw!2e0!5s20231101T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D5.170000000000002%26panoid%3DAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw%26yaw%3D291.89!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDIyNi4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, November 2023]</ref> '''Walters-brug'''<br> Die [https://www.google.com/maps/@-33.1488221,18.6653447,3a,29.9y,173.63h,78.06t/data=!3m7!1e1!3m5!1sLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D11.938444951318147%26panoid%3DLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g%26yaw%3D173.6290698318436!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDMwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Walters-brug], soos die brug in Piketbergweg bekend staan, is ingewy in 1961, en vernoem na Matthys Michielse (Pappie) Walters.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> ==== Labirint ==== In ''Op pad in Suid-Afrika'' (2014) word die doolhoffie so omskryf: "labirint met 11 sirkels en wat geskoei is op die Middeleeuse labirint in die Chartres Katedraal in Frankryk. Dit is van gruis, leiklip en kwarts gebou".<ref>Erasmus, B.P.J. 2014 ''Op pad in Suid-Afrika: Verken Suid-Afrika streek vir streek'' Jeppestown: Jonathan Ball Uitgewers, bl. 42</ref> Gaan mens dieper in die internetargief in, vind mens omstreeks 2006 'n terloopse vermelding daarvan op Moorreesburg se voormalige webwerf, moorreesburg.net.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026185749/http://www.moorreesburg.net/about.htm Moorreesburg.net: About]: The labyrinth in the park can be visited to relax body and soul. </ref> Die naam duik ook op in ''Holistic Holidays in South Africa'' (2005).<ref>Spicer, S & Nepgen, J. 2005. ''Holistic holidays in South Africa : health spas, hot springs, magical places and sacred spaces''. Cape Town: Human & Rousseau, p. 84: Another labyrinth based on the Chartres-style design is in the Moorreesburg Park, in the small town of Moorreesburg in the Western Cape. Constructed from gravel, slate and quartz, this labyrinth can be found on Long Street and is open to the public.</ref> Dit is in Langstraatpark geleë.<ref>[https://archive.is/Ek8Wo Netwerk24. 2021. Swartland se soete bekoring. 27 Julie.]</ref> == Reënval == Sedert omstreeks 1900 tot ongeveer 2009 is die reënvalsyfer vir die Moorreesburg-omgewing gemiddeld 384 mm per jaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA84 Richter, G. 2010. Reënval sedert 1900. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 84]</ref> Vir die dorp self kan die volgende jaarlikse reënvalsyfers tussen 1959 en 1978 vergelyk word. Tot 1974 is die reënval nog in duim gemeet, vanaf die jaar 1975 in millimeter (daar is 25,4 mm in 1 duim).<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' |- | valign="top" |'''1959''' | valign="top" |13,09 dm. (332,486 mm) | valign="top" |'''1969''' | valign="top" |11,34 dm. (288,036 mm) |- | valign="top" |'''1960''' | valign="top" |10,99 dm. (279,146 mm) | valign="top" |'''1970''' | valign="top" |13,40 dm. (340,36 mm) |- | valign="top" |'''1961''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1971''' | valign="top" |9,28 dm.   (235,712 mm) |- | valign="top" |'''1962''' | valign="top" |20,39 dm. (517,906 mm) | valign="top" |'''1972''' | valign="top" |12,04 dm. (305,816 mm) |- | valign="top" |'''1963''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1973''' | valign="top" |13,62 dm. (345,948 mm) |- | valign="top" |'''1964''' | valign="top" |15,82 dm. (401,828 mm) | valign="top" |'''1974''' | valign="top" |26,18 dm. (664,972 mm) |- | valign="top" |'''1965''' | valign="top" |13,32 dm. (338,328 mm) | valign="top" |'''1975''' | valign="top" |362,6 mm (14,27559 dm.) |- | valign="top" |'''1966''' | valign="top" |12,61 dm. (320,294 mm) | valign="top" |'''1976''' | valign="top" |494,8 mm (19,48031 dm.) |- | valign="top" |'''1967''' | valign="top" |14,05 dm. (356,87 mm) | valign="top" |'''1977''' | valign="top" |599,2 mm (23,59055 dm.) |- | valign="top" |'''1968''' | valign="top" |17,16 dm. (435,864 mm) | valign="top" |'''1978''' | valign="top" |267,7 mm (10,53937 dm.) |} Die gemiddelde jaarlikse reënval vir die tydperk 1959 tot 1978 is afgerond 14,85 dm. of 377,08 mm.{{voetnota|Gesamentlik 296,91582 duim gedeel deur 20 jaar, beteken 14,845791 dm. per jaar x 25,4 mm per duim. Dit is 377,0830914 mm per jaar.}} == Sterrekunde == Uit [[Nicolas-Louis de Lacaille]] se ''Journal historique du voyage au Cape de Bonne-Espérance'' (1751-53) is dit moeilik om vas te stel of hierdie Franse sterrekundige deur die gebied gereis het, wat later Moorreesburg se grense sou uitmaak. 11 September 1752 word die tog voortgesit vanaf Groenkloof (eiendom van mnr. Bestbier, wat De Lacaille vergesel het) na Piketberg. Daar is by "Nyle-Kraal" middagete geniet, en by "Schaffplaats Fonteyn" oorgeslaap. (''nous allâmes dîner au Nyle-Kraal, & coucher à Schaffplaats Fonteyn'' [...]). ''Dîner'' kan sowel "aandete geniet" as "middagete geniet" beteken, maar dit lyk net onlogies om met die hele entourage van twee waens, ses perde, ses osse en agt slawe nog 20 kilometer af te lê in die aand. R. Ravenhart vertaal die Engels met "we dined". Die Duitse vertaling gee: "Mittags speiseten wir zu Nyl-kraal und Abends nahmen wir unser Nachtquartier zu Schaafplatz-Fonteyn".<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=SgC7Ah8jwGQC&pg=GBS.PA121 De Lacaille, N.L. 1778. ''Reise nach dem Vorgebürge der guten Hofnung''. Altenburg: Richterischen Buchhandlung. S. 121.]</ref> R. Ravenhart glo "Nylen-Kraal" is eintlik Uylenkraal{{voetnota|Waarskynlik 'n setfout}} (33°12'53,4"S 18°23'38,0" O), wat in 1976 'n treinstasie is (sowat 26,5 kilometer suidwes van Moorreesburg), en Schaffplatz Fonteyn moes naby die "Koperberg" [eintlik ''Koperfontein''!] treinstasie geleë gewees het.<ref>De la Caille, N.L. 1976. ''Travels at the Cape 1751-53''. Translated by R Raven-Hart. Cape Town: A.A. Balkema. p. 19-21</ref> Indien waar, is dit opmerklik hoe die treinspoor van 'n anderhalfeeu later deur dieselfde roete beïnvloed kon gewees het.{{voetnota|Hier moet dit net duidelik gestel word. By Kalbaskraal gaan die spoorlyn uiteen; een loop na Moorreesburg en verder; dié een loop tot by Saldanhabaai. Die een spoorlyn loop uit die Kaap soos volg: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Malmesbury → Kanonkop → Rust → Moorreesburg. Die ander, dié een hier ter sprake is: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Mamreweg → Darling → '''Uilenkraal''' → Ganskraal → '''Koperfontein''' → Hopefield → Spanjaard → Langebaanweg → Langeenheid → Saldanhabaai.}} Schafplaatsfontein ( 33°06'14,7" S; 18°27'23,3" O ) lê klaar bietjie noordwes van Moorreesburg, maar is steeds 'n stywe entjie daarvandaan. Op die 12de September, om halfelf die oggend, is die Bergrivier bereik. En, omrede die winter pas verby was, is die rivier baie diep, maar nie juis breed nie (''la riviere y est fort profonde, quoique peu large''). Alles moes van die waens afgepak en oorgedra word, voordat die wa deur die beeste deurgetrek kon word. Toe De Lacaille klaar by Piketberg die baken opgestel en die nodige berekeninge gedoen het, gee hy ewe skielik weer antwoord op Riebeek-Kasteel.<ref>[https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/12674/005_p150-199.pdf?sequence=5&isAllowed=y De Lacaille, N.L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. pp. 178-179]</ref> Maar iets veel interessanter sou omtrent 200 jaar later op 'n middag in Augustus 1951 gebeur, toe 'n klein [[meteoriet]] geval het. Die voorman en die aantal plaaswerkers het 'n entjie vanaf die plaaswoning op die plaas Leeuenkuil buite Moorreesburg gewerk, toe 'n geluid in die hemel hul aandag trek. Byna onmiddellik het 'n klip 'n entjie daarvandaan geval. Die voorman het eers versigtig probeer vasstel of dit nie 'n bom is nie, dit later opgetel en aan die plaaseienaar gegee. Die klip het so " 'n paar pond" geweeg. Mense was nogal opgewonde oor die gebeurtenis. Daar word vertel: die getroue ou huishulp het gesê sy gaan nou wegtrek, "omdat die Here self ons nou met klippe begin gooi."<ref>Cillié, G.G. 1959. Meteoriete, Koeëls uit die ruimte. In: ''Die Afrikaanse Kinderensiklopedie'', Deel VIII. Kaapstad: Nasionale Boekhandel beperk, bl. 3183.</ref><ref name="DeVilliers.1996" /> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n anker, 'n ramskop, 'n keper en 'n graansilo uitbeeld. '''Munisipaliteit (2)''' — Teen 1966, het die raad 'n heraldiese wapen in gebruik geneem: ''Deurgesny, 'n golwende dwarsbalk belaai met 'n staande merinoram vergesel in die skildhoof van twee Morekoppe en in die skildvoet van 'n koringgerf''. Die helmteken was twee gekruiste visse en die wapenspreuk "Domine dirige nos" (Here, rig ons; Here, lei ons).{{voetnota|'Domine' is die tweedepersoonsenkelvoud vokatief/aanroepvorm manlik vir ''Here''; 'dirige' is die tweedepersoonsenkelvoud imperatief/gebiedende wyse presens aktief, vir ''rig'' (op iets), ''lei''; 'nos' is 'n voornaamwoord, eerstepersoonsmeervoud, akkusatief vir ''ons''.}} '''Munisipaliteit (3)''' — 'n Nuwe wapen is in 1983 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Verhoogd gekanteeld deursnede van rooi en goud, in die skildhoof 'n staande silwer merinoram, op 'n verhoogde gewelfde swart skildvoet, 'n goue koringgerf''. Die helmteken was twee regopgeplaaste rooi visse met goue vinne. Die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Notas == {{Notas}} == Bekende boorlinge == * [[Helena Lochner]] - [[1892]], Afrikaanse skryfster. * Hugo Amos Rust - [[1893]], Ambassadeur van die RSA in Nederland.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234870055:mpeg21:p00011 Gepensioneerd onderwijsman werd diplomaat Vraaggesprek met ambassadeur H. A. Rust (68) van Zuid-Afrika. "De Gooi- en Eemlander". Hilversum; Amsterdam, 07-06-1961, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> * Admiraal J.C. Walters - (9 Januarie 1919), hoof van SA Vloot.<ref>''Paratus''. 1977. V. Adm Walters het groot planne. Desember: 11</ref> * Kaptein Jan Jacobus Floris Carstens - (19 Julie [[1919]]), bevelvoerder van die Vlootopleidingsbasis SAS Saldanha.<ref>''Paratus''. 1979. Kaptein Carstens tree af. Maart-bylaag: V</ref> * [[Chris Koch]] - [[1927]], Springbokrugbyspeler. * [[M.M. Walters]] - [[1930]], Afrikaanse satiriese digter. * [[Annie Basson]] - [[1938]], Afrikaanse aktrise en regisseuse. * [[Winnie Rust]] - [[1939]], Afrikaanse skryfster. * Schalk du Toit - [[1948]], NG Kerk-predikant.<ref>[https://web.archive.org/web/20230524100326/https://kerkbode.christians.co.za/2023/05/24/dr-schalk-du-toit-1948-2022/ Kerkbode: Schalk du Toit (1948-2022)]</ref> * Dirk Jacobus Smit - [[1951]], VGK-predikant en teoloog.<ref>[https://kerkbode.christians.co.za/ecke/smit-dirk-jacobus/ Kerkbode: Dirk Jacobus Smit]</ref> * Dalene Müller (née Bester), skryfster van ''Skryf Afrikaans van A tot Z'', vertaler, hoofsubredaktrise by ''Die Burger'' en ''Huisgenoot''.<ref>Pienaar, J. 2007. Afrikaanse taalreus sterf. ''Die Burger'', 17 Desember.</ref> == Sien ook == * [[Moorreesburg (kiesafdeling)]] * [[Wellington (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] f1d6b3z1inomqj5tbsankmqazk590b0 2908843 2908842 2026-06-02T14:28:29Z Oesjaar 7467 /* Die Koringbedryfmuseum */Verbeter 2908843 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Moorreesburg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = Moorreesburg welcome sign.jpg | photo2a = Moorreesburg Dutch Reformed Church.jpg | photo2b = Moorreesburg Town hall 06.jpg | photo3a = Carnegie library 002.jpg | photo3b = Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = {{resize|114%|Van bo, welkombordjie na Moorreesburg. Middel-links, NG Kerk in Moorreesburg. Middel-regs, die Moorreesburgstadsaal. Carnegie biblioteek in Moorreesburg (onder-links). Moorreesburg Koringbedryfmuseum & Ou Sendingsgemeentekerk (onder-regs).}} }} | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 09 |lats = | longd = 18 |longm = 40 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = [[1882]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164004 Moorreesburg] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164005 Rosenhof] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 27.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 12877 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011/> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011/> | persent_swart = 6.7% | persent_kleurling = 70.1% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 22.5% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011/> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 92.0% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 3.5% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2.2% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 2.3% | poskode = 7310 | poskode2 = 7310 | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = http://moorreesburg.net/ }} [[Lêer:Munisipale kantoor Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Die munisipale kantoor op Moorreesburg. Die dorp se munisipaliteit het in 2000 deel van die Swartland-munisipaliteit geword met sy hoofkantoor op [[Malmesbury]].]] [[Lêer:Ou NG kerk Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Moorreesburg se vorige NG kerk is op [[18 Desember]] [[1895]] ingewy maar later gesloop om plek te maak vir die huidige.]] '''Moorreesburg''' is 'n dorp in die munisipaliteit [[Swartland]], provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Dit is ongeveer halfpad tussen [[Piketberg]] en [[Malmesbury]] geleë. Die dorp is die ekonomiese sentrum van die omliggende landboustreek, waar veral [[koring]] en [[hawer]] verbou word. Moorreesburg beskik oor 'n aantal landboukundige geriewe soos koringmeule en graansilo's. Die plaaslike koringmuseum behandel die streek se hoofproduk. == Geskiedenis == Moorreesburg is in [[1890]] as 'n kerkgemeente op die plaas Hooikraal gestig en genoem na ds. J.C. le Febre Moorrees, die vader van prof. [[Adriaan Moorrees]]. Ingevolge Wet 45 van 1882 het Moorreesburg op 21 April 1909 munisipale status verkry.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_South_African_Municipal_Yearboo/XNAzAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg+municipality+1909&pg=PA82&printsec=frontcover South African Municipal Year Book, 1913, pp. 82-83.]</ref><ref name="Truter1994." /> Met die nuwe munisipale herindeling van [[2000]] het dit deel van [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit|Swartland]] geword. === Die gedokumenteerde eienaars van Hooikraal === Wat sekondêre bronne betref, heers daar onduidelikheid rondom die eerste gedokumenteerde eienaars van Hooikraal (die beginpunt van Moorreesburg), of wie selfs van die eerste boere rondom die huidige Moorreesburg was. Dikwels tref mens aanvegbare stellings soos die volgende aan:<ref>[https://web.archive.org/web/20240528105429/https://www.swartlandskou.co.za/geskiedenis Swartlandskou: Geskiedenis.]</ref> {{cquote|Die eerste boere wat in Moorreesburg omgewing begin boer het, was Jan van Zyl en Klaas Hendrik Diepenouw, setlaars uit Nederland in 1709.}} Dit is 'n vergissing van tweërlei aard. In die eerste plek was daar geen plaas noord van Riebeek-Kasteel (die berg wat op 3 Februarie 1661 vernoem is na Jan van Riebeeck, deur 'n ekspedisie onder leiding van Pieter Cruythoff)<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Uitgewers, bl. 629</ref> selfs in 1712, die sterftejaar van Diepenauw nie.<ref>Sien ook Voetnota 4 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 34: Sara Wilhelmina Tas, suster van die skrywer, gebore te Amsterdam in 1670 - dus twee jaar jonger as haar broer Adam - het in 1691 met verlof van Here XVII na die Kaap geëmigreer en by haar oom Henning Husing, wat getroud was met hul tante aan moederskant, Maria Lindenhovius, in hul huis in Strandstraat gaan woon. (Vgl. C 503 Uitg. Br. 29 Junie 1691, bl. 114.) Na 'n sestienjarige verblyf in die huis van haar oom en tante is Sara Wilhelmina getroud met die 55-jarige wewenaar Claas Hendrik Diepenouw (volgens Hoge Claus Heinrich Diepenow), boer van die plaas ‘D'Eensaamheit’ by Klapmuts. Diepenouw is in 1712 oorlede en het sy weduwee goed bemiddeld agtergelaat. In 1714 het sy ‘D'Eensaamheit’ aan haar broer Adam Tas verkoop [...]</ref> Hier kan mens die kaart in ''[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/n35/mode/2up Historical Atlas of South Africa]'' van Eric A. Walker met aandag besigtig. Bygesê, die VOC was in 1712 egter bekend met 'n 'Brakke Fonteijn', in " 't Swarte Land", wat egter nie 'n plaas was nie, maar, gegewe Walker se kaart, slegs 'n waterpunt kon wees.<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie, Saterdag, 16 Julie 1712: "stellende haer cours na ’t Swarte Land tot bij de Brakke Fonteijn, alwaer gecomen wesende".</ref> In die tweede plek, indien 1709 sou verwys na die aankoms van Klaas Hendrik Diepenauw aan die Kaap, dan is die datum eweneens verkeerd. ‘De Eensaamheijt’ (1693, aangedui op die kaart met 'Pg'), ‘De Mosselbank’ (1698, 'Tf') en die aangrensende stuk grond, ‘Klipheuvel’ (1704, 'Tg'), het hy reeds voor hierdie datum bekom.<ref>[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/8/mode/2up?q=diepenauw Walker, E.A. 1922. Historical atlas of South Africa. London: Oxford University Press, pp. 8-9.]</ref><ref>Sien ook Voetnota 159 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 112: 'Een van die welvarendste boere aan die Kaap, besitter van land gent. ‘Sonneblom onder de Wintberg’ en o.s. die plase ‘De Mosselbank’, ‘Klipheuvel’ en ‘De Eensaamheijt’. Sien ''Kaapse Grondbriewe'', 18 September 1698, bl. 274; 26 September 1704, bl. 31 en 90-91 en ''Grondbriewe Stellenbosch en Drakenstein'', bls. 340-346. (A.J.B.)] Vgl. ook voetnoot 4 van hierdie publikasie.'</ref> Volgens Walker se kartering lê D'Eensaamheijt in die Paarl-omgewing, en De Mosselbank en Klipheuvel lê langs die Mosselbankrivier, 'n rivier wat in die Dieprivier inloop. Dit is nietemin vandag steeds suid van Malmesbury. Buitendien is die wewenaar Diepenauw in 1707 getroud met [[Adam Tas]] se suster hier te lande, dus, voor die beweerde 1709.<ref>Sien ook Voetnota 273 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 184: 'Claas Diepenauw was op hierdie stadium waarskynlik wewenaar, want in 1707 is hy hertroud met Sara Wilhelmina Tas, suster van Adam Tas. Sy eerste vrou, met wie hy in 1677 getroud was, was Anna Schlecht, wed. van Jan Steens.'</ref> Maar hoe is dit egter gesteld met '''Hooij Kraal''', die beginpunt van Moorreesburg? ''Boerepioniers van die Sandveld''<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 143</ref> bied die volgende: {{cquote|Die eerste onder die afstammelinge van stamvader Jan Kotze wat 'n veeplaas ten noorde van die Benede-Bergrivier uitgeneem het, was Dirk Jacobus, tweede seun van Dirk Kotze en Maria M. Carstens van die veldkornetskap Agter-Paardeberg in die Swartland. Na sy huwelik in 1753 met Martha van Schalkwyk het hy die eiendomsplaas Uilen Kraal in die wyk Groene Kloof (tans die distrik Darling) bewoon. 'n Jaar daarna het hy die leningsplaas Hooij Kraal (nou 'n deel van die dorp Moorreesburg) byuitgeneem. Laasgenoemde plaas het 'n aantal jare later agtereenvolgens aan sy seuns Dirk en Johannes behoort. }} Om dit nou patriliniêr voor te stel (die tersaaklike persone in vetdruk):<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 124, 128, 138 </ref> a1. Johann (Jan) Kotzé (stamvader), gebore op 25 Januarie 1652 in Königstein in Sakse, Duitsland; oorlede ongeveer 1713; getroud (derde huwelik) op 1 Februarie 1966 met Hildegonda Boone, 'n dogter van ds. Dirk Boone en sy eggenote Belletje van Gaalen, 'n suster van admiraal Van Gaalen. Die egpaar kom op 13 Mei 1691 in die Kaap aan, die Kotzes vestig hul in [[Drakenstein]]; Jan word pagter van "vaderlandsche en uijtheemse bieren". :(a1)b2 Dirk = gedoop te Drakenstein op 28 Augustus 1692 (uit 3de huwelik), getroud op 13 Januarie 1726 met Maria Magdalena Carstens ::(a1b2)c2 '''Dirk Jacobus''' gedoop 31 Oktober 1728, getroud op 28 Oktober 1753 met Martha van Schalkwyk :::(a1b2c2)d1 '''Dirk''' gedoop 20 September 1754, getroud op 8 April 1779 met Elizabeth Smith :::(a1b2c2)d3 '''Johannes Christiaan''', gedoop 30 September 1758, oorlede 9 Oktober 1836; eerste huwelik op 18 Augustus 1782 getroud met Sara Visser; in sy tweede huwelik getroud op 11 April 1802 met Maria Magdalena Wagenaar. Die vraag ontstaan egter, hoe kan grond aan iemand "behoort" as dit 'n leningsplaas was? Want volgens Truter het die dorp rondom die plaas Hooikraal ontwikkel wat in 1839 deur goewerneur sir George Napier aan ene Tobias Lochner 'gegee' is.<ref name="Truter1994." /> J.J. Lochner skryf weer in die eeufeesgedenkboek van die NG Gemeente, ''Moorreesburg 3-12-1879 tot 3-12-1979'', die volgende, op bl. 1: {{cquote| Die mees sentraal geleë plaas in hierdie gebied was Hooikraal. Oorspronklik was dit natuurlik, soos alle ander grond, staatsgrond en vroeg in die 18de eeu was die eerste twee bewoners (nie eienaars nie) Albertus Basson en Charl Kotzé (Gert-seun). Op 30 Junie 1839 is hierdie plaas van 2 639 morg en 576 roede as ewigdurende erfpag gegee aan Tobias Christiaan Lochner, die latere eienaar van die Lochner-familieplaas, Drieheuvels, toe nog bekend as Vogelstruisfontein. Sy huur was £1-16 (R3,60) per jaar. Die kontrak is geteken deur die destydse goewerneur aan die Kaap, Sir George Napier. Die eerste werklike eienaars van die plaas was Pieter Warnich en Dirk Kotzé. Volgens latere gebeure lyk dit asof D.J.A. Kotzé later die alleeneienaar was.}} === Spoorwegontwikkeling === {{Hoofartikel|Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield}} Sonder die spoorwegontwikkeling sou Moorreesburg nooit ontwikkel het nie. Die volgende chronologie bied 'n kykie na die agtergrond waarteen die spoorlyn geleidelik ontwikkel het en Moorreesburg daarby betrek het. '''1857''': Wet Nr. 20 van 1857 - "An Act for the Construction of a Railway from Cape Town to Wellington" - word bekragtig.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Cape_of_Good_Hope_Passed/_0BUAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&pg=PA505&printsec=frontcover Railway Amendment Act. In: Statutes of the Cape of Good Hope, Passed by the ... Parliament. Volume 2. 1871.]</ref> In ''The Cape Monthly Magazine'' verskyn die artikel "The Cape Flats and how they may be improved" waarin daar sprake is van 'n spoorlyn wat moontlik sal strek vanaf Kaapstad na Wynberg, met 'n vertakking na Muisenberg; vanaf Wynberg na Stellenbosch, die Paarl, Wellington, die Wagenmakersvallei, en dan al langs die Bergrivier. Die spoor kan so ver strek as die Koue Bokkeveld, Tulbagh, Piquetberg, Clanwilliam, die Olifantsrivier aan die een kant en die Zwartland aan die ander, maar dit is nog toekomsmusiek. Die doel is om die mark (Kaapstad) binne 3 dae te bereik, duiselingwekkend vergeleke met die 6 tot 12 dae tans met die klipperige wapad. Verdere vertakkinge sal dan die onderskeie wingerd- en koringstreke bedien, onder andere die distrikte Zwartland en Piquetberg, soos reeds genoem. Dit behoort nie minder as 200 spoormyl lank te wees nie. Vir die dwarslêers (14 x 7 duim) alleen word die aantal bome bereken op 42 533 (dit is nou sonder om die aanbou van brûe, tonnels, keerwalle en viadukte in te reken). Aangesien baie bome ongeskik sal wees, moet die getal liewer op 83 799 volgroeide bome van 30 voet (9,14 meter) geraam word. Die dwarslêers sal ook weens die dorre klimaat elke 15 jaar vervang moet word, veral tussen die Kaapse Vlakte en daar in die Bergriviervallei, wat 'n verdere 60 000 bome sou benodig. Die byle sal maar net moes omkom. Invoere uit Engeland word onnodig beskou - eerder word daar nou in die rigting van die stinkhoutryke George gekyk vir antwoorde, wat 3 sjiellings per kubieke voet hout vra (in Kaapstad kos dit meer as dubbeld soveel, weens transport per wa).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_Monthly_Magazine/-H5UAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=piquetberg+railway&pg=PA358&printsec=frontcover J.S.H. 1857. The Cape Flats and how they may be improved. ''The Cape Monthly Magazine''], pp. 358-360.</ref> '''1859''': Die sooispitseremonie van die Wellington-spoor vind plaas op 31 Maart, met die goewerneur sir George Grey wat die siergrafie vashou.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Journal_and_Railway_Public_Wo/NtEzAQAAIAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Sir+George+Grey+wellington+railway+cape+town+sod+turned&pg=PA272&printsec=frontcover ''The Engineer's Journal, Railway''. 1859. Miscellaneous. August 3: p. 272]</ref> '''1860''': Die eerste trein (van 'n privaatfirma) loop vanaf Durban tot by die skeepswerf van Port Natal - die spoorlyn is maar 2 myl lank.<ref name="Engineering1893">[https://www.google.co.za/books/edition/Engineering/c84D1M4AgLkC?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA265&printsec=frontcover ''Engineering''. 1893. The Development of the South African Railways. September 1: 265.]</ref> '''1862''': Die eerste spoorlyn word vanaf Kaapstad na Wellington gebou.<ref name="Richter2010.31">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringproduksie (1862-1920). In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31]</ref> Blykbaar is die Paarl die volgende. Die dorpe wat die meeste probeer druk om die volgende spoor te kry is Worcester, Tulbagh en Malmesbury. Teen Julie is die eerste ondersoek na Worcester en Malmesbury ook sommer klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_Select_Committee_on_the_Wo/6UQ6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&printsec=frontcover Report of the Select Committee on the Worcester, Malmesbury and Port Elizabeth Railway Bills.]</ref> Maar besware in Stellenbosch, Wellington, Worcester en Tulbagh gaan ook reeds op teen die Sondagstreine wat loop (teen Godsgebod), al sê die goewerneur dit is 'n saak wat liewer met die aandeelhouers in Engeland uitgeklaar moet word: sy hande is afgekap. Hoe dan ook, die treine vervoer buitendien geen goedere of briewe op 'n Sondag nie, en diegene wat op die trein klim is in elk geval diegene wat hul tyd elders wil deurbring as in die kerke.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000021196:mpeg21:p002(KAAP DE GOEDE HOOP.. "Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage". 's-Gravenhage, 03-06-1862, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 25-02-2025]</ref> '''Oktober 1863''': Die eerste trein met drie passasierswaens (eersteklas, tweedeklas, derdeklas) kom in Wellington aan.<ref name="Richter2010.31" /> '''1863''': 'n Vergadering word deur die leraar ds. J.C. le Fèbre Moorrees en 'n paar boere belê; omdat die parogie geweldig groot is wat Moorrees moet bedien, word daar besluit om 'n kerkie op die plaas Hooikraal te bou, as buitekerkie van die Zwartland-gemeente (d.w.s. wat deur die kerk van Malmesbury bedien word).<ref name="Truter1994." /> In '''September 1864''' is met die bouwerk van die spoorlyn deur Tulbaghkloof begin om Wellington met Worcester te verbind.<ref name="VanBreda1987" /> '''Sondag, 4 Desember 1864''': Die Hooikraalskerkie word ingewy deur ds. Moorrees. Dit is maar 'n eenvoudige saaltjie met 'n rietdak en misvloer.<ref name="Walter1990">Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters''. Kaapstad: Perskor. bl. 31</ref> '''April 1875''': Mr. Statter voltooi die tweede opmetings van die voorgestelde spoorlyn na Malmesbury.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Proceedings_of_the_Institutio/9G81AAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA368&printsec=frontcover ''Minutes of Proceedings of the Institution of Civil Engineers'' 1881. James Samuel Statter. Volume 65, p. 368.]</ref> Al het 'n Wet in 1861 die Cape Town & Wellington Railway Company in staat gestel om 'n spoor te lê tot by Worcester en daarna die spoorlyn na Malmesbury te verleng, en al is die opmetings reeds teen 1862 voltooi, het hierdie maatskappy so te sê niks gedoen buiten die Tulbagh Kloof bietjie groter oop te kloof nie.<ref name="Engineering1893" /> Die dood het ook altyd 'n oorsaak: blykbaar het die goewerneur die bouwerk gemagtig om sodoende die dienste te behou van die werkers wat aan die Kaapstad-Wellington-spoorlyn gewerk het. Die parlement was weer ontevrede omdat meneer die goewerneur so sonder toestemming opgetree het. Derhalwe is die bouwerk in 1865 gestaak - slegs 26 km van die spoorlyn was toe voltooi. In 1872 bewillig die parlement wel £40 000 sodat die werk solank kan voortgaan. Die Kaapse regering het toe die spoorlyn van die Railway en Dock Company vir £780 000 gekoop en op 1 Januarie 1873 in besit geneem. Nou was die owerheid baie meer toegeneë om geld beskikbaar te stel.<ref name="VanBreda1987">Van Breda, P. 1987. Hoofstuk IV: Kommunikasie: Spoorwegontwikkeling. In: Oberholster, A.G. (red.). ''Paarlvallei 1687-1987''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 65.</ref> Wet 13 van 1873 het opnuut die verlenging na Worcester bekragtig, en 'n verdere £315 000 (of £4 922 per myl) is hiervoor toegestaan.<ref name="VanBreda1987" /><ref name="Engineering1893" /> '''Maandag, 12 November 1877''': Die spoor tot by Malmesbury word geopen.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/Yj4RSTbMHEUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22malmesbury%22&pg=PR54&printsec=frontcoverer Report of the General Manager of Railways. 1899. p. liv]</ref> '''Woensdag, 3 Desember 1879''': Die Hooikraalskerkie stig af om 'n onafhanklike gemeente te vorm: Moorreesburg Gemeente.<ref name="Walter1990" /> [[Lêer:Station Moorreesburg 2.JPG|duimnael|350px|right|Treinstasie in Moorreesburg (2007)]] '''27 April 1882''': ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'' is sekerlik die '''allerbelangrikste dokument''' in die hele spoorgeskiedenis van Moorreesburg. Dit is die deurslaggewende faktor waarom Moorreesburg 'n stasie gekry het. Aanvanklik het Hector Shaw, die opmeter, sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is ''nêrens'' daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg 'n mens se vinger vandag die treinspoor op 'n topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). En nou kom die interessantste deel: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Interessant is dit, omdat die opname in 1881 gemaak is. Met Ds. Retief se bevestiging op 12 Januarie 1882 op Moorreesburg is daar nou van 'n "dorp van 12 huise" ter sprake, en nie meer 8 nie.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die tydperk van ds. Retief. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 5-6</ref> Wat sy opmerkings in die dokument betref. Ten eerste: Kalk word vir die ballas onder die treinspore gebruik. Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref name="Truter1994." /> Dit laat mens inderdaad wonder hoe diep meneer Shaw sy vinger in die grond gesteek het. Ten tweede: 'n Stoomlokomotief suip water soos 'n walvis op wiele, en Shaw het tereg opgemerk water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. Die totale kosteberekening vir die spoorweg tussen Malmesbury en Piquetberg via Hooikraal beraam hy op £236 731. '''Vrydag, 12 Julie 1889'''. Mnr. De Waal lê twee mosies voor die Volksraad ter tafel: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer), asook tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander volksraadslede wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''1894 tot 1895''': Die ou Hooikraalskerkie raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> '''1898''': Ingevolge die Kaapse Wet no. 40 van 1898 word die aanleg vir die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg, asook die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil, deur die Kaapse Regering goedgekeur.<ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Volgens 'n reisgids uit '''1899''' lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die vervoerkoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280.]</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''20 April 1901'''. In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901'''</u>: Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''31 Mei 1902''': Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie is egter eers op 16 September 1902 opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> '''15 November 1902''': Die spoor tussen Moorreesburg en Eendekuil is voltooi en geopen. Dit is 49 treinmyl en 43 ketting lank (ongeveer 79,72 kilometer).<ref name="Railwayyearbook.1903.277" /><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> '''1903''': Tot en met die opening in September 1901 was daar nog genoeg watervoorraad, maar daarna is daar gesteun op Malmesbury se watervoorraad, wat ook nie met die toenemende vraag kon byhou nie. Net soos met die opmeting van Hector Shaw voorspel is, het Moorreesburg dwarsdeur 1902 'n waterprobleem ondervind. 'n Boorgat word aanbeveel.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR61&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lxi]</ref> Moorreesburg kon voorheen, onder ideale toestande, 14 000 gallon (of 63,645 kiloliter) water per dag vir die lokomotiewe voorsien. Voorheen kon mens op mnr. Lochner se dam reken, maar nou moes daar uitsluitlik op 'n handpomp en windpomp staatgemaak word. By Malmesbury is waterregte enkele jare tevore teen £1 600 gekoop - wat 5 000 gallon (of 22,730 kiloliter) water per dag lewer. Hierdie water is weens die kalk- en soutneerslae nie juis vir lokomotiewe geskik nie.<ref>[https://archive.org/details/reportofcommissi01cape/page/108/mode/2up?q=moorreesburg Report of a commission appointed to enquire into and report upon certain matters affecting the Cape. 1903. Sitting op Dinsdag, 22 April 1902, bl. 109]</ref> Verder het die verkeersdrukte na afloop van die oorlog teleurstellend gedaal, in so 'n mate dat dit wil lyk of al die kapitaal wat ingeploeg is die kool die sous nie werd is nie. Die treingebruik tussen Malmesbury en Moorreesburg is laag, maar tussen Moorreesburg en Eendekuil is dit selfs nog laer. Dit is egter nog te vroeg om heeltemal uitsluitsel te gee. Die verkeersdrukte is wel abnormaal hoog in Januarie, Maart, April en Mei.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR22&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. xxii]</ref> Of dit egter toegeskryf kan word aan die oormaat vragmotors wat tot beskikking gestel is aan Malmesbury en tot 'n mindere mate aan Moorreesburg self, bly 'n ope vraag.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PA29-IA6&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. ix]</ref> '''26 Februarie 1906''': Die diens is nie altyd eersteklas soos daar op die kaartjie staan nie. Op 21 Februarie is 'n skou op Malmesbury aangebied, en vooraf het die spoorweë groot kennisgewings rondgestuur van goedkoop treinkaartjies wat beskikbaar sou wees om na die geleentheid toe te gaan. Dit was reeds een van die warmste dae van die somer en baie Moorreesburgers het op die stasie gewag, met "bijna onuithoudbare dorst". Toe die trein van Eendekuil opdaag, was die waens reeds volgepak met passasiers van Piketberg af. 'n Eersteklaskaartjie het nou 'n staanplek in die trok agter beteken, waar mense soos vee in die versengende hitte ingestop is. Byna 'n honderdtal Moorreesburgers, wat almal vir hul kaartjies betaal het, het net so in hul spore omgedraai en teleurgesteld teruggekeer huis toe - hiervoor het hulle nie kans gesien nie. Die stasiemeester het die skou-komitee verkwalik, en vica versa; niemand wou verantwoordelikheid aanvaar nie. Die Moorreesburger aan die woord is verontwaardig, want ten eerste bring de Malmesbury-Eendekuil-lyn baie geld vir die staatskas in en ten tweede hoor mens van spesiale treine wat na ander dorpe toe reis vir skoue - baie verder daarvandaan. Waarom moet hulle dan aan die agterspeen suig - en dit vir 'n skou betreklik naby?<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4217/za-1906-03-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 1 Maart: bl. 4, kolom 8]</ref> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> '''1916''': In die boek ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas'', wat tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskryf is, word die vraag nog afgevra of die Kaapse Spoor vanaf Eendekuil moontlik tot by Springbok en O'okiep gaan strek, aangesien die groenlig reeds in 1906 gegee is om in die noordelike rigting van Van Rhynsdorp in te slaan.<ref>[https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783111471112 Franz Baltzer. 1916. Kapkolonie. In: ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas.'']: Von Kapstadt über Malmesbury und Piquetberg nach Endekuil, in Kapspur gebaut, 207,6 km lang, deren Verlängerung in nördlicher Richtung auf van Rhyns Dorp um rund 86 km durch Gesetz von 1906 beschlossen ist. Hier scheint die Absicht zu bestehen, die Bahn mit der Zeit in nördlicher Richtung bis Sprinkboek und O'okiep weiterzuführen.</ref> Maar die hele spoorprojek verloor stoom teen 1927, en die spoor loop dood in Bitterfontein.<ref name="Truter1994.158">Truter, C. 1994. Bitterfontein. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 158-160.</ref> '''Oktober 1948''': Die ''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens'' vermeld 'n busdiens wat vanaf die Kaap na Piketberg via Malmesbury en Moorreesburg pendel, wat aansienlik vinniger as 'n passasierstrein loop.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |title=''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens''. 1948. System News: Cape Western System. Oktober, 42 (10): pp. 823-825 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=19 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319133816/https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |url-status=dead }}</ref> Dit is maar die begin wat die Suid-Afrikaanse Spoorweë met verloop van tyd al hoe meer 'n vragvervoernetwerk sal maak. Teen die 1960's, moontlik weens die toenemende motorvervoer, het die busdiens slegs naweke geloop: die passasiersbus het vanaf Kaapstad vertrek op Vrydae en Sondae, en op Saterdae en Maandae terug stad toe.<ref name="Burger1975.138">Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg.'' s.l.:s.n., p. 138: In 1948 het die Spoorweë 'n daaglikse passasiersbus tussen Kaapstad en die Noordweste oor Piketberg op die pad geplaas, maar by gebrek aan ondersteuning is die diens in die jare sestig tot Vrydags en Sondags van Kaapstad, en Saterdags en Maandags na die stad, ingekort.</ref> '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland op 27 Januarie 2023 die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die stasiegebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| G. Moorreesburg Stasiegebou<br> i. Die sakekamer is bewus dat die Moorreesburg Stasiegebou die eiendom van Transnet is en dat SM [Swartland Munisipaliteit] minimale insae in die bestuur van die gebou/e het.<br> ii. Ongelukkig is die stasie tans 'n seer oog vir die gemeenskap en word dit tans ook gebruik deur haweloses wat dit "beset" gedurende die nag.<br> iii. Ons versoek vriendelik dat daar saam na oplossings gekyk sal word om die geboue minder toeganklik te maak vir beide haweloses asook vandale wat dit tans plunder. }} '''4 April 2025''': Agter lemmetjiesdraad lyk die stasiegebou 'n paar graad erger as die Tiger Oats-gebou net anderkant die spoor. Op die foto's het feitlik net die fasade oorgebly; die dak is reeds verwyder en die vensters en deuropeninge is toegemessel om verdere verbrokkeling te stuit. Binnekant lê dit besaai met brokke bakstene en bourommel. Die mure is beklad met grafitti-merke. ''Dié Courant'' rig 'n skrywe aan die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] om te verneem hoe sake nou staan. In die baie diplomatieke antwoord kom dit daarop neer: die munisipaliteit het planne ter tafel wat die munisipale dienste, toerisme en ekonomie sal baat (wat al die geboue op die perseel insluit, en aansluit by die voorstelle vervat in die Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk 2023-2027 van die Swartland Munisipaliteit)<ref>"Swartland Spatial Development Framework -2023-2027". Swartland Munisipaliteit, bl. 66: Sien "Objective 2: Proximate convenient and equal access [Economic Environment]", onder "Railway": Onder Landbou: ''Railway Support private operators providing alternative transport between Malmesbury & Moorreesburg.'' Onder Toerisme: ''Implement special train trips between Moorreesburg & Koringberg (Grain and Canola fields, rolling hills and railway line to Bitterfontein).'' / bl. 67, onder "Objective 4: Protect and grow place identity and cultural integrity. [Built Environment]", by "Heritage tourism route": ''Develop a tourism rail route along N7 between Kalbaskraal and Koringberg (start/end at station buildings & include rail experience)''.</ref> en die geld is trouens reeds daar vir die beplanningsfase. Soos af te lei, bly die eiendom steeds in Transnet se besit, maar die munisipaliteit verkry sekere regte en voorwaardes om, onder die wakende oog van die Transnet-stigting, sy inisiatiewe tot uitvoering te bring. Die munisipaliteit wag dus net vir die finale ondertekening, voordat die opruimwerk en beveiliging kan begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250407051622/https://diecourant.co.za/2025/04/04/wd-het-planne-met-vervalle-moorreesburg-stasie/ ''Dié Courant''. 2025. WD het planne met vervalle Moorreesburg-stasie. 4 April.]</ref> === Anglo-Boereoorlog: enkele ure in Boerebesit === {{Hoofartikel|Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog}} Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir Kommandant Ockie T. de Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Engelse soldate wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Swartland Kommando === {{Hoofartikel|Swartland Kommando}} Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag, met sy hoofkwartier in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Die Swartland Kommando het geskiedenis gemaak omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Dit is ook by hierdie Kommando waar die bruin mense uit die publiek die eerste maal in 1980 vrywillige opleiding kon ontvang het. Ook, tydens "Operasie Samoa" in 1987 (waar die inwoners, polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad by betrokke was) het Moorreesburg een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming ontvang het. == Boukuns == [[Lêer:Old school mburg 006.jpg|duimnael|Die Ou Skooltjie toon 'n "stewige houtveranda", aldus Fransen.<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Na afloop van Hans Fransen se laaste deurreis deur die Kaap, beskou hy Moorreesburg eintlik as 'n nuwerige dorp wat redelik laat gestig is. In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' (2004) word enkele geboue wel uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word.<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345.</ref> Bygesê, Fransen se werk spits hom dikwels toe op slegs ''sekere'' historiese argitektoniese elemente (veral in ag genome die historiese bou-omgewing in sy geheel gesien) en is dus nie sprekend van ''al'' die versameling erfgoed uit die omgewing wat beskerming waardig is nie.<ref>Vergelyk 'Cape Agulhas Municipality Heritage Strategy and Action Plan' van Augustus 2024, soos opgestel deur CTS Heritage, bl. 47</ref> {| class="wikitable" |'''Adres of naam''' |'''Kommentaar van Fransen (2004)''' |- |Pastoriestraat 6 |Ou NG Kerk-pastorie, blykbaar 1898 gebou. Die huis is effens verbou; beskik oor twee stoepkamers met geweldriehoek, asook dubbele boogdeur wat as voordeur dien. |- |Ou Skooltjie,<br>Retiefstraat |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. In 1905 opgerig deur die NG Kerk. Gepleisterde enkelverdieping wat op ’n druppel water lyk na die kenmerkende volksboukuns uit die streek. Die uitgeboude ingang(uitsteeksel) is drie vensteropeninge groot; agter is ’n stewige houtveranda. |- |Carnegie-biblioteek |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. Enkelverdieping van steen; twee stoepkamers front elkeen met driedubbele vensters, geskei deur ’n Doriese portiek tussen-in. Die kante van die hoofdak word afgesluit deur half-pedimente. In 1913 ontwerp deur N.T. Cowin. |- |International Hotel, Hoofstraat |Omstreeks 1910 gebou. In 2004 Huis Emmanuel. Dubbelverdieping, 11 openinge groot. Die portiek in die middel staan onder ’n pediment uitgebou; weerskante van die portiek is ’n veranda/balkon met vyf gemesselde boë. |- |Kerkstraat 35 |Omstreeks 1890 gebou. Huis met wolfentdak en sewe openinge; geskei in twee wooneenhede, met ’n geronde veranda. |- |Kerkstraat 41 {{voetnota|Die boek skryf verkeerdelik ‘31 Church Street’. Dit moet 41 wees, want 31 is nie langs Heuwelstraat (‘Hill Street’) geleë nie.}} |Omstreeks 1890 gebou. Vyf openinge in Kerkstraat, naamlik ’n deur met twee skuifraamvensters aan elke kant, met pleister omraam. In Heuwelstraat se kant is daar drie openinge: een deur met skuifraamvensters weerskante daarvan. Hoekstene is ook op die buitehoeke ingemessel. |- |Spoorwegstraat 20 |Omstreeks 1905 gebou. Villa met enkele stoepkamer; hoekstene op die buitehoeke ingemessel; gietyster-veranda met geronde dak op drie kante. |- |Tuinstraat 32 |Hoekvilla met veranda van hout en gietyster. |- |Pleinstraat 15 |Iewers in die 1880’s gebou. Reghoekige huis met drie venster- en een deuropening, met veranda van gietyster. |- |Retiefstraat 15 |’n Soortgelyke huis, maar met drie openinge. Die stoep is hier ook weerskante toegebou, met diamantruitjies. |- |[[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] {{voetnota|in die boek geskryf: “Tiger Milling”}} |Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. ’n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft]. |} === Tiger Oats-gebou === {{Hoofartikel|Tiger Oats-gebou, Moorreesburg}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats gebou (2014)<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Omstreeks Augustus 1905 is die grond voorberei vir die fondasielegging. Die gebou staan sedert '''1906'''. Wat begin het as The African Compressed Fodder Company deur Alfred Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl, sou later uitgekoop word deur die meulenaar en sakeman Frederick John Collier (maar nie sonder die hulp van Charles Stevens nie). In 1910 kry Collier 'n nuwe vennoot by, Daniel Bolton Redler. Twee harde stene maal nie, en Collier en Redler gaan uiteen, met Redler wat die fabriek behou, en 'n nuwe meul vanaf 1926 laat bou in Maitland. 'n Paar jaar ná Redler se afsterwe in 1940 word die eiendom deur die eksekuteur (mnr. Coulter) te koop aangebied aan Anglo American. Die hoofbaas, [[Ernest Oppenheimer]], bied hierdie geleentheid aan Rudy Frankel van Frankel & Co., met dien verstande dat Anglo American sy aandeel daarin kry. Coulter aanvaar die aanbod van £425 000. The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.) kry op 21 September 1944 die nuwe naam: Tiger Oats and National Milling Company Limited. Anglo American verkoop in 1958 sy aandele. Die makro-ekonomiese klimaat, soos die verstedeliking en groter verbruikersbesteding rondom hierdie sentra, noop die openbare maatskappy (waaronder sy vis-, hoender-, veevoer-, bakkery- en selfs rekenaarvertakkings inbegrepe) om markgerig te dink en brandstof te besuinig tydens die oliekrisis. Dit bring mee dat Moorreesburg se Tiger Oats-fabriek al hoe meer op die randgebied beland. Oplaas sluit die fabriek teen die laat-1980's. == Ekonomie == === Ondernemings === Skaars drie jaar ná die aankoms van die spoorlyn, bied Daniel Johannes de Villiers sy wamakery en woonhuis op die dorp te koop aan (10 Mei 1904).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping te Moorreesburg. 3 Mei:8</ref> Op 11, 16 en 20 in ''De Zuid-Afrikaan'' is daar nou sprake van 'n trustee van die insolvente boedel van Daniel Johannes de Villiers wat onder meer die smidswinkel en woonhuis in Hoofstraat op 25 Augustus 1904 vir die publiek te koop sal aanbied.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 11 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 16 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 20 Augustus:1</ref> Op die 8ste September 1904 word (nog 'n insolvente boedel ter sprake) Erf 47 in Hoofstraat van Roelof Pieter van der Merwe aangebied. Dit het wel 'n pasgeboude woonhuis, maar het ook 'n timmermans-, wamakersgeboue en negosiewinkels op.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 23 Augustus:1</ref> Soos te wete, was die The African Compressed Fodder Company, later die Cereal Manufacturing Company, of beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg.<ref name="Lochner.1979.70">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 70</ref> Die African Banking Corporation (A.B.C. Bank) maak sy tak in 1905 oop.<ref name="Lochner.1979.70" /> In 1907 lys die sakegids ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers'' op die dorp 6 graanhandelaars, 5 algemene handelaars (wat van 'n naald tot 'n koevoet verkoop), 3 kleremakers, 2 saal-en-tuie-makers (of -handelaars), 1 bank, 1 brouer en 1 werktuigkundige. Altesaam 19 ondernemings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kelly_s_Directory_of_Merchants_Manufactu/YeLUwvEpfUEC?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA56&printsec=frontcover ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers''. 1907. p. 56]</ref> * Abrahamse & Son (graanhandelaar) * African Banking Corporation (bank) * Alston, P.R. (brouer) * Basson Brothers (algemene handelaar) * Dippenaar, J. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Droomer, J. (algemene handelaar) * Du Toit, H. & A. (graanhandelaar) * Kahn & Levin (graanhandelaar) * Landsman, J. (kleremaker) * Levensohn Brothers (algemene handelaar) * Lombard, Van Aarde & Co. (graanhandelaar) * Loubser, M.P. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Malan & Co. (graanhandelaar) * Muller, P.C. (kleremaker) * Saacks, M. & J. (algemene handelaar) * Slemssen, J.C.H. (werktuigkundige) * Starke & Co. (graanhandelaar) * Van der Westhuizen, A.J. (kleremaker) * Walters Bros. (algemene handelaar) Daarteenoor het die Moorreesburg Sakekamer teen April 2023, in hul speurtog na potensiële lede, meer as 180 ondernemings op Moorreesburg identifiseer.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_165_26_april_2023_lr ''Swartland Joernaal''. 2023. MRB Sakekamer byeen oor energie. 19 April, bl. 2]: Daar is meer as 180 besighede op Moorreesburg identifiseer, na die dorp in vyf dele verdeel is.</ref> ==== Overberg Agri (voorheen MKB) ==== '''Aanloop'''<br> Al word die Eerste Wêreldoorlog en die daaropvolgende ekonomiese oplewing (1925-1928) en depressiejare van die vroeë 1930's dikwels as die hoofredes aangevoer waarom die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig is,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> moet mens nie die 1880's en die Anglo-Boereoorlog buite rekening laat nie. In 1882, skaars vyf jaar ná die opening van Malmesbury se treinstasie in 1877, is die boere van Malmesbury en [[Riebeek-Kasteel]] volgens berigte in 1882 alte deeglik bewus van invoergraan, onder andere uit Amerika, wat in die Kaapse hawe gestort word. Graanpryse het gewissel na aanleiding van vraag en aanbod - hier moet mens Kanada en Australië in die Britse Ryk se rekord- en misoeste natuurlik ook in ag neem. Die groot vloek? Die ondersese telegraafkabel wat al langs die ooskus van Afrika loop. Sodra die boer se skure byna leeg is en die pryse wil opgaan, sou die Kaapse koopman per telegraaf skeepsladings vol graan van heinde en ver ontbied - wat die prys net laat sak - tot nadeel van die Kaapse boer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. 15 Augustus, p. 3, kol. 1: Trouwens, dan wil de heer Louw hen ook geen protectie verschaffen. Maar wat den Malmesburyschen boer niet zou aanstaan, zou dit zijn, dat wanneer zijn schuren zoo goed als ledig zijn en de prijzen beloven op te gaan, de Kaapstadsche koopman per telegraaf scheepsladingen van graan van heinde en verre ontbiedt, het bloote gerucht waarvan de prijzen zou afbrengen tot dat peil waarop 's heeren Louw's "sliding scale" zou ophouden te werken.</ref><ref>De Zuid-Afrikaan. 1882. Riebeekskasteel, 25 November, p. 3, kol. 3: 22. Nov. - Wat hebben wij heet weer! De zon brandt langs den berg dat het kraakt. Geen wonder dat het graan in een paar dagen tijds rijp, ja droog op de velden is geworden. Onze boeren zijn dan ook ijverig aan het inzamelen van den oogst, die tamelijk goed is uitgevallen. Jammer maar dat de Kaapsche kooplieden juis nu koorn uit Amerika inschepen, om den prijs van koloniaal koorn te bederven en den armen boer die betalen moet op deze wijs te dwingen zijn produkt voor een lagen prijs van de hand te zetten. Over een tijdje zal het invoeren wel ophouden zoodra ons koorn is opgekocht, en dan vragen de heeren wat zij willen.</ref> '''Ná die Anglo-Boereoorlog'''<br> Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]] se ontwapening van die Kaapse boere, die ontwrigting van landboubedrywighede deur die algehele reisverbod, rydiere (soos perde) wat in ieder geval deur die weermag in beslag geneem is, lukrake en kwaadwillige konfiskering van goedere of vee vir gewaande oortredings, skade deur sowel die Engelse weermag as ander partye wat op plase aangerig is, drakoniese wetgewing onder die Kaapse krygswet, en die traagheid om kompensasie uit te betaal - het wantroue in die regering geskep. Dit is in hierdie na-oorlogse tydperk toe "coöperatie" veral omstreeks 1903 in feitlik elke uitgawe van die koerant ''De Zuid-Afrikaan'', deur die redakteur [[Onze Jan Hofmeyr]] hoog aangeprys is. Iets ter vermelding: Op Woensdag, 14 September 1904 is [[John X. Merriman]] by die stadsaal in die Paarl aan die woord; hy spreek die Paarl Boeren Vereeniging toe. Hy wys op Frankryk waar daar reeds 5 300 koöperatiewe maatskappye is, selfs hoe Denemarke se beroemde suiwelindustrie nie sonder koöperasies op dreef sou kom nie; die Kaapse boere moet begin plan maak. Volgens hom beskou boere aan die een kant hul plaas as hul eie en persoonlike saak, wat van geen gemeenskaplike belang is nie. Aan die ander kant help dit ook nie jy kyk heeltyd op na die regering nie - daar is buitendien hopeloos te veel burokrasie. Voorspoed kan slegs uit die mense kom, en nie die regering nie. Die volk moet self die dryfkrag wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Paarl Boeren Vereeniging. 17 September, bl. 4</ref> In hierdie tydsgees verskyn klagtebriewe van boere oor die hawerhooiprys in Desember 1904. Die eerste is van "Hard-werkende Boer" van Worcester: na 'n hele jaar se harde werk is hy nie bereid om 5 sjielings per 100 lbs. (pond gewig) vir sy hawer te aanvaar nie. En die vraag word gevra: "Gaan wij maar goedsmoeds onze producten afgeven voor wat gewetenlooze speculateurs believen te geven? Ik denk van neen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 3 Desember, bl. 8, kol. 2</ref> Meneer J.F. Pentz, van [[Hermon]], skryf hul hooikoper sou weer aanvoer die boere in Worcester en ander distrikte is bereid om goedkoop (3 sjielings per 100 lbs.) te betaal. Mnr. Pentz weet egter dat die militêre voorraad teen Desember 1904 lankal uitgeput moet wees en dat die hooikopers se pakhuise leeg moet staan, daarom hou hy sy hooi terug. As daar egter verstandige samewerking was, dan behoort daar geen rede te wees om hawerhooi teen swak pryse te verkoop nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 8 Desember, bl. 4, kol. 6</ref> 'n Veeboer, M.J. van Niekerk van Molen Rivier, [[Ceres]], stel voor dat vyf of ses boere onder mekaar self hul eie hooipakhuis van gegalvaniseerde yster moet oprig wat vyf of seshonderd vragte hooi kan bevat - dit kan tog nie te duur wees nie?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 13 Desember, bl. 4, kol. 4</ref> Dan verskyn die volgende berig in ''De Zuid-Afrikaan'' op 12 Januarie 1905: die boere van Moorreesburg het byeengekom en soos een man besluit om nie hul (hawer)hooi vir onder 3 sjielings per 100 pond gewig te verkoop nie, moontlik die eerste teken van 'n koöperasie op Moorreesburg in embriofase:<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 12 Januarie, bl. 4, kol. 6</ref> {{cquote| Een correspondent van Moorreesburg zond ons Dinsdag het volgende bericht. Een vergadering van boeren werd heden morgen gehouden in overweging te nemen de marktprijs van hooi hier. Na korte onderhandeling werd eendrachtelik besloten de prijs te stellen op 3s. en so niet verkrijgbaar het hooi uit te dorsen of op een andere markt te verkopen voor de beste prijs. De medewerking van gelijke inrichtingen werd uitgenodigd en enige communicatie kan aan de secretaris A.J. van Niekerk gezonden worden. }} Binne twee weke is 'n vergadering op Dinsdag, 17 Januarie 1905, op Malmesbury belê vir die bespreking rakende die oprigting van 'n graanmark.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De Malmesburyse Vergadering. 17 Januarie, bl. 5, kol. 2</ref> In die redakteursbrief is Onze Jan Hofmeyr verheug oor die samewerking wat onder die produsente heers: die boer hoef nie 'n handelaar te wees of te word nie, maar hy moet probeer om die beste mark vir sy produkte te beding en verseker. Sowel kopers as verkopers van hawerhooi was by die vergadering op Malmesbury teenwoordig.<ref name="haverhooi.19.1.1906">''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 19 Januarie, bl. 4, kol. 3</ref> Die volgende verklarings of bewerings word gegee: deels is die bedorwe hawerhooiprys te wyte aan die gulsige kommissie-agente, wat baie lae tenders ingestuur het om kontrakte te verseker, sonder om die belange van die boere in ag te neem. Ook die spoorwegtariewe is verhoog en die Johannesburgse mark is met hooi uit die Transvaal voorsien.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Almal wil egter weet: teen watter prys word hooi in Kaapstad ingevoer? Want volgens mnr. Jacobus Louw kos ingevoerde hooi 5 sjielings 4 pennies per 100 pond, terwyl kuilvoer ("geperst voeder") 4 sjielings 10 pennies per 100 pond kos. Volgens mnr. C. Starke kos kuilvoer 3 sjielings 9 pennies per 100 pond; oor die ingevoerde hooiprys is hy nie heeltemal duidelik seker nie, maar dit moet om en by die prys van kuilvoer kos.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> As dit dan so is, waarom word koloniale hooi dan teen minder as 3 sjielings per 100 pond aangekoop? Van oorproduksie is daar immers geen sprake nie, want dan sou daar tog geen invoere van duisende bale ten duurste gewees het nie.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Drie besluite is op die vergadering geneem:<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> * Eerstens sal geen hooi onder 3 sjielings en 3 pennies per 100 pond verkoop word nie. Al het Moorreesburg die prys vasgestel op 3 sjielings, moet mens in gedagte hou dat die spoorvervoer vanaf die Moorreesburgstasie na Malmesbury omtrent 2¾ pennies per 100 pond vrag bedra. * Tweedens sal 'n kommissie met volmag aangestel word wat die plaaslike hooikopers tegemoet kom. Al klink hierdie besluit teenstrydig met die eerste, is bedinging steeds beter as om van 'n uiterste maatreël gebruik te maak. * Derdens is op 'n afvaardiging besluit om die regering te gaan spreek oor die verhoging van spoorwegtariewe op koloniale landbouprodukte. In die namiddag het die kommissie en die plaaslike hooikopers tot 'n vergelyk gekom: 3 sjielings en 1½ pennie per 100 pond. Dit was 'n kompromie tussen die voorgestelde prys van die vergadering en die prys (3 sjielings) wat sommige hooikopers bereid was om te betaal.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> '''Eerste Wêreldoorlog'''<br> Blykbaar het Moorreesburg reeds in 1912 hul eie Boerevereniging gehad om hulself te organiseer, wat as voorloper gedien het vir MKB.<ref name="Lochner.77.79." /> In daardie jaar is ook De Westelike Graanboeren Ko-operatieve Vereniging (Wesgraan) op Malmesbury gestig (wat oor 'n eeu heen telkemale met ander maatskappye geamalgameer en herbenoem is, onder andere tot WP (Koöperatief) Beperk, tot WPK Landbou Beperk, Kaap Agri Bedryf Limited, en Agrimark Operations Limited).<ref>[https://web.archive.org/web/20250912163313/https://www.kalgroup.co.za/about/our-history KAL Group - Our History]</ref> Wat die Eerste Wêreldoorlog betref: in sy geheel gesien, is tot 136 000 jong Suid-Afrikaners landwyd van produktiewe diens onttrek om te gaan veg, wat 'n arbeidstekort meegebring het. Al was daar nie veel materiële skade in die Unie van Suid-Afrika aangerig nie, het dit wel spoedig die prys van lewensmiddele soos graan, vleis, asook grond die hoogte ingejaag, wat op sy beurt vererger is deur 'n spekulasiemark wat ontstaan het.<ref name="burger.boerdery.piketberg">Burger, W.A. 1975. Boerdery. In: ''Piket teen 'n berg: Die geskiedenis van Piketberg 1660-1970. s.l. s.n., pp. 318-335</ref> Onder andere was die grondpryse hoog, en toe die pryse later sak, was baie boere in die pekel, omdat skuld op hoë grondpryswaardasies aangegaan is.<ref name="MKB2008Geskiedenis">[https://web.archive.org/web/20100227055954/http://www.mkb.co.za/geskiedenis.htm MKB: Geskiedenis (2008-webwerf)]</ref> Derhalwe het boere liggame in die lewe begin roep om oor die pryse, versending en bemarking van hul produkte te waak. Om buitensporige premies teë te werk, vind mens in die Swartland byvoorbeeld vyf graanboere van Piketberg wat in 1916 'n onderlinge brandversekeringsmaatsakppy op 'n koöperatiewe beginsel stig en bestuur - wat nogal gewaagd is vir 'n groep mense sonder enige aktuariële kennis, insidensietabelle of kapitaal. Eers toe die Wet op Koöperasies in 1922 geproklameer is, is die "Piketberg Ko-operatiewe Graanboeren Brand Beschermings Maatschappy Beperkt" in 1923 tot stand gebring.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Die Piketberg-Boere Maatskappy word in 1919 gestig.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Omdat Wesgraan self sy eie lede se graan wou aankoop, om totaal onafhanklik te word van vyandige meulenaars, besluit die direksie op 26 Maart 1918 om hul eie meul op te rig. So is De Boeren Koöperatieve Maatschappy Beperk (Bokomo) op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter.Uitbreiding">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringprodukte. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31-36]</ref> '''Stigting'''<br> '''Januarie 1925''': Na samesprekings wat al sedert 1911 aankom,<ref>[https://archive.org/details/officialyearbook6192sout/page/518/mode/2up?q=%22moorreesburg+elevator%22 Official yearbook of the Union and of Basutoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland. 1923. Grain Elevators. p. 519]</ref> word Moorreesburg se (mielie)graansuier (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) vir die Moorreesburgse boere beskikbaar gestel. Die oprigtingskoste het £25 559 bedra. Die bergingskapasiteit van die graansuier is 2 600 Britse ton (of 2 641,72 metrieke ton).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/OYaFHpg4OrkC?hl=af&gbpv=1&bsq=Moorreesburg Annual Report of the Department of Defence. 1929, bl. 21]: The Moorreesburg elevator has a storage capacity of 2,600 tons. It was opened for business in January, 1925, and the cost of its erection was £25,559. So far it has not proved a success from the point of view of the patronage it has received.</ref> '''1927''': Om jou koring te gradeer en weeg sou jou 3 pennies kos vir byvoorbeeld elke 200 pond koring. 200 pond is eintlik 'n sak koring se inhoud; jy betaal dus per sak koring. Daarbenewens moet jy nog die bergingsgeld betaal. Om jou koring die eerste 10 dae te berg, was gratis. Daarna kos dit jou vanaf begin Oktober tot einde Maart 2 pennies per 200 pond vir elke 30 dae (al lê dit ook nie die volle maand nie). Vanaf begin April tot einde September kos dit 1 pennie per sak koring vir elke 30 dae (al word dit daar ook nie vir 'n volle maande geberg nie).<ref>[https://archive.org/details/IndustrialDevelopmentInSouthAfrica/south-industrial-1927-RTL018149-LowRes/page/104/mode/2up?q=moorreesburg+elevator Department of Mines and Industries. 1927. Industrial development in South Africa.]</ref> '''30 Junie 1930''': Die graansuier is nie eens halfpad vol nie: daar is slegs 1 135 Britse ton (1 153,21 metrieke ton) daarbinne. Boonop is dit 587 ton (596,56 metrieke ton) minder as wat in die vorige 12 maande opgeneem is.<ref>"Annual Report of the General Manager". 1931. p. 34: The total volume of wheat deposited in the Moorreesburg elevator during the year ended 30th June, 1930, represented 1,135 tons only, which is less than half the storage capacity of the elevator and 587 tons below the quantity handled in the preceeding twelve months.</ref> Op <u>'''25 September 1931'''</u> word die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig, net meer as 'n maand nadat die Porterville Koöperatiewe Landboumaatskappy op 8 Augustus 1931 gestig is.<ref name="Richter.Armoede" /> Op die direksie dien J.H. Basson (van die plaas Anyskop, as voorsitter op 4 Desember 1931 verkies<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.S. Marais (Welgelegen, ondervoorsitter<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.P. Smit (Goudmyn), J.C. Carstens (Melkboom), H.A. Hanekom (Hanekomshoop), L.S. Lochner (Drieheuwels) en D.W. Bester (Uitkyk).<ref name="Richter.Armoede" /> Die eerste sekretaris was D.J. Kotzé (Dirkie Tamatie) en is later bevorder tot bestuurder met A.W. (Boekies) Kotzé as sy sekretaris. D.J. Kotzé tree in 1971 af, en word opgevolg deur A.W. Kotzé (wat sedert 1952 aan die Koöperasie verbonde was), met J.W. (Willie) Loubser wat tot sekretaris bevorder is.<ref name="Lochner.77.79." /> Party bronne vermeld dat daar aanvanklik 47 boere koöperasielede was,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> ander weer 55 lede.<ref name="Lochner.77.79." /> '''1931-1935''': So min graan is in die staatsbeheerde graansuier oor vyf jaar hanteer dat die fakture wat uitgereik is maar £75 was (soos wat graan geweeg of geberg is), terwyl die uitgawes, rente en waardevermindering van die graansuier £7 839 bedra. Omdat die graan in 1934 so min was, is die graansuier gesluit en die inhoud na die een in Kaapstad oorgedra. Die Hoofbestuurder van Spoorweë en Hawens het later die opdrag gegee dat die graan wat uit die Moorreesburg-distrik kom voortaan by die graansuier ter plaatse geberg moet word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/TDIa_57aeFgC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&dq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&printsec=frontcover Papers: U.G.. (1936). Suid-Afrika:Staatsdrukker, p. 44]: Moorreesburg Elevator . - Receipts from this elevator , which was completed in 1925 at a cost of £ 25,559 amounted to £ 75 for the five years, 1931-1935, while expenditure , mainly interest and depreciation , over the same period totalled £ 7,839. Owing to the small quantity of wheat offering in 1934, the elevator was closed and the grain diverted to the Capetown elevator, but the General Manager recently instructed that the grain offered in the Moorreesburg District should be stored in the elevator there.</ref> Takke word op Koperfontein (1935) en Koringberg (1936) oopgemaak, waarna op Moravia (1943), Bergrivier (1944) en Langebaanweg (1948, maar sluit in 1977). Hier word boerderybenodigdhede verskaf en graan ontvang.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat daar 'n behoefte aan die herstel van windpompe, plaasmasjinerie en motors ontstaan het, is 'n werkswinkel in Hoofstraat aanvanklik gehuur. Later is 'n nuwe werkswinkel in 1946 opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''28 September 1953''': Die hoeksteen vir 'n nuwe hoofkantoorgebou word gelê. Die gebou word amptelik op 9 Desember ingewy.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Dan word 'n depot in '''1953''' by Leliedam opgerig. In oorleg met buurkoöperasies word daar ooreengekom waar silo's opgerig kan word om oorvleueling te voorkom; in 1955 word aansoek gedoen massaskure te Moorreesburg, Koperfontein en Koringberg op te rig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1957''': Die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging het in 1950 nog ongeveer 481 000 (imperiale) sakke koring hanteer; nou het dit in 1957 opgeskiet na 685 000 (imperiale) sakke. Die opbrengs per morg het ook toegeneem.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Veldtrust/Fywi4U0ftZgC?hl=af&gbpv=1&bsq=1957+opge-+skiet+het&dq=1957+opge-+skiet+het&printsec=frontcover ''Veld Trust News''. 1959. Baie werk wag in winterrëenvalstreek: Meer weiding. Januarie, bl. 30]</ref> '''1963''': Die graansuier op Moorreesburg was een van vele dwarsoor die land wat eintlik vir mielies bedoel was. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens het hul van die begin af bestuur, waarna hulle teen 1963 na die Mielieraad en vandaar na die onmiddellike koöperasies in die omgewing verkoop is (19 van die graansuiers word nog in 2001 gebruik).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Industrial_Archaeology/kIHUS9zUTOEC?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg%20elevator%20terminated&pg=PA143&printsec=frontcover Worth, D. 2005. Gas and Grain. The Conservation of Networked Industrial Landscapes. In: ''Industrial Archaeology: Future Directions''. Duitsland: Springer US, p. 143]: The elevators continued to be managed by South African Railways and Harbours from their inception until 1963. At that time the country elevators, with the exception of Moorreesburg, was transferred first to the Mealie Industry Control Board, and subsequently to the local farmer's co-operatives. Of these, 19 remained in use in 2001.</ref> Natuurlik bly Moorreesburg se graansuier die uitsondering, en bly ook Staatsbesit, want - dis 'n koringproduserende gebied.<ref>Verslag van die Gekose Komitee oor Openbare Rekeninge .... Suid-Afrika, Volksraad, 1961. pp. 74-75: GRAANSUIERS ( par. 43, bl. 73).<br> 340. ''Voorsitter'' ] Mnr . Kruger , die bedryfsresultate van die graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg het 'n wins van R97 344 getoon, vergeleke met 'n wins vergeleke met 'n wins van R1,017,418 in die vorige jaar. Waaraan is die afname in die wins te wyte? (''Mnr. Kruger.'') Dit is hoofsaaklik te wyte aan 'n afname in die uitvoer van mielies.<br> 341. Beskik die Administrasie nou net oor graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg? - Ja. Die nuwe graansuier by Oos-Londen sal egter eersdaags in werking kom. Hierdie graansuier is feitlik voltooi, maar daar is geen mielies om daarin opgeneem te word nie.<br> 342. Ek merk dat 6,574 ton koring in die loop van die jaar in die graansuiers opgeneem is. Is dit koring wat ingevoer is? Ja<br> 343. [''Mnr. S.J.M. Steyn''] Kan u meer inligting verstrek in verband met die bedrag van R42,679 ten opsigte van graansuiertarief en -opslagkoste op 706,610 sakke wat gedurende April 1963 in die binnelandse graansuiers opgeneem is? - Ja. Hierdie bedrag verteenwoordig inkomste wat in 1963-'64 verkry is uit graan wat in ons binnelandse graansuiers opgeneem was. Hierdie graansuiers is sedertdien verkoop.<br> 344. (''Voorsitter'') Hoeveel binnelandse graansuiers is destyds verkoop? Vier-en-dertig. Al binnelandse graansuier wat ons behou het, is die een by Moorreesburg.<br> 345. Waarom is die Moorreesburgse graansuier behou? — (''Mnr. Fawdry'') Al die graansuiers wat mielies hanteer, is aan die Mielieraad verkoop. Moorreesburg is egter 'n koringproduserende gebied.</ref> '''1965''': MKB teken sy hoogste ledetal aan: 2 079.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Op 1 Julie 1965 word die Vereniging formeel 'n Koöperasie. Die Registrateur van Koöperasies het in 1965 die volgende oor MKB gesê: "Arm is hy gebore, maar ryklik is hy geseën en ryklik het hy groot en sterk geword. Die Moorreesburg Koöperasie is soos die groot akkerboom, wat eers 'n akkertjie was, maar waarvan die uitgestrekte takke nou diens, vrede en rus bied."<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omstreeks '''1971''': Met die desimalisering van Suid-Afrika in 1961 is die metrieke stelsel by 'n sak koring eers tien jaar later ingevoer, toe die imperiale sak koring van weleer 90 kg geword het (dit was eintlik 203 lbs., dit wil sê 3 pond massa vir die streepsak self, met 200 pond koring in die sak). Maar ná 1976 het die gewig van die sak koring 70 kg geword.<ref name="Richter.Berging">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA121 Richter, G. 2010. Die berging van graan. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 115-124]</ref> Die eerste silo's van die koöperasie word in '''1972''' opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1974-1975''': Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens sluit hul graansuier op Moorreesburg.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/South_African_Railways_and_Harbours_Stat/MtdlLShEhTIC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22Die%20graansuier%20op%20Moorreesburg%20is%20gesluit%22&printsec=frontcover Verslag van die Kontroleur en Ouditeur-generaal oor die Rekenings van die Suid-Afrikaanse Spoorwegadministrasie, 1974-75, bl. 38]: Bedryfsresultate vir 1974-75 toon 'n wins van R1 235 378 vergeleke met 'n verlies van R697 400 in die vorige jaar. Die graansuier op Moorreesburg is gesluit. Terwyl geen inkomste uit hierdie bate gedurende die jaar verkry is nie, is uitgawe van R4 989 aangegaan, hoofsaaklik ten opsigte van waardevermindering en rente op kapitaal, en dit is in die bedryfsresultate ingesluit.</ref> Tussen 1960 en 1978 is daar 'n drastiese afname in die getal lede - 908 minder mense. Dit word toegeskryf aan die ontvolking van die platteland: boere verkoop hul plase aan ander grondeienaars en trek dorpe of stede toe. Dit blyk wel dat die groter ekonomiese eenhede hoër produksie en opbrengste lewer, soos afgelei kan word uit die tabel (ponde en pennies is omgeskakel na Rand en sent):<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Steekproefjaar''' | valign="top" |'''Ledetal''' | valign="top" |'''Koringproduksie''' | valign="top" |'''Wintergraan-''' '''produksie''' | valign="top" |'''Omset (R)''' | valign="top" |'''Wins (R)''' | valign="top" |'''Verlies (R)''' |- | valign="top" |1931/32 | valign="top" |55 | valign="top" |4 723 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |9 230 | valign="top" |- | valign="top" |122 |- | valign="top" |1940/41 | valign="top" |567 | valign="top" |181 239 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |584 932 | valign="top" |9 597 | valign="top" |- |- | valign="top" |1949/50 | valign="top" |1 226 | valign="top" |421 204 Imp. sakke | valign="top" |44 693 Imp. sakke | valign="top" |2 883 612 | valign="top" |25 136 | valign="top" |- |- | valign="top" |1959/60 | valign="top" |1 876 | valign="top" |717 431 Imp. sakke | valign="top" |26 539 Imp. sakke | valign="top" |6 471 028 | valign="top" |89 820 | valign="top" |- |- | valign="top" |1969/70 | valign="top" |1 106 | valign="top" |526 289 Imp. sakke | valign="top" |8 728 Imp. sakke | valign="top" |7 438 949 | valign="top" |235 440 | valign="top" |- |- | valign="top" |1977/78 | valign="top" |968 | valign="top" |1 195 657 Metr. sakke | valign="top" |54 872 Metr. sakke | valign="top" |20 633 426 | valign="top" |747 364 | valign="top" |- |} In '''1979''' bedien MKB boere van Koringberg, Aurora, Hopefield, Het Kruis, Redelinghuys, Sandberg, Leipoldtville, 'n deel van Graafwater en 'n deel van Velddrift. Ontvangsdepots vind mens op Moorreesburg, Moravia, Koringberg en Koperfontein - met graansuiers wat altesaam 114 788 metrieke ton koring kan bevat, of dan 1 639 833 metrieke sakke koring (dus 70 kg-sakke). Daar is ook twee buitedepots op Ratelfontein en Bergrivier. Bo en behalwe die silo's is daar ook groot graanskure, 'n moderne werkswinkel en 'n motorhawe in MKB se naam.<ref name="Lochner.77.79." /> Dan nog is MKB die grootste werkgewer op Moorreesburg in 1979: die 169 werknemers word geklassifiseer 68 blank en 101 nie-blanke werknemers. Die onderneming verskaf ook behuising vir sy werknemers.<ref name="Lochner.77.79." /> In 1979 dien op die direksie A.B.J. van der Merwe (voorsitter), J.C. de Jongh (Graafwater, ondervoorsitter), J.E. Carstens, J.H. Visser (Sauer), M.H. Koch, P.J. Brink (Aurora), A.J. Ackermann, P.S. Theron (Koringberg), D.J. kotzé en A.A. Serdyn. Die bestuurder is A.W. (Boekies) Kotzé en die sekretaris steeds J.W. (Willie) Loubser.<ref name="Lochner.77.79.">Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 77-79</ref> MKB se koringontvangste styg van 96 131 ton in 1980 tot 159 780 ton in 1985.<ref name="Richter.Berging" /> '''1982''': In die Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek staan: "Die Moorreesburg Koringboere Koöperasie hanteer jaarliks 40% van die totale graanoes van die Swartlandstreek. Die gemiddelde koringopbrengs is ongeveer 1,2 ton per hektaar." <ref>Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek. 1982. Moorreesburg. Pretoria : S.A. Assoc. of Municipal Employees, bl. 38.</ref> '''1983''': die hoofkantoor word uitgebrei - kantore vir senior bestuur en 'n nuwe raadsaal word aangebou, asook 'n selfbedieningswinkel op die grondverdieping.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Aan die einde van '''1996''' is die Koringraad ontbind.<ref name="Richter.Armoede">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA73 Richter, G. 2010. Armoede en uitkoms. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 73-78]</ref> In '''1998''' word die handelsafdeling van die Bergriviertak na Velddrif verskuif waar 'n winkelkompleks en brandstofvulstasie gebou is.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat kanola sedert 1995 in die omgewing verbou is vir kookolie en margarien, is 'n oliepers op Moorreesburg in '''1998/1999''' opgerig.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912183832/https://www.grainsa.co.za/ebook/GSA-Geskiedenisboek.pdf GraanSA. 2016. Die Graan- en Oliesadebedryf van Suid-Afrika: 'n reis deur tyd, bl. 67]</ref> Rekordoeste word in 1987, 1993, 1996 (meer as 250 000 ton) en 2002 aangeteken toe meer as 200 000 ton koring by MKB se silo's aankom.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''Van maatskappy tot Overberg Agri'''<br> Terwyl Frankryk in 2025 nog 22 589 koöperasies (van welke aard ook) het,<ref>[https://web.archive.org/web/20250912195126/https://coops4dev.coop/fr/4deveurope/france Coops4dev.coop]</ref> en in Nederland daar as't ware 'n oplewing vanaf 5 007 (2010) tot 9 539 (2024) koöperasies sigbaar is,<ref>[https://web.archive.org/web/20250514080205/https://cooperatie.nl/veelgestelde-vragen/hoeveel-cooperaties-zijn-er-in-nederland/Cooperatie.nl : Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?]</ref> word Suid-Afrikaanse ''koöperasies'' sedert 1994 toenemend ''korporasies''. In navolging van baie koöperasies, word Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk op 28 Junie 1999 ook 'n privaatmaatskappy,<ref name="delist">[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. In dieselfde jaar word 'n openbare maatskappy gestig, die Graanboere Groep Beperk - die ou koöperasie-'aandele' van die MKB-lede word soontoe oorgedra.<ref name="Richter.Transformasie" /> MKB word dus die bedryfsmaatskappy/bedryfsliggaam/volfiliaal van Graanboere Groep Beperk.<ref>[https://web.archive.org/web/20090918200246/http://www.mkb.co.za/index.htm MKB Tuisblad]</ref><ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> Van die redes vir samesmeltings vind mens in die tydperk sedert einde 2003/begin 2004 toe amalgamasieplanne en gesprekke die botoon gevoer het. Boland Agri Beherend, Graanboere Groep en WPK Beleggings het in dié tyd die moontlikheid bespreek om saam te smelt<ref>[https://archive.is/v8yiR#selection-1553.0-1577.259 ''Landbouweekblad''. 2024. MKB wil steeds saamwerk, 4 Junie.]</ref> (dit het wel op 'n nulletjie uitgeloop - Boland Agri en WPK Beleggings het egter saamgesmelt om Kaap Agri Beperk te word). Die volgende voordele is in hierdie tydperk uitgelig - bewoording soos "ontsluiting van energie deur kragte saam te snoer", "'n groter besigheid in die streek te skep", "om kundigheid te verpoel", "om gemeenskaplike bedreigings beter die hoof te bied", "gesamentlike belange te beskerm", "risiko's te versprei", "dupliserende aksies uit te skakel", "om groter aankoopvolumes te bekom", "besparings in bedryfskoste", "optimale aanwending van bronne", "uiteenlopende besighede sal na mekaar kan groei en by mekaar inskakel wanneer die tyd daarvoor geleë is". Boere sou ook beter daaraan toe wees "omrede die landboubesigheid bestaan met steeds dieselfde doel as tydens die oorspronklike stigting van koöperasies, naamlik om 'n sterker produsentebesigheid van boere vir boere wat voedsel en vesel in 'n volhoubare platteland, met kwaliteitlewe vir al die betrokkenes, te produseer".<ref name="Richter.Transformasie" /> Kortom: aandeelhouers moet tevrede gestel word. In wese voel die skrywer, Gawie Richter, in sy boek ''Geskiedenis van die Koringbedryf'' (2010) dat die lede en veral die jonger geslag boere nie meer dieselfde lojaliteit soos hul ouers teenoor hul landboubesigheid koester as tydens die koöperatiewe era nie; dat daar selfs van 'n [[vervreemding]]sgevoel gepraat kan word. Dan weer, die boere kan wel 'n waardevolle neseiertjie in die maatskappy geniet, wat voorheen nie so maklik en vryelik verhandelbaar was nie. Selfs al is hierdie boere nie meer aandeelhouers nie, baat hulle steeds by die maatskappy - naamlik beter diens - die hoofdoel is wel nie meer om die produksiemiddele laag te hou nie, maar om wel goeie dividende te lewer.<ref name="Richter.Transformasie" /> Ander ontwikkelings by MKB sluit in: '''2000''': Die stoor agter die hoofgebou word as konferensiesentrum ingerig en die Jan Basson Sentrum gedoop.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Die sentrum kon gehuur word vir konferensies en funksies soos troues en verjaardagvieringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121105121310/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/jan-basson-sentru-verhuring MKB Jan Basson Sentrum (2011-webwerf)]</ref> '''2003''': Petfood Caterers (Edms) Bpk (PFC) word gestig en vervaardig droë hondekos. Teen 2011 is daar meer as 40 personeellede in diens; daar is twee handelsmerke: Trusty en Menu.<ref name="MKB2011.h.">[https://web.archive.org/web/20130501034515/http://www.mkb.co.za/index.php/kommersieel/hondekos MBK Hondekos (2011-webwerf)]</ref> '''2006''': MKB en Southern Oil van Swellendam neem gesamentlik die Swartland Oliepers op Moorreesburg oor.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In '''2008''' daal die ledetal tot 466 lede; die daling word steeds toegeskryf aan ontvolking van plase.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In dieselfde jaar het MKB se silo's oor sy hele afsetgebied 'n opbergingskapasiteit van 195 550 metrieke ton.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> (Teen 2011 is die bergingskapasiteit van die silokompleks op Moorreesburg alleen 52 500 ton vir koringberging, en 6 700 ton vir kanola).<ref>[https://web.archive.org/web/20130503190704/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/graanafdeling/moorreesburg MKB Mooreesburg Graanafdeling (2011-webwerf)]</ref> '''2010''': Die Graanverkrygingskantoor en die Hyundai Dienssentrum word op Moorreesburg geopen; die OK Grocer te Velddrif word oorgeneem.<ref name="MKB2011" /> '''2011''': Die OK Grocer op Citrusdal en die Shell Vulstasie by Moorreesburg word oorgeneem; NutroScience op Malmesbury word gekoop.<ref name="MKB2011">[https://web.archive.org/web/20130503190806/http://www.mkb.co.za/index.php/korporatief/geskiedenis MKB.co.za (2011-webwerf)]</ref> In '''2011''' verskaf MKB werk aan meer as 300 personeellede. Dienspunte sluit in: Koperfontein, Velddrif, Langebaan, Bergrivier, Moravia, Citrusdal en Leliedam. Ses silokomplekse, vier LandMark-handelswinkels, drie saadaanlegte, twee OK Grocer-winkels, plus 'n hondekosaanleg (Petfood Caterers) op Moorreesburg, 'n versekerings- en makelaarsafdeling met twee kantore, 'n meganisasie-afdeling asook hoofkwartier op Moorreesburg getuig wat oor 80 jaar tot stand gebring is. Die omset vir die boekjaar 2010 tot 2011 het bykans R450 miljoen beloop. Dit is ook in 2011 toe Senwes (gesetel op Klerksdorp) begin belangstelling toon het in MKB.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912165839/https://www2.senwes.co.za/files/main_articles/2011/12/20/advertensie_AFR.pdf Senwes Aanbod]</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/courant_145_issuu MKB verkoop straks gedeelte aan Senwes: Struktuur kan nou ná 80 verander]</ref> In die 2012- jaarverslag van Senwes staan: "Die voorgestelde verkryging van 'n meerderheidsaandeel in Graan Boere Groep Beperk (GBG) van Moorreesburg was onsuksesvol", by 2 Augustus 2011 "Moontlike verkryging van belang in Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk ('MKB')". Maar op 21 Februarie 2012: "Trek omsigtigheid terug op MKB (Graanboere Groep Beperk)." <ref>[https://web.archive.org/web/20250912164423/https://www2.senwes.co.za/Files/main_corporate/annual_reports/2012/Senwes_Jaarverslag_2012.pdf Senwes Jaarverslag 2012, bl. 14]</ref> Die rede wat glo aangevoer is, is dat die MKB-aandeelhouers nie bereid was om toe te laat dat 'n enkele aandeelhouer meer as 10% besit nie. Aangesien onder die aandeelhouers 61% wel toegeneë was om hierdie verandering te aanvaar, terwyl slegs 39% die status quo verkies het, glo die ''Western Cape Business News'' die prys per aandeel wat Senwes sou aangebied het was die eintlike probleem.<ref>[https://web.archive.org/web/20170302110616/http://www.wcbn.co.za/articles/dailynews/2908/Senwes+Retreats+From+Western+Cape.html ''Western Cape Business News''. 2012. Senwes Retreats from Western Cape. 9 April]</ref> MKB smelt in 2011 egter saam met Overberg Agri.<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> Overberg Agri is op sy beurt weer 'n amalgamasie in 2005 van die Bredasdorp-Napier Landbougroep (BNK = Bredasdorp-Napier Koöperasie), en Caledon-Riviersonderend Landboubeheermaatskappy Bpk. (CRK = Caledon-Riviersonderend Koöperasie);<ref>[https://archive.is/iSk53#selection-1039.0-1039.554 Overberg Agri. 2024. Meer oor ons]</ref> hierdie samesmelting is moontlik gemaak nadat die beslote korporasies teen die einde van die negentigerjare maatskappye geword het (CRK op 30 Januarie 1998 en BNK op 2 Maart 1998).<ref name="delist" /> Op '''17 Oktober 2017''' gee die lede van die Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk amptelik te kenne - hulle het gestem: die maatskappy moet ontbind. Die spesiale besluit is reeds op 28 September 2017 by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CPIC) ingedien.<ref>[https://archive.org/details/393232310/41254_17-11/mode/2up?q=koringboere Staatskoerant, No. 41254. 17 November 2017, bl. 14]</ref> '''2021''': Moorreesburg se kanolapers kan 6 000 ton kanola per maand verwerk, of 72 000 ton per jaar. Die vooruitsig was om 255 000 ton kanola teen einde 2022 te verwerk.<ref>[https://archive.is/a1tgV Genis, A. 2021. Swartland kan meer kanola produseer. ''Landbouweekblad'', 22 Okt.]</ref> ==== Erdvark Engineering (oorsprong) ==== In 1952 stig Willem Marais die ''Erdvark Ploegfabriek'' (Edms. Bpk.) op Moorreesburg. In 1971 sluit sy seun, Sarel Marais, hom by die besigheid aan. Twee fabrieke word gelyktydig bedryf, by name die een op Philippi op die [[Kaapse Vlakte]] en die een op Moorreesburg. Die Philippi-fabriek spits hom hoofsaaklik toe op die vervaardiging van slytonderdele en groot ploegimplemente; die fabriek op Moorreesburg fokus weer op die kleiner implemente.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Met Willem Marais se afsterwe in 1975 neem sy seun die bedryf oor. Hy verkoop die Philippi-fabriek in 1986 en skuif die onderneming Moorreesburg toe.<ref name="Erdvark2025" /> Die ploegfabriek word omstreeks Oktober 1990<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> as lopende onderneming oorgekoop deur Thian Rossouw; die fabriek en personeel word hierna opnuut by Trawal gevestig,<ref name="Erdvark2025" /> sowat 14,5 km buitekant [[Klawer]] (of sowat 168 km noord van Moorreesburg). Skaarploeë is van die begin af vir koringproduksie gebruik, totdat skottelploeë sedert die 1930's toenemend in gebruik geneem is.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA106 Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African Sun Media, p. 106]</ref> Waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: Op soortgelyke wyse het Erdvark aanvanklik verstelbare rysterplaat- en beitelploeë vervaardig, waarna die skottelploeë 'n groter markaanvraag begin geniet het. Sedertdien ontwikkel Erdvark ook allerlei skrapers en skroppe, maar veral sedert die 2010's ook walgooiers (of operdploeë) geskik vir die vrugte- en neutebedryf. Daarbenewens het die ontwikkeling van verstelbare skeurploeë met hidrouliese stelsels en moderne beitelploeë twee jaar geduur.<ref name="Erdvark2025" /> ==== Moorrees-bakkery ==== In die RSG-program "Doen jou eie ding", uitgesaai op Dinsdag, 19 Augustus 2025 vanaf 11:30 tot 12:00, gesels Ryk van Niekerk met Carien Hugo-Waring, die stigter en eienares van die ''Moorrees''-bakkery, 'n nisbakkery op Moorreesburg, op die hoek van Royal- en Hoofstraat (Hoofstraat 8). Die onderneming het in 2021 tydens die Covid-grendeltyd tot stand gekom.<ref name="doenjoueieding19aug25">[https://omny.fm/shows/doen-jou-eie-ding/doen-jou-eie-ding-19-augustus-2025 Radio Sonder Grense. 2025. Doen jou eie ding: 19 Augustus.]</ref> Hugo-Waring, 'n plattelander van geboorte, het na die eerste grendeltyd vanaf Durbanville na Moorreesburg getrek, met die droom om iets nuuts op die platteland te begin. Sy wou ook haar dogter op die platteland grootmaak.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Hugo-Waring se agtergrond is eintlik die wynbedryf, maar sy is opgelei in hotelbestuur en het oorsee gewerk: 5 jaar in Skotland. Terug in Suid-Afrika doen sy ervaring op in die wynbedryf, veral wat verkope, handelsmerkbestuur en verspreiding aanbetref. Sy werk onder meer vir die Ruperts. Met die eerste Covid-grendeltyd kom die gesin voor 'n keuse te staan; daar word besluit op 'n nuwe begin op Moorreesburg.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Die perseel van ''Moorrees'' het voorheen aan die Shoprite-groep behoort; dit was 'n akademie waar bakkers opgelei is. Met die Covid-tydperk gaan die hele projek ten gronde, omdat die nodige ondersteuning van die sektorale onderwys- en opleidingsowerhede verdwyn het; kontakonderwys is verbied: slegs die gebou en die toerusting bly agter slot en grendel oor. Die een se dood is die ander se brood: Hugo-Waring het die potensiaal raakgesien, welwetend dat die gesin vyf jaar lank bloedweinige omset sou toon - niks kom oornag nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Moorreesburg se ligging lê tussen êrens en nêrens: die dorp se inherente koopkrag is bitter beperk, maar die dorp self is in die middelpunt van die Swartland geleë, omring deur agt dorpe in die onmiddellike 45-minute-radius. Die mark is dus binne- en buitekant die dorp geleë. Ironies genoeg sit Moorreesburg in die hartjie van die koringland, maar daar was geen langfermentasiesuurdeegbrood (dus, met 'n lang rys- of gistingstyd) op die rakke te vinde nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ses weke voordat die opening sou plaasvind (1 Julie 2021 was die openingsdag) is die sakeplan opgetrek en al die nodige reëlings getref, en slegs twee dae voor die opening word die tweede grendeltyd aangekondig. Dit het alles vertraag; daardie eerste ses maande was maar suur brood eet: nie alleen kom die sakeplan tot stilstand nie; boonop ontstaan daar 'n kontantvloeiprobleem. ''Moorrees'' bestaan in wese slegs op papier.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Jaar 1 was Carien Hugo-Waring alleen in die bakkery aan die bak en brou. 10 000 brode later was sy tevrede met haar vordering en stel 'n personeellid aan. Ten tyde van die uitsending (Augustus 2025) is daar drie persone in die bakkery werksaam.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Nie alleen is die bakkery 'n arbeidsintensiewe werk nie, die toerusting self is duur, veral in ag genome dat 'n goedkoop produk (brood) gemaak moet word. Die eerste drie jaar is 'n huurkontrak aangegaan; in 2024 is die (ou, maar duursame en werkende) toerusting gekoop.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Benewens die bakkery, is daar ook 'n restaurantjie, 'n eie steenmeul (steengemaalde meel word landwyd versend), 'n AirBNB, asook werkswinkels/aanlynkursusse in bedryf. Slegs tussen 300 en 500 brode word per week gebak, wat hierdie broodnodige diversifisering regverdig. Pleks daarvan om jou op 'n magdom afsetgebiede (lees: supermarkte) te verlaat, word daar eerder op "broodvennote" (soos restaurante, deli's, koffieroosters, asook hotelle <ref name="MM16Aug2025">[https://archive.is/oQTDa Roberts, M. 2025. Herlaai jou pap stadsbatterye op Koringberg. ''Maroela Media'', 16 Augustus.]</ref>), verhoudings en wedersydse lojaliteit gefokus - dit is sakelui wat begrip het vir die produk self: brood wat geskik is vir diegene wat ly aan suikersiekte of glutenonverdraagsaamheid. Sulke vennote skrik nie vir die hoër broodprys vergeleke met 'n gewone winkelbrood nie. Met die radio-uitsending het die bakkery reeds elf sulke broodvennote dwarsoor die Swartland (en Weskus) in sy adresboekie. Dié brode word verpak en vriende van die bakkery wat op Moorreesburg bly (of personeellede) lewer die produk op ander dorpe af. Met die besendings word diegene in brood betaal. Deur hierdie sakemodel word die verspreidingskoste verminder, sodat die gewone koper nie R100,00 vir 'n brood hoef op te dok nie. Aflewerings vind weekliks nou ook op Hopefield en Langebaan plaas. Ten tyde van die uitsending kos 1 kg-panbrode vanaf R40,00; 1,5 kg-panbrode (vol sade aan die buitekant) kos tot so R65,00.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ter prysvergelyking: 'n winkelbrood se winskopieprys tussen 25 Augustus en 7 September 2025 bedra omtrent R16,99.<ref>[https://web.archive.org/web/20250906081852if_/https://specials.shoprite.co.za/deals/wcmajordeals25aug07sep25/files/assets/common/downloads/wcmajordeals25aug07sep25.pdf?uni=4f7080c622334739dedbb657b7e921ed Winskopieblad van Shoprite, 25 Augustus tot 27 September 2025]</ref> Deur 'n leweransier van supermarkte te wees, bevind Hugo-Waring, skep jy eintlik kompetisie teen jouself gerig - jy neem jou eie brood uit jou mond uit. Die broodvennote is deur persoonlike reklame gewerf: kopers van die brode self, of by netwerkaangeleenthede waar 'n broodjie met belangstellendes gebreek word en 'n praatjie aangebied is.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Wat die kursusse aanbetref was daar al omtrent 250 leerlinge, waarvan 5 buitelanders: individue van Ghana, Spanje, Frankryk, Kanada en Australië.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> == Biblioteekdiens == === Carnegie-biblioteek === ==== Stigting ==== 'n Afvaardiging uit die publiek het op 4 April 1911 die Stadsraad genader, met die wens om jaarliks 'n bydrae te maak vir 'n biblioteek. Die raad was hiervoor te vinde, en 'n openbare vergadering van belangstellendes is belê. Die besluit is geneem om 'n biblioteek te stig, en die Carnegie-biblioteek het in dieselfde jaar nog tot stand gekom. Die dryfkrag agter die stigting was die "bekende, statige miss Koch, 'n oujongdame" van die plaas Biesiesfontein.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 71</ref> Of so lui J.J. Lochner se paragraaf in NG Moorreesburg se eeufeesboek. Die ware toedrag van sake is baie meer omvangryk [[Moorreesburg/Korrespondensie_ter_stigting_van_die_Carnegie-biblioteek_op_Moorreesburg|as mens eers die briewe onder oë kry.]] "Concert te Moorreesburg" verskyn as koerantkop op 24 Desember 1903 in ''De Zuid-Afrikaan''. Al was dit op die dag van die uitvoering bitter warm, en al kon mens nie verwag dat die boere van heinde en ver af sou opdaag nie, was die opkoms nietemin bevredigend en £12 is ingesamel. Die toegangskaartjies het 2 sjielings en 1 sjieling onderskeidelik gekos:<ref>[https://web.archive.org/web/20250823152110/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4200/za-1903-12-24.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1903. Concert te Moorreesburg. 24 December 1903: 6]</ref> {{cquote| Het eerste van een reeks concerten, door de jongelieden van deze plaats onder leiding van juff. Koch te worden gegeven, de opbrengst waarvan bestemd is voor het aankopen van boeken voor een publieke leeskamer, liep gisteraand uitmuntend goed af. Het doel is ontegenzeggelijk goed en in het oefenen krijgen onze jonge menschen een kans om het sluimerend talent in menigeen te ontwikkelen, de smaak voor goede muziek wordt aangekweekt, terwijl velen voor achteruitgang op intellectueel gebied bewaard word. }} Op 1 Augustus 1905 verskyn 'n kort beriggie in ''De Zuid-Afrikaan''. Die vorige aand het die jongmense die tweede van 'n reeks konserte op Moorreesburg gelewer, waarvan die opbrengs bestem was vir 'n "boekerij". Daar was ook 'n groot opkoms van "buitenlieden",{{voetnota|plattelandsbewoners, of besoekers van buite die dorp wat op plase bly}} in so 'n mate dat laatkommers geen sitplek kon kry nie. Die korrespondent dink kinders moet liefs dieselfde toegangsgeld gevra word as dié van volwassenes, om sodoende die "onwenselike element" stellig te verminder sodat daar meer plek vir die ouer mense kan wees. Die eerste gedeelte van die program was puik. Die tweede helfte minder goed; die tussensprake was feitlik onhoorbaar, omdat die kinders wou "sien". Tog word die uitvoerders geloof vir die wyse waarop hulle hierdie moeilikheid die hoof gebied het.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 1 Augustus:4, kolom 7]</ref> Op 19 April 1907 is die eerste aansoek gerig aan die Skots-Amerikaanse filantroop, [[Andrew Carnegie]], en het misluk. Reeds die afgelope twee jaar lank (dus, vanaf 1905 en vroeër) is konserte in Moorreesburg en omstreke gehou om geld in te samel. Uit 'n arm gemeenskap kon slegs £30 bymekaar geskraap word. In hul pleidooi word ook uitgewei hoe die Moorreesburgers tot onlangs toe nog van die wêreld afgesny was, en maar die geringste opvoeding geniet het. Selfs al is die brandende begeerte van die platsak inwoners (te wete kleinboere, kramers en ambagsmanne) daar, kan mens mos nie bloed uit 'n klip tap nie. Dit sal 'n klein ewigheid duur voordat daardie biblioteekdroom eendag bewaarheid word. Op 29 September 1908 verskyn byvoorbeeld die volgende uittreksel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bladsy 5, kolom 7), wat handel oor een van die konserte wat Koch gereël en 'n week tevore aangebied is. Dit blyk teen dié tyd 'n jaarlikse instelling te wees. Cissy van Niekerk was die sangeres, en Cohen die violis.<ref>[https://web.archive.org/web/20250505091516/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4244/za-1908-09-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg - publieke leeskamer. 29 September:5]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg - Publieke leeskamer''' Op de avond van de 22ste dezer werd er alhier een konsert gegeven tot ondersteuning van het Publieke Leeskamer Fonds. De nette en geschikte kerkzaal, verlicht en versierd op een luisterrijke wijze, was gevuld met een aanzienlik aantal der inwoners van het dorp en omliggende boereplaatsen.<br> Ds. Retief wees in een kort openingswoord, betreffende het doel van het konsert, op de voordelen, welke een leeskamer verschaft, en meende dus, dat een onderneming als deze door het publiek ondersteun diende te worden. Hij noemde de naam van mej. Koch, als stichtster van het Fonds, en komplimenteerde haar over de ijver door haar aan de dag gelegd en de moeite en opoffering zich getroost, om dit konsert elke jaar een sukses te maken. Sprekende over het financiële, bleek het, dat een geschenk van £25 ontvangen werd van de ed. heer J.A.C. Graaff, L.W.R., alsook kleinere geschenken van de ed. heer F.S. Malan, L.W.V., de heer A.P.W. Immelman, L.W.V., en de heren Smuts en Koch. Hij bedankte verder mej. Cissy van Niekerk en de heer M. Cohen voor hun overkomst van Tulbagh en Piketberg respektievelik, om ook deel te nemen aan het programma. Het programma werd vervolgens op uitmuntende wijze afgehandeld.[...] }} Die eerste aansoek by Carnegie het moontlik misluk omrede die bedoelinge hopeloos te vaag omskryf was. Al het die poging misluk, bly hierdie korrespondensie by Carnegie geargiveer (en later, die Home Trust Co.).<ref>Home Trust Company. "Carnegie Public Library, Moorreesburg, South Africa." Correspondence. [August 21, 1911]. Columbia Digital Library Collections [Columbia University Libraries]. Toegang 14 Julie 2024. https://doi.org/10.7916/d8-7f0f-by77</ref> In Julie 1911 word 'n tweede poging aangewend. Die bewoording verander merkbaar. Ná 4 jaar se onverdrote ywer sedert die eerste briewepoging in 1907, is daar in 1911 nou altesaam £73 ingesamel, en ook maar net omdat 'n parlementslid £25 tot die fonds bygedra het; dáársonder, het die £30 nie eens verdubbel nie. Die gemeenskap het eenvoudig nie die geld of die middele nie. Hierdie keer word daar spesifiek gelet op die gegewe data wat verlang word, naamlik: die bevolkingstal wat voordeel sal trek uit 'n biblioteek en die impak daarvan; presies wat die wetgewing van die Kaapkolonie behels; {{voetnota|Al was unievorming in 1910, 'n jaar tevore, was van die wetgewing in die Kaapprovinsie nou uit die Kaapkoloniedae.}} hoeveel die regering bereid is om by te dra; of daar grond beskikbaar is; en wie verantwoordelik gaan wees vir die instandhouding van die biblioteek. Nou gaan dit ook nie meer gewoon net om arm plattelanders nie, nee, maar Suid-Afrikaners én Britte wat vir die hawermoutfabriek werk wat bevoordeel sal word. Die bevolking in die streek tel 3&nbsp;000 mense, wat eweneens by die biblioteek sal baatvind. Die munisipaliteit en die staat sal gesamentlik £100 per jaar betaal vir die instandhouding. Die NG Kerk het grond gratis beskikbaar gestel: 100 x 100 voet. En die gewenste bedrag word uitdruklik op papier gestel vir die oprigting van 'n biblioteek: £1&nbsp;500. Hierdie brief is op 10 Julie 1911 geskryf. Verder het Maria D. Koch (die sekretaresse van die biblioteekkomitee) ook strategies die troefkaart gespeel: as die woord van 'n stadsklerk, die burgemeester, die dorpsraad en die predikant nie 'n geldmagnaat kan oortuig nie, beroep sy haar op die hoogste gesag, naamlik die Minister van Opvoeding, [[François Stephanus Malan]], om 'n goeie woordjie vir haar te doen. Dit doen hy ook. Dit het die gewenste uitwerking. In 'n brief, gedagteken 21 Augustus 1911, word die aansoek toegestaan. J.P. du Toit, die voorsitter van die biblioteekkomitee, word deur hierdie brief daarvan in kennis gestel. £1 500 word bewillig slegs vir die oprigting van die gebou. Die voorgestelde planne kan maar gestuur word. Daar was twee voorgestelde planne: een wat slegs die boukoste sal dek (£1 500), die ander bouplan 'n bietjie goedkoper, om £300 aan boeke te bestee. Dit word so beskryf in die brief van 19 September 1911. Koch skryf op 22 September 1911 ook haar eie persoonlike brief aan Carnegie, waarin sy hom bedank, en doen ook 'n ontboeseming wat die biblioteek vir haar as mens beteken. Interessant genoeg word in hierdie brief gesê die komitee het al ''twee keer'' vantevore probeer ("and now when for the third time we've appealed to you for help"). Die bouplanne word uiteindelik in Oktober versend, soos 'n brief gedateer 23 Oktober 1911 dit stel. Die £1&nbsp;500-skenking word in die November 1911-uitgawe van ''The Library Journal'' aangeteken.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Bp9JAAAAYAAJ&pg=GBS.PA603&hl=en_ZA&q=moorreesburg ''The Library Journal''. 1911. Gifts and Bequests. November, p. 603]</ref> Op 20 November 1911 kom die brief vanaf Carnegie se kantoor terug: die befondsing is uitsluitlik vir die boukoste bedoel, en nie vir die boeke nie; boonop is daar hopeloos te veel ingeboude afskortings by die planne ingeteken wat die koste omhoog jaag. 'n Paar los boekrakke kan ewe gemaklik en goedkoper 'n paar privaathoekies inrig. Een groot vertrek sonder enige afskortings is daarom veel beter gepas. Ook skort daar papierwerk rakende die aankope van die erf en of die munisipaliteit hom sal onderneem om die biblioteek te onderhou. Presies twee maande verloop, voordat Koch die volgende brief op 20 Januarie 1912 skryf. Die planne is ondertussen hersien en word nou versend. Sy laat egter ook nie na om te noem dat die nodige dokumente al die vorige jaar die 10de Julie ingedien is nie. Nietemin stuur sy die nodige brief saam. Op 20 Februarie 1912 is die planne goedgekeur en die biblioteekkomitee word gevra om Home Trust Co. in Hoboken, [[New Jersey]] te kontak. Carnegie gee Home Trust Co. op 5 Maart 1912 die opdrag om die geldsake te behartig. Byna 'n anderhalfjaar gaan verby. Maar uiteindelik word daardie briefie tog op 'n wintersdag op 24 Julie 1913 geskryf: die Carnegie-biblioteek is op Vrydag, '''20 Junie 1913''' op Moorreesburg '''geopen''', en deur niemand anders nie, as die Minister van Opvoeding, F.S. Malan, self. 'n Noenmaal is gehou en al die hoëlui van die streek was teenwoordig. Koch het wel nog net een laaste klein versoekie: 'n foto van Carnegie om in die biblioteek op te hang. Met die foto wat Andrew Carnegie gestuur het, kom die boodskap geteken op 13 September 1913: "Success to the Morreesburg Public Library".<ref name="AnnieBasson">[https://www.youtube.com/watch?v=_KbANuin8HI YouTube: Die Goeie Aarde: Hart van die Swartland]</ref> 'n Kleurfoto is in 1936 aan die biblioteek gestuur ter herdenking van sy honderdste verjaarsdag.<ref name="BMalan">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_1958-12/page/n5/mode/2up?q=moorreesburg Malan, B. 1958. Moorreesburg se Carnegie-Biblioteek. In: ''Die Kaapse Bibliotekaris''. Desember, 4-5.]</ref> ==== Die jare ná stigting ==== Die Streeksbibliotekaresse van die Afdeling Malmesbury, mej. Betsie Malan, lig in die Desember 1958-uitgawe van ''Die Kaapse Bibliotekaris'' bietjie die sluier oor die nadraai.<ref name="BMalan" /> Nadat die kerkraad die perseel geskenk en die mooi gebou opgerig is, begin hulle met 'n bankbalans van £200 in die plus.<ref name="BMalan" /> Vergeleke met die [[Joachim Nikolaus von Dessin|Von Dessin]]-biblioteek wat vir 'n eeu lank in die Kaap stof vergader het omdat eeue-oue teologiese werke in Latyn nie noodwendig binne iedereen se smaak val nie, was geld by die Moorreesburgers die grootste struikelblok.<ref name="BMalan" /> Niks in die lewe is verniet nie - afgesien van personeelsalarisse moet ook nog nuwe boeke aangekoop word. Al is Hopefield en Moorreesburg selfs teen 1943<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1943-07_11_1/page/2/mode/2up?q=moorreesburg Varley, D. 1943. Cape Libraries To-day and To-morrow. ''Suid-Afrikaanse Biblioteke'' Julie, 11 (1):3]</ref> nog die enigste twee dorpsbiblioteke in die ganse Kaapprovinsie wat nié 'n subskripsiebiblioteek met ledegeld-heffing was nie (teen 1945 kom Albertinia<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1945-01_12_3/page/62/mode/2up?q=moorreesburg ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''. 1945. Book Review: Libraries in the Cape Province. Januarie, 12(3): 63]</ref> se naam ook by, en in 1947 ook Joubertina en Kenhardt<ref name="Kenhardt">[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_january-april-1947_14_3-4/page/92/mode/2up?q=moorreesburg Suid-Afrikaanse ''Biblioteke''. 1947. Library Notes and News. Januarie-April: 92]</ref>), is dit tot in die 1950's slegs in naam. Hierdie bepaling van gratis diens is omseil deur 'n donasie van minstens 5 sjielings (60 pennies) ''per boek'' per jaar van elkeen te eis wat wou lees.<ref name="BMalan" /> Tydens die depressiejare loop dinge drasties agteruit en teen 1933 beloop die skuld £66 in die minus. Die bibliotekaresse se salaris word verminder tot £1 10 sjielings per maand (sy moes ook poetsvrou speel), die aandure word afgeskaf (om elektrisiteit te bespaar). Ter aansporing, is sy egter geregtig op 10%-kommissie op alle donasies - wat haar sou aanspoor om geld in te samel. Die dorp is ook in wyke ingedeel en elke komiteelid moes, in 'n reeds versukkelde dorp, die dorpenaars gaan bearbei.<ref name="BMalan" /> Sake staan so: diegene wat nie wou lees nie, het nou nog minder leeslus. Die onderwysers voer weer aan die skoolbiblioteek is toegerus met genoeg leesstof - waarom moeite doen met die dorpsbiblioteek? Voorts is die Provinsiale toelaag met 25% besnoei; die Moorreesburg Munisipaliteit gee darem bietjie skiet met £16 per jaar. Slegs 46 nuwe boeke is in 1933 aangekoop; die ledetal is maar 56 persone. Die boeksirkulasie is 75 keer wat "verhalende lektuur" (fiksieboeke) per maand uitgeneem is, en 10 keer vir vakliteratuur (niefiksieboeke). Daardie jaar het gemiddeld slegs 10 tot 15 mense per dag die biblioteek besoek. Aan die een kant word gekla oor daar te min Afrikaanse boeke op die rakke is, maar aan die ander kant is daar oor 'n lang tydperk slegs 2 Afrikaanse boeke uitgeneem. (Selfs in 1958 is daar "altyd die klagte dat die Afrikaanse rakke leeg is, maar dis omdat al die boeke uitgeneem is en die mense feitlik net Afrikaans lees!").<ref name="BMalan" /> Teen 1937 is die bankbalans weer £27, 9 sjielings en 1 pennie in die plus, maar die moontlikheid word tog oorweeg om, soos die res van die Kaap, en te oordeel aan die onvolhoubaarheid, maar oor te gaan na 'n subskripsiebiblioteek. By navraag, raai die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek hul egter aan dat die dorpsmunisipalitet die biblioteek van Moorreesburg geheel en al moet oorneem (maar sulke versoeke en vertoë is al voorheen vrugteloos aan die munisipaliteit gerig). Verder word die woord "Subskripsiebiblioteek" alleen as 'n [[anachronisme]] beskou, en Moorreesburg se biblioteek moet maar wag vir die verslag van die Interdepartementele Komitee, sodat die Provinsiale Administrasie die verantwoordelikheid kan oorneem.<ref name="BMalan" /> Dit sou egter nog byna 20 jaar duur.<ref name="BMalan" /> Op 31 Augustus 1946 verduidelik die eerste Provinsiale Biblioteekorganiseerder, mnr. S.J. Kritzinger,<ref name="Kenhardt" /> hoe 'n vrye biblioteekskema werk. Dit duur egter nog tot 1953 voordat die biblioteek uiteindelik by die ou skema kon aansluit. Eers omtrent 3 jaar ná die nuwe ordonnansie kon die Moorreesburg Munisipaliteit so ver gekry word om by die nuwe Biblioteekdiens aan te sluit. Hierna volg die herstelwerk. Hierdie modernisering sluit in: die ou meubels is herrangskik en nuwe rakke is vir die kinderafdeling ingerig; die ou stowwerige en "doodse" gebou is opgevrolik met pastelkleurige mure en nuwe vloerbedekking wat kleurryker vertoon; genoeg rakspasie het die biblioteek lig en ruim laat voel. Die Carnegie-biblioteek kon opnuut op 12 September heropen word.<ref name="BMalan" /> Daar was natuurlik kritiek uitgespreek oor hierdie 'geldverkwisting', want "Moorreesburg se mense lees tog nie". Die teendeel is egter bewys met "die regte bibliotekaresse in 'n aantreklike gebou", waardeur die mense "feitlik aangelok word". Drie weke nadat die biblioteek weer oopgemaak het, is die ledetal byna 300 persone en die boeksirkulasie 1 764, meer as dubbeld soveel boeke as wat in die verlede maandeliks gelees is.<ref name="BMalan" /> Die geesdriftige bibliotekaresse hier ter sprake is "mev. Naude", die dogter van mnr. Walters, wat, net soos sy, ook 'n ywerige lid van die Biblioteekkomitee was. Haar naam verskyn trouens reeds in die notules van die 1930's, eers as jongmeisie, daarna as getroude vrou.<ref name="BMalan" /> ==== Tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar ==== In die Staatskoerant van 17 Augustus 1984 word die Ou Carnegie/Biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar. Die proklamasie lui so (in die Afrikaanse kolom, tikfoute ingesluit):<ref>[https://web.archive.org/web/20240713182757/https://sahris.sahra.org.za/sites/default/files/gazettes/9384-1790%20Carnegie%20Library%2C%20Church%20Street%2C%20Moorreesburg.pdf Kennisgewing No. 1790 van 17 Augustus 1984 (Staatskoerant uitgawe 9384), digitaal verkry vanaf https://sahris.sahra.org.za/node/30620 ]</ref> {{cquote| WET OP OORLOGSGRAFTE EN NASIONALE GEDENKWAARDIGHEDE, No. 28 VAN 1969 VERKLARING VAN DIE EIENDOM MET INBEGRIP VAN DIE OU CARNEGIE/BIBLIOTEEKGEBOU DAAROP, GELEË IN KERKSTRAAT, MOORREESBURG. Kragtens die bevoegdheid my verleen by artikel 10 (1) van die Wet op Oorlogsgrafte en Nasionale Gedenkwaardighede, 1969 (Wet 28 van 1969), verklaar ek, Gerrit van Niekerk Viljoen, Minister van Nasionale Opvoeding, hierby die eiendom, met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteek daarop, geleë in Kerkstraat, Morreesburg, tot nasionale gedenkwaardigheid. ''Beskrywing'' Die eiendom met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteekgebou daarop, geleë op sekere stuk grond te Moorreesburg, afdeling Malmesburg, synde Perseel C.L. (nou bekend as Erf 123, Moorreesburg), en groot nege-en-sestig (69) vierkante roede en sestig (60) vierkante voet. Transportakte 7228/1913, gedateer 27 Augustus 1913. ''Historiese en argitektoniese belang'' Hierdie indrukwekkende gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in 1913 opgerig op grond geskenk deur die Nederduits Gereformeerde Kerk, Moorreesburg. Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew Carnegie van Skotland bewillig en nadat die gebou voltooi is is dit na hom vernoem. Die totstandkoming van die Carnegie-biblioteek is te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van mej. M. D. Koch van die plaas Biesjesfontein, wat dié projek van stapel gestuur het. 10/2/1116. G. VAN N. VILJOEN, Minister van Nasionale Opvoeding. }} Op die tweetalige kennisgewing verskyn die volgende (en veel bondiger) Afrikaanse bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Hierdie gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in<br /> 1913 opgerig op grond geskenk deur die Ned. Geref. Kerk.<br /> Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew <br /> Carnegie van Skotland bewillig. Die projek is deur<br /> Mej. M.D. Koch van die plaas Biesjesfontein, Moorreesburg,<br /> van stapel gestuur.<br /> Geproklameer 1984 |} <gallery> File:Moorreesburg Carnegie library plaque.jpg File:Carnegie library 002.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 03.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 04.jpg </gallery> Minder as 'n jaar later maak die bibliotekaresse, mev. M.J. Kellerman, melding van hierdie gebeurtenis in die ''Kaapse Bibliotekaris''. Aangesien die biblioteek oor heelwat foto's, briefwisseling en selfs die spyskaart ten tyde van die openingsplegtigheid in 1913 beskik, oorweeg die biblioteekkomitee om 'n fondsinsameling te hou, met die doel voor oë om 'n uitstalkas aan te skaf waarin al die historiese dokumente in die biblioteek uitgestal kan word. Dié idee spruit voort nadat die biblioteek die vorige jaar 'n kompetisie gereël het om 'n kerspartytjie vir die storietyd-kleuters te hou - R123,00 is die vorige jaar toe vir die kerspartytjie ingesamel. <ref>[https://web.archive.org/web/20250302130907/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/6-june-july.pdf&type=file Kellerman, M.J. 1985. Brokkies en menings: Moorreesburg Biblioteek word 'n Nasionale Gedenkwaardigheid. ''Kaapse bibliotekaris'', Junie/Julie, p. 21-22]</ref> Dit is miskien iets besonders of wetenswaardig dat 'n "stukkie rymelary" deur 'n getroue leser geskryf en opgedra is aan die ou biblioteek en sy personeel, wat bibliotekaresse Retha Kellerman nog gedeel het in die ''Kaapse Bibliotekaris'' in 2001, 3 jaar voor die nuwe biblioteek sou open. As toeligting staan daar: "Samou is 'n bynaam vir Moorreesburg en Dirkie Uys, die skool op ons dorp, se naam."<ref name="KB.2001.MrtApr.53">Kellerman, R. 2001. Biblioteekblapse: Moorreesburg Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris'', Maart/April:53</ref> {{cquote| '''Die Samou Dorpsbiblioteek''' <br> Toe ek nog ' n kind was en in Dirkie Uys<br> Moes ons in die biblioteek so stil wees soos 'n muis<br> 'n Heilige vrees het ons gehad<br> As die ou kwaai bibliotekaresse met ons praat.<br> Boeke moes behandel word met respek<br> Daarom mag ons nie raas in dié plek<br> Kennis in boeke het ons nog nie waardeer,<br> Dit maar eers toe ons groter word, geleer.<br> Baie kennis is in bundels hier saamgebind<br> Sodat elkeen dit wat hy soek hier kan vind<br> Om 'n studie te maak van interessante dinge in die biblioteek<br> Sal mens tyd moet maak elke dag van die week.<br> As jy wil ontspan, is 'n boek die aangewese ding<br> Om jou weer in die regte stemming te bring<br> As 'n leser sê hy kyk vir 'n sekere boek<br> Weet die dames wat daar werk, net waar om daarvoor te gaan soek.<br> Om biblioteek toe te gaan is iets om na uit te sien<br> As jy weet hoe vriendelik dié mense jou bedien<br> Hulle is altyd spontaan en Hulle is altyd spontaan en vol van 'n glimlag<br> As jy daar inkom elke dag. }} Dieselfde leser se eggenoot het iets oor die personeel geskryf, wat ook in dieselfde 2001-rubriek verskyn:<ref name="KB.2001.MrtApr.53" /> {{cquote| '''Die biblioteek op Moorreesburg''' Die biblioteek op Samou<br> is ' n lieflike ou klipgebou.<br> Dit is iets om beslis te bewaar,<br> vanaf die boudatum bestaan dit al 86 jaar.<br> Die argitek meneer Cowin het eers die plan voltooi<br> sodat meneer Carnegie toestemming kon gee vir die spit van die eerste sooi.<br> Meneer Andrew Carnegie, 'n man om te onthou,<br> want hy het dit uit sy eie sak laat bou.<br> Die getal boeke is onbekend, maar dit sal baie wees<br> Ek sal nie onderneem om dit in my lewe deur te lees.<br> Die hart van die plek lê in die personeel,<br> Hart en siel in hul werk, geen probleem vir hul te veel.<br> Die vier dames wat die plek beman is vriendelik en te alle tye behulpsaam.<br> Ons noem hul ook sommer op hul naam,<br> vir Retha, Dalene, Katrina of Cecelia<br> As jy iets wil weet kan jy enigeen vra<br> My vrou laat my somtyds in die steek<br> solank sy net betyds kan wees by die biblioteek.<br> As hul nie te besig is, kan hul baie skerts en lag<br> Sy geniet hul geselskap al moet ek soms lank tuis vir haar wag. }} De Klerk skryf in 2021 op ''The Heritage Portal'' daar was oorspronklik twaalf Carnegie Biblioteke dwarsoor Suid-Afrika opgerig, maar daarvan het slegs sewe oorgebly, waarvan die Moorreesburg s'n een is.<ref>[https://www.theheritageportal.co.za/article/five-lost-seven-remain-carnegie-libraries-south-africa De Klerk, S.J. 2021. Five Lost Seven Remain: The Carnegie Libraries of South Africa. ''The Heritage Portal''. September, 24.]</ref> Isabel Young, Biblioteekbestuurder van Swartland, skryf in die ''Kaapse Bibliotekaris'' van Julie/Augustus 2024 : "Die gebou is in ’n baie goeie toestand en huisves tans die dorp se toerismeburo."<ref name="Young2024">[https://web.archive.org/web/20250224122200/https://d7.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ja24_cape_librarian.pdf Young, I. 2024. Moorreesburg Biblioteek vier sy 20ste verjaarsdag. ''Kaapse Bibliotekaris'', Julie/Augustus:3]</ref> === Rosenhof Openbare Biblioteek === In 1967 word 'n gebou in die Rosenhofgebied opgerig, wat die gesondheidskliniek, behuisingskantoor en biblioteek gehuisves het. Die gesondheidskliniek skuif in 1994 na die gesondheidsentrum op die dorp. Later skuif die behuisingskantoor na die kliniekafdeling van die ou gebou, met die ou ruimte van die behuisingskantoor wat leegstaan. In 1995 besluit die munisipaliteit om die biblioteek met hierdie beskikbare ruimte te vergroot. Nadat die middelmuur uitgebreek is (die verbreking het R12&nbsp;000 beloop), is die rakke verskuif, die matte gelê, nuwe gordyne opgehang. Ook die biblioteek se oprit is geteer, en teen 1996 vind mens ook 'n nuwe uitgelegte tuintjie voor die gebou.<ref name="DeVilliers.1996" /> In die ''Kaapse Bibliotekaris'' van November/Desember 1996 word die bouplan van die nuwe Rosenhof Biblioteek afgedruk.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die vloeroppervlakte het 62&nbsp;m² beslaan. Die voorraad boeke was 5&nbsp;342, die kunsafdrukke 13, die videokassette 20, die musiekkassette 6. Die ledetal onder die volwassenes was maar gering (295), maar die kinders was 690. Die jaarlikse sirkulasiesyfer in 1995 was 24&nbsp;180.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die bibliotekaresse, mev. Mary Marais, was sedert 1977 in die biblioteek werksaam. Die leerlinge van die Laurie Hugo Primêre Skool, maar ook van Skoonspruit Sekondêr (van Malmesbury) en Steynville (Piketberg) is hier bedien, veral nadat die skoolleerplan met die koms van die nuwe demokratiese bewind verander het en meer inligting deur naslaanwerk van buite ingewin moes word. Die biblioteek is later met 'n fotostaatmasjien toegerus, wat die druk by die munisipale kantore verminder het. Die tydskrifsirkulasie was betreklik hoog vir so 'n kleinerige biblioteek: 605 vir 1995.<ref name="DeVilliers.1996">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-1996_40_10/page/44/mode/2up De Villiers, A. 1996. Rosenhof Openbare Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris''. November-Desember (40) 10:44]</ref> Onder die hofie 'Moorreesburg personeel presteer' skryf die redaksie van die ''Kaapse Bibliotekaris'' (Maart/April, 1999):<ref>[https://web.archive.org/web/20250518074830/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/2-march-april.pdf&type=file ''Kaapse Bibliotekaris''. 1999. Moorreesburg personeel presteer. Maart/April:2]</ref> {{cquote| Mary Marais, bibliotekaris van Rosenhof Biblioteek en Katriena Matthews, skoonmaker, het elkeen onlangs 'n sertifikaat vir 21 jaar diens ontvang. Terselfdertyd het Retha Kellerman, bibliotekaris by Moorreesburg Openbare Biblioteek ook 'n sertifikaat vir 18 jaar diens ontvang. Die sertifikate is tydens 'n geselligheid deur Raadsheer C de Jongh, die burgemeester van Moorreesburg, aan almal oorhandig. Tydens die geselligheid is afskeid geneem van Mary Marais, wat vir 21 jaar getroue diens by Rosenhof Biblioteek gelewer het. Sy was 'n ware staatmaker en het die afgelope jare diep spore in die gemeenskap getrap. Sy was alombekend en bemind en haar vriendelike glimlag en behulpsaamheid, sal deur groot en klein gemis word. Baie geluk aan almal! }} === Moorreesburg Openbare Biblioteek (sedert 2004) === Reeds in 1958 is daar 'n behoefte aan fasiliteite soos 'n projeksiekamer by die Carnegie-biblioteek uitgespreek (soos om skyfies (dias) te vertoon).<ref name="BMalan" /> Dit voel dus teenstrydig om 'n biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid te verklaar en feitlik op papier vas te teken, net sodat daar nie verbouings kan plaasvind om aan moderne behoeftes te voldoen nie; die behoeftes het met verloop van tyd immers nie verminder nie. Ook die Rosenhof-biblioteek sou met die nuwe skoolleerplan kort voor lank nie meer geskik wees nie. In 2002 word bekend gemaak die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens het 'n subsidie van R2&nbsp;100&nbsp;000 toegestaan vir die bou en oprigting van 'n nuwe openbare biblioteek op Moorreesburg. Die nuwe biblioteek vervang sodoende die Carnegie-biblioteek, asook die biblioteek te Rosenhof.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713164147/https://www.westerncape.gov.za/text/2003/09a-ar_of_the_wcape_prov_library_service_2002_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2002/2003. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 3]</ref> Die nuutgeboude Moorreesburg Openbare Biblioteek is in Maart 2004 geopen.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713190634/https://www.westerncape.gov.za/text/2004/11/lib_services_2003_04_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2003/2004. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 11]</ref> In die November/Desember 2004-uitgawe van die ''Kaapse Bibliotekaris'' word die nuwe biblioteek baie kortliks opgesom. Wat hier opval is die "pragtige donkerhout afwerkings met 'n besondere interessante toonbank", maar ook: "die hoë plafon dra by tot die besondere atmosfeer". Daar staan ook kindermeubels in vrolike kleure in die kinderafdeling wat met die donker hout van die boekrakke kontrasteer en by die volwasse kant nooi 'n ruim leesarea die gebruikers om in die biblioteek te vertoef. Verder word nog 'n bietjie detail verskaf: Die amptelike opening was op 30 Maart 2004. Die boekvoorraad staan op 21&nbsp;000. Die biblioteek beskik oor 'n "stewige" ledetal van 3&nbsp;042 mense. Die jaarlikse sirkulasie is 85&nbsp;901 keer wat boeke uitgeneem of hernieu is. Die totale oppervlak van die biblioteek beslaan 643&nbsp;m². Daar is 5 personeellede werksaam. En die argitekte van die gebou was Winston Lederie en Corrie de Swardt.<ref>[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-2004_48_6/page/19/mode/2up . De Villiers, J. 2004. Moorreesburg/Hermanus: van golwende koringlande tot deinende branders... ''Kaapse Bibliotekaris'', November/Desember, 48(6):38-39.]</ref> In Mei/Junie 2011 word die volgende personeellede van die biblioteek genoem: Cecelia Larey (bibliotekaris); Rocelle van der Horst (voorwaardelike toelae); Colleen Atkins (biblioteekhulp); Bonita Cupido (biblioteekassistent); Natasha Prins (biblioteekassistent) en Bellinda Saunders (biblioteekassistent).<ref>Loock, I. 2011. The Library Route: Swartland Munisipaliteit. ''Kaapse Bibliotekaris'', Mei/Junie:53-54.</ref> Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die biblioteek staan 3&nbsp;902&nbsp;m² en die erfwaarde alleen geraam op R3&nbsp;389&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 78.</ref> Op 28 Maart 2024 is die 20-jarige bestaan van die biblioteek gevier. By hierdie geleentheid het die voormalige bibliotekaresse van die Moorreesburg Carnegie Biblioteek, Retha Kellerman, as gasspreker opgetree, en onder meer uitgewei oor die leesstof wat die lesers destyds uitgeneem het, hoe die publiek die biblioteek as 'n "oase" met die wonderlikste boeke beskou het, hoe aanstellings gedoen is, asook staaltjies oor die personeel en die afwagting op nuwe boeke. Personeel soos Cecelia Larey (bibliotekaresse) en Belinda Saunders (biblioteekassistent) wat destyds saam met haar gewerk het, is nog werksaam by die Moorreesburg Biblioteek. Die biblioteek beskik oor fasiliteite soos gratis internettoegang en rekenaargebruik, 'n fotostaatmasjien en internet-afdrukdiens. Jonk en oud word bedien: Skole en kleuterskole besoek die biblioteek nog gereeld; ouetehuisbesoeke en spesiale uitreike na seniorburgers word nie agterweë gelaat nie. Kinders word nie alleen gehelp met geletterdheid nie, maar ook rekenaargebruik.<ref name="Young2024" /> In 'n 2024-onderhoud met Cecelia Larey, Senior Bibliotekaresse by Moorreesburg-biblioteek, sê sy van die gewildste genres is speurverhale, rillers, spanningsverhale, Christelike fiksie en romanse. Sy ondervind die lesers het nie meer voorkeure nie; hulle lees nie slegs letterkunde soos voorheen nie, maar sluit ook lektuur in, soos romanse.<ref name="Cecelia Larey2024">[https://web.archive.org/web/20241110015921/https://www.litnet.co.za/ons-biblioteke-n-onderhoud-met-cecelia-larey/ ''Litnet''. 2024. Ons biblioteke: ’n onderhoud met Cecelia Larey. 9 Oktober.]</ref> Die gewildste titels wat sy tydens die onderhoud onder die lesers ervaar, sluit in: ''Anderman se vrou'' (Chris Karsten), ''Bloedfamilie'' (Elsa Hamersma), ''Buit'' (Dibi Breytenbach), ''Die losprys'' (Dee Henderson), ''Die rooi koord'' (Francine Rivers), ''Doolhof'' (Rudie van Rensburg), ''Gifbeker'' (Irna van Zyl), ''Hulle noem haar Carminda'' (E Kotze), ''Die kinders van spookwerwe'' (Lize Albertyn-du Toit), ''Klikbek'' (Sidney Gilroy), ''Leo'' (Deon Meyer), ''Minder as niks'' (Irma Venter), ''Die hart soek wat hy soek'' (René van Zyl), ''Ons skulde'' (PP Fourie), ''Roofdier'' (Marie Lotz), ''Soen my, asseblief'' (Dina Botha) en ''Verbly julle in die hoop'' (Helena Hugo).<ref name="Cecelia Larey2024" /> Wat die internet as bedreiging vir die biblioteekwese betref: die biblioteeklede weet nou al 'n boek is meer betroubaar. Die internet word in die biblioteek gebruik, maar tot 'n mindere mate om aanlyn te lees. Sy voel ook baie sterk daaroor dat mens jou gemeenskap se leesbehoeftes in ag moet neem: dit help nie die boekevoorraad bestaan slegs uit 40% Afrikaanse titels, terwyl die leserspubliek inderdaad 80% Afrikaanssprekend is nie.<ref name="Cecelia Larey2024" /> In April 2023/Maart 2024 is die voorraad boeke, tydskrifte, ens. 19 645 items,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> en 2024/2025 toon 19 132 items.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> === Sirkulasiesyfers === In 2004 word die syfers van die nuwe biblioteekgebou (open Maart 2004) en die einde van Rosenhof (sluit Maart 2004) soos volg verstrek:<ref name="Sirkulasiesyfers2004">[https://web.archive.org/web/20190517025703/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2006/5/annual_review2004_05.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2004. p. 38]</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Biblioteek ! colspan="8" |Boeksirkulasie (2004) ! rowspan="3" | Totale <center>Boeksirkulasie</center> ! rowspan="3" | Tydskrif-sirkulasie |- ! colspan="4" |Volwassenes ! colspan="4" |Kinders |- |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br>fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br> fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |- !Moorreesburg |62 179 |12 344 |0 |7 291 |16 483 |7 345 |0 |2 019 |107 661 |3 002 |- !Rosenhof |2 337 |66 |0 |119 |815 |160 |0 |46 |3 543 |641 |} Die syfers toon ook die gevoelige knou wat die Covid-19-grendeltydperk die sirkulasiesyfers van die Moorreesburg Openbare Biblioteek toegedien het. {| class="wikitable" | rowspan="3" |<center>'''Jaar'''</center> | colspan="2" |<center>'''Ledetal'''</center> | colspan="8" |<center>'''Boeksirkulasie'''</center> | rowspan="3" |<center>'''Totaal'''</center> | rowspan="3" | '''Tydskrif-sirkulasie''' |- | rowspan="2" |<center>'''Volwassenes'''</center> | rowspan="2" |<center>'''Kinders'''</center> | colspan="4" |<center>'''Volwassenes'''</center> | colspan="4" |<center>'''Kinders'''</center> |- |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |- |'''April 2024 tot  Maart 2025'''<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> |766 |331 |18 504 |4 626 |0 |1 071 |5 702 |1 881 |1 |343 |32 128 |350 |- |'''April 2023 tot  Maart 2024'''<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> |1 166 |467 |18 343 |4 003 |1 |861 |4 970 |1 551 |0 |274 |30 094 |454 |- |'''April 2022 tot  Maart 2023'''<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023" /> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |17 607 |3 921 |0 |827 |4 213 |1 558 |0 |497 |28 623 |845 |- |'''April 2021 tot Maart 2022'''<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022" /> |1 590 |742 |14 701 |3 493 |0 |559 |2 357 |1 196 |0 |191 |22 497 |985 |- |'''April 2020 tot Maart 2021'''<ref name="Sirkulasiesyfers2020.2021">[https://web.archive.org/web/20240615183129/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_20-21_trilingual.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2020 tot Maart 2021. p. 85]</ref> '''(Covid-tydperk)''' |971 |347 |10 842 |2 136 |2 |461 |1 356 |664 |2 |129 |15 592 |851 |- |'''Kalenderjaar 2019'''<ref name="Sirkulasiesyfers2019">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |title=Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2019. p. 70 |access-date=20 Julie 2024 |archive-date=20 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720082221/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |url-status=dead }}</ref> |979 |347 |39 081 |6 411 |2 |3 537 |6 268 |2 184 |64 |16 666 |74 213 |3 987 |- |'''Kalenderjaar 2018'''<ref name="Sirkulasiesyfers2018">[https://web.archive.org/web/20240701035606/https://www.westerncape.gov.za/assets/library_service_annual_review_2018-2019.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2018. p. 65]</ref> |1 079 |390 |41 089 |6 256 |2 |5 540 |7 566 |2 539 |18 |26 065 |89 075 |5 963 |- |'''Kalenderjaar 2017'''<ref name="Sirkulasiesyfers2017">[https://web.archive.org/web/20240717104105/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_library_service_17-18.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2017. p. 76]</ref> |1 150 |518 |37 222 |5 968 |9 |2 951 |7 368 |2 392 |1 |14 810 |70 721 |4 222 |- |'''Kalenderjaar 2016'''<ref name="Sirkulasiesyfers2016">[https://web.archive.org/web/20240705235735/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ar_16-17_all.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2016. p. 63]</ref> |1 150 |518 |43 278 |7 051 |9 |3 502 |10 123 |3 468 |10 |8 922 |76 363 |4 691 |- |'''Kalenderjaar 2015'''<ref name="Sirkulasiesyfers2015">[https://web.archive.org/web/20240704052411/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/library_service_annual_review_2015-16_all_3_official_languages_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2015. p. 63]</ref> |905 |372 |46 975 |7 155 |1 |3 586 |10 127 |3 825 |27 |3 035 |74 731 |4 063 |- |'''Kalenderjaar 2014'''<ref name="Sirkulasiesyfers2014">[https://web.archive.org/web/20240703232704/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/jaaroorsig_2014-5_afrikaans.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2014. p. 33]</ref> |929 |306 |52 218 |6 910 |13 |4 304 |10 233 |3 640 |9 |6 077 |83 404 |4 119 |- |'''Kalenderjaar 2013'''<ref name="Sirkulasiesyfers2013">[https://web.archive.org/web/20240513164444/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/finaal_statistiek_jaaroorsig_2013_-_14_afr_23_feb_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2013: Wes-Kaap vergelykings. p. 10]</ref> |1 182 |441 |52 853 |7 192 |31 |4 721 |12 166 |3 664 |29 |4 252 |84 908 |4 386 |- |'''Kalenderjaar 2012'''<ref>Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2012. p. 29</ref> |1 438 |543 |54 477 |8 588 |2 |4 411 |11 569 |3 866 |16 |2 383 |85 312 |4 364 |- |'''Kalenderjaar 2011'''<ref name="Sirkulasiesyfers2011">[https://web.archive.org/web/20240701151810/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_servce_annual_review_afrikaans_2011-12_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2011. p. 45]</ref> |1 467 |556 |57 938 |9 154 |31 |5 392 |14 993 |4 408 |36 |3 718 |95 670 |4 284 |- |'''Kalenderjaar 2010''' |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |'''Kalenderjaar 2009'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009">[https://web.archive.org/web/20220628212152/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_200820092010_in_3_official_languages_of_the_western_cape.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2008 en 2009. p. 47 & 65]</ref> |2 033 |1 002 |58 149 |9 590 |51 |5 666 |13 791 |4 468 |5 |2 688 |94 408 |4 511 |- |'''Kalenderjaar 2008'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009" /> |2 163 |1 151 |54 813 |11 214 |0 |5 604 |13 852 |4565 |0 |1 808 |91 856 |4 219 |- |'''Kalenderjaar 2007'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007">[https://web.archive.org/web/20240627133401/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_20072008.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2006 en 2007. p. 31 & 47]</ref> |2 201 |1 144 |54 313 |11 087 |0 |5 676 |14 755 |5 173 |0 |1 778 |92 782 |4 600 |- |'''Kalenderjaar 2006'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007" /> |1 901 |977 |60 375 |12 202 |0 |7 390 |16 497 |5 319 |0 |2 045 |103 828 |4 752 |} Op 17 Augustus 2021 is staatsbefondsde e-boeke en luisterboeke deur die Libby-toepassingsprogram vir elke Wes-Kaapse biblioteeklid beskikbaar gestel.<ref>[https://archive.is/KHEFO Western Cape Government. 2021. E-books now available to Western Cape public library users. 17 August.]</ref><ref>[https://archive.is/WuU15 Accessing eBooks remotely through the Western Cape Library Service.]</ref> Sover dit die Moorreesburg Openbare Biblioteek aangaan: die statistiek rakende die uitneem van e-boeke en luisterboeke, deur die Overdrive/Libby-toepassing, toon 'n baie geleidelike opgang. Vanaf April (dus, eintlik 17 Augustus) 2021 tot Maart 2022 is die e-boeke 103 keer uitgeneem, en luisterboeke 0 keer. In dieselfde tydperk het die lede van die Malmesbury Openbare Biblioteek die e-boeke 331 keer uitgeneem, en die luisterboeke 4 keer. Vergeleke hiermee, het die lede van die Bredasdorp Openbare Biblioteek in die Overberg in dieselfde tydperk 656 keer e-boeke uitgeneem, asook 35 keer die luisterboeke.<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022">[https://web.archive.org/web/20240720081200/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2021-2022.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2021 tot Maart 2022. p. 85]</ref> April 2022 tot Maart 2023 toon dit duidelik: onbekend is onbemind. Wat sirkulasiesyfers van e-boeke en luisterboeke aanbetref, is Moorreesburg se syfers vir e-boeke 259 keer en luisterboeke 31 keer, en Malmesbury s'n 743 en 50 keer onderskeidelik. Elkeen van hierdie Swartlandse dorpe word nog in die skadu gestel deur die Bredasdorp Openbare Biblioteek, wie se lede die provinsiale e-boeke 1 582 keer uitgeneem het, en luisterboeke 164 keer.<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240717104424/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_2022-2023.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2022 tot Maart 2023. p. 91]</ref> Die syfers toon 'n gestadigde toename in die biblioteekjaar 2023/2024,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024" /> maar byna-byna 'n verdriedubbeling in 2024/2025.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Tydperk ! colspan="8" |Overdrive/Libby-sirkulasie |- ! colspan="2" |Moorreesburg (Swartland) ! colspan="2" |Malmesbury (Swartland) ! colspan="2" |Bredasdorp (Overberg) ! colspan="2" |Piketberg (Bergrivier) |- |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |- !April 2024 tot Maart 2025 |911 |9 |1 666 |374 |3 745 |535 |4 113 |506 |- !April 2023 tot Maart 2024 |359 |17 |905 |252 |2 303 |330 |2 627 |353 |- !April 2022 tot Maart 2023 |259 |31 |743 |50 |1 582 |164 |1 616 |101 |- !April 2021 tot Maart 2022 |103 |0 |331 |4 |656 |35 |183 |6 |} 'n Mens moet jou egter nie blindstaar teen die sirkulasiesyfers nie. Bredasdorp het wel 113 Libby-gebruikers, wat beteken gemiddeld nie eens 3 boeke word per maand per lid uitgeneem nie.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die Bredasdorp Openbare Biblioteek was vanaf 9 September 2024 tot 2 Maart 2025 gesluit (3 Maart heropen) weens herstelwerk aan die dak (na afloop van 2024 se vloede).<ref>[https://www.facebook.com/100069288096394/posts/kennisgewing-bredasdorp-biblioteekneem-asb-kennis-dat-die-biblioteek-gesluit-sal/824686706517592/ Facebook: Cape Libraries]</ref><ref>''Suidernuus''. 7 Maart 2025, bl. 2: Die biblioteek het Maandag heropen nadat dit vir maande gesluit was terwyl daar aan die dak gewerk is.</ref> Om hierdie rede is die volwasse Afrikaanse fiksie op die biblioteekrak omtrent die helfte (9 332) in dieselfde tydperk as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Dan nog is daar ander faktore wat die sirkulasie kan beïnvloed soos dat die biblioteek naweke gesluit is (soos in Bredasdorp se geval sedert Julie 2024), en dat 'n inlewerdatum selfs 'n maand vooruit, pleks van die gebruiklike twee weke, gestempel is - wat die hernuwing onnodig maak. Piketberg Openbare Biblioteek het weer 140 Libby-gebruikers, maar ook sy sirkulasiesyfer (2024/2025) van die fisiese Afrikaanse volwasse fiksieboeke op die rakke is beduidend laer (10 964) as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die lesers se voorkeure, ouderdomsgroepe, inkomstegroepe, migrasiegedrag onder jongmense, gemeenskapsbetrokkenheid, infrastruktuurontwikkeling wat groter diverse afleiding en vryetydbesteding meebring (soos veselkabel en 5G, sosiale media, aanlynspeletjies, YouTube, stroomdienste, VRChat, ens.) en biblioteekvoorraad verg indringender ondersoek. == Toerisme en dorpsgees == Toerisme is, soos 'n gedig, 'n woordespel: elemente word met die hand uitgesoek en belig om 'n sekere bemarkbare beeld of indruk te skep en uit te straal. In '''1944''' word 'n Duitse grammatika- en leesboek vir Afrikaanse hoërskoolleerlinge geskryf deur 'n onderwyser van die Hoërskool vir Seuns, in die [[Paarl]], mnr. P.H. de V. Uys. In die taalboek tref mens 'n eenvoudige leesstuk aan wat oorspronklik bedoel was om die lidwoordveranderinge te behandel, maar tog iets van die dorp self verklap:<ref>Uys, P.H. van V. 1944. '' 'n Taal en Leesboek: Vir Duits-Leerlinge van Sekondêre en Hoërskole''. Nasionale Pers Beperk: Kaapstad, pp. 26-27</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |Moorreesburg ist ein Dorf im Schwarzland. Es hat eine besonders gute Schule, eine Schulhalle, worin schöne Kunstwerke sind, und auch ein schönes Rathaus, das zwischen der Bank und der Schule steht.<br>Heutzutage pflanzen viele Einwohner Blumen vor den Häusern: auch auf den Farmen im Bezirk (distrik) tut man das.<br/><br/>Im Frühling ist alles grün:<br/><br/>"Die Blumen und Bäume blüh(e)n<br/>Und durch die Himmelsbläue<br/>Die rosigen Wolken zieh(e)n."<br/><br/>Im Sommer, wenn das Getreide abgeerntet ist, sieht alles fahl aus. Die Stoppelfelder sind gelb, die Nebel grau, und der Wind weht. Dann gehen die Dorfbewohner an die See. Das Dorf liegt etwa 60 Meilen von Kapstadt entfernt.<br/> |Moorreesburg is 'n dorp in die Swartland. Dit het 'n besonders goeie skool, 'n skoolsaal, met mooi kunswerke daarin, en ook 'n mooi stadsaal, wat tussen die bank en die skool staan.<br> Deesdae plant baie inwoners blomme voor die huise: ook op die plase in die distrik doen mens dit.<br/><br/>In die lente is alles groen:<br/><br/>"Die blomme en bome bloei<br/>En deur die hemelblou<br/>Trek die pienk wolke"<br/><br/>In die somer, wanneer die koring afgeoes is, lyk alles vaal. Die stoppellande is geel, die mis grys, en die wind waai. Dan gaan die dorpenaars see toe. Die dorp is sowat 60 myl vanaf Kaapstad geleë.<br/> |} Wat hier opval is die dorpsverfraaiing deur blomtuine, veral gesien dat Moorreesburgers eers in November 1957 vir die eerste maal kraanwater gesmaak het, en voorheen maar hoofsaaklik van brakkerige boorgatwater afhanklik was. Kortom: op byna elke erf was daar voorheen 'n windpomp en as die water op jou eie erf onverkrygbaar of te sout was, moes mens maar langsaan by die bure bedel. Die teksgedeelte spreek dus van die dorpsgees self - die mooi wat die dorpsmense vir hulself kweek en in uitleef te midde van die watergebrek wat die dorp se vooruitgang gestrem het.<ref>Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 73-74</ref> Die aangehaalde teksvers kom uit die eerste strofe van [[Heinrich Heine]] se gedig,<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/heine/gedichte/chap109.html Projekt Gutenberg.de: Heinrich Heine: Gedichte]</ref> wat hier gejukstaponeer word met die koringlande van Moorreesburg. In die Duitse gedig het Meimaand in Duitsland aangebreek en alles lyk mooi. Die nagtegale sing uit die "lowergroen hoogte", die wit lammers spring oor 'n sagte groen kleed. Tog kan die spreker hom nie in die vreugde deel, of sing of spring nie; hy lê siek in die gras; hy hoor iets in die verte opklink; hy droom, maar weet nie wat nie. Die spreker is moontlik siek van liefdesverlange (let telkens op die meervoude van die nagtegale en die lammers en sy eensaamheid) of dat hy gewoon nie die aanbreek van die laatlente kan verwoord nie. In '''1947''' word 'n tafereel van Moorreesburg geskilder in ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius.<ref name="Delius">[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n103/mode/2up?q=moorreesburg Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, pp. 94-95; 96-104]</ref> Teen sononder se kant ry die motor Moorreesburg se stowwerige grondpaaie binne, 'n dorp waar boere kan koop en verkoop. "Oom Thys Langeberg" (agter die motorstuur) en sy suster het hul skooljare by hierdie hoërskool voltooi wat teen die heuwel pryk. Die strate was nog druk besig, veral by die koöperasiewinkel waar van trekkeronderdele tot sardientjies verkoop word. Orals staan groot trekkers met enorme bande rond, maar so ook waens, donkiekarre en vierkantige perdekarretjies. Oom Thys merk terloops aan die medereisigers op "die mense hierso is baie trots op hul diere", maar ken blykbaar ook iedere dorpenaar. So is daar Oom Hennie Hanekom, wie se derde vrou, Tant Helie le Roux, 'n ryk weduwee was. Dan is daar ook arme Neef Danie Truter, wat pas twee koeie en al sy varke weens een of ander pes verloor het. Ook word die reisgenote gewaarsku teen die skelm Japie Malherbe, wat oom Thys nog twee sakke kunsmis van drie jaar gelede skuld.<ref name="Delius" /> Daar is nog oom Ernie Cloete wat 'n nuwe soort voer op die proef stel, en Oom Dirk Rust wat pas aan die predikant prontuit gesê het wat hy van hom en sy preke dink. Dan is daar ook Tant Marie, die vrou van Oom Barend, wat stadig die straat afstap; hul plaas is nou in hul seuns se hande - die egpaar wil hul lewe in 'n dorpshuis naby die kerk slyt. Die geselskap vertoef 'n wyle om vis by 'n bruin man met 'n vragwa vol steenbras te koop, waarna hul die dorp verlaat - Koringberg se kant toe, waar Thys Langeberg se geboortegrond by Koringkraal is.<ref name="Delius" /> Buitekant die dorp merk mens nog vir oulaas die wisselbou op - skape en osse wat tussen die droë stoppellande wei, terwyl die ploeg en saai van begin-Meimaand (na die eerste reëns) op ander lappies grond reeds agter die blad is. 'n Stukkie groen begin reeds deur die grond breek. Hier en daar staan 'n paar bome waar mens plaashuise sou aantref, of wat waak by begraafplase oor vier of vyf geslagte van die voorsate.<ref name="Delius" /> Dan volg 'n beskrywing van die plaaslewe, waar van die groter kinders, wat op Moorreesburg skoolgaan, veral bedrewe is met die [[jukskei]]gooi.<ref name="Delius" /> In '''1988''' kry Moorreesburg op die SAUK-televisieprogram ''Die Goeie Aarde'' (wat landswyd uitgesaai is), ook sy eie episode "Hart van die Swartland", met [[Annie Basson]] wat die teks en regie behartig. Die verteller is André Terblanché. Die dorp word beskryf as "klein", met 'n "koöperasie, 'n handelshuis, 'n bakhuis en 'n slaghuis." Die volgende unieke dorpselemente word uitgelig: die NG Sendinggemeente se brigade; die argitektuur en dorpsuitleg; die oorsprong van die naam Samou; die byname van die dorps- en plaasbewoners; die onderwys van destyds (in 'n wêreld sonder radio, wat geen Engels of Latyn geken of gepraat het nie); die kunsgalery; die poskantoor; die Carnegie-biblioteek; die Boerejode (Ivan Katz en Leon Goodman); die evangelis en plaaspredikant Saul Kayster ("Oom Boytjie"); die vark-, perde- koringboer Johan Kotzé van Alexandershoek; stories uit die streek; die rieldans, die askoek, die sitees en hanekokketiel; tradisionele Swartlandse disse by die Hanekoms (op die plaas Ebenhaezer, met die spyseniersdiens).<ref name="AnnieBasson" /> In die digter en boorling, [[M.M. Walters]] se koffietafelboek ''Die Swartland is my Tuisland'' ('''1990'''), wyk die ontologiese ("wat is?") nou voor die "nostalgiese reis" ("wat was?") en die verganklike, van kennisse, vriende en familie wat nie meer daar is nie. Tussen die swart-en-wit foto's van Siegfried Behm, tref die leser strofes aan van 'n wêreld wat gewyk het voor die uiters onpersoonlike moderniteit en vooruitgang, maar ook hoe bordjies verhang is:<ref>Walters, M.M. 1990. Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters. Kaapstad: Perskor. bl. 41</ref> {{cquote| Die Swartland is nie meer wat hy was nie,<br/> min het gebly uit my herinneringstyd:<br/> die plaashekke skitter nuwe eienaarsname<br/> vergete is die mense van die bossieveldtyd:<br/> [...]<br/> Die dorpshuis se tuin is vertrap en verlate,<br/> die winkel is weg want dis koöperasiekooptyd<br/> en die een wat in die maerjaer voorgeskiet het,<br/> is afgeskryf met die skuld uit die swaarboertyd.}} Cornel Truter se toeristegids ('''1994''') is in opdrag van die destydse Weskus-Streeksdiensteraad opgestel. Elke dorp kry in die boek sy regmatige plekkie en 'n kort historiese oorsig vir die dwalende besoeker. Moorreesburg word hier as die tweede grootste dorp in die Swartland beskou en met sy twee hotelle as 'n ideale verblyfdorp uitgesonder, "waarvandaan dagtoere na omliggende plekke onderneem kan word". Die besienswaardighede wat in en om die dorp uitgelig word, is: die Koringbedryfmuseum, die Langgewens-proefplaas, die Weskus Streeksdiensteraad se hoofkantoor (vir streeksinligting), die Moorreesburg Koringboere Beperk (MKB)-koöperasie, die kalkfabriek buitekant die dorp, die Dirkie Uys-kunsgalery, die El Vie-borduurfabriek en die Seisoensfeeste (die landbouskou in September en die Oesfees/halfmarathon in November).<ref name="Truter1994." /> Van die dorpsgees (die ''genius loci'') en dorpsgewoontes self kom mens teen hierdie tyd weinig te wete. 'n Nuwe tendens steek vanaf die 2000's kop uit: Op die kruin van kapitalisme, met sy verkwistende verbruikerskultuur, word die dorp en sy inwoners self gekommodifiseer tot 'n produk en ervaringspakket wat bemark word vir die vlietende verbyganger. Toeriste skryf oor die oppervlakkige - wat hul gesien, gedrink, verorber en besoek het, en waar verpoos, vertoef en oorgeslaap is, en oor allerlei luukshede; selfs die omliggende dorpe word met oorde in die buiteland vergelyk, maar bloedweinig oor die hart - die dorpenaars en dorpskultuur - self.<ref name="MM16Aug2025" /> Nog in 2023 kom hierdie sin op Moorreesburg se toerismewebwerf voor:<ref>[https://web.archive.org/web/20230630071209/https://www.moorreesburgtourism.co.za/about-moorreesburg/ Moorreesburg Tourism. 2023. About Moorreesburg]</ref> {{cquote| The impression of a ‘one-horse town’ at first glance is largely deceptive, and those driving through without stopping are missing out on a number of goings-on.}} Teen 2025 is dit duidelik wie die eintlike teikenmark geword het: stedelinge, wat 'n ongejaagde blaaskansie soek net 'n uur of wat se ry buitekant Kaapstad. Die toeris word seisoensverwisselende kleure (groen en goue graanlande), vriendelike dorpenaars, 'n perfekte wegbreekkans van die stadsgemaal, asook 'n ongeskonde plattelandse leefstyl - pure plaas - alles in een pakket belowe. Gasvryheid en natuurskoon word vooropgestel, al moet moderne geriewe bietjie inboet. Hierdie boeredorp bied die besoeker die geleentheid om die onontdekte skatte van die Swartland te ontgin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250827130208/https://swartlandtourism.co.za/moorreesburg-koringberg/ Swartland Tourism. 2025. Moorreesburg/Koringberg]</ref> Tydens 'n samespreking op Moorreesburg, tydens die 2025-Swartlandskou, word die vraag geopper "Hoe kan Kaapstad die Weskus help om sy toerismepotensiaal ten volle te benut en te bereik?" In 2024 alleen het 2,4 miljoen mense in Kaapstad vir twee nagte oorgebly. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die toeriste wat Kaapstad besoek juis betrokke raak en meedoen aan die prosaïese lewensaktiwiteite van die inwoners. Dit is juis hierdie toeriste wat na die Weskus-distriksmunisipaliteit getrek moet word. Onder andere deur agritoerisme wat met die "vrolikheid, egtheid en vindingrykheid" as pakket aangebied moet word. Soos reeds genoem, slaap die gemiddelde toeris ten minste twee aande op 'n plek oor, en elkeen het sy eie individuele behoeftes waaraan voldoen moet word. Die kruks lê hoe mens hierdie besoekers langer in die omgewing of dorp kan hou - daarvoor is diversifisering nodig. Die hooffokus is "kos, die gemeenskap en die avontuur", maar ook "die ervarings, die gebeurtenisse en die aktiwiteite". Die produkte moet die storie vertel. Die dorpe en plekke moet ook nie slegs aan die buiteland bemark word nie. Voorts is mense haastig, hul tyd op 'n plek is min - daar kan nie tyd of geld gemors word deur nou eers te wonder watter trekpleister volgende besoek moet word nie; toeriste en reisigers en besoekers soek 'n vol program - wat waarde vir geld bied.<ref>[https://issuu.com/novusmedianewspapers/docs/st-gazette-e-edition-_9_september_2025 Lesch, C. 2025. Lok toerisme só na Weskus: Bemark plaaslik, nie net oorsee. ''Swartland Gazette''. 9 September:1]</ref> === Besienswaardighede === ==== Die Koringbedryfmuseum ==== Die Koringbedryfmuseum is in Piketbergweg geleë,<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie">[https://web.archive.org/web/20210726125721/https://swartlandjoernaal.co.za/news/moorreesburg-die-kosmandjie-van-die-swartland/ ''Swartland Joernaal''. 2021. Moorreesburg: Die kosmandjie van die Swartland. 30 Junie.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240713100129/https://www.moorreesburgtourism.co.za/wp-content/uploads/2024/04/Moorreesburg-and-Koringberg-map-2024.pdf Kaart van Moorreesburg en Koringberg, soos uitgereik deur die Moorreesburg & Koringberg Toerismeburo (2024)]</ref> die amptelike adres is Hoofstraat 134.<ref>[https://web.archive.org/web/20190517041142/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cape_winelands_and_west_coast_museum_route_in_afrikaans.pdf Brosjure. 2017 (?) Museumroete: Kaapse Wynland en Weskus]</ref> Hier word trekkers, ploeë, êe, saai-, sny- en dorsmasjiene, asook ander landbouimplemente en -metodes deur die eeue heen uitgestal. Hieronder tel tewens handskuurstene, meulstene, perdemeule, tot sover terug as die primitiewe skuurklippe. So ook meelsakke, knapsakke, swepe waarmee trekdiere in die perdemeulens aangedryf is, weegskale, siwwe, sense en sekels. Daarmee saam ook gerei wat by broodbak benodig is, soos siwwe, broodpanne en skoppe waarmee brode uit die bakoond gehaal is.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Buitekant word 'n bakoond aangetref.{{voetnota|Vergelyk al die onderskrifte van die beelde wat in Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' voorkom. Daarin word telkemale erkenning gegee aan die Koringbedryfmuseum.}} J. Fick van [[Caledon]] het in die 1957-1958-seisoen lid van die Koringraad geword en hom vir 'n koringmuseum beywer, maar daarvan het dadels gekom.<ref name="Richter78" /> Sowat 'n dekade later, omstreeks 1967,{{voetnota|"Museums van Kaapland" ruil per ongeluk die syfers om: 1976. Die proklamasie kon onmoontlik in 1970 plaasgevind het as die gedagte vir die stigting "omstreeks 1976 (sic) van die Weskusontwikkelingsvereniging uitgegaan" het.}}<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017">[https://web.archive.org/web/20171203122509/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] (3 Desember 2017 argiefweergawe)</ref> skiet 'n soortgelyke gedagte by die Weskus-Ontwikkelingsvereniging wortel. Dit is nie genotuleer wie presies die vader van die gedagte was nie,<ref name="Lochner1979.80" /> maar algou word die "aanvoerder" of "stukrag" van die koringbedryfmuseum P.S. Marais, Lid van die Volksraad (LV) van Moorreesburg.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /> Die bestuursvergadering van die Weskus-Ontwikkelingsvereniging het op 8 November 1967 plaasgevind, en daar is op Moorreesburg besluit, omrede die dorp in die hartjie van die koringstreek geleë is.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019">[https://archive.is/X2xLx ''Netwerk24''. 2019. Eie museum vir koringbedryf. 11 Junie.]</ref> By hierdie vergadering is die museumbestuur gekies. Die voorsitter, Jan Kotzé (van Boesakskraal, [[Vredenburg]]), rig 'n brief op 12 Februarie 1968 aan die Stadsraad van Moorreesburg om te verneem of daar 'n geskikte terrein en/of gebou sal wees vir die museum.<ref name="Lochner1979.80" /> Wat nou volg, is twee uiteenlopende datums wat glad nie strook nie. Richter en die toerismewebwerf van 2017 (inligting wat ook in 'n Netwerk24-artikel van 2019 herhaal is)<ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> voer aan die aankoop van die ou NG Sendingkerk (erf nr. 589) het op 3 Mei 1968 geskied.<ref name="Richter78">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p. 78</ref><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /> Lochner verskaf 'n ander datum, om enkele redes. Op 30 Mei 1968 ontmoet dr. J. Op'thof, sekretaris van kultuursake, en bovermelde P.S. Marais, en daar word ''toe eers'' besluit op die ou NG Sendingkerk wat as museum ingerig moet word. Die Stadsraad het op aanbeveling van die Departement van Gemeenskapsbou die Sendingkerk van die Sendingkerkraad teen R2&nbsp;000 gekoop, en dié koop is deur die betrokke departement op 24 Oktober 1968 bekragtig.<ref name="Lochner1979.80" /> Die voorsitter van die eerste vergadering van die Museumkomitee (op 4 November 1968), P.S.M. Hanekom, het onder meer die inisiatief geneem om die oudhede in te samel.<ref name="Lochner1979.80" /> In die Staatskoerant van 2 Oktober<ref name="Lochner1979.80" /> 1970<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> word die museum, deur die administrateur F.D. Conradie<ref name="Lochner1979.80" /> , geproklameer tot volwaardige provinsiale museum.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Amptelik is die Koringbedryfmuseum egter Proklamasie 294 van 22 September 1970.<ref>[https://web.archive.org/web/20240712195442/https://www.westerncape.gov.za/other/2011/3/towards_a_new_provincial_museum_policy_for_the_western_cape_23_march_2011.pdf Towards a new provincial museum policy for the Western Cape Province, March 2011, pp. 79-80 ]</ref><ref name="DuPreez1982.84.85">Du Preez, H.M.J. 1982. ''Museums van Kaapland''. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, pp. 84-85.</ref> Omrede die grond rondom die museum te klein was vir die ontwikkeling, het die NG Moedergemeente Moorreesburg se Kerkraad die hele terrein rondom die museum ook geskenk.<ref name="Lochner1979.80" /> Die eerste kurator, R.S. Baard, is op 1 April 1972 aangestel.<ref name="Lochner1979.80" /> Die gebou is ook in 1972 teen 'n bedrag van R4 495 gerestoureer en omhein.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Op die groot oesfees, gehou tydens die naweek 13-15 Oktober 1972, is naburige dorpe ook betrek. Uitstallings is gehou van oudhede, maar ook 'n optog van sierwaens en ander voorstellings is aangebied. Die Saterdag, 14 Oktober, het die administrateur, A.H. Vosloo, sy rol as feesredenaar beklee. Die Sondag, 15 Oktober, is die verrigtinge afgesluit met 'n kerkdiens wat deur moderator J.D. Vorster gelei is.<ref name="Lochner1979.80" /> In die ''Suid-Afrikaanse Panorama'' van Januarie 1973 (met 'n bydrae oor die Koringoesfees wat vanaf Saterdag, 7 Oktober tot Sondag, 15 Oktober 1972 gestrek het), staan die volgende inskrywings:<ref>De Villiers, H. 1973. Koring-Oesfees. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Januarie, p. 23</ref> {{cquote| Suid-Afrika se koringboere boer deesdae intensief en gemeganiseer. Dit het veroorsaak dat in die Swartland, byvoorbeeld, slegs 'n handjievol werkers op 'n plaas aangetref word. Die trekker, die platsnyer, stroper en baler het hulle en die sekel, sens en losgooisnymasjien vervang. Die werkers is in ander sektore van die landsekonomie opgeneem, maar die werktuie van gister se lot was onbeslis. Die gedagte om dié implemente vir die nageslag te bewaar, het in 1968 beslag gekry. Ná oorlegpleging met die provinsiale administrasie van Kaapland is besluit om 'n provinsiale koringbedryfmuseum op te rig. Die plek was Moorreesburg, waar die dorp se ou sendingkerk vandag nog staan. Die Swartlandse Koringmuseum, wat ook as motivering van die sentrale oesfees op Moorreesburg gedien het, word deeglik beplan. Die voltooiing daarvan, waarskynlik binne 'n dekade of twee, stel 'n groot kompleks in die vooruitsig: die bestaande kerkgebou wat reeds opgeknap is, 'n tradisionele Kaaps-Hollandse woning, 'n trapvloer en verskeie ander outydse geboue waarin groter museumstukke gehuisves sal word. Intussen is heelwat oudhede versamel, o.m. strooigaffels, 'n graanskop, 'n handmeulsteen, 'n meelkis, 'n losgooier, skepelmate, en 'n Ransome-dorsmasjien en die stoommasjien waarmee dit aangedryf is. 'n Beheerraad van tien sal die totstandkoming en ordening van die kompleks beheer.<br> [...]<br> Moorreesburg se fees het op 12 Oktober met 'n kaas-en-wyn-onthaal momentum gekry. By dié geleentheid het mnr. P.S. Marais, L.V., mev. Jata Rust as sentrale oesfeeskoningin gekroon. Twee dae later het 'n kleurvolle optog, waaronder sierwaens van die meeste Swartlandse dorpe, deur Moorreesburg se strate na die sportterrein beweeg. Dáár het die koninginne van die omliggende dorpe hul museumbydraes aan die sentrale feeskoningin vir bewaring oorhandig. }} Dit sou egter nog 6 jaar duur voordat die museum kon open. In 1974 het die hooftegnikus van museumdienste, J.R. Laenen, 'n aanvang geneem om die uitstallings te beplan, en hiervoor het hy die hulp van [[Gawie Fagan]], die argitek, in 1975 benodig. Die skaalmodel wat voorgestel is, was nog teen 1979 presies waar dit was, grootliks te wyte aan die gebrek aan fondse. Daarom was die uitstallings nog beknop; die groot werktuie moes vir eers elders bewaar word. Spesiale melding word ook gemaak van S.P. (Faan) du Toit wat die restourasie van die oudhede gedoen het.<ref name="Lochner1979.80" /> Uiteindelik is die museum op Vrydag, '''10 Februarie 1978'''<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum" /> amptelik geopen deur O.A. Saaiman, Lid van die Uitvoerende Komitee (LUK),<ref name="Lochner1979.80" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> in medewerking van dr. Hey en E. Hayden.<ref name="Lochner1979.80">Lochner, J.J. 1979. Die Koringbedryfmuseum. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 80</ref> 1979 is begin met die uitbreiding van die terrein; 'n byvoeging is 'n staalskuur om die groot toonstukke en plaasimplemente te huisves, soos die houtploeë, losgooiersnymasjien, van die eerste trekkers en stropers wat in Suid-Afrika ingevoer is, selfbindmasjiene, blikdorsmasjiene en 'n Frick-ghwanosaaimasjien.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Teen 1994 het die Koringbedryfmuseum drie skure as uitstalruimtes gehad.<ref name="Truter1994.">Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Die hooftema van die die museum is: 'Om die koringbedryf in al sy variante vorme van die koms van Jan van Riebeeck uit te beeld'.<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Die leuse van die museum lui by die opening: "Ons erfenis is vir ons mooi."<ref name="Richter78" /> Volgens Richter het Sasko R45 000 vir die oprigting van 'n koringmuseum op Moorreesburg bewillig;<ref name="Richter78" /> 'n byskrif in ''[[Die Burger]]'' van 1 September 1993, op bl. 7, sê spesifiek: ''Die Koringbedryfmuseum het onlangs 'n stewige hupstoot gekry toe SASKO in die Paarl R50&nbsp;000 aan die museum geskenk het''<ref>[[WAT]]: s.v. "SASKO", sien voorbeeldsin.</ref> Van die beskikbare besoeksyfer koolstofdateer uit 'n 2002/2003-jaarverslag: 4&nbsp;792 besoekers in een jaar se tyd.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |title=Museum-jaarverslag 2002/2003, bl. 12 |access-date=24 Julie 2024 |archive-date=27 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627142706/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |url-status=dead }}</ref> Hoe uniek die museum is, bly 'n twispuntjie. Blykbaar is die ''Koringbedryfmuseum'' maar een van twee ter wêreld;<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref>[https://archive.is/0yv4R Oom Smitty. 2018. Lesersbrief aan Netwerk24: Die waarde van die Koringbedryfmuseum. 17 Julie.]</ref> die ander een is die ''Hepburn Museum of Wheat'' in [[Saskatchewan]], [[Kanada]].<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Nog vóór die millenniumwending is aangevoer dit was een van ''drie'' ter wêreld.<ref>Truter, C. 1998. ''Weskus: toeristegids.'' Kaapstad: Universiteit van Kaapstad Pers, 61-62: ''Die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg,'' '''een van slegs drie''' ''ter wêreld, lê in die hartjie van die Swartland en beeld die geskiedenis van koringverbouing in Suid-Afrika uit. Die geskiedenis van koringboerdery word treffend uitgebeeld deur uitstallings van implemente wat dateer uit die vorige eeu toe die produksie en maal van koring en bakbedryf self nog arbeidsintensief was. Die museum is in 1978 geopen met die leuse "Ons erfenis is vir ons mooi" en met 'n koringaar as embleem. Die museum se hoofgebou was voorheen 'n NG Sendingkerk wat met verloop van tyd aansienlik vergroot is. Daar is tans 'n netjiese ontvangslokaal waar kleiner gesellighede gehou kan word.''</ref><ref>[https://archive.org/details/southafricayearb0000unse/page/530/mode/2up?q=moorreesburg South African Year Book 2001/2002]</ref><ref>Erasmus, B.P.J. 1995. Moorreesburg. In: ''On route in South Africa''. Jeppestown: Jonathan Ball Publishers, p. 42: ''The Wheat Industry Museum,'' '''one of only three''' ''in the world, tells the story of wheat farming in South Africa. The main building was once the Dutch Reformed mission church.''</ref> In daardie geval is die ander museum seker in Echallens, in die [[Kanton Vaud]], [[Switserland]] geleë,<ref>[https://archive.is/bhGqp Netwerk24. 2018. Museum koring op meul. 24 April]</ref> genaamd die [[:fr:Maison_du_blé_et_du_pain|Maison du blé et du pain]] (letterlik: Huis van Koring en Brood). Sy oorsprong begin met 'n koring- en broodfees in 1978.<ref>{{fr}}[https://archive.is/4Ybp3 Musée Suisse du Blé et du Pain: à propos de nous]</ref> Hierdie getal (drie) word sonder veel uitbreiding net so herhaal op die toerismewebwerf van 2009,<ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum">[https://web.archive.org/web/20090204000518/http://www.moorreesburg.com/wheat_museum.htm Moorreesburg.com 2009: Wheat industry museum.] (webwerf wat uit die dode opgediep is)</ref> in 'n museumbrosjure van 2009,<ref>[https://web.archive.org/web/20240713075646/https://www.westerncape.gov.za/text/2009/5/museums_wc.pdf Museums of the Western Cape. Building understanding and pride in our diverse heritage. (2009)]</ref> op die toerismewebwerf van 2023,<ref>[https://web.archive.org/web/20230630070758/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] 2023. Wheat Industry Museum</ref> en sowaar ook in die Amptelike Jaarboek 2022/2023.<ref>[https://web.archive.org/web/20240602025602/https://www.gcis.gov.za/sites/default/files/19%20Tourism%202022-23.pdf Tourism. In: Yearbook 2022/2023, p.9]</ref> Daar was in 2016 sprake van 'n Chinese Koringmuseum (小麦博物馆) wat in [[Jiaozuo]], [[Henan]], [[Volksrepubliek China|China]] geopen is;<ref>[https://web.archive.org/web/20191114035702/http://www.chinadaily.com.cn/travel/2016-05/18/content_25345878_3.htm ''China Daily''. 2016. First wheat museum opens in Henan province.]</ref> hy is in 2024 wel nog in volle bedryf.<ref>[https://baijiahao.baidu.com/s?id=1804098083319515360 ''Baidu''. 2024. 「新时代中部崛起看河南」走进温县小麦博物馆 探秘“温麦”良种的“前世今生. 9 Julie.]</ref> In 1975 was daar voorheen 'n koringmuseum in Ritzville, Washington, die VSA, genaamd die Dr. Frank R. Burroughs Wheatland Museum, waar uitstallings van die koringgeskiedenis, koringbou en die verwerking van koring ten toongestel is.<ref>[https://archive.org/details/directoryofworld00huds/page/553/mode/2up?q=wheatland Hudson, K. & Nicholls, Ann. 1975. ''The directory of world museums''. New York : Columbia University Press, p. 554]</ref> == Galery == <gallery> File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 01.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 03.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 04.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 05.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 07.JPG| </gallery> ==== Monumente ==== '''Johanna van der Merwe''' [[Lêer:Moorreesburg statue.jpg|duimnael|regs|Standbeeld van Johanna van der Merwe]] In 1938, ter herdenking van die [[Groot Trek]], was daar 14 trekroetes waarvan die Noordweste-trek (Moorreesburg tot Klerksdorp) maar een was.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/11/mode/2up?q=%22moorreesburg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl. 11]</ref> Voor die ou stadsaal in Moorreesburg (vandag in Kerkstraat) op 'n granietvoetstuk, staan daar 'n bronsstandbeeldjie van 'n Voortrekkermeisie genaamd [[Johanna van der Merwe]]. Dit beeld haar met 'n fakkel in die regterhand uit; haar linkerhand rus op 'n wawiel. Die fakkel en die wawiel beeld die vrouebydrae tydens die Groot Trek uit: om die lig van die Christelike beskawing na die binneland van Suid-Afrika te bring. Die beeld is deur die Vroue-Landbouvereniging (VLV) geskenk en in 1954 deur die Munisipaliteit Moorreesburg opgerig.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/87/mode/2up?q=%22moorrees+burg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl.87-88]</ref> Op die plaatjie staan die volgende bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Ossewatrek<br /> Johanna van der Merwe<br /> Op die pad van Suid-Afrika<br /> 15 Sept 1938.<br /> |} Vir die gedenktrek, wat deur die [[ATKV]] gereël is, is die kakebeenwa deur die familie Van der Berg van die plaas Keurbosfontein, agter die Rooiberg, distrik Ladismith, geskenk. Op Vrydag, 2 September 1938, het mnr. Koos van der Berg die wa persoonlik vergesel en ongeveer 'n myl buitekant die dorp (Ladismith) die reëlingskomitee tegemoet gegaan. Later het perderuiters in boeredrag die wa tegemoet gegaan. Agter die pastorie, by die Ou Uitspanning, was daar 'n skare mense wat na die wa kom kyk het. Die wa is daarna deur die dorp getrek, en teen om en by sononder is hy op die Ou Uitspanning uitgespan. Groot kampvure het reeds gebrand vir die vleisbraaiery.<ref name="Mostert1940.46">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, p. 46.</ref> Voordat die wa [[Ladismith]] verlaat het en per trein na Moorreesburg gestuur is, is allerhande geskiedkundige stukke en voorwerpe saamgegee: onder meer van 'n tonteldoos tot 'n lang bamboessweep. Wat hier ook opval is die gees van welwillendheid en opoffering waarmee almal saamgeklap en ietsie bygedra het: so is daar mnr. I. W. van Tonder wat die seil vir die watent geskenk en op eie koste laat aanbring het; Adriaan Oosthuizen (werksaam by Standard Bank) wat 'n teerputs geskenk het; Wiep Snyman wat 'n remskoen (ouer as 110 jaar, maar wel in ongeskonde toestand) geskenk het; mnr. Johnson wat twee jukke met rieme en stroppe geskenk het; Gert van Zyl wat 'n sweep met die stok, asook Hans Kok en Japie Rowan wat jukke met stroppe geskenk het; J. H. Hofmeyr, van [[Amaliënstein]], wat osse geleen het om die wa van die plaas af te trek; Jan L. Joubert wat 'n skaar van 'n ou houtploeg geskenk het - sodat dit deel van die wa en sy uitrusting kon uitmaak; so ook mnr. Volschenk, van Grootrivier, wat die ou tonteldoos oorhandig het.<ref name="Mostert1940.46" /> Binne 'n kort tydjie kon die reëlingskomitee 'n perdekommando van oor 'n honderd onder leiding van mnr. Dirk Kotzé saamstel, wat die trek deur Moorreesburg en tot myle buitekant die dorp "geleide gedoen het".<ref name="Mostert1940.481">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, pp. 481-482.</ref> Op Donderdag, 15 September 1938, is sowat 4 000 mense in Voortrekkerdrag by die stadsaal te Moorreesburg teenwoordig. Die predikant van die NG Gemeente Moorreesburg, ds. J.A.R. Volsteedt, het die oggendgodsdiens voor die stadsaal waargeneem, met Psalm 121 as vertrekpunt. Sy boodskap aan diegene geklee in Voortrekkerdrag was dat hulle, net soos hul vrome voorgeslag, op reis is na 'n lewens- en ewige bestemming en die Allerhoogste tot gids moet kies. Daarna het mnr. Attie Visser (sekretaris van die Kaapse tak van die ATKV) die Moorreesburgers bedank, en ds. A.D. Lückhoff het toe in gewyde stilte die ossewa gedoop: "Johanna van der Merwe". Ds. Volsteedt het namens Moorreesburg 'n ou Statebybel wat in 1661 in Amsterdam gedruk is as geskenk aan die trek oorhandig. Onderwyl ''Die Stem van Suid-Afrika'' gesing is, het die eerste skof van die lang tog begin. Ter nagedagtenis aan die begin van die Trek is 'n klipstapeling begin wat later as eerste baken saamgemessel sou word.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55">Duvenhage, G.D.J. 1988. Die gedenktrek van 1938 : 'n bedevaart en 'n kruistog. Bellville: G.D.J. Duvenhage, bl. 55</ref> Ds. Lückhoff was die trekleier en mnr. Attie Visser die hulp,<ref name="Duvenhage1988.55" /> of "wakommandant".<ref>Snyman, P.H.R. 1988. ''Danielskuil: van Griekwa-buitepos tot dienssentrum.'' Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, p. 143</ref> Voor op die wa het van die distrik se oudste inwoners gesit, by name Martin Dippenaar (75); die 91-jarige Aletta Slabbert kon weens siekte nie loop nie - op haar versoek is sy na die wa gedra. Coenraad Albertyn (75) "het ligvoet met die tou in die hand voor die flukse span rooi Afrikaners rondgespring". Voor het die kommando in gelid gery, en agter hulle 'n stoet juigende manne, vroue en kinders in die gevolg - vir myle lank in 'n dag wat al hoe warmer geword het. Heelwat mense het hul sakeondernemings en plase vir een dag laat staan; om tot die aand toe by die trekgeselskap te kan bly. Die skare het al singende na die plaas Taaibosvlei gestap.<ref name="Mostert1940.481" /> Hierna het Koringberg onder leiding van ds. J.J.D. Malan die trek ontvang by Taaibosvlei, "agt myl" buitekant Moorreesburg (vanaf die stadsaal self, eerder om en by 14 km). Ook mnr. Japie Smit, van Moorreesburg, wat al agt-en-twintig mediese operasies deurgemaak het, het "agt myl" ver tougelei.<ref name="Mostert1940.481" /> Op die plaas het 'n perdekommando van sewentig ruiters (met mnr. Thys Greeff aan die spits) en 'n groot aantal skoolkinders met die Voortrekker- en Unievlag die trek ingewag. Nadat die Voortrekkerprogram afgehandel is, het Koringberg se skoolkinders die Voortrekkervlag aan die trek oorhandig. Met die grootste vergunning van mnr. Koos Slabber (van Taaibosvlei), kon die span osse rustig in die jong gars wei. Hierna het die geselskap van Taaibosvlei af getrek na die ou Bergrivierbrug (want die huidige brug op die N7 is eers 1959 geopen<ref name="Burger1975.138" />). Die "Johanna van der Merwe" het ook die tweede naam "Armmanswa" bygekry: die wa moes tydens die trek die Noordweste se swaar beproefde boeregemeenskap laat moed skep het, maar ook in 'n jubelende menigte laat verander.<ref name="Mostert1940.481" /> Langs die rivier, teen die skemer, het 'n groepie belangstellendes agtergebly om daar te oornag en deel te neem aan die aandgodsdiens gehou deur ds. J. C. van Niekerk, van Piketberg. Die tweede klipbaken is namens Koringberg langs die Nasionale Pad naby Taaibosvlei opgerig.{{voetnota|Vandag is die monument op Koringberg self te vinde}} Hierna is van die boere afskeid geneem, terwyl ander nog vir myle verder saamgeloop het. Ander, soos die einste Martin Dippenaar, het geweier om van die wa af te klim - "Ek ry saam tot julle my wegja!" Toe die namiddagskof na die Bergrivierbrug aangepak is, het drie hoera's opgegaan.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55" /> Die volgende dag, Vrydag, 16 September 1938, het die wa op Piketberg deur 'n ereboog gery.<ref name="Mostert1940.481" /> '''VOC-Seinkanonne'''<br> [[Beeld:Moorreesburg Town hall 06.jpg|duimnael|links|Die kanon (2021), wat nie meer daar staan nie]] Voor 2022/2023 sou mens op foto's opmerk hoe die "Johanna van der Merwe" haar plek tussen die groot kanonne volgestaan het. Op 30 Augustus 2022 word 'n kennisgewing deur die Swartland Munisipaliteit uitgereik van 'n voorgenome verskuiwing van 'n VOC-seinkanon na die plaas Kanonberg, 12 kilometer suid-oos van Moorreesburg. Die Kanonvereniging van Suid-Afrika bevind die seinkanon (links van die standbeeld vanaf Kerkstraat gesien) is in 1963 deur die voormalige eienaar van Kanonberg aan die destydse Moorreesburg Munisipaliteit geskenk. Wat hierdie kanon egter besonders maak is dat hy oorspronklik deel van die VOC se Kaapse seinstelsel uitgemaak het. Dit sou burgers bulderend waarsku wanneer vyandelike skepe aan die kus opgemerk is, sodat hulle gereed kon maak om tot die aanval oor te gaan. Hierdie kanon in die besonder maak die laaste een van die 12 kanonne uit wat nié op sy historiese plek, op die oorspronklike seinroete, staan nie. Nou wil die Kanonvereniging die oorspronklike perseel restoureer en die oorspronklike kanon op sy oorspronklike voetstuk/slee plaas - "vir toeriste wat die historiese seinkanonroete wil volg".<ref name="Kennisgewing18.2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240414174656/https://www.swartland.org.za/media/docs/2022/Korporatiewe_Dienste_2022/18-22-23.pdf Swartland Munisipaliteit Kennisgewing 18/2022/2023]</ref> Die ander kanon aan die regterkant van "Johanna van der Merwe" was 'n skenking van die [[Kasteel de Goede Hoop|Kasteel in Kaapstad]], en is waarskynlik 'n ou herwonne skeepskanon. Daarom sal dit nie verskuif word nie.<ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Beswaardes kon voor 16 September 2022 hul vertoë aan die munisipaliteit rig. Verder lui die kennisgewing: "Die voorneme is verder om die VOC-kanon met ‘n soortgelyke historiese artefakt te vervang." <ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Daardie soortgelyke historiese artefak is teen 2023 'n ploeg wat groen en geel geverf is.<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.153296,18.662844,3a,75y,291.89h,84.83t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw!2e0!5s20231101T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D5.170000000000002%26panoid%3DAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw%26yaw%3D291.89!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDIyNi4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, November 2023]</ref> '''Walters-brug'''<br> Die [https://www.google.com/maps/@-33.1488221,18.6653447,3a,29.9y,173.63h,78.06t/data=!3m7!1e1!3m5!1sLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D11.938444951318147%26panoid%3DLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g%26yaw%3D173.6290698318436!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDMwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Walters-brug], soos die brug in Piketbergweg bekend staan, is ingewy in 1961, en vernoem na Matthys Michielse (Pappie) Walters.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> ==== Labirint ==== In ''Op pad in Suid-Afrika'' (2014) word die doolhoffie so omskryf: "labirint met 11 sirkels en wat geskoei is op die Middeleeuse labirint in die Chartres Katedraal in Frankryk. Dit is van gruis, leiklip en kwarts gebou".<ref>Erasmus, B.P.J. 2014 ''Op pad in Suid-Afrika: Verken Suid-Afrika streek vir streek'' Jeppestown: Jonathan Ball Uitgewers, bl. 42</ref> Gaan mens dieper in die internetargief in, vind mens omstreeks 2006 'n terloopse vermelding daarvan op Moorreesburg se voormalige webwerf, moorreesburg.net.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026185749/http://www.moorreesburg.net/about.htm Moorreesburg.net: About]: The labyrinth in the park can be visited to relax body and soul. </ref> Die naam duik ook op in ''Holistic Holidays in South Africa'' (2005).<ref>Spicer, S & Nepgen, J. 2005. ''Holistic holidays in South Africa : health spas, hot springs, magical places and sacred spaces''. Cape Town: Human & Rousseau, p. 84: Another labyrinth based on the Chartres-style design is in the Moorreesburg Park, in the small town of Moorreesburg in the Western Cape. Constructed from gravel, slate and quartz, this labyrinth can be found on Long Street and is open to the public.</ref> Dit is in Langstraatpark geleë.<ref>[https://archive.is/Ek8Wo Netwerk24. 2021. Swartland se soete bekoring. 27 Julie.]</ref> == Reënval == Sedert omstreeks 1900 tot ongeveer 2009 is die reënvalsyfer vir die Moorreesburg-omgewing gemiddeld 384 mm per jaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA84 Richter, G. 2010. Reënval sedert 1900. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 84]</ref> Vir die dorp self kan die volgende jaarlikse reënvalsyfers tussen 1959 en 1978 vergelyk word. Tot 1974 is die reënval nog in duim gemeet, vanaf die jaar 1975 in millimeter (daar is 25,4 mm in 1 duim).<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' |- | valign="top" |'''1959''' | valign="top" |13,09 dm. (332,486 mm) | valign="top" |'''1969''' | valign="top" |11,34 dm. (288,036 mm) |- | valign="top" |'''1960''' | valign="top" |10,99 dm. (279,146 mm) | valign="top" |'''1970''' | valign="top" |13,40 dm. (340,36 mm) |- | valign="top" |'''1961''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1971''' | valign="top" |9,28 dm.   (235,712 mm) |- | valign="top" |'''1962''' | valign="top" |20,39 dm. (517,906 mm) | valign="top" |'''1972''' | valign="top" |12,04 dm. (305,816 mm) |- | valign="top" |'''1963''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1973''' | valign="top" |13,62 dm. (345,948 mm) |- | valign="top" |'''1964''' | valign="top" |15,82 dm. (401,828 mm) | valign="top" |'''1974''' | valign="top" |26,18 dm. (664,972 mm) |- | valign="top" |'''1965''' | valign="top" |13,32 dm. (338,328 mm) | valign="top" |'''1975''' | valign="top" |362,6 mm (14,27559 dm.) |- | valign="top" |'''1966''' | valign="top" |12,61 dm. (320,294 mm) | valign="top" |'''1976''' | valign="top" |494,8 mm (19,48031 dm.) |- | valign="top" |'''1967''' | valign="top" |14,05 dm. (356,87 mm) | valign="top" |'''1977''' | valign="top" |599,2 mm (23,59055 dm.) |- | valign="top" |'''1968''' | valign="top" |17,16 dm. (435,864 mm) | valign="top" |'''1978''' | valign="top" |267,7 mm (10,53937 dm.) |} Die gemiddelde jaarlikse reënval vir die tydperk 1959 tot 1978 is afgerond 14,85 dm. of 377,08 mm.{{voetnota|Gesamentlik 296,91582 duim gedeel deur 20 jaar, beteken 14,845791 dm. per jaar x 25,4 mm per duim. Dit is 377,0830914 mm per jaar.}} == Sterrekunde == Uit [[Nicolas-Louis de Lacaille]] se ''Journal historique du voyage au Cape de Bonne-Espérance'' (1751-53) is dit moeilik om vas te stel of hierdie Franse sterrekundige deur die gebied gereis het, wat later Moorreesburg se grense sou uitmaak. 11 September 1752 word die tog voortgesit vanaf Groenkloof (eiendom van mnr. Bestbier, wat De Lacaille vergesel het) na Piketberg. Daar is by "Nyle-Kraal" middagete geniet, en by "Schaffplaats Fonteyn" oorgeslaap. (''nous allâmes dîner au Nyle-Kraal, & coucher à Schaffplaats Fonteyn'' [...]). ''Dîner'' kan sowel "aandete geniet" as "middagete geniet" beteken, maar dit lyk net onlogies om met die hele entourage van twee waens, ses perde, ses osse en agt slawe nog 20 kilometer af te lê in die aand. R. Ravenhart vertaal die Engels met "we dined". Die Duitse vertaling gee: "Mittags speiseten wir zu Nyl-kraal und Abends nahmen wir unser Nachtquartier zu Schaafplatz-Fonteyn".<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=SgC7Ah8jwGQC&pg=GBS.PA121 De Lacaille, N.L. 1778. ''Reise nach dem Vorgebürge der guten Hofnung''. Altenburg: Richterischen Buchhandlung. S. 121.]</ref> R. Ravenhart glo "Nylen-Kraal" is eintlik Uylenkraal{{voetnota|Waarskynlik 'n setfout}} (33°12'53,4"S 18°23'38,0" O), wat in 1976 'n treinstasie is (sowat 26,5 kilometer suidwes van Moorreesburg), en Schaffplatz Fonteyn moes naby die "Koperberg" [eintlik ''Koperfontein''!] treinstasie geleë gewees het.<ref>De la Caille, N.L. 1976. ''Travels at the Cape 1751-53''. Translated by R Raven-Hart. Cape Town: A.A. Balkema. p. 19-21</ref> Indien waar, is dit opmerklik hoe die treinspoor van 'n anderhalfeeu later deur dieselfde roete beïnvloed kon gewees het.{{voetnota|Hier moet dit net duidelik gestel word. By Kalbaskraal gaan die spoorlyn uiteen; een loop na Moorreesburg en verder; dié een loop tot by Saldanhabaai. Die een spoorlyn loop uit die Kaap soos volg: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Malmesbury → Kanonkop → Rust → Moorreesburg. Die ander, dié een hier ter sprake is: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Mamreweg → Darling → '''Uilenkraal''' → Ganskraal → '''Koperfontein''' → Hopefield → Spanjaard → Langebaanweg → Langeenheid → Saldanhabaai.}} Schafplaatsfontein ( 33°06'14,7" S; 18°27'23,3" O ) lê klaar bietjie noordwes van Moorreesburg, maar is steeds 'n stywe entjie daarvandaan. Op die 12de September, om halfelf die oggend, is die Bergrivier bereik. En, omrede die winter pas verby was, is die rivier baie diep, maar nie juis breed nie (''la riviere y est fort profonde, quoique peu large''). Alles moes van die waens afgepak en oorgedra word, voordat die wa deur die beeste deurgetrek kon word. Toe De Lacaille klaar by Piketberg die baken opgestel en die nodige berekeninge gedoen het, gee hy ewe skielik weer antwoord op Riebeek-Kasteel.<ref>[https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/12674/005_p150-199.pdf?sequence=5&isAllowed=y De Lacaille, N.L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. pp. 178-179]</ref> Maar iets veel interessanter sou omtrent 200 jaar later op 'n middag in Augustus 1951 gebeur, toe 'n klein [[meteoriet]] geval het. Die voorman en die aantal plaaswerkers het 'n entjie vanaf die plaaswoning op die plaas Leeuenkuil buite Moorreesburg gewerk, toe 'n geluid in die hemel hul aandag trek. Byna onmiddellik het 'n klip 'n entjie daarvandaan geval. Die voorman het eers versigtig probeer vasstel of dit nie 'n bom is nie, dit later opgetel en aan die plaaseienaar gegee. Die klip het so " 'n paar pond" geweeg. Mense was nogal opgewonde oor die gebeurtenis. Daar word vertel: die getroue ou huishulp het gesê sy gaan nou wegtrek, "omdat die Here self ons nou met klippe begin gooi."<ref>Cillié, G.G. 1959. Meteoriete, Koeëls uit die ruimte. In: ''Die Afrikaanse Kinderensiklopedie'', Deel VIII. Kaapstad: Nasionale Boekhandel beperk, bl. 3183.</ref><ref name="DeVilliers.1996" /> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n anker, 'n ramskop, 'n keper en 'n graansilo uitbeeld. '''Munisipaliteit (2)''' — Teen 1966, het die raad 'n heraldiese wapen in gebruik geneem: ''Deurgesny, 'n golwende dwarsbalk belaai met 'n staande merinoram vergesel in die skildhoof van twee Morekoppe en in die skildvoet van 'n koringgerf''. Die helmteken was twee gekruiste visse en die wapenspreuk "Domine dirige nos" (Here, rig ons; Here, lei ons).{{voetnota|'Domine' is die tweedepersoonsenkelvoud vokatief/aanroepvorm manlik vir ''Here''; 'dirige' is die tweedepersoonsenkelvoud imperatief/gebiedende wyse presens aktief, vir ''rig'' (op iets), ''lei''; 'nos' is 'n voornaamwoord, eerstepersoonsmeervoud, akkusatief vir ''ons''.}} '''Munisipaliteit (3)''' — 'n Nuwe wapen is in 1983 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Verhoogd gekanteeld deursnede van rooi en goud, in die skildhoof 'n staande silwer merinoram, op 'n verhoogde gewelfde swart skildvoet, 'n goue koringgerf''. Die helmteken was twee regopgeplaaste rooi visse met goue vinne. Die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Notas == {{Notas}} == Bekende boorlinge == * [[Helena Lochner]] - [[1892]], Afrikaanse skryfster. * Hugo Amos Rust - [[1893]], Ambassadeur van die RSA in Nederland.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234870055:mpeg21:p00011 Gepensioneerd onderwijsman werd diplomaat Vraaggesprek met ambassadeur H. A. Rust (68) van Zuid-Afrika. "De Gooi- en Eemlander". Hilversum; Amsterdam, 07-06-1961, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> * Admiraal J.C. Walters - (9 Januarie 1919), hoof van SA Vloot.<ref>''Paratus''. 1977. V. Adm Walters het groot planne. Desember: 11</ref> * Kaptein Jan Jacobus Floris Carstens - (19 Julie [[1919]]), bevelvoerder van die Vlootopleidingsbasis SAS Saldanha.<ref>''Paratus''. 1979. Kaptein Carstens tree af. Maart-bylaag: V</ref> * [[Chris Koch]] - [[1927]], Springbokrugbyspeler. * [[M.M. Walters]] - [[1930]], Afrikaanse satiriese digter. * [[Annie Basson]] - [[1938]], Afrikaanse aktrise en regisseuse. * [[Winnie Rust]] - [[1939]], Afrikaanse skryfster. * Schalk du Toit - [[1948]], NG Kerk-predikant.<ref>[https://web.archive.org/web/20230524100326/https://kerkbode.christians.co.za/2023/05/24/dr-schalk-du-toit-1948-2022/ Kerkbode: Schalk du Toit (1948-2022)]</ref> * Dirk Jacobus Smit - [[1951]], VGK-predikant en teoloog.<ref>[https://kerkbode.christians.co.za/ecke/smit-dirk-jacobus/ Kerkbode: Dirk Jacobus Smit]</ref> * Dalene Müller (née Bester), skryfster van ''Skryf Afrikaans van A tot Z'', vertaler, hoofsubredaktrise by ''Die Burger'' en ''Huisgenoot''.<ref>Pienaar, J. 2007. Afrikaanse taalreus sterf. ''Die Burger'', 17 Desember.</ref> == Sien ook == * [[Moorreesburg (kiesafdeling)]] * [[Wellington (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] 42uyo1e6drh2ojik3x5u23faxpjvdlz 0 17736 2908959 2870731 2026-06-03T06:00:50Z Aliwal2012 39067 /* Klimaat */ uitleg 2908959 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Perth |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Perth Montage.png |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Perth.svg |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild=Perth COA.jpg |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Perth locator-MJC.png |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Ligging van Perth in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Wes-Australië |duimdrukkeretiketposisie=left |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging van Perth in Wes-Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Deelstaat]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1={{vlagland|Wes-Australië}} |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Basil Zempilas |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Gestig op |stigtingsdatum=[[11 Junie]] [[1829]] |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~5GPER/$File/BCP_5GPER.zip?OpenElement |title=Greater Perth: Basic Community Profile |publisher=Australian Bureau of Statistics |work=2011 Census Community Profiles |date=28 Maart 2013 |format=xls |accessdate=9 April 2014 |archive-date= 1 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220501105423/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~5GPER/$File/BCP_5GPER.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=6.417,9 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=2.478,0 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipes= |koördinate = {{Koördinate|31|57|8|S|115|51|32|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=30 Junie 2024 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |title=Regional population |publisher=Australiese Statistiekkantoor |date=27 Maart 2025 |accessdate=17 April 2025}}</ref> |bevolking_totaal=2384371 |bevolkingsdigtheid_km2=317.736 |bevolkingsdigtheid_myl2=822.933 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AWST |utcafset=+08:00 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[https://www.perth.wa.gov.au/ ''perth.wa.gov.au''] }} '''Perth''' ([[Engels]]: [pɜːθ], {{Audio|En-au-Perth.ogg|luister}}; Noongar: ''Boorloo'', [buɭu]) is die [[hoofstad]] van [[Wes-Australië]], een van die [[Deelstate en gebiede van Australië|federale deelstate]] in [[Australië]]. Die stad het 'n bevolking van meer as tweemiljoen mense (2024) wat Perth die grootste stad in die deelstaat [[Wes-Australië]] maak. Tot soveel as 'n driekwart van die deelstaat se bevolking woon in Perth en omliggende streke. Die stad het ook die vierde grootste bevolking in Australië. Die bevolkingsgroei van Perth is konsekwent hoër as die nasionale gemiddeld in Australië. [[Lêer:Perth Town Hall - Perth.jpg|duimnael|links|Perth se stadsaal]] Perth is in 1829 deur Kaptein James Stirling as die politieke sentrum van die vrye [[setlaar]]s van die Swanrivierkolonie gestig. Perth was sedertdien die setel van die regering in Wes-Australië. Die metropolitaanse gebied is geleë in Suidwes-Australië in 'n gedeelte wat bekend staan as die [[Darling Range]]. Die sentrale sakekern en die woongebiede van Perth is aan die oewer van die [[Swanrivier]] geleë. Perth deel die vyfde plek op die tydskrif ''The Economist'' se ranglys van die wêreld se mees leefbare stede.<ref>{{en}} [http://www.economist.com/markets/rankings/displaystory.cfm?story_id=11116839 Urban idylls], Economist.com.</ref> == Etimologie == [[Lêer:Swan River,Perth,Western Australia.jpg|duimnael|links|Die [[Swanrivier]] in Perth met 'n [[Swartswaan]]-familie in die voorgrond]] Die stadsnaam is afgelei van die [[Skotland|Skotse]] stad [[Perth, Skotland|Perth]] ter ere van die Staatsekretaris van Oorlog en die Kolonies en parlementslid vir Perthshire in die Britse Laerhuis, George Murray.<ref>{{en}} {{cite book |author=W. B. Kimberly |title=History of West Australia |publisher=F. W. Niven & Co. |year=1897 |location=Melbourne |pages=44}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=F.K. Crowley |title=Australia's Western Third |publisher=Macmillan & Co |year=1960 |location=Londen |url=https://archive.org/details/australiaswester0000crow |pages=7}}</ref> Murray se verbintenis met die stad is ingesluit in Stirling se proklamasie van die kolonie, wat geproklameer is op 18 Junie 1829 in Fremantle en afsluit met die verklaring: ''Given under my hand and Seal at Perth this 18th Day of June 1829. James Stirling Lieutenant Governor.'' ("Gegee onder my hand en Seël te Perth op hierdie 18de Dag in Junie 1829. James Stirling Luitenant-goewerneur.")<ref name="Stirling 1829">{{en}} {{Cite wikisource|Lieutenant-Governor Stirling's Proclamation of the Colony 18 June 1829|date=18 June 1829|first=James|last=Stirling}}</ref> Die enigste kontemporêre inligting oor die bron van die naam is Charles Fremantle se dagboekinskrywing op 12 Augustus 1829, wat beskryf dat hulle ''named the town Perth according to the wishes of Sir George Murray'' ("die stad Perth genoem het volgens die wense van sir George Murray").<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm J. L. Uren |title=Land Looking West |publisher=Oxford University Press |year=1948 |location=Londen |oclc=5591431 |pages=88}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Pamela Statham |title=A New History of Western Australia |publisher=University of Western Australia Press |year=1981 |isbn=0-85564-181-9 |editor=Charles Thomas Stannage |location=Nedlands |chapter=Swan River Colony |pages=297–325}}</ref> Sedert 2019 dra die sentrale sakekern die Noongar-naam ''Boorloo'',<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dlgsc.wa.gov.au/department/publications/publication/gnarla-boodja-mili-mili-(our-country-on-paper) |title=Gnarla Boodja Mili Mili (Our Country on Paper) |publisher=Department of Local Government, Sport and Cultural Industries |date=15 September 2019 |accessdate=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419132144/https://www.dlgsc.wa.gov.au/department/publications/publication/gnarla-boodja-mili-mili-(our-country-on-paper) |archive-date=19 April 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.erincoates.net/alluvium |title=Alluvium |authors=Erin Coates; Stuart James; Louise Devenish |year=2020 |accessdate=13 April 2022}}</ref> die plaaslike owerheidsgebied,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wa.gov.au/government/media-statements/Cook-Labor-Government/Strong-field-of-finalists-vie-for-prestigious-Heritage-Awards--20230922 |title=Strong field of finalists vie for prestigious Heritage Awards |publisher=[[Wes-Australië]] |accessdate=26 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026160125/https://www.wa.gov.au/government/media-statements/Cook-Labor-Government/Strong-field-of-finalists-vie-for-prestigious-Heritage-Awards--20230922 |archive-date=26 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref> of die hoofstad in die algemeen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tourism.australia.com/en/news-and-events/news-stories/tourism-australia-adopts-aboriginal-dual-naming.html |title=Tourism Australia adopts Aboriginal dual naming |publisher=Toerisme Australië |accessdate=20 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520111612/https://www.tourism.australia.com/en/news-and-events/news-stories/tourism-australia-adopts-aboriginal-dual-naming.html |archive-date=20 Mei 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.com.au/entertainment/tv/current-affairs/channel-10-commended-for-naidoc-weather-segment-using-traditional-names-for-australian-cities/news-story/aab88b49c36d6d140210c8d2800c2a1b |title=Channel 10 commended for NAIDOC weather segment using traditional names for Australian cities |publisher=News Corp Australia |author=Lexie Cartwright |date=5 Julie 2021 |accessdate=21 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121184019/https://www.news.com.au/entertainment/tv/current-affairs/channel-10-commended-for-naidoc-weather-segment-using-traditional-names-for-australian-cities/news-story/aab88b49c36d6d140210c8d2800c2a1b |archive-date=21 Januarie 2022 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.curtin.edu.au/study/campus-life/living-perth/ |title=Living in Perth |publisher=Curtin Universiteit |date=4 September 2019 |accessdate=16 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216035104/https://www.curtin.edu.au/study/campus-life/living-perth/ |archive-date=16 Desember 2023 |url-status=dead}}</ref> In 1833 het Robert Menli Lyon die naam ''Boorloo'' aanvanklik as ''Boorlo'' opgeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/46280679 |title=Should Perth Have Been Boorlo? |publisher=The West Australian |date=3 Mei 1947 |accessdate=1 Januarie 2024}}</ref> wat geïnterpreteer is as "Perth, moontlik Point Fraser" ('n plek in Oos-Perth). Hy het ook die naam ''Byerbrup'' weergegee vir ''the highland stretching along from Mount Eliza through the centre of the town of Perth'' ("die hoogland wat strek vanaf berg Eliza deur die sentrum van die stad Perth").<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/642121/64 |title=The topography of Derbal |publisher=The Perth Gazette and Western Australian Journal |date=20 April 1833 |accessdate=17 April 2025}}</ref> In 1947 het Ludwig Glauert aangevoer dat Lyon moontlik sy bronne verkeerd verstaan het en dat "boorloo" of "belo" (nou getranskribeer as "bilya") bloot die Noongar-woord vir "rivier" is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/46318755 |title=Perth or Boorloo? |publisher=The West Australian |date=14 June 1947 |accessdate=17 April 2025}}</ref> Volgens 'n ander bron beteken ''Boorloo'' "groot moeras",<ref>{{en}} {{cite web |url=https://patforsterblog.files.wordpress.com/2020/04/noongar-placenames-with-connections-to-water-april-17-1.pdf |title=Noongar Placenames With Connections To Water |author=Pat Forster |year=2020 |accessdate=17 April 2025 |page=13}}</ref> wat die reeks mere beskryf waar die sentrale sakekern en Northbridge geleë is.<ref>{{en}} {{cite journal |last1=Harben |first1=Sandra |title=Whadjuk Oral History recordings |journal=WA Museum Boola Bardip |date=2019}}</ref> == Geskiedenis == === Prehistoriese tydperk === [[Lêer:Groter eilande naby Perth, Wes-Australië.png|duimnael|links|Rottnest-, Carnac- en Garden-eilande]] Volgens argeologiese vondse uit die boloop van die Swanrivier is die gebied reeds vir meer as 40&nbsp;000 jaar vóór die eerste Europese nedersettings gestig is, deur die [[Wadjuk]] [[Noongar]]-volk bewoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.archaeology.arts.uwa.edu.au/staff/bowdler__research_interests/the_pleistocene_pacific |title=The Pleistocene Pacific |author=Sandra Bowdler |work=Published in ‘Human settlement’, in D. Denoon (ed) The Cambridge History of the Pacific Islanders. bl. 41–50. Cambridge University Press, Cambridge |publisher=University of Western Australia |accessdate=26 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821123540/http://www.archaeology.arts.uwa.edu.au/staff/bowdler__research_interests/the_pleistocene_pacific |archive-date=21 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hierdie inheemse Australiese bevolkingsgroep van die suidwestelike hoek van Wes-Australië was versamelaar-jagters. Die mere op die kusvlakte het vanuit 'n liggaamlike asook geestelike oogpunt vir die volk 'n belangrike betekenis ingehou. [[Rottnest-eiland|Rottnest-]], [[Carnac-eiland|Carnac-]] en [[Garden-eiland|Garden]]-eilande het ook 'n belangrike rol by die Noongar gespeel. Ongeveer 5&nbsp;000 jaar gelede was die seevlak laag genoeg dat mense daarheen kon loop. Die gebied waar Perth tans lê, is Boorloo genoem deur die [[Aborigines]] wat daar geleef het tydens die eerste kontak met Europeërs in 1827. Boorloo het deel gevorm van Mooro, die stamgebied van die Yellagonga, een van verskeie groepe wat aan die Swanrivier gewoon het en gesamentlik as die Whadjuk bekend gestaan het. Die Whadjuk was deel van 'n groter groep van dertien of meer stamme wat die suidwestelike taalblok gevorm het en wat as die [[Noongar]] bekend staan. Op 19 September 2006 het die Federale hof van Australië 'n uitspraak gelewer wat die Noongar se eiendomsreg op die metropolitaanse gebied van Perth herken,<ref name="Bennell">{{en}} {{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/cases/cth/federal_ct/2006/1243.html|title=''Bennell v State of Western Australia'' 2006 FCA 1243|accessdate=14 April 2007|work=Federal Court of Australia Decisions|publisher= Australasia Legal Information Institute}}</ref> maar die beslissing is na appèl omgekeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nntt.gov.au/News-and-Communications/Newsletters/Native-title-Hot-Spots-archive/Documents/Hot%20Spots%2027/Bodney%20v%20Bennell.pdf |title=Bodney v. Bennell |accessdate=7 Oktober 2009 |archive-date= 7 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007184326/http://www.nntt.gov.au/News-and-Communications/Newsletters/Native-title-Hot-Spots-archive/Documents/Hot%20Spots%2027/Bodney%20v%20Bennell.pdf |url-status=live }}</ref> === Vroeëre Europese kennismaking === [[Lêer:WAGovernmentHouse1crop gobeirne.JPG|duimnael|Goewermentshuis, Wes-Australië]] Om voordeel te trek uit die heersende winde en strome was in die vroeë agtiende eeu die voorkeurroete vanuit die [[Nederlandse Kaapkolonie]] na [[Nederlands-Indië]] (nou [[Indonesië]]) ooswaarts na die suidwestelike hoek van Australië pleks daarvan om noordwaarts oor [[Indië]] te reis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nla.gov.au/exhibitions/southland/Trade-Seynbrief.htmlf |title=The Seynbrief: Sailing Toward Destiny |publisher=[[Nasionale Biblioteek van Australië]] |accessdate=21 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080315/http://www.nla.gov.au/exhibitions/southland/Trade-Seynbrief.html |archive-date=21 Maart 2011 |website=South Land to New Holland: Dutch Charting of Australia 1606–1756 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste gedokumenteerde waarnemings van die gebied is deur die [[Nederland]]se kaptein [[Willem de Vlamingh]] en sy bemanning op 10 Januarie 1697 gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://gutenberg.net.au/ebooks06/0600361h.html#ch-12 |title=Early Voyages to Terra Australis, now called Australia |accessdate=26 Februarie 2008 |last=Major |first=Richard Henry |year=1859 |work=Project Gutenberg Australia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214205458/http://gutenberg.net.au/ebooks06/0600361h.html |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarna is die gebied verskeie kere deur ander Europeërs besigtig en, soos in die geval van Vlamingh, is dit elke keer as 'n ongeskikte gebied vir landbou beskou, iets wat nodig sou wees om 'n nedersetting te ondersteun. === Die Swanrivierkolonie === [[Lêer:Fremantle-RoundHouse.jpg|duimnael|links|Die [[Round House]] wat in 1830 gebou is, is die oudste gebou in Wes-Australië]] [[Lêer:The Foundation of Perth 1829.jpg|duimnael|''The Foundation of Perth 1829'' deur George Pitt Morison is 'n histories akkurate rekonstruksie van die amptelike stigtingsseremonie]] Die Britse Leër het in 1826 'n basis op King George Sound (op die suidelike kus van Wes-Australië, later bekend as Albany) gestig, in reaksie op gerugte dat die gebied deur [[Frankryk]] geannekseer sou word. Perth was egter die eerste volskaalse nedersetting deur Europeërs in die geweste. Die Britse kolonie was reeds in 1832 amptelik as "Wes-Australië" bekend, maar het informeel as die "Swanrivierkolonie" bekend gestaan. Dit was James Sterling wat die stad sy huidige naam gegee het.<ref name="Stirling 1829" /> Die enigste inligting oor die oorsprong van die naam kom uit Fremantle se dagboekinskrywing van 12 Augustus, waarin hy noem dat hulle die stad "Perth" genoem het, soos versoek deur George Murray, 'n Britse offisier.<ref name="Cottesloe 1928">{{en}} {{cite book |last=Fremantle |first=John |year = 1928 |title = Diary & Letters of Admiral Sir C. H. Fremantle, G.C.B. Relating the Founding of the Colony of Western Australia 1829 |location = London |publisher = Hazell, Watson & Viey }}</ref> Murray is in Perth, [[Skotland]], gebore en was in 1829 die Staatsekretaris vir die Kolonies en 'n parlementslid van Perthshire in die Britse laerhuis. Dit word daarom dikwels gereken dat die stad sy naam ter ere van Murray gekry het.<ref name="Uren 1948">{{en}} {{cite book |first = Malcolm J. L. |last = Uren |year = 1948 |title = Land Looking West |location = London |publisher = Oxford University Press }}</ref><ref name="Crowley 1960">{{en}} {{cite book |first = Francis K. |last = Crowley |year = 1960 |title = Australia's Western Third |location = London |publisher = Macmillan & Co }}</ref><ref name="Statham 1981">{{en}} {{cite book |first = Pamela |last = Statham |year = 1981 |chapter = Swan River Colony |editor = Stannage, Tom |title = A New History of Western Australia |location = Nedlands |publisher = University of Western Australia Press |isbn = 0-85564-181-9 }}</ref> Vroeg in 1831 het die vyandighede tussen die Britse [[setlaar]]s en die inboorlinge van die plaaslike Noongar-stam aansienlik toegeneem. Hierdie geweldadige periode van die streek se geskiedenis is op die spits gedryf deur 'n reeks gebeure waarin die Britte die inboorlinge oorkom het, insluitende die teregstelling van die Whadjuk-stamhoof genaamd [[Midgegooroo]], die dood van sy seun [[Yagan]] in 1833 en die [[Pinjarra-menseslagting]] in 1834. In 1843, toe die stamhoof Yellagonga gesterf het, het sy stam begin disintegreer nadat hulle grond rondom Perth van hulle ontneem is. Hulle het uitgewyk na die moerasse en mere noord van die nedersetting.<ref>{{en}} {{cite web |url = http://www.vincent.wa.gov.au/2/145/1/history.pm |title = Town of Vincent – History |work = Adapted from 'History of the Town of Vincent', from Town of Vincent 2001 Annual Report, bl. 52 (possibly based on J. Gentili and others) |publisher = Town of Vincent |accessdate = 26 Februarie 2008 |archive-date = 26 Julie 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080726013622/http://www.vincent.wa.gov.au/2/145/1/history.pm |url-status = dead }}</ref> In 1850 is Wes-Australië oopgestel vir veroordeeldes op versoek van die plaas- en sakegemeenskap wat op soek was na goedkoop arbeid.<ref>{{en}} {{cite web |url = http://www.regionalwa.com.au/WAinfo/PerthHistory.htm |title = :: REGIONAL WA:: Western Australia: History |date = 23 Desember 2003 |accessdate = 26 Februarie 2008 |publisher = Regional Web Australia |archive-date = 11 April 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130411021319/http://www.regionalwa.com.au/WAinfo/PerthHistory.htm |url-status = dead }}</ref> [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Koningin Victoria]] het in 1856 stadstatus aan Perth verleen.<ref name="historyofCOP">{{en}} {{cite web |url = http://www.cityofperth.wa.gov.au/documentdb/63.pdf |title = History of the City of Perth |accessdate = 26 Februarie 2008 |date = 23 Maart 2005 |format = PDF |publisher = City of Perth |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110706123153/http://www.cityofperth.wa.gov.au/documentdb/63.pdf |archivedate = 6 Julie 2011 |url-status = dead }}</ref> === Federasie en daarna === [[Lêer:Perth in 1968.jpg|duimnael|St Georges Terrace in Perth, 1968]] Na 'n referendum in 1900,<ref name="naaCiP">{{en}} {{cite web |url=http://www.naa.gov.au/naaresources/Publications/research_guides/guides/perth/chapter04.htm |title=Collections in Perth: 4. Colonial Administration |accessdate=26 Februarie 2008 |date=23 Augustus 2007 |work=Collections in Perth |publisher=National Archives of Australia |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118082251/http://www.naa.gov.au/naaresources/Publications/research_guides/guides/perth/chapter04.htm |archive-date=18 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Wes-Australië in 1901 by die Federasie van Australië aangesluit.<ref name="historyofCOP" /> Dit was die laaste van die Australiese kolonies wat by die Federasie aangesluit het en dan ook eers nádat verskeie konsessies deur die ander kolonies toegestaan is, insluitende die bou van 'n transkontinentale spoorlyn tot in Perth (deur [[Kalgoorlie]]) vanaf die oostelike deelstate. In 1933 het Wes-Australië in 'n referendum gestem om die Australiese Federasie te verlaat en was daar 'n meerderheidstem van twee tot een ten gunste van afstigting.<ref name="naaCiP" /> 'n Verkiesing kort voor die referendum het egter die regerende pro-onafhanklikheidsparty uit die kussings gelig en die regering is vervang met 'n regering wat die federasie gesteun het. Die regering het egter die referendum eerbiedig deur 'n versoekskrif aan die [[Verenigde Koninkryk]] te rig, maar dit is eenvoudig geïgnoreer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://john.curtin.edu.au/mccallum/deputy.html |title=Deputy Premier 2nd Collier Government 1933–1935 |accessdate=26 Februarie 2008 |date=11 Mei 2005 |publisher=John Curtin Prime Ministerial Library |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401161931/http://john.curtin.edu.au/mccallum/deputy.html |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Perth se groei en relatiewe welvaart, veral sedert die middel 1960's,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/0c312955726b99d4ca256f2a000ffa34!OpenDocument |title=WA Statistical Indicators June 2002 |publisher=Australian Bureau of Statistics |date=11 Julie 2002 |accessdate=5 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110334/https://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/0c312955726b99d4ca256f2a000ffa34!OpenDocument |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> is die gevolg van sy rol as die hoof dienssentrum vir die deelstaat se hulpbronnywerhede, wat [[goud]], [[yster]]erts, [[nikkel]], [[aluminium]], [[diamant]]e en sandminerale, [[steenkool]], [[olie]] en [[aardgas]] produseer.<ref>{{en}} {{cite web |url = http://www.ga.gov.au/pdf/RR0112.pdf |title = Australia's identified mineral resources, 2002 |accessdate = 26 Februarie 2008 |date = 31 Oktober 2002 |format = PDF |publisher = Geoscience Australia |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090318081420/http://www.ga.gov.au/pdf/RR0112.pdf |archivedate = 18 Maart 2009 |url-status = live }}</ref> Hoewel die meeste mineraal- en petroleumproduksie elders in die deelstaat plaasvind, is die nie-basiese dienste verantwoordelik vir die meeste werkverskaffing en inkomste aan die inwoners van Perth.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.dpi.wa.gov.au/mediaFiles/dialogue_GPdp3.pdf |title=Discussion Paper: Greater Perth Economy And Employment |publisher=Department for Planning and Infrastructure |date=25 Augustus 2003 |accessdate=5 Oktober 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090318081424/http://www.dpi.wa.gov.au/mediaFiles/dialogue_GPdp3.pdf |archivedate=18 Maart 2009 |url-status=live }}</ref> == Geografie == Perth een van die mees geïsoleerde metropolitaanse gebiede op Aarde.<ref name=":4">{{en}} {{cite web |url=http://www.theguardian.com/cities/2015/aug/19/where-worlds-most-remote-city |title=Where is the world’s most remote city? |publisher=[[The Guardian]] |author=Nicholas Gill |date=19 Augustus 2015 |accessdate=17 April 2025}}</ref> Die naaste stad aan Perth met 'n bevolking van meer as een miljoen mense is [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] in [[Suid-Australië]], wat 2104&nbsp;km daarvandaan is en die naaste metropolitaanse gebied is [[Denpasar]] op die [[Indonesië|Indonesiese]] eiland [[Bali]], 2580&nbsp;km af.<ref name="perthExtreme">{{en}} {{cite web |url=http://cityextremes.com/city.php?c=perth_australia |title=Perth, Australien |publisher=CityExtremes |date=30 Desember 2018 |accessdate=30 Desember 2018}}</ref><ref>{{en}} [https://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=196&p2=5 Distance from Perth to Adelaide], timeanddate.com</ref> Perth is geografies nader aan [[Oos-Timor]], [[Singapoer]] en [[Djakarta]] in Indonesië geleë as wat dit aan [[Sydney]], [[Melbourne]] en [[Brisbane]] is. Aangesien [[Honolulu]] op [[Hawaii]] ook 'n metropool en meer as 3700&nbsp;km van die Amerikaanse vasteland geleë is, is Perth die mees geïsoleerde stad met 'n bevolking van meer as 'n miljoen.<ref name=":4" /> Daar is geen soortgelyke geïsoleerde stad met 'n vergelykbare grootte nie. === Sentrale sakekern === Die sentrale sakekern van Perth word begrens deur die Swanrivier aan die suide en ooste met [[Kings Park]] aan die westekant en die spoorlyne wat die noordelike grens vorm. [[St Georges Terrace]] is 'n prominente straat in die gebied met 1,3 miljoen vierkante meter se kantoorruimte in die sentrale sakegebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=100506 |title=Perth, commercial area information |accessdate=26 Februarie 2008 |publisher=Emporis.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112030343/http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=100506 |archive-date=12 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Hay Street, Perth|Hay Street]] en [[Murray Street, Perth|Murray Street]] het die meeste kleinhandel en vermaaklikheidsentrums. Die grootste gebou in die stad is [[Central Park (gebou)|Central Park]], wat ook die sesde hoogste gebou in Australië is,<ref name=TallBuilding>{{en}} {{cite web |url=http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/co/?id=100012 |title=World's tallest skyscrapers by country |accessdate=26 Februarie 2008 |publisher=Emporis.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929225046/http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/co/?id=100012 |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> alhoewel dit deur die [[BHP Tower]] in 2012 verbygesteek is.<ref>{{en}} {{cite web |url= http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bhptower-perth-australia |title = BHP Square, Perth |accessdate = 26 Februarie 2008 |publisher = Emporis.com }}</ref> Met die huidige hulpbrongebaseerde snelle vooruitgang sal die stadshorison dramaties verander met ten minste elf nuwe geboue van hoër as 100&nbsp;m wat tans in aanbou is of binnekort gebou gaan word.<ref>{{en}} {{cite web |url= http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=100506&bt=2&ht=2&sro=1 |title = Tallest skyscrapers |accessdate = 26 Februarie 2008 |publisher = Emporis.com }}</ref> [[Lêer:Perth foreshore panorama.jpg|1000px|duimnael|senter|Perth se stadshorison vanaf [[Kings Park]] in die namiddag afgeneem]] Die woonbuurte aan die kus trek voordeel uit Perth se ligging langs die see en sy skoon strande. In die ooste word die stad begrens deur 'n lae bergreeks wat as die Darling Range bekend staan. Perth is op 'n plat, uitgestrekte terrein geleë – hoofsaaklik vanweë die sanderige grond en rotsbed wat baie diep lê. === Geologie === [[Lêer:Perth from air.jpg|duimnael|[[Nasa]]-satellietbeeld van Perth]] Perth is geleë aan die oewer van die Swanrivier, wat genoem is na die inheemse swart swane deur [[Willem de Vlamingh]], die kaptein van 'n Nederlandse ekspedisie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ccentre.wa.gov.au/index.cfm?event=heritageIconsJanuary |title=175th Anniversary of Western Australia – Heritage Icons: January – The Swan River |accessdate=14 April 2007 |date=31 Desember 2004 |publisher=Department of the Premier and Cabinet (Western Australia) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810134613/http://www.ccentre.wa.gov.au/index.cfm?event=heritageIconsJanuary |archive-date=10 Augustus 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die stadskern en die meeste woonbuurte is geleë op die sanderige en relatiewe plat Swan-kusvlakte, wat tussen die Darling Range en die [[Indiese Oseaan]] geleë is. Die grond in die gebied is redelik onvrugbaar. Die metropolitaanse gebied strek tot by [[Yanchep]] in die noorde en [[Mandurah]] in die suide, 'n totale afstand van ongeveer 125 kilometer per pad. Vanaf die kus in die weste tot [[Mundaring]] in die ooste strek die stad vir 50 kilometer per pad uit. Dit beteken dat Perth 'n oppervlakte van 6&nbsp;100&nbsp;km² beslaan. === Klimaat === Perth het 'n sterk seisoenale gemiddelde [[reën]]val. Die [[somer]]s is gewoonlik warm en droog en duur vanaf laat Desember tot laat Maart, met Februarie wat oor die algemeen die warmste maand van die jaar is, wat Perth 'n klassieke voorbeeld maak van 'n [[mediterreense klimaat]]. Die somer is nie heeltemal sonder reën nie en daar kom sporadiese neerslae in die vorm van kortstondige donderstorms voor, koue fronte is matig en op seldsame geleenthede kom daar tropiese siklone voor wat beduidende reënval tot gevolg kan hê. Die warmste aangetekende temperatuur in Perth was 46,2&nbsp;°[[Celsius|C]] op 23 Februarie 1991. [[Winter]]s is relatief koel en nogal vogtig, maar die eens betroubare reënval het die afgelope paar jaar geleidelik verminder. Die koudste temperatuur ooit aangeteken was -0,7&nbsp;°C op 17 Junie 2006 wat dan ook die enigste aangetekende temperatuur wat ooit onder vriespunt gedaal het. Selfs in die middel van die winter daal die maksimum dagtemperatuur selde onder 16&nbsp;°C. Alhoewel die meeste reënval in die winter voorkom, het die natste dag ooit aangeteken op 9 Februarie 1992 voorgekom toe 121 millimeter reën geval het. Op die meeste somermiddae waai 'n suidwestelike briesie van die see se kant af in wat alombekend is as die ''Fremantle Doctor'' wat die stad dan na so 15&nbsp;°C afkoel. {| class="wikitable" style="width: 75%; margin: 0 auto 0 auto; font-size:90%;" |+ '''Klimaattabel''' |- ! ! Jan ! Feb ! Mar ! Apr ! Mei ! Jun ! Jul ! Aug ! Sep ! Okt ! Nov ! Des ! Jaar |- ! Gemiddelde daaglikse maksimum temperatuur |29,7 [[Celsius|°C]] |30,0&nbsp;°C |28,0&nbsp;°C |24,6&nbsp;°C |20,9&nbsp;°C |18,3&nbsp;°C |17,4&nbsp;°C |18,0&nbsp;°C |19,5&nbsp;°C |21,4&nbsp;°C |24,6&nbsp;°C |27,4&nbsp;°C |23,3 [[Celsius|°C]] |- ! Gemiddelde daaglikse minimum temperatuur |17,9 [[Celsius|°C]] |18,1&nbsp;°C |16,8&nbsp;°C |14,3&nbsp;°C |11,7&nbsp;°C |10,1&nbsp;°C |9,0&nbsp;°C |9,2&nbsp;°C |10,3&nbsp;°C |11,7&nbsp;°C |14,0&nbsp;°C |16,3&nbsp;°C |13,3 [[Celsius|°C]] |- ! Gem totale reënval |8,6&nbsp;mm |13,3&nbsp;mm |19,3&nbsp;mm |45,5&nbsp;mm |122,7&nbsp;mm |182,4&nbsp;mm |172,9&nbsp;mm |134,6&nbsp;mm |79,9&nbsp;mm |54,5&nbsp;mm |21,7&nbsp;mm |13,9&nbsp;mm |869,4&nbsp;mm |- ! Gem aantal reëndae |2,9 |2,7 |4,3 |7,6 |13,8 |17,2 |18,2 |17,2 |14,0 |11,1 |6,5 |4,2 |119,6 |- | colspan="15" style="text-align: center;" | <small>'''Bron:''' [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_009034.shtml Australiese Buro van Meteorologie]</small> |} == Regering == [[Lêer:Parliament House, Perth, Western Australia.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Perth]] Perth is die setel van die Parlement van Wes-Australië en die goewerneur van Wes-Australië. Onder die nuwe "een stem, een waarde"-wette is bepaal dat setels in die stedelike en landelike gebiede gelyke bevolkingsgroottes sal hê, wat meebring dat 42 van die Wetgewende vergadering se 59 setels in Perth gebaseer sal wees met die volgende deelstaatsverkiesing. Perth word verteenwoordig deur 11 setels in die Federale Huis van Verteenwoordigers, alhoewel sommige van die setels tot buite die Metropolitaanse gebied strek. Die metropolitaanse gebied is verdeel in meer as 30 plaaslike regeringsliggame. ''City of Perth'' is die naam van die plaaslike regeringsowerheid verantwoordelik vir die middestad, wat egter 'n baie klein deel van Perth se stadsgebied verteenwoordig. Die deelstaat se hoogste hof, die Hooggeregshof van Wes-Australië, is ook in Perth geleë,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.supremecourt.wa.gov.au/content/about/default.aspx |title=Jurisdiction |publisher=Supreme Court of WA |date=16 Oktober 2008 |accessdate=16 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110338/https://www.supremecourt.wa.gov.au/content/about/default.aspx |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> saam met die Distrikshof van Wes-Australië<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.districtcourt.wa.gov.au/A/aboutDistrictCourt.aspx?uid=7689-4890-3639-8152 |title=About the District Court |publisher=District Court of WA |date=16 Oktober 2008 |accessdate=16 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110324/http://www.districtcourt.wa.gov.au/A/aboutDistrictCourt.aspx%3Fuid%3D7689-4890-3639-8152 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die Gesinshof van Wes-Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.familycourt.wa.gov.au/A/about_the_family_court.aspx?uid=0585-2574-5706-9153 |title=About the Family Court |publisher=Family Court of WA |date=16 Oktober 2008 |accessdate=16 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309113143/https://www.familycourt.wa.gov.au/A/about_the_family_court.aspx?uid=0585-2574-5706-9153 |archive-date=9 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Landdroshof van Wes-Australië het ses metropolitaanse kantore.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.justice.wa.gov.au/M/magistrates_locations.aspx?uid=0987-0974-4964-6070 |title=Magistrate Court Locations |publisher=Department of Justice |date=16 Oktober 2008 |accessdate=16 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110335/https://www.justice.wa.gov.au/M/magistrates_locations.aspx?uid=0987-0974-4964-6070 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Federale Hof van Australië en die Federale Landdroshof se kantore is in die Commonwealth Hofgebou in Victorialaan, Perth,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fedcourt.gov.au/contacts/contacts_wa.html |title=WA Registry |publisher=Federal Court of Australia |date=2 Augustus 2008 |accessdate=16 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121027151353/http://www.fedcourt.gov.au/contacts/contacts_wa.html |archive-date=27 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat ook die setel is vir die jaarlikse sittings van Australiese Hoërhof.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.hcourt.gov.au/annual_reports/2007annual.pdf |title=2007 Annual Report |publisher=High Court of Australia |date=18 Maart 2008 |accessdate=16 Oktober 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090520100311/http://www.hcourt.gov.au/annual_reports/2007annual.pdf |archivedate=20 Mei 2009 |url-status=live }}</ref> Die Metropolitaanse Streekskema is die wetlike stadsbeplanningskema vir grondbenutting in die Perth metropolitaanse gebied en is al sedert 1963 in werking.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.planning.wa.gov.au/The+planning+system/Region+schemes/default.aspx |title=Regional Planning Schemes |publisher=WA Planning Commission |accessdate=17 November 2009 |archive-date=29 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929111608/http://www.planning.wa.gov.au/The+planning+system/Region+schemes/default.aspx |url-status=dead }}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Elizabeth Quay February 2016.jpg|duimnael|Perth se stadshorison – Elizabeth Quay in Februarie 2016]] Perth het 'n snelgroeiende ekonomie, hoofsaaklik as gevolg van die toenemende aanvraag na minerale van ontluikende ekonomieë, veral die [[Volksrepubliek China]]. Dit het gelei tot 'n opbloei in die mynwese, wat nie net 'n groot uitwerking op Perth het nie, maar ook die hele Wes-Australië. Van 2006 tot 2007 was mynbou verantwoordelik vir 'n hele 30% van die deelstaat se totale produksie.<ref>{{en}} {{cite book | title = Western Australian Economic Summary, 2008 No. 1 | publisher = Department of Treasury and Finance, Government of Western Australia | date = 26 Mei 2008 | pages = 107 | url = http://www.dtf.wa.gov.au/cms/uploadedFiles/2008_no_1_wa_economic_summary.pdf | accessdate = 25 Oktober 2008 | archive-date = 31 Oktober 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081031134820/http://www.dtf.wa.gov.au/cms/uploadedFiles/2008_no_1_wa_economic_summary.pdf | url-status = dead }}</ref> en 50% van die deelstaat se totale uitvoer. Perth is verder so belangrik vir mynbou- en energieprojekte dat dit ongeveer 80% (oftewel minste $A 11,7 miljard) van Australië se totale projekte beheer. Dit is dan ook so dat 'n kwart van die wêreld se grootste mynboumaatskappye 'n kantoor in Perth het, onder andere [[Rio Tinto]], [[Woodside Petroleum]] en [[BHP Billiton]]. Die bloeiende hulpbronsektor het die ekonomie van Wes-Australië ietwat geïsoleer van die meer dramatiese impakte van die wêreldwye ekonomiese krisis van 2009.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.perth.wa.gov.au/web/Business/About-Business-in-the-City/Economic-Environment/#eco_overview |title=Ekonomiese oorsig |accessdate=15 Junie 2007 |publisher=City of Perth |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205234533/http://www.perth.wa.gov.au/web/Business/About-Business-in-the-City/Economic-Environment/#eco_overview |archive-date= 5 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Met 'n hoogs geskoolde werkerskorps, besige kleinhandelbedryf en 'n uitstekende infrastruktuur word daar verwag dat die ekonomiese groei vir 'n wyle gaan voortduur. Perth is die kern van Wes-Australië se kultuur, sakebedrywighede, toerismebedryf en kleinhandel, met 'n bestendige werkloosheidskoers van minder as 4%. Die stad verskaf ook werke aan duisende mense wat betrokke is by die verskaffing van verblyf aan baie mense wat na die stadskern terugkeer. Die stad verdien miljoene uit die meer as 2 miljoen besoekers van ander deelstate en uit die buiteland deur die hotel- en kleinhandeldienste. == Infrastruktuur == === Vervoer === [[Lêer:GrahamFarmerFreewayTunnel 2005 SeanMcClean.jpg|duimnael|links|Die Northbridge Tonnel op die Graham Farmer Snelweg]] [[Lêer:PerthRailwayStation gobeirne.jpg|duimnael|Perth se spoorwegstasie]] [[Lêer:Perth view South From Exchange Plaza.jpg|duimnael|links|Suidelike uitsig oor Perth Sakekern met Belltower en Barrack straat se kaaie in die voorgrond. 'n Gereelde veerbootdiens word tussen hierdie kaai en die suide van Perth bedryf.]] [[Lêer:PerthRailwayStationUndergroundCentral.jpg|duimnael|Perth Ondergrondse spoorwegstasie]] [[Lêer:Aerial view of Fremantle.JPG|duimnael|Lugfoto van [[Fremantle]] met Perth verder weg in die ooste]] Perth word deur [[Perth-lughawe]] in die ooste van die stad bedien vir binnelandse en buitelandse vlugte en Jandakot-lughawe in die stad se suidelike voorstede word gebruik vir algemene en huurvlugte. Perth het 'n padnetwerk met drie snelweë en nege metropolitaanse hoofweë. Die Northbridge-tonnel (wat deel is van die Graham Farmer-snelweg) is die enigste groot tonnel in Perth. Perth se metropolitaanse openbare vervoer, wat treine, busse en veerbote insluit, word deur Transperth bedryf en die skakelings na landelike gebiede deur Transwa. Daar is 59 spoorwegstasies in Perth en 15 busterminale in die metropolitaanse gebied. Die spoorwegstelsel is onlangs aansienlik opgeknap met 'n nuwe spoorlyn wat tussen Perth en [[Mandurah]] gebou is en sodoende die lengte van Perth se spoorlyne verdubbel het. Die spoorlyn is 'n jaar later as die oorspronklike teikendatum op 23 Desember 2007 geopen. Onlangse verbeteringe sluit die geleidelike vervanging van die busvloot en die SmartRider kontaklose knapkaart (''smartcard'') kaartjiestelsels in. Perth verskaf ook gratis bus- en treinritte rondom die stadskern (die sogenaamde ''Free Transit Zone''), wat drie hoë frekwensie [[Perth Central Area Transit|CAT]]-busroetes insluit. Verder is die spoornetwerk in die noordelike- en suidelike woonbuurtes uitgebrei as deel van die New MetroRail projek. Die [[Indian Pacific]]-passasierstreindiens verbind Perth met [[Adelaide, Suid-Australië|Adelaide]] en [[Sydney]] deur [[Kalgoorlie]]. Die Transwa Prospector-passasierstreindiens verbind Perth met Kalgoorlie deur verskeie dorpe in die sogenaamde ''Wheatbelt'', terwyl die Transwa Australind met [[Bunbury]] verbind is en die Transwa Avonlink met Northam verbind is. Spoorvrag eindig by Kewdale-spoorwegterminaal, sowat 15 kilometer suid-oos van die stadskern. Perth se hoof vraghouer- en passasiershawe is in [[Fremantle]], sowat 19 kilometer suidwes van die mond van die Swanrivier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fremantleports.com.au/Shipping/Business/PortInformation.asp |title=Port Information |accessdate=14 April 2007 |publisher=Fremantle Ports |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515175233/http://www.fremantleports.com.au/Shipping/Business/PortInformation.asp |archive-date=15 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> 'n Tweede hawekompleks is in ontwikkeling te Cockburn Sound en is hoofsaaklik bedoel vir die massa-uitvoer van goedere. === Energievoorsiening === Die verkoop en aansluiting van elektrisiteitstoevoer in Perth word hanteer deur [[Synergy]], 'n maatskappy wat deur die Wes-Australiese regering besit word. Perth se elektrisiteitsvoorsieningsnetwerk vorm deel van die ''South West Interconnected System'' (SWIS) wat strek vanaf Kalbarri in die noorde tot by Albany in die suide en tot by Kalgoorlie in die ooste.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.synergy.net.au/about_us/who_we_are.xhtml |title=Gebied waarin Synergy dienste lewer |accessdate=10 November 2008 |publisher=Synergy |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019001321/http://www.synergy.net.au/about_us/who_we_are.xhtml |archive-date=19 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Kragverspreiding word beheer deur [[Western Power]] wat hoofsaaklik krag van kragstasies wat deur [[Verve Energy]] bedryf word na Perth en omstreke versprei. Verskeie Verve Energy-kragstasies is in of naby aan Perth geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.verveenergy.com.au/ |title=Verve Energy is WA's leading energy producer |accessdate=10 November 2008 |publisher=Verve Energy |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031180209/http://www.verveenergy.com.au/ |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Perth het ook 'n goed ontwikkelde [[aardgas]]verspreidingsnetwerk wat deur [[Alinta]] bestuur word. Die gas word hoofsaaklik in die [[Perth-kom]] en die [[Pilbara|Pilbara-streek]] ontgin. 'n Pyplyn bekend as die DBNGP (Dampier Bunbury Natural Gas Pipeline) word gebruik om die gas vanaf Pilbara na Perth te vervoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.dbp.net.au/ |title=Dampier Bunbury Pipeline |accessdate=10 November 2008 |publisher=DBP |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422193906/https://www.dbp.net.au/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Watervoorsiening === [[Lêer:FremantleMaritimeMuseum2 gobeirne.jpg|duimnael|links|Die kenmerkende Wes-Australiese Seevaartmuseum te Victoria Kaai]] Die verminderde reënval die afgelope paar jaar in die streek het die invloei na reservoirs met twee derdes laat verminder oor die afgelope 30 jaar en ook grondwatervlakke negatief beïnvloed. Gekoppel aan die stad se relatiewe hoë groeikoers het dit gelei tot kommer dat Perth se watervoorsiening in die afsienbare toekoms kan opdroog.<ref name="RunOutOfWater">{{en}} {{cite news | first = Eloise | last = Dortch | title = Plan for a second desalination plant | work = The West Australian | publisher = West Australian Newspapers Ltd | page = 1 | date = 7 Mei 2005 | quote = 'n Dokument gedateer 12 Januarie wat verkry is by The West Australian onder die bepalings van die Australiese wet op die vryheid van inligting dui daarop dat die Waterkorporasie vrees dat Pert se watervoorraad kan opdroog teen laat 2008 sonder een van dié twee ontwikkelings.}}</ref> Die Wes-Australiese regering het daarop gereageer deur beperkinge te plaas op huishoudelike besproeiing in die stad. In November 2006 is 'n ontsoutingsaanleg in [[Kwinana]] (sien [[Kwinana-ontsoutingsaanleg]]) oopgemaak wat meer as 45 gigaliter [[drinkwater]] per jaar kan voorsien;<ref>{{en}} {{cite web |url = http://www.watercorporation.com.au/m/media_detail.cfm?id=3301 |title = Premier opens Australia's first major desalination plant |accessdate = 14 April 2007 |date = 19 November 2006 |publisher = Water Corporation |quote = When fully operational it will produce on average 130 million litres per day and supply 17 per cent of Perth's needs. |archive-date = 26 Julie 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080726224555/http://www.watercorporation.com.au/m/media_detail.cfm?id=3301 |url-status = dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Kwinana desalination plant open in months |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200609/s1748557.htm |work=ABC News Online |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=26 September 2006 |accessdate=14 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609010206/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200609/s1748557.htm |archive-date= 9 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> die kragbehoeftes van die aanleg is voorsien deur die [[Emu Downs windplaas]] naby Cervantes.<ref>{{en}} {{cite web |url = http://www.water-technology.net/projects/perth/ |title = Water Technology – Perth Seawater Desalination Plant, Seawater Reverse Osmosis (SWRO), Kwinana |accessdate = 27 Februarie 2008 |date = 15 November 2007 |publisher = Water Corporation }}</ref> Daar is ook oorweeg om water vanaf die [[Kimberley-streek van Wes-Australië|Kimberley-streek]] met 'n pypleiding daarheen te pomp, maar die idee is in Mei 2006 laat vaar vanweë die hoë koste wat dit sou behels.<ref>{{en}} {{cite web |url = http://portal.water.wa.gov.au/portal/page/portal/PlanningWaterFuture/Publications/KimberleyWaterSource/Content/FindingsFactsheetApril2006_000.pdf |title = Kimberley Water Source Project |accessdate = 27 Februarie 2008 |date = 28 April 2006 |publisher = Department of Water |format = PDF |archive-date = 28 Februarie 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080228075540/http://portal.water.wa.gov.au/portal/page/portal/PlanningWaterFuture/Publications/KimberleyWaterSource/Content/FindingsFactsheetApril2006_000.pdf |url-status = dead }}</ref> Ander voorstelle wat oorweeg word sluit in die omstrede onttrekking van 'n verdere 45 gigaliter jaarliks vanuit die [[Yarragadee bron|Yarragadee]]-grondwaterbron in die suidweste van die deelstaat. Die deelstaatsregering het egter in Mei 2007 aangekondig dat 'n tweede ontsoutingsaanleg te [[Binningup]], aan die kus tussen Mandurah en Bunbury, gebou gaan word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.watercorporation.com.au/D/desalination_plant2.cfm |title=Inligting oor die tweede ontsoutingsaanleg |accessdate=27 Oktober 2008 |archive-date= 1 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301184057/http://www.watercorporation.com.au/D/desalination_plant2.cfm |url-status=dead }}</ref> == Sport == [[Lêer:3rd Test, Perth, 15Dec2006.jpg|duimnael|Die [[WACA-krieketveld]]]] In 1962 het Perth die sewende [[Statebondspele|Britse Ryk en Statebondspele]] aangebied. Perth was ook een van die Australiese gasheerstede tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. Perth beskik met die [[WACA-krieketveld]] oor 'n belangrike [[toetskrieket]]stadion. Beide die [[Australiese nasionale krieketspan]] en die [[Australiese nasionale vrouekrieketspan]] speel van hulle tuiswedstryde in die stad. Die WACA-krieketveld het onder andere wedstryde tydens die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] en [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], asook die [[T20I-vrouewêreldbeker 2020]] gehuisves, terwyl die [[Perthstadion]] tydens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] gebruik is; dit sal ook tydens die [[Rugbywêreldbeker 2027]] wedstryde huisves. Tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988]] is die [[Willetton Sportklub]] gebruik. In [[rugby]] word Perth tydens [[Superrugby]] deur die [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] verteenwoordig wat sy tuiswedstryde op die [[Perth Ovaal]] speel en voorheen die [[Subiaco Ovaal]] gebruik het. Laasgenoemde is ook tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gebruik. In Perth speel beide die [[Wallabies]] en die [[Wallaroos]] van hulle tuiswedstryde op beide die Perth Ovaal en die Perthstadion. == Besienswaardighede == Die [[Swanrivier]] se oewer met sy dubbeldoel fiets-en-voetgangerpaadjie is 'n baie gewilde bestemming en by Barrack Street-kaai kan die [[Swan Bells]] gesien word net oorkant die vasmeerplek waarvandaan verskeie veerbootdienste op riviertoere vertrek. Daar is ook 'n veerbootdiens hiervandaan na [[Rottnest-eiland]]. == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Japan}} [[Kagoshima]], [[Japan]], sedert 1974.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=https://perth.wa.gov.au/building-and-planning/future-perth/think-perth/international-engagement |title=International Engagement |publisher=Perth |accessdate=17 April 2025}}</ref> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Houston]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Griekeland}} [[Megisti]], [[Griekeland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Griekeland}} [[Rhodosstad]], [[Griekeland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[San Diego]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1987.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Vasto]], [[Italië]], sedert 1989.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Nanjing]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]], sedert 1999.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Perth, Skotland|Perth]], [[Verenigde Koninkryk]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Seocho]], [[Suid-Korea]], sedert 2008.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Chengdu]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Perth, Western Australia|Perth}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.perth.wa.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Perth-Western-Australia|title=Perth|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 April 2025}} {{Hoofstede van Australië}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Hoofstede in Australië]] [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Perth| ]] ohjvznnfav3qq2l29t0bfunkxh051la 0 18616 2908976 2906341 2026-06-03T06:28:05Z Jcb 223 2908976 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Cornelis van Quaelberg | beeld = | beeldonderskrif = | orde = 3de Kommandeur van die [[Nederlandse Kaapkolonie]] | termynaanvang = [[27 September]] [[1666]] | termyneinde = [[18 Junie]] [[1668]] | voorganger = [[Zacharias Wagenaer]] | opvolger = [[Jacob Borghorst]] | geboortedatum = [[1623]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Amsterdam]] | sterftedatum = [[3 Februarie]] [[1687]] | sterfteplek = [[Batavia]], [[Nederlands-Indië]] (tans [[Djakarta]], [[Indonesië]]) | party = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Cornelis van Quaelberg''' (ook '''van Quaelbergen''' of '''van Quaalberg''') ([[1623]], [[Amsterdam]]<ref name="verstegen"> M. A. M. Verstegen, De Indische Zeeherberg: de stichting van Zuid-Afrika door de VOC</ref> - [[3 Februarie]] [[1687]], [[Batavië]]<ref name="DR">[http://www.anri.go.id/web/link/voc/inhoud%201687.pdf Daghregister van't Casteel Batavia van het jaar 1687] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102002111/http://www.anri.go.id/web/link/voc/inhoud%201687.pdf |date= 2 November 2014 }}, Afgelaai op 2 Maart 2007</ref>) was die derde kommandeur aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] en het [[Zacharias Wagenaer]] op [[27 September]] [[1666]] opgevolg. == Tydperk voor kommandeurskap aan die Kaap == Van Quaelberg is in [[1623]] in [[Amsterdam]] gebore. Hy het op 16-jarige ouderdom in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] getree en het in dieselfde jaar na Masulipatam aan die Coromandel-kus in Suidoos-[[Indië]] vertrek. <ref name="verstegen" /> Hy het getrou met ''Maria de With'', dogter van sy direkte bevelvoerder op daardie stadium, die goewerneur van Coromandel en in [[Augustus]] [[1652]] het hy kommandeur van Masulipatam geword.<ref>HWJ Picard, Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]]</ref> Hy het die Kaap reeds in [[1658]] besoek as admiraal van 'n VOC-retoervloot.<ref>Resolusies van die Politieke Raad</ref> == Tydperk aan die Kaap en afdanking == Hy het op [[25 Augustus]] [[1666]] in die Kaap aangeland om sy ampstermyn as kommandeur te begin. Sy reis hierheen aan boord van die ''Dordrecht'' was vol teenspoed: die reis het nege maande geduur en van die 298 aan boord is 112 tydens die reis dood. Met aankoms was slegs tien mense, insluitend van Quaelberg, gesond. Van Quaelberg en Wagenaar het nie goed oor die weg gekom nie en daar was heelwat struwelinge voordat Wagenaar aan boord van 'n herstelde ''Dordrecht'' na [[Batavië]] vertrek het.<ref>HWJ Picard, Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]]</ref> Hier het hy in onguns geraak oor sy hulp aan die [[Frankryk|Franse]] vloot, wat hy nie geweet het vyandig was nie, weens die tyd wat dit destyds geduur het om van die uitbreek van oorlog tewete te kom. Tydens Van Quaelberg se ampstermyn is hy ingelig dat die Franse beplan het om 'n fort by [[Saldanhabaai]] op te rig. Van Quaelberg het vier soldate onder bevel van sersant W. Wiederholt oorland na Saldanhabaai gestuur, maar die Franse skip, Saumacque het voor die Nederlanders daar aangekom. Die Franse het 'n vlagpaal met 'n loodplaat opgerig by die grootste watergat om aan te dui dat die terrein onder Franse bestuur geval het. Die loodplaat het 'n inskripsie met die wapenskild van Lodewyk XIV en die naam van De Montdevergue gedra. Kort na die Nederlanders se aankoms het die Franse vertrek met 'n vrag voëleiers en seevoëls. Anthonij Bosman het op [[7 Julie]] [[1668]] verslag gedoen dat hy die paal uitgekap en verbrand het.<ref>[http://www.route27sa.com/ Route 27] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205201122/http://www.route27sa.com/ |date= 5 Februarie 2007 }}, ''[http://www.route27sa.com/lagoon.html Early Activity on the Langebaan Lagoon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210234637/http://www.route27sa.com/lagoon.html |date=10 Februarie 2007 }}'', Besoek op 3 Maart 2007</ref> Kommandeur van Quaelbergen is in [[1668]] uit die VOC se diens ontslaan nadat hy die [[Frankryk|Franse]] admiraal en onderkoning, De Montdeverque, en sy vloot in die Kaap ontvang en onthaal het. Die vloot was erg beskadig as gevolg van gevegte teen die [[Engeland|Engelse]] en hy het hulle toegelaat om hul skepe met voorraad uit die Kompanjie se store te herstel.<ref name="LE">Louis Engelbrecht [https://web.archive.org/web/20041105061450/http://members.tripod.com/~Louis_Engelbrecht/qberg.html Cornelis van Quaelberg 1666-1668], Besoek op 2 Maart 2007</ref> Dit het die VOC tot kommer gestrek omdat die [[Franse Oos-Indiese Kompanjie]] onder [[Jean-Baptiste Colbert|Colbert]] 'n belangrike konkurrent kon word. Van Qualenbergen het die Franse skepe oënskynlik beter behandel as die van die VOC.<ref>[http://vorster.dnsalias.net/index.stm Jo and Judy Vorster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225145/http://vorster.dnsalias.net/index.stm |date=27 September 2007 }} [http://vorster.dnsalias.net/theFamily/I107.stm Johannes Praetorius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028152549/http://vorster.dnsalias.net/theFamily/I107.stm |date=28 Oktober 2007 }}, Besoek op 2 Maart 2007</ref> Van Quaelbergen was nie bewus van sy afdanking voordat [[Jacob Borghorst]] hier opgedaag het met 'n brief van die V.O.C. nie.<ref>HWJ Picard, Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]]</ref> Hy het die vryburgers verdruk. Van Quaelbergen se afdanking is blykbaar deur die plaaslike bevolking verwelkom - hy is beskryf as selfsugtig, arrogant, gierig en 'n tiran.<ref> W. C. Scully [http://www.archive.org/stream/historyofsouthaf00sculrich/historyofsouthaf00sculrich_djvu.txt A history of South Africa, from the earliest days to union], Besoek op 12 Desember 2009 </ref> Ondanks sy ongewildheid was hy uiters bekwaam. Dit was aan hom te danke dat die eerste pogings tot [[bosbewaring]] in [[Suid-Afrika]] aangewend is deurdat hy 'n verbod op ongemagtigde houtkappery geplaas het.<ref> Vesting van die Suide: Bastion of the South deur Eric Rosenthal, H.M. Joynt, [[1966]] </ref> Verder het Van Quaelbergen 'n goeie verhouding met die [[Hottentot]]te gehandhaaf. == Tydperk na kommandeurskap aan die Kaap == Van Quaelbergen is in [[1669]] weer deur die VOC in diens geneem as ''schepen'' (magistraat) van Batavië en het later die bevelvoerder van die handelspos op die eiland ''Ternate'' geword. In [[1672]], met die uitbreek van die [[Derde Anglo-Nederlandse]] oorlog, wat [[Engeland]] en [[Frankryk]] saam teen [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande|Nederland]] gevoer het, is Van Quaelberg as admiraal van 'n vloot na [[Ceylon]] gestuur. Hier het hy groot suksesse teen die Franse vloot behaal en op [[1 September]] [[1673]] groot roem verwerf toe hy 'n groot Engelse vloot onder leiding van admiraal'' William Basse'' oortuigend verslaan het. Hy is beloon met die goewerneurskap van Banda en is hierna weer bevorder deurdat hy van [[1680]] tot [[1684]] gedien het as Goewerneur-generaal van [[Malakka]], 'n pos wat [[Jan van Riebeeck]] ook beklee het. In [[1684]] is hy weer bevorder tot Buitengewone Kommissaris vir Indië.<ref>HWJ Picard, Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]]</ref> Van Quaelbergen is, na die dood van sy vrou, in [[1672]] met Henriette Chastelain getroud en is op [[3 Februarie]] [[1687]] in [[Batavia]] oorlede.<ref name="DR"/><ref name="LE"/> == Sien ook == * [[Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie]] * [[Kommandeur]] == Bronnelys == * Hymen W.J. Picard: Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]] * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], ''Encyclopaedia of Southern Africa'', Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978. * KENNIS,  vol 8, 1980, bl. 1474-1475, {{ISBN|0 7981 0830 4}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{beginboks}} {{opvolgboks| voor=[[Zacharias Wagenaer]]| titel=Kommandeur van die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]| jare= [[27 September]] [[1666]] &ndash; [[18 Junie]] [[1668]]| na=[[Jacob Borghorst]]}} {{eindboks}} {{Kommandeurs en Goewerneurs van die Kaapkolonie|state=autocollapse}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Quaelberg, Cornelis}} [[Kategorie:Nederlandse kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie (VOC)]] [[Kategorie:Admiraals]] [[Kategorie:Geboortes in 1623]] [[Kategorie:Sterftes in 1687]] kb74tmyr9a8gx45jh25z1yg75z78lfh 2909016 2908976 2026-06-03T07:56:19Z Jcb 223 2909016 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Cornelis van Quaelberg | beeld = | beeldonderskrif = | orde = 3de Kommandeur van die [[Nederlandse Kaapkolonie]] | termynaanvang = [[27 September]] [[1666]] | termyneinde = [[18 Junie]] [[1668]] | voorganger = [[Zacharias Wagenaer]] | opvolger = [[Jacob Borghorst]] | geboortedatum = [[1623]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Amsterdam]] | sterftedatum = [[3 Februarie]] [[1687]] | sterfteplek = [[Batavia]], [[Nederlands-Indië]] (tans [[Djakarta]], [[Indonesië]]) | party = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Cornelis van Quaelberg''' (ook '''van Quaelbergen''' of '''van Quaalberg''') ([[1623]], [[Amsterdam]]<ref name="verstegen"> M. A. M. Verstegen, De Indische Zeeherberg: de stichting van Zuid-Afrika door de VOC</ref> - [[3 Februarie]] [[1687]], [[Batavië]]<ref name="DR">[http://www.anri.go.id/web/link/voc/inhoud%201687.pdf Daghregister van't Casteel Batavia van het jaar 1687] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102002111/http://www.anri.go.id/web/link/voc/inhoud%201687.pdf |date= 2 November 2014 }}, Afgelaai op 2 Maart 2007</ref>) was die derde kommandeur aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] en het [[Zacharias Wagenaer]] op [[27 September]] [[1666]] opgevolg. == Tydperk voor kommandeurskap aan die Kaap == Van Quaelberg is in [[1623]] in [[Amsterdam]] gebore. Hy het op 16-jarige ouderdom in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] getree en het in dieselfde jaar na Masulipatam aan die Coromandel-kus in Suidoos-[[Indië]] vertrek. <ref name="verstegen" /> Hy het getrou met ''Maria de With'', dogter van sy direkte bevelvoerder op daardie stadium, die goewerneur van Coromandel en in [[Augustus]] [[1652]] het hy kommandeur van Masulipatam geword.<ref name="picard">HWJ Picard, Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]]</ref> Hy het die Kaap reeds in [[1658]] besoek as admiraal van 'n VOC-retoervloot.<ref>Resolusies van die Politieke Raad</ref> == Tydperk aan die Kaap en afdanking == Hy het op [[25 Augustus]] [[1666]] in die Kaap aangeland om sy ampstermyn as kommandeur te begin. Sy reis hierheen aan boord van die ''Dordrecht'' was vol teenspoed: die reis het nege maande geduur en van die 298 aan boord is 112 tydens die reis dood. Met aankoms was slegs tien mense, insluitend van Quaelberg, gesond. Van Quaelberg en Wagenaar het nie goed oor die weg gekom nie en daar was heelwat struwelinge voordat Wagenaar aan boord van 'n herstelde ''Dordrecht'' na [[Batavië]] vertrek het.<ref name="picard" /> Hier het hy in onguns geraak oor sy hulp aan die [[Frankryk|Franse]] vloot, wat hy nie geweet het vyandig was nie, weens die tyd wat dit destyds geduur het om van die uitbreek van oorlog tewete te kom. Tydens Van Quaelberg se ampstermyn is hy ingelig dat die Franse beplan het om 'n fort by [[Saldanhabaai]] op te rig. Van Quaelberg het vier soldate onder bevel van sersant W. Wiederholt oorland na Saldanhabaai gestuur, maar die Franse skip, Saumacque het voor die Nederlanders daar aangekom. Die Franse het 'n vlagpaal met 'n loodplaat opgerig by die grootste watergat om aan te dui dat die terrein onder Franse bestuur geval het. Die loodplaat het 'n inskripsie met die wapenskild van Lodewyk XIV en die naam van De Montdevergue gedra. Kort na die Nederlanders se aankoms het die Franse vertrek met 'n vrag voëleiers en seevoëls. Anthonij Bosman het op [[7 Julie]] [[1668]] verslag gedoen dat hy die paal uitgekap en verbrand het.<ref>[http://www.route27sa.com/ Route 27] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205201122/http://www.route27sa.com/ |date= 5 Februarie 2007 }}, ''[http://www.route27sa.com/lagoon.html Early Activity on the Langebaan Lagoon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210234637/http://www.route27sa.com/lagoon.html |date=10 Februarie 2007 }}'', Besoek op 3 Maart 2007</ref> Kommandeur van Quaelbergen is in [[1668]] uit die VOC se diens ontslaan nadat hy die [[Frankryk|Franse]] admiraal en onderkoning, De Montdeverque, en sy vloot in die Kaap ontvang en onthaal het. Die vloot was erg beskadig as gevolg van gevegte teen die [[Engeland|Engelse]] en hy het hulle toegelaat om hul skepe met voorraad uit die Kompanjie se store te herstel.<ref name="LE">Louis Engelbrecht [https://web.archive.org/web/20041105061450/http://members.tripod.com/~Louis_Engelbrecht/qberg.html Cornelis van Quaelberg 1666-1668], Besoek op 2 Maart 2007</ref> Dit het die VOC tot kommer gestrek omdat die [[Franse Oos-Indiese Kompanjie]] onder [[Jean-Baptiste Colbert|Colbert]] 'n belangrike konkurrent kon word. Van Qualenbergen het die Franse skepe oënskynlik beter behandel as die van die VOC.<ref>[http://vorster.dnsalias.net/index.stm Jo and Judy Vorster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225145/http://vorster.dnsalias.net/index.stm |date=27 September 2007 }} [http://vorster.dnsalias.net/theFamily/I107.stm Johannes Praetorius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028152549/http://vorster.dnsalias.net/theFamily/I107.stm |date=28 Oktober 2007 }}, Besoek op 2 Maart 2007</ref> Van Quaelbergen was nie bewus van sy afdanking voordat [[Jacob Borghorst]] hier opgedaag het met 'n brief van die V.O.C. nie.<ref name="picard" /> Hy het die vryburgers verdruk. Van Quaelbergen se afdanking is blykbaar deur die plaaslike bevolking verwelkom - hy is beskryf as selfsugtig, arrogant, gierig en 'n tiran.<ref> W. C. Scully [http://www.archive.org/stream/historyofsouthaf00sculrich/historyofsouthaf00sculrich_djvu.txt A history of South Africa, from the earliest days to union], Besoek op 12 Desember 2009 </ref> Ondanks sy ongewildheid was hy uiters bekwaam. Dit was aan hom te danke dat die eerste pogings tot [[bosbewaring]] in [[Suid-Afrika]] aangewend is deurdat hy 'n verbod op ongemagtigde houtkappery geplaas het.<ref> Vesting van die Suide: Bastion of the South deur Eric Rosenthal, H.M. Joynt, [[1966]] </ref> Verder het Van Quaelbergen 'n goeie verhouding met die [[Hottentot]]te gehandhaaf. == Tydperk na kommandeurskap aan die Kaap == Van Quaelbergen is in [[1669]] weer deur die VOC in diens geneem as ''schepen'' (magistraat) van Batavië en het later die bevelvoerder van die handelspos op die eiland ''Ternate'' geword. In [[1672]], met die uitbreek van die [[Derde Anglo-Nederlandse]] oorlog, wat [[Engeland]] en [[Frankryk]] saam teen [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande|Nederland]] gevoer het, is Van Quaelberg as admiraal van 'n vloot na [[Ceylon]] gestuur. Hier het hy groot suksesse teen die Franse vloot behaal en op [[1 September]] [[1673]] groot roem verwerf toe hy 'n groot Engelse vloot onder leiding van admiraal'' William Basse'' oortuigend verslaan het. Hy is beloon met die goewerneurskap van Banda en is hierna weer bevorder deurdat hy van [[1680]] tot [[1684]] gedien het as Goewerneur-generaal van [[Malakka]], 'n pos wat [[Jan van Riebeeck]] ook beklee het. In [[1684]] is hy weer bevorder tot Buitengewone Kommissaris vir Indië.<ref name="picard" /> Van Quaelbergen is, na die dood van sy vrou, in [[1672]] met Henriette Chastelain getroud en is op [[3 Februarie]] [[1687]] in [[Batavia]] oorlede.<ref name="DR"/><ref name="LE"/> == Sien ook == * [[Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie]] * [[Kommandeur]] == Bronnelys == * Hymen W.J. Picard: Masters of the Castle, [[Kaapstad]], [[1972]] * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], ''Encyclopaedia of Southern Africa'', Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978. * KENNIS,  vol 8, 1980, bl. 1474-1475, {{ISBN|0 7981 0830 4}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{beginboks}} {{opvolgboks| voor=[[Zacharias Wagenaer]]| titel=Kommandeur van die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]| jare= [[27 September]] [[1666]] &ndash; [[18 Junie]] [[1668]]| na=[[Jacob Borghorst]]}} {{eindboks}} {{Kommandeurs en Goewerneurs van die Kaapkolonie|state=autocollapse}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Quaelberg, Cornelis}} [[Kategorie:Nederlandse kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie (VOC)]] [[Kategorie:Admiraals]] [[Kategorie:Geboortes in 1623]] [[Kategorie:Sterftes in 1687]] 56z6vp1jzux69oinicixtly9cwgchrt 0 21497 2908995 2851422 2026-06-03T06:46:24Z Jcb 223 2908995 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Bhoetan |volle_naam = <small>འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་<br />''Druk Gyal Khap'' ([[Dzongkha]])</small> |algemene_naam = Bhoetan |beeld_vlag = Flag of Bhutan.svg |beeld_wapen = Emblem of Bhutan.svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Bhutan (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = ''[[Druk tsendhen]]''<br /><small>''([[Dzongkha]] vir: "Die Donderdraak Koninkryk")''</small> |amptelike_tale = [[Dzongkha]] |hoofstad = [[Thimphu]] {{Koördinate|27|28|N|89|39|O}} |latd = 27 |latm = 28 |latNS = N |longd = 89 |longm = 39 |longEW = O |grootste_stad = [[Thimphu]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste Minister]] |leiername = [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]]<br />[[Tshering Tobgay]] |oppervlak_rang = 133<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 38&nbsp;394<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gnhc.gov.bt/wp-content/uploads/2011/04/5yp09_main.pdf |title=9th Five Year Plan (2002–2007) |publisher=Royal Government of Bhutan |year=2002 |accessdate=8 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030623/http://www.gnhc.gov.bt/wp-content/uploads/2011/04/5yp09_main.pdf |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bhutan.gov.bt/government/aboutbhutan.php |title=National Portal of Bhutan |publisher=Department of Information Technology, Bhutan |accessdate=8 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122135136/http://www.bhutan.gov.bt/government/aboutbhutan.php |archive-date=22 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |oppervlakmi² = 14&nbsp;824 |persent_water = 1,1 |bevolking_skatting = 777&nbsp;486<ref>{{en}} {{cite web |url=https://population.un.org/wpp/ |title=World Population Prospects 2022 |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=2 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |title=World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100 |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=2 Februarie 2024 |archive-date= 6 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306213755/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20%28Standard%29/EXCEL_FILES/1_General/WPP2022_GEN_F01_DEMOGRAPHIC_INDICATORS_COMPACT_REV1.xlsx |url-status=dead }}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2021 |bevolking_rang = 165<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 727&nbsp;145<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/bhutan/ |title=Bhutan |publisher=City Population |accessdate=2 Februarie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 19,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 50,0 |bevolkingsdigtheidrang = 162<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $11,558&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=514,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Bhutan |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=2 Februarie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 166<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $14&nbsp;920<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 95<sup>ste</sup> |BBP = $2,860&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 178<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $3&nbsp;692<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 124<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Unifikasie van Bhoetan<br />• Desi-administrasie<br />• [[Huis van Wangchuck|Wangchuck-dinastie]]<br />• Indo-Bhoetan-Verdrag<br />• Grondwetlike monargie |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />1616–1634<br />1650–1905<br />[[17 Desember]] [[1907]]<br />[[8 Augustus]] [[1949]]<br />[[18 Julie]] [[2008]] |MOI = {{wins}} 0,666<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=2 Februarie 2024}}</ref> |MOI_rang = 127<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 28,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BT |title=Gini Index – Bhutan |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=2 Februarie 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Bhoetan-ngultrum|Ngultrum]]{{smallsup|a}} |geldeenheid_kode = BTN |land_kode = BT |tydsone = BTT |utc_afwyking = [[UTC+06:00|+06:00]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+06:00|+06:00]] |internet_domein = [[.bt]] |skakelkode = 975 |voetskrif = a. Die [[Indiese roepee]] is ook 'n wettige betaalmiddel. }} '''Bhoetan''' ([[Dzongkha]]: འབྲུག་ཡུལ་, ''Druk Yul''), amptelik die '''Koninkryk Bhoetan''' (འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་, ''Druk Gyal Khap''), is 'n [[landingeslote land]] in [[Suid-Asië]]. Dit is landgebonde tussen die [[Volksrepubliek China]] in die noorde en [[Indië]] in die suide, met die [[Himalaja]] in die weste en word deur die Indiese deelstaat [[Sikkim]] van [[Nepal]] geskei. Die land is 'n demokratiese [[grondwetlike monargie]], nadat die vorige koning, Jigme Singye Wangchuck, in 2005 bekend gemaak het dat die land van 'n [[absolute monargie]] gaan oorskakel. Die eerste verkiesing is in 2008 gehou.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Bhoetan beslaan 'n oppervlakte van 38&nbsp;394&nbsp;km² en het 'n bevolking van 777&nbsp;486 in 2022 gehad. [[Lêer:Satellite image of Bhutan in April 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Bhoetan]] [[Lêer:Bhutan CIA WFB 2010 map.png|duimnael|links|Kaart van Bhoetan]] Bhoetan is na 'n [[burgeroorlog]] in die 19de eeu onder die [[Huis van Wangchuck|Wangchuck-dinastie]] verenig en het politieke bande met die [[Britse Ryk]] gevestig. Bhoetan is nooit deur [[Brits-Indië]] beheer nie en het as 'n bufferstaat tussen die Britse besetting in die suide en die [[Chinese Keiserryk]] in die noorde gedien, saam met die onafhanklike Himalaja-koninkryke Sikkim en Nepal verder wes. Die land se [[hoofstad]] en grootste stad is [[Thimphu]]. In 1988 is Dzongkha as amptelike landstaal verklaar. Die grootste persentasie van die bevolking is [[Boeddhisme|Boeddhiste]] met ongeveer 25% [[Hindoeïsme|Hindoes]]. Bhoetan beskik oor vrugbare valleie en grasvlaktes. Die [[klimaat]] in die suide is tropies terwyl die noorde bergagtig en koud is. Die meeste inwoners van die land boer met [[bees]]te of [[jak]]ke ([[Engels]]: ''yaks''). Die land is van [[landbou]], bosbou, [[toerisme]] afhanklik en die verkoop [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] krag aan Indië. Bhoetan is ook bekend vir die ontwikkeling van die konsep [[bruto nasionale geluk]] (BNG).<ref>{{en}} {{cite web|url=https://ophi.org.uk/policy/national-policy/gross-national-happiness-index/|title=Bhutan's Gross National Happiness Index {{!}} OPHI|website=www.ophi.org.uk|accessdate=11 November 2018|archive-date=25 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125131322/https://ophi.org.uk/policy/national-policy/gross-national-happiness-index/|url-status=dead}}</ref> [[Boogskiet]] word as die land se nasionale [[sport]]soort beskou,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bhutan.gov.bt/government/abt_nationalsymbols.php |title=National Symbols |publisher=Regering van Bhoetan |work=Bhutan Portal8 |accessdate=21 Julie 2008 |quote=National Game: The national sport of Bhutan is archery. |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113145512/http://www.bhutan.gov.bt/government/abt_nationalsymbols.php |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bhutanarchery.com/new/?page_id=33 |title=THE NATIONAL SPORT OF BHUTAN |accessdate=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021044511/http://www.bhutanarchery.com/new/?page_id=33 |archive-date=21 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> terwyl [[krieket]] in onlangse jare ook sterk groei ervaar het, veral weens die gewildheid daarvan op die [[Indiese subkontinent]]. == Nasionale simbole == <center><gallery> Lêer:Sichuan Takin Juvenile 159.jpg|Die [[takin]] is Bhoetan se nasionale dier Lêer:Corvus corax (NPS).jpg|Die [[raaf]] is Bhoetan se nasionale voël Lêer:CupressusCashmerianaSochi.JPG|Die Bhoetaanse sipres (''Cupressus cashmeriana'') is Bhoetan se nasionale boom Lêer:Blue Poppy Meconopsis sp Pair 1000px.jpg|Die meconopsis is Bhoetan se nasionale blom </gallery></center> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Bhutan|title=Bhutan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 Februarie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/|title=Bhutan|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Februarie 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Bhutan|Bhoetan}} * {{en}} {{Wikivoyage|Bhutan|Bhoetan}} {{Artikels oor Bhoetan}} {{Lande van Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bhoetan| ]] dm90120f8mpfpyiuezqr6lk3423ov0t 0 21665 2908849 2902825 2026-06-02T14:35:46Z Jcb 223 2908849 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel behandel die politieke en maatskaplike ontwikkeling. Vir militêre gebeure, sien [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog]]'' [[Lêer:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|duimnael|300px|[[John Trumbull]] se skildery ''Onafhanklikheidsverklaring'' ''(Declaration of Independence'') wys die vyf lede van die ontwerpskomitee, wat in 1776 die teks van die Onafhanklikheidsverklaring aan die Tweede Kontinentale Kongres in [[Philadelphia]] voorlê]] [[Lêer:Map of territorial growth 1775.svg|duimnael|300px|Oostelike Noord-Amerika in 1775, met die Britse Provinsie van Quebec, die Dertien Kolonies langs die Atlantiese kus en die [[Indiane]]-reservaat soos bepaal deur die Koninklike Proklamasie van 1763. Die "Proklamasie-grenslyn" van 1763 vorm die grens tussen die gebiede wat op die kaart in rooi en pienk aangedui word, terwyl gebiede, waarop Spanje aanspraak gemaak het, oranje gekleur is.]] Die '''Amerikaanse Rewolusie''' was 'n tydperk tussen 1765 en 1783 toe die Dertien Kolonies – Britse besittings in Noord-Amerika wat later as die [[Verenigde State van Amerika]] sou bekend staan – in opstand gekom het teen die Britse koloniale gesag en uiteindelik hulle onafhanklikheid van die [[Britse Ryk]] gekry het. In hierdie periode het die Kolonies hulle onderlinge geskille laat staan en gesamentlik in opstand teen die Britse heerskappy gekom. Een van die hoofredes hiervoor was die Britse ekonomiese beleid ten opsigte van die Noord-Amerikaanse kolonies. Die koloniste se eie Puriteinse erfenis en die vryheidsteorieë van die [[Verligting]] het ook 'n groot rol gespeel. Die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog het gevolg en vanaf 1775 tot 1783 geduur. Die oorlog het sy hoogtepunt met die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring in 1776 en die Kolonies se militêre oorwinning in 1781 bereik. [[Frankryk]] het 'n beduidende rol in die oorlog gespeel, onder meer as die organiseerder van 'n anti-Britse koalisie. Die Franse het die Amerikaners van geld en ammunisie voorsien en 'n vloot en troepe na Amerika gestuur wat 'n beslissende rol in die Slag en Beleg van Yorktown gespeel het. Met hulle neerlaag naby [[Yorktown, Virginië|Yorktown]] was die stryd vir die Britte verlore. Die alliansie met Frankryk het meegebring dat ook [[Spanje]] en die Nederlandse Republiek later tot die oorlog toegetree het, ter ondersteuning van die Amerikaners. Die Amerikaanse Rewolusie het met 'n aantal verreikende intellektuele en sosiale veranderings in die Amerikaanse samelewing gepaard gegaan en onder meer die ideale van republikanisme onder die koloniale bevolking laat posvat. In 'n aantal deelstate is vurige debatte oor die rol van demokrasie in die regeringstelsel gevoer. Die republikeinse en demokratiese gedagtes het die ou tradisionele sosiale hiërargie omvergewerp en aanleiding gegee tot 'n nuwe etiek wat die grondbeginsel van Amerika se politieke waardes sou vorm.<ref>Wood (1992); Greene & Pole (1994), hoofstuk 70</ref> Die rewolusionêre periode het in 1763 begin, toe die Franse militêre bedreiging aan die Brits-Noord-Amerikaanse kolonies beëindig is. [[Groot-Brittanje]] was vasbeslote om die koste van die oorlog teen Frankryk ten minste gedeeltelik deur die kolonies te laat dra en het 'n aantal nuwe belastings begin hef. Hierdie maatreëls was baie ongewild en is deur die setlaars selfs as onwettig beskou, aangesien hulle nie oor 'n verkose politieke verteenwoordiging in die Britse parlement beskik het nie. Nadat onluste in [[Boston]] uitgebreek het, is Britse troepe teen die opstandelinge uitgestuur, terwyl die setlaars hulle burgermag gemobiliseer het. In 1775 het die eerste gevegte tussen Britte en Amerikaners plaasgevind. Sowat 'n sesde of vyfde van die Amerikaanse bevolking was nog steeds lojaal gesind teenoor die Britse gesag, maar die Amerikaanse Patriotte het steeds tussen 80 en 90 persent van die koloniale gebied beheer, terwyl die Britse magsgebied tot 'n aantal nedersettings langs die Atlantiese kus beperk was. In 1776 het die afgevaardigdes van die dertien kolonies die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring eenstemmig aanvaar en die Verenigde State van Amerika gestig. Dié Onafhanklikheidsverklaring sou later die basis vorm van die Grondwet wat in 1787 opgestel is. Danksy hulle politieke en militêre verbond met Frankryk het die Kolonies uiteindelik 'n oorwinning oor die Britte gehaal en in die [[Vrede van Parys (1783)|Vrede van Parys]] is die Amerikaanse onafhanklikheid in 1783 deur Groot-Brittanje amptelik erken. Die nuwe grondwet het voorsiening gemaak vir 'n groot mate van outonomiteit vir elk van die nuwe state. Alhoewel die rewolusie politieke veranderings meegebring het, het die land weinig verskil in sy sosiale en ekonomiese groei gesien. Die werklike politiese gesag sou egter steeds by die hoër middelklas en groot grondbesitters lê. == Oorsake == === Belasting sonder verteenwoordiging === Tussen 1607 en 1763 het Groot-Brittanje 13 uitgestrekte kolonies in [[Noord-Amerika]] gestig. Die kolonies het in baie opsigte verskil, veral aard en oorsprong: die enigste wat hulle in gemeen gehad het, was hulle onderdanigheid aan Brittanje. Naas die dertien kolonies was daar sestien kleiner gebiede, wat regstreeks deur koninklike goewerneurs geregeer is. Die goewerneur het opgetree as 'n verteenwoordiger van die Britse regering en is bygestaan deur 'n raad wat as die "Kroon" bekend gestaan het. Die Amerikaanse setlaars het hulself in 1765 nog as lojale onderdane van die Britse Kroon beskou, met dieselfde historiese regte en pligte as onderdane in Brittanje.<ref>Greene & Pole (1994), hoofstuk 11</ref> Alhoewel Brittanje die kolonies se handel streng beheer het, het die swak uitvoerende gesag en die afstand tussen Brittanje en die kolonies daartoe gelei dat min mense hulle daaraan gesteur het. Tydens die [[Sewejarige Oorlog]] was Frankryk Brittanje se grootste vyand en, na Brittanje se oorwinning, was die land verplig om sy besittings in Noord-Amerika, [[Nieu-Frankryk]] ([[Kanada]]) en die Indiaanse gebiede oos van die [[Mississippirivier]], aan Brittanje af te staan. Brittanje het ook die gebied Spaans-Florida van die Spanjaarde gewen. Enige gevaar wat Frankryk vir die dertien kolonies ingehou het, is hiermee uit die weg geruim. Ná die Sewejarige Oorlog het die moederland meer aandag aan haar kolonies begin skenk: om te vergoed vir haar finansiële laste in Noord-Amerika tydens die oorlog was Groot-Brittanje van plan om belastings in die kolonies te hef en handelswette (wette rakende die handel) in te stel. Dit was verreweg die duurste oorlog wat Brittanje tot die tyd toe gevoer het en, siende dat die oorlog om die kolonies se onthalwe gevoer is, is daar besluit dat hulle 'n gedeelte van die koste moes herhaal. Alhoewel hierdie nuwe belasting relatief laag was, het die setlaars nogtans beswaar aangeteken. Hulle was immers vooraf nie geraadpleeg nie, aangesien hulle nie in die Britse parlement verteenwoordig was nie. Die leuse "Geen belasting sonder verteenwoordiging nie" het dus in die kolonies in baie Amerikaanse kringe gewild geraak. [[Londen]] het aangevoer dat die setlaars ten minste op 'n "virtuele" manier verteenwoordig was, maar die meeste Amerikaners het dié teorie – dat mans in Londen wat niks van hulle behoeftes en lewensomstandighede af geweet het nie hulle sou kon verteenwoordig – verwerp.<ref>William S. Carpenter, "Taxation Without Representation" in ''Dictionary of American History, Volume 7'' (1976); Miller (1943)</ref> Teoreties gesproke het Groot-Brittanje die ekonomieë van sy kolonies reeds deur die ''Navigation Acts'' volgens die merkantilistiese leerstellings gereguleer, dus was enige beleid waaruit die Britse Ryk voordeel getrek het (en wat ander ryke in ekonomiese opsig seer gemaak het) van voordeel. Nogtans het die owerhede oor 'n lang tydperk geduld dat die bepalings van hierdie wette deur die setlaars dikwels geïgnoreer of omseil is. Die bepalings van die wette is nou skielik algemeen afgedwing deur onder meer die uitreiking van onbeperkte lasbriewe tot huissoekings. Die [[Massachusetts]]-gebaseerde advokaat James Otis het in 1761 geredeneer dat hierdie lasbriewe die koloniste se konstitusionele regte sou aantas. Alhoewel Otis sy saak verloor het, het [[John Adams]] later geskryf: "Amerikaanse onafhanklikheid is terstond gebore". === Die Seëlwet (1765) === [[Beeld:Joseph Ducreux - Portrait of Benjamin Franklin in blue coat and a fur collar.jpg|duimnael|regs|200px|Benjamin Franklin (1706–1790)]] In 1764 het die Britse parlement nuwe wetgewing verorden, waardeur die Amerikaanse setlaars onder meer belasting op [[suiker]]produkte opgelê is. Die protesbeweging wat daarop gevolg het, het veral die boikot van Britse goedere as 'n nuwe magtige wapen gebruik. Die Seëlwet van 1765 het voorsiening gemaak vir die eerste regstreekse belasting wat die Amerikaanse kolonies ooit deur die Britse parlement opgelê is. Die setlaars was verplig om die belastingseëls op alle amptelike dokumente soos testamente en kollegediplomas, skeepsdokumente, lisensies, polisse en selfs dobbelkaarte, dagblaaie, almanakke en pamflette aan te bring. Alle dertien kolonies het dadelik teen hierdie belasting geprotesteer en volksleiers soos Patrick Henry in [[Virginië]] en James Otis in Massachusetts het massabyeenkomste en betogings georganiseer. 'n Geheime groep, die ''Sons of Liberty'', is gestig en het kopers van die seëls met geweld gedreig. Lede van die groep het die rekords, wat deur die hof van die viseadmiraal in Boston gehou is, verbrand en die hoofregter Thomas Hutchinson se praghuis geplunder. Verskeie wetgewende vergaderings het 'n oproep aan alle burgers gedoen om gesamentlik teen die nuwe belastingwette op te tree en afgevaardigdes uit nege kolonies het aan die New Yorkse Seëlwet-kongres van Oktober 1765 deelgeneem. Gematigdes onder die leiding van John Dickinson het 'n Verklaring van Regte en Besware opgestel, waarin hulle vasgestel het dat belasting sonder verteenwoordiging ou regte sou skend. Met hul ekonomiese boikot van Britse goedere het die setlaars hulle vasberadenheid om weerstand teen die belasting te bied onderstreep. Britse uitvoere na die Amerikaanse kolonies het van £2&nbsp;250&nbsp;000 in 1764 tot £1&nbsp;944&nbsp;000 in 1765 gedaal. In Londen het die nuwe regering onder die eerste minister Rockingham aan die bewind gekom en in die parlement is daar beraadslaag of die wette herroep of eerder deur troepe afgedwing sou moet word. [[Benjamin Franklin]] het die Amerikaanse saak gestel en verduidelik dat die kolonies in 'n reeks oorloë teen die Franse en [[Indiane]] reeds soldate, geld en bloed opgeoffer het om die Britse Ryk te verdedig en dat verdere belastings as gevolg van hierdie oorloë ongeregverdig was en tot rebellie sou kon lei. Die parlement het saamgestem en die wette herroep, maar in 'n "Verklaring van Regte" in Maart 1766 duidelik gestel dat die parlement die volle reg sou hê om enige wet met betrekking tot die kolonies te verorden.<ref>Miller (1943)</ref> Dié verklaring was vir die Amerikaanse koloniste onaanvaarbaar en hulle het dit beskou as 'n inbreuk op hulle konstitusionele regte. === Die Townshend-wette (1767) === Nadat die belastings op eiendomme in Engeland in 1767 deur die parlement verlaag was, het Charles Townshend, die destydse Minister van Finansies, 'n wetsontwerp ingedien waarvolgens die belastinginkomste in die Amerikaanse kolonies verhoog sou word. Met die sogenaamde Townshend-wette is nuwe invoerbelasting op [[lood]], [[glas]], verf, [[tee]] en [[papier]] gehef. Die belastinginkomste sou gebruik word vir die administrasie van die kolonies en om die salarisse van Britse amptenare in die kolonies te betaal. Daarnaas het die wette ook bepaal dat die wetgewende vergadering van New York ontbind moes word, aangesien die afgevaardigdes steeds geweier het om 'n ander wet uit die jaar 1765 te aanvaar. Die Townshend-wette het weer aanleiding tot onluste in die kolonies gegee en die Britse owerhede het troepe gestuur om wet en orde te herstel. Weens die voortgesette boikot-aksies teen Britse goedere het handelaars in die moederland groot verliese gely en uiteindelik was die parlement gedwing om die wette in 1770 te herroep. Om te toon dat hulle nog steeds die reg sou hê om belastings in die kolonies te hef, het die Britse afgevaardigdes die belasting op tee bekragtig. === Die Boston-slagting (1770) === {{hoof|Boston-slagting}} [[Beeld:Boston Massacre.jpg|duimnael|regs|250px|Hierdie handgeverfde gravure deur Paul Revere, wat die Boston-slagting uitbeeld, was 'n blitsverkoper in die kolonies]] Reeds in Oktober 1768 is Britse troepe in Boston ontplooi nadat doeanebeamptes, wat die Townshend-wette moes toepas en afdwing, verskeie kere deur betogers bedreig is. Daar was nou voortdurend botsings tussen setlaars en soldate. Op 5 Maart 1770 is 'n groep Britse wagte in Boston deur betogers gedreig en met sneeuballe bestook. Britse soldate wat hulle ter hulp gekom het, het skielik vuur geopen. Drie setlaars was onmiddellik dood, terwyl twee later aan hulle beserings beswyk het. Een van die slagoffers was Crispus Attucks, na bewering 'n burger van Swart-Afrikaanse of Indiaanse afkoms. Die Britse verantwoordelike offisier, kaptein Thomas Preston, en agt van sy soldate is op aanklag van strafbare manslag in hegtenis geneem. Die Patriotte-leiers het die insident as 'n slagting beskryf en skerp veroordeel. Daar was dreigemente van gewelddadige vergelding en onder die druk van betogers het goewerneur Thomas Hutchinson die Britse troepe uit die stadsgebied van Boston onttrek en op 'n eiland in die hawe gestasioneer. Om die onsydigheid van die koloniale howe te demonstreer, het John Adams en Josiah Quincy, twee Patriotte-leiers, as vrywillige advokate ingespring om kaptein Preston en sy mans te verdedig. Tydens die hofsaak is daar egter min bewyse voorgelê en Preston en ses soldate is gevolglik vrygespreek. Twee ander soldate is aan manslag skuldig bevind, op een hand gebrandmerk en vrygelaat. Baie Patriotte het die uitsprake skerp veroordeel en 5 Maart is tot 'n patriotiese gedenkdag verklaar. Nogtans het die onttrekking van troepe en die herroeping van die meeste invoerbelasting gemoedere in Boston in die volgende jare gekalmeer. Maar die gevaar van gewelddadige opstand teen die Britse gesag het al bewys gelewer dat die Britse gesag in die kolonies maklik ondermyn sou kon word. === Die Bostonse Teeparty (1773) === Die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]] het in 1773 volgens 'n besluit van die parlement die monopolie op Amerikaanse tee-invoere gekry – 'n stap waarmee die finansieel minder suksesvolle maatskappy voordeel uit sy belangrike posisie in die handel met Indië sou trek om sodoende sy bankrotskap te vermy. Die Teewet van 10 Mei 1773 het invoerbelasting op 'n manier aangepas dat die Britse Oos-Indiese Kompanjie tee teen laer pryse as selfs die Amerikaanse smokkelaars kon verkoop. Die kompanjie het "amptelike" ontvangers van teeinvoere in die koloniale hawens van Boston, [[New York]], [[Charleston, Suid-Carolina|Charleston]] en [[Philadelphia]] gekies en in September 'n half miljoen pond tee na Amerika verskeep. Maar die Teewet was net nog 'n polities-ekonomiese maatreël waarteen die setlaars besware aangeteken het. [[Beeld:Boston tea party.jpg|duimnael|links|250px|Die Bostonse Teeparty (litografie uit die jaar 1846)]] Onder die druk van die Patriottegroepe het die tee-invoerders in Charleston, New York en Philadelphia geweier om die skeepsvragte tee aan te neem, maar in Boston het die amptelike handelaars (waaronder ook twee seuns en 'n neef van die plaaslike goewerneur Thomas Hutchinson) geweier om onder die politieke druk te swig. Die eerste teeskip, die ''Dartmouth'', het Bostonhawe op 27 November bereik en nog twee skepe het 'n rukkie later daar aangedoen. Op 'n aantal massavergaderings wat deur die setlaars byeengeroep is, het deelnemers geëis dat die tee terug na Engeland gestuur moes word sonder om die invoerbelasting te betaal. Die spannings is verhoog nadat Patriottegroepe onder die leiding van Samuel Adams die handelaars en die goewerneur genader het om hierdie besluit te aanvaar. Op 16 Desember het 'n massavergadering van betogers by die Old South Church die nuus gekry dat Hutchinson nie sou toegee aan hulle eise nie. Teen middernag het Adams en 'n klein groep van die ''Sons of Liberty'' hulle as Mohawk-Indiane verklee, aan boord van die teeskepe gegaan, 342 teekiste gegryp en hulle onder die oë van groot skare toeskouers in die hawewater gestort. Hierdie nagtelike strooptog, wat later as die Bostonse Teeparty bekendheid verwerf het, was vir die Britse parlement net nog 'n bewys dat die bewoners van Massachusetts die harde kern van die protesbeweging teen die Britse gesag in die kolonies sou vorm. Met die sogenaamde ''Coercive Acts'', dwangmaatreëls wat in 1774 ingestel is en op Massachusetts – en veral Boston – gemik was, wou die Britse afgevaardigdes die plaaslike setlaars vir die Teeparty en hulle opstand teen die Britse owerhede straf. === Die kolonisasie van die westelike gebiede === Met die Britse Koninklike Proklamasie van 1763 is 'n verbod op die vestiging van setlaars anderkant die Appalagge-bergreeks geplaas, maar die Amerikaanse koloniste het nie omgegee nie en steeds weswaarts getrek. Die proklamasie is kort daarna gewysig en die verbod is opgehef. Nogtans was baie Amerikaners woedend oor die feit dat hulle nie eers geraadpleeg is nie. Die [[Quebec]]-wet van 1774 het die provinsie Quebec se grense tot by die Ohio-rivier uitgebrei en sodoende die dertien kolonies se landeise uitgesluit. Teen hierdie tydperk het die meeste koloniste nie meer ag geslaan op nuwe wette vanuit Londen nie en eerder met die militêre opleiding van burgermagte en ander oorlogsvoorbereidings begin.<ref>Greene & Pole (1994), hoofstuk 15</ref> === Die politieke en filosofiese agtergrond === Met sy gedagtes oor liberalisme het John Locke 'n beduidende invloed op die voordenkers van politieke onafhanklikheid in die Amerikaanse kolonies gehad; met sy teorieë van 'n "maatskaplike ooreenkoms" het hy ook die morele regverdiging vir 'n gewapende opstand teen die heersende bewind opgelewer wat volgens die setlaars se opvatting hulle regte as Engelse burgers nou al jare lank onbeskaamd geminag het. Daarenteen het [[Jean-Jacques Rousseau]] se gedagtes volgens geskiedkundiges maar 'n baie klein rol in Amerika gespeel.<ref>Charles W. Toth, ''Liberté, Egalité, Fraternité: The American Revolution & the European Response.'' (1989), bl. 26.</ref> Toe hulle die grondwette van die verskillende deelstate en dié van die Unie saamgestel het, het die Amerikaners hulle veral op Montesquieu se ontleding van die gebalanseerde Britse grondwet gesteun. Omtrent 1775 het die politieke ideologie wat as republikanisme bekend gestaan het, die debatvoering in die kolonies oorheers. Ook die sogenaamde Britse ''country party'' se kritiek op die destydse Britse regering aangaande moontlike korrupsie het 'n groot invloed op Amerikaanse politici uitgeoefen. Die koloniste het die Britse hof met luukse en oorgeërfde [[aristokrasie]] vereenselwig en dit in 'n toenemende mate verwerp. Die koloniste het korrupsie as die grootste euwel beskou en as deugsame burgers het hulle hul persoonlike begeertes verwaarloos ten gunste van hul burgerlike verantwoordelikhede en verpligtinge. Mans het dit as hulle burgerlike verpligting beskou om vir hulle land te veg. Vir vroue was "republikeinse moederskap" 'n ideaal wat hulle met voorbeelde soos Abigail Adams en Mercy Otis Warren nagestreef het. Die eerste verpligting van 'n republikeinse vrou was om vir hulle kinders die republikeinse waardes in te prent en om luukshede en pronkery te vermy. Die Amerikaanse "Stigtingvaders", veral Samuel Adams, Patrick Henry, Thomas Paine, Benjamin Franklin, [[George Washington]], [[Thomas Jefferson]] en John Adams, was sterk voorstanders van republikanisme.<ref>Greene & Pole (1994), hoofstuk 9</ref> === Die krisisse van die jare 1772 tot 1775 === [[Beeld:Gaspee Affair.jpg|duimnael|regs|180px|Die ''Gaspee'' word aan die brand gesteek]] [[Beeld:RapeBoston.jpg|duimnael|links|325px|Hierdie Amerikaanse weergawe van 'n Londense spotprent verwys na die "verkragting" van Boston deur die Intolerable Acts in die jaar 1774]] [[Beeld:Boston tea party.jpg|duimnael|regs|180px|Hierdie litografie uit die jaar 1846 het 'n klassieke uitbeelding van die Bostonse Teepartytjie geword]] Terwyl daar baie oorsake ten opsigte van die Amerikaanse Rewolusie geïdentifiseer kan word, was dit nogtans 'n reeks krisisse wat uiteindelik tot die uitbreek van oorlogshandelinge gelei het.<ref>Miller (1943), bl. 335-392</ref> Die eerste van hierdie krisisse was die sogenaamde Gaspee-voorval in Junie 1772, vernoem na 'n Britse oorlogskip waarmee ongewilde handelswette afgedwing is en wat deur Amerikaanse patriotte aan die brand gesteek is. Kort daarna het goewerneur Thomas Hutchinson van Massachusetts berig dat hy en die koninklike regters regstreeks vanuit Londen betaal sal word en die koloniale parlement sodoende omseil is. Laat in 1772 het Samuel Adams daarmee begin om nuwe ''Committees of Correspondence'' daar te stel wat as 'n soort skakel tussen die patriotte in die dertien kolonies en uiteindelik ook as 'n raamwerk vir 'n rebelle-regering sou dien. As die grootste kolonie het Virginië sy ''Committee of Correspondence'', waarin ook Patrick Henry en Thomas Jefferson gedien het, vroeg in 1773 gestig.<ref>Greene & Poole (1994), hoofstukke 22-24</ref> Die ''Intolerable Acts'', soos hulle deur die koloniste genoem is, het vier wette behels, wat deur die Britse parlement afgekondig is.<ref>Miller (1943) bl. 353-376</ref> Die eerste was die ''Massachusetts Government Act'' (die Wet aangaande die Regering van Massachusetts), waardeur die oktrooi van Massachusetts gewysig en ''town meetings'' (munisipale vergaderings) beperk is. Die tweede wet oor die beheer van die regswese (''Administration of Justice Act'') het bepaal dat alle Britse soldate wat gedagvaar sou word, voor 'n Britse – en nie koloniale – hof moes verskyn. Die derde wet aangaande die Bostonse seehawe het bepaal dat die hawe van Boston gesluit sou bly totdat die Britte skadevergoeding sou ontvang vir die tee wat gedurende die Bostonse Teeparty verniel was (die Britte het hierdie skadevergoeding uiteindelik nooit ontvang nie). Die vierde wet – die ''Quartering Act'' van 1774 – het voorsiening gemaak vir die inkwartiering van Britse soldate, wat die gebied sou kontroleer, in die huise van Bostonse burgers. Die Eerste Kontinentale Kongres het die sogenaamde ''Suffolk Resolves'' (Suffolk-besluite) goedgekeur waardeur die ''Intolerable Acts'' onkonstitusioneel verklaar is en mense is opgeroep om burgermagte te mobiliseer. Massachusetts is verder opgeroep om 'n patriotte-regering te vorm. As 'n reaksie op veral die Wet oor die Regering van Massachusetts het die inwoners van Worcester 'n gewapende brandwag voor die plaaslike geregshof gemobiliseer en Britse magistrate is die toegang geweier. Soortgelyke gebeure het vinnig dwarsoor die kolonies plaasgevind. Britse troepe is vanuit Engeland na die kolonies ontbied, maar toe hulle in Amerika aangekom het, het die hele kolonie Massachusetts – met uitsondering van die besette stad Boston – die Britse beheer oor die plaaslike bewind lankal afgeskud. == Die Slag van Lexington (1775) == [[Beeld:Benjamin_Franklin_-_Join_or_Die.jpg|duimnael|regs|250px|Benjamin Franklin se politieke spotprent ''Join, or Die'' het die dertien kolonies aangemoedig om saam te staan teen die Britse koloniale bewind]] Die [[Slag van Lexington en Concord]] het op 19 April 1775 plaasgevind nadat die Britte 'n regiment gestuur het om in [[Concord, Massachusetts|Concord]] wapens te konfiskeer en rewolusionêre in hegtenis te neem. Dit was die eerste slag van die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog en die nuus oor die gebeure het die dertien kolonies aangevuur om hulle burgermagte te mobiliseer en troepe vir die beleg van Boston te stuur. 'n Tweede slag is op 17 Junie 1775 naby [[Slag van Bunker Hill|Bunker Hill]] geveg. In die laat lente van 1776 het die Amerikaners onder die bevel van George Washington die Britte gedwing om Boston te ontruim. Die hele gebied van die dertien kolonies was nou onder Amerikaanse beheer, en die patriotte was gereed om die onafhanklikheid te verklaar. Alhoewel daar in sommige gebiede nog 'n groter aantal lojaliste was, het hulle in Julie 1776 nêrens meer gesag uitgeoefen nie, terwyl die Britse koninklike amptenare lankal gevlug het.<ref>Miller (1948) bl. 87</ref> Die Tweede Kontinentale Kongres het in 1775 ná die begin van die oorlog vergader. Die kongres het die Kontinentale Leër in die lewe geroep en die ''Olive Branch Petition'' ("Olyftak-petisie") as 'n boodskap van versoening by die Britse Kroon ingehandig. Koning [[George III van die Verenigde Koninkryk|George III]] het egter geweier om die petisie aan te neem en die Proklamasie van Rebellie uitgereik wat optrede teen die "verraaiers" bepleit het. Tot 1783 is daar geen onderhandelinge gevoer nie. == Die verskillende partye: Patriotte, lojaliste en onpartydige setlaars == === Die Patriotte – die rewolusionêres === Die rewolusionêres is destyds ''Patriots'', ''Whigs'', ''Congress-men'' of Amerikaners genoem. Hulle het die hele spektrum van sosiale en ekonomiese klasse omvat, maar was nogtans gekenmerk deur hulle eenstemmigheid dat die regte van Amerikaners verdedig moes word. Ná die oorlog was Patriotte soos George Washington, [[James Madison]], John Adams, [[Alexander Hamilton]] en John Jay baie toegewyd aan republikanisme, maar tegelykertyd ook ywerig om die kolonies in 'n welvarende en magtige nasie te omskep, terwyl Patriotte soos Patrick Henry, Benjamin Franklin en Thomas Jefferson demokratiese asook plattelandse plantasie-elemente verteenwoordig het en eerder 'n soort streekmag met groter politieke gelykheid voorgestaan het. === Lojaliste en onsydige setlaars === Terwyl die presiese syfers onbekend is, beraam geskiedkundiges dat tussen vyftien en 25 persent van die koloniste lojaal aan die Britse Kroon gebly het: hulle het destyds bekend gestaan as "lojaliste", ''Tories'' of ''King's men''. Lojaliste was gewoonlik ouer, minder bereid om ou bande te verbreek en dikwels geassosieer met die Anglikaanse kerk. Baie van hulle was ervare handelaars met sakebetrekkinge dwarsoor die [[Britse Ryk]], soos byvoorbeeld Thomas Hutchinson uit Boston. Onlangse immigrante wat nog nie volledig geamerikaniseer was nie het ook meer daartoe geneig om die Britse koning te ondersteun, soos byvoorbeeld Skotse setlaars in die agterland. Daar is egter merkwaardige voorbeelde van lojaliste wat nie hooggebore mense was nie en dit is onwaarskynlik dat hulle by die skattings oor die totale aantal lojaliste ingesluit is. Amerikaanse Indiane was een van die belangrikste verteenwoordigers van hierdie groep lojaliste; die meeste van hulle het Amerikaanse pleidooie dat hulle in die rewolusionêre oorlog liewer neutraal sou moet bly van die hand gewys, en baie van die Eerste Nasies het die kant van die Britse Ryk gekies. Daar was ook aansporings van albei kante om die steun van plaaslike stamme en hulle hoofde vir die oorlogvoering te verseker. Die stamme wat sterk op die koloniale handel gesteun het, het gewoonlik die kant van die rewolusionêres gekies, alhoewel ook politieke oorwegings 'n rol by hierdie keuse gespeel het. Die bekendste stamhoof wat by die lojaliste aangesluit het was Joseph Brant van die Mohawk-stam, wat strooptogte langs die grens teen afgeleë nedersettings in [[Pennsilvanië]] en New York uitgevoer het totdat 'n Amerikaanse leër onder die bevel van John Sullivan New York in 1779 beveilig het en alle lojale stamme vir eens en altyd na Kanada verdryf het.<ref>Nash, Lawrence (2005): ''Freedom Bound'', in: The Beaver: Canada's History Magazine.[http://www.thebeaver.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040604154009/http://www.thebeaver.ca/ |date= 4 Junie 2004 }} Februarie/Maart 2007, uitgegee deur Kanada se National History Society. bl. 16-23. ISSN 0005-7517</ref> 'n Ander groep wat hulle met die saak van die lojaliste vereenselwig het, maar yl gedokumenteer is, is [[Afrika]]-slawe wat aktief vir die Britse leër gewerf is. Hulle is met beloftes soos vrylating, beskerming vir hulle gesinne en grondskenkings gelok, waarby veral die laasgenoemde belofte dikwels verbreek is. Ná die oorlog het baie van die "swart lojaliste" hulle in [[Nova Scotia]], Bo-Kanada en Neder-Kanada en ander gebiede van die Britse Ryk gevestig, waar van hulle nakomelinge nog steeds bly. [[Beeld:Commonsense.jpg|duimnael|regs|200px|Thomas Paine se pamflet ''Common Sense'']] 'n Minderheid (waarvan die presiese getalle onbekend is) het probeer om tydens die oorlog 'n posisie van neutraliteit in te neem. Baie van hulle het 'n lae profiel gehandhaaf. Die mees uitgesproke neutrale groep, veral in Pennsylvanië, was die Kwakers (of ''Religious Society of Friends''). Toe die patriotte die onafhanklikheid verklaar het, is Kwakers, wat voortgegaan het om met die Britte handel te dryf, daarvan beskuldig dat hulle aanhangers van die Britse bewind sou wees, asook die "aanstokers en skrywers van oproerige publikasies" wat krities teenoor die rewolusionêres se saak gestaan het. Ná die oorlog het die oorgrote meerderheid van lojaliste in Amerika gebly en teruggekeer na hul gewone lewens. Sommige van hulle, soos byvoorbeeld Samuel Seabury, het bekende Amerikaanse leiers geword. Tussen 100&nbsp;000 en 250&nbsp;000 lojaliste het hulle in Kanada, Groot-Brittanje of op die Wes-Indiese Eilande gevestig in een van die grootste migrasies in die geskiedenis. Hulle het sowat vyf persent van die totale bevolking in die kolonies verteenwoordig. Toe die lojaliste die suide van die VSA in 1783 verlaat het, het hulle sowat 75&nbsp;000 van hulle slawe saamgeneem na die Britse Wes-Indies,<ref>Greene & Pole (1994), hoofstuk 20-22</ref> waar hulle nakomelinge sowat 26 jaar vroeër vrygelaat is as hulle Amerikaanse lotgenote. === Klasverskille === In die vroeë 20ste eeu het geskiedkundiges soos J. Franklin Jameson navorsing oor die klassestruktuur van die Patriotte-beweging gedoen en die moontlikheid van 'n klassestryd binne die rewolusionêre gebeure ondersoek. In die laaste vyftig jaar het geskiedkundiges hierdie hipotese meestal laat vaar en die hoë vlak van ideologiese eenheid beklemtoon. Net soos daar welvarende en arm lojaliste was, was ook die Patriotte deur 'n heterogene samestelling gekenmerk waarby die meer welvarendes en hoër opgeleides 'n groter kans op 'n loopbaan as offisiere in die leër gehad het. Ideologiese eise het steeds eerste gekom: die Patriotte het die onafhanklikheid as 'n middel beskou waarmee hulle die Britse onderdrukking en belasting kon afskud en veral hulle eie regte kon herstel. Die meeste kleinboere, ambagsmanne en kleinhandelaars het ook by die Patriotte aangesluit en gelyke politieke regte opgeëis. Hulle was veral in Pennsilvanië suksesvol, maar nie soseer in Nieu-Engeland nie, waar John Adams Thomas Paine se pamflet ''Common Sense'' vanweë sy "absurde demokratiese denkbeelde" aangeval het.<ref>Nash (2005); Resch (2006)</ref> Nogtans was die pamflet met 79 bladsye 'n buitengewone sukses wat deur 'n half miljoen Amerikaners gekoop is.<ref>Goldman, Eric F.: ''Firebrands of the Revolution''. In: National Geographic Magazine, Vol. 146, Nommer 1, Julie 1974, bl. 20</ref> Selfs George Washington, wat aanvanklik terughoudend oor onafhanklikheid gepraat het, was net soos duisende ander koloniste nou oortuig van Paine se voorstelle en het dit ''"sound doctrine and unanswerable reasoning"'' genoem.<ref>Goldman (1974)</ref> == Die rol van vroue == [[Lêer:Abigail Adams by Gilbert Stuart.jpg|regs|duimnael|200px|Abigail Adams, die eggenote van die tweede Amerikaanse president John Adams, was 'n ooggetuie van die rewolusionêre gebeure en het kommentaar daarop gelewer]] Vroue uit alle maatskaplike groepe het op verskillende maniere hulle bydrae tydens die Amerikaanse Rewolusie gelewer. Net soos manne het vroue aan sowel die Britse asook die Amerikaanse kant van die rewolusionêre oorlog deelgeneem en ook Anglo-Amerikaanse, Swart en Indiaanse vroue was verdeel langs Patriotte- en Lojaliste-lyne. Terwyl vroue nie regstreeks by die formele rewolusionêre politieke gebeure betrokke was nie, het selfs gewone huishoudelike take 'n politieke betekenis gekry aangesien die oorlog alle aspekte van die politieke, burgerlike en huishoudelike lewe deurdring het. Patriotte-vroue het saam met hulle mans Britse goedere geboikot, op die Britte gespioeneer, die Amerikaanse leërs gevolg soos hulle marsjeer het en die soldate se wasgoed gewas en vir hulle kos voorberei, geheime boodskappe gebring en – as mans vermom – ook aan gevegte deelgeneem. Maar dit was veral belangrik dat hulle die werk op hulle plase voortgesit het sodat hulle kos aan die leërs en hulle gesinne kon verskaf. Vanweë die boikot van Britse goedere was die aktiewe rol van Amerikaanse vroue baie belangrik – die boikot het immers veral huishoudelike goedere soos tee en lakens geraak. Vroue was genoodsaak om weer hul eie weefstoel te gebruik – 'n vaardigheid wat destyds voor die oorlog al in onbruik verval het. In 1769 het die vroue van Boston 40&nbsp;000 stringe garing vervaardig, terwyl 180 vroue in Middletown (Massachusetts) 20&nbsp;522 jaart se lakens geweef het.<ref>Berkin (2006); Greene & Pole (1994), hoofstuk 41</ref> Die vraagstuk van politieke lojaliteit het soms ook die sosiale weefsel van koloniale Amerikaanse vroue versteur – die besluit van 'n man om sy trou aan die Britse koning te verbreek of om dit te bewaar het op die terrein van gesins-, klas- en vriendskapsbande deurgewerk en vroue van hulle vroeëre gemeenskappe en verbindings afgesny. Die lojaliteit van 'n eggenote teenoor haar man, wat voor die oorlog 'n suiwer privaatsaak was, is nou as 'n politieke daad beskou, veral sodra die mans besluit het om lojaal teenoor Groot-Brittanje te bly. Wettige skeidings, wat skaars in die tyd was, is aan Patriot-vroue toegeken indien hul mans die koning ondersteun het.<ref>Linda Kerber, ''Women of the Republic: Intellect and Ideology in Revolutionary America'' (1997) ch 4, 6; also see Mary Beth Norton, ''Liberty's Daughters: The Revolutionary Experience of American Women'' (1980)</ref> == Die rol van nie-blanke burgers == [[Afro-Amerikaners|Swart Amerikaners]] het die rewolusionêre retoriek as 'n belofte van vryheid en gelykheid begryp. Hierdie hoop is nie bewaarheid nie. Alhoewel sowel die Britse asook die Amerikaanse regering gedurende die oorlog deurgaans vryheid as 'n beloning vir militêre diens belowe het en talle slawe probeer het om hul lewensomstandighede as soldate of ondersteuners te verbeter, het die uitkoms van die oorlog die lewens van sowel vrye swartes asook slawe nouliks verander. Ná die Rewolusie is slawerny in die noordelike deelstate geleidelik afgeskaf, maar in die suide eerder nog uitgebrei. Rasvooroordele het in Amerika algemeen voorgekom. Vir die Indiaanse bevolking was die Amerikaanse Rewolusie allesbehalwe 'n oorlog oor vaderlandsliefde of onafhanklikheid. Baie van die Eerste Nasies wou liewer neutraal bly en het min waarde daaraan geheg om nog 'n keer by 'n Europese konflik betrokke te raak. Nogtans is die meeste van hulle gedwing om kant te kies. Indiaanse dorpe was van die eerste nedersettings wat deur die Patriotte se burgermagte aangeval is en soms het die Amerikaanse magte nie eens omgegee met wie die inwoners eintlik gesimpatiseer het nie. Vir talle Indiaanse vroue het die oorlog veral hul sosiale, gesins- en boerelewe versteur. == Taal == In die tydperk van die Rewolusie het Amerikaners ook begin om die toekoms van die Engelse taal in Amerika in verband met die rewolusionêre gebeure te beskou en om 'n roemryke toekoms vir Amerikaanse Engels te voorspel. Baie mense het teen die einde van die 18de eeu besef dat Engels in Noord-Amerika sedert die stigting van die eerste nedersettings in Jamestown en Plymouth al sy eie kenmerke ontwikkel had. Thomas Jefferson was daarvan oortuig dat Amerikaners meer verdraagsaam sou wees teenoor taalveranderings as mense in Engeland sodat daar in die toekoms na die Amerikaanse taal moontlik nie meer as Engels sou verwys word nie. Dr. John Witherspoon, die Skotse president van die [[Universiteit van Princeton|Princeton-universiteit]], het in 'n reeks opstelle oor die Engelse taal in Noord-Amerika, wat hy in 1781 vir die ''Pennsylvania Journal'' geskryf het, reeds na die eenvormigheid van die Amerikaanse taal verwys en dit moontlik geag dat Amerikaanse Engels sy bande met die taal van Engeland sou verbreek en sy eie standaardtaal begin ontwikkel. {{cquote|''Being entirely separated from Britain, we shall find some centre or standard of our own, and not be subject to the inhabitants of that island, either in receiving new ways of speaking or rejecting the old.''<ref>Baugh, Albert C. en Thomas Cable: ''A History of the English Language. Third Edition''. Londen. Guild Publishing 1986, bl. 355-356</ref>}} Daar was konsensus dat hierdie nuwe standaardtaal nie per ongeluk sou geskep word nie. 'n Leser, wat sy kommentaar in 1774 in die ''Royal American Magazine'' as ''An American'' onderteken het, het 'n goeie indruk van sy rewolusionêre ywer gegee toe hy geskryf het dat die Engelse taal in die afgelope eeu in Brittanje aansienlik verbeter is, maar {{cquote|''its highest perfection, with every other branch of human knowledge, is perhaps reserved for this Land of light and freedom''<ref>Matthews, Albert (red.): ''Transcripts of the Colonial Society of Massachusetts'', XIV, bl. 263-64. Herdrukte uitgawe in Mathews, Mitford M.: ''The Beginnings of American English''. Chicago: University of Chicago Press 1931, bl. 40-41</ref>}} Die skrywer was moontlik John Adams, die latere president, aangesien hy enkele jare later 'n vergelykbare voorstel in 'n brief aan die President van die Amerikaanse Kongres gemaak het. Die brief is op 5 September 1780 in Amsterdam geskryf.<ref>Baugh/Cable (1986), bl. 356</ref> Adams verwys in die brief na die belangrikheid van "welsprekendheid en taal" in 'n republiek en voer voorbeelde soos Frankryk, Spanje en Italië aan wat almal Taalakademies in die lewe geroep het om hul tale te ontwikkel en te verbeter. Daarnaas voorspel hy ook 'n groot toekoms vir die Engelse taal: {{cquote|''...English is destined to be in the next and succeeding centuries more generally the language of the world than Latin or French is in the present age. The reason of this is obvious, because the increasing population in America, and their universal connection and correspondence with all nations will, aided by the influence of England in the world, whether great or small, force their language into general use, in spite of all the obstacles that may be thrown in their way, if any such there should be.''.<ref>Mitford M. Matthews: ''The Beginnings of American English''. Chicago: Chicago University Press 1931, bl. 42-43</ref>}} Voor die Onafhanklikheidsverklaring en die Rewolusionêre Oorlog is die meeste boeke en gedagtes uit Europa ingevoer en die grootheid van die Engelse literatuur en opvoedkunde is nooit bevraagteken nie. Maar as gevolg van die politieke onafhanklikheid en die vryheidsoorlog teen Groot-Brittanje het die Amerikaners se houding teenoor Engeland en sy kultuur vinnig verander. Dit was nou 'n regverdiging vir die afkeer teen alles wat van Engelse oorsprong was en die begin van 'n nuwe Amerikaanse patriotisme wat die nuwe onafhanklike konfederasie ook as die bakermat van 'n nuwe beskawing beskou het wat drasties van die Europese model sou verskil. [[Noah Webster]] (1758–1843), 'n boorling van Hartford, [[Connecticut]], was een van die vurigste voorstanders van hierdie nuwe patriotisme. Ná sy studie van regswetenskappe aan die Yale-universiteit het hy moeilikhede ondervind om sy brood as advokaat te verdien en Webster het hom noodgedwonge as 'n onderwyser bekwaam. Die gehalte van die skoolboeke wat destyds uit Engeland ingevoer is, was dikwels onbevredigend en vanweë die Rewolusionêre Oorlog was daar ook 'n ernstige tekort aan opvoedkundige werke. Webster het derhalwe begin om drie grondleggende skoolboeke vir die voorsiening van onderwys in Engels saam te stel: 'n spelboek, 'n grammatika en 'n boek met leesoefeninge wat in die jare 1783, 1784 en 1785 onder die titel ''A Grammatical Institute of the English Language'' verskyn het. Hulle was die eerste boeke van hul soort in Amerika en hulle was 'n groot sukses: binne eenhonderd jaar is daar na ramings sowat 80 miljoen eksemplare verkoop.<ref>Baugh/Cable (1986), bl. 358</ref> Die boeke, wat vir Webster 'n beskeie inkomste van een sent per eksemplaar besorg het, het in die volgende dekades 'n buitengewoon groot invloed op die Engelse taal in Amerika uitgeoefen, terwyl Webster hom aan verdere projekte in verband met die Engelse taalkunde toegewy het. Die klein woordeboek of ''Dictionary'' wat in 1806 vrygestel is, was net die voorloper van sy grootste werk, ''An American Dictionary of the English Language'', wat in 1828 in twee kwartoformaat-boekdele verskyn het en waarmee hy die gedagte van 'n onafhanklike Amerikaanse probeer bevorder het. Met al sy werke het Webster op sy hoofdoel gekonsentreer: om die bewys te lewer dat Amerikaanse Engels duidelik van die taal van die Britse Eilande verskil het en lankal besig was om homself onafhanklik van Europese invloede te ontwikkel. In die voorwoord tot sy ''Dissertations on the English Language, with Notes Historical and Critical'' (1789) skryf Webster {{cquote|''As an independent nation our honor requires us to have a system of our own, in language as well as government. Great Britain, whose children we are, should no longer be ''our'' standard; for the taste of her writers is already corrupted, and her language on the decline. But if it were not so, she is at too great a distance to be our model, and to instruct us in the principles of our own tongue''.<ref name="bc359">Baugh/Cable (1986), bl. 359</ref>}} Die onafhanklikheid van Groot-Brittanje was nie die enigste gedagte waarin mense destyds belang gestel het nie: in 1789 het mans soos Webster ook die dringende behoefte besef om die dertien kolonies in 'n verenigde nasie saam te smelt. Webster het op 'n spellinghervorming aangedring om 'n eie Amerikaanse ortografie te skep wat duidelik van dié van Engeland sou verskil en beweer ''that such an event is an object of vast political consequence''. Webster het dit só gestel: {{cquote|''...national language is a band of national union. Every engine should be employed to render the people of this country ''national''; to call their attachments home to their own country; and to inspire them with the pride of national character''.<ref name="bc359" />}} Nadat hy een jaar in Engeland gebly het, het Webster 'n meer gematigde houding ingeneem, maar die voorwoord tot sy ''American Dictionary'' weerspieël die siening wat hy steeds gepropageer het: {{cquote|''It is not only important, but, in a degree necessary, that the people of this country should have an ''American Dictionary'' of the English Language; for, although the body of the language is the same as in England, and it is desirable to perpetuate that sameness, yet some differences must exist. Language is the expression of ideas; and if the people of our country cannot preserve an identity of ideas, they cannot retain an identity of language. Now an identity of ideas depends materially upon a sameness of things or objects with which the peoples of the two countries are conversant. But in no two portions of the earth, remote from each other, can such identity be found. Even physical objects must be different. But the principal differences between the people of this country and of all others, arise from different forms of government, different laws, institutions and customs... the institutions in this country which are new and peculiar, give rise to new terms, unknown to the people of England... No person in this country will be satisfied with the English definitions of the words congress, senate and assembly, court &c. for although these are words used in England, yet they are applied in this country to express ideas which they do not express in that country.''<ref>Baugh/Cable (1986), bl. 360</ref>}} == Die skepping van nuwe grondwette == In die somer van 1776 het die Patriotte die gesag oor die hele gebied van die Amerikaanse kolonies en hul bevolking uitgeoefen en die Lojaliste was magteloos. In alle dertien state was die regerings omvergewerp, die geregshowe gesluit en die Britse agente en goewerneurs uit hulle huise verdryf. Daar was nou verkose konvensies en "wetgewende vergaderings" wat buite enige wetlike raamwerk gestaan het en sodoende 'n behoefte aan nuwe grondwette vir elke deelstaat wat die voormalige koninklike oktrooie sou vervang. Die deelstate was immers nie langer kolonies nie.<ref>Nevins (1927); Greene & Pole (1994) hoofstuk 29</ref> Op 5 Januarie 1776, ses maande voor die ondertekening van die Onafhanklikheidsverklaring, het [[New Hampshire]] die eerste grondwet bekragtig. In Mei 1776 het die Kongres besluit om alle vorme van koninklike gesag en owerhede deur plaaslik geskepte outoriteite te vervang. Virginië, [[Suid-Carolina]] en [[New Jersey]] het hul grondwette nog voor 4 Julie saamgestel. [[Rhode Island]] en Connecticut het sommer net hul bestaande koninklike oktrooie geneem en alle verwysing na die Britse Kroon geskrap.<ref>Nevins (1927)</ref> Naas die besluitneming oor die nuwe regeringsvorm was die deelstate genoodsaak om vooraf te bepaal hoe die konstitusionele vergaderings gekies sou word en op watter manier die ontwerpe vir nuwe grondwette bekragtig sou word. In state waar die welvarendes die kontrole oor die proses uitgeoefen het, soos in [[Maryland]], Virginië, [[Delaware]], New York en Massachusetts, is grondwette met die volgende kenmerke bekragtig: * Die uitoefening en omvang van die stemreg was aan besit gekoppel en net welvarendes kon politieke ampte beklee (alhoewel New York en Maryland die voorvereistes ten opsigte van besit verlaag het).<ref>Nevins (1927); Greene & Pole (1994), hoofstuk 29</ref> * Die deelstate het nou oor parlementêre tweekamerstelsels beskik, waarby die laerhuis die politieke kontrole oor die hoërhuis uitgeoefen het. * Die goewerneurs het oor groot politiese gesag beskik, waaronder 'n vetoreg ten opsigte van die wetgewende gesag van die parlement en groot bevoegdhede ten opsigte van die benoeming van staatsamptenare. * Daar was geen beperkings op die aantal regeringsampte wat 'n individu mog beklee nie. * Godsdienste, wat deur state ingevoer is, is ook deur die nuwe grondwette amptelik erken. In deelstate waar ook minder welvarendes groot invloed op die konstitusionele proses uitgeoefen het, soos in Pennsilvanië, New Jersey en New Hampshire, is grondwette bekragtig wat * die algemene stemreg vir blanke mans erken het of slegs 'n klein besit vereis om stemreg te kry of 'n politieke amp te beklee (New Jersey het die stemreg ook aan sommige welvarende weduwees verleen – 'n besluit wat 25 jaar later herroep is); * sterk parlementêre eenkamerstelsels behels het; * minder gesag aan goewerneurs gegee het (hulle het nie oor 'n vetoreg beskik nie en min invloed op politieke benoemings uitgeoefen); en * individue verbied het om meer as een regeringsamp te beklee. In state waar konserwatiewe of radikale politici die opperhand gehad het, het die minder invloedryke opposisie nie altyd die nuwe grondwet aanvaar sonder om besware aan te teken nie. Die radikale tendense in Pennsilvanië se grondwet het slegs veertien jaar bestaan. In 1790 het die konserwatiewes 'n meerderheid in die wetgewende vergadering behaal, 'n nuwe konstitusionele vergadering byeengeroep en die bestaande grondwet gewysig. Die nuwe teks het die algemene stemreg vir blanke mans duidelik beperk, die goewerneur van 'n vetoreg en groot invloed op die proses van politieke benoemings voorsien en 'n hoërhuis met voorregte vir welvarende kandidate naas die laerhuis ingevoer. Thomas Paine het die grondwet as onwaardig vir Amerika beskryf.<ref>Wood (1992)</ref> == Militêre oorwinning en onafhanklikheid == Die militêre gebeure was in 1775 op Boston gekonsentreer. Die stad was 'n Britse basis, maar omsingel deur Amerikaanse burgermagte uit nabygeleë kolonies. Die Kongres het George Washington as opperbevelvoerder gekies en hy het die Britse troepe gedwing om die stad in Maart 1776 te ontruim. Op hierdie tydstip het die Patriotte feitlik die beheer oor alle dertien kolonies uitgeoefen en was nou klaar om die onafhanklikheid te proklameer.<ref>Mackesy (1992)</ref> Op 10 Januarie 1776 het Thomas Paine sy politieke pamflet met die titel ''Common Sense'' gepubliseer waarin hy vir republikanisme en onafhanklikheid van Groot-Brittanje as die enigste oplossing vir die Amerikaans-Britse geskille bepleit het.<ref>Greene en Poole (1994), hoofstuk 26</ref> Op 2 Julie 1776 is die Verenigde State se Onafhanklikheidsverklaring deur die Tweede Kontinentale Kongres bekragtig en twee dae later, op 4 Julie, onderteken. Die laasgenoemde datum word nog steeds as die Amerikaanse Onafhanklikheidsdag gevier. Die oorlog met Brittanje het al in April 1775 uitgebreek en die kolonies het aanvanklik gepoog om 'n wedersydse aanvaarbare vredesooreenkoms met Brittanje te bereik. Nou was almal ten gunste van die onafhanklikheidsverklaring.<ref>Greene en Pole (1994), hoofstuk 27</ref> Die ''Articles of Confederation and Perpetual Union'', wat algemeen as die ''Articles of Confederation'' bekend staan, was die eerste regeringsdokument van die Verenigde State wat die kolonies in 'n losse konfederasie van soewereine state verenig het. Die Tweede Kontinentale Kongres het die ''Articles'' in November [[1777]] aangeneem, alhoewel hulle eers drie jaar later formeel bekragtig is.<ref>Greene en Pole (1994), hoofstuk 30</ref> == Oorlog == === Die Britte keer terug: 1776–1777 === In Augustus 1776 het die Britse owerhede versterkings na die front gestuur en die jong Amerikaanse Kontinentale Leër is in die Slag van Long Island in die hewigste gevegte van die onafhanklikheidsoorlog verwikkel. Die Britse troepe het uiteindelik New York Stad ingeneem en byna daarin geslaag om generaal Washington gevange te neem. Die stad was tot 1783 deur die Britte beset en is tot hulle politieke en militêre hoofbasis uitgebou. Ook New Jersey het deel uitgemaak van die Britse magsgebied, maar Washington het die [[Delawarerivier]] oorgesteek en die plaaslike Britse troepe met sy verrassingsaanval in die slae van [[Slag van Trenton|Trenton]] en [[Slag van Princeton|Princeton]] verslaan. Die Amerikaanse herowering van New Jersey het nuwe asem in die Patriotte se rewolusionêre saak ingeblaas. [[Beeld:BattleofMonmouth.jpg|duimnael|regs|250px|Generaal Washington in die Slag van Monmouth]] Die Britte het in 1777 twee ongekoördineerde aanvalle op die Amerikaners uitgevoer. Britse troepe uit New York Stad het 'n oorwinning oor Washington behaal en die nasionale hoofstad Philadelphia verower. Met 'n gelyktydige aanval het 'n tweede Britse leër uit Kanada in die Verenigde State ingeval om Nieu-Engeland van die res van die land af te sny. Die leër is egter in Oktober 1777 in [[Slag van Saratoga|Saratoga]] (deelstaat New York) deur Amerikaanse troepe omsingel en gevange geneem. Die Amerikaanse oorwinning het die Franse aangemoedig om amptelik by die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog betrokke te raak en danksy die onderhandelinge met Benjamin Franklin het Frankryk vroeg in 1778 'n permanente militêre bondgenoot van die Amerikaners geword. Later het ook Spanje (1779) en [[Nederland]] by die koalisie aangesluit. Die Britte was nou gedwing om sonder bondgenote teen 'n magtige koalisie te veg en moes daarnaas ook 'n Atlantiese seeblokkade omseil. Die Amerikaanse slagvelde het sodoende slegs een front in Brittanje se oorlog verteenwoordig.<ref name="mac">Mackesy (1992), Higginbotham (1983)</ref> As gevolg van die vyandelike koalisie en die steeds verslegtende militêre situasie het die Britse bevelhebber, sir Henry Clinton, Philadelphia ontruim om die troepe in New York Stad te versterk. Op hul terugtog is die Britse troepe deur generaal Washington aangeval. Die Slag van Monmouth was die laaste groot geveg in die noordelike deelstate en die Britte het uiteindelik daarin geslaag om na New York Stad terug te wyk. Terwyl Britte en Amerikaners mekaar in die noorde pat gesit het, het die fokus van die militêre gebeure na die suide verskuif.<ref name="mac" /> === Die Britse aanval op die suide: 1778–1783 === [[Lêer:Yorktown80.JPG|duimnael|regs|250px|Die beleg van Yorktown het met die oorgawe van 'n Britse leër geëindig en die weg gebaan vir die einde van die Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog]] In laat Desember 1778 het die Britte Savannah in [[Georgia]] ingeneem en begin om verder noordwaarts na Suid-Carolina te marsjeer. Die Patriotte se oorwinning in die Slag van Kettle Creek (Georgia) het die noorde van Georgia van 'n besetting gespaar. Die Britte het vervolgens Charleston in Suid-Carolina ingeneem en 'n netwerk van forte in die binneland opgerig – veral in die hoop dat die Lojaliste bereid sou wees om vir die Britse Kroon te veg. Desondanks het slegs 'n kleiner aantal Lojaliste by die Britse troepe aangesluit en die soldate was dus gedwing om ondanks die aanhoudende gevegte met Amerikaners na [[Noord-Carolina]] en Virginia te marsjeer waar hulle op 'n reddingsaksie van die [[Britse Vloot]] vertrou het. Die Vloot is egter deur Franse oorlogskepe verniel. Die Britse troepe onder die bevel van generaal Cornwallis het gevolglik in Yorktown, Virginië vasgesit en was ná 'n gemeenskaplike Frans-Amerikaanse aanval in Oktober 1781 gedwing om te [[kapituleer]]. Generaal Washington het sodoende die Britte se hoofleër uitgeskakel en alhoewel die Britse koning George III vasbeslote was om met die oorlog voort te gaan, het sy aanhangers in die parlement 'n neerlaag gely sodat die oorlog in Noord-Amerika tot 'n einde gekom het.<ref>Mackesy (1992), Higginbotham (1983)</ref> Die laaste seegeveg het op [[10 Maart]] [[1783]] voor die kus van Kaap Canaveral plaasgevind toe drie Britse oorlogskepe onder leiding van die ''HMS Sybil'' geprobeer het om die Kontinentale Leër se soldy te roof. Hulle is deur kaptein John Barry en sy bemanning verslaan. === Rewolusie en verraad === Die Engelse koning het gewapende Amerikaners in Augustus 1775 tot verraaiers teen die Kroon verklaar. Aanvanklik het die Britse owerhede begin om Amerikaanse gevangenes soos gewone kriminele te behandel. Hulle het in die tronk beland en voorbereidings is getref om hulle weens hoogverraad aan te kla. Veral lord Germain en lord Sandwich het hierop aangedring. Baie Amerikaanse krygsgevangenes wat na die [[Slag van Bunker Hill]] deur die Britte aangehou is, het blykbaar ook verwag dat hulle gehang sou word. Die Britse regering het egter geskroom om met die aanklagtes van verraad en teregstellings voort te gaan. Daar was immers tienduisende Lojaliste in die Amerikaanse magsgebied wat moontlik deur die Amerikaners van verraad beskuldig sou word. Die Britse strategie het dus daarop gefokus om hierdie Lojaliste as pionne in 'n politieke skaakspel te gebruik. Ná die kapitulasie in Saratoga in 1777 was daar duisende Britse gevangenes in Amerikaanse hande wat doelbewus as gyselaars aangehou is. In 1782 is alle Amerikaners in Britse hande deur 'n parlementsbesluit amptelik as krygsgevangenes erken, en ná die Rewolusionêre oorlog het Britte en Amerikaners hul oorlewende gevangenes uitgeruil.<ref>Miller, John C.: ''Triumph of Freedom, 1775–1783''. Boston: Little,Brown and Company 1948, bl. 166</ref> == Vredesverdrag == In die vredesverdrag met Groot-Brittanje, wat as die Vrede van Parys bekend staan, is alle gebiede noord van die Mississippirivier en suid van die [[Groot Mere]] aan die Verenigde State oorgedra, alhoewel [[Florida]] nie by hierdie reëling ingesluit is nie (die Britte het op 3 September 1783 'n afsonderlike ooreenkoms met Spanje gesluit waarvolgens Groot-Brittanje Florida weer aan die Spanjaarde afgestaan het). Die Eerste Nasies, wat die betrokke gebiede bewoon het, was by die ondertekening van die vredesverdrag nie verteenwoordig nie en het dit tot teen hulle militêre neerlaag teen Amerikaanse troepe ook nie erken nie. Kwessies in verband met grense en skuldlaste is eers in die sogenaamde Jay-ooreenkoms van 1795 aangespreek.<ref>Miller (1948), bl. 616-48</ref> == Nasleep van die Rewolusie == Die Britse neerlaag het vir sowat vyf persent van die Amerikaanse bevolking ballingskap in die buiteland beteken. 'n Geskatte 100&nbsp;000 ''United Empire Loyalists'' het die nuutgestigte republiek verlaat en hulle merendeels in die oorgeblewe Britse kolonies in Noord-Amerika gevestig, soos byvoorbeeld die Provinsie Quebec. Die Amerikaanse lojaliste-setlaars was veral gekonsentreer in die sogenaamde ''Eastern Townships'' (tans [[Estrie]]) van Quebec, op die [[Prins-Edward-eiland]] en in [[Nova Scotia]]. Brittanje het die nuwe kolonies van Bo-Kanada (tans [[Ontario]]) en [[Nieu-Brunswick]] met die oog op hierdie setlaars gestig.<ref>Van Tine (1902)</ref> === Wêreldwye invloed === Die Rewolusie het sy aanvang in deelstate sonder oorgeërfde stand of posisie geneem – ondanks die mislukte pogings van die sogenaamde Geselskap van die Cincinnati (''Society of the Cincinnati'') om 'n sodanige klasverdeling te skep. Ná die Rewolusie het 'n suiwer demokratiese politiek – volgens die oortuigings van byvoorbeeld Matthew Lyon – moontlik geword, ten spyte van die teenkanting en ontsteltenis van die Federaliste-party.<ref>Wood: ''Radicalism'', bl. 278-79</ref> Die regte van die volk is in die deelstate se nuwe grondwette verskans en het die algemene aanvaarding van die kernwaardes van die Amerikaanse republikanisme bevorder: vryheid, individuele regte, gelykheid en afkeuring van korrupsie. Die grootste uitdaging vir die ou maatskaplike orde in Europa was die afkeuring van oorgeërfde politieke mag en die demokratiese gedagte dat die regering die toestemming van die geregeerdes nodig het. Die voorbeeld van die eerste geslaagde rewolusie teen 'n Europese koloniale ryk het 'n model vir baie ander koloniale volke geskep wat besef het dat hulle eweneens die juk van vreemde oorheersing sou kon verbreek om selfregerende nasies te word.<ref>Palmer (1959)</ref> [[Marokko]] was die eerste land wat in 1777 die Verenigde State van Amerika se onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk erken het. Tien jaar later het die twee lande die Marokkaans-Amerikaanse Vriendskapsverdrag onderteken. Friesland, een van die sewe Verenigde Provinsies van die Republiek der Nederlande, was die tweede land wat die Amerikaanse onafhanklikheid op 26 Februarie 1782 erken het. Die State-Generaal van die Republiek der Nederlande het hierdie voorbeeld op 19 April 1782 gevolg en John Adams is tot die eerste Amerikaanse ambassadeur in [[Den Haag]] benoem.<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/Athens/Atrium/6641/fry_usa.htm |title=''Frisians first to recognize USA! (Na aanleiding van 'n artikel van Kerst Huisman wat op 29 Desember 1999 in die dagblad ''Leeuwarder Courant'' gepubliseer is)'' |access-date=19 Oktober 2008 |archive-date=19 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019013752/http://www.geocities.com/Athens/Atrium/6641/fry_usa.htm |url-status=live }}</ref> Die Amerikaanse Rewolusie was die eerste in die reeks Atlantiese Rewolusies wat deur die Franse Rewolusie, die Haïtiaanse Rewolusie en [[Simón Bolívar]] se Latyns-Amerikaanse Vryheidsoorloë voortgesit is. Die politieke nabewings het ook [[Ierland]] geraak en die aanleiding tot die Ierse Opstand van die jaar 1798 gegee. Die Amerikaanse Rewolusie het daarnaas ook invloed op die politieke gebeure in die Pools-Litause Koninkryk en Nederland uitgeoefen.<ref>Palmer (1959), Greene & Pole (1994), hoofstukke 53-55</ref> Die Rewolusie het 'n regstreekse impak op Groot-Brittanje, Ierland, Nederland en Frankryk gehad. Baie Britse en Ierse lede van die Whig-party het hulle ten gunste van die Amerikaanse saak uitgespreek. Naas die Nederlandse opstand teen die einde van die 16de eeu en die [[Engelse Burgeroorlog]] in die 17de eeu, was die Amerikaanse Rewolusie een van die eerste lesse wat Europeërs vir die omverwerping van 'n ou bewind kon leer, soos byvoorbeeld vir Marquis de Lafayette, wat later in die tydperk van die Franse Rewolusie op politieke gebied aktief geraak het. Die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring het die Franse Verklaring van Mense- en Burgerregte beïnvloed.<ref>Palmer (1959); Greene & Pole (1994), hoofstukke 49-52; [http://chnm.gmu.edu/revolution/chap3a.html ''Die Verligting en Menseregte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115151015/http://chnm.gmu.edu/revolution/chap3a.html |date=15 November 2010 }}</ref> Die Noord-Amerikaanse state se nuutgevonde onafhanklikheid van die Britse Ryk het egter ook daartoe gelei dat die slawerny in die Verenigde State tot 1865 voortbestaan het en sodoende eers 32 jaar ná sy afskaffing in alle Britse kolonies onwettig verklaar is. Ook die Eerste Nasies het 'n duur prys betaal: hulle is gedurende die Britse bewind deur die owerhede beskerm, maar in die nuutgestigte Verenigde State is ooreenkomste wat met hulle gesluit is, dikwels verbreek; hulle is van hul regte en uiteindelik ook van hul land ontneem. === Interpretasies === Die akademiese wêreld verskil ten opsigte van die uitwerkings van die Amerikaanse Rewolusie. Die breë spektrum van menings strek van 'n ouer sienswyse waarvolgens die Amerikaanse Rewolusie hoegenaamd nie as "rewolusionêr" beskou kan word nie, geen radikale omwenteling van die koloniale samelewing teweeggebring het nie en eintlik slegs 'n veraf bewind deur 'n plaaslike regering vervang het<ref>{{Cite web |url=http://www.historycooperative.org/journals/ahr/105.1/ah000093.html |title=Greene, Jack in: ''The American Historical Review – The American Revolution Section 25'' |access-date=25 Mei 2012 |archive-date=25 Mei 2012 |archive-url=https://archive.is/20120525184607/www.historycooperative.org/journals/ahr/105.1/ah000093.html |url-status=live }}</ref> tot onlangse standpunte wat oorspronklik onder meer deur geskiedkundiges soos Bernard Bailyn, Gordon S. Wood en Edward Morgan ingeneem is en die Amerikaanse Rewolusie as 'n unieke en radikale gebeurtenis beskou wat ingrypende veranderings meegebring en groot uitwerkings op die wêreldpolitiek gehad het en op die groeiende aanvaarding van die republikeinse beginsels gegrond was soos die natuurlike menseregte en 'n regstelsel en wetgewing wat deur die mense self verkies is.<ref>Wood (2003)</ref> === Staatskuld === Die Amerikaanse staatskuld ná die Rewolusie het in drie kategorieë geval. Die eerste was $11 miljoen se buitelandse lenings wat gedurende die Rewolusie veral deur Frankryk toegestaan is. Die tweede en derde kategorie van elkeen sowat $24 miljoen, was lenings wat deur Amerikaanse burgers aan die federale en die regerings van deelstate toegestaan is; burgers het dikwels voedsel, perde en ander voorrade aan die Rewolusionêre troepe verkoop. Die Amerikaanse Kongres het saamgestem dat die buitelandse skuldlas deur die vermoë en gesag van die nuwe regering afbetaal sou kan word. Ander skuldlaste het uit sogenaamde belowende note bestaan wat tydens die Rewolusionêre Oorlog aan soldate, handelaars en boere uitgereik is wat hierdie betaalmiddele op die premis aanvaar het dat die nuwe grondwet 'n regering sou skep wat hierdie skulde uiteindelik sou betaal. Die totale oorlogskoste van die deelstate het $114 miljoen beloop, terwyl die federale regering $37 miljoen gespandeer het.<ref>Jensen: ''The New Nation: A History of the United States During the Confederation, 1781–1789.'' New York, NY: Alfred A. Knopf 1950, bl. 379</ref> Die Kongres het die skuldlas van die deelstate saam met die binne- en buitelandse skulde in 'n nasionale skuldlas omgeskep wat altesaam $80 miljoen beloop het. Aan die leners is die nominale waarde van hul skuldbriewe terugbetaal as 'n saak van nasionale eer, maar ook om die kredietwaardigheid van die nuwe nasie te bevestig. === Herdenking === [[Lêer:American revolution bicentennial.svg|duimnael|Kenteken van die 200-jaarviering van die Amerikaanse Rewolusie]] [[Lêer:George Washington HQ Valley Forge.jpg|duimnael|George Washington se hoofkwartier in Valley Forge, Pennsilvanië]] Die Amerikaanse Rewolusie neem 'n sentrale plek in die historiese geheue van Amerikaners in.<ref>Michael Kammen: ''A Season of Youth: The American Revolution and the Historical Imagination'' (1978); Kammen: ''Mystic Chords of Memory: The Transformation of Tradition in American Culture'' (1991)</ref> As die Amerikaanse nasie se stigtingsverhaal word dit nie net as leerstof in skole behandel nie, maar ook met 'n groot aantal monumente herdenk. Die vierde dag van Julie, ''Fourth of July'', is een van die belangrikste openbare waarnemings- en vakansiedae in die Verenigde State. Naas Bunker Hill was Mount Vernon, George Washington se landgoed naby [[Washington, D.C.]], een van die eerste nasionale mekkas vir belangstellende toeriste wat in die 1850's reeds jaarliks tienduisend besoekers gelok het.<ref>Jean B. Lee: "Historical Memory, Sectional Strife, and the American Mecca: Mount Vernon, 1783-1853," ''Virginia Magazine of History and Biography'' (2001), jaargang 109, nommer 3, bl. 255-300 ] [http://www.jstor.org/stable/4249931 in JSTOR]</ref> In die tydperk tussen 1845 en 1860 is Boston se Unitariese predikant Theodore Parker, 'n bekende redenaar en aktivis wat hom vir die afskaffing van slawerny beywer het, in sy politieke stryd deur die voorbeeld van sy grootvader, kaptein John Parker, gemotiveer. Parker was die kommandeur van die ''Minutemen'' tydens die Britse aanval in Lexington op 19 April 1775. Terwyl ook ander teenstanders van slawerny die Amerikaanse rewolusionêre tradisies in hulle redenering aangevoer het, het Parker as "'n dapper seun van die Amerikaanse Rewolusie" na sy persoonlike verbintenis met die onafhanklikheidsstryd verwys. Hy het die radikalisme van die Amerikaanse Rewolusie beklemtoon, net soos die belangrike bydraes van swart rewolusionêres. Sodoende het hy sy steun aan John Brown se gewelddadige optrede in die stryd teen slawerny verleen. Parker se retoriek is gedeeltelik oorgeneem deur Abraham en Martin Luther King Jr.<ref>Paul E. Teed: "'Brave Man's Child': ''Theodore Parker and the Memory of the American Revolution''. In: " ''Historical Journal of Massachusetts'' (2001), jaargang 29, nommer 2, bl. 170-191</ref> Jonathan B. Crider het in 'n artikel oor die Amerikaanse Burgeroorlog verduidelik hoe redakteurs en redenaars uit sowel die Noorde asook die Suide in die 1850's daarop aanspraak gemaak het dat hul streek as die ware bewaarder van die rewolusionêre tradisies van 1776 was, soos uit die gebruik van rewolusionêre simboliek in hul retoriek blyk.<ref>Jonathan B. Crider: "De Bow's Revolution: The Memory of the American Revolution in the Politics of the Sectional Crisis, 1850-1861". In: ''American Nineteenth Century History'' (2009), jaargang 10, nommer 3, bl. 317–332</ref> David Ryan het opgemerk dat die Amerikaanse Rewolusie se 200-jaarviering net een jaar na die vernederende nederlaag in die Viëtnam-oorlog in 1975 gehou is toe Amerikaanse magte dié Suidoos-Asiatiese land moes ontruim. Die destydse Ford-administrasie het onderwerpe soos hernuwing en hergeboorte beklemtoon en dit verbind met 'n herstel van tradisionele waardes toe hulle 'n nostalgiese terugblik na die gebeure van 1776 gebied het waardeur die onafhanklikheidsstryd as 'n tydlose gebeure voorgestel is.<ref>David Ryan: "Re-enacting Independence through Nostalgia – The 1976 US Bicentennial after the Vietnam War. In: " ''Forum for Inter-American Research'' (2012), jaargang 5, nommer 3, bl. 26–48</ref> Catherine L. Albanese het aangevoer dat die Rewolusie die hoofbron vir 'n soort nie-denominasionele Amerikaanse burgerlike godsdiens geword het waardeur patriotisme net soos die herdenking en betekenis van die nasie se geboorte sindsdien gevorm is.<ref>Catherine L. Albanese: ''Sons of the Fathers: The Civil Religion of the American Revolution'' (1977)</ref> Sy verduidelik dat in die Amerikaanse Rewolusie – anders as in die Burgeroorlog – nie spesifieke veldslae sentraal staan nie, maar eerder bepaalde gebeure en persone wat as ikone vir sekere waardes (of ondeugde) gevier word. Volgens haar het die Rewolusie sodoende 'n Moses-agtige leier soos George Washington,<ref>Robert P. Hay: ''George Washington: American Moses''. In: ''American Quarterly'' (1969), jaargang 21, nommer 4, bl. 780-791</ref> profete (Thomas Jefferson en Tom Paine) en martelaars (die slagoffers van die Boston-slagting en Nathan Hale) opgelewer, net soos duiwels (Benedict Arnold), nasionale heiligdomme (Valley Forge en Bunker Hill), rituele (die Boston-teepartytjie), embleme (die nuwe vlag), heilige feesdae (4 Julie) en heilige geskrifte waarin elke sin noukeurig bestudeer en in hedendaagse regsake toegepas word (die Onafhanklikheidsverklaring, die Grondwet en die Handves van Regte of ''Bill of Rights''). == Notas == * {{Vertaling/Verwysing|en|American Revolution|vertaaldatum=2007}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{CommonsKategorie|American Revolution}} * Greene, Jack P. en J. R. Pole (uitgewers): ''The Blackwell Encyclopedia of the American Revolution'' (1994), 845 bl.; behandel veral die politieke gedagtes; hersiene uitgawe (2004) onder die titel ''A Companion to the American Revolution'' * Mackesy, Piers: ''The War for America: 1775–1783'' (1992), Britse militêre studie. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55002630 Aanlyn beskikbaar] * Miller, John C. ''Origins of the American Revolution'' (1943) [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=493014 Aanlyn beskikbaar] * Miller, John C. ''Triumph of Freedom, 1775–1783'' (1948) [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14559136 Aanlyn beskikbaar] * Toth, Charles. W.: ''Liberté, Egalité, Fraternité: The American Revolution & the European Response''. Albany, NY: Whitston Publishing Company 1989 * Wêreldspektrum: Volume 1: ''Amerikaanse Revolusie''. 1983 Ensiklopedie Afrikana (Edms) Bpk. * Wood, Gordon S.: ''The American Revolution: A History'' (2003), beknopte oorsig === Algemene oorsig oor die Amerikaanse Rewolusie en die Rewolusionêre Oorlog === * Higginbotham, Don: ''The War of American Independence: Military Attitudes, Policies, and Practice, 1763–1789'' (1983) Aanlyn beskikbaar in die ''ACLS History E-book Project''. Omvattende werk oor die militêre en ander aspekte van die Rewolusionêre Oorlog * Jensen, Merrill: ''The Founding of a Nation: A History of the American Revolution 1763–1776'' Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company 2004. === Gespesialiseerde studies === * Berkin, Carol.Revolutionary Mothers:'' Women in the Struggle for America's Independence'' (2006) * Nash, Gary B.: ''The Unknown American Revolution: The Unruly Birth of Democracy and the Struggle to Create America''. (2005). {{ISBN|0-670-03420-7}} * Van Tyne, Claude Halstead: ''American Loyalists: The Loyalists in the American Revolution'' (1902) {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse Rewolusie| ]] 0xyef89h1re0n8olnk7k21ji536s8hx 0 22349 2909043 2906317 2026-06-03T09:59:03Z Ksiazek1892 208423 /* */ 2909043 wikitext text/x-wiki {{Voormalige Land Inligtingsraampie |inheemse_naam = <small>RES•PVBLICA•ROMANA</small> |gewone_lang_naam = Romeinse |gewone_naam = Romeinse Republiek |nasionale_leuse = ''senatvs popvlvsqve romanvs''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Die Senaat en Volk van Rome")''</small> |kontinent = Afroeurasië |gebied = Mediterreense Gebied |era = Klassieke oudheid |regeringstipe = Republiek |datum_begin = 16 Januarie |jaar_begin = 509 v.C. |gebeurtenis_begin = Verkragting van Lucretia<ref name="BBC">[[BBC]], ''[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20041230.shtml THE ROMAN REPUBLIC]'', Besoek op 1 Junie 2007</ref> |gebeurtenis1 = Caesar verklaar tot ewigdurende diktator |datum_gebeurtenis1 = 44 v.C. |gebeurtenis2 = Slag van Actium |datum_gebeurtenis2 = [[2 September]] [[31 v.C.]] |gebeurtenis_einde = Octavianus verklaar tot Augustus |datum_einde = 16 Januarie |jaar_einde = 27 v.C. |vlag_v1 = Lupa Capitolina, Rome.jpg |v1 = Romeinse monargie |vlag_v2 = Chimera d'arezzo, fi, 09.JPG |v2 = Etruskers |vlag_n1 = |n1 = Romeinse Ryk |beeld_vlag = Spqrstone.jpg |beeld_kaart = Republica Romana.svg |beeld_kaart_byskrif = Romeinse provinsies op die vooraand van die sluipmoord op [[Julius Caesar]], c. 44 v.C. |hoofstad = [[Rome]] |breedtegraad_grade= 41 |breedtegraad_minute= 54 |breedtegraad_NS= N |lengtegraad_grade= 12 |lengtegraad_minute= 30 |lengtegraad_OW= O |algemene_tale = [[Latyn]] |godsdiens = [[Paganisme|Romeinse Paganisme]] |leier1 = [[Lucius Junius Brutus]], [[Lucius Tarquinius Collatinus]] |jaar_leier1 = 509 v.C.-508 v.C. |leier2 = [[Octavianus|Gaius Julius Caesar Octavianus]], [[Marcus Vipsanius Agrippa]] |jaar_leier2 = 27 v.C. |titel_leier = [[Konsul (Rome)|Konsul]] |wetgewer = Romeinse Senaat |stat_jaar1 = [[326 v.C.]]<ref name=size>{{cite journal|journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D. |first=Rein |last=Taagepera |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |pages=125 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0145-5532%281979%293%3A3%2F4%3C115%3ASADOEG%3E2.0.CO%3B2-H |doi=10.2307/1170959}}</ref> |stat_opp1 = 10000 |stat_jaar2 = [[200 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp2 = 360000 |stat_jaar3 = [[146 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp3 = 800000 |stat_jaar4 = [[100 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp4 = 1200000 |stat_jaar5 = [[50 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp5 = 1950000 |geldeenhed = Romeinse geldeenhed }} {{Antieke Rome|right}} Die '''Romeinse Republiek''' ([[Latyn]]s: ''Res Publica Romana'') was die fase van die [[antieke Rome]]inse beskawing wat gekenmerk is deur 'n [[republiek|republikeinse]] regeringsvorm. Die republikeinse tydperk het begin met die omverwerping van die [[Romeinse monargie|Monargie]] [[circa|c.]][[509 v.C.]]<ref name="BBC"/> en vir meer as 450 jaar bestaan tot met die subversie daarvan deur 'n reeks burgeroorloë, in die Prinsipaat-regeringsvorm en die Keiserlik tydperk. Die presiese gebeurtenis wat die oorgang van die Romeinse Republiek na die [[Romeinse Ryk]] aandui is oop vir interpretasie. Historici stel die aanstelling van [[Julius Caesar]] as ewigdurende diktator ([[44 v.C.]]), die [[Slag van Actium]] ([[2 September]] [[31 v.C.]]), en die Romeinse Senaat se toestaan van Octavianus se buitengewone magte ([[16 Januarie]] [[27 v.C.]]), as kandidate vir die epogmakende gebeurtenis. Die Romeinse samelewing was destyds hoofsaaklik 'n kulturele mengsel van Latynse en Etruskiese samelewings, sowel as van Sabynse, Oskaanse en Griekse kulturele elemente, wat veral sigbaar is in die Antieke Romeinse godsdiens en sy Pantheon. Sy politieke organisasie het omstreeks dieselfde tyd as direkte demokrasie in Antieke Griekeland ontwikkel, met kollektiewe en jaarlikse magistrate, onder toesig van 'n senaat.{{sfn|Momigliano|1989|pp=110–11}} Daar was jaarlikse verkiesings, maar die republikeinse stelsel was 'n elektiewe [[oligargie]], nie 'n [[demokrasie]] nie; 'n klein aantal magtige families het die magistrate grootliks gemonopoliseer. Romeinse instellings het aansienlike veranderinge regdeur die Republiek ondergaan om aan te pas by die probleme wat dit in die gesig gestaar het, soos die skepping van promagistrasieë om sy verowerde provinsies te regeer, of die samestelling van die senaat. Anders as die [[Pax Romana]] van die [[Romeinse Ryk]], was [[Rome]] dwarsdeur die republikeinse era in 'n toestand van kwasi-ewigdurende oorlog. Sy eerste vyande was sy Latynse en Etruskiese bure, sowel as die [[Gallië]]rs, wat Rome in 387 v.C. geplunder het. Na die Galliese plundering het Rome die hele Italiaanse skiereiland in 'n eeu verower en sodoende 'n groot moondheid in die [[Middellandse See]] geword. Sy grootste strategiese mededinger was [[Kartago]], waarteen dit drie oorloë gevoer het. Rome het Kartago in die Slag van Zama in 202 v.C. verslaan en die oorheersende mag van die antieke Mediterreense wêreld geword. Dit het toe 'n lang reeks moeilike verowerings begin, en Filippus V en Perseus van Masedonië, Antiochus III van die [[Seleukidiese Ryk]], die Lusitaanse Viriathus, die [[Numidië]]se Jugurtha, die Pontiese koning Mithridates VI, [[Vercingetorix]] van die Arverni-stam van Gallië, en die Egiptiese koningin [[Cleopatra VII|Cleopatra]]. By die huis, tydens die [[Konflik van die Ordes]], het die patrisiërs, die geslote oligargiese elite, in konflik gekom met die meer talle plebejers; dit is vreedsaam opgelos, met die plebejers wat teen die 4de eeu v.C. politieke gelykheid bereik het. Die laat Republiek, vanaf 133 v.C., het aansienlike binnelandse twis gesien, wat dikwels anachronisties gesien word as 'n konflik tussen ''optimates'' en ''populares'', met verwysing na onderskeidelik konserwatiewe en reformistiese politici. Die Sosiale Oorlog tussen Rome en sy Italiaanse bondgenote oor burgerskap en Romeinse hegemonie in Italië het die omvang van burgerlike geweld aansienlik uitgebrei. Massaslawerny het ook bygedra tot drie slaweoorloë. Spanning tuis tesame met ambisies in die buiteland het tot verdere burgeroorloë gelei. Die eerste het Gaius Marius en [[Sulla]] betrek. Na 'n generasie het die Republiek weer in 49 v.C. tussen [[Julius Caesar]] en [[Pompeius]] in 'n burgeroorlog verval. Ten spyte van sy oorwinning en aanstelling as diktator lewenslank, is Caesar in 44 v.C. vermoor. Caesar se erfgenaam [[Augustus Octavianus]] en luitenant [[Marcus Antonius]] het Caesar se sluipmoordenaars in 42 v.C. verslaan, maar hulle is uiteindelik uitmekaar. Antonius se nederlaag saam met sy bondgenoot en minnaar Cleopatra in die Slag van Actium in 31 v.C., en die Senaat se toekenning van buitengewone magte aan Octavianus as Augustus in 27 v.C.—wat hom effektief die eerste Romeinse keiser gemaak het—het die einde van die Republiek gemerk. ==Geskiedenis== ===Stigting=== Rome is sedert sy stigting deur monarge regeer. Hierdie monarge is lewenslank deur die manne van die Romeinse Senaat verkies. Die laaste Romeinse monarg is Tarquin die Trotse genoem, wat in tradisionele geskiedenisse in 509 v.C. uit Rome verdryf is omdat sy seun, Sextus Tarquinius, 'n adellike vrou, [[Lucretia]], verkrag het.{{sfn|Cornell|1995|pp=215–18|ps=. Cornell offers a summary of "Livy's prose narrative" and derived literary works relating to the expulsion of the kings.}}{{Sfn|Dion. Hal. ''Ant. Rom.''|loc=iv.64–85}}{{sfn|Livy|loc=1.57–60}} Die monargie is afgeskaf in 'n rewolusie gelei deur die semi-mitiese Lucius Junius Brutus. Volgens oorlewering is die meeste van die voormalige funksies van die koning oorgedra na twee afsonderlike konsuls wat vir 'n termyn van een jaar in die amp verkies is; elkeen was in staat om sy kollega deur veto te kontroleer.{{sfn|Cornell|1995|pp=226–228}} Die meeste moderne wetenskap beskryf hierdie gebeure as die kwasi-mitologiese besonderhede van 'n aristokratiese staatsgreep binne Tarquin se eie familie of 'n gevolg van 'n Etruskiese besetting van Rome eerder as 'n populêre revolusie.{{sfn|Forsythe|2005|pp=148–149}} ==Militêre struktuur== === ''Bellum iustum'' === Romeinse historici het dikwels beweer dat Rome sy ryk gebou het deur 'n opeenvolgende reeks "verdedigingsoorloë". Die werklikheid was meer genuanseerd. Voor die beginfase, toe Rome sy mag in Sentraal-Italië gevestig het, kan die verdedigingsoorloë se siening nog tot 'n mate verdedig word. Met soveel klein state so naby aan mekaar, was niemand ooit werklik veilig nie. Dit verander nie die feit dat duidelike gevalle van suiwer grondgryp ook in hierdie "naburige oorloë" (byvoorbeeld ten koste van Veii of die Volscians) waargeneem kon word. Die Romeine het egter die behoefte gevoel aan 'n beter regverdiging vir oorlog as pure roof. Dit is hoe die konsep van “regverdige oorlog” (''bellum iustum'') ontstaan het. Voordat die weermag opgeruk het, moes 'n priester in 'n plegtige seremonie aan die gode verduidelik dat die Romeine 'n "regverdige oorlog" begin en daarom hul ondersteuning verdien. ’n Mens sou altyd – min of meer gesofistikeerde – argumente kon vind om die “geregtigheid” van ’n oorlog te ondersteun; daar was altyd "bondgenote" te vinde wat teen "bose" bure "beskerm" moes word. Namate Rome egter groter en kragtiger geword het en verowerings buite die Italiaanse skiereiland begin maak het, het oorlog toenemend 'n winsgewende aangeleentheid vir die senatoriale klas geword. ===Krygstegnieke=== Rome se [[Ekspansionisme|uitbreiding]] het gepaard gegaan met 'n aansienlike uitbreiding van die militêre magte van die Romeinse federasie. Gedurende die tyd van die monargie het die leër uit 'n enkele legioen bestaan (legioen beteken iets soos "klas") van 4 200 voetsoldate en 300 ruiters. Namate die bevolking van die Romeins-beheerde gebied gegroei het, kon twee, later drie of vier, legioene Romeinse burgers op die been gebring word, saam met minstens soveel troepe van die bondgenote. Aanvanklik het die Romeine die taktiek van die Griekse falanks aangeneem, 'n digte blok voetsoldate gewapen met lang lanse en beskerm deur skilde en wapenrusting, waarteen minder gedissiplineerde en meer liggewapende voetsoldate feitlik geen kans gestaan het nie. In hul oorloë met die Samniete en ander bergvolke het die Romeine - deur beproewing en foute - 'n meer buigsame gevegslinie ontwikkel, bestaande uit dele wat beter onafhanklik van mekaar kon opereer (manipels, kohorte, centurions,). Tot die hervormings van Marius omstreeks [[100 v.C.]] die Romeinse leër sou in wese bestaan uit kleinboere wat vir 'n militêre veldtog opgeroep is. Solank as wat die Romeine hul oorloë 'n entjie van hul moederstad af geveg het, was daar kwalik 'n beswaar. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Roman Republic}} {{Geskiedenis van Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Romeinse Republiek]] hq2903fqld2ifgzodir9gn2xlx9g14m 2909063 2909043 2026-06-03T11:30:13Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/Ksiazek1892|Ksiazek1892]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Aliwal2012|Aliwal2012]] 2775054 wikitext text/x-wiki {{Voormalige Land Inligtingsraampie |inheemse_naam = <small>RES•PVBLICA•ROMANA</small> |gewone_lang_naam = Romeinse Republiek |gewone_naam = Romeinse Republiek |nasionale_leuse = ''senatvs popvlvsqve romanvs''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Die Senaat en Volk van Rome")''</small> |kontinent = Afroeurasië |gebied = Mediterreense Gebied |era = Klassieke oudheid |regeringstipe = Republiek |datum_begin = 16 Januarie |jaar_begin = 509 v.C. |gebeurtenis_begin = Verkragting van Lucretia<ref name="BBC">[[BBC]], ''[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20041230.shtml THE ROMAN REPUBLIC]'', Besoek op 1 Junie 2007</ref> |gebeurtenis1 = Caesar verklaar tot ewigdurende diktator |datum_gebeurtenis1 = 44 v.C. |gebeurtenis2 = Slag van Actium |datum_gebeurtenis2 = [[2 September]] [[31 v.C.]] |gebeurtenis_einde = Octavianus verklaar tot Augustus |datum_einde = 16 Januarie |jaar_einde = 27 v.C. |vlag_v1 = Lupa Capitolina, Rome.jpg |v1 = Romeinse monargie |vlag_v2 = Chimera d'arezzo, fi, 09.JPG |v2 = Etruskers |vlag_n1 = |n1 = Romeinse Ryk |beeld_vlag = Spqrstone.jpg |beeld_kaart = Republica Romana.svg |beeld_kaart_byskrif = Romeinse provinsies op die vooraand van die sluipmoord op [[Julius Caesar]], c. 44 v.C. |hoofstad = [[Rome]] |breedtegraad_grade= 41 |breedtegraad_minute= 54 |breedtegraad_NS= N |lengtegraad_grade= 12 |lengtegraad_minute= 30 |lengtegraad_OW= O |algemene_tale = [[Latyn]] |godsdiens = [[Paganisme|Romeinse Paganisme]] |leier1 = [[Lucius Junius Brutus]], [[Lucius Tarquinius Collatinus]] |jaar_leier1 = 509 v.C.-508 v.C. |leier2 = [[Octavianus|Gaius Julius Caesar Octavianus]], [[Marcus Vipsanius Agrippa]] |jaar_leier2 = 27 v.C. |titel_leier = [[Konsul (Rome)|Konsul]] |wetgewer = Romeinse Senaat |stat_jaar1 = [[326 v.C.]]<ref name=size>{{cite journal|journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D. |first=Rein |last=Taagepera |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |pages=125 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0145-5532%281979%293%3A3%2F4%3C115%3ASADOEG%3E2.0.CO%3B2-H |doi=10.2307/1170959}}</ref> |stat_opp1 = 10000 |stat_jaar2 = [[200 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp2 = 360000 |stat_jaar3 = [[146 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp3 = 800000 |stat_jaar4 = [[100 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp4 = 1200000 |stat_jaar5 = [[50 v.C.]]<ref name=size/> |stat_opp5 = 1950000 |geldeenhed = Romeinse geldeenhed }} {{Antieke Rome|right}} Die '''Romeinse Republiek''' ([[Latyn]]s: ''Res Publica Romana'') was die fase van die [[antieke Rome]]inse beskawing wat gekenmerk is deur 'n [[republiek|republikeinse]] regeringsvorm. Die republikeinse tydperk het begin met die omverwerping van die [[Romeinse monargie|Monargie]] [[circa|c.]][[509 v.C.]]<ref name="BBC"/> en vir meer as 450 jaar bestaan tot met die subversie daarvan deur 'n reeks burgeroorloë, in die Prinsipaat-regeringsvorm en die Keiserlik tydperk. Die presiese gebeurtenis wat die oorgang van die Romeinse Republiek na die [[Romeinse Ryk]] aandui is oop vir interpretasie. Historici stel die aanstelling van [[Julius Caesar]] as ewigdurende diktator ([[44 v.C.]]), die [[Slag van Actium]] ([[2 September]] [[31 v.C.]]), en die Romeinse Senaat se toestaan van Octavianus se buitengewone magte ([[16 Januarie]] [[27 v.C.]]), as kandidate vir die epogmakende gebeurtenis. Die Romeinse samelewing was destyds hoofsaaklik 'n kulturele mengsel van Latynse en Etruskiese samelewings, sowel as van Sabynse, Oskaanse en Griekse kulturele elemente, wat veral sigbaar is in die Antieke Romeinse godsdiens en sy Pantheon. Sy politieke organisasie het omstreeks dieselfde tyd as direkte demokrasie in Antieke Griekeland ontwikkel, met kollektiewe en jaarlikse magistrate, onder toesig van 'n senaat.{{sfn|Momigliano|1989|pp=110–11}} Daar was jaarlikse verkiesings, maar die republikeinse stelsel was 'n elektiewe [[oligargie]], nie 'n [[demokrasie]] nie; 'n klein aantal magtige families het die magistrate grootliks gemonopoliseer. Romeinse instellings het aansienlike veranderinge regdeur die Republiek ondergaan om aan te pas by die probleme wat dit in die gesig gestaar het, soos die skepping van promagistrasieë om sy verowerde provinsies te regeer, of die samestelling van die senaat. Anders as die [[Pax Romana]] van die [[Romeinse Ryk]], was [[Rome]] dwarsdeur die republikeinse era in 'n toestand van kwasi-ewigdurende oorlog. Sy eerste vyande was sy Latynse en Etruskiese bure, sowel as die [[Gallië]]rs, wat Rome in 387 v.C. geplunder het. Na die Galliese plundering het Rome die hele Italiaanse skiereiland in 'n eeu verower en sodoende 'n groot moondheid in die [[Middellandse See]] geword. Sy grootste strategiese mededinger was [[Kartago]], waarteen dit drie oorloë gevoer het. Rome het Kartago in die Slag van Zama in 202 v.C. verslaan en die oorheersende mag van die antieke Mediterreense wêreld geword. Dit het toe 'n lang reeks moeilike verowerings begin, en Filippus V en Perseus van Masedonië, Antiochus III van die [[Seleukidiese Ryk]], die Lusitaanse Viriathus, die [[Numidië]]se Jugurtha, die Pontiese koning Mithridates VI, [[Vercingetorix]] van die Arverni-stam van Gallië, en die Egiptiese koningin [[Cleopatra VII|Cleopatra]]. By die huis, tydens die [[Konflik van die Ordes]], het die patrisiërs, die geslote oligargiese elite, in konflik gekom met die meer talle plebejers; dit is vreedsaam opgelos, met die plebejers wat teen die 4de eeu v.C. politieke gelykheid bereik het. Die laat Republiek, vanaf 133 v.C., het aansienlike binnelandse twis gesien, wat dikwels anachronisties gesien word as 'n konflik tussen ''optimates'' en ''populares'', met verwysing na onderskeidelik konserwatiewe en reformistiese politici. Die Sosiale Oorlog tussen Rome en sy Italiaanse bondgenote oor burgerskap en Romeinse hegemonie in Italië het die omvang van burgerlike geweld aansienlik uitgebrei. Massaslawerny het ook bygedra tot drie slaweoorloë. Spanning tuis tesame met ambisies in die buiteland het tot verdere burgeroorloë gelei. Die eerste het Gaius Marius en [[Sulla]] betrek. Na 'n generasie het die Republiek weer in 49 v.C. tussen [[Julius Caesar]] en [[Pompeius]] in 'n burgeroorlog verval. Ten spyte van sy oorwinning en aanstelling as diktator lewenslank, is Caesar in 44 v.C. vermoor. Caesar se erfgenaam [[Augustus Octavianus]] en luitenant [[Marcus Antonius]] het Caesar se sluipmoordenaars in 42 v.C. verslaan, maar hulle is uiteindelik uitmekaar. Antonius se nederlaag saam met sy bondgenoot en minnaar Cleopatra in die Slag van Actium in 31 v.C., en die Senaat se toekenning van buitengewone magte aan Octavianus as Augustus in 27 v.C.—wat hom effektief die eerste Romeinse keiser gemaak het—het die einde van die Republiek gemerk. ==Geskiedenis== ===Stigting=== Rome is sedert sy stigting deur monarge regeer. Hierdie monarge is lewenslank deur die manne van die Romeinse Senaat verkies. Die laaste Romeinse monarg is Tarquin die Trotse genoem, wat in tradisionele geskiedenisse in 509 v.C. uit Rome verdryf is omdat sy seun, Sextus Tarquinius, 'n adellike vrou, [[Lucretia]], verkrag het.{{sfn|Cornell|1995|pp=215–18|ps=. Cornell offers a summary of "Livy's prose narrative" and derived literary works relating to the expulsion of the kings.}}{{Sfn|Dion. Hal. ''Ant. Rom.''|loc=iv.64–85}}{{sfn|Livy|loc=1.57–60}} Die monargie is afgeskaf in 'n rewolusie gelei deur die semi-mitiese Lucius Junius Brutus. Volgens oorlewering is die meeste van die voormalige funksies van die koning oorgedra na twee afsonderlike konsuls wat vir 'n termyn van een jaar in die amp verkies is; elkeen was in staat om sy kollega deur veto te kontroleer.{{sfn|Cornell|1995|pp=226–228}} Die meeste moderne wetenskap beskryf hierdie gebeure as die kwasi-mitologiese besonderhede van 'n aristokratiese staatsgreep binne Tarquin se eie familie of 'n gevolg van 'n Etruskiese besetting van Rome eerder as 'n populêre revolusie.{{sfn|Forsythe|2005|pp=148–149}} ==Militêre struktuur== === ''Bellum iustum'' === Romeinse historici het dikwels beweer dat Rome sy ryk gebou het deur 'n opeenvolgende reeks "verdedigingsoorloë". Die werklikheid was meer genuanseerd. Voor die beginfase, toe Rome sy mag in Sentraal-Italië gevestig het, kan die verdedigingsoorloë se siening nog tot 'n mate verdedig word. Met soveel klein state so naby aan mekaar, was niemand ooit werklik veilig nie. Dit verander nie die feit dat duidelike gevalle van suiwer grondgryp ook in hierdie "naburige oorloë" (byvoorbeeld ten koste van Veii of die Volscians) waargeneem kon word. Die Romeine het egter die behoefte gevoel aan 'n beter regverdiging vir oorlog as pure roof. Dit is hoe die konsep van “regverdige oorlog” (''bellum iustum'') ontstaan het. Voordat die weermag opgeruk het, moes 'n priester in 'n plegtige seremonie aan die gode verduidelik dat die Romeine 'n "regverdige oorlog" begin en daarom hul ondersteuning verdien. ’n Mens sou altyd – min of meer gesofistikeerde – argumente kon vind om die “geregtigheid” van ’n oorlog te ondersteun; daar was altyd "bondgenote" te vinde wat teen "bose" bure "beskerm" moes word. Namate Rome egter groter en kragtiger geword het en verowerings buite die Italiaanse skiereiland begin maak het, het oorlog toenemend 'n winsgewende aangeleentheid vir die senatoriale klas geword. ===Krygstegnieke=== Rome se [[Ekspansionisme|uitbreiding]] het gepaard gegaan met 'n aansienlike uitbreiding van die militêre magte van die Romeinse federasie. Gedurende die tyd van die monargie het die leër uit 'n enkele legioen bestaan (legioen beteken iets soos "klas") van 4 200 voetsoldate en 300 ruiters. Namate die bevolking van die Romeins-beheerde gebied gegroei het, kon twee, later drie of vier, legioene Romeinse burgers op die been gebring word, saam met minstens soveel troepe van die bondgenote. Aanvanklik het die Romeine die taktiek van die Griekse falanks aangeneem, 'n digte blok voetsoldate gewapen met lang lanse en beskerm deur skilde en wapenrusting, waarteen minder gedissiplineerde en meer liggewapende voetsoldate feitlik geen kans gestaan het nie. In hul oorloë met die Samniete en ander bergvolke het die Romeine - deur beproewing en foute - 'n meer buigsame gevegslinie ontwikkel, bestaande uit dele wat beter onafhanklik van mekaar kon opereer (manipels, kohorte, centurions,). Tot die hervormings van Marius omstreeks [[100 v.C.]] die Romeinse leër sou in wese bestaan uit kleinboere wat vir 'n militêre veldtog opgeroep is. Solank as wat die Romeine hul oorloë 'n entjie van hul moederstad af geveg het, was daar kwalik 'n beswaar. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Roman Republic}} {{Geskiedenis van Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Romeinse Republiek]] 091ejzz2i8d3o616lr10413xd6se60z 4 27153 2908827 2892247 2026-06-02T13:21:28Z Bonesreg007 193846 Maak die sandput weer skoon 2908827 wikitext text/x-wiki {{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> {{Gebruiker info | volle naam = Reghard Du Plessis | beeld naam = Computer.svg | beroep = Student | kort aanhaling = Kennis deur nuuskierigheid. | organisasie = | oor my = Ek is 'n Suid-Afrikaanse student met 'n sterk belangstelling in kuberveiligheid, rekenaars, geskiedenis, tegnologie en elektronika. Ek spandeer baie van my tyd om nuwe dinge te leer oor rekenaarstelsels, netwerke en inligtingsveiligheid. | my werk = Ek fokus hoofsaaklik op geskiedenis, militêre geskiedenis, tegnologie, kuberveiligheid en ander onderwerpe wat my belangstelling prikkel. My doel is om artikels uit te brei, foute reg te stel en betroubare inligting beskikbaar te maak. | kontak = }} <hr /> {{clear}} {{#babel:af-N|en-N|nl-2|la-1|de-1}} {{Gebruiker Gebruikersboksies omraam| ─── Wikimedia-dinge ─── {{This is a new user}} {{Gebruiker Aanvaar Goedertrou}} {{Gebruiker Wikipediaan vir|jaar=2025|maand=01|dag=01}} ─── Ligging ─── {{Gebruiker Suid-Afrika}} ─── Opvoeding ─── {{Gebruiker Student}} ─── Belangstellings ─── {{Gebruiker Geskiedenis}} {{Gebruiker Tegnologie}} {{Gebruiker Rekenaars}} {{Gebruiker Skaak}} }} == Oor My == Welkom by my gebruikersblad. Ek is 'n student met belangstellings in kuberveiligheid, rekenaarhardeware, sagteware, elektronika en geskiedenis. Ek geniet dit om navorsing te doen oor tegnologie, militêre geskiedenis en ander onderwerpe wat my nuuskierigheid prikkel. == My aktiwiteit op Wikipedia == Ek wysig Wikipedia in my vrye tyd deur: * Artikels uit te brei * Bronne by te voeg * Formatering te verbeter * Taalfoute reg te stel * Saadjie-artikels uit te brei Ek glo dat betroubare kennis vir almal toeganklik behoort te wees en probeer daarom bydra waar ek kan. == Belangstellings == * Kuberveiligheid * Inligtingstegnologie * Rekenaarhardeware * Netwerke * Elektronika * Militêre geskiedenis * Tweede Wêreldoorlog * Suid-Afrikaanse geskiedenis * Skaak * Videospeletjies == Huidige Projekte == * Leer van Wikidata * Verbetering van geskiedenis-artikels * Uitbreiding van tegnologie-artikels * Verbetering van Afrikaanse inhoud op Wikipedia == Lukrake Datapunte == {| class="wikitable" |- ! Onderwerp | ! Inligting | | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | | Land | | Suid-Afrika | | - | | Tale | | Afrikaans (moedertaal), Engels (moedertaal), Nederlands (intermediêr), Latyn (beginner), Duits (beginner) | | - | | Belangstellings | | Kuberveiligheid, tegnologie, geskiedenis | | - | | Stokperdjies | | Skaak, videospeletjies, navorsing | | - | | Elektronika | | Arduino-projekte en rekenaarhardeware | | } | == Nuttige Bronne == === Geskiedenis === * https://archive.org * https://www.britishbattles.com * https://encyclopedia.ushmm.org * https://www.nationalarchives.gov.uk === Tegnologie === * https://www.mediawiki.org * https://www.wikidata.org * https://developer.mozilla.org * https://www.cisco.com * https://owasp.org === Algemene Navorsing === * https://plato.stanford.edu * https://www.britannica.com * https://scholar.google.com == My Doelwitte == * Om meer te leer oor Wikipedia-redigering * Om artikels met goeie bronne te verbeter * Om by te dra tot die groei van die Afrikaanse Wikipedia * Om meer ervaring met Wikidata op te doen == My Subbladsye == {{Special:PrefixIndex/Gebruiker:Bonesreg007/}} [[en:User:Bonesreg007]] sccy8tk5244vjjniq0veoju9otaazad 2908883 2908827 2026-06-02T15:30:48Z Bonesreg007 193846 2908883 wikitext text/x-wiki {{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> {{Gebruiker info | volle naam = Reghard Du Plessis | beeld naam = Computer.svg | beroep = Student | kort aanhaling = Kuberveiligheid is die toekoms! | organisasie = | oor my = Ek is 'n Suid-Afrikaanse student met 'n sterk belangstelling in kuberveiligheid, rekenaars, geskiedenis, tegnologie en elektronika. Ek spandeer baie van my tyd om nuwe dinge te leer oor rekenaarstelsels, netwerke en inligtingsveiligheid. | my werk = Ek fokus hoofsaaklik op geskiedenis, militêre geskiedenis, tegnologie, kuberveiligheid en ander onderwerpe wat my interesseer. My doel is meestal om Engelse artikels na Afrikaans te vertaal en bestaande inhoud te verbeter. | kontak = Om bygevoeg te word }} <hr /> {{clear}} {{#babel:af|en-N|nl-2|la-1|de-1}} {{Gebruiker Gebruikersboksies omraam| ─── Wikimedia ─── {{Gebruiker Aanvaar Goedertrou}} {{Gebruiker Wikipediaan vir|jaar=2025|maand=01|dag=01}} ─── Ligging ─── {{Gebruiker Suid-Afrika}} ─── Sertifikate ─── TryHackMe – Voor-Sekuriteitsleerpad }} == Oor My == Welkom by my gebruikersblad. Ek is 'n student met belangstellings in kuberveiligheid, rekenaarhardeware, sagteware, elektronika en geskiedenis. Ek geniet dit om navorsing te doen oor tegnologie, militêre geskiedenis en ander onderwerpe wat my interesseer. Ek het die TryHackMe Voor-Sekuriteitsleerpad voltooi en brei voortdurend my kennis van kuberveiligheid en inligtingstegnologie uit. == My aktiwiteit op Wikipedia == Ek wysig Wikipedia in my vrye tyd deur: * Engelse artikels na Afrikaans te vertaal Ek glo dat betroubare kennis vir almal toeganklik behoort te wees en probeer daarom bydra waar ek kan. == Belangstellings == * Kuberveiligheid * Inligtingstegnologie * Rekenaarhardeware * Netwerke * Elektronika * Militêre geskiedenis * Tweede Wêreldoorlog * Suid-Afrikaanse geskiedenis * Videospeletjies == Huidige Projekte == * Leer van Wikidata * Verbetering van Afrikaanse inhoud op Wikipedia == Lukrake Datapunte == {| class="wikitable" |- ! Onderwerp | ! Inligting | | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | | Land | | Suid-Afrika | | - | | Tale | | Afrikaans (moedertaal), Engels (moedertaal), Nederlands (intermediêr), Latyn (beginner), Duits (beginner) | | - | | Belangstellings | | Kuberveiligheid, tegnologie, geskiedenis | | - | | Stokperdjies | | Videospeletjies en navorsing | | - | | Elektronika | | Arduino-projekte en rekenaarhardeware | | } | == Sertifikate == * TryHackMe – Voor-Sekuriteitsleerpad == Nuttige Bronne == === Geskiedenis === * https://archive.org * https://www.britishbattles.com * https://encyclopedia.ushmm.org * https://www.nationalarchives.gov.uk === Tegnologie === * https://www.mediawiki.org * https://www.wikidata.org * https://developer.mozilla.org * https://www.cisco.com * https://owasp.org === Algemene Navorsing === * https://plato.stanford.edu * https://www.britannica.com * https://scholar.google.com == My Doelwitte == * Om meer te leer oor Wikipedia-redigering * Om artikels met goeie bronne te verbeter * Om by te dra tot die groei van die Afrikaanse Wikipedia * Om meer ervaring met Wikidata op te doen == My Subbladsye == {{Special:PrefixIndex/Gebruiker:Bonesreg007/}} [[en:User:Bonesreg007]] saxi504zhh8jezyb3b1era4148aruau 2908885 2908883 2026-06-02T15:33:28Z Bonesreg007 193846 Maak die sandput weer skoon 2908885 wikitext text/x-wiki {{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> ryzy9spnapd8gxpjkxknznzh5kbyodp 0 28133 2909065 2908659 2026-06-03T11:45:32Z Suidpunt 13232 /* 2026 */ 2909065 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n Onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmaking voorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, bied ’n magdom kennis waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die Artikel belig die tweede skolekompetisie vir hoërskool leerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane Dr Rianne van Vuuren en Dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagverjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskool Skryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoering wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie was Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - Wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - Artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - Artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België en Prof Wannie Carstens (regs) in Gent.]] '''1 Maart 2026''' :Professor [[Wannie Carstens]] prominente Afrikaanse taalkundige praat oor die stand van [[Afrikaans]] in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal in die digitale terrein. As hy met Deon Steyn praat word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrika taal. '''5 Maart 2026''' :Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''' :Die Afrikaanse Wikipedia [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] onc2d1gscfua66106u88f3110jl2p77 2909066 2909065 2026-06-03T11:46:56Z Suidpunt 13232 /* 2026 */ 2909066 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n Onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmaking voorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, bied ’n magdom kennis waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die Artikel belig die tweede skolekompetisie vir hoërskool leerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane Dr Rianne van Vuuren en Dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagverjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskool Skryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoering wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie was Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - Wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - Artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - Artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België en Prof Wannie Carstens (regs) in Gent.]] '''1 Maart 2026''' :Professor [[Wannie Carstens]] prominente Afrikaanse taalkundige praat oor die stand van [[Afrikaans]] in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal in die digitale terrein. As hy met Deon Steyn praat word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrika taal. '''5 Maart 2026''' :Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''' :Die Afrikaanse Wikipedia [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] kkdttf92wcdhrp10i6iqn9uxs6i4dg6 2909068 2909066 2026-06-03T11:56:19Z Suidpunt 13232 /* 2026 */ 2909068 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n Onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmaking voorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, bied ’n magdom kennis waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die Artikel belig die tweede skolekompetisie vir hoërskool leerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane Dr Rianne van Vuuren en Dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagverjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskool Skryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoering wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie was Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - Wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - Artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - Artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België en Prof Wannie Carstens (regs) in Gent.]] '''1 Maart 2026''' :Professor [[Wannie Carstens]] prominente Afrikaanse taalkundige praat oor die stand van [[Afrikaans]] in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal in die digitale terrein. As hy met Deon Steyn praat word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrika taal. '''5 Maart 2026''' :Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''' :Die Afrikaanse Wikipedia [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] mxyf4d7fxuvpuhjfb05crz8q22h183v 0 28506 2908835 2901542 2026-06-02T14:17:13Z Jcb 223 2908835 wikitext text/x-wiki {{Oos-Slawiese naam|Nikolajewitsj}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Aleksei Nikolajewitsj | bynaam = | beeld = Alexei Nikolaevich of Russia.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Tsarewitsj Aleksei in 1916. | geboortenaam = Aleksei Nikolajewitsj Romanof<br />(Алексей Николаевич Романов) | geboortedatum = {{OuVormDatum|12 Augustus|1904|30 Julie}} | geboorteplek = [[Peterhof]], [[Russiese Keiserryk]] | dood_datum = [[16 Julie]] [[1918]] (op 13) | sterfteplek = [[Jekaterinburg]], [[USSR]] | ouers = [[Nikolaas II van Rusland]] <br />[[Prinses Alix van Hesse-Darmstadt|Aleksandra Fjodorowna]] | titel = Tsarewitsj (meer korrek: tsesarjewitsj)<ref name=witsj group="nota"/> | nasionaliteit = [[Rusland|Russies]] | beroep = | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | geloof = [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoks]] | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = SignatureAlexeyNikolaevich.jpg }} '''Aleksei Nikolajewitsj Romanof''' (Russies: Алексе́й Никола́евич Рома́нов; [[Peterhof]], {{OuVormDatum|12 Augustus|1904|30 Julie}} - [[Jekaterinburg]], [[16 Julie]] [[1918]]) van die [[Huis van Romanof]] was die seun van [[tsaar|keiser]] [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] en keiserin [[Aleksandra Fjodorowna]]. Hy was hul vyfde kind en het vier ouer susters gehad: [[Groothertogin Olga Nikolajewna van Rusland|Olga]], [[Groothertogin Tatjana Nikolajewna van Rusland|Tatjana]], [[Groothertogin Maria Nikolajewna van Rusland|Maria]] en [[Groothertogin Anastasia Nikolajewna van Rusland|Anastasia]]. As enigste seun was hy die regmatige troonopvolger, of [[tsesarewitsj]].<ref name="dimitry">{{Cite journal |last=Macedonsky |first=Dimitry |date=2005–2006 |title=Hail, Son of Caesar! A Titular History of Romanov Scions |journal=European Royal History Journal |volume=8.3 |issue=XLV |pages=19–27}}</ref><ref name="burke">{{Cite book |title=Burke's Royal Families of the World II |publisher=Burke's Peerage Ltd |year=1980 |isbn=978-0-85011-029-6 |pages=65}}</ref><ref name=witsj group="nota">Die titel "[[tsesarewitsj]]" is in 1797 ingestel vir die troonopvolger van die [[Russiese Ryk]]. Die ouer titel, "[[tsarewitsj]]", is voorheen gegee aan enige seun van 'n tsaar en histories ook aan die seuns van nie-Russiese leiers, byvoorbeeld van die Krimse of Siberiese khanaat. Die 1797-wet het "tsarewitsj" as amptelike titel afgeskaf, maar dit is dikwels daarna nog verkeerdelik in die omgangstaal gebruik.</ref> Omdat hy [[hemofilie]] gehad het en sy ouers dit van die Russiese volk probeer weerhou het, het hulle hom probeer behandel met metodes van die sogenaamde geloofsgeneser [[Grigori Raspoetin]].<ref>{{Cite web |title=Alexis |url=https://www.britannica.com/biography/Alexis-prince-of-Russia-1904-1918 |access-date=22 April 2019 |website=Encloypaedia Britannica}}</ref> Ná die [[Februarie-rewolusie]] van 1917 en die gedwonge abdikasie van die keiser later dieselfde jaar, is die Romanofs binnelands verban na [[Tobolsk]] en later [[Jekaterinburg]] in [[Siberië]]. Ná die [[Oktober-rewolusie]] was die [[Rooi Leër]] in 'n oorlog gewikkel met die antikommunistiese [[Wit Leër]] en toe laasgenoemde Jekaterinburg nader, het die Oeralse Sowjet opdrag gegee dat die [[Moord op die Romanofs|Romanofs vermoor word]] in die nag van 16-17 Julie 1918. Nadat die gesin se oorskot (buiten dié van Aleksei en 'n suster) in 1979 naby Jekaterinburg ontdek is, het gerugte ontstaan dat hy die teregstelling vrygespring het. Talle troonrowers het beweer hulle is Aleksei. Daar was ook talle vroue wat beweer het hulle is Anastasia, van wie die bekendste seker [[Anna Anderson]] was. In 2007 is die oorskot van Aleksei en Maria (of Anastasia) in 'n tweede graf naby dié van die res van die Romanof-gesin ontdek. Op 17 Julie 1998, op die 80ste herdenking van hulle teregstelling, is Aleksei se ouers, drie van sy susters en die ander vier lede van die huishouding amptelik herbegrawe in die [[Katedraal van Petrus en Paulus]] in [[Sint Petersburg]], terwyl Aleksei en Maria (of Anastasia) se bene in Russiese staatsargiewe bly totdat die [[Russies-Ortodokse Kerk]] tevrede is met [[DNS]]-toetse. Die Kerk het die Romanof-gesin in 2000 as "draers van lyding" tot [[heilige]]s verklaar. Aleksei word soms deur Russiese legitimiste '''Aleksei II''' genoem, want hulle beskou die abdikasie van sy pa namens Aleksei ten gunste van Nikolaas se jonger broer, [[Groothertog Michail Aleksandrowitsj van Rusland|groothertog Michail]], as onwettig.<ref>{{Cite web |title=The Abdication of Nicholas II: 100 Years Later |url=https://www.russianlegitimist.org/the-abdication-of-nicholas-ii-100-years-later/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131023643/https://www.russianlegitimist.org/the-abdication-of-nicholas-ii-100-years-later/ |archive-date=31 Januarie 2018 |access-date=30 Januarie 2018 |website=The Russian Legitimist}}</ref> ==Geboorte en doop== Aleksei is op {{OuVormDatum|12 Augustus|1904|30 Julie}} in [[Peterhof]] in die Russiese hoofstad, [[Sint Petersburg]], gebore. Hy was die jongste van die vyf kinders van keiser Nikolaas II en keiserin Aleksandra. Nikolaas was die oudste seun van keiser [[Aleksander III van Rusland|Aleksander III]] en [[prinses Dagmar van Denemarke]]. Aleksei se oupagrootjies aan vaderskant was [[Aleksander II van Rusland]] en [[Christiaan IX van Denemarke]], en sy oumagrootjie aan moederskant kant was [[koningin Victoria]]. [[Beeld:Alexei Nikolaevich, 1904.jpg|thumb|200px|Aleksei as 'n baba in 1904.]] Sy ouer susters was die groothertoginne Olga, Tatiana, Maria en Anastasia. Aleksei se geboorte is met groot vreugde begroet, want hy was Nikolaas se eerste seun ná vier dogters.<ref>Mouchanow, Lifelong Passion, p 154-5</ref> Volgens [[Groothertog Konstantyn Konstantinowitsj van Rusland|groothertog Konstantyn Konstantinowitsj]] het Nikolaas se jonger broer, [[Groothertog Michail Aleksandrowitsj van Rusland|groothertog Michail Aleksandrowitsj]], "gestraal van vreugde omdat hy nie meer die erfgenaam was nie".<ref>Simon Sebag Montefiore, The Romanovs, p. 518</ref> Barones Sophie Buxhoeveden onthou "ons is omtrent verdoof deur die kerkklokke wat heeldag gelui het".<ref>Buxhoeveden, Before the Storm, pp. 237–8.</ref> Oral het mense feesgevier. Nikolaas het politieke amnestie aan gevangenes verleen en 'n fonds gestig vir militêre beurse.<ref>The Cesarevitch’, The Times, 25 August 1904.</ref> Nikolaas het Aleksei genoem na [[Aleksei van Rusland]], sy gunstelingtsaar.<ref>Carolly Erickson, Alexandra: The Last Tsarina, p. 146</ref> Sy gesin het hom "baba" genoem en later ook Aljosja (Алёша). Aleksei het dadelik die titels "tsesarewitsj" en regmatige opvolger van die Russiese troon gekry. Hy is op 3 September 1904 in die kapel in die Peterhofpaleis gedoop. Die doop was die eerste keer dat sommige jonger lede van die keiserlike familie 'n amptelike seremonie bygewoon het. Vir die geleentheid het die seuns miniatuur- militêre uniforms gedra en die meisies klein hofrokkies en [[kokosjnik]]s.<ref>[http://forum.alexanderpalace.org/index.php/topic,1202.0.html Christening of Alexei 1904] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124054646/http://forum.alexanderpalace.org/index.php/topic,1202.0.html |date=24 Januarie 2008 }}</ref> == Siekte == Aleksei het aan [[hemofilie]] gely, ’n siekte wat nie destyds behandelbaar was nie. Hy het dit oorgeërf van sy ma, wat ’n draer van die siekte was. Sy was die kleindogter van [[koningin Victoria]], ook ’n draer. (Draers het nie self die siekte nie, maar kan dit aan hulle kinders oordra.) Die tsaar en tsaritsa het die siekte geheim gehou van die Russiese volk, omdat hulle bekommerd was oor wat die reaksie sou wees, veral wat die troonopvolging betref. Aleksei het deur sy kort lewe dikwels interne bloedings gehad en dit het veroorsaak dat hy selfs ’n ruk lank nie kon loop nie. Hy was in dié tyd eers aan ’n rolstoel gekluister en het later ’n ruk lank beenysters gedra. Vanweë die geheimhouding om die siekte het talle gerugte die ronde gedoen. Raaiskote oor wat die tsarewitsj kon makeer, het gewissel van 'n vorm van [[tuberkulose]] tot 'n gebrek aan 'n laag van sy vel<ref>Ular, Russia from Within, p. 41</ref> tot 'n gevolg van die swak saniteit in die keiserlike paleise.<ref>The Three-year-old Heir to the Throne of the Czar’, Current Literature 43, no. 1, July 1907, p. 38</ref> Nadat Aleksei eenkeer by Spala gebloei het, het die Amerikaanse pers gegis dat hy "in 'n onbewaakte oonblik deur 'n [[Nihilisme|nihilis]] gesteek is".<ref>Daily News, Maryland, 23 Oktober 1912</ref> [[Beeld:Alexei Nikolaievich of Russia and boatswain Derevenko.jpeg|thumb|200px|Aleksei en Derewenko.]] [[Beeld:Sankt-Peterburg oldfoto 13645.jpg|thumb|200px|Nikolaas II en sy seun in 1911 in 'n roeiboot in Aleksanderpark.]] Sy hemofilie was so erg dat klein beserings soos 'n blou kol, 'n neus wat bloei of 'n sny sy lewe kon kos. Sy ouers was konstant oor hom bekommerd. Die lang rukke wat hy siek was of herstel het, het ook ingemeng met Aleksei se kinderlewe en opvoeding.<ref>{{Cite web |last=Yegorov, O. |date=2018-02-21 |title=Royal diseases: 4 Russian rulers and heirs leveled by sickness |url=https://www.rbth.com/history/327649-royal-diseases-4-russian-rulers-who-had-serious-illnesses |access-date=2020-02-19 |publisher=Russia Beyond the Headlines |language=en}}</ref> Nikolaas en Aleksandra het geglo [[Grigori Raspoetin]], 'n lekeprediker en (volgens sy aanhangers) geloofsgeneser, kon Aleksei genees. Baie mense het hulle nie geglo nie. In die herfs van 1907 het Aleksei geval en sy been seergemaak. Hy het intern begin bloei.<ref>Helen Rappaport, Romanov Sisters, p. 111.</ref> Nikolaas se suster groothertogin Olga Aleksandrowna, het geskryf: "Die arme kind lê in sulke groot pyn, met donker vlekke onder sy oë en sy klein lyfie heeltemal verwronge, en die been vreeslik geswel."<ref>Vorres, Last Grand Duchess, p. 142</ref> Die dokters hon niks doen nie. Raspoetin is laat kom en hy het by Aleksei se bed gebid en toe gesê: "Slaap nou."<ref>Helen Rappaport, Romanov Sisters, p. 112</ref> Kort nadat Raspoetin weg is, het die swelsel begin sak. Die volgende oggend het Alekei al regop in die bed gesit, hy het geen koors gehad nie en sy oë was helder.<ref>Vorres, Last Grand Duchess, pp. 142–3</ref> In September 1912 het die gesin 'n oord in [[Pole]] besoek, waar Aleksei op 5 September in 'n roeiboot gespring en sy lies beseer het. 'n Groot blou kol het dadelik verskyn, maar binne 'n week verdwyn.<ref>M. Nelipa (2015) Alexei. ''Russia's Last Imperial Heir: A Chronicle of Tragedy'', pp. 76-77.</ref> Later het die gesin in Spala gebly. Op 2 Oktober het Aleksei en Aleksandra in die woud gaan ry. Die geskud het veroorsaak dat hy weer begin bloei het.<ref>Helen Rappaport, Romanov Sisters, p. 179.</ref> Hy moes bewusteloos uit die perdekar gelaai word. Elf dae lank het hy geskree van die pyn.<ref>Simon Sebag Montefiore, The Romanovs, p. 555</ref> Op 6 Oktober was Aleksei se temperatuur gevaarlik hoog en hy het in sy maag gebloei. On 8 Oktober het hy die laaste sakrament ontvang.<ref>M. Nelipa (2015) ''ALEXEI, Russia's Last Imperial Heir: A Chronicle of Tragedy.'' Chapter III, p. 84.</ref> Op 10 Oktober het 'n mediese bulletin in koerante Aleksei se komende dood aangekondig. Op 9 Oktober het Aleksandra Raspoetin gekontak en 'n telegram van hom gekry: "Die kleinman sal nie sterf nie. Moenie dat die dokters hom te veel pla nie."<ref>[[#Fuhrman|Fuhrmann]], pp. 100–101.</ref> Aleksei se temperatuur het gedaal en hy het begin verbeter. Die dokters was verstom.<ref>Mossolov, Court, p. 152</ref> Op 19 Oktober het hy ophou bloei. Hy moes daarna beenstutte dra om hom weer te help loop.<ref>M. Nelipa (2015) ''Alexei,'' p. 93.</ref> Toe hy vyf jaar oud was, is twee matrose aangestel om hom heeltyd te monitor om seker te maak hy beseer homself nie. Sy ouers het self die matrose aangestel: Andrei Derewenko en [[Klimenti Nagorni]].<ref>Kurth, Peter, "Tsar: the lost world of Nicholas and Alexandra", Allen & Unwin, 1998, p. 74, {{ISBN|1-86448-911-1}}</ref> Anna Wiroebowa, Aleksandra se vriendin, onthou: “Derewenko was so geduldig en vernuftig; hy het dikwels wondere verrig om die pyn te verlig. Ek kan steeds hoor hoe Aleksei die groot matroos smeek: ‘Lig my arm op,’ ‘Trek op my been,’ 'Maak my hande warm,' en ek kan sien hoe die geduldige man met die kalm oë ure lank swoeg om die pynlike klein ledemate beter te laat voel.”<ref>Robert K Massie, "Nicholas and Alexandra," p. 138</ref> Pierre Gilliard het in 1921 in sy [[memoires]] geskryf: {{quote|Die tsaar het vir 'n lank ruk Raspoetin se invloed teengestaan. Hy het hom aanvanklik verdra omdat hy dit nie durf waag het om die tsaritsa se vertroue in hom te ondermyn nie – dié vertroue het haar aan die lewe gehou. Hy wou hom nie wegstuur nie, want as Aleksei Nikolajewitsj sou sterf, sou hy in die oë van die moeder die moordenaar van sy eie seun wees.<ref>{{Cite book |last=Gilliard |first=Pierre |url=https://archive.org/stream/thirteenyearsatr00gill#page/176/mode/2up |title=Thirteen Years at the Russian Court |publisher=Hutchinson & Co. |others=Vertaal deur F. Appleby Holt |year=1921 |edition=3de |location=Londen |pages=177–178 |access-date=7 Junie 2015}}</ref>}} Waarnemers en geleerdes het verskillende menings oor Raspoetin se oënskynlik positiewe invloed op die seun: Baie glo hy het [[hipnose]] gebruik, vir die seun [[kruie]] gegee, of sy raad dat die dokters hom nie ontstel nie het die seun help genees. Ander raai hy het met behulp van sy vertroueling in die hof, die hofdame Anna Wiroebowa, sy "verskyningstye" so beplan dat Aleksei reeds aan die herstel was as hy daar aankom; hy het dan die eer vir die seun se herstel vir homself toegeëien. Raspoetin het egter eers in 1913 in hipnose begin belangstel, en die keiserlike hof het die gebruik van die soort kruie wat hy sou gebruik het, afgekeur.<ref>[http://www.alexanderpalace.org/alexandra/XV.html "The Life and Tragedy of Alexandra – Chapter XV – A Mother's Agony – Rasputin"]</ref> King glo verduidelikings soos dié hier bo neem nie in ag dat Raspoetin soms 2&nbsp;600&nbsp;km van die seun af was wanneer hy hom gesond gemaak het nie.<ref name="foreignaffairs.com">Bernard Pares (6 Januarie 1927) [http://www.foreignaffairs.com/articles/68834/sir-bernard-pares/rasputin-and-the-empress-authors-of-the-russian-collapse "Rasputin and the Empress: Authors of the Russian Collapse"], ''Foreign Affairs''. Besoek op 15 Julie 2014.</ref> Volgens Moynahan het Raspoetin bewonderaars aangetrek met sy persoonlikheid en nie met truuks nie.<ref>[[#Moynahan|Moynahan]], p. 165.</ref> Shelley sê die geheim van Raspoetin se mag lê in sy kalm, sagte krag en in sy oortuiging.<ref>G. Shelley (1925), ''The Speckled Domes. Episodes of an Englishman's life in Russia'', p. 60.</ref> Gilliard<ref>[http://www.litmir.net/br/?b=220457&p=11 Le Précepteur des Romanov by Daniel GIRARDIN] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101021756/http://www.litmir.net/br/?b=220457&p=11 |date=1 January 2016 }}</ref> en ander spekuleer dat Raspoetin die toediening van [[aspirien]] stopgesit het. Dié pyndoder is al sedert 1899 beskikbaar, maar sou Aleksei se toestand vererger het<ref>{{cite book|author=Diarmuid Jeffreys|year=2004|title=Aspirin: The Remarkable Story of a Wonder Drug|url=https://archive.org/details/aspirinremarkabl00jeff|url-access=registration|publisher=Bloomsbury Publishing}}[https://books.google.com/books?id=EwMndWYjLX8C&lpg=PT78&ots=oizwfrRWdn&dq=rasputin%20aspirin&hl=nl&pg=PT78#v=onepage&q=rasputin%20aspirin&f=false]</ref> omdat dit 'n bloedverdunner is wat keer dat bloed stol. Dit sou ook die swelling en pyn vererger.<ref>{{cite journal | pmc = 535471 | page=1408 | volume=329 | issue=7479 | journal=BMJ | title=Aspirin: The Story of a Wonder Drug | doi=10.1136/bmj.329.7479.1408| year=2004 | last1=Lichterman | first1=B. L. }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.fohbc.org/PDF_Files/Heroin_Aspirin_Part2_CMunsey.pdf |title=HEROIN® and ASPIRIN® The Connection! & The Collection! - Part II deur Cecil Munsey |access-date=16 November 2021 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924014132/http://www.fohbc.org/PDF_Files/Heroin_Aspirin_Part2_CMunsey.pdf |url-status=dead }}</ref> Maria Raspoetin is weer oortuig daarvan dat haar pa [[Dierlike magnetisme|magnetisme]] gebruik het.<ref>[[#Rasputin|Rasputin]], p. 33.</ref> ==Voorkoms en persoonlikheid== Aleksei was 'n mooi seun en het baie soos sy ma gelyk. Sy onderwyser [[Pierre Gilliard]] het die 18 maande oue Aleksei beskryf as "een van die mooiste babas wat 'n mens jou kan voorstel, met pragtige ligte krulle en wonderlike blougrys oë onder lang, krullerige ooglede".<ref>Pierre Gilliard, Thirteen Years at the Russian Court, p. 26</ref> 'n Paar jaar later beskryf Gilliard hom as "lank vir sy ouderdom, met 'n lang, gebeitelde gesig, delikate eienskappe, kastaiingbruin hare met 'n koperige skynsel, en groot grysblou oë nes sy ma s'n".<ref>Robert K. Massie, "Nicholas and Alexandra," p. 144</ref> [[Beeld:Egornov CesarevichAlekseGRM.jpg|thumb|200px|links|Aleksei (Sergei Jegornof, c. 1911).]] Aleksei was trots op sy posisie as tsarewitsj en het dit geniet. Barones Sophie Buxhoeveden, sy ma se hofdame, het geglo "hy het geweet en gevoel hy is die tsarewitsj, en het van sy geboorte af meganies sy plek ingeneem voor sy ouer susters".<ref name=":0">{{Cite web|title=The Life and Tragedy of Alexandra - Chapter XVI - The Empress and Her Family|url=https://www.alexanderpalace.org/alexandra/XVI.html|access-date=2021-07-16|website=www.alexanderpalace.org}}</ref> Hy het daarvan gehou om deur die offisiere op die hand gesoen te word en "het nie 'n kans misgeloop om daaroor te spog en 'n houding voor sy susters aan te slaan nie".<ref>Helen Rappaport, “The Romanov Sisters: The Lost Lives of the Daughters of Nicholas & Alexandra," p. 109</ref> Hy het daarvan gehou om voor die [[Aleksander-paleis]] voor die wagte in te loop, wat hom dadelik sou salueer. Nikolaas het die wagte verbied om Aleksei te salueer tensy 'n ander lid van die gesin hom vergesel het, en dit was Aleksei se eerste kennismaking met dissipline.<ref>Wheeler and Rives, Dome, p. 356</ref> Toe aan hom gesê is 'n groep offisiere het hom kom sien, het die sesjarige Aleksei aan sy susters gesê: "Kom nou, meisies, weg met julle. Ek is besig. Iemand het my kom spreek."<ref name="massie139">Robert K. Massie, "Nicholas and Alexandra," p. 139</ref> Ook toe hy ses was, het hy in sy pa se studeerkamer ingeloop waar die minster van buitelandse sake, Aleksander Izwolski, gesit en wag het om Nikolaas te spreek. Izwolski het bly sit en Aleksei het geskree: "Wanneer die erfgenaam van die Russiese troon in 'n kamer instap, moet mense opstaan!"<ref name="massie139" /> Aleksei se ouers het sy vloermoere geniet en hy is selde gestraf. In 1906 was 'n tweejarige Aleksei saam met sy ouers op 'n vaart na [[Finland]]. In die middel van die nag het hy opdrag gegee dat die skip se orkes uit hulle beddens opstaan en vir hom speel.<ref> Helen Rappaport, “The Romanov Sisters: The Lost Lives of the Daughters of Nicholas & Alexandra," p. 109</ref> In plaas daarvan om hom te straf, het Nikolaas 'n grap gemaak en gesê: Dit is hoe jy 'n outokraat grootmaak!"<ref>Durland, Royal Romances, p. 206</ref> Nikolaas het Aleksei genoem "Aleksei die Verskriklike".<ref>Welch, Romanovs and Mr Gibbes, p. 37</ref> [[Beeld:Nagorny and tsesarevich mogilev 1910.jpg|thumb|240px|Nagorni en Aleksei, 1914 of later.]] Aleksei het dit gehaat dat hy weens sy hemofilie nie kon doen wat ander seuns kon nie. Toe sy ma hom verbied om fiets te ry en tennis te speel, het hy woedend gevra: "Hoekom mag ander seuns alles hê en ek niks?"<ref>Radziwill, Taint, p. 196</ref> Al vier sy suters kon goed perdry, maar hy is verbied.<ref> Helen Rappaport, “The Romanov Sisters: The Lost Lives of the Daughters of Nicholas & Alexandra," p. 175</ref> Aleksei het min vriende van sy ouderdom gehad en was dikwels eensaam. Aleksandra het hom nie toegelaat om met sy Romanof-neefs te speel nie, want sy was bang hulle sou hom omstamp en hy sou bloei.<ref name="massie142">Robert K. Massie, "Nicholas and Alexandra," p. 142</ref> Aleksei se maats was sy matroos-oppasser Derewenko se twee seuns. Derewenko het hulle dopgehou wanneer hulle speel en het met sy seuns geraas as hulle te rof met Aleksei was.<ref name="massie142" /> Aleksei was na aan sy susters. Volgens Gilliard het hulle 'n "element van jeugdige vreugde in sy lewe ingebring wat hy andersins sou misgeloop het".<ref name="massie142" /> Ondanks sy hemofilie was Aleksei avontuurlustig en rusteloos. Dr. Jewgeni Botkin se kinders het opgemerk hy is nie in staat om "lank op een plek te bly of stil te sit" nie".<ref>Botkin, Real Romanovs, pp. 73–4</ref> Toe hy sewe jaar oud was, het hy 'n fiets gesteel en dit in die paleis rondgery. Nikolaas was geskok en het al die wagte beveel om Aleksei te vang.<ref>Robert K. Massie, "Nicholas and Alexandra," p. 140</ref> Nikolaas het Aleksei se energieke natuur besef en opdrag gegee dat hy toegelaat word "om alles te doen wat ander kinders van sy ouderdom sou wou doen, en dat hy nie ingeperk word tensy dit absoluut nodig is nie".<ref> Helen Rappaport, “The Romanov Sisters: The Lost Lives of the Daughters of Nicholas & Alexandra," p. 177</ref> Aleksei was ongehoorsaam en moeilik om te beheer. Olga kon nie sy "onaangename geaardheid" hanteer nie.<ref>Radziwill, Taint, p. 397</ref> Die enigste persoon wat hy gehoorsaam het, was sy pa. Volgens Sydney Gibbes was "een woord [van Nikolaas] altyd genoeg om Aleksei te laat luister".<ref>Untitled TS memoirs, List 1 (82) Sydney Gibbes Papers, Bodleian Library, fo 4.</ref> Buxhoeveden onthou dat Aleksei eenkeer haar sonsambreel in die rivier gegooi het. Nikolaas het met hom geraas en gesê: "'n Gentleman behandel nie 'n dame so nie. Ek skaam my vir jou, Aleksei."<ref name="bux">Sophie Buxhoeveden, Before The Storm, p. 311</ref> Aleksei het "rooi in die gesig geword" en Sophie verskoning gevra.<ref name="bux" /> Toe hy ouer word, het Aleksei eerbiediger geword. Toe hy nege jaar oud was, het het hy 'n versoek aan Gleb Botkin, Jewgeni Botkin se kunstige seun, gestuur om iets te illustreer. Hy het dit eers onderteken, maar daarna sy naam uitgekrap met die verduideliking: "As ek die briefie aan Gleb stuur met my naam op, sal hy dit as 'n opdrag beskou. Ek bedoel dit egter as 'n versoek; hy hoef dit nie te doen as hy nie wil nie."<ref name="massie139" /> ==Gevangenskap== [[Beeld:AlexeiNicholas1917.jpg|thumb|240px|Nikolaas en Aleksei saag in die winter van 1917 hout tydens hulle aanhouding in Tobolsk.]] Op [[15 Mei]] [[1917]] het Nikolaas II namens homself en sy seun afstand gedoen van die troon. Nadat die hele gesin eers op [[Tsarskoje Selo]] aangehou is, is hulle na [[Tobolsk]] in Siberië geskuif. Aleksei was verveeld. Hy het net een speelmaat, die kombuishulp Leonid Sednef, gehad. Hy het volgens een weergawe eendag teen 'n trap afgegly en weer sy lies seergemaak. Toe die Bolsjewiste die gesin na [[Jekaterinburg]] wou skuif, was hy te siek en al sy susters buiten Maria het by hom agtergebly. Volgens Alexandra se dagboek lyk dit egter of 'n hoesbui die bloeding veroorsaak het.<ref>The Last Diary of Tsaritsa Alexandra, Yale University Press 1997</ref> Aleksei en sy susters het weke later by hulle ouers aangesluit.<ref>King and Wilson, pp. 83–84</ref> Hy het die res van sy lewe in 'n rolstoel deurgebring. [[Beeld:AlexeiOlgaRus.jpg|thumb|links|250px|Dié foto van Olga en Aleksei in Mei 1918 op pad van Tobolsk na Jekatereinburg is waarskynlik die laaste een van hulle.]] == Teregstelling == Die gesin is op 16 Julie 1918 in die Ipatijef-huis in Jekaterinburg voor ’n vuurpeloton tereggestel, minder as 'n maand voor Aleksei se 14de verjaarsdag. Hulle is deur Bolsjewistiese magte onder [[Jakof Joerofski]] vermoor nadat die gesin aangesê is om na die huis se kelder te gaan omdat hulle geskuif gaan word. Nikolaas en die tsaritsa is eerste geskiet. Aleksei het vasgenael in sy stoel gesit terwyl hy herhaaldelik geskiet en met bajonette gesteek is. Wat die skieters nie geweet het nie, was dat sy bors deur 'n hemp vol edelgesteentes beskerm is. Joerofski het hom eindelik in die kop geskiet.<ref>King and Wilson, pp. 309–310</ref> Die gesin se massagraf is aan die einde van die sewentigerjare ontdek. Aleksei se liggaam was nie daar nie – ook nie dié van sy suster Maria nie (hoewel vir ’n lang ruk geglo is dit was Anastasia se liggaam wat nie saam met die ander gevind is nie). Die stoflike oorskot van die ander gesinslede is in 1998 in die [[Katedraal van Petrus en Paulus]] in [[Sint Petersburg]] herbegrawe. In die jaar [[2000]] het die [[Russies-Ortodokse Kerk]] die hele gesin tot [[heilige]]s verklaar. == Oorskot in Jekaterinburg gevind == In die somer van 2007 het ’n groep in Jekaterinburg op die stoflike oorskot van Aleksei en Maria afgekom; die lyke is blykbaar in 1918 verbrand en 800 meter van die res van die gesin s'n af begrawe. Die resultaat van [[DNS]]-ontledings in onder meer die VSA is op 30 April 2008 gepubliseer en die identiteit van Aleksei sowel as sy suster Maria bevestig. Volgens die amptelike ondersoek van die Russiese staatsprokureur is daar sodoende geen oorlewendes uit die laaste keisersgesin nie. Die [[Russies-Ortodokse Kerk]] het die resultaat in twyfel getrek en op verdere ontledings aangedring – onder meer omdat die sterflike oorskot van Aleksei en Maria die status van relieke sou hê.<ref>[https://rp-online.de/panorama/wissen/dna-analyse-identifiziert-tote-zarenkinder_aid-11700071 ''RP Online, 16 Julie 2008: DNA-Analyse identifiziert tote Zarenkinder. Besoek op 25 Maart 2020'']</ref><ref>[https://de.rbth.com/gesellschaft/2015/11/22/ein-ermittler-auf-den-spuren-des-rusischen-zaren_542171 ''Russia Beyond, 22 November 2015: Ein Ermittler auf den Spuren des russischen Zaren. Besoek op 25 Maart 2020'']</ref> 'n Beplande begrafnis in die Katedraal van Petrus en Paulus in Sint Petersburg het daarom nog nie plaasgevind nie; Aleksei en Maria se stoflike oorskot word voorlopig in die staatsargief bewaar. ==Nota== {{Reflist|group=nota}} ==Sien ook== *[[Lys van groothertoë van Rusland]] *[[Huis van Romanof]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://tsarevichalexei.bravehost.com Tsarevich Alexei] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110005130/http://tsarevichalexei.bravehost.com/ |date=10 Januarie 2008 }} {{Tsesarewitsji van Rusland|state=expanded}} {{Groothertoë van Rusland|state=expanded}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Groothertoë van Rusland]] [[Kategorie:Huis van Romanof]] [[Kategorie:Russiese heiliges]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] [[Kategorie:Nikolaas II van Rusland]] [[Kategorie:Hemofilielyers]] em6jiutar0o1r6g52owvf0qfapmk3ha 0 30135 2908997 2908679 2026-06-03T06:47:10Z Jcb 223 2908997 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Åland |volle_naam = <small>''Landskapet Åland'' ([[Sweeds]])<br />''Ahvenanmaan maakunta'' ([[Fins]])</small> |algemene_naam = Åland |beeld_vlag = Flag of Åland.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Åland.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Ahvenanmaa in Finland.svg |leuse = ''Eilande van Vrede''<ref>{{en}} [http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20040718/ai_n11466101 Deseret News (Salt Lake City), 18 Julie 2004 deur Tim Vickery, Associated Press]</ref> |volkslied = ''Ålänningens sång''<br /><small>''(Sweeds vir: "Lied van die Ålandse")''</small> |amptelike_tale = [[Sweeds]] |hoofstad = [[Mariehamn]] {{Koördinate|60|15|N|20|22|O}} |latd = 60 |latm = 15 |latNS = N |longd = 20 |longm = 22 |longEW = O |grootste_stad = [[Mariehamn]] |regeringsvorm = Outonome streek<br />binne [[Finland]] |leiertitels = <br />• Goewerneur{{smallsup|a}}<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Marine Holm-Johansson]]<br />[[Katrin Sjögren]] |oppervlak_rang = – |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;580<ref name=norden>{{fi}} {{cite web |url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=f57a9b0d-6b40-4851-a896-18275f7b60dd |title=Ennakkoväkiluku sukupuolen mukaan alueittain, helmikuu.2016 |accessdate=30 Mei 2016 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410020711/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=f57a9b0d-6b40-4851-a896-18275f7b60dd |url-status=dead }}</ref> |oppervlakmi² = 610 |persent_water = |bevolking_skatting = 30&nbsp;129<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html |title=Population |publisher=Tilastokeskus |accessdate=9 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060710143515/https://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html |archive-date=10 Julie 2006 |url-status=live}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2020 |bevolking_rang = 223<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 19,07 |bevolkingsdigtheidmi² = 49,4 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $1,563&nbsp;miljard<ref>{{sv}} {{cite web |url=http://www.asub.ax/text.con?iPage=227 |title=ÅSUB – Ålands statistik och utredningsbyrå |publisher=Statistiek Åland |accessdate=30 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115224407/http://www.asub.ax/text.con?iPage=227 |archive-date=15 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2007 |BBP_PPP_per_kapita = $55&nbsp;829 |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $1,1&nbsp;miljard |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = $36&nbsp;200<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/facts-about-aland |title=Facts about Åland |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=9 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809152414/https://www.norden.org/en/information/facts-about-aland |archive-date=9 Augustus 2021 |url-status=live}}</ref> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Outonomiteit |onafhanklikheidsgebeure = • Outonomie-wet<br />• Erken |onafhanklikheidsdatums = <br />binne [[Finland]]<br />[[7 Mei]] [[1920]]<ref>{{en}} {{cite book|author=Hurst Hannum|title=Basic Documents on Autonomy and Minority Rights|url=https://books.google.de/books?id=_oV3pKJfnvcC&redir_esc=y|year=1993|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=0-7923-1977-X|chapter=Agreement between Sweden and Finland Relating to Guarantees in the Law of 7 May 1920 on the Autonomy of the Aaland Islands|page=141}}</ref><br />[[1921]]{{smallsup|b}} |MOI = 0,900<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data |publisher=hdi.globaldatalab.org |accessdate=13 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=live}}</ref> |MOI_rang = – |MOI_jaar = 2007 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Euro]]{{smallsup|d}} (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = AX |tydsone = [[Oos-Europese Tyd|OET]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = [[Oos-Europese Somertyd|OEST]] |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = [[.ax]]{{smallsup|e}} |skakelkode = 358 |voetskrif = a. Die goewerneur is 'n administratiewe pos wat deur die Regering van Finland gevul word en het nie outoriteit oor die outonome Regering van Åland nie.<br /> b. Besleg deur die Volkebond na die Åland-krisis.<br /> c. Åland het 'n aparte referendum en daarna 'n het die Åland Eilande op dieselfde stadium as die res van Finland aangesluit.<br /> d. Tot 1999, die Finse mark.<br /> e. Het .aland.fi vanaf Augustus 2006 vervang. Die [[.eu]] domein word ook gebruikaangesien dit met Finland en die res van die [[Europese Unie]] lidlande gedeel word. }} '''Åland''' ([[Sweeds]]: ''Åland'', [ˈǒːland], {{Audio|Aland.ogg|luister}}; [[Fins]]: ''Ahvenanmaa'') is 'n [[argipel]] in die [[Oossee]]. Dit is geleë by die ingang tot die [[Botniese Golf]] en vorm 'n outonome, gedemilitariseerde enkeltalig Sweeds administratiewe provinsie en gebied van [[Finland]]. Dit is die kleinste provinsie van Finland en beslaan 0,50% van Finland se bevolking en 0,49% sy die grondgebied. [[Lêer:Åland Islands.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Åland]] [[Lêer:Åland2topo.png|duimnael|links|Kaart van Åland]] Die Ålandeilande bestaan uit die hoofeiland ''Fasta Åland'' (waar 90% van die bevolking woonagtig is) en 'n argipel oos daarvan wat uit meer as 6&nbsp;500 skere en [[eiland]]e bestaan. ''Fasta Åland'' word in die weste geskei van die kus van [[Swede]] deur veertig [[kilometer]] oopsee. In die ooste is die Åland-argipel so te sê aaneenlopend met die Finse [[Argipelsee]]. Åland se enigste landgrens is kort met 'n vreemde vorm;<ref>{{en}} [http://www.hiddeneurope.co.uk/ Hidden Europe Magazine], 11 (November 2006) bl. 26-29 ISSN 1860-6318</ref> dit is geleë op die onbewoonde eiland [[Märket]], wat met Swede gedeel word. Dié grens is in 1985 opnuut onderhandel. As gevolg van Åland se outonome status word die magte wat op provinsiale vlak uitgeoefen word deur verteenwoordigers van die sentrale staatadministrasie in die res van Finland grootliks deur die [[Regering van Åland]] uitgevoer in Åland. == Demografie == Die meeste mense is Sweeds (91,2%), maar 5% praat ook Fins. Op skool is Sweeds die mees gebruiklike taal, maar in party skole word ook Fins gepraat. Meer as 94,8% van Åland se bevolking is aanhangers van die [[Evangelies-Lutherse Kerk]]. == Ekonomie == Die [[euro]] is die amptelike valuta, maar die [[Sweedse kroon]] word ook gesirkuleer. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Aland-Islands|title=Åland Islands|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=16 Maart 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Åland}} * {{sv}} [https://www.aland.ax/ Amptelike webwerf] * {{sv}} [https://www.regeringen.ax Amptelike webwerf van die regering] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Åland}} | Noord = {{vlagland|Swede}} • [[Botniese Golf]] • {{vlagland|Finland}} | Noordoos = [[Skeresee]] • {{vlagland|Finland}} | Oos = [[Skeresee]] • {{vlagland|Finland}} | Suidoos = [[Finse Golf]] • {{vlagland|Estland}} | Suid = {{vlagland|Swede}} • [[Oossee]] | Suidwes = {{vlagland|Swede}} • [[Oossee]] | Wes = {{vlagland|Swede}} • [[Ålandsee]] | Noordwes = {{vlagland|Swede}} • [[Ålandsee]] }} {{Lande van Europa}} {{Streke van Finland}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Aaland}} [[Kategorie:Åland| ]] ljwo1qdopbk3qjkgsdswcqkepusuvht 0 30232 2909012 2906175 2026-06-03T07:50:13Z Jcb 223 2909012 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Chris Barnard | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Christian Johan Barnard | geboortedatum = {{Geboortedatum|1939|7|15}} | geboorteplek = Mataffin, naby [[Nelspruit]], [[Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1939|7|15|2015|12|28}} | sterfteplek = [[Pretoria]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | alma_mater = [[Universiteit van Pretoria]] | beroep = Skrywer, teksskrywer, filmmaker, vrugteboer | ander = | bekend = | eerbewyse = | huweliksmaat = Annette (1962–1978 <small>''geskei''</small>)<br />[[Katinka Heyns]] (1978–2015 <small>''sy dood''</small>) | kinders = Johan, Stephan, Tian,<br />Simon | webblad = | handtekening = }} '''Christian Johan Barnard''' (bekend as '''Chris Barnard'''; 1939–2015)<ref>http://esat.sun.ac.za/index.php/Chris_Barnard</ref> was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[outeur]] wat groot beroemdheid verwerf het met sy talle [[Afrikaans]]e [[roman]]s, [[novelle]]s, [[kortverhaal|kortverhale]], toneelspele, hoorspele, draaiboeke en televisiedramas. Barnard was deel van die sogenaamde [[Sestigers]]-beweging en in 1975 ’n medestigter van die Afrikaanse Skrywersgilde.<ref>{{Cite web |url=http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |title=argiefkopie |access-date= 6 Oktober 2016 |archive-date= 2 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402204618/http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |url-status=dead }}</ref>Hy was met die aktrise en rolprentregisseur [[Katinka Heyns]] getroud.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewe en werk == Christian Johan Barnard is op [[15 Julie]] [[1939]] op die sitrusplaas Mataffin in die distrik [[Nelspruit]] gebore as die oudste van twee seuns. Hy het ’n jonger broer Sam. Sy pa, Flip Barnard, is ’n sitrusboer en sy ma, Hanna Blundell, is ’n tuisteskepper. As vyfjarige kind doen hy Perthes-siekte (verbrokkeling van die heuppotjie) op en is vir byna twee jaar in gips en bedlêend, sodat daar gevrees is dat hy nooit sal kan loop nie. Hy matrikuleer in [[1957]] aan die Hoërskool Nelspruit. Daarna studeer hy aan die [[Universiteit van Pretoria]] en behaal die [[Baccalaureus artium|B.A.]]-graad in [[1960]] met Afrikaans-Nederlands en [[Kunsgeskiedenis]] as hoofvakke.<ref>http://www.esaach.org.za/index.php?title=Barnard,_Chris{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op universiteit is hy aktief betrokke by die publikasies van die universiteit en is onder andere redakteur van die joolblad, die literêre jaarblad en die eerstejaar gidsblad. Ook op dramagebied speel hy ’n aktiewe rol as voorsitter van die toneelvereniging en is onder andere verantwoordelik vir die onderhandelinge om die reg te verkry om die eerstes te wees wat [[Bartho Smit]] se ''Don Juan onder die boere'' opvoer, waarin hy ook ’n rol speel. So ontmoet hy vir Bartho, met wie hy lewenslange vriende is.<ref name=":0">http://www.litnet.co.za/chris-barnard-19392/</ref> Chris aanvaar na universiteit ’n betrekking as joernalis by ''[[Die Vaderland]]'', aanvanklik ([[1961]]) in [[Pretoria]] en vanaf [[1962]] in [[Johannesburg]], waar hy ook later meewerk aan ''[[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] en Sondagnuus'' en ''[[Die Brandwag]]''. In 1962 tree hy in die huwelik met Annette en drie seuns (Johan, Stephan en Tian) word uit hierdie huwelik gebore, wat later weer ontbind is. Onder aanmoediging van Bartho Smit bring hy ’n gedeelte van die jare [[1964]] en [[1965]] in [[Parys]] deur, waar hy ’n noue vriendskap met [[Breyten Breytenbach]] sluit en hom ook aanmoedig om meer ernstig te begin skryf. Deur Chris se bemiddeling word Breyten se ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes'' deur Afrikaanse Pers-Boekhandel gepubliseer, waar Bartho Smit destyds die uitgewer was. Chris bring in hierdie tyd ook besoeke aan [[Spanje]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. In [[Europa]] maak hy kennis met die moderne teater, wat hom baie beïndruk, asook baie en goeie rolprente. By sy terugkeer na [[Suid-Afrika]] werk hy twee jaar onder Bartho Smit as uitgewer by die Afrikaanse Pers-Boekhandel waarna hy in [[1967]] tot die Transvaalse redaksie van ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' toetree. Sy rubriek ''Chriskras'' wat in hierdie jare in ''Die Huisgenoot'' verskyn maak van hom ’n bekende in die volksmond en ’n keur uit hierdie rubrieke word later in drie bundels versamel.<ref>{{Cite web |url=http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_chrisbarnard_ph.htm |title=argiefkopie |access-date= 6 Oktober 2016 |archive-date=13 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913133857/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_chrisbarnard_ph.htm |url-status=dead }}</ref> Hy bly in hierdie tyd in [[Blackheath]] in Johannesburg, maar koop ook ’n plasie ’n entjie anderkant [[Brits]], wat hy Dwaal noem. Hy speel ’n beduidende rol in die tydperk van streng [[Sensuurwet (Apartheid)|sensuur]]. In [[1973]] kry hy saam met [[John Miles]], [[Ampie Coetzee]] en Bartho Smit beheer van die Johannesburgse tak van die Afrikaanse Skrywerskring. Met die verbod op [[André P. Brink]] se ''Kennis van die aand'' vroeg in [[1974]] stig hulle ’n fonds vir die verdediging van die boek en reik sterk bewoorde verklarings oor die aangeleentheid uit. Wanneer die ander lede beswaar aanteken teen hulle standpunte, bedank hulle, ’n aksie wat indirek in [[1975]] lei tot die stigting van die [[Afrikaanse Skrywersgilde]], waarvan hy ’n stigterslid is. In [[1987]] word hy verkies as voorsitter van die Afrikaanse Skrywersgilde, maar bedank hierdie amp in [[1988]] omdat dit te veel met sy eie skryfwerk inmeng.<ref name=":0" /> Na sy egskeiding trou hy in [[1978]] met die [[aktrise]] en later bekende filmregisseur [[Katinka Heyns]] en die egpaar het ’n seun, wat hulle Simon noem. Katinka het ook een seun uit haar vorige huwelik met [[Koos Roets]]. Chris begin nou voltyds as vryskutskrywer werk en maak dokumentêre rolprente vir televisie. Saam met sy vrou begin hulle die filmmaatskappy [[Sonneblom Films]]. Van die begin van [[1981]] is hy woonagtig op sy plasie Sandowaan, wat geleë is aan die noordelike hang van die [[Magaliesberg]], digby die [[Hartbeespoortdam]] in die distrik [[Brits]]. In [[1994]] moet hy ’n heupvervangingsoperasie ondergaan, ’n uitvloeisel van die Perthes-siekte (verbrokkeling van die heuppotjie) wat hy as vyfjarige kind opgedoen het. By verskeie geleenthede lewer hy openbare toesprake, soos in [[1993]] die hooftoespraak by die Afrikaanse Skrywersgilde se beraad in [[Bloemfontein]] onder die opskrif ''Opstand teen verskillende vorme van mag / gesag''. Hierin vra hy of skrywers steeds kan bekostig om soveel tyd af te staan aan debatte oor verskillende groepe se literêre kwellings, in stede daarvan om te praat oor werklik aktuele kwessies soos die mag van armoede, geheime leërs, rampokkergeweld, omgekeerde rassisme en anargie. In September 1993 lewer hy ’n toespraak voor die Nasionale Leeskringseminaar in [[Welkom]], waar hy uitvaar teen die skryf van venynige resensies en resensente wat lees met ’n komplekse, diepgewortelde wrok teen die samelewing. Hy dien ook in die direksie van die [[InniBos|Innibos]]-Kunstefees wat elke jaar op [[Nelspruit|Mbombela]] gehou word. Hy koop in 1994 vir hom die wildplasie Thulani (wat “hou jou bek” beteken) naby Nelspruit, ’n hanetree vanaf die plaas Boschrand waar hy grootgeword het. Op een deel van die plaas boer hy deeltyds met [[lemoen]]e, makadamianeute, [[lietsjie]]s en [[mango|mango’s]]. Die ander deel van die plaas bewaar hy in sy natuurlike toestand en hou hier [[sebra]]s, [[rooibok|impalas]], [[waterbok]]ke, [[blouwildebees]]te, [[rietbok]]ke en [[bosbok]]ke aan. Later vestig hy hom permanent op die plaas. Hy en Katinka het ook ’n vakansiehuis op [[Onrus]], naby die [[Kaapprovinsie|Kaap]]. Hy word in September [[2012]] in die opstal van Thulani deur vier gemaskerde rowers aangeval en vasgebind terwyl hulle die huis leeg dra en later met sy bakkie en skootrekenaar (met baie van sy skryfwerk daarop) wegkom. Eers sowat twaalf ure later word hy so gevind.<ref>{{Cite web |url=http://praag.org/?tag=chris-barnard |title=argiefkopie |access-date= 6 Oktober 2016 |archive-date= 2 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502232140/http://praag.org/?tag=chris-barnard |url-status=dead }}</ref> Hierna word sy plaashuis nog drie kere beroof en die laaste keer steel die boewe nie net die rekenaar nie, maar ook die geheuestokkie wat op die lessenaar gelê het. Hierop was die enigste kopie van ’n roman waaraan hy reeds vir agt jaar gewerk het. Daarna word nog drie keer by die opstal ingebreek, maar hy is gelukkig nie een keer tuis nie. Hy verkoop dan die plaas in [[2014]] en laat bou ’n huis in ’n veiligheidskompleks skaars vyfhonderd meter van Mataffin, net buite Nelspruit (nou Mbombela), waar hy gebore is. In November 2015 word sy regterbeen in ’n operasie by die Wilgers-Hospitaal in Pretoria onder die knie geamputeer,<ref>http://lowvelder.co.za/303381/chris-b/</ref> nadat hy lank met die bloedsomloop in die been gesukkel het. Komplikasies tree in ná die operasie en hy word weer in die Wilgers-Hospitaal opgeneem, waar hy op Maandag, [[28 Desember]] [[2015]] aan ’n [[hartaanval]] oorlede is.<ref name=":0" /> == Skryfwerk == Op skool reeds begin hy skryf. As plaasseun ontwikkel hy ’n besondere liefde vir die natuur, wat hom inspireer om in [[1953]] ’n lang epiese gedig oor ’n leeufamilie te skryf wat ’n landswye wedstryd van die Afrikaanse jeugblad ''Patrys'' wen. In standerd ses skryf hy ’n handleiding oor [[soogdier]]e van Suid-Afrika en begin reeds met uitgewers onderhandel voordat die boek klaar geskryf is. Die boek is natuurlik nie gepubliseer nie. Aan die einde van sy hoërskooljare begin hy kortverhale skryf wat hy met min sukses aan tydskrifte stuur. Nietemin besluit hy op agtienjarige ouderdom dat hy graag skrywer wil word. In sy eerste jaar op universiteit stuur hy ’n kortverhaal aan die radio, waar dit voorgelees word en hom geweldig aanmoedig. ’n Aantal gedigte van hom verskyn in 1961 in ''Tydskrif vir Letterkunde''. As student publiseer hy gedigte, kortverhale en sketse in die studenteblaaie ''Trek'', ''Stiebeuel'' en ''Die Perdeby'', terwyl sy kortverhaal ''Berdine in die môre'' in Oktober 1961 in ''Inset'' opgeneem word. === Novelles, kortverhale en rubrieke === Dit is met sy prosa wat hy aanvanklik vir hom ’n naam maak in die [[Afrikaanse letterkunde]]. Hy begin met korter prosa, naamlik novelles en kortverhale. Sy eerste novelles, ''Muurspieël'' en ''Naelstring'', skryf hy terwyl hy op universiteit is en dit word saamgebundel in ''Bekende onrus''. Dit het die mens se seksuele drif as tema en fokus op karakters met obsessionele trekke. Met die voortvlugtende figuur stel hy ook ’n soort figuur bekend wat hy in sy latere werk meer genuanseerd sou uitwerk. Die titel verwys na die algemeen menslike drang na geslagsvervulling en liefde en hoe hierdie drang op unieke wyse in verskillende mense na vore tree. ''Naelstring'' het as hoofkarakter ’n gebreklike plaasmeisie, wie se stryd fisies en geestelik van aard is. Sy vlug weg van haar benouende bestaan op die plaas, knoop in die stad ’n verhouding aan en word dan swanger. Eindelik loop haar stryd uit op aksie en vermoor sy haar kind en vlug terug na haar ma, aan wie sy onlosmaakbaar gekoppel is deur die onsigbare naelstring. ''Muurspieël'' is minder heg gestruktureer, maar beïndruk tog met die karaktertekening van die onaansienlike Hanna en oom Natie en hulle pogings om ten spyte van liggaamlike gebreke tog emosionele vervulling te vind. Hierdie novelle staan meer in die sfeer van vernuwing in die prosa, veral in die manier waarop plattelandse mense voorgestel word as verwikkelde karakters met ’n demoniese onderstroming.<ref name=":1">Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref><ref>Smuts, J.P. Inset, Oktober 1961</ref> ''Bekende onrus'' word in 1961 bekroon met die eerste CNA-prys. Die novelle ''Die houtbeeld'' is geskryf nog voor ''Bekende onrus'' en behandel die kleurprobleem in ’n verhaal van liefde oor die kleurgrens tussen die bruin onderwyser Andries Small en ’n blanke meisie, Mara. Ná haar dood ontstaan daar ’n drang by Andries om as kunstenaar iets tot stand te bring en uit hout ’n beeld van haar te kerf.<ref name=":1" /> Ná hierdie eerste drie novelles skryf Barnard ''Die gekruisigdes'', ’n werk wat hy nooit laat publiseer nie. ''Man in die middel'' sit die rassetema voort, met die titel wat die posisie van die hoofkarakter tussen die blankes en bruin mense uitbeeld. Leon Hugo word in ’n wit gesin se huis groot, maar is in werklikheid ’n bruin man. Wanneer hy die waarheid uitvind, trek hy na ’n ander gebied waar niemand van sy agtergrond bewus is nie en hy as buitestaander sy lewe slyt. Hy word ’n lektor in musiek aan ’n universiteit en trou met ’n wit vrou. Die essensie van die verhaal is Leon se onvermoë om sy eie identiteit te vind, aangesien hy verskeur word tussen sy liefde vir sy vrou en gesin en dié vir sy biologiese broer, Ockert. Hy probeer die waarheid vir sy vrou verberg en hulle verhouding ly daaronder, veral omdat hy huiwerig is om kinders te hê uit vrees dat die kind bruin sal wees. Die gebrek aan kommunikasie tussen die egpaar is egter onwaarskynlik. Hierdie eerste novelles beïndruk reeds met die volwasse temas, die taalgevoeligheid en raak segging, hoewel dit oor die algemeen nog nie heg genoeg gestruktureer en afgerond is nie.<ref name=":1" /><ref>Cloete, T.T. Standpunte. Nuwe reeks 50, Desember 1963</ref> In ''Dwaal'' bundel Barnard vyf prosatekste (''Woestyn'', ''Argipel'', ''Vertrek'', ''Geboorte'' en ''Meineed''), meer novelles as kortverhale. Barnard staan met die hoofkarakters as naamlose buitestaanderfigure en sterk simbolies-allegoriese inslag viervoet binne die vernuwing van Sestig met die hoofsaaklik eksistensiële ervaring van die lewe as uitsigloos en absurd. Die hoofkarakters is totaal uiteenlopend (’n dwalende in die woestyn, ’n ter dood veroordeelde moordenaar, ’n swaksinnige, ’n politieke rebel en ’n joernalis soekende na die waarheid in ’n moordsaak) maar hulle ervaring van doelloosheid is universeel. Die titel van die bundel verwys na die hoofkarakters se dwaling soos hulle worstel met die sin van bestaan en die soeke na identiteit. Hulle soektog is gedoem tot mislukking aangesien hulle kondisie die algemene kondisie van mens-wees is, waarvoor daar nie ’n oplossing bestaan nie.<ref name=":1" /> ''Die swanesang van Majoor Sommer'' bring vele van die temas van die absurde in die letterkunde na hierdie novelle, waar die mens ontmasker word en in die proses alles bevraagteken. Majoor Sommer is ’n verskopte oud-soldaat, vermink deur ’n oorlog waarvan hy min onthou en met slegs ’n houtbeen en twee medaljes as bewys van ’n vergete heldedaad. Hy daag een nag op by ’n boshut met drie boswerkers, waar hy van al sy besittings gestroop, verhoor en tereggestel word. So verloor hy alles wat hy het en deur die vrae wat hy nie kan antwoord nie verdwyn alle sekerhede, waardeur die absurde van bestaan gesuggereer word.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 66, Augustus 1966</ref><ref name=":1" /> Hierdie novelle word ook vir die televisie verwerk en in [[1985]] as televisiedrama gebeeldsaai. In die kortverhaalbundel ''Duiwel-in-die-bos'' word meesleurende verhale gebundel wat sterk simbolies is, maar op ’n koel-realistiese manier geskryf is. Die bundel vertoon ’n hegte eenheid omdat daar telkens sprake is van ’n onskuldige lewe wat deur een of ander “duiwel” bederf word, met die duiwelse, die erotiese en die verganklikheid deurlopende motiewe.<ref name=":2">Aucamp, Hennie. ''Dagblad''. HAUM-Literêr Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe Eerste Druk 1987</ref><ref>Joubert, Elsa. Sarie Marais, 26 Maart 1969</ref><ref>Van der Walt, P.D. Standpunte. Nuwe reeks 82, April 1969</ref> In 1968 verower ''Duiwel-in-die-bos'' die C.N.A.-prys en die [[Hertzogprys]] vir prosa word in 1973 toegeken vir hierdie bundel en die roman ''Mahala.'' In ''Oulap se blou'' word ’n aantal kortverhale/sketse/essays wat meestal oor die jare in opdrag van koerante en tydskrifte geskryf is, saamgebundel. Die verhale handel vernaamlik oor reise, insluitend reise na plekke, na die verlede, na mense en ook na binne. Dit is verhale oor seuns in ’n hoofsaaklik plattelandse en pastorale wêreld van onskuld wat lankal reeds verby is. Die onheil lê desondanks net agter die deur en wag, soos wanneer die foon lui in die gang, die ma al hoe minder sê of die buurdogter wat die verteller se eerste waardering vir vroulike skoonheid inspireer skielik dood is. Kenmerkend in hierdie verhale is die skrywer se fyn aangevoelde uitbeelding van liefde en verlange, met ekonomie van segging en helderheid van styl. Soos die kleur blou in die titel reeds verkondig, het meeste van hierdie verhale ’n tikkie melancholie.<ref>Cochrane, Neil. Rapport, 23 November 2008</ref><ref>Harper, Susanne. Plus, 9 Maart 2009</ref><ref>Jordaan, Annette. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010</ref> ''Oulap se blou'' is in [[2009]] op die kortlys vir die toekenning van die ATKV-prys. Chris se rubrieke in ''Die Huisgenoot'' word gebundel in ’n drietal bundels, ''Chriskras'', ''Chriskras: ’n Tweede keur'' en ''So onder deur die maan'' en ’n keur uit die bestes uit al hierdie bundels word weer saamgebundel in ''Klopdisselboom''.<ref>Stolz, Danie. Insig, Oktober 1988</ref> Hierdie sketse slaag daarin om die nostalgiese verlede op te roep sonder om sentimenteel te raak, slaag met ’n raak en fyn tekening van mense sonder om te moraliseer en stel met ’n skerp satiriese kyk wanoptrede en wanopvattings aan die kaak. Verskeie van die sketse is anekdoties van aard, maar dan vertel deur ’n vakman wat weet hoe mense praat, wat gewone mense in al hulle kwaad, moedswilligheid, stompsinnigheid, lekkerkry, vreugde, haat en liefde in sy woorde lewend maak. Die onderwerpe is wydlopend van aard en sluit in plaasmense en stadsmense, troeteldiere, boomname, spelende kinders, ouers en die nostalgiese, om slegs enkeles te noem.<ref name=":2" /><ref>Brink, André P. Rapport, 21 Januarie 1973</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 19 Desember 1976</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 26 Januarie 1986</ref><ref>Le Roux, André. Die Burger, 14 November 1985</ref> In [[1986]] is ''So onder deur die maan'' die naaswenner van die ATKV-Prosaprys en word die Kaaplandse Helpmekaar-FAK-prys vir ontspanningsleesstof aan hierdie boek toegeken. Barnard se kortverhale en essays word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'', ''Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns'', ''Vertellers 1 en 2'', ''Blommetjie gedenk aan my'', ''Op hulle stukke'', ''Liefde loop ver'', ''Kompas'', ''Son op die land'', ''Borde borde boordevol'', ''Vuurslag'', ''Uit die kontreie vandaan'', ''Stad en stedelig'', ''Kort keur'', ''Majesteit, die kat'' en ''Windroos''. Hy publiseer ook kortverhale in verskeie letterkundige tydskrifte, insluitende ''Sestiger'', ''Inset'', ''Tydskrif vir Letterkunde'' en ''Boeke-Insig''. ''Op ’n dag in Rome'' is jeugherinneringe wat in die versamelbundel ''Herinnering se wei'' opgeneem word. Die kortverhaal ''Vrydag'' word in die [[Sestigers]] se versamelbundel ''Windroos'' opgeneem, waarna dit ook in ''Duiwel-in-die-bos'' gepubliseer word. === Romans === Barnard begin reeds in die sestigerjare met vingeroefeninge vir ’n roman en in 1969 verskyn ’n fragment uit die versaakte roman ''Onderweg na Nerda'' in ''Kol''. In sy romans slaag hy met ’n tegniek wat iemand soos Rob Antonissen gedink het onmoontlik is, naamlik om ’n spannende en vloeiende roman in die verlede tyd te skryf. ''Mahala'' se titel verwys na betekenisloosheid en waardeloosheid, maar ook na die boot waarmee die hoofkarakter vervoer word en so kontak het met die buitewêreld, simbolies daarvan dat die mens hom nie volkome kan afsluit nie. Die roman groei uit die gegewe van die kortverhaal ''Bos'' in ''Duiwel-in-die-bos'' en gee op onthutsende wyse gestalte aan die wag en vrees van ’n man (Max Delport) in die wildernis, terwyl hy weet dat die onafwendbare dag van afrekening en die dood nader kom. Rondom die vae herinnering van ’n moord wat nege jaar tevore gepleeg is, word ’n spanningsverhaal gebou wat diep in die wese van die mens se psige inkyk. Delport was eens diep bevriend met Ritter, maar terwyl die groep een nag op die strand by Ballitobaai was, vind ’n moord plaas. Delport se getuienis was so verdoemend dat Ritter tronk toe gestuur is. Terwyl hy in die tronk is, knoop Delport ’n verhouding aan met An, wat op daardie stadium swanger was met Ritter se kind. Ritter ontsnap uit die tronk en soek die twee op, maar Delport gooi hom bewusteloos met ’n glas tussen die oë. Daarna begin die eindelose vlug, totdat Delport en An in Mosambiek aankom en op die rivierboot die Mahala vervoer word na hulle skuilplek. Delport wag nou al nege jaar in die afgeleë en moeilik bereikbare boswêreld van Mosambiek vir die onafwendbare koms van Ritter, wat sal kom wraak neem. Die roman se tydshantering is baie interessant, deurdat dit in die verlede tyd geskryf is, maar gedurig werk met ’n hede, terwyl dit deur terugflitse ’n beeld gee van die verlede van die hoofkarakter en van sy skuld. Die gebruik van verlede tyd maak dan die toekoms ook moontlik reeds deel van die verlede. Op vernuftige wyse gebruik die skrywer telkens simbole en terugkerende elemente om verdere betekenis te gee en spanning te skep, waarvan die masker en die son (aanduidend van Ritter), die weerlig (as waarskuwingsteken) en die gaasdeur met sy aanduiding van kom en gaan en ook die min beskutting wat dit teen die bedreiging bied as voorbeelde. Delport word eindelik onder valse voorwendsels deur die Portugese meisie Malia Domingo van sy kamp weggelok en met sy terugkeer kry hy vir An doodgeskiet op haar bed. Hy keer terug na die Portugese meisie in haar kamp, waar hy die nag deurbring en die volgende oggend waarskynlik vir Ritter sal moet trotseer. Delport se obsessie met sy agtervolger Ritter maak Ritter ’n noodsaaklike ander helfte van sy eie persoonlikheid. Deurdat Ritter wegbly, bly Delport en sy lewe onvoltooid, deur Ritter se koms, sal hy waarskynlik vernietig word – so word Ritter se uiteindelike koms dus beide Delport se verlossing en teregstelling. As geheel is die roman ’n manjifieke uitbeelding van ’n angstoestand en die voortdurende inwerking op mekaar van skuld op vrees, wat later alles anders verdring.<ref>Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979</ref><ref name=":3">Brink, André P. ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref>John, Philip. Beeld, 17 Julie 2006</ref><ref>Smuts, J.P. Standpunte. Nuwe reeks 98, Mei-Desember 1971</ref> Die Hertzogprys vir prosa word in 1973 toegeken vir ''Mahala'' (saam met die kortverhaalbundel ''Duiwel-in-die-bos'') en verower in 1974 die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. Hierdie roman word ook in Duits vertaal. ''Moerland'' beskryf die konflik tussen ’n swart en ’n wit Afrikaner, regse geweld en die soeke na ’n mitiese Afrikanerdom. Die hoofkarakters is Lukas van Niekerk (’n swart afstammeling van die Dorslandtrekkers) en die ek-verteller, ’n Afrikaanse joernalis, politieke vrydenker en mislukte skrywer. Lukas word tydens die politieke onluste in Angola in Luanda gevange geneem en vlug dan voor die MPLA terroriste-organisasie uit, vergesel van die priester Bernardo Bravo en die Portugese vrou Buba. Hulle probeer die grens van Namibië bereik, maar moet later vir Buba agterlaat, terwyl die priester voor die grenspos dood is. Parallel met hierdie gebeure ontwikkel die verhaal van die ek-verteller in Suid-Afrika, sy joernalistieke loopbaan, sy egskeiding en die verhouding met sy rebelse, regse tienerseun Deon. Dan verskyn Sipho Mbokani in sy lewe en die ek-verteller kom in besit van Sipho se boeiende dagboekaantekeninge. In Suid-Afrika verwerp die blanke gemeenskap vir Lukas weens sy velkleur en dit is hy wat in die township Alexandra Sipho Mbokani word. Die joernalis soek hom hier op om sy storie te vertel en hulle word vriende. Beide figure is buitestaanders en word deur die politieke gebeure van die tyd gesloop, simbolies van die ondergang van die individu en die maatskappy in die groter sosiale bestel. Suid-Afrika se toestand word hier soortgelyk aan die chaos en vernietiging wat Angola na die politieke onafhanklikheid van Portugal geteister het.<ref>Botha, Elize. Insig, November 1992</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Scholtz, Merwe. Die Burger, 13 Oktober 1992</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993</ref> Die land se verval in geweld aan die einde van die roman is egter nie heeltemal sonder hoop nie. In 1993 wen ''Moerland'' die Rapportprys, die C.N.A.-prys en die W.A. Hofmeyr-prys en hierdie roman is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys en die naaswenner van die ATKV-prys. ''Boendoe'' se tema is die strewe na die werklik betekenisvolle samesyn in eensgesindheid met ’n ander en die natuur. Hierdie strewe is gedoem tot mislukking, sodat die individu eindelik weer alleenstaan, altyd eensaam is en te laat vir werklike meelewing. Die handeling geskied in ’n sendinghospitaal op die grens van KwaZulu-Natal, Swaziland en Mosambiek, met ’n verskeidenheid van karakters wat almal probeer om in die hart van Afrika te dring. By die sendinghospitaal kan die personeel in die tyd van ’n versengende droogte onmoontlik aan al die behoeftes voorsien en hulle moet ’n plan beraam om die mense op ’n plek te besorg waar hulle voedsel en mediese sorg kan kry. Die gewese vlieënier en kluisenaar Jock Mills is besig om ’n Dakota te herbou en die plan is dat hy met hierdie vliegtuig die siek mense na ’n beter bestemming sal vervoer. Eindelik slaag die plan ten dele, al het die gebeure ’n tragiese afloop. Die ekoloog Brandt de la Rey doen navorsing oor ekologiese stelsels in hierdie gebied, met sy waarnemings wat hom laat glo in ’n holistiese proses waarin alles met alles saamhang. Hy het ’n verhouding met die verpleegster Julia, maar ten spyte van liefde en toegeneentheid vind die karakters dit moeilik om tot die essensie van die medemens deur te dring en is hierdie afsondering, fisies en geestelik, ’n sterk tema dwarsdeur die boek.<ref>Snyman, Henning. Rapport, 31 Oktober 1999</ref><ref>Venter, L.S. Beeld, 27 September 1999</ref><ref>Viljoen, Louise. Insig, September 1999</ref> ''Boendoe'' is in [[2000]] op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys. Die roman word deur Michiel Heyns in Engels vertaal as ''Bundu'' en hierdie vertaling is in 2013 op die kortlys vir die toekenning van die internasionale Independent Foreign Fiction-prys === Redakteur en vertaler === As redakteur versorg Barnard ''Die Transvaalse Laeveld: kamee van ’n kontrei'' (waarin hy drie van sy eie sketse ook opneem) en ''Bartho'', ’n feesbundel aan Bartho Smit by geleentheid van sy sestigste verjaarsdag. Hy stel ook die ''Taalfees-album: G.R.A. 14 Augustus 1875–1975'' saam wat met die eeufeesvieringe van die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners|G.R.A]]. in ''Die Huisgenoot'' van [[1 Augustus]] [[1975]] gepubliseer word. As vertaler is hy verantwoordelik vir onder andere die oorsetting in Afrikaans van John Steinbeck se ''Man en muis'', [[Ernest Hemingway]] se ''Vaarwel wapens'', Chinua Achebe se ''’n Pad loop dood'' en Louwrens Penning se ''Die held van Spioenkop'', ''Die kolonis van Suidwes-Afrika'', ''Die leeu van Modderspruit'', ''Die oorwinnaar van Nooitgedacht'' en ''Die verkenner van Christiaan de Wet''. Die drama van Herman Heijermans, ''Op hoop van zegen'', vertaal hy in Afrikaans as ''Op hoop van seën'' en dit word meermale opgevoer in die sestigerjare. === Jeugverhale === Hy skryf ook jeugverhale. In ''Boela van die blouwater'' is Boela die pleegkind van die visserman Oukoos, wat hom grootmaak op die kusdorpie Oestermond. Hier lewe hy gelukkig saam met sy maats Vlooi, Patrys, Biesiepol en Nonnie. Komplikasies ontstaan wanneer Oukoos se eie seun Janneman na baie jare opdaag en sy regte as eie kind opeis. Boonop probeer Janneman om vir Nonnie van Boela af te vry. Boela leer eindelik dat ’n mens slegs iets werklik kan besit en waardeer wanneer jy moes veg daarvoor.<ref>Schoonraad, Casha-Mae. Rapport, 2 Junie 2013</ref><ref>Van Zyl, Pieter. Beeld, 7 Mei 2012</ref> Die A.P.B.-prys vir Jeuglektuur word in 1962 toegeken aan ''Boela van die blouwater'' en hierdie boek word ook in Nederlands vertaal as ''Boele van het blauwe water''. ''Danda'' vertel die verhaal van ’n pleegkind (Daniël Daneel, wat Danda genoem word) wat sonder sy pleegouers se medewete met sy tuisgemaakte vlot sy aardse besittings en troeteldiere op die rivier saamneem om na sy eie pa in ’n ver hawe te gaan soek. Hy wil sy pa gaan help met sy spaargeld, omdat sy pa, ’n visser, sy treiler sal moet afstaan as hy nie die paaiemente daarop kan betaal nie. Onderweg ontmoet hy die onwelkome reisgenoot, Sarel Vetvoet, en word vir die eerste keer van ’n meisie bewus wanneer Rosina sy wonde in ’n skottel lou water skoonwas. Hierdie is veel meer as net ’n fisieke ontdekkingsreis en Danda ontdek hoe belangrik vriendskap, lojaliteit en deursettingsvermoë is. Die motief van natuurbewaring kom subtiel deur in die verhaal.<ref>Wiehahn, Rialette. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 3, September 1976</ref> Die vervolg hierop is ''Danda op Oudeur'', waar Danda hom by sy pa op Oudeur bevind. Hier beleef hy spannende avonture wanneer sy pa van moord verdink word en hy slaags raak met swendelaars en smokkelaars. Sarel Vetvoet en Rosina speel weer groot rolle in die gebeure en eindelik word bevind dat die dood van die man wat vermoedelik vermoor is, aan ’n ongeluk te wyte is.<ref>Brink, André P. Rapport, 18 Desember 1977</ref><ref>Pienaar, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 18 no. 1, Maart/April 1978</ref><ref>Schutte, Hannie. Die Transvaler, 31 Desember 1977</ref> Die bekroonde ''Voetpad na Vergelegen'' vertel van ’n Laeveldse gesin wat in die twintigerjare sukkel om kop bo water te hou op hulle plaas. In die titel is Vergelegen nie net die plaasnaam nie, maar dui ook op die benoeming van ’n ideaal, terwyl die voetpad nie net op die fisiese voetpad dui nie, maar ook op die herinneringspad wat later hiernatoe terug geloop word. Die hoofkarakter Krisjan sukkel om genoeg geld bymekaar te kry vir stewels, sodat hy nie alewig kaalvoet deur die duwweltjies moet loop nie. Die gesin sukkel om elke jaar genoeg geld bymekaar te kry om beslaglegging van die plaas te voorkom, Krisjan sukkel om te verstaan wat verkeerd is met boetie Karel se kop en hy probeer die hart wen van die bekoorlike Patta. Tussendeur leer hy die waardes aan wat die lewe leefbaar maak. Hierdie verhaal word meer as net ’n spannende jeugroman daarin dat dit die belangrikheid om te behoort aan die grond en dit te behou vir die nageslag op treffende wyse verwoord.<ref>Aucamp, Hennie. Insig, Maart 1988</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 13 Desember 1987</ref> In [[1989]] word die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur|Scheepersprys]] toegeken aan ''Voetpad na Vergelegen''. === Drama === Op dramagebied lewer Barnard gehalte werk vir die verhoog, vir die radio, vir die televisie en vir die filmmedium. Hy behaal ’n besondere eenheid in sy dramatiese werk deur die herhaling van tematiese en tegniese elemente. Dwarsdeur sy [[oeuvre]] toon hy ’n voorliefde vir die uitbeelding van die mens in gevangenskap of in eensame isolasie. Hierdie mense word genadeloos afgetakel en ontmasker, sodat hy/sy weerloos voor die naakte waarheid staan, wat dan onvermydelik aanvaar moet word. Daar is ook ’n deurlopende element van rebellie met behoud van absurde elemente. Die ruimtes waarin sy dramas afspeel, is dikwels ook geïsoleerd, wat simbolies word van die gevoelswêreld van sy karakters. Met ''Pa, maak vir my ’n vlieër, Pa'' kry ons vir die eerste keer ’n volle drama in Afrikaans wat geheel en al in die tradisie van die Teater van die Absurde gevestig is.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 57, Februarie 1965</ref><ref>Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref><ref>Van Biljon, Madeleine. Standpunte. Nuwe reeks 62, Desember 1965</ref> Hierdie drama word in Engels vertaal as ''Tomorrow and tomorrow and tomorrow''. Direk na ''Pa, maak vir my ’n vlieër Pa'' skryf Chris die ongepubliseerde drama ''Die koms van die generaal''. ''Iemand om voor nag te s''ê is reeds in 1964 geskryf, maar word eers in 1975 gepubliseer. Dit is soortgelyk in tegniek, maar bring niks werklik nuuts na vore nie en kom in die tradisie van die teater van die absurde selfs as geyk voor. Twee kinderlose ou mense (Paps en Mams) neem die huurder Dinges in, wat gaandeweg die huishouding oorheers. Die ou man en vrou in hulle afsondering en die konflik met die huurder is nie sonder dramatiese meriete nie en veral die terugkeer van die huurder ná sy ontsnapping en die verhoor van die twee ou mense word sterk geteken. Dit blyk dat Dinges se vader voorheen by Paps en Mams om hulp aangeklop het en vermoor is, maar dit is nie seker wie skuldig is nie. Die verhouding tussen die ou mense en Dinges is kompleks. Hulle vrees hom omdat hy hulle geheim kan verklap, terselfdertyd wil hulle hom nie laat gaan nie omdat hy hulle isolasie verbreek en darem iemand is. Die spanning tussen Paps en Mans hang saam met hulle liggaamlike onvrugbaarheid in ’n geestelik steriele verhouding. Die einde bring ’n wending tot groter aanvaarding in hulle verhouding, waardeur die titel sy beslag kry.<ref>Bouwer, Stephan. Beeld, 26 Januarie 1976</ref><ref name="brink">Brink, André P. Rapport, 4 Januarie 1976</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref><ref name=":3" /> In ''Taraboemdery'' bring Barnard die konflik tussen ’n egpaar (Buks en Fransien) op die afgeleë dorpie Kamagas in Suidwes-Afrika (die naaste dorp is Keetmanshoop) op die verhoog. Buks is impotent en Fransien se jeugdrome bly onvervuld. Sy knoop ’n verhouding met ’n swaksinnige (Ewert) aan. Die oujongnooi Breggie is die ander inwoner op die dorpie. Op elke moontlike manier is die dorp van die buitewêreld afgesny, selfs die telefoon is buite werking. Die aankoms van ’n vreemdeling (Koot Venter) bring die situasie tot op ’n punt. Die joviale Koot slaag daarin om as katalisator die angste en drifte van die inwoners bloot te lê. Hy maak Fransien bewus van haar erotiese verlangens, stroop Buks se uiterlike sekerheid en konfronteer hom met sy ontoereikendheid as man, dwing Ewert tot belydenis van sy onderdrukte begeertes en laat Breggie haar vergete drome oproep. Koot probeer Fransien oorhaal om saam met hom sy swerwersbestaan te deel en wanneer Buks die twee wil keer, sluit hy vir Buks in die pakkamer toe. ’n Vermoede ontstaan dat Koot ’n misdadiger is en dat hy verantwoordelik is vir die verbreekte telefoonverbinding. Buks ontsnap uit die pakkamer, skiet vir Koot en onmiddellik begin die telefoon lui. Die handeling speel beide in die werklikheid en die verbeelding af, waar die naam van die dorp (“kamma gas”) die aanduiding gee dat die vreemdeling simbool word van die huweliksdrama en die foon simbool van die verbreekte kommunikasie binne die huwelik. Na sy dood kan hulle Koot se geheimsinnige bagasie oopmaak, naamlik ’n sak vol vals nommerplate. Dit is simbolies van sy swerwerskap en identiteitloosheid.<ref name=":4">Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref><ref>De Vries, Abraham. Beeld, 3 Oktober 1977</ref><ref>Hough, Barrie. Insig, Oktober 1989</ref><ref>Huisamen, Tim. Rapport, 25 September 1977</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 19 no. 1, Maart 1979</ref><ref>Potgieter, Tjaart. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979</ref><ref name="smuts137">Smuts, J.P. Standpunte. Nuwe reeks 137, Oktober 1978</ref><ref>Van Zyl, Hannes. Beeld, 22 Augustus 1977</ref> Hierdie drama is aanvanklik ’n opdragstuk van Oude Libertas vir die tienjarige bestaan in [[1976]] van die Suidwes-Afrikaanse Raad vir Uitvoerende Kunste ([[Swaruk|SWARUK]]). Weens politieke druk word die stuk egter verbied en word dit ook nie in [[Natal]] of die [[Kaapprovinsie|Kaap]] opgevoer nie, hoewel dit ’n geslaagde opvoering deur [[Truk|TRUK]] beleef. ''Taraboemdery'' word in Engels vertaal en vir die radio verwerk en hierdie vertaling beleef sy eerste uitsending in 1988. ''’n Man met vakansie'' is grootser van opset en beeld ’n klein vissersdorpie uit, afgesluit van ander gemeenskappe en totaal afhanklik van die see. Die dorp staan onder die ysere heerskappy van die verlamde Meester. Sy heerskappy word bedreig deur die onsigbare vissery magnaat De Groot, wat al die vissers wil omhaal om vir hom te werk, wat Meester sonder ’n koninkryk sal laat. Meester buit die vissers se vrees vir die onbekende uit deur nog meer tirannies op te tree. In hierdie situasie daag ’n vreemdeling op, wat beweer hy kom vakansie hou. Niemand weet enigiets van hom nie, maar hy word verdink daarvan dat hy ’n agent van De Groot is. Sy koms is genoeg om die smeulende opstand nuwe stimulus te gee en dit bars openlik uit wanneer Meester die vreemdeling laat arresteer. Die drama word simbool van rebellies wêreldwyd, die intrige, die noodsaak om kant te kies en die onvermydelike begin van ’n nuwe rebellie omdat die nuwe bewind ewe diktatoriaal en tirannies is as die vorige.<ref>Breytenbach, Kerneels. Beeld, 25 Julie 1977</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 26 Junie 1977</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 17 no. 4, Desember 1977</ref><ref name="smuts137" /><ref name=":4" /> Die ongepubliseerde drama ''Bloed'' word in 1985 by Kampustoneel opgevoer en daarna ook deur TRUK. Hierin raak ’n plattelandse meisie verstrik in die boewe-wêreld van Johannesburg. ''Die twaalfuurwals'' is ’n opdragstuk wat sy debuut maak by die [[Aardklop]] Kunstefees in [[2006]]. Dit vertel die verhaal van ’n oor-die-muur dramaturg, Paul van Heerden, en sy vrou, die befaamde aktrise Nana, wat in ’n nag van ontbloting en ontdekking hulle gedrag, hulle verhouding en die betekenis van hulle lewens in oënskou moet neem. Nana speel die hoofrol in Paul se nuutste drama, maar wanneer die laaste opvoering weens min belangstelling gekanselleer word, daag sy vroeër as verwag by die huis op en betrap hom met twee van sy minnaresse. Paul worstel steeds met die herinnering aan die Duitse student wat hy vyftien jaar gelede leer ken en leer liefkry het, maar deur ’n misverstand verloor het. Almal word gekonfronteer deur die geraamtes in hulle kaste en die eensaamheid en verlies, maar ook die krag, wat in elke verhouding opgesluit lê.<ref>Bouwer, Anna-Retha. Beeld, 27 September 2006</ref> In 2006 word ''Die twaalfuurwals'' met die Burgemeestersprys bekroon as die gewildste produksie by die Aardklopfees op [[Potchefstroom]] en in [[2007]] verower dit Die Kat se Snor-prys by die Innibosfees op Nelspruit, ook as die gewildste produksie. Barnard se eerste komedie is ''Tango'', wat in [[2013]] by die Innibosfees debuteer. Êrens op die platteland deel twee oujongkêrels, die gay Lappies le Roux en Daan, ’n woonstel. Lappies wag op die koms van Tillie van Tonder, wat vir hom ’n tango dansles moet kom gee. Daan se oom Kas daag onverwags op. Hy is ’n skatryk familielid met ’n duister geskiedenis, baie ondernemingsgees en ’n swakheid vir mooi meisies. Tillie is pas uit haar woonstel geskop omdat sy nie haar huur kan betaal nie. Kas belowe haar die maan en die sterre, maar hy gaan ongelukkig net ’n raps te vinnig te ver. Tussen hierdie vier karakters spat die komiese vonke. Die stuk word van klugtigheid gered deurdat al die karakters se stories en hulle hartseer mettertyd na vore kom, waardeur hulle lewende mense eerder as karikature word.<ref>Bouwer, Anna-Retha. Beeld, 27 Junie 2013</ref> In 2013 wen hierdie drama die Burgemeestersprys vir die gewildste produksie op die Aardklop Kunstefees op Potchefstroom en ook die Innibos-prys vir dieselfde rede by die Innibosfees op Nelspruit. Die Hertzogprys vir drama word in [[1991]] toegeken aan sy hele gepubliseerde oeuvre, te wete ''Pa maak vir my ’n vlieër Pa'', ''’n Stasie in die niet'', ''Die rebellie van Lafras Verwey'', ''Iemand om voor'' ''nag te sê'', ''Op die pad na Acapulco'', ''’n Man met vakansie'', ''Taraboemdery'' en ''Piet-my-vrou en'' ''Nagspel''. === Radiodramas === Chris se radiodramas maak indruk met die tegniese vaardigheid daarvan en hy is die belangrikste skrywer wat hom sterk op die hoorspel as medium toespits. Hy gee dan ook teoretiese rekenskap van hierdie medium in sy essay ''Die hoorspel – ’n wêreld in klank'', wat in ''’n Stasie in die niet'' opgeneem word. Hierdie hoorspel werk met die gevoelslewe van slegs twee mense en klank word gebruik vir meer as net effek, sodat die klank (en stilte) ook kommunikeer. Dit vertel van ’n man wie se huwelik op die rotse is en ’n verhouding met ’n jonger meisie aanknoop. Die handeling geskied tydens ’n naweek wat hulle saam in ’n hotel by die see is, met gereelde terugflitse. Die trein is ’n belangrike motief, wat aansluiting vind by die titel en die minnaars bymekaarbring, maar ook weer skei, terwyl die verhaal van die boot met pelgrims en die kaptein wat uitspring as hy sien dat hulle op die rotse sal vergaan, uitgroei tot ’n simbool wat as analogiese geval die hoofhandeling didakties begelei. ''Die rebellie van Lafras Verwey'' is ’n boeiende verwisseling tussen realiteit en fantasie waar Lafras Verwey die tipiese [[antiheld]] is, onbenullig in sy werklike bestaan, maar ’n held in sy fantasiewêreld. Sy werklike lewe is dié van ’n patetiese staatsamptenaar, maar in sy drome gaan hy nog eendag ’n groot komponis en uitvoerende kunstenaar word en as renjaer sukses behaal. In sy verbeeldingswêreld is hy telkens in ’n leidende en toonaangewende posisie, in die besonder as hy as militaris die doodstraf uitspreek oor mense wat hom in die werklike lewe verneder het. Besonder knap is die wisseling tussen die fantasie en die werklikheid, waar die luisteraar nie altyd weet wat werklik is en wat slegs in Verwey se gemoed aangaan nie, veral aan die einde. Dit versterk die spanning van die stuk. Lafras is ’n staatsamptenaar wat in hierdie omgewing ’n mislukking en buitestaander is. Wanneer hy genader word deur ’n agent glo hy dat hy besig is om deel te neem aan ’n opstand teen die onderdrukkers en dat hy ’n geheime agent is in die revolusie. In werklikheid is hy egter ’n pion in ’n dwelmverspreidingsnetwerk. Hy lewer gereeld pakkies af, wat hy beskou as hoogs geheime boodskappe wat hy aflewer namens die generaal van die opstand teen die bewind. Wanneer hy toevallig ’n verstote swanger meisie, Petra, ontmoet, bied hy skuiling aan haar en neem haar hospitaal toe wanneer dit tyd is vir die bevalling. By sy terugkeer word hy deur die polisie gekonfronteer en, denkende dat die revolusie eindelik aangebreek het, staal hy hom om vir Petra en haar ongebore kind te veg sodat daar ’n nuwe toekoms van hoop vir hulle kan voorlê.<ref name=":3" /> ''Die rebellie van Lafras Verwey'' verower die SAUK/Belgische Radio en Televisie en Akademieprys vir hoorspele in [[1970]], die Italia-prys in [[1971]], die SAUK-prys vir Afrikaanse Radiohoorspele in 1973 en hierdie radiodrama word vertaal in Nederlands, Frans, [[Engels]], [[Italiaans]] en [[Tsjeggies]]. In 1988 word dit in Engels uitgesaai. Dit word ook vir die verhoog verwerk en beleef in die sewentigerjare ’n baie geslaagde opvoering deur TRUK. Wanneer dit in [[2011]] weer in die [[Kaapprovinsie|Kaap]] opgevoer word, verower dit drie Fleur du Cap-pryse, waaronder die gehoorkeuseprys. Dit word in 2012 ook by die Vryfees in Bloemfontein, die Woordfees in Stellenbosch en [[Aardklop]] in Potchefstroom opgevoer en in 2013 by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] in [[Oudtshoorn]]. Die hoorspel ''Op die pad na Acapulco'' (’n opdragstuk van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] by geleentheid van die vyftigerjarige bestaan van die radio) is onder andere in [[Frans]], [[Engels]] en [[Serwies]] vertaal. Dit verhaal die swerftog van twee mense (Simon en sy vrou Mia) deur ’n oorlog geteisterde land op pad na Acapulco, die simbool van die paradys. Die paradys bly onbereikbaar en die mense bly uitgelewer aan die geweld, maar die hoop hou hulle tog aan die gang. Die drama word ’n skrikwekkende voorstelling van hoe magteloos mens teen geweld is, waar vlug weg daarvan nie help nie, maar teengeweld ook nie. Simbolies bly die gewone mens dan buitestaander in sy eie wêreld, onbevoeg om gebeure te beïnvloed, maar tog slagoffers daarvan.<ref>Bouwer, Stephan. Beeld, 23 Februarie 1976</ref><ref name="brink" /><ref>H.W. Die Vaderland, 19 Desember 1975</ref><ref name=":3" /> ''Op die pad na Acapulco'' word in 1974 ingeskryf vir die hoog aangeskrewe internasionale Italia-prys. ''Blindemol'' is ’n opdragstuk ter viering van Afrikaanse radio se sewentigjarige bestaan en word in 2007 uitgesaai. Dit word daarna opgeneem in die versamelbundel ''Droomskip en ander radiodramas''. Ons leer die hoofkarakter, Rudolf Preller, ken op die dag van sy begrafnis, waar hy uit die graf kommentaar lewer op en besin oor die mense en gebeure in die kusdorpie waar hy ’n blinde klavierstemmer was. Die dorp is gevul met interessante karakters, met die drama wat mense en hulle drome en die aard van menslike verhoudings onder die loep neem. Die twaalfjarige Fyatjie is ’n weeskind en kan sien en daarom vermy mense haar, want hulle is bang vir wat sy moontlik mag weet. Dina Davids, die vroedvrou van die dorp, ontferm haar oor Fyatjie, want Dina het niks meer oor om weg te steek nie. Rudolf se huishoudster Ralie Schoeman is getroud, maar sy sien haar man net naweke, wanneer hy homself dronk drink en haar aanrand. Twaalf jaar gelede reeds het hy belangstelling in die huwelik verloor toe hy uitvind dat sy nie kinders kan hê nie. Ralie en Rudolf raak verlief op mekaar, maar die verbitterde oujongnooi Souf Booyse het ook haar ogie op hom gehad en versprei uit jaloesie gerugte oor hulle. Sy besef nie dat Trens Joubert nog al die jare op haar verlief is nie. Rudolf besef dat die dood mens ongeskonde laat, maar dat die lewe sy letsels laat terwyl jy leef. Eindelik is daar nie regtig antwoorde nie, behalwe dat in die lewe almal op hulle eie dans, want almal dans alleen. In aansluiting by die titel is die karakters ook simbolies geslaan met blindheid, want daar is niemand wat so blind is as hy wat nie wil sien nie. Almal kyk, maar niemand sien nie, hulle glo nie wat hulle sien nie en sien net wat hulle graag wil glo. Daar is so baie om oor bly te wees, maar so min blydskap. [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] ken in [[2008]] ’n erepenning vir radiodrama toe aan ''Blindemol''. Chris skryf verskeie ander hoorspele wat uitgesaai word, maar nie gepubliseer word nie. ''Donkerhoek'' (wat later ook vir televisie verfilm word) wen die Idemprys vir radiodramas in [[1984]], ’n prys wat hy deel met Manie van Rensburg se ''Vuurtoring''. Hy wen weer hierdie prys in 1986 met ''Uitnodiging na die dans'', terwyl laasgenoemde ook in 1986 die eerste prys wen in die hoorspelkompetisie van die Afrikaanse Diens van Radio Suid-Afrika. === Televisiedramas en draaiboeke === Ook op die gebied van die televisiedrama maak hy ’n belangrike bydrae. Die televisiedramas ''Piet-my-vrou en Nagspel'' word na uitsending saamgebundel.<ref>Boekkooi, Paul. Plus, 13 Augustus 1999</ref> ''Piet-my-vrou'' vertel in die vorm van ’n hofsaak van ’n middeljarige musiekonderwyseres, Johanna Verster, en haar verhouding met die skoolseun Anton Joubert. Johanna probeer om uit menslike oorwegings aan hierdie begaafde skoolseun ’n breër perspektief op die lewe te gee, maar in sy adolessente angs draai hy teen die enigste persoon wat werklik oor hom as individu begaan is. Hy beskuldig haar valslik van seksuele teistering. Die hofsaak wat volg (deur die kind se ouers aangevuur) beantwoord nie net die vraag van wie die waarheid vertel nie, maar ondersoek ook reg en regspleging en die aard daarvan. Benewens die leuens van die seun, word die oordeelsfoute van die onderwyseres ook aan die kaak gestel. Die stuk het ’n oop einde, sodat die kyker/leser self sy eie gevolgtrekkings kan maak. ''Nagspel'' vertel van die polisieman Poen wat op ’n verlate grenspos die gevangene Linder (ontsnapte diamantsmokkelaar en moordenaar na wie baie mense lank gesoek het), huis toe bring. By sy huis laat hy vir Linder in die sorg van sy vrou Mart, terwyl hy versterkings gaan haal. Mart ontferm haar oor Linder, maar hy oorval haar en so is daar deur die nag wedersydse interaksie en later ook die spel van die titel (“speel jy is gelukkig en ek is nie bang nie”). Beide probeer deur die spel hulle eie armsaligheid en ellende ontvlug en Mart herontdek weer iets van haar menslikheid en waardigheid. Wanneer Poen die volgende oggend terugkom, vind hy Linder steeds in sy sel en alles in orde, wat die vraag laat ontstaan of Mart en Linder mekaar vroeër geken het. Die gegewe word simbool van ’n groter spel wat in verhoudings en die lewe gespeel word en die spel van wat werklikheid en wat droom of verbeelding is.<ref>Brink, André P. Rapport, 6 Februarie 1983</ref> Hierdie televisiedrama word ook suksesvol in die Staatsteater in Pretoria opgevoer. J.P. Smuts neem ''Nagspel'' en ’n detail bespreking van veral die visuele aspekte daarvan op in ''Triptiek'' en bespreek hierin ook die aard en kenmerke van die televisiedrama as genre. Barnard skryf ook die televisiedramas ''Tekwan'' en ''Donkerhoek'', terwyl hy ''Bart Nel'' van J. van Melle en sy eie ''Die swanesang van Majoor Sommer'' in enkeldramas vir televisie verwerk. Barnard skep verskeie dramareekse vir televisie, wat insluit ''Simon en Sandra'', ''Die avonture van Joachim Verwey'', ''Die dood van Elmien Adler'', ''1945'', ''Phoenix en kie'' en ''Amalia I en II''. In 1993 kanselleer die SAUK-raad sy skryfkontrak vir ’n televisiereeks vir TV1 onder die naam ''Kosmos''. Hulle besluit dat die reeks, wat oor ’n klein blanke gemeenskap handel, nie aanvaarbaar is vir TV1-kykers nie. Die waarskynlike rede hiervoor is dat die reeks ’n homogene gemeenskap uitbeeld binne die heterogene Suid-Afrika en dus nie polities korrek is nie. Later word hierdie reeks egter wel uitgesaai onder die titel ''Onder draai die duiwel rond'' en word ’n opvolgreeks selfs gemaak. Van die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]] ontvang hy in 2006 ’n ATKVeertjie vir die beste televisieprogram vir episode 13 van ''Amalia''. Dokumentêre films vir televisie waarvan hy die draaiboek skryf sluit in ''Slampamperman'' oor [[C. Louis Leipoldt]], ''Moederland'' oor die Transvaalse Laeveld, ''Sonklong'' oor [[D.J. Opperman]], ''Die mens agter die boek'' oor [[N.P. van Wyk Louw]] en ''Man van klip en klei'' oor [[Marthinus Versfeld]]. Katinka Heyns word in 1991 bekroon met die SAUK-prys vir die televisieprogram oor N.P. van Wyk Louw. Chris skryf ook ’n libretto vir ’n musiekspel en vir ''Amalia'' skryf hy die lirieke van meeste van die liedjies wat in die reeks gehoor word. Die aktrise [[Illse Roos|Ilse Roos]], wat die rol van Amalia in die televisiereeks vertolk, sing hierdie liedjies op die CD ''Die blou kafee'' wat in 2006 uitgereik word, terwyl van sy lirieke ook opgeneem word deur kunstenaars soos [[Laurika Rauch]]. Reeds in [[1972]] skryf hy sy eerste draaiboek vir ’n rolprent, ''Die bankrower'', met [[Manie van Rensburg]] as regisseur en [[Cobus Rossouw]], Marius Verwey en [[Sandra Prinsloo]] in die hoofrolle. Hierin speel Marius die rol van ’n bankhoof se seun wat wil bewys dat die bank nie so veilig is as wat sy pa dink dit is nie. Saam met sy pa se sekretaresse (wat deur Sandra Prinsloo gespeel word) voer hulle die waaghalsige roof suksesvol uit, net om deur die swendelaar (gespeel deur Cobus Rossouw) uitoorlê te word. Later skryf hy die draaiboeke en sy vrou Katinka behartig die regie van verskeie belangrike Afrikaanse films soos ''Fiela se kind'' (verfilming van [[Dalene Matthee]] se roman), ''Die storie van Klara Viljee'', ''Paljas'' en ''Die wonderwerker''. Die Akademie ken in 1989 ’n Erepenning vir bydrae tot die Rolprentkuns toe aan sy en Katinka Heyns se maatskappy Sonneblom-Filmproduksies vir hulle vervaardiging van die prent ''Fiela se kind''. In ''Die storie van Klara Viljee'' leef die hoofkarakter in ’n seefronterf op ’n klein vissersdorpie,<ref>http://www.imdb.com/name/nm0055383/</ref> maar sy het met ’n donkie ’n groot sandduin tussen haar en die see gesleep sodat sy nie die see kan sien nie. Wanneer sy nuwe feite kry rondom ’n deurslaggewende insident uit haar verlede, werk sy weer met ’n donkie die sandduin weg om die see te kan sien. Die hele gemeenskap word daardeur beweeg om weer nuut te kyk na die verlede en met die wegwerk van die sandduin word die valse verlede ook weggewerk en word met die uitsig op die see ook ’n uitsig verkry op die oneindigheid.<ref>Van Zyl, Hannes. Insig, Maart 1992</ref> Hierdie rolprent is gebaseer op ’n verhaal wat Dalene Matthee per geleentheid aan Katinka Heyns gestuur het.<ref>Roux, J.B. ''Op die spoor van ’n blitsverkoper.'' Beeld, 8 Desember 2014</ref> ''Paljas'' is die ou Slamse woord vir toorgoed, waar dit veral ’n sakkie met toorgoed is wat saamgedra word vir helende krag. Dit is ook die ou Boerewoord vir ’n nar en die bonatuurlike. Die beperking van spraak as kommunikasie staan sentraal in hierdie rolprent, waar ander maniere van kommunikasie gevind moet word om werklik te kan kommunikeer. Die spoorwegwerker Hendrik McDonald woon met sy disfunksionele gesin (sy vrou Katrien, dogter Emma en seun Willem) op ’n afgeleë stasie in die dorpie Toorwater in die Karoo, waar ’n sirkustrein arriveer, maar sy aansluiting verpas. Hulle lewens word radikaal verander deur die stom Willem se verhouding met die verloopte sirkusnar Manuel. Manuel speel met Willem, omdat hy verstaan dat verwydering tussen mens en mens deur speelsheid oorbrug kan word. As gevolg van die nar se magiese teenwoordigheid leer Willem weer praat en sy heling lei tot transformasie en heling in die gesin se verbrokkelde verhoudings en ’n herstel van kommunikasie, ’n proses wat dan ook uitkring na die gemeenskap.<ref>Pretorius, Willem. Insig, Februarie 1998</ref> ''Paljas'' is die eerste Afrikaanse film wat vir ’n Oscar genomineer word en word regdeur die wêreld vertoon in lande soos [[Verenigde State van Amerika|Amerika]], [[Indië]], [[Swede]], [[Nederland]] en Italië. Dit word vertoon met onder andere onderskrifte in Duits, Frans en Indiese dialekte. By die All Africa Film Awards-kompetisie palm dit verskeie toekennings in. Die verfilming van hierdie rolprent ontketen ’n twis tussen Chris en Abraham H. de Vries. De Vries is van mening dat Chris die idee vir die verhaal gekry het van gegewens wat De Vries reeds in 1973 gehoor het en as ’n kortverhaal verwerk en later in ''Skaduwees tussen skaduwees'' gepubliseer het.<ref>http://www.imdb.com/name/nm0055383/</ref> ''Die wonderwerker'' is ’n rolprent oor die lewe van [[Eugène Marais]], waar die tyd wat hy in die Waterberge saam met die Van Rooyens op die plaas Rietfontein deurgebring het en sy verhouding met Jane Brayshaw, die jong dogter wat deur die Van Rooyens ingeneem is, die middelpunt vorm. Marais se wetenskaplike ondersoeke na die bobbejane, miere en ander diere word uitgelig, asook sy werksaamhede as wonderdokter. Barnard se draaiboek, wat ook gepubliseer word, slaag daarin om die komplekse karakters se onuitgesproke begeertes sielvol uit te beeld, tot met die onafwendbare botsing.<ref>Pople, Laetitia. Beeld, 7 September 2012</ref><ref>Steyn, Malan. Beeld, 3 September 2012</ref> In 2013 verwerf die draaiboek die Golden Horn-toekenning vir beste draaiboek en Ronelle Loots dieselfde prys vir beste regie. ''Die wonderwerker'' word in 2015 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns bekroon met die [[Deleen Bekkerprys vir die beste rolprentdraaiboek in Afrikaans|Deleen Bekker-prys]] vir die beste rolprentdraaiboek.<ref>http://www.imdb.com/name/nm0055383/</ref> == Eerbewyse en toekennings == === Eerbewyse === Die Innibosfees ken in 2009 ’n oorkonde aan hom toe vir sy lewenslange bydrae tot die [[Afrikaanse letterkunde]]. Hierdie fees lewer ook ’n huldeblyk aan hom, ''Kriskras met Chris Barnard'', waarin van sy lirieke gesing word. By dieselfde fees wen die regisseur Albert Maritz en sy geselskap die prys vir die grootste kunstenaarsbydrae tot die fees vir hulle opvoering van sy drama ''Taraboemdery''. In 2009 vereer die Laeveldse Sakekamer hom met die trofee as leier van die jaar vir sy besonderse leierskap en die vermoë om uit enige slegte saak iets goeds voort te bring. Hy ontvang in 2011 ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. In 2014 kry hy ’n Fiësta-toekenning vir sy lewensbydrae tot drama en skryfkuns en by die Woordfees in 2014 word hy ook vir sy lewensbydrae vereer. Die program ''Chriskras'' word in 2015 by die KKNK aangebied, waarin sy werk opgevoer en gesing word. === Toekennings<ref>{{Cite web |url=http://www.nb.co.za/authors/211 |title=argiefkopie |access-date= 6 Oktober 2016 |archive-date=25 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160825043508/http://www.nb.co.za/Authors/211 |url-status=dead }}</ref> === * [[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys]]; ''Bekende onrus'' (1961) * APB-prys vir jeugliteratuur; ''Boela van die blouwater'' (1962) * CNA-prys; ''Duiwel-in-die-bos'' (1968) * [[SAUK]]/BRT Prys vir hoorspele; ''Die rebellie van Lafras Verwey'' (1970) * [[Hertzogprys]] vir prosa; ''Mahala'' and ''Duiwel-in-die-bos'' (1973) * [[SAUK]] Akademie Prys vir hoorspele; ''Die rebellie van Lafras Verwey'' (1973) * [[W.A. Hofmeyr-prys]]; ''Mahala'' (1974) * Idemprys vir hoorspele; ''Die rebellie van Lafras Verwey'' (1980) * Idemprys vir televisie dramas; ''Donkerhoek'' (1984) * FAK-Helpmekaarprys vir ligte fiksie; ''So onder deur die maan: Chriskras 3'' (1986) * Idemprys vir hoorspele; ''Uitnodiging tot die dans'' (1987) * [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur]]; ''Voetpad na Vergelegen'' (1987–1989) * Hertzogprys vir drama; Vir sy totale ''[[oeuvre]]'' (1991) * W.A. Hofmeyr-prys; ''Moerland'' (1992) * Rapportprys; ''Moerland'' (1993) * CNA-prys; ''Moerland'' (1993) * [http://www.atkv.org.za/ ATKVeertjie] as skrywer van episode 13 van ''Amalia'' (2006) * [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] se erepenning vir radiohoorspele; ''Blindemol'' (2008) == Werke<ref>http://worldcat.org/identities/lccn-n50017434/</ref> == === Prosa === * ''Bekende onrus''; roman (1961) * ''Die houtbeeld''; novelle (1961) * ''Boela van die blouwater''; jeugroman (1962) * ''Man in die middel''; roman (1963) * ''Dwaal''; novelle (1964) * ''Die swanesang van majoor Sommer''; novelle (1965) * ''Duiwel-in-die-bos''; kortverhale (1968) * ''Mahala''; roman (1971) * ''Chriskras''; kortverhale en sketse (1972) * ''Danda''; jeugroman (1974) * ''Chriskras: 'n tweede keur''; kortverhale en sketse (1976) * ''Danda op Oudeur''; jeugroman (1977) * ''So onder deur die maan: Chriskras 3''; kortverhale en sketse (1985) * ''Voetpad na Vergelegen''; jeugroman (1987) * ''Klopdisselboom – die beste van Chriskras''; kortverhale en sketse (1988) * ''Moerland''; roman (1992) * ''Boendoe''; roman (1999) * ''Oulap se blou'';<ref>{{cite web |title=Oulap se blou |publisher=Umuzi Random House |url=http://www.umuzi-randomhouse.co.za/oulap.html |access-date=23 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110927/http://www.umuzi-randomhouse.co.za/oulap.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> kortverhale (2008) === Toneelspelle en Hoorspele === * ''Pa, maak vir my 'n vlieër, Pa''; (1964) * '' 'n Stasie in die niet''; (1970) * ''Die rebellie van Lafras Verwey''; (1971) * ''Iemand om voor nag te sê''; (1975) * ''Op die pad na Acapulco''; (1975) * '' 'n Man met vakansie''; (1977) * ''Taraboemdery''; (1977) === Televisie- en Rolprentdraaiboeke === * ''Die Transvaalse Laeveld: kamee van 'n kontrei''; (1975) * ''Piet-my-vrou & Nagspel''; (1982) * ''Bartho by geleentheid van sy sestigste verjaardag''; (1984) * ''Die storie van Klara Viljee'';<ref>{{cite web |title=Die Storie van Klara Viljee (1992) rolprent |publisher=IMDB.com |date=31 Januarie 1992 |url=http://www.imdb.com/title/tt0144624/ |access-date=23 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531015943/https://www.imdb.com/title/tt0144624/ |archive-date=31 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> draaiboekskrywer (1992) * ''[[Paljas (rolprent)|Paljas]]'';<ref>{{cite web |title=Paljas |publisher=NB Uitgewers |date=8 Augustus 2008 |url=http://www.nb.co.za/Books/2873 |access-date=23 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915025545/http://www.nb.co.za/Books/2873 |archive-date=15 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=Paljas (1998) rolprent |publisher=IMDB.com |date=23 Januarie 1998 |url=http://www.imdb.com/title/tt0134013/ |access-date=23 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531084056/https://www.imdb.com/title/tt0134013/ |archive-date=31 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> draaiboekskrywer (1998) * ''Die Wonderwerker''; draaiboekskrywer (2012) === Vertaalde werke === * ''Boela van die blouwater'' vertaal na Nederlands deur Dieuwke Behrens * ''Pa, maak vir my 'n vlieër, Pa'' vertaal na Engels deur die outeur self * ''Die rebellie van Lafras Verwey'' vertaal na Nederlands, Frans, Engels, [[Italiaans]] en [[Tsjeggies]] * ''Mahala'' vertaal na [[Duits]]<ref>{{cite web |title=Chris Barnard se Mahala, vertaal na Duits |publisher=Duitse Nasionale Biblioteek |date= |url=http://d-nb.info/840416962 |accessdate=2010-03-23 }}</ref> deur Griet van Schreven, en Engels<ref>{{cite web |title=Chris Barnard se klassiek, Mahala, nou beskikbaar in Engels |publisher=BOOK SA |date=2009-04-14 |url=http://news.book.co.za/blog/2009/04/14/chris-barnards-classic-mahala-now-available-in-english-with-excerpt/ |accessdate=2010-03-23 |archive-date=2009-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090420042846/http://news.book.co.za/blog/2009/04/14/chris-barnards-classic-mahala-now-available-in-english-with-excerpt/ |url-status=dead }}</ref> deur Luzette Strauss === Samesteller en redakteur === * ''Die Transvaalse Laeveld'' (1975) * ''Bartho'' (1984) === Vertalings === * ''Vaarwel wapens'' – Ernest Hemingway (1965) * ''Man en muis'' – John Steinbeck(1965) * ''’n Pad loop dood'' – Chinua Achebe (1966) * ''Die leeu van Modderspruit'' – Louwrens Penning (1966) * ''Die held van Spioenkop'' – Louwrens Penning (1967) * ''Die kolonis van Suidwes-Afrika'' – Louwrens Penning (1976) * ''Die oorwinnaar van Nooitgedacht'' – Louwrens Penning (1976) * ''Die verkenner van Christiaan de Wet'' – Louwrens Penning (1976) == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede.'' Nasou Beperk Elsiesrivier Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980 * Barnard, Chris. ''Op ’n dag in Rome in Herinnering se wei.'' Perskor-uitgewery Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1977 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Danie. ''Voetligte en applous!'' Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2006 * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe drama''. Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene uitgawe 1986 * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe prosa.'' Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe Derde druk 1972 * Brink, André P. ''Vertelkunde.'' Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Coetzee, A.J. ''Chris Barnard'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-BoekhandelJohannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * [[A.P. Grové|Grové, A.P.]] ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.'' Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652-2004.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al''. Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Smuts, J.P. ''Chris Barnard (1939-)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Smuts, J.P. K''arakterisering in die Afrikaanse roman''. Hollandsch Afrikaansche Uitgevers Maatschappij Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1975 * Smuts, J.P. (Red.) ''Kompas.'' HAUM Kaapstad Eerste uitgawe 1965 * Smuts, J.P. ''Triptiek''. Tafelberg- Uitgewers Beperk Kaapstad Tweede uitgawe Vyfde druk 1997 * Snyman, Henning. ''Kort keur'': Abraham H. de Vries. Reuse-Blokboek 3 Academica Pretoria Kaapstad en Johannesburg Tweede druk 1983 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom''. Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Anker, J. ''‘Bos’ deur Chris Barnard – ’n interpretasie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2. Mei 1991 * Barnard, Chris. ''Wenner skryf oor sy eie werk.'' Rapport, 13 Mei 1973 * Beyers, Yvonne. ''Hande in die aarde… oë op die ewigheid''. Boeke Insig. No. 6, Somer 2009 * Bouwer, Anna-Retha. ''Barnard is terug waar als begin het''. Beeld, 19 Julie 2014 * Coetser, J.L. ''Twee televisiedramas deur Chris Barnard: ‘Nagspel’ en ‘Piet-my-vrou’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 nos. 1 en 2, Februarie/Mei 1996 * De Jager, Frederik. ''Die kind in traksie agter ‘Moerland’.'' Insig, November 1992 * De Vries, Willem. ''Weergawe van die waarheid''. Beeld, 9 Februarie 2009 * De Vries, Willem. ''Barnard se ‘Bundu’ op kortlys.'' Beeld, 15 April 2013 * Du Plessis, Sonia. ''Verhale uit ‘Verlore paradyse’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997 * Heyns, Katinka. ''Prentjie van ’n toornaar.'' Boeke Insig. No. 6, Somer 2009 * Kloppers, Albert. ''Oor Pirow Bekker se bloemlesing ‘Om laaste te kan lag’.'' Tydskrif vir Letterkunde.Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Kloppers, A. ''By die lees van ‘Verlore paradyse.'' Yydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Krüger, Johan. ''’n Nuwe heup vir ‘mank''’ Chris. Rapport, 27 Februarie 1994 * Louw, Salomi. ''Die storie agter die storie: Chris Barnard se ‘Piet-my-vrou’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 3, Augustus 1991 * Louw, Salomi. ''Die verbeeldingswêreld van Lafras Verwey.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no.4, November 1993 * Malan, Charles. ''’Man in die middel’ van Chris Barnard.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979 * Odendaal, L.B. ''’Pa maak vir my ’n vlieër, pa’ van Chris Barnard.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Pieterse, Henning. ‘''Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 2, Mei 1988 * Pieterse, H.J. ''Van messel tot lakenskeur: ‘Verlore paradyse’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35no. 4 en Jaargang 36 no. 1, November 1997/Februarie 1998 * Pretorius, Réna. ''Commendatio tydens die oorhandiging van die Hertzogprys vir Drama aan Chris Barnard op 21 Junie 1991''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 1, Februarie 1992 * Prins, M.J. ''’Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P. Grové.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986 * Rautenbach, Elmari. ''Prys vir lewenslange prestasie.'' Beeld, 17 November 2011 * Renders, Luc. ''‘Mahala’ of die mite van Siva.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979 * Retief, Hanlie. ''Die twaalfuur-angs.'' Rapport, 7 Oktober 2012 * Rossouw, Johann. ''‘Paljas’ wys dat taal sy grense het waarbuite ’n ander wêreld is.'' Plus, 6 Februarie 1998 * Rudolph, C.F. ''In gesprek met Chris Barnard (skrywer).'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 8 no. 1, Februarie 1970 * Salzwedel, Ilse. ''Chris Barnard wag nie vir inspirasie''. Tydskrif Rapport, 15 Maart 2009 * Smith, M.E. ’''Om laaste kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 2, Mei 1987 * Smuts, J.P. ''Chris Barnard se hoorspele''. Standpunte. Nuwe reeks 127, Februarie 1977 * Smuts, J.P. en Smuts, Ria ''Die buitestaander as rebel: ‘Die rebellie van Lafras Verwey’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no.1, Februarie 1995 * Smuts, Ria. ''’n Duiwel uit ’n bos: ‘Die gog’ deur Chris Barnard''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993 * Smuts, Ria. ''Op reis na ’n verlore tyd.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997 * Snyman, Lydia. ''Scheepersprys vir Jeugliteratuur aan Chris Barnard: Huldigingswoord.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 2, Mei 1990 * Snyman, Maritha. ''Die Afrikaanse jeugliteratuur: ’n herbesinning''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 32 no. 3, Augustus 1994 * Steenberg, Elsabe. Chris Barnard se hantering van die kinderkarakter. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 14 no. 1, Februarie 1976 * Steenberg, Elsabe. ''’n Bespreking van vyf verhale uit ‘Kort keur’ van Abraham H. de Vries''. Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Stehle, Rudolf. ''Ná rooftog saal hy wilde perd op''. Beeld, 14 Junie 2013 * Swart, A.M. ''Twee televisiedramas: ‘Nagspel’ en ‘Piet-my-vrou’ deur Chris Barnard''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 1, Februarie 1992 * Van der Hoven, Eghard. ''Erepenning vir Rolprentkuns aan Sonneblom-filmproduksies:Huldigingswoord''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 2, Mei 1990 * Van der Walt, P.D. ''‘Pendoring (Edms.) Bpk.’ (A.S. van Straten) en ‘Nagspel’ (Chris Barnard).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 2, Mei 1989 * Van Deventer, Susanne. ''Verbeelde werklikheid en kontras in vier verhale uit ‘Verlore paradyse’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no.1, Februarie 1993 * Van Niekerk, Dolf. ''Om stil te bly''. Plus, 15 Julie 2009 * Van Zyl, Ia. ''’Pa maak vir my ’n vlieër Pa’ van Chris Barnard.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 2, Mei 1987 * Vermeulen, H.J. ''’n Tekstuele analise van Chris Barnard se ‘Pa maak vir my ’n vlieër pa’''. Standpunte. Nuwe reeks 119, Junie 1975 * Viljoen, Buks. ''Aanval was soos fliek, sê Barnard''. Beeld, 21 September 2012 == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * [http://www.imdb.com/name/nm0055383/ IMDB-profiel] * [http://www.nb.co.za/Authors/211 NB Uitgewers Outeur se profiel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127195454/http://nb.co.za/Authors/211 |date=27 November 2010 }} * [http://www.umuzi-randomhouse.co.za/cbarnard.html Umuzi Randomhouse Outeur se profiel] * [http://www.thestar.co.za/index.php?fArticleId=3368664 Star.co.za The top of the heap] – Augustus 2006, Chris Barnard en Katinka Heyns by die [[Aardklop|Aardklop kunstefees]] * [http://www.tonight.co.za/index.php?fSectionId=346&fArticleId=3666455 KKNK – soul food for theatregoers]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Februarie 2007, Chris Barnard se ''Die Twaalfuurwals'' verskyn by die 2007 [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] * [http://entertainment.iafrica.com/music/recommended_gigs/2228461.htm iafrica.com KKNK's sweet sixteen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513192458/http://entertainment.iafrica.com/music/recommended_gigs/2228461.htm |date=13 Mei 2010 }} – Februarie 2010, Chris Barnard se ''Taraboemdery'' verskyn by die 2010 KKNK. {{Sestigers}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Barnard, Chris}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2015]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] 9vz523wm5qpxgfh0yjsvjub21fquz69 0 31143 2909018 2906346 2026-06-03T07:59:08Z Jcb 223 2909018 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Costa Rica |volle_naam = <small>''República de Costa Rica'' ([[Spaans]])<small> |algemene_naam = Costa Rica |beeld_vlag = Flag of Costa Rica (state).svg |beeld_wapen = Coat of arms of Costa Rica.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Costa Rica (orthographic projection).svg |leuse = ''Vivan siempre el trabajo y la paz''<br /><small>''([[Spaans]] vir: "Mag die arbeid en die vrede ewig lewe")''</small> |volkslied = ''Noble patria, tu hermosa bandera''<br /><small>''(Spaans vir: "Edele vaderland, jou wonderlike vlag")''</small><br /><center>[[Lêer:Costa Rica National Anthem.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Spaans]]{{smallsup|1}} |hoofstad = [[San José, Costa Rica|San José]] {{Koördinate|9|56|N|84|05|W}} |latd = 9 |latm = 56 |latNS = N |longd = 84 |longm = 05 |longEW = W |grootste_stad = [[San José, Costa Rica|San José]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• 1ste [[Adjunkpresident]]<br />• 2de Adjunkpresident |leiername = [[Laura Fernández Delgado]]<br />[[Francisco Gamboa]]<br />[[Douglas Soto]] |oppervlak_rang = 126<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 51&nbsp;100<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/|title=Costa Rica|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=1 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260201150710/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/|archive-date=1 Februarie 2026|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 19&nbsp;700 |persent_water = 1,05 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=10 Mei 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 5&nbsp;265&nbsp;575<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 123<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 5&nbsp;044&nbsp;197<ref>{{es}} {{cite web |url=https://inec.cr/estimaciones-poblacion-vivienda-2022 |title=Estimación de Población y Vivienda 2022 |publisher=Nasionale Statistiekinstituut |date=2022 |accessdate=28 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828175018/https://inec.cr/estimaciones-poblacion-vivienda-2022 |archive-date=28 Augustus 2023 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 103 |bevolkingsdigtheidmi² = 267 |bevolkingsdigtheidrang = 107<sup>de</sup> |BBP_PPP = $178,660&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=238&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Costa Rica |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 90<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $32&nbsp;961<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 66<sup>ste</sup> |BBP = $108,600&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 85<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $20&nbsp;036<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 64<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • van die [[Spaanse Ryk]]<br />• van die [[Eerste Meksikaanse Keiserryk|Eerste<br />Meksikaanse Keiserryk]]<br />• van die [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika|Sentraal-Amerikaanse<br />Konfederasie]]<br />• Erken deur [[Spanje]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[15 September]] [[1821]]<br /><br />[[1 Julie]] [[1823]]<br /><br />[[21 Maart]] [[1847]]<br />[[10 Mei]] [[1850]]<br />[[7 November]] [[1949]]<ref name="CIA" /> |MOI = {{wins}} 0,833<ref name="MOI">{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> |MOI_rang = 62<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 45,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CR |title=Gini Index – Costa Rica |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2025 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Costa Ricaanse colón|Colón]] (₡) |geldeenheid_kode = CRC |land_kode = 188 / CRI / CR |tydsone = CST |utc_afwyking = [[UTC-06:00|-6]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-06:00|-6]] |internet_domein = [[.cr]] |skakelkode = 506 |voetskrif = 1. Mekatelyu, Bribri en [[Jamaikaanse Patois|Patois]] word as streekstale erken. }} '''Costa Rica''' ([[Spaans]]: [kosta ˈrika], {{Audio|LL-Q1321 (spa)-flor de colombia (Beat Ruest)-Costa Rica.wav|luister}}, letterlik: "Ryk Kus"), amptelik die '''Republiek Costa Rica''' ([[Spaans]]: ''República de Costa Rica'', [reˈpuβlika ðe ˈkosta ˈrika]), is 'n klein [[republiek]] in [[Sentraal-Amerika]] met 'n oppervlakte van 51&nbsp;100 vierkante kilometer en 'n bevolking van 5,3 miljoen in 2024.<ref name="CIA" /> Die land grens in die noorde aan [[Nicaragua]], in die suidooste aan [[Panama]], in die noorde en suide aan die [[Stille Oseaan]] en die [[Karibiese See]] in die ooste.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> [[Lêer:Costa Rica Blue Marble.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Costa Rica]] Die Spaanse benaming vir die land, wat letterlik "Ryk Kus" beteken, was oorspronklik baie misleidend – die gebied was tydens die [[Spaanse Ryk|Spaanse koloniale bewind]] die mees agtergeblewe streek in Sentraal-Amerika.<ref>{{de}} Lexikon-Institut Bertelsmann (reds.): ''Das moderne Länderlexikon in zehn Bänden''. Gütersloh: Bertelsmann 1979, bl. 255</ref> Aangesien die gebied nie oor enige mineraalbronne beskik het en daar ook geen groot plantasies ontstaan het nie, is daar nouliks slawe uit [[Afrika]] ingevoer. Selfs die inheemse [[Indiane|Indiaanse]] bevolking was reeds voor die koloniale tydperk baie klein sodat Costa Rica in teenstelling met sy buurlande 'n merendeels Europese blanke samelewing gebly het. Reisverhale uit die 19de en vroeë 20ste eeu het die land as 'n soort "[[Switserland]] in Sentraal-Amerika" beskryf en sodoende na die vreedsame naasbestaan verwys wat sy oorwegend landelike bevolking van relatief welvarende kleinboere gevoer het.<ref>{{de}} Lexikon-Institut Bertelsmann (1979), bl. 255</ref> [[Koffie]]verbouing was die vernaamste inkomstebron. Sommige van hierdie beskrywings was moontlik oordrewe, maar die land het nogtans ná 300 jaar se koloniale bewind in 1821 van Spanje onafhanklik geword en tot 'n relatief stabiele [[demokrasie]] met hoë onderwysstandaarde, 'n hoë lewensverwagting, die hoogste per capita-inkomste in Sentraal-Amerika en min sosiale spanning tussen armes en welvarendes ontwikkel. Volgens die standaarde van die [[Menslike ontwikkelingsindeks|Menslike Ontwikkelingsindeks (MOI)]] was Costa Rica in 2023 op drie na die mees ontwikkelde land van [[Latyns-Amerika]] en 62ste op die wêreldwye ranglys.<ref name="MOI" /> Costa Rica handhaaf daarnaas ook hoë ekologiese standaarde en sy strande en woude is gewild by toeriste, veral ekotoeriste. Die land het al lank ’n vreedsame demokrasie en sedert die 1950's geen weermag nie.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://elespiritudel48.org/abolicion-del-ejercito/ |title=Abolición del Ejército |publisher=El Espíritu del 48 |accessdate=8 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508071329/https://elespiritudel48.org/abolicion-del-ejercito/ |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was die eerste land wat volgens 'n aankondiging van sy regering in 2007 beplan om tot 2021 'n koolstofdioksied-neutrale samelewing te wees.<ref>{{en}} {{cite web |title=Costa Rica Aims to Be a Carbon-Neutral Nation |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=19141333 |author=John Burnett |publisher=National Public Radio (NPR.org) |date=18 Februarie 2008 |accessdate=23 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423132238/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=19141333 |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == Die naam ''la costa rica'' beteken "die ryk kus" in Spaans en is volgens sommige optekeninge die eerste keer gebruik deur [[Christophorus Columbus]] wat tydens sy laaste reis in 1502 langs die oostelike kus van Costa Rica geseil<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.costarica-embassy.org/index.php?q=node/19 |title=About Costa Rica |publisher=Costa Ricaanse ambassade in Washington D.C. |accessdate=26 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120726030431/http://costarica-embassy.org/index.php?q=node/19 |archive-date=26 Julie 2012 |url-status=dead}}</ref> en oor groot hoeveelhede juweliersware berig het wat deur [[Inheemse volke|inheemse mense]] gedra is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/costa-rica/history |title=History of Costa Rica |publisher=Lonely Planet |accessdate=18 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121150312/http://www.lonelyplanet.com/costa-rica/history |archive-date=21 Januarie 2013 |url-status=dead}}</ref> Die naam is dalk ook gegee deur die [[conquistador]] Gil González Dávila, wat in 1522 aan die weskus geland het, inboorlinge teëgekom en deur roof of soms as geskenke van plaaslike leiers van hulle goud gekry het.<ref>{{es}} {{cite book |author=Eugenia Ibarra Rojas |title=Fronteras etnicas en la conquista de Nicaragua y Nicoya: entre la solidaridad y el conflicto 800 d.C.-1544. |url=https://books.google.com/books?id=IAcx6DtZba4C&dq=gil+gonzalez+davila+costa+rica&pg=PA89 |publisher=Universiteit van Costa Rica |year=2001 |isbn=9789977676852}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Irazu Volcano.JPG|duimnael|links|Die Irazú is die hoogste vulkaan van Costa Rica]] [[Lêer:Arenal Volcano as seen from Monteverde.jpg|duimnael|links|Die Arenal is die aktiefste en jongste vulkaan van Costa Rica]] Costa Rica is in die smal suidelike gedeelte van die Sentraal-Amerikaanse landbrug geleë en word in die weste en suidweste deur die waters van die Stille Oseaan en in die ooste deur die Karibiese See begrens. Dit het [[Vulkaan|vulkaniese]] berge in die binneland en vlaktes aan die kus. In teenstelling met die Karibiese kuslyn en sy homogene landskapsvorm word die Pasifiese kusstreek deur 'n aantal baaie en [[skiereiland]]e gekenmerk. Die grootste baaie is die Golf van Nicoya, die Golf van Dulce en die Coronadabaai. Die [[Nicaraguameer]] en die San Juanrivier vorm 'n natuurlike noordelike grens met Nicaragua, terwyl Costa Rica in die suide aan Panama grens. Drie bergreekse vorm die geografiese ruggraat van die land wat die Noordelike en Karibiese Vlaktes van die Guanacaste-vlaktes en die bergland van die skiereiland Nicoya in die noordweste en van die voorgebergtes en heuwellande in die suidweste skei. Die noordweste van Costa Rica word oorheers deur die bergreeks Cordillera de Guanacaste, 'n smal ketting van vulkaankeëls, waarvan die vulkaan Orosí 'n hoogte van 1&nbsp;971 meter bo [[seevlak]] bereik. Miravalles (2&nbsp;020 meter) is een van vyf aktiewe vulkane in hierdie bergreeks. Met sy relatief droë klimaat het Guanacaste tot 'n sentrum van die veeteeltbedryf ontwikkel. Die Cordillera Central of Sentrale Bergreeks, wat by die Guanacaste-reeks aansluit, behels magtige vulkane wat nog nie almal geblus is nie. Irazú is met 3&nbsp;432 meter die hoogste van hierdie vulkane en was net soos Poás (2&nbsp;705 meter) in die 20ste eeu nog steeds aktief.<ref>{{en}} Stonehouse, Dr. Bernard (red.): ''Philips' Illustrated Atlas of the World''. Londen: Guild Publishing 1985, bl. 138</ref> Die Sentrale Bergreeks gaan in die suide geleidelik oor in die lang Valle Central of Sentraal-Vallei. Hierdie vallei met 'n hoogte tussen 1&nbsp;100 en 1&nbsp;500 meter vorm danksy sy vrugbare vulkaniese grond en sy gunstige [[klimaat]]toestande die demografiese en ekonomiese sentrum van Costa Rica met die hoofstad [[San José, Costa Rica|San José]]. Die derde en hoogste bergreeks Cordillera de Talamanca loop tot by Panama. Met die Chirripó Grande (3&nbsp;820 meter) behels dit ook die hoogste piek van Costa Rica. Die noordwestelike gedeelte van die bergreeks gaan oor in die berglande van Bustamante en Turraberes met hul kenmerkende diep ravyne. Die Noordelike en Karibiese Vlaktes lyk ten opsigte van hul landskapsvorm baie op mekaar. Ongunstige klimaatstoestande met hoë [[reën]]val van jaarliks tussen 3&nbsp;000 en 6&nbsp;000 millimeter het daartoe gelei dat die gebied – met uitsondering van die kusstreek rondom die seehawe [[Puerto Limón]] – yl bevolk gebly het. Die ondeurdringbare [[reënwoud]] lewer waardevolle [[hout]]soorte op. === Klimaat === [[Lêer:Costa-Rica-colibri-humming-bird.jpg|duimnael|links|'n Costa Ricaanse kolibrie]] [[Lêer:Costa Rica map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Costa Rica volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Costa Rica het – behalwe vir die gematigde berggebiede – 'n tropiese klimaat met relatief klein [[temperatuur]]skommelings, alhoewel daar as gevolg van sy hoogs verskillende landskapsvorme geen homogene klimaatsones bestaan nie. Die gemiddelde jaarlikse temperature beweeg tussen 31,7&nbsp;°C in die kusvlaktes en 16,7&nbsp;°C in die bergagtige binneland. Die reënseisoen duur van Mei tot Desember. Die noordoostelike vlaktes en die berglande langs die Karibiese See kry dwarsdeur die jaar baie reën (omtrent 6&nbsp;000 millimeter), terwyl daar in die noordwestelike vlaktes, die skiereiland Nicoya, die bekkens van die bergreekse en teen die oostelike hellings van die Cordillera de Talamanca ook droë seisoene voorkom. In die Pasifiese kusstreke word 'n gemiddelde jaarlikse reënval tussen 2&nbsp;000 en 3&nbsp;000 millimeter aangeteken. Die hoogste berggebiede word deur mis met hoë vogtigheid, sterk winde en lae temperature gekenmerk. === Administratiewe verdeling === [[Lêer:Costa Rica provinces named.png|duimnael|Costa Rica se sewe provinsies]] Costa Rica bestaan uit sewe provinsies wat verder verdeel is in 82 kantone (Spaans: ''cantón'', meervoud: ''cantones''), elkeen word deur 'n burgemeester gelei. Burgemeesters word elke vier jaar demokraties gekies. Daar is geen provinsiale wetgewers nie. Die kantone is verder verdeel in 488 distrikte (''distritos''). Die provinsies is: {| class="wikitable" width:100%;" ! Provinsie !! ISO 3166-2<ref>{{en}} {{cite web |url=http://statsids.com/ucr.html |title=Provinces of Costa Rica |accessdate=6 Februarie 2014 |publisher=Statoids.com}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !! Hoofstad !! Kantone !! Distrikte !! Bevolking<ref>{{en}} http://www.inec.go.cr/A/MS/Censos/Censo%202011/Creations%20preliminares/15.%20Results%20Generales%20Censo%202011.pdf{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !! Bevolking (km²) |- | San José || CR-SJ || [[San José, Costa Rica|San José]] || 20 || 123 || 1&nbsp;404&nbsp;242 || 4&nbsp;965,90 |- | Alajuela || CR-A || Alajuela || 16 || 118 || 848&nbsp;146 || 9&nbsp;757,53 |- | Cartago || CR-C || Cartago || 8 || 51 || 490&nbsp;903 || 3&nbsp;124,67 |- | Heredia || CR-H || Heredia || 10 || 47 || 433&nbsp;677 || 2&nbsp;656,98 |- | Guanacaste || CR-G || Liberia || 11 || 59 || 326&nbsp;953 || 10&nbsp;140,71 |- | Puntarenas || CR-P || Puntarenas || 11 || 60 || 410&nbsp;929 || 11&nbsp;265,69 |- | Limón || CR-L || Limón || 6 || 29 || 386&nbsp;862 || 9&nbsp;188,52 |- | || || '''Totaal''' || '''82''' || '''483''' || '''4&nbsp;301&nbsp;712''' || '''51&nbsp;100''' |} == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Guayabo.jpg|duimnael|Die nasionale monument Guayabo]] Die oudste argeologiese vondse van menslike nedersettings in Costa Rica dateer uit die periode van voor 8&nbsp;000 v.C., maar dit wil voorkom asof die gebied in die Voor-Kolumbiaanse tydperk as gevolg van sy lae bevolkingsdigtheid slegs 'n ondergeskikte rol in Sentraal-Amerika gespeel het.<ref name="ca">{{en}} [http://centralamerica.com/cr/info/history.htm ''Central America.com/Green Arrow Guide: A Brief History of Costa Rica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524074325/http://centralamerica.com/cr/info/history.htm |date=24 Mei 2008 }}</ref> Daar is ten minste geen oorblyfsels van groter nedersettings of enige indrukwekkende steengeboue soos in die geval van die meer gevorderde beskawings van die noordelike Sentraal-Amerika of die [[Andes]]-streek van [[Suid-Amerika]] nie. Die enigste beduidende argeologiese vindplek in Costa Rica is naby Guayabo, sowat 48 kilometer oos van San José, geleë. Die nedersetting, wat hier ontdek is, het omstreeks 1&nbsp;000 v.C. ontstaan en gedurende sy bloeitydperk 10&nbsp;000 inwoners gehad. Die argeologiese vondse uit die gebied, waaronder voorwerpe uit [[goud]] en [[jade]] asook pottebakkersware, word in verskillende musea in San José vertoon. === Die Spaanse koloniale bewind === {{Hoofartikel|Nieu-Spanje}} [[Lêer:Oldchurchcartagocostarica.jpg|duimnael|links|Die bouvalle van die ou basiliek van Cartago. Die stad is in 1563 as die eerste Spaanse nedersetting in Costa Rica gestig]] [[Lêer:Stone sphere.jpg|duimnael|'n Klipsfeer van die Diquis-beskawing by die Nasionale Museum van Costa Rica. Die sfeer is die ikoon van die land se kulturele identiteit]] Toe [[Christophorus Columbus]] tydens sy derde en laaste reis op 18 September 1502 naby die huidige Limón voet aan wal gesit het, was daar vermoedelik slegs 'n klein inheemse bevolking van sowat 20&nbsp;000 mense wat uit 'n aantal stamme met verskillende tradisies bestaan het. Vanweë die goud, wat Columbus van die bewoners ontvang het, het hy die gebied ''Costa Rica'' of "Ryke Kus" genoem. Sy verhale oor rykdomme in die gebied het 'n aantal avonturiere na Costa Rica gelok, maar in plaas van goudskatte het die [[Spanjaarde]] in 'n vyandelike omgewing met weerbare inboorlinge, uitgestrekte moerasgebiede en tropiese siektes te doen gekry. Die Spanjaarde het nogtans daarin geslaag om die gebied te verower en in 1520 by die Kapitanaat-Generaal [[Guatemala]] in te lyf.<ref>{{de}} Lexikon-Institut Bertelsmann (1979), bl. 257</ref> Vroeë pogings om die Atlantiese kusstreke te koloniseer het egter misluk. Eers in 1561 is die weerstand van die inheemse bevolking gebreek, en die Spanjaarde het tot by die hartland van Costa Rica deurgedring. Die koloniale owerhede in Guatemala het in 1563 Juan Vazquez de Coronado as goewerneur na Costa Rica gestuur. Die stad Cartago, wat in dieselfde jaar as administratiewe sentrum gestig is, het tot in 1823 as die hoofstad van Costa Rica gefungeer. Nogtans is gedurende die 17de en 18de eeu alle belangrike politieke besluite in Guatemala geneem en die Spaanse bewindhebbers het min belang in die nuwe kolonie gestel. Vanweë die gebrek aan ingevoerde slawe was die Spaanse koloniste genoodsaak om hul land self te bewerk. Die meestal klein plase was beperk tot bestaansboerdery en sodoende was daar aanvanklik geen sprake van enige noemenswaardige ekonomiese ontwikkeling. Eers vanaf die laat 18de eeu is nuwe nedersettings gestig wat met uitvoere soos [[koring]] en [[tabak]] beter lewensomstandighede vir hul bewoners verseker het. Die handel met [[Europa]], waarheen veral [[tabak]], balsemolie en huide uitgevoer is, is in die periode tussen 1640 en 1820 deur seerowery in die Karibiese See ontwrig sodat die meeste handels- en uitvoeraktiwiteite na die Pasifiese kus verskuif moes word.<ref>{{de}} [http://www.diplo.de/diplo/de/Laenderinformationen/CostaRica/Geschichte.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Costa Rica: Geskiedenis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527065253/http://www.diplo.de/diplo/de/Laenderinformationen/CostaRica/Geschichte.html |date=27 Mei 2008 }}</ref> === Onafhanklikheid in die 19de eeu === [[Lêer:First postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|duimnael|'n [[Posseël]] van 1863 met die staatswapen van Costa Rica]] Op 15 September 1821 het Sentraal-Amerika van Spanje onafhanklik geword, alhoewel die eerste berigte oor hierdie gebeurtenis Costa Rica eers een maand later bereik het. Die land was nou verdeeld oor sy politieke toekoms – terwyl leiers in Cartago en Heredia vir die toetreding tot die nuutgestigte staat [[Meksiko]] gepleit het, was hul teenstanders in San José ten gunste van 'n nuwe konfederasie van Sentraal-Amerikaanse state. Ná 'n kortstondige [[burgeroorlog]] het San José gewen en Costa Rica het by die [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika|Verenigde Provinsies van Sentraal-Amerika]] aangesluit, 'n konfederasie wat in 1823 deur Guatemala, [[Honduras]], [[El Salvador]], Nicaragua en Costa Rica gestig is. In 1824 is Juan Mora Fernandez tot die land se eerste staatshoof verkies. Sy progressiewe beleid was gemik op die uitbreiding van die openbare onderwysstelsel en die bevordering van die koffiebedryf deur middel van landskenkings vir planters. Die sogenaamde koffiebaronne het vinnig tot Costa Rica se nuwe elite ontwikkel en hul invloed doelbewus gebruik om die regering van die eerste president José Maria Castro omver te werp. Sy opvolger, Juan Rafael Mora, het met sy oorwinning oor Amerikaanse avonturiers onder leiding van William Walker 'n einde aan Noord-Amerikaanse pogings gemaak om van Sentraal-Amerika 'n slawestaat te maak en dit by die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in te lyf.<ref name="ca" /> In 1839 het die Sentraal-Amerikaanse konfederasie verbreek en Costa Rica het 'n selfstandige nasie geword. Die huidige Republiek Costa Rica het egter eers in 1848 tot stand gekom, maar dit was in politieke opsig aanvanklik allesbehalwe stabiel. Ná 'n dekade van politieke onluste het generaal Tomás Guardia in 1870 die mag oorgeneem. Sy bewind as militêre diktator het twaalf jaar lank geduur en was deur 'n relatief progressiewe beleid gekenmerk wat vrye en verpligte primêre onderwys, 'n beperking van die weermag se invloed en die heffing van 'n belasting op die inkomste van koffieboere ingesluit waarmee openbare werke gefinansieer is. Die piesang-maatskappy, wat deur die Amerikaanse sakeman Minor Keith gestig is, het sedert 1899 as ''[[United Fruit Company]]'' bekend gestaan. Hierdie maatskappy het 'n belangrike rol by die ekonomiese ontwikkeling van die kusvlaktes gespeel en byvoorbeeld die piesang-uitvoerhawens Quepos en Golfito laat bou, tog het Costa Rica in toenemende mate afhanklik geword van buitelandse markte en kapitaal.<ref>{{de}} [http://www.amerika-live.de/Costa%20Rica/costarica.htm ''www.amerika-live.de: Costa Rica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514160318/http://www.amerika-live.de/Costa%20Rica/costarica.htm |date=14 Mei 2008 }}</ref> Danksy 'n kontrak met Minor Keith is die Atlantiese spoorweg gebou wat San José met die Karibiese kus verbind het. In die volgende jare het die land weer teruggekeer tot 'n demokratiese regeringstelsel, alhoewel die politieke situasie eers in die vroeë 20ste eeu as stabiel beskryf kon word. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Oscar Arias 1006.jpg|duimnael|links|upright|President [[Óscar Arias|Óscar Arias Sánchez]] in Mei 2006]] [[Lêer:Chinchilla Adelante.jpg|duimnael|upright|[[Laura Chinchilla]] het tussen 2010 en 2014 as president gedien]] Die verkiesing van dr. Rafael Angel Calderón Guardia tot president het in 1940 'n nuwe tydperk van vooruitgang ingelui. Sy beleid het 'n landhervorming, minimumlone en progressiewe belasting ingesluit. Calderón se Verenigde Sosiaal-Christelike Party het met sy weiering om sy neerlaag in die verkiesing van 1948 te aanvaar 'n burgeroorlog veroorsaak. Die oorlog, wat 40 dae gewoed en 2&nbsp;000 menselewens geëis het, is uiteindelik danksy die steun van die [[Kuba]]anse en Guatemalaanse regerings deur die anti-Calderón magte onder leiding van José Maria (Don Pepe) Figueres Ferrer, wat in 1942 as balling na Meksiko gevlug het, gewen. Figueres het die hoof van die sogenaamde Stigtingsjunta van die Tweede Republiek Costa Rica geword. Die hervormings, wat deur Calderón begin is, is deur die nuwe bewind gekonsolideer en voortgesit. Die Kommunistiese Party is verban, vroue het stemreg en swart inwoners burgerreg gekry, die Costa Ricaanse weermag is ontbind en vir goed afgeskaf, die ampstermyn van presidente is beperk en banke en assuransiemaatskappye genasionaliseer. Figueres het daarnaas die Nasionale Bevrydingsparty (''Partido de Liberación Nacional'') gestig. Die 1980's was as gevolg van die tweede oliekrisis 'n tyd van ekonomiese moeilikhede en sosiale spannings. Hiperinflasie en grootskaalse stakings het die ekonomiese lewe teen die begin van die dekade ernstig ontwrig. Die "piesangkrisis" in die jare 1982 en 1983 was gekenmerk deur permanente stakings van landarbeiders en groot oesverliese. Terwyl die Sosiaal-Demokratiese regering die invloed van vakbonde deur beperkende wetgewing probeer inperk het, het [[Multinasionaal|multinasionale]] maatskappye die verbouing van piesangs op die groot Pasifiese plantasies gestaak. Begrotingstekorte en die groot buitelandse skuldlas het Costa Rica se regering gedwing om met internasionale finansiële instellings oor 'n verligting van die finansiële verpligtings te onderhandel. Toe die Nicaraguaanse burgeroorlog uitgebreek het, het Costa Rica teensinnig by die konflik in sy buurland betrokke geraak nadat sy noordelike grensgebied eers deur Sandinista-rebelle en later deur Contra-magte as militêre basis misbruik is. In 1982 en 1983 het president Luis Alberto Monge met die oog op die gewapende konflikte in Costa Rica se buurlande nogtans die neutraliteit van die land bevestig. Óscar Arias Sánchez, 'n jong advokaat, is in 1986 met sy voorstelle vir 'n vredesooreenkoms tot president verkies. Sy onvermoeide pogings tot vrede in Sentraal-Amerika het tot die Vredesplan gelei wat in 1987 deur vyf Sentraal-Amerikaanse presidente in [[Guatemalastad]] onderteken is en met die [[Nobelprys vir Vrede]] bekroon. Toe oudpresident Figueres in 1990 oorlede is, is hy as 'n nasionale held gevier wat Costa Rica se maatskaplike en ekonomiese vooruitgang bewerkstellig en van die land 'n eiland van vrede, stabiliteit en demokrasie in een van die wêreld se mees onstabiele streke gemaak het. === Die 21ste eeu === [[Lêer:Laura Fernández March 2026.jpg|duimnael|upright|Die huidige president [[Laura Fernández Delgado]] in 2026]] Op 6 Junie 2007 het Costa Rica sy diplomatieke bande met die [[Republiek China]] (Taiwan) ná bykans ses dekades verbreek. President Arias het die noodsaaklikheid van beter politieke betrekkinge met die [[Volksrepubliek China]] as rede hiervoor aangevoer.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2008''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2007, bl. 115</ref> In 'n referendum wat op 7 Oktober 2007 gehou is, het die Costa Ricaanse kiesers die vryehandelsooreenkoms met die Verenigde State, Sentraal-Amerika en die [[Dominikaanse Republiek]] (''Tratado de Libre Comercio con los Estados Unidos, Centroamérica y República Dominicana, TLC'') met 'n meerderheid van 51,6 persent van die uitgebragte stemme goedgekeur. Die referendum was die eerste van sy soort wêreldwyd. Die politieke debat, wat die referendum voorafgegaan het, was onder meer deur vrese van Amerikaanse oorheersing gekenmerk.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2008'', bl. 115</ref> Op 25 Mei 2021 het Costa Rica by die [[OESO]] aangesluit en daarmee ná [[Meksiko]], [[Chili]] en [[Colombia]] die vierde Latyns-Amerikaanse lidland van dié internasionale organisasie geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.oecd.org/costarica/oecd-welcomes-costa-rica-as-its-38th-member.htm |title=OECD welcomes Costa Rica as its 38th Member |publisher=[[OESO]] |date=25 Mei 2021 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> == Demografie == === Etniese verdeling === [[Lêer:4- Vue San Jose.jpg|duimnael|San José, die hoofstad van Costa Rica, is ook die ekonomiese en kulturele sentrum van dié land]] Volgens amptelike statistieke het Costa Rica se bevolking 4&nbsp;857&nbsp;274 met 'n digtheid van 85 inwoners per vierkante kilometer in 2016 beloop. In teenstelling met die ander lande in Sentraal-Amerika is 87 persent van die bevolking Blankes (merendeels nasate van Spaanse immigrante, met kleiner groepe van [[Italianers|Italiaanse]], [[Duitsers|Duitse]], [[Jode|Joodse]] en [[Pole (volk)|Poolse]] afkoms), sewe persent is van gemengde Spaans-Indiaanse afkoms (alhoewel Blankes en Spaans-Indiaanse bewoners vir statistieke doeleindes as 'n gemeenskaplike etniese groep geklassifiseer word en syfers aangaande die eerste twee genoemde etniese groepe sodoende eerder beramings is), drie persent Swartes en Kleurlinge, twee persent [[Asië]]rs (veral Chinese) en een persent (of 41&nbsp;000 mense) [[Indiane]]. Costa Rica het sodoende die kleinste persentasie inheemse inwoners wat oorwegend tot die Chibcha-taalgroep behoort en afgeleë bosgebiede bewoon.<ref>{{de}} Lexikon-Institut Bertelsmann (1979), bl. 256</ref> In die noordwestelike provinsie Guanacaste is 'n groter persentasie van die bevolking van gemengde Spaans-Indiaanse afkoms. Die buitelandse bevolking bestaan uit Amerikaners, Kanadese, Duitsers, [[Nederlanders]], Britte en ander groepe, terwyl ook talle vlugtelinge uit Nicaragua en [[Colombia]] hulle in Costa Rica gevestig het. Die persentasie Nicaraguaners – waaronder talle seisoenwerkers wat net tydelik in die land bly – word op tussen tien en vyftien persent van die totale bevolking beraam.<ref>{{en}} [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm ''www.state.gov'']</ref> Ander beduidende groepe politieke en oorlogsvlugtelinge het in die 1970's en 1980's uit Latyns-Amerikaanse lande (veral [[Chili]] en [[Argentinië]]) en die Sentraal-Amerikaanse El Salvador na Costa Rica gekom.<ref>{{en}} Biesanz, Karen Zubris; Biesanz, Mavis Hiltunen; en Biesanz, Richard (reds.): ''The Ticos: Culture and Social Change in Costa Rica''. Boulder, CO, en Londen: Lynne Rienner Publishers 1998. {{ISBN|1-55587-737-0}}</ref> === Tale === [[Lêer:Mapa General.jpg|duimnael|Verspreiding van inheemse tale in Costa Rica: {{columns-list|2| {{sleutel|red|Chorotegas}} {{sleutel|purple|Guatusos}} {{sleutel|lightgreen|Huetares}} {{sleutel|green|Cabécar}} {{sleutel|orange|Bribri}} {{sleutel|yellow|Térraba}} {{sleutel|brown|Boruca}} {{sleutel|lightblue|Ngobe}}}}]] Die oorgrote meerderheid van Costa Ricane, wat na hulself as ''Ticos'' (manlik) en ''Ticas'' (vroulik) verwys, praat Spaans as [[moedertaal]]. Naas die indigene bevolking is daar nog 'n minderheid Kreoolse [[Engels]]sprekendes, meestal Swartes in die oostelike kusgebiede. Hulle is afstammelinge van 19de eeuse [[Jamaika]]anse immigrante wat as plantasie- en spoorwegwerkers na Costa Rica gekom het, en nasate van slawe uit Afrika. Die Engelse [[kreooltaal]] aan die Pasifiese kus het tot die ''Metakelyu''- of kuskreeoldialek van Limón ontwikkel. === Verspreiding en verstedeliking === Sowat twee derdes van die bevolking is in die sentrale hoogplato van die Valle Central gekonsentreer wat slegs vyf persent van die totale oppervlakte beslaan. Hier lê beduidende stede soos San José (met 309&nbsp;672 inwoners volgens die sensus van 2000), Heredia, Cartago (38&nbsp;363 inwoners) en Alajuela (42&nbsp;889 inwoners). Ander demografiese swaartepunte is [[Puerto Limón]] aan die Karibiese kus (56&nbsp;719 inwoners), die Pasifiese hawestad Puntarenas en die skiereiland Nicoya. Altesaam sestig persent van die bevolking is verstedelik. === Religie === [[Lêer:Basilica Los Angeles in Cartago, Costa Rica (December 2006).jpg|duimnael|Die basiliek Los Angeles in Cartago]] Met 92 persent is die oorgrote meerderheid van die Costa Ricaanse bevolking aanhangers van die [[Christendom|Christelike geloof]].<ref name="CIA" /> Die [[grondwet]] van 1949 verleen aan die [[Rooms-Katolieke Kerk]] die status van staatsreligie, maar erken tegelykertyd die beginsel van geloofsvryheid. Net soos in ander Latyns-Amerikaanse lande neem ook in Costa Rica die aantal [[Protestantisme|Protestante]] vinnig toe, veral as gevolg van sendingaktiwiteite. In 2002 was nogtans 88 persent van die bevolking Rooms-Katolieke teenoor 8 persent Protestante.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2007'', bl. 113</ref> Baie van die [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse Kerk]] se sowat 12&nbsp;000 aanhangers is lede van die plaaslike Swart gemeenskap. Aanhangers van vrykerke en sektes sluit [[Jehovah se Getuies]], Adventiste, Metodiste, Baptiste en [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae|Heiliges van die Laaste Dae (Mormone)]] in. Immigrante uit Asië (waaronder sowat 40&nbsp;000 [[Han-Chinese]]), die [[Midde-Ooste]] en ander gebiede het tot die vestiging van ander religieuse denominasies bygedra, waaronder die [[Judaïsme|Joodse godsdiens]], [[Boeddhisme]], [[Islam]], [[Baha’i]] en [[Hindoeïsme]]. Kerk en godsdiens speel 'n sentrale rol in die kulturele lewe van die land en die [[kerk (gebou)|kerkgeboue]] fungeer dikwels as die middelpunte van die sosiale lewe waar feeste, seremonies en ander religieuse en kulturele byeenkomste gehou word.<ref>{{de}} [http://www.ahkzakk.com/costarica/DE/kultur.htm ''Duits-Costaricaanse Handelskamer: Costa Rica – Kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102102218/http://www.ahkzakk.com/costarica/DE/kultur.htm |date= 2 November 2007 }}</ref> Een van die belangrikste religieuse feesdae in Costa Rica is 2 Augustus, wat ter ere van die ''Virgen de Los Angeles'' ("Jonkvrou van Los Angeles"), die beskermheilige van die land, gevier word. == Ekonomie == === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:DirkvdM orosi valley bird.jpg|duimnael|links|'n [[Koffie]]plantasie in die Orosí-vallei]] [[Lêer:Cataract on the Rio Savegre.jpg|duimnael|Die Río Savegre in Talamanca; ekotoerisme is Costa Rica se vernaamste vorm van toerisme]] Costa Rica het 'n oop, uitvoergerigte markekonomie. Tradisionele uitvoergoedere soos koffie en piesangs het minder belangrik geword, alhoewel die [[landbou]]sektor naas die [[toerisme]]bedryf nog steeds die grootse bron van buitelandse valuta vir die land is. Danksy die beleggings van 'n groot aantal buitelandse maatskappye, veral uit die Verenigde State, het Costa Rica daarin geslaag om sy uitvoere te diversifiseer. Daarnaas sal 'n vryehandelsooreenkoms, wat met die VSA, die ander Sentraal-Amerikaanse lande en die Dominikaanse Republiek aangegaan is, toegang tot buitelandse markte vermaaklik. Die ooreenkoms het soos op 1 Junie 2008 nog nie in werking getree nie, aangesien die Costa Ricaanse parlement nog nie oor 'n aantal wette ten opsigte van die liberalisering van die telekommunikasie- en assuransiebedryf, wat tans nog deur inheemse monopolies beheer word, besluit het nie. Die ekonomie het in 2006 ten opsigte van die bruto binnelandse produk met 8,2 persent gegroei, alhoewel die groeikoers in 2007 tot 6,8 persent verstadig het. Uitvoere het in 2006 met 17,1 en in 2007 met 14 persent toegeneem.<ref name="diplo">{{de}} [http://www.diplo.de/diplo/de/Laenderinformationen/CostaRica/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Costa Rica: Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527001624/http://www.diplo.de/diplo/de/Laenderinformationen/CostaRica/Wirtschaft.html |date=27 Mei 2008 }}</ref> In 2007 is daar vir die eerste keer in dekades 'n begrotingsoorskot van 0,65 persent aangeteken. Groter belastingsinkomste het die beplande hervorming van die belastingstelsel minder dringend gemaak. Die land se vermoë om op internasionale markte mee te ding is tot in laat 2006 deur daaglikse marginale devaluasie van die inheemse geldeenheid [[Costa Ricaanse colón|colón]] verseker. Die Sentrale Bank van Costa Rica het op 17 Oktober 2006 besluit om die colón se wisselkoers te teiken om die opstelling van die monetêre beleid te vergemaklik en inflasie doelgerig te bestry. Die inflasiekoers het in 2009 tot 4,05 persent gedaal nadat dit in 2008 nog 13,9 persent beloop het. Die Sentrale Bank het vir 2010 'n teiken van vyf persent vasgestel. === Ekonomiese sektore === [[Lêer:Bananas on tree.JPG|duimnael|links|'n Piesangboom met vrugte]] [[Lêer:Poas crater.jpg|duimnael|Die krater van die vulkaan Poás is een van Costa Rica se toeristetrekpleisters]] [[Lêer:Tilaran windmill.jpg|duimnael|'n Windkragsentrale in Tilarán]] Binne enkele dekades het Costa Rica se ekonomiese struktuur drasties verander en die land het van 'n agrariese tot 'n moderne dienste- en nywerheidsekonomie ontwikkel. Die landbousektor se bydrae tot die bruto binnelandse produk het tussen 1965 en 2009 van 23,5 tot 8,8 persent gedaal, terwyl die dienstesektor tans 61,1 en die industriële sektor 26 persent bydra. Die primêre sektor speel nogtans steeds 'n beduidende rol op die arbeidsmark – 11,5 persent van alle werknemers was in 2009 in die landbou werksaam. Sowat 40 persent van die totale oppervlakte word as landbougrond gebruik. Die oorgrote meerderheid van Costa Ricaanse boere hou klein en middelgroot bestaansboerderye aan die gang, terwyl groot boerderye en plantasies met meer as 1&nbsp;000 hektaar oor sowat 'n kwart van die totale landbougrond beskik. Piesangs is die vernaamste agrariese produk in die tropiese vlaktes, terwyl koffie veral in die hoogland verbou word. Die grasvlaktes in die noordweste is geskik vir veeteelt. Belangrike agrariese uitvoere naas piesangs en koffie is [[kakao]], suikerriet en [[pynappel]]s. Die [[mynbou]]bedryf speel 'n ondergeskikte rol in die plaaslike ekonomie. In die weste van die land word [[goud]] en [[silwer]] gemyn, terwyl Costa Rica se ander minerale en hulpbronne soos [[mangaan]], [[nikkel]], [[kwik]] en [[swawel]] net soos die [[ruolie]]bronne, wat in die suide ontdek is, tans nog nie ontgin word nie. Die land se bauxietvoorrade word egter vir die opbou van 'n plaaslike [[aluminium]]bedryf gebruik. Die industriële sektor het tradisioneel op die verwerking van agrariese produkte gesteun; koffiebranderye, houtfabrieke, brouerye en stokerye is volop, maar die meeste ondernemings is relatief klein. Sedert die 1990's het talle multinasionasionale maatskappye, veral uit die hoëtegnologiesektor, in Costa Rica belê. Die Amerikaanse vervaardiger van mikroverwerkers [[Intel]], wat in 1996 'n aanleg in die land geopen het, het in 2009 met twee miljard VSA-$ tot Costa Rica se uitvoere bygedra.<ref name="diplo" /> Intel het sy plaaslike bedrywighede in September 2009 verder uitgebrei nadat dele van sy vlokkie-vervaardiging in [[Maleisië]] en die [[Filippyne]] na Costa Rica verskuif is. Die vryehandelsones in Costa Rica het ook die stigting van filiale van ander multinasionale ondernemings uit die VSA en die [[Europese Unie]] bevorder. Die ''Deutsche Post AG'' het in 2003 die vrag- en logistiekmaatskappy ''CORMAR'' oorgeneem, terwyl die Duitse maatskappy ''Ristic AG'' in 'n moderne aanleg vir die uitvoer van garnale in Puntarenas belê het. Die Duitse ''Continental AG'' het met die bou van 'n fabriek vir elektroniese motoronderdele in die nywerheidspark van Alajuela begin. In die volgende vyf tot tien jare sal buitelandse maatskappye na verwagting veral in die toerismebedryf belê om hotelle, jaghawens, gholfbane en vakansieoorde te bou. In 2007 is altesaam 800 miljoen VSA-$ in die toeristiese [[infrastruktuur]] belê en aansoeke vir verdere projekte ter waarde van 600 miljoen VSA-$ is tot vroeg in 2008 deur die Costa Ricaanse Departement van Toerisme ontvang. Tans is die toerismebedryf nog voor die uitvoer van vlokkies (Intel) en die landbou (piesangs, pynappels, koffie en spanspekke) die hoofbron van buitelandse valuta. Die inkomste uit die toerismebedryf het in 2007 1,92 miljard VSA-$ beloop, terwyl dit in 2009 reeds 7,5 persent van die bruto binnelandse produk opgelewer het. In 2009 het 1,75 miljoen buitelandse besoekers na Costa Rica gekom, waarby die konsep van ekotoerisme 'n steeds belangriker rol gespeel het. Byna dertig persent van die totale oppervlakte is natuurbewaringsgebiede. Waterkrag is met 90 persent die belangrikste bron van elektrisiteit, terwyl die land ten opsigte van sy ruolieverbruik heeltemal afhanklik is van invoere. Costa Rica kan tans in sowat 30 persent van sy totale energiebehoefte voorsien. === Buitelandse handel === [[Lêer:Costa Rica Free Trade Agreements Updated.png|duimnael|Lande waarmee Costa Rica ’n vryehandelsooreenkoms onderteken het of dit beplan]] [[Lêer:Intel Costa 12 2007 SJO 105b.jpg|duimnael|Die Amerikaanse vervaardiger [[Intel]] se mikroverwekerfabriek in San José lewer 20 persent van Costa Rica se uitvoerwaarde en 4,9 persent van die land se bruto binnelandse produk op]] Die uitvoer van goedere en dienste lewer 'n baie belangrike bydrae tot Costa Rica se ekonomie, alhoewel die lopende rekening van die betalingsbalans gewoonlik deur 'n tekort gekenmerk word. Die tradisionele agrariese uitvoergoedere soos piesangs en koffie, sedert die laat 20ste eeu ook pynappels en spanspekke, het in 2006 ondanks groeiende uitvoere nog slegs 16,7 persent van die totale uitvoere verteenwoordig. Geïntegreerde stroombane en mikroverwerkes is tans met sowat 20 persent van die totale waarde die belangrikste uitvoergoedere naas mediese uitrusting en geneesmiddels. Ondanks die inkomste uit die toerismebedryf is daar nog steeds 'n tekort op die lopende rekening van die betalingsbalans wat met sowat 90 persent met [[regsteekse buitelandse beleggings]] gedek word. In 2007 het die totale buitelandse beleggings 1,88 miljard VSA-$ beloop. Die Verenigde State is tans die belangrikste handelsvennot, alhoewel hul aandeel tussen 2000 en 2007 van 52 tot 39 persent gedaal het. Veral die Asiatiese mark word steeds belangriker vir Costa Ricaanse uitvoere. Die aandeel van uitvoere na die Volksrepubliek China het in 2006 en 2007 respektiewelik 24 en 27 persent beloop.<ref name="diplo" /> === Energiebeleid === Die regering onder president Arias het in die somer van 2007 aangekondig dat Costa Rica tot in 2012 die eerste klimaat-neutrale and ter wêreld ten opsigte van CO<sub>2</sub>-emissies sal wees. Om hierdie ambisieuse doelwit te bereik, sal bestaande termiese steenkoolkragsentrales buite bedryf gestel, koolstofdioksiedemissiers van nywerhede en die landbousektor aansienlik verminder en die verkoop van hibriede motorvoertuie bevorder word. Tans word reeds meer as vier vyfdes van Costa Rica se elektrisiteit in waterkragsentrales opgewek, en danksy grootskaalse herbebossingsprojekte is meer as die helfte van die staatsgebied met reënwoud bedek wat groot hoeveelhede koolstofdioksied absorbeer.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2009'', bl. 110</ref> == Sport == [[Lêer:Uruguay - Costa Rica FIFA World Cup 2014 (29).jpg|duimnael|Costa Ricaanse ondersteuners tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014]] in Brasilië]] Costa Rica het tydens die [[Olimpiese Somerspele 1936]] sy debuut gemaak.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bill Mallon |title=Historical dictionary of the Olympic movement |date=2006 |publisher=Scarecrow Press |others=Ian Buchanan |isbn=978-0-8108-6524-2 |edition=3de |location=Lanham, Md. |pages=58 |oclc=301358310 |url=https://www.worldcat.org/oclc/301358310}}</ref> Die susters [[Silvia Poll|Silvia]] en [[Claudia Poll]] het al die land se vier Olimpiese goue medaljes in [[swem]] gewen: een goue, een silwer en twee bronsmedaljes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympiandatabase.com/index.php?id=28331&L=1 |title=Costa Rican Medals and Results in the Olympic Games |publisher=Olympian Data Base |accessdate=10 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympiandatabase.com/index.php?id=28333&L=1 |title=List of Costa Rican Medalists in the Olympic Games |publisher=Olympian Data Base |accessdate=10 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://thecostaricanews.com/sylvia-polls-record-30-years-of-a-historical-feat/ |title=Sylvia Poll’s Record: 30 Years of A Historical Feat |publisher=The Costa Rica News |date=21 September 2018 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> [[Sokker]] is die gewildste sportsoort in Costa Rica. Die nasionale sokkerspan het al aan vyf [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]] vir die eerste keer die kwarteindrondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thestar.com/sports/soccer/world-cup-costa-rica-defies-the-odds-in-winning-group-d/article_568b1fb0-9f15-5771-9638-aae5106e99ae.html? |title=World Cup: Costa Rica defies the odds in winning Group D |publisher=[[Toronto Star]] |author=Frank Griffiths |date=24 Junie 2014 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://abcnews.go.com/Sports/wireStory/navas-carries-costa-rica-world-cup-quarters-24358976 |title=Navas Carries Costa Rica to World Cup Quarters |publisher=[[ABC News]] |author=Brett Martel |date=29 Junie 2014 |accessdate=30 Junie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630082929/https://abcnews.go.com/Sports/wireStory/navas-carries-costa-rica-world-cup-quarters-24358976 |archive-date=30 Junie 2014 |url-status=dead}}</ref> Hulle beste vertoning was tydens die plaaslike [[CONCACAF]] Goue Beker 2002, toe hulle as naaswenner geëindig het. [[Paulo Wanchope]], 'n aanvallende speler wat in die laat 1990's en vroeë 2000's vir drie klubs in die Engelse [[Premier League]] uitgedraf het, word gekrediteer vir die bevordering van buitelandse erkenning aan Costa Ricaanse sokker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/costa-rica/10681889/World-Cup-2014-Paulo-Wanchope-the-player-who-put-Costa-Rica-on-the-map-has-warning-for-England.html |title=World Cup 2014: Paulo Wanchope, the player who put Costa Rica on the map, has warning for England |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Matt Law |date=6 Maart 2014 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> Costa Rica is saam met [[Panama]] as medegasheer vir die FIFA o/20-Vrouesokker-Wêreldbekertoernooi in 2020 aangewys, wat weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] na 2021 uitgestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/news/costa-rica-and-panama-to-host-fifa-u-20-women-s-world-cup-2020 |title=Costa Rica and Panama to host FIFA U-20 Women’s World Cup 2020 |publisher=[[FIFA]] |date=20 Desember 2019 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/womens/u17womensworldcup/india2022/media-releases/bureau-of-the-fifa-council-decisions-on-fifa-events |title=Bureau of the FIFA Council decisions on FIFA events |publisher=[[FIFA]] |date=12 Mei 2020 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> Op 17 November 2020 het [[FIFA]] aangekondig dat dié toernooi in 2022 in Costa Rica aangebied sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/update-on-fifa-club-world-cup-2020-and-women-s-youth-tournaments |title=Update on FIFA Club World Cup 2020 and women’s youth tournaments |publisher=[[FIFA]] |date=17 November 2020 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> Teen laat 2021 was die Costa Ricaanse nasionale vrouevlugbalspan die beste span van die Sentraal-Amerikaanse AFECAVOL (''Asociación de Federaciones CentroAmericanas de Voleibol'').<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.breakingbelizenews.com/2021/10/23/belize-drops-game-to-nicaragua-drops-to-1-4-at-central-american-senior-womens-volleyball-championship/ |title=Belize drops game to Nicaragua, drops to 1-4 at Central American Senior Women’s Volleyball Championship |publisher=Breaking Belize News |date=23 Oktober 2021 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> Costa Rica het met 'n nasionale vrouestrandvlugbalspan aan die NORCECA Kontinentale Strandvlugbalbeker 2018–2020 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fivb.com/en/about/news/continental-cup-finals-start-in-africa?id=94414 |title=Continental Cup Finals start in Africa |publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]] |date=22 Junie 2021 |accessdate=10 Mei 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Costa-Rica|title=Costa Rica|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Mei 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/|title=Costa Rica|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=10 Mei 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage|Costa_Rica|Costa Rica}} * {{es}} [https://presidencia.go.cr/ Amptelike webwerf van die Costa Ricaanse president] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Costa Rica}} | Noord = {{vlagland|Nicaragua}} | Noordoos = [[Karibiese See]] | Oos = [[Karibiese See]] | Suidoos = {{vlagland|Panama}} | Suid = [[Stille Oseaan]] • {{vlagland|Ecuador}} | Suidwes = [[Stille Oseaan]] | Wes = [[Stille Oseaan]] | Noordwes = [[Stille Oseaan]] }} {{Lande van Noord-Amerika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Costa Rica| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] avg2sxafc0tkvop26e4ubboxhip2arp 0 31462 2909035 2906358 2026-06-03T09:13:18Z Jcb 223 2909035 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Damaskus |ander_naam=Damas |inheemse_naam=دمشق |nedersetting_tipe=Stad |bynaam=Stad van Jasmyn (مدينة الياسمين‎) |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=Damascus montage.png |beeldgrootte=240px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Damascus (until 2024).svg |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël=Damascus-Seal.jpg |seëlskakel= |seëlgrootte= |duimdrukkerkaart=Sirië |duimdrukkeretiketposisie= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Sirië}} |onderafdelingtipe1= |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingnaam1= |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Goewerneur |leiernaam=Bishr Al Sabban |oppervlak_totaal_km2=105 |oppervlak_land_km2=77 |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=40,5 |oppervlak_land_myl2=29,7 |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|33|30|47|N|36|17|31|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2010 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1834741 |bevolkingsdigtheid_km2=6605 |bevolkingnota= |tydsone=[[EET]] |utcafset=+2 |tydsone_DST=[[EEST]] |uctafset_DST=+3 |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |voetnotas= |webwerf=[http://www.damascus.gov.sy damascus.gov.sy] }} '''Damaskus''' ([[Arabies]]: دمشق ''Dimashq'', [[Frans]]: ''Damas'') is die [[hoofstad]] en die grootste stad van [[Sirië‎]] met 'n bevolking van sowat 1&nbsp;834&nbsp;750 in 2010 en 'n oppervlakte van 105&nbsp;[[vierkante kilometer|km²]]. Damaskus is die oudste steedsbewoonde hoofstad ter wêreld en word as [[Wêrelderfenisgebied|UNECSO-Wêrelderfenisgebied]] gelys.<ref name="unesco">[http://whc.unesco.org/en/list/20 unesco.org]</ref><ref name="moore">Moore, A.M.T. ''The Neolithic of the Levant''. Oxford, UK: Oxford University, 1978. 192–198. Print.</ref><ref name="Burns2">{{Harvnb|Burns|2005|p=2}}</ref><ref name="Burns5">{{Harvnb|Burns|2005|pp=5–6}}</ref> Die stad vorm sy eie plaaslike regering en is ook die hoofstad van Rif Dimashq distrik. Die stad is die tuiste van 1,8 miljoen mense, wat dit Sirië se tweede grootste stad maak ná [[Aleppo]]. Ongeveer 2,8 miljoen mense woon hier in 2010. Die stad word in die volksmond ''Sham'' genoem. Damaskus beteken bevogtigde huis of - klooster in [[Aramees]]. == Geskiedenis == Die eerste opgrawings in Damaskus dateer van ongeveer 2500 v.Chr. Die eerste vermelding van Damaskus in geskrifte dateer van ongeveer 1500 v.C. Damaskus was van die laat 12de eeu vC. die hoofstad van 'n magtige ryk van die [[Arameërs]], bekend onder die naam Aram-Damaskus. Later het die stad oorgegaan na die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] en later na die [[Achaemenidiese Ryk|Achaemenidiese Ryk van Persië]]. In 332 v.C. het [[Alexander die Grote]] se leër die stad verower. Hierna het Damaskus vir ongeveer duisend jaar onder die invloed van die [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] en later [[Romeinse Ryk|Romeinse]] kulture gebly.<ref name="unesco" /><ref name="moore" /> In 635 is die stad na 'n jaar lange beleg deur die Arabiere verower. Onder die Umayyad -dinastie het Damaskus van 661 tot 750 die hoofstad van die Arabiese Ryk geword. Die kalief, wat uit dieselfde dinastie gekom het, het ook sy setel hier gehad. Hierdie tydperk word as 'n bloeitydperk vir die stad beskou en verskeie groot [[Moskee|moskees]] is gebou, waarvan die Umayyad-moskee verreweg die belangrikste is. In 750 is die Umayyads deur die Abbaside verslaan en Damaskus het sy funksie as die ryk se hoofstad aan [[Bagdad]] verloor. Dit was vir 'n lang tyd die hoofstad van die Emiraat Damaskus en, langs Aleppo, was dit een van die sentrums van weerstand teen die [[Kruisvaarders]]. Die kruisvaarders het Damaskus tydens die [[Kruistog|Tweede Kruistog]] beleër, maar kon nie die stad inneem nie, deels weens honger en dors. In 1260 het die Mamluks die stad verower. Damaskus was eens bekend vir sy handewerk van swaardmakers. Die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse]] leier wat die stad in die 15de eeu binnegeval het, het dit ook geweet en alle swaardmakers na [[Samarkand]] gedwing om hul vaartuie in diens van die Mongoolse oorlogsmasjien te stel. Iets van die ou smeekuns talm vandag nog in Damaskus. In 1516 het die [[Ottomaanse Ryk]] die stad verower en dit tot en met die [[Eerste Wêreldoorlog]] onder beheer gehou. In die Eerste Wêreldoorlog het generaal Edmund Allenby, namens die [[Verenigde Koninkryk]], ondersteun deur Arabiese troepe (Arabiese Opstand), die stad van die Ottomane ingeneem. Damaskus het later die hoofstad van die Franse mandaat van Sirië geword. Op 5 Augustus 1949 is 'n hewige aanval op die Menarsha-sinagoge van die stad gepleeg. Twaalf Siriese Jode is vermoor, insluitend agt kinders. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Sirië onafhanklik geword en Damaskus die hoofstad. == Topografie == Damaskus is sowat 80 km vanaf die [[Middellandse See]] geleë op 'n plato met 'n hoogte van 680 meter bo seevlak in 'n vrugbare gebied genaamd die Ghouta. Die klein riviertjie Barada vloei deur die stad en ontspring wes van die stad in die Anti-Libanon. Die [[Arabiese woestyn|Groot Arabiese Woestyn]] strek suidoos van Damaskus. Die stad is 31 km oos van die [[Libanon|Libanese]] grens geleë, 60 km noordoos van die 1967 Israelies-besette Golanhoogte, en sowat 90 km noord van die grens met [[Jordanië]]. == Klimaat == Damaskus het 'n droë klimaat as gevolg van die reënskadu van die Anti-Libanon. Die somers is droog met amper geen neerslag nie. Winters is sag met relatief hoë neerslae en af ​​en toe sneeuval. == Demografie == Die bevolking van Damaskus het veral in die tweede helfte van die [[20ste eeu|twintigste eeu]] sterk gegroei as gevolg van die migrasie van die Siriese platteland na die stad. In 1943 het die stad nog 286 000 inwoners gehad, in 1960 was daar reeds 'n halfmiljoen. Omstreeks 2010 het die stad sowat 1,8 miljoen inwoners gehad. 2,8 miljoen mense woon in die agglomerasie. Die meerderheid van Damaskus se bevolking is [[Arabiere]]. Die tweede grootste bevolkingsgroep is die [[Koerde]], maar hul presiese getal is nie bekend nie omdat hulle hoofsaaklik vlugtelinge uit [[Turkye]] en [[Irak]] is. Verder vorm die [[Armene|Armeniërs]], [[Assiriërs]], Arameërs en [[Staat Palestina|Palestynse]] vlugtelinge beduidende minderhede.<ref name="unesco" /><ref name="moore" /> Die meerderheid van Damaskus se bevolking is Soennitiese Moslems. Ongeveer 10% is Christene, terwyl daar nog 'n klein Joodse gemeenskap is. == Geografie == === Ligging === Damaskus is 15 kilometer oos van die Siries-Libanese grens geleë. Die Golanhoogtes, wat in die [[Sesdaagse Oorlog]] in 1967 deur [[Israel]] beset is, is 45 kilometer suidwes van Damaskus geleë. 100 kilometer suid van die stad loop die grens met [[Jordanië]]. Die stadsgebied is in die Baradavallei, 690 meter bo [[seevlak]] teen die voet van die Qasyunbergpiek, geleë. Die Ghuta-oase is van ouds die lewensaar van Damaskus. Dit kry sy water uit die Barada, 'n rivier sonder monding wat in die westelike gebergtes van die Anti-Libanon ontspring en dwarsdeur die jaar water het. Oos van Damaskus strek die [[Siriese woestyn]] suidwaarts tot by die [[Arabiese Skiereiland]]. == Besienswaardighede == === Plekke van belang sluit in === * Die Citadel van Damaskus * Nasionale Museum van Damaskus * Die ontelbare fonteine ​​in die stad * Die baie geboue met Ottomaanse argitektuur * Die baie grafte/begraafplase van belangrike figure uit die Islam en Christendom (byvoorbeeld: [[Johannes die Doper]], Imam Hussein). === Kerke in die ou stad === * Kapel van Sint Paulus * Die kapel van Saint Paul * Die Huiskapel van Ananias, moontlik die oudste huiskerk ter wêreld. * Die Mariamitiese katedraal van Damaskus * Die Rooms-Katolieke katedraal in Zaitoon (Olive) Alley * Die Saint John de Damascene kerk * Sint George se Siriese Ortodokse katedraal * Islamitiese landmerke in die ou stad * Die Groot Moskee van Damaskus (ook genoem Ommajjaden Moskee) * De Sayyidah Ruqayya-moskee * Die Bab Saghir- begraafplaas * [[Saladin]] se Mausoleum * Die Nabi Habeel-moskee * Oorblyfsels van die tempel van Jupiter == Gebore in Damaskus == * Apollodorus van Damaskus (65-130), argitek * Damascius (462-538), filosoof * Johannes Damascenus (676-749), kerkvader * Abd al-Rahman I (731-788), eerste emir van Córdoba * Soraya Tarzi (1899-1968), Koningin van [[Afghanistan]] * Michel Aflaq (1910-1989), een van die stigters van die Baath-party * Salah Tarazi (1917-1980), diplomaat en regter * Abdallah el-Khani (1925), diplomaat, minister en regter * Haitham al-Maleh (1931), menseregteverdediger, prokureur en voormalige regter * Sadiq Jalal al-Azm (1934-2016), filosoof * Walid Muallem (1941-2020), politikus (minister van buitelandse sake) * Bassam Tibi (1944), Duitse politieke wetenskaplike * Abbas al-Noury ​​(1954), akteur * Yasser Seirawan (1960), Amerikaanse skaakspeler * Bashar al-Assad (1965), president van Sirië (2000 – hede) * Diana El Jeiroudi (1977), filmregisseur en vervaardiger * Noura Ghazi (1981), prokureur en menseregte-aktivis * Yusra Mardini (1998), swemmer == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Damascus}} {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Sirië]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Sirië]] [[Kategorie:Hoofstede in Asië]] epvh4imbkso8gpl2ueu7apmp3loipjl 0 31978 2908999 2730021 2026-06-03T06:47:51Z Jcb 223 2908999 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = '''الأراضي الفلسطينية'''<br />'''al-Arāḍī al-Filasṭīniyya''' |volle_naam = '''Palestynse Grondgebiede''' |algemene_naam = Palestina |beeld_vlag = Flag of Palestine.svg |beeld_wapen = Coat of arms of the Palestinian National Authority.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Palestinian territories (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = فدائي ''[[Fida'i]]''<ref>{{en}} {{cite web |title=Palestinian National Authority |accessdate=11 Maart 2019 |website=World Statesmen.org |url=http://worldstatesmen.org/Palestinian_National_Authority.htm |publisher=Ben Cahoon |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523194836/https://worldstatesmen.org/Palestinian_National_Authority.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Palestine |accessdate=11 Maart 2019 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |format=includes audio |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523194844/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Arabies]] vir: "My verlossing")''</small> |amptelike_tale = [[Arabies]] |hoofstad = (Oos-)[[Jerusalem]]<ref>{{en}} {{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |editor=Bissio, Robert Remo |location=[[Montevideo]] |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=443 |isbn=978-0-85598-291-1}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|first1=Ruth |last1=Lapidoth |title=Jerusalem: Some Legal Issues |date=2011 |accessdate=11 Maart 2019 |website=The Jerusalem Institute for Israel Studies |url=http://en.jerusaleminstitute.org.il/.upload/lapidoth-jerusalem.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605013337/http://www.jiis.org/.upload/lapidoth-jerusalem.pdf |archive-date=5 Junie 2014 |url-status=live |format=PDF |page=26 }} Herdruk van: Wolfrum, Rüdiger (ed.) (aanlyn 2008, druk 2011). ''The Max Planck Encyclopedia of Public International Law''. Oxford University Press.</ref> <small>(geproklameer)</small><br />[[Ramallah]] <small>(administratief)</small> |latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW = |grootste_stad = [[Jerusalem]] <small>(geëis)</small><br />[[Gasa]] <small>(''[[de facto]]'')</small> |regeringsvorm = Outonome gebied |leiertitels = • [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Mahmoud Abbas]]<br />[[Mohammad Shtayyeh]] |oppervlak_rang = – |oppervlak_grootte = |oppervlak = 6&nbsp;020&nbsp;km²<ref>{{en}} {{cite book |chapterurl=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |accessdate=11 Maart 2019 }}</ref><br />- [[Wesoewer]] 5&nbsp;860&nbsp;km²<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |title=West Bank |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |work=CIA World Factbook |accessdate=11 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523194857/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />- [[Gasastrook]] 360&nbsp;km²<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html |title=Gaza Strip |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |work=CIA World Factbook |accessdate=11 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523194901/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 2&nbsp;320 |persent_water = 3,5 |bevolking_skatting = 4&nbsp;550&nbsp;000<ref name="Ref_pop">{{en}} http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2017 |bevolking_rang = 123<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 3&nbsp;19&nbsp;189<ref>{{en}} http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170120200330/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf |date=20 Januarie 2017 }}</ref><ref name="Ref_pop" /> |bevolking_sensus_jaar = 2007 |bevolkingsdigtheid = 654 |bevolkingsdigtheidmi² = 1&nbsp;694 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $11,95&nbsp;miljard |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2008 |BBP_PPP_per_kapita = $2&nbsp;900 |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Gasa-Jerigo-Ooreenkoms |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[4 Mei]] [[1994]] |MOI = {{wins}} 0,686<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |date=2018 |accessdate=11 Maart 2019 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515153229/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |MOI_rang = 119<sup>de</sup> |MOI_jaar = 2017 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 33,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PS |title=West Bank en Gaza |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=11 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523215840/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PS |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2016 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Egiptiese pond]]{{smallsup|a}} (EGP)<br />[[Nuwe sikkel|Israeliese sikkel]]{{smallsup|b}} (ILS)<br />[[Jordaniese dinar]]{{smallsup|c}} (JOD)<ref>{{en}} [https://mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/peace/guide/pages/gaza-jericho%20agreement%20annex%20iv%20-%20economic%20protoco.aspx Article 4 of the 1994 Paris Protocol]</ref> |geldeenheid_kode = – |land_kode = PS |tydsone = PST |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = PST |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = [[.ps]], فلسطين. |skakelkode = 970{{smallsup|d}} |voetskrif = a. Gebruik in die Gasastrook sedert 1951.<br />b. Gebruik sedert 1985.<br />c. Gebruik in die Wesoewer sedert 1950.<br />d. +972 word ook gebruik. }} Die '''Palestynse Grondgebiede''' ([[Arabies]]: الأراضي الفلسطينية, ''al-Arāḍī al-Filasṭīniyya'') was deel van die [[Britse mandaat van Palestina]] wat deur [[Jordanië]] en [[Egipte]] ingeneem is in die laat 1940's, en deur [[Israel]] ingeneem is in die [[Sesdaagse Oorlog]] van 1967. Die Palestynse Grondgebiede is deur die Gasa-Jerigo-Ooreenkoms met Israel op 4 Mei 1994 gestig. Dit bestaan uit die [[Gasastrook]] en 40 % van die [[Wesoewer]], terwyl die [[Staat Palestina]] volgens [[internasionale reg]] uit die Gasastrook, die Wesoewer en die hoofstad [[Jerusalem|Oos-Jerusalem]] bestaan. [[Lêer:Occupied Palestinian Territories.jpg|duimnael|links|Kaart van die Palestynse Grondgebiede]] [[Lêer:Palestine recognition only.svg|duimnael|links|Internasionale erkenning van die Staat Palestina in groen]] [[Lêer:UN Resolution of Palestine as Observer State.svg|duimnael|links|Stemresultate van die VN-waarnemer-status stemming: {{columns-list|2| {{sleutel|#74C365|Ten gunste}} {{sleutel|#ab4e52|Gekant teen}} {{sleutel|#FADA5E|Buite stemming}} {{sleutel|#89CFF0|Afwesig}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie-lede}}}}]] Sedert die begin van die Palestynse Burgeroorlog tussen die [[Fatah]] en [[Hamas]] is die Grondgebiede verdeel: Fatah beheer die Wesoewer, terwyl Hamas die Gasastrook regeer. Fatah is 'n lid van die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]], maar nie Hamas nie. Nes die [[Suid-Afrika]]anse [[African National Congress|ANC]] en die [[Namibië|Namibiese]] [[SWAPO]] is Fatah 'n lid van die [[Sosialistiese Internasionaal]] (SI),<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticlePageID=1697 |title=XXIV CONGRESS OF THE SOCIALIST INTERNATIONAL |publisher=Socialist International |location=[[Kaapstad]] |accessdate=11 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810115753/http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticlePageID=1697 |archive-date=10 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> terwyl Hamas deur verskeie lande as 'n terroriste-organisasie gelys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/hamas-terrorist-organisation-ecj-european-court-of-justice-eu-uk-palestinian-israel-a7860301.html |title=EU keeps Hamas on terror list, despite court ruling |publisher=Euractiv |date=27 Maart 2015 |accessdate=15 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425190546/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/hamas-terrorist-organisation-ecj-european-court-of-justice-eu-uk-palestinian-israel-a7860301.html |archive-date=25 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die PLO het op 15 November 1988 in [[Algiers]] die onafhanklikheid van die [[Staat Palestina]] met [[Jerusalem]] as [[hoofstad]] verklaar, wat deur 137 (van 'n total van 193) VN-lidlande erken is. Op 31 Oktober 2011 het "Palestina" 'n lid van [[Unesco]] geword<ref>{{en}} [http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/general_conference_admits_palestine_as_unesco_member_state/ unesco.org: ''General Conference admits Palestine as UNESCO Member State'']</ref> en op 29 November 2012 het die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] met 'n groot meerderheid vir die opname van Palestina as waarnemer gestem.<ref>{{en}} [http://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 reuters.com: ''Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140605091657/http://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |date= 5 Junie 2014 }}</ref> == Sien ook == * [[Palestyne]] * [[Staat Palestina]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Palestine}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Palestina]] tggarvb1nxkuyj6n6e9cectu31s4giz 0 32130 2908834 2901497 2026-06-02T14:16:04Z Jcb 223 2908834 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Alba Bouwer | bynaam = | beeld = Alba Bouwer.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Albertha Magdalena Bouwer | geboortedatum = [[16 Maart]] [[1920]] | geboorteplek = [[Vredefort]], [[Oranje-Vrystaat]] | dood_datum = [[5 Oktober]] [[2010]] | sterfteplek = [[Somerset-Wes]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer, joernalis | ander = | bekend = Kinderboeke | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Hubert Coetzee (oorlede 1969); Jan Hofmeyr | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Alberta Magdalena Bouwer''' (16 Maart 1920 – 5 Oktober 2010) was ’n [[Afrikaans]]e kinderboekskryfster, [[joernalis]] en maatskaplike werkster in die tweede helfte van die 20ste eeu. Verskeie van haar boeke het die plaaslewe as agtergrond. Sy was veral bekend vir haar stories van Rivierplaas en Bergplaas. In 1959 en 1965 ontvang sy die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur]]; in 1961, 1971 en 1982–1983 die [[C.P. Hoogenhoutprys]]; en in 1984 die [[MER-prys]] vir Jeugliteratuur. Sy het ook ook onder die [[skuilnaam]] Magriet Coetzee geskryf.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewe en werk == [[Lêer:Die personeel van die Hoërskool Jan van Riebeeck, 1945.jpg|duimnael|links|340px|Die personeel van die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]], 1945. Alba Bouwer sit tweede van links.]] [[Beeld:Normaal Opleidingskollege, Bloemfontein, 1907.jpg|duimnael|regs|300px|Die [[Bloemfonteinse Normaalkollege]], 1907]] Bouwer is op 16 Maart 1920 op ’n [[Oranje-Vrystaat|Vrystaatse]] plaas aan die oewer van die [[Renosterrivier (Vaal)|Renosterrivier]] in die distrik [[Vredefort]] gebore. Haar vader was die boer Adriaan Bouwer. Hy was een van dertien kinders wat tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en na [[Sint Helena|St. Helena]] gestuur is. Haar moeder was die onderwyseres Bertha Zeeman, oorspronklik van [[Paarl]] in die [[Boland]], wat haar opleiding as onderwyseres aan die [[Bloemfonteinse Normaalkollege]] ontvang het. Toe Alba nog net agtien maande oud was sterf haar vader aan ’n [[Beroerte|beroerte-aanval]]. Die ma en kind woon daarna by die grootouers aan vaderskant op hulle Vrystaatse plaas, waar haar ma by die plaasskool onderwys gee. Haar eerste skooljare was op hierdie plaasskool met haar ma wat haar onderrig gee. Haar ma trou hierna op [[6 April]] [[1926]] met Johannes Nel, ’n boer uit ’n ander deel van Vredefort. Hierdie plaas aan die Renosterrivier vorm die basis van die verhale in “''Stories van Rivierplaas''”.<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Bouwer,_Alba{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alba se broer Hendrik word uit hierdie huwelik gebore. Haar stiefpa sterf ses jaar na die troue onverwags in ’n skietongeluk en hierna is die gesin terug na haar moeder se familieplaas, die wynplaas Hartbeeskraal in Klein Drakenstein, distrik Paarl, waar hulle by haar ma se ongetroude oudste broer en suster inwoon. Hierdie plaas is die basis van die verhale in “''Stories van Bergplaas''”. Hier gaan Alba na die koshuis van die Engelsmedium [[Hoër Meisieskool La Rochelle]] in die Paarl,<ref name=":0">Remembered: http://remembered.co.za/obituary/view/9756{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> waar sy van standerd nege in die leerlingraad dien en in [[1936]] matrikuleer. Sy studeer verder aan die Engelstalige Hugenote Universiteitskollege in [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] (wat in hierdie tyd ingeskakel was by die [[Universiteit van Suid-Afrika]]) en behaal ’n B.A.-graad, met Geskiedenis en Duits as hoofvakke. Sy word aangestel as ondervoorsitter van die leerlingraad. Hier verwerf sy ook die Senior Onderwysdiploma. Vir ses jaar gee sy onderwys, eers vier jaar by die Hoërskool Burgersdorp en daarna twee jaar Duits en Afrikaans by die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]] in [[Kaapstad]]. Sy trou in hierdie tyd met Eben van der Watt, maar skei wanneer dit blyk dat hy onverantwoordelik is met geld en hulle in groot skuld dompel. Hulle is in gemeenskap van goedere getroud en Alba betaal eers al die skuld af voordat sy skei. Hierna is sy vir ’n ruk joernalis by die blaadjie ''Huishouding''. In [[1947]] sluit sy vir ’n bietjie meer as twee jaar aan by die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) in Kaapstad waar sy samesteller en aanbieder van kinderprogramme is. In [[1950]] aanvaar sy ’n pos in die redaksie van ''Sarie Marais'',<ref name=":1">Tafelberg: http://www.tafelberg.com/authors/409 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429090039/http://tafelberg.com/Authors/409 |date=29 April 2016 }}</ref> waar sy na bietjie meer as ’n jaar bevorder word tot assistent-redaktrise onder [[Fred le Roux]]. In hierdie posisie behartig sy onder andere die gebederubriek onder die skuilnaam Magriet Coetzee. Hierdie rubriek is besonder gewild en verskeie bydraes word later in boekvorm uitgegee, soos “''Gebede van ’n vrou''” in [[1973]], “''Nuwe gebede van ’n vrou''” in [[1976]], “''Aand van die lewe''” in [[1983]] en “''Skuiltes op die pad''” in [[1994]]. Sy is ook verantwoordelik vir die aanstelling van [[Audrey Blignault]] om die rubriek “''Uit die dagboek van ’n vrou''” te skryf, waaruit later verskeie bundels gepubliseer word. In [[1963]] trou sy met Hubert Coetzee,<ref name=":0" /> besturende direkteur van die [[Naspers|Nasionale Pers]],<ref name=":2">Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_albabouwer_ph.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913125700/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_albabouwer_ph.htm |date=13 September 2014 }}</ref> en sy spits haar hierna voltyds toe op haar skryfwerk. Hubert het twee kinders uit ’n vorige huwelik, naamlik Paul en Annelette. Hy is in [[1969]] oorlede. Vanaf 1963 speel Alba ’n leidende rol in die [[Afrikaanse Christelike Vrouevereniging]] (ACVV) en dien vir 23 jaar op die hoofbestuur van die Kaaplandse tak en later tot [[1993]] as voorsitter op [[Riversdal]].<ref name=":1" /> Op [[6 September]] [[1975]] trou sy met die prokureur Jan H. Hofmeyr en hulle vestig hulle vir ’n lang tyd in Riversdal, waarna hulle in [[1996]] na [[Somerset-Wes]] verhuis,<ref name=":0" /> waar hulle in die Helderberg Village aftree-oord woon. Jan het vyf seuns uit ’n vorige huwelik, wat almal prokureurs word. Hy is in Februarie [[1999]] oorlede en word op Riversdal begrawe. Sy is op Dinsdag [[5 Oktober]] [[2010]] in die aftree-oord Helderberg Village in Somerset-Wes oorlede, nadat sy in ’n koma verval het. Vir jare lank het sy [[Alzheimersiekte|Alzheimer se siekte]] gehad.<ref name=":0" /> == Skryfwerk == === Kinder- en jeugverhale === Sy is veral bekend as skrywer van jeugverhale, gebaseer op ’n verbygegane tyd van groot word op die plaas in ’n ou Suid-Afrika. Haar skryfloopbaan begin wanneer sy eie bydraes lewer tot die kinderprogramme van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]].<ref name=":2" /> In die vyftigerjare skryf sy op versoek van die redakteur van ''[[Landbouweekblad|Die Landbouweekblad]]'' ’n paar sketse vir hulle kinderrubriek. Die redakteur van ''Sarie Marais'', die bekende Fred le Roux, kry insae in hierdie sketse en raap dit op vir sy eie tydskrif. Hy gee opdrag aan die Joodse kunstenaar [[Katrine Harries]] om die sketse te illustreer en die samewerking tussen Alba en Katrine Harries duur voort tot met Harries se dood in [[1978]]. Die sketse loop uit op die publikasie van “'''''Stories van Rivierplaas'''''”, die eerste van die verhale van die dogter Alie, haar boesemvriend Lulu en die huishulp Ou-Melitie. Hoewel die stories as fiksie aangebied word, is dit kennelik gebaseer op die skrywer se ervaringswêreld as jong kind op ’n plaas in die [[Vrystaat]]. Die daaglikse gebeure word op onderhoudende wyse vertel sodat insae verkry word oor ’n leefwyse wat verby gegaan het. Hoewel die stories vir kinders geskryf is, kan grootmense ewe veel genot put uit die nostalgiese herroep van die verlede. Alie en Lulu speel met die Basoetoekinders, haal eiers uit, loer na die melkery saans, trap wol in skeertyd en gaan met hulle leie en griffels na die plaasskooltjie. Die sensitiewe uitbeelding van Alie se kinderpsige is ’n hoogtepunt in die Afrikaanse prosa, met die kinderperspektief wat op indrukwekkende wyse deurgaans eg volgehou word.<ref name="kernentooi">Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref><ref name="standpunte">Antonissen, Rob “Standpunte”, Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957</ref> In “'''''Nuwe stories van Rivierplaas'''''” het Alie die laerskoolkind groot ideale: sy wil kan spog met haar vlegsels, sy wil deur haar voortande kan spoeg en sy verlang na dik bene as kompensasie vir die bynaam Alie Spykerboud. Lulu, Ou-Melitie, ouma van Brakfontein en al die ander grootmense is steeds daar. Reza de Wet gebruik in haar drama “''Diepe grond''” die gegewe en karakters van “''Stories van Rivierplaas''”, om sodoende ’n kontras te skep tussen die idilliese Afrikanerdom van die jare vyftig en die disintegrasie van die jare tagtig.<ref name= "standpunte" /><ref name="kernentooi" /> Na polemiek is De Wet verplig om die name van die karakters te wysig, maar sy behou die gegewe en die drama word later saam met ander De Wet-dramas met die [[Hertzogprys]] bekroon. Alba ontvang die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur|Scheepersprys]] in [[1959]] vir “''Stories van'' ''Rivierplaas''” en “''Nuwe stories van Rivierplaas''”, die eerste vrou wat hierdie toekenning ontvang. F.V. Lategan neem “''As die trapmasjien kom''” (’n fragment uit “''Nuwe stories van Rivierplaas''”) op in “''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''”. In “'''''Stories van Ruyswyck'''''” het Alie al begin groot word en is sy reeds dertien jaar oud. Die milieu verskuif ook vanaf die Vrystaat na die Boland en die koshuis van Ruyswyck Meisieskool is nou haar blyplek. In die verloop van vier jaar verander die skaam standerd sewe dogter tot hoofmeisie. In teenstelling met die meer episodiese bou van die voorafgaande bundels sentreer hierdie boek rondom Alie se kennismaking met die raaisel van die liefde. Wat die boek in die proses aan vaart en spanning inboet, wen dit met die indringende weergawe van die adolessent se gevoelslewe.<ref>Aucamp, Hennie “Kriterium”, Oktober 1963</ref> Later word “''Stories van Rivierplaas''”, “''Nuwe stories van Rivierplaas''” en “''Stories van Ruyswyck''” in een band uitgegee onder die titel “'''''Rivierplaas'''''”.<ref>Fourie, Elkarien “Beeld” 11 Junie 2007</ref> Die Scheepersprys word in [[1965]] toegeken vir “''Stories van'' ''Ruyswyck''”, “''Stories van Bergplaas''” en “''Katrientjie van Keerweder''”. “'''''Stories van Bergplaas'''''” vertel van die tienjarige tweeling Bramie en Grietjie, wat op ’n Bolandse plaas bly, met die vernaamste probleem die baie werk wat in die pad staan van lekker speel. Grietjie verwonder haar aan die klank van woorde en sy en Bramie het interaksie met die ander kinders op Bergplaas, naamlik die bruin kinders Klein Willem Houtmens, Jaffie, Diksiel en Trui met Dingetjie op haar heup. Daar is ook grootmense soos tant Letta en oom Koos, ou Jafta, outa Warie met sy wysheid en ai Nonkie. Lappies is die hondjie en daar is natuurlik ou Steier, die hoenderhaan, wat deur sy koppigheid ’n ontydige dood vind. Die wedersydse vriendskap tussen blanke en bruin plaaskinders en die streng maar regverdige behandeling in geregtigheid teenoor alle gekleurdes bevat ’n moraliteit te midde van baie ongeregtigheid wat in hierdie apartheidstyd plaasgevind het. Die SAUK maak in 1983 ’n televisiereeks van ses episodes gebaseer op “''Stories van Bergplaas''”, wat egter eers in [[1986]] gebeeldsaai word weens besware teen die gebruik van terme soos “kleinnooi” en “kleinbaas” in die oorspronklike teks, wat dan met woorde vervang word wat nie kwetsend is nie. Die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur|Scheepersprys]] word in 1965 toegeken vir “''Stories van Bergplaas''”, “''Stories van'' ''Ruyswyck''” en “''Katrientjie van Keerweder''” en “''Stories van Bergplaas''” word in 1963 eervol vermeld tydens die toekenning van die [[C.P. Hoogenhoutprys|C.P. Hoogenhout-medalje]]. “'''''Afrikaans 100'''''” is ’n gedenkbundel wat vir jong mense die storie van Afrikaans vertel vanaf die stigtingsvergadering van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]]. Vir nog kleiner kinders lewer Alba ook ’n belangrike bydrae. “'''''Abdoltjie'''''” bevat ses stories van die vyfjarige Maleierseuntjie wat sy eie leefwêreld verken. Hy leef hom in verskeie fantasieë in, veral in wisselwerking met sy pa wat oor dinge gesels, opdragte gee of hom in aanraking bring met werklikhede, waarna Abdoltjie begin fantaseer. Dit is duidelik dat die warm verhouding wat hy met sy pa (sy “booia”) het, hom die nodige sekuriteit gee om nie-werklike dimensies te verken. Hierdie boekie word baie hoog aangeslaan deur die kritici, wat beïndruk is met die sjarmante maar eenvoudige taalgebruik in fyn, ritmiese sinne, die skep van ’n geloofbare kinderwêreld en die pragtige illustrasies van Katrine Harries. Die skryfster maak ook ruim gebruik van rympies, wat die stories ’n aansteeklike ritme gee. F.V. Lategan neem die fragment “''Abdoltjie soek die wit bok''” uit hierdie boek op in die versamelbundel “''Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale''”. Die vyfjarige Abdoltjie met sy kinderfantasieë is verwant aan die soortgelyke vyfjarige “'''''Katrientjie van Keerweder'''''”, hoewel Katrientjie se leefwêreld op ’n Bolandse plaas uiteraard verskil van Abdoltjie s’n. Dit is die warm verhouding wat Katrientjie met haar ma het en haar ma se prikkeling (byvoorbeeld oor waar die groot staanhorlosie die ure bêre) wat haar help om dinge fantasieryk te ervaar. Die begrip en relatiwiteit van tyd word knap in hierdie boek weerspieël, terwyl die oorgang tussen werklikheid en fantasie deurgaans soomloos geskied. Tina Tierat is ’n karakter wat by Ou-Melitie van Rivierplaas kan kers vashou. Benewens ’n aandeel in die Scheepersprys van 1965 word “''Katrientjie van Keerweder''” in [[1961]] bekroon met die heel eerste [[C.P. Hoogenhoutprys|C.P. Hoogenhout-prys]] vir kinderlektuur van die [[Suid-Afrikaanse Biblioteekvereniging]]. “'''''Dirkie van Driekuil'''''” is eweneens ’n vyfjarige wat leer van tyd en verganklikheid. Die natuur is hier leermeester en die bruin man Kerneels (wat deur Dirkie Koeneels genoem word) die tolk om aan Dirkie te verduidelik hoedat daar ’n seisoensiklus in die natuur sowel as in die mens se lewe is. Sy vertaal self hierdie boek in Duits as “''Die Eiche im Wasser''”. “''Dirkie van Driekuil''” word in [[1966]] eervol vermeld tydens die toekenning van die C.P. Hoogenhout-medalje. “'''''’n Hennetjie met kuikens'''''” handel oor ’n wit (Sarie) en ’n swart (Sara) dogtertjie wat apart van mekaar woon maar elkeen ’n pop van ’n ander ras as gespreksgenoot het. Die ma’s vertel ook afsonderlik aan hulle dogtertjies van gedeelde ervarings met die ander ras op ’n plaas, waarna hereniging tussen die twee eertydse speelmaats plaasvind. Dit is veral die waardigheid en opregte menslikheid in menseverhoudings wat ’n mens bybly. Die C.P. Hoogenhout-prys word in [[1971]] toegeken aan “''’n Hennetjie met kuikens''”. “'''''Vlieg swaeltjie, vlieg ver'''''” het nog ’n vyfjarige (Faantjie) as hoofkarakter. Die gesin red drie baba-swaeltjies nadat die nes breek en Faantjie se ma sit hulle in ’n mandjie en vir drie weke word hulle gevoer. Dan word hulle buite op die gras geleer om te vlieg, want die winter kom nader en die swaeltjies moet na die warm plekke toe kan vlieg. Faantjie moet eindelik die pynlike les leer om iets vry te laat waarvoor jy lief is. Die swaeltjiegesin word metafoor van die grootse gang van die lewe, terwyl die interaksie tussen voëls en mense bevestiging is van wat goed en edel is.<ref>Snyman, Lydia “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 25 no. 1, Maart 1985</ref><ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 22 no. 2, Mei 1984</ref> Die C.P. Hoogenhout-prys in 1983 en die heel eerste toekenning van die [[MER-prys|M.E.R.-prys]] in [[1984]] word toegeken aan “''Vlieg swaeltjie, vlieg ver''”. Sy lewer vir hierdie kleiner ouderdomsgroep ook die versebundel “'''''Ienkel dienkel'''''”, waar die sewentien gediggies knap geïllustreer word deur [[May Hillhouse]].<ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> Van haar kinderverse word opgeneem in die versamelbundels “''Nuwe Kleuterverseboek''” van [[D.J. Opperman]] en “''Verskombers''” met verse vir die laerskool saamgestel deur [[S.S. van Jaarsveld]]. Alba Bouwer vertaal heelwat kinder- en jeugtekste uit Amerikaans, Duits, Engels en Nederlands. === Romans === Alba verras in [[1992]] met ’n volwasse roman, “'''''Die afdraand van die dag is kil'''''”, waar die titel ontleen is uit ’n gedig van [[Olga Kirsch]] uit haar digbundel “''Negentien gedigte''”. In hierdie roman beland twee susters, Bettie en Marie, saam by hulle laaste aardse tuiste op ’n plattelandse dorp, Huis Lourens. Die susters het saam groot geword op Bergplaas, maar daarna hulle eie lewens gelei. Bettie was ’n getroude vrou in die Vrystaat wat twee mans aan die dood afgestaan het en twee kinders groot gemaak het. Marie het nooit getrou nie en het die hele tyd op die familieplaas gebly. By Huis Lourens ondergaan hulle die stelselmatige aftakeling van die ouderdom en raak toenemend van ander afhanklik. Die aanpassings by ’n wêreld wat tot die allernoodsaaklikste gekrimp het, is nie vir die susters die ergste van oud word nie, maar wel die besef dat hulle nie meer baas oor hul eie liggame is nie. Hiermee moet hulle vrede maak as hulle menslike waardigheid wil behou. Berustend wag hulle nou hulle sterfte in, met die seker wete dat dit onvermydelik deel is van die menslike bestaan en die verwagting dat die hiernamaals ’n geluksaliger lewe tot gevolg sal hê. Deur middel van terugflitse herleef hulle ook hulle wedervaringe as jong meisies op Bergplaas, en hul afsonderlike voortgang op die lewenspad daarna.<ref>Aucamp, Hennie “Rapport” 8 November 1992</ref><ref>Hambidge, Joan “Die Burger” 17 November 1992</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Van Zyl, Ia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31, no. 2, Mei 1993</ref> Hierdie boek is in 1993 op die kortlys vir die toekenning van die [[CNA-prys|C.N.A.-prys]], die [[M-Net-prys]], die [[ATKV-Prosaprys|ATKV-prys]] en die [[Rapportprys]]. “'''''Die lang reis van hart tot hart'''''” bevat ’n keur deur [[Rykie van Reenen]] uit haar leeftyd van toesprake tydens openbare optredes wat uitgegee word met die viering van haar 75e verjaarsdag.<ref>Schumann, Jalna “Insig” April 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel “Beeld” 5 Junie 1995</ref> Vir volwassenes vertaal sy verskeie godsdienstige tekste uit Duits van [[Helmut Thielicke]] en Nederlands van A. Sizoo. Uit die gebederubriek wat Alba vir ''Sarie'' onder die skuilnaam Magriet Coetzee behartig, word verskeie keuses gemaak en gebundel in “'''''Gebede van ’n vrou'''''” in 1973, “'''''Nuwe gebede van ’n vrou'''''” in 1976, “'''''Aand van die lewe'''''” in 1983 en “'''''Skuiltes op die pad'''''” in 1994. Sy skryf ook oor die ACVV in die publikasies “''Waar vroue voorvat''” en “''Drie en sewentig jaar se saamreis''”, wat albei in 1981 verskyn. Verder skryf sy tydskrifartikels wat onder andere in ''Suid-Afrikaanse Uitgewer'', ''[[Huisgenoot]]'', ''Sarie Marais'' en ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn. === Kortverhale === Op versoek dra Alba by tot verskeie versamelbundels, waaronder “''Die dammetjie en ander sketse''” (saam met [[Audrey Blignault]], [[Freda Linde]], [[Elise Muller]], [[M.E.R.|M.E.R]]. en [[Rykie van Reenen]]), “''Son op die land''”, “''M.E.R. 100''” en “''Stad en stedelig''”. In die versamelbundel “''Klein koninkryk''” vertel sy van haar kinderjare en in “''My Paarl''” skryf sy van haar jeugherinneringe van hierdie dorp. Haar werk word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende “''Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale''”, “''Son en saffier: Keurbeeld van die jeugverhaal''”, “''Voorsmaak''” (’n keur uit werke van skrywers wat met die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur|Scheepersprys]] bekroon is) en “''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''”, almal onder redaksie van F.V. Lategan; “''Janus: ’n tweetalige bloemlesing''” onder redaksie van L. Herrman en S. Goldblatt; “''Afrikaans short stories''” onder redaksie van F.V. Lategan, M.W. Smuts en [[Hymne Weiss]]; “''Moderne Afrikaanse verhaalkuns''” van F.E.J. Malherbe; “''Jangroentjie: keurbundel vir die jeug''” saamgestel deur J.P. en Ria Smuts; “''Borde borde boordevol''” onder redaksie van Hennie Aucamp; “''Uit die kontreie vandaan''” van [[Abraham H. de Vries]]; “''Goue fluit, my storie is uit''” en “''Goue lint, my storie begint''” saamgestel deur [[Linda Rode]]; “''Storiehuis, woordpaleis''” en “''Son op die land''”, laasgenoemde ’n bundel met sketse en vertellings oor verskillende streke van ons land. Sy is medesamesteller van ’n aantal boeke, insluitende die verjaardagalbum “''Goedgeluk''” saam met Audrey Blignault. Uit die werke van M.E.R. stel sy saam met Audrey Blignault “''Kom nader''” saam, terwyl sy saam met Rykie van Reenen “''Familiegesprek''” saamstel en saam met Anna Rothmann en Rykie van Reenen verantwoordelik is vir “''’n Kosbare erfenis''”, ’n versameling van die briewe van M.E.R. wat sy tussen [[1916]] en 1975 geskryf het. Saam met Hans Scheffler behartig sy “''Liewe Lydia – Liewe Fritz''”. == Toekennings en eerbewyse == Benewens die talle pryse wat sy met haar boeke verower, word sy ook op baie ander maniere gehuldig. Sy word in 1983 aangewys as een van veertien nuwe verteenwoordigers wat in die Media-raad van die Nuusblad-Persunie dien. In [[1987]] stel die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie vir Wetenskap en Kuns]] die prys in vir Kinderliteratuur wat driejaarliks toegeken sal word en noem dit die [[Alba Bouwerprys vir Kinderliteratuur|Alba Bouwer-prys]] as blyk van agting vir haar kinderwerke.<ref name=":1" /> Die ereburgerskap van [[Riversdal]] word in [[1988]] aan haar toegeken. Sy word in [[1995]] vereer met erelidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en in dieselfde jaar ontvang sy ’n toekenning van die [[Vroue Landbouvereniging]]. Die huldigingsbundel “''Die blink uur van mooi dinge''” wat met haar 75e verjaarsdag aan haar uitgereik word, bestaan uit twee dele. Die eerste deel is essays oor persoonlike belewenis van haar deur familie en vriende, terwyl die tweede deel handel oor haar werk.<ref>Müller, Petra “Die Burger” 29 Maart 1995</ref><ref>Van Niekerk, Anneke “Insig” Junie 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel “Beeld” 5 Junie 1995</ref> Die [[Universiteit van Port Elizabeth]] ken in 1996 ’n eredoktorsgraad aan haar toe. In [[1998]] ontvang sy die [[FAK-Prestigeprys]] vir haar bydrae tot die [[Afrikaanse letterkunde]]. ’n Straat in [[Langenhovenpark]] in Bloemfontein is ook na haar vernoem. == Publikasies == === Alba Bouwer === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1955 |Stories van Rivierplaas |- |1956 |Nuwe stories van Rivierplaas |- |1958 |Abdoltjie |- |1961 |Katrientjie van Keerweder |- |1963 |Stories van Ruyswyck Stories van Bergplaas |- |1966 |Dirkie van Driekuil |- |1971 |’n Hennetjie met kuikens |- |1975 |Afrikaans 100 |- |1980 |Ienkel dienkel |- |1983 |Vlieg swaeltjie, vlieg ver |- |1992 |Die afdraand van die dag is kil |- |1995 |Die lang reis van hart tot hart |- |2007 |Rivierplaas – omnibus |} === Samesteller en redakteur === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1965 |Kom nader: ’n keur uit die werke van M.E.R. (saam met Audrey Blignault) Goedgeluk (saam met Audrey Blignault) |- |1972 |Liewe Lydia – Liewe Fritz (saam met Hans Scheffler) |- |1976 |Familiegesprek: briewe aan haar dogter van M.E.R. (saam met Rykie van Reenen |- |1977 |’n Kosbare erfenis: briewe van M.E.R. (saam met Anna Rothmann en Rykie van Reenen) |- |1988 |Goedgeluk: verjaardagalbum (saam met Audrey Blignault) |} === Vertalings === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1946 |Die Spaanse roosboom – Werner Bergengruen |- |1949 |Die seeverhale van Seepbel – Dorothy Dundas |- |1950 |Peppie se hoed – Ali Mitgutsch |- |1958 |Pieter en die wolf – [[Sergei Prokofiëf]] |- |1960 |Katinka van Kattesnorstraat – Clare Lennart |- |1961 |Rinus die stasiemossie – Clare Lennart Die dogtertjie van êrens – Hertha von Gebhardt |- |1962 |Die wit buffel – Ernst Wiechert |- |1965 |Rip van Winkel – Irving Washington |- |1966 |Tippie se liefde – Else Hueck-Dehio |- |1968 |Die leerling-towenaar – Johann W. von Goethe |- |1969 |Die groen pad – Irene Hunt |- |1971 |Perd uit die storm – Meindert de Jong |- |1972 |Die gebed wat die wêreld omspan – Helmut Thielicke |- |1973 |Lewende woorde van Augustinus – Dr. A. Sizoo |- |1974 |En sê nou God bestaan? – Helmut Thielicke Die seeperdjie – Frans van Anrooy |- |1975 |My eerste groot storieboek – Richard Bamberger |- |1976 |Die goue motor van Matys – Janosch Ek is ’n wilde wollabeer – Janosch Kom, krokodil, na Iewerstad – Janosch |- |1977 |Die Christen in ’n krisis – Helmut Thielicke |- |1985 |Winnie-die-Poeh – A.A. Milne |- |1987 |My groot-groot storieboek – Richard Bamberger |} === Magriet Coetzee === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1973 |Gebede van ’n vrou |- |1976 |Nuwe gebede van ’n vrou |- |1983 |Aand van die lewe |- |1994 |Skuiltes op die pad |} == Bronnelys == === Boeke === *[[Rob Antonissen|Antonissen, Rob]] “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk Elsiesrivier 1964 * Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Andries (samesteller) “My Paarl” Andries Botha Paarl 1987 * Botha, Danie “Die helder dae” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 2014 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 *[[A.P. Grové|Grové, A.P.]] “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 *[[J.C. Kannemeyer|Kannemeyer, J.C.]] “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lategan, F.V. “Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg 1961 * Lategan, F.V. “Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad 1965 * Lategan, F.V. “Voorsmaak” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste druk 1972 *[[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]], Senekal, J.H. en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanseletterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Steenberg, Elsabe “Fantasie en die kinderboek: ’n kernhandleiding” HAUM-Literêr Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1987 * Steenberg, Elsabe “Kinderverhale van ses tot twaalf” Reuse-Blokboek 7 Academica Pretoria en KaapstadTweede druk 1984 * Steyn, J.C. “Die 100 jaar van MER” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 2004 *[[Madeleine van Biljon|Van Biljon, Madeleine]] “Geliefde leesgoed” Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1996 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van der Walt, Thomas (samesteller) “Die blink uur van mooi dinge” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1995 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Botha, Danie “Alba staan uit teen die ‘heller lug’” “Insig” April 1995 * Botha, Danie “Verhewenheid, maar met nugterheid” “Beeld” 11 Oktober 2010 * Botha, Elize “In gesprek met Alba Bouwer” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 22 no. 2, Mei 1984 * Botha, Elize “Die ou vrou en die dood: Vier romans met verwante tematiek 1991-1993” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 35 no. 3, September 1995 * Bouwer, Alba “Om ’n boek te maak” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979 * Le Roux, Marina “Huldigingswoord by die oorhandiging van die M.E.R.-prys vir kinder- en jeuglektuur aan Alba Bouwer vir ‘Vlieg swaeltjie, vlieg ver’ op 13 September 1984” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 22 no. 4, November 1984 * Minnaar-Vos, Anna “Ons kuier by Alba Bouwer” “Die Huisvrou” Januarie 1976 * Nolte, Elsa “M.E.R. en Alba Bouwer: Kanonisering en herkanonisering” “Tydskrif vir Letterkunde”Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Potgieter, Marelize “Skrywer Bouwer sterf ná koma” “Beeld” 8 Oktober 2010 * Steenberg, Elsabe “Die gebruik van herhaling in die werke van Alba Bouwer” “Tydskrif virLetterkunde” Nuwe reeks 12 no. 1, Februarie 1974 * Swartz, Màri-Anne “Alba Bouwer se kop nog propvol stories” “Die Burger” 16 Maart 1995 * Williams, Ettie “’n Mens so mooi as haar stories” “Die Burger” 16 Maart 1995 === Verwysings === {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bouwer, Alba}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 2010]] [[Kategorie:Alumni van Hoër Meisieskool La Rochelle]] tr5dtlebw6eiiq3fkzpp979vqb2xkkr 0 32193 2908830 2901170 2026-06-02T13:56:53Z Jcb 223 2908830 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Abraham H. de Vries | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Abraham Hermanus de Vries | geboortedatum = [[9 Februarie]], [[1937]] | geboorteplek = [[Ladismith]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2024|08|23|1937|02|9}} | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Reina Prinsen Geerligs-prys]]<br />[[Eugène Maraisprys]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Abraham Hermanus de Vries''' (9 Februarie 1937- 23 Augustus 2024) was 'n [[Afrikaans]]e kortverhaalskrywer.<ref name="esaach" /><ref name="tsa" /><ref name="mm" /> Hy word as een van die voorste eksponente in die Afrikaanse kortprosa beskou, veral in sy generering van nuwe betekenismoontlikhede in die struktuur van sy korter tekste. Sy [[oeuvre]] moet gelees word binne die raamwerk van nie alleen 'n postmodernistiese kompleksiteit en dubbelsinnigheid nie, maar ook kultuurhistories as een van die [[Sestigers]]. Hy skryf ook die spanningsverhale onder die [[skuilnaam]] Thys van der Vyver. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en opleiding === Abraham Hermanus de Vries is op 9 Februarie 1937<ref name=":0">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/3339 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170611064007/http://nb.co.za/Authors/3339 |date=11 Junie 2017 }}</ref> op Winkelplaas in die huis Volmoed (Winkelplaas het vyf opstalle) naby [[Ladismith]] in die [[Klein-Karoo|Klein Karoo]] gebore.<ref>De Vries, Abraham H. ''Skrywers in woord en beeld: Abraham H. de Vries''. Perskor Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988</ref> Hy het een suster, Hester. Sy moeder sterf tydens die bevalling en vir die eerste nege maande van sy lewe bly hy op die buurplaas Voorbaat by sy oupa Wynand en ouma Hannie. Sy pa trou later met Hester, ’n jonger suster van sy ma, en hy keer terug na Winkelplaas, waar sy pa die laaste winkelier van die plaas was. Hy begin sy skoolloopbaan op die plaasskool by Buffelsdrift, waarna hy in 1950 na die hoërskool op [[Ladismith]] gaan. Ná matrikulasie in 1954 aan die Hoërskool Ladismith studeer hy in die jare 1955 tot 1958 aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]. Terwyl hy student is, spandeer hy party naweke by [[W.A. de Klerk]] en sy vrou op hulle plaas Saffier in die Klein-Drakenstein naby die [[Paarl]]. Hy behaal in 1957 die B.A.-graad en in 1958 die B.A. Honneurs-graad in Afrikaans-Nederlands. Op universiteit is hy redakteur van die studentetydskrif ''Prisma'' en is [[Hennie Aucamp]], R.K. Belcher en [[Wilhelm Knobel]] van sy studentemaats. === Begin van loopbaan en verdere studie === Hy werk na universiteit in die Provinsiale Biblioteek in [[Kaapstad]] as hoof van die Afrikaanse boeke-aankope en as redakteur van ''Die Kaapse Bibliotekaris''. In 1961 gaan hy vir verdere studie na die Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam, waar hy op 5 Desember 1962 die doktoraal in Afrikaanse Taal- en Letterkunde aflê, met [[Nederlands]] en Perswetenskap as hoofvakke. Hierna word hy ’n senior assistentskap in Perswetenskap (Kommunikasiekunde) aan die Gemeentelijke Universiteit aangebied, maar hy wys die aanbod van die hand. Hy onderneem ’n uitgebreide reis deur [[Europa]] en besoek onder andere [[Griekeland]] en [[Israel]], waarna hy teen die einde van 1963 terugkeer na [[Suid-Afrika]]. In 1964 trou hy met Ria van der Merwe en uit die huwelik word twee kinders (Anneke en Andries) gebore – hulle skei egter in 1969. === Werk as joernalis, skrywer en akademikus === Hy word in 1963 aangestel as kunsredakteur van ''[[Die Vaderland]]'' in [[Johannesburg]],<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/devriesa.html</ref> ’n posisie wat hy tot die begin van 1965 beklee. Hy dien ook op die redaksie van ''Sestiger''. In hierdie tyd vestig hy hom in ’n woonstel in [[Hillbrow]]. Hy bedank sy werk by ''Die Vaderland'' as daar van hom verwag word om negatief teen die aanstelling van [[Jan Rabie]] as lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] te reageer. Daarna reis hy en sy vrou anderhalwe jaar in die buiteland en besoek onder meer [[Nederland]], Griekeland, [[Duitsland]], [[Oostenryk]], [[Joego-Slawië]] en [[Spanje]]. By sy terugkoms aanvaar hy in 1967 ’n pos as tydelike dosent in [[Taalkunde]] aan die [[Nelson Mandela-universiteit|Universiteit van Port Elizabeth]] en in [[1968]] is hy tydelike dosent aan die [[Rhodes-universiteit|Rhodes Universiteit]] tydens [[André P. Brink]] se verblyf in [[Parys]]. Vanaf 1969 is hy as lektor verbonde aan die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]] in [[Pietermaritzburg]] en vanaf 1970 as senior lektor aan die Universiteit van Natal in [[Durban]]. Sy hoofleeropdrag is om hom toe te lê op die drama as genre en die Afrikaanse en Nederlandse drama in die besonder. Hier trou hy in 1972 met Hannie Pienaar, ’n onderwyseres van Durban, wat ook radio-omroepster was en onder andere die ''[[Siembamba]]''-program aangebied het. Hulle het drie kinders, met Daniël Willem die oudste. Hy koop in hierdie tyd die plasie Volmoed naby Ladismith in die Klein Karoo, waarheen hy dikwels gaan om in die stilte te kan skryf. In die sewentigerjare is hy ’n stigterslid van die Afrikaanse Skrywersgilde. In 1975 onderneem hy tydens sy lang sabbatsverlof ’n reis na [[Noorweë]], waar hy in Februarie in Nederlands ’n reeks lesings oor die Afrikaanse letterkunde gee aan die Germaanse Instituut van die Ryksuniversiteit van [[Oslo]]. Terwyl hy in Oslo is, gee hy ook saam met die Turkse skrywer Yasar Kemal ’n lesing voor die PEN Club International. Hy aanvaar in Maart 1984 ’n pos as departementshoof van Tale en Kommunikasie by die Skiereiland Technikon in Kaapstad, ’n pos wat hy tot met sy aftrede in 1997 beklee. In Oktober 1985 stig hy die Afdeling vir [[Joernalistiek]], wat in 1991 tot ’n volwaardige departement ontwikkel. Hy het intussen deeltyds verder gestudeer en behaal in 1986 die D.Litt.-graad aan die Universiteit van Stellenbosch onder promotorskap van [[Merwe Scholtz]] met ’n tesis oor ''Tendense in die Afrikaanse kortverhaal 1867–1984''. In dieselfde jaar word hy verkies tot voorsitter van die Afrikaanse Skrywersgilde, waar hy vir twee termyne in hierdie amp dien. Saam met [[Patrick Petersen]] is hy in 1996 instrumenteel met die stigting van die Afrikaanse Skrywersvereniging (ASV) en hy neem ook leiding met die skryf van hierdie organisasie se grondwet. Vir ’n termyn is hy ook voorsitter van die ASV.<ref>Botha, Amanda LitNet: http://www.litnet.co.za/al-die-karakters-in-sy-stories-in-een-amanda-botha-oor-abraham-de-vries/</ref> Hy is betrokke by die vervaardiging van verskeie televisieprogramme. So is hy regisseur van videoportrette van die digters [[Adam Small]] en [[Hendrik Januarie]]<ref name=":0" /> en behartig hy in 1992 die regie, teks en vervaardiging van die dokumentêre program ''Afrikaans en Nederlands na apartheid''. In 1996 gee hy ’n reeks lesings aan die [[Universiteit van Amsterdam]] en vanaf 1997 gee hy as buitengewone hoogleraar deeltyds lesings aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland]], terwyl hy voltyds skryf. In 2000 lewer hy die openingslesing by die Universiteit van Leipzig se Europese Werksessie oor Afrikaans getiteld “Afrikaans Extra Muros”. In 2002 is hy weer in die buiteland vir ’n lesingreeks in Nederland, [[Pole]] en Duitsland. == Skryfwerk == === Kortkuns === Hy maak veral as kortverhaalskrywer ’n enorme bydrae tot die Afrikaanse literatuur. Sy eerste verhale, getitel ''Bert die jagter'' en ''Die spioene'', verskyn op 16-jarige ouderdom in 1953 in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]''. Hierna publiseer hy ander kortverhale in ''Die Huisgenoot'' en later ook in letterkundige tydskrifte. Sy debuut is met die bundel ''Hoog teen die heuningkrans'', waarin hy ’n fyn waarnemingsvermoë en insig in die psige van die enkeling bevestig, hoewel die tegniek realisties en tradisioneel is. Die verhale speel hoofsaaklik af in die Klein Karoo van sy jeug en die aksent val op die persoonlike ervarings van die lokale mens, wat meestal nie uitstyg tot meer universele betekenis nie.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957</ref><ref name="Antonissen">Antonissen, Rob. Kern en tooi. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> [[PG du Plessis|P.G. du Plessis]] neem ''Die rooi vaas'' uit hierdie bundel op in die versamelbundel ''Halfeeu'', waarin hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van ''Die Huisgenoot'' verskyn. ''Verlore erwe'', bou voort op hierdie platform en is aanduidend van die groei in sy tematiek en vakmanskap. Die verhale speel steeds af teen ’n plattelandse agtergrond en is ook steeds realisties in gees en sfeer. Ingeweef in die gebeure en ervarings van doodeenvoudige mense, slaag hy daarin om die geheimenis van lewe (en dood) raak te vat sodat die leser diep daardeur geraak word. ''Vetkers en neonlig'' is soortgelyk van aard, maar De Vries bundel hierin ’n aantal verhale waarin hy wegbeweeg van gemoedelikheid na ’n soort makabere fantasie.<ref name="antonissen66">Antonissen, Rob. Standpunte, Nuwe reeks 66, Augustus 1966</ref> De Vries ontvang vir sy eerste drie bundels (''Hoog teen die heuningkrans'', ''Verlore erwe'' en ''Vetkers en neonlig'') in 1962 die [[Reina Prinsen Geerligs-prys]]. Hy bundel sy keuse uit verhale uit hierdie periode van sy skrywerskap later in ''Volmoed se gasie.'' Die titel verwys na Volmoed, die naam van sy geboortehuis, en “gasie” beteken betaling, sodat hy met hierdie verhale sy dankbaarheid of terugbetaling aan sy jeug maak. Hy het dan ook die boek gepubliseer om geld te verdien om sy geboorteplasie, wat hy terug gekoop het, af te betaal. Twee verhale verskyn hier vir die eerste keer in boekvorm, naamlik die boeiende vertelling ''Rooikoos Willemse is soek,'' oor ’n man wat so babbelas word dat hy aan sy identiteit begin te twyfel, en ''Fisante tussen die rose'', die vermaaklike verhaal van ’n predikant se gebabbel nadat hy tydens ’n operasie te veel verdowingsmiddels ingekry het. Met ''Dubbeldoor'' word hy deel van die [[Sestigers|Sestiger-beweging]] deur van hierdie stadium in sy skrywerskap verhale te skryf wat André P. Brink “laagverhale” noem waarin “magiese realisme” na vore kom.<ref>Brink, André P. Die verhaalkuns van Abraham H. de Vries in De Vries, Abraham H. ''Soms op ’n reis.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1987</ref> Hierdie beskrywing tipeer die verwikkelde wyse waarop De Vries daarin slaag om deur [[Metafoor|metafore]] veelvuldige betekenisse en simbole in sy verhale te impliseer, terwyl hy steeds die fyn waarneming en in-diepte sielkundige blootlegging van sy vroeë verhale behou. In aanvulling by sy gebruik van die plaaslike mense en wêreld bring hy nou ook die Europese omgewing onder woord, soos in die titel van die bundel aangedui word, waar die dubbeldoor verwys na die vermenging van Europa en Afrika. Die titel kan egter ook betrekking hê op die mengsel van tradisioneel-realistiese en magiese tipe verhale.<ref name="antonissen66" /><ref name="antspits">Antonissen, Rob. Spitsberaad. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> Die bundel ''Vliegoog'' neem hierdie temas en tegnieke verder. Die titel van die bundel is aanduidend van die verhale daarin, aangesien nie een van die saamgestelde oog van die vlieg se onderlinge gedeeltes die onderwerp van dieselfde hoek sien nie. Net so is die verhale onderling uiteenlopend van aard en volg nie een dieselfde patroon nie, of selfs dieselfde styl en struktuur nie, maar maak die geheel ’n saamgestelde beeld uit van die mensheid.<ref name="antonissen66"/><ref name="antspits" /> ''Dorp in die Klein Karoo'' bevat sketse oor Ladismith en die lewenswyse, gebruike, vertellings en eienaardighede van die kontrei en die mense,<ref>Schutte, R. Standpunte. Nuwe reeks 73, Oktober 1967</ref> voorafgegaan deur die verhaal ''Op pad Sjina toe''. Hierdie verhaal is ’n verbeeldingspel uit die kleintyd, wat treffend gekontrasteer word met die leefwêreld van die grootmens, wat nie toegang het of kan kry tot hierdie verbeeldingswêreld nie. So illustreer die skrywer dat werklikheid en fantasie twee kante van presies dieselfde saak is, afhangend van hoe jy daarna kyk. Dit is oorspronklik geskryf vir opname in die versamelbundel ''Herinnering se wei''. Al sy prosa tot op daardie stadium (die kortverhaalbundels ''Hoog teen die heuningkrans'', ''Verlore erwe'', ''Vetkers en neonlig'', ''Dubbeldoor'' en ''Vliegoog''; die reisverhale ''Die rustelose sjalom'' en ''Afspraak met eergister'', die streekskuns ''Dorp in die'' ''Klein-Karoo'' en die novelle ''Kruispad''), word in 1967 met die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]] bekroon. ''Twee maal'' ''om die son'', ’n titel wat verwys na die periode van twee jaar wat dit geneem het om hierdie verhale te voltooi, bevat kort verhale in die eerste persoon met [[België]] en Hillbrow as agtergrond.<ref>Aucamp, Hennie. Dagblad. HAUM-Literêr Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe Eerste Druk 1987</ref> ''Briekwa'' word in briefvorm aangebied, afgewissel met grepe uit die wêreld van die skrywer se jeug en die mense uit die Klein Karoo. In die briefgedeeltes besin hy oor sy taak as skrywer. Hierdie wisselwerking tussen herinneringe, filosofie en verhale beklee sy vertellings met ’n groter skyn van waarskynlikheid en hy is so ’n vroeë voorloper van die postmodernistiese tendens in die Afrikaanse letterkunde.<ref>Aucamp, Hennie. Die Huisgenoot, 12 Julie 1974</ref><ref>Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe.  Jaargang 19 no. 4, Desember 1979</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 24 Maart 1974</ref><ref>Brink, André P. Voorlopige Rapport. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref> ''Briekwa'' verower in 1974 die Perskorprys. ''Bliksoldate bloei nie'' se titel is ’n variasie op ’n versreël van George Louw uit die gedig ''Hitler hou kajuitraad met homself''.  De Vries spreek in hierdie stadium van sy skrywerskap die Suid-Afrikaanse rasseproblematiek meermale aan en die eerste deel van die bundel bevat vyf verhale waarin hierdie motief domineer. Die tweede deel bevat verhale oor die Klein Karoo en sy mense wat regstreeks by sy streekboeke aansluit.<ref>Pheiffer, R. Beeld, 5 Januarie 1976</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 21 Desember 1975</ref><ref>Brink, André P. Voorlopige Rapport. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref>Eksteen, Louis. Standpunte. Nuwe reeks 126, Desember 1976</ref><ref>J.K. Die Vaderland, 6 Februarie 1976</ref> Kleurproblematiek word in verskeie verhale in ''Die uur van die idiote'' aangespreek.<ref>Heese, Marié. Die Transvaler, 18 Mei 1981</ref><ref>Smuts, J.P. Beeld, 13 April 1981</ref><ref>Smuts, J.P. Burgerband. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref><ref>Wiehahn, Rialette. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 4, November 1981</ref> In ''Soms op ’n reis'' stel André P. Brink ’n keur uit die verhale van hierdie tydperk saam en word dit uitgegee om met sy vyftigste verjaarsdag saam te val. De Vries se latere verhale wat veral in ''Nag van die clown'', ''Skaduwees tussen skaduwees'' en ''Tot verhaal kom'' gebundel word, vra meermale om ’n postmodernistiese lesing, soos wat [[Etienne van Heerden]] dit in sy studie ''Postmodernisme en prosa'' aantoon. Hy besin byvoorbeeld in sy verhale oor die spanning in die verhouding tussen woord en werklikheid, waar woorde ondoeltreffend is om werklikheid raak te vat, maar terselfdertyd die enigste manier is om te onthou en die werklikheid te probeer weergee. So is daar altyd ’n afstand tussen weergawe en werklikheid.<ref>Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998</ref> Veral ''Nag van die clown'' bevat baanbrekerswerk in hierdie verband. In “''Siënese dagboek''” word die skrywer in Siëna bewus van die Suid-Afrikaanse [[Trojaanse Perd-voorval]] van 1985. Hierdie insident word dan vergelyk met Siëna se eie bloedige geskiedenis en die onskuldige slagoffers uit hulle verlede. Die skrywer ondersoek in hierdie verhaal die bemoeienis van die kunstenaar met die werklikheid van die onstuimige Suid-Afrika en bely dat hy hierdie episode van woorde wou weerhou, omdat die mense soveel meer werklik is as woorde en hulle eie verhaal sonder woorde skryf. Die skrywer verwerk telkens die werklikheid en maak dit blote storie, soos in ''Die bruid'' uit dieselfde bundel, waar herkenbare politieke en samelewingspatrone duidelik aanwesig is. Op hierdie wyse word die storie skokkender en relevanter as die werklikheid. Hier word ook gebruik gemaak van ’n samevoegingstegniek, met verskillende stories wat gelyktydig afspeel, terwyl die blote noem van periferale besonderhede die indruk skep dat dit ’n sterk newemotief is en van meer as verbygaande belang. In verskeie verhale verskyn die skrywer self (of sy alter ego Thys van der Vyver) as beide outeur en karakter in die verhale, wat dan weereens vrae stel oor die spanning tussen fiksie en werklikheid en die leser subtiel medeskepper van en deelnemer aan die teks gemaak word.<ref>Aucamp, Hennie. Rapport, 24 Desember 1989</ref><ref>Botha, Johann. Die Burger, 29 Januarie 1990</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Op weg na 2000. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Pakendorf, Gunther. Die Burger, 11 Januarie 1990</ref> Die kortverhaal ''Die bruid'' wen in 1988 die ''De Kat'' en ''Antenne'' se kortverhaalwedstryd en word bekroon met die Potpourri-prys. ''Nag van die clown'' is in 1990 op die kortlys vir die CNA-prys, in 1991 op die kortlys vir die toekenning van die Ou Mutual-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]]. In ''Skaduwees tussen skaduwees'' is die post-apartheid werklikhede ’n dominante tema.<ref>Viljoen, Louise Rapport, 27 April 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Insig, Junie 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Op weg na 2000. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> Hierdie tema word voortgesit in ''Tot verhaal kom'', met die meerduidige betekenis van die titel van tot jou sinne kom en om van sekere gegewens verhale te maak. Die ambag van die storieverteller is dus hier ook, soos in vroeëre bundels, ’n bykomstige tema.<ref>Aucamp, Hennie. Rapport, 3 Augustus 2003</ref><ref>Kleynhans, Theo. Insig, Januarie/Februarie 2004</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 21 Januarie 2005</ref><ref>Wybenga, Gretel. Beeld, 8 September 2003</ref> In 2004 ontvang ''Tot verhaal kom'' die gesogte RAU-prys vir skeppende skryfwerk nadat dit ook op die kortlys was vir die toekenning van die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. ''’n Plaaswinkel naby oral'' bevat die verhaal ''Die ander aand by Botha. Pik'', waar die grense tussen waarheid en verdigsel doelbewus opgehef word. In die inleiding word daarna verwys dat die verhaal gebaseer is op die “reine onwaarheid” en later word daarna verwys as die “reine waarheid”, terwyl die verhaal tergend afspeel in ’n duidelik herkenbare maar tog fiktiewe ruimte. Die meerderheid verhale in hierdie bundel is egter weer herkenbaar as realistiese streekskuns oor die Klein Karoo, soos in sy eerste bundels, met die verhaal van Stanley de Wit se koei (waaroor [[David Kramer]] ’n bekende liedjie geskryf het), ook ingesluit. ''Die swart hond van Bruidegomsdraai'' is ’n tradisionele [[spookverhaal]].<ref>Botha, Johann. Insig, April 1995</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Op weg na 2000. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Pakendorf, Gunther. Die Burger, 1 Februarie 1995</ref> Ook die verhale in ''Op die wye oop Karoo'' is streekskuns, al is dit dan ook ’n enigsins ryper skrywer met baie wyer verwysingsraamwerk wat hier aan die woord is. In hierdie bundel bewys hy hom weereens as baasverteller, wat moeiteloos in sy weergawe van gewone mense se doen en late diep lewenswaarhede blootlê. Hy besin ook oor die aard en wese van sy kunstenaarskap en die onkenbaarheid van die kunstenaar.<ref>Van der Merwe, Kirby. Rapport, 26 Mei 2002</ref><ref>John, Philip. Beeld, 13 Mei 2002</ref> Die latere versamelbundel ''Verhale uit ’n koel voorhuis'' bevat ’n persoonlike keur uit sy streekskuns oor die Klein Karoo.<ref>Venter, Eben. Rapport, 12 Maart 2006</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 22 Mei 2006</ref> ''Rooikoos Willemse is soek'' is ’n keuse uit sy plaaswinkelstories<ref>Jordaan, Annette. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 44 no. 2, Lente 2007</ref><ref>Malan, Lucas. Rapport, 5 November 2006</ref> en ''Onder hoë sterre'' is ’n keur uit sy Kersverhale.<ref>Burger, Willie. Beeld, 21 Mei 2007</ref> Die verhale in ''Verbeel jou dis somer'' staan in die teken van die veranderinge wat daar vir blank en swart in die land gekom het na [[demokrasie]] in 1994, veral die stadige maar sekere verval en aftakeling. Die verhale weerspieël die ervarings van mense binne die samehang van hulle bestaan in die land, weergegee met ’n troos, humor en aanvaarding wat sprekend is van ’n indringende waarneming van die dieptes van die menslike siel. Hoewel die verval duidelik uitgewys word, is die verhale nie ’n nostalgiese verlange na die verlede nie, maar eerder ’n oproep om van nuuts af te bou en iets te skep wat die moeite werd is. Kenmerkend van die verhale is die feit dat die verhale nie sluit nie, met die suggestie dat die karakters midde-in ’n stroom is wat hulle meesleur, sonder dat hulle weet waarnatoe en hoe dit gaan eindig. Telkens word die plaaslike gebeure in gewone mense se lewens in samehang met en perspektief tot die groter wêreld geplaas. Die titel van die bundel staan in die teken van hoop en uitreik na die toekoms.<ref>Myburgh, Pieter-Louis. Rapport, 23 Mei 2010</ref><ref>Rousseau, Leon. Beeld, 16 November 2009</ref> ''Verbeel jou dis somer'' is in 2010 op die kortlys vir die toekenning van die W.A. Hofmeyr-prys. ''Die behoue huis'' is ’n persoonlike keur uit al sy kortverhale, uitsluitend die kontreiverhale oor die Klein Karoo. Wium van Zyl skryf ’n insiggewende inleiding vir hierdie bundel.<ref>Crous, Marius. Beeld, 25 April 2011</ref><ref>Human, Thys. Rapport, 1 Mei 2011</ref> ''Maar wie snoei die rose in die nag?'' bevat twaalf verhale, waarvan sommiges vroeër in ''[[Die Burger]]'' en ''By'' verskyn het, maar nou hersien en verwerk is vir hierdie bundel. Die ruimte wat verken word, is reeds bekend in De Vries se oeuvre, aangesien dit veral fokus op die Karoo-landskap en die mense van hierdie kontrei. Daar is ’n verskeidenheid eerstepersoonvertellers in die bundel, wat suggereer dat daar in iedereen ’n storie skuil. Hierdie metode benadruk ook die meelewing van die verteller met sy kontrei en gemeenskap, met sommige karakters uit vorige bundels wat hier ’n herverskyning maak en hierdie bundel dan ook intertekstueel met ander storiewêrelde verbind. Sommige van die verhale bespiegel dan ook hoor hoe stories ontstaan en vertel van die eienaardige plekke waar stories gevind kan word. Hoewel die verhale hoofsaaklik op die Karoo fokus, is dit nie slegs kontreikuns nie, want die sobere, melancholiese en soms geheimsinnige kom ook aan die bod, terwyl aktuele werklikhede soos armoede en die invloed van politieke verandering nie geïgnoreer word nie.<ref>Van der Westhuizen, Betsie. Rapport, 6 Oktober 2013</ref><ref>Nel, Adéle. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 51 no. 2, Vierde reeks Lente 2014</ref><ref>Van den Berg, Cilliers.Beeld, 16 September 2013</ref> ==== Versamelbundels ==== De Vries se kortverhale en sketse word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'', ''Dekade:'' ''Resente Afrikaanse kortverhale'', ''Halfeeu'', ''Kortverhale vir verkenning'', ''Mosaïek'', ''Borde borde boordevol'', ''Sewe sondes, nee meer'', ''Vuurslag'', ''Op hulle stukke'', ''Wys my waar is Timboektoe'', ''Allegaartjie'', ''Soort soek soort'', ''Steekbaard'', ''Uit die kontreie vandaan'', ''In ’n neutedop'', ''Trekvoëls'', ''Willekeur'', ''Vertellers 1 en 2'', ''Kort keur'', ''Stad en stedelig'' en ''Heildronk''. Hy publiseer ook in talle letterkundige tydskrifte, insluitende ''Standpunte'', ''Sestiger'' en ''Kol''. In vertaalde vorm word van sy kortverhale opgeneem in versamelbundels soos ''Erzähler der Welt'' (saamgestel deur Peter Sulzr), ''Armed vision'' (Martin Trump), ''A land apart'' (André P. Brink en [[J.M. Coetzee]]) en ''A century of new'' ''South African short stories'' (Michael Chapman). === Ander prosa === ''Kruispad'' is die enigste novelle wat van hom verskyn. Dit is die dagboekverhaal van die getroude plattelandse predikant De la Harpe wat ’n verhouding aanknoop met ’n verwagtende ongehude vrou. Hierdie situasie gee aanleiding tot ’n persoonlike krisis, met ’n botsing tussen sy persoonlike begeertes en die godsdiens, en ’n soeke na selfidentiteit en waarheid. Verder skryf hy ’n aantal reisverhale. ''Die rustelose sjalom'' is ’n verslag oor ’n reis in Israel, waar die titel verwys na die vrede wat daar heers te midde van bedreiging. Die reis is ’n pelgrimstog op die voetspore van Jesus, al begin hy waar Jesus geëindig het. Geslaagd is hier die balans tussen en afwisseling van belewing en feitelike inligting.<ref>Bekker, Pirow. Standpunte. Nuwe reeks 61, Oktober 1965</ref> Reise na die antieke wêrelde (veral Griekeland) word beskryf in ''Afspraak met eergister'' en die Nederlande in ''Joernaal uit ’n gragtehuis''. Hierin teken hy op gevoelvolle wyse verskillende aspekte aan van die stad Amsterdam wat hom tydens ’n verblyf van etlike jare getref het. Uit laasgenoemde neem A.P. Grové ''Eerste woonplek in ’n gekke stad'' op in ''Trekvoëls'', ’n versamelbundel van reissketse. ''Die rustelose sjalom'' en ''Afspraak met eergister'' word in 1967 met die Eugène Marais-prys bekroon, tesame met al sy ander gepubliseerde werke tot op daardie stadium. In ''Die Klein Karoo: ’n legkaart'' word foto’s van Paul Alberts gebundel saam met De Vries se beskrywing van die streek se geskiedkundige en kultuur-historiese kenmerke. Hy gee ook ’n weergawe van opsienbarende gebeurtenisse in die streek, soos moorde.<ref>Brink, André P. Rapport, 19 Februarie 1978</ref> Vir die boek ''Abraham H. de Vries'' in die ''Skrywers in woord en beeld'' reeks skryf hy oor sy lewe, studies en reise en lewer kommentaar oor sy eie werk. Hierdie outobiografiese oorsig is ’n interessante kykie in sy lewe en die invloede daarop. Sy lewensverhaal word in die boek toegelig met foto’s. Oor aspekte van die Afrikaanse kortverhaal skryf hy in ''Kort vertel'' (’n bundeling van sy lesings wat hy in 1996 aan die Universiteit van Amsterdam gelewer het), terwyl hy in ''Kortom'' en ''Kortom 2'' ’n gids bied tot die kortverhale wat hy in ''Die Afrikaanse Kortverhaalboek'' opneem.<ref>Brink, André P. Rapport, 2 Oktober 1983</ref><ref>Van Coller, H.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 24 no. 4, Desember 1984</ref><ref>Smuts, J.P. Die Burger, 9 Junie 1983</ref> Hy skryf ook die spanningsverhale ''Die swart sirkel'', ''Mense agter glas'' en ''Alibi van ’n verdagte'' onder die skuilnaam Thys van der Vyver. === Samesteller en vertaler === Hy is samesteller van verskeie versamelbundels, onder andere ''Kort keur'',<ref>Pheiffer, Roy. Beeld, 25 Julie 1977</ref><ref>Van der Walt, P.D. Die Transvaler, 27 Augustus 1977</ref> ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' (wat as die prosa ekwivalent van die ''Groot Verseboek'' gereken kan word<ref>Brink, André P. Rapport, 6 April 1986</ref><ref>Hambidge, Joan. Rapport, 13 Februarie 2005</ref><ref>Van Zyl, Anna. Die Burger, 15 Mei 1986</ref><ref>Van Zyl, Wium. Beeld, 26 Mei 1980</ref><ref>Van Zyl, Dorothea. Beeld, 24 April 1978</ref>), ''Eeu'' (honderd jaar van Afrikaanse kortverhale<ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 8 September 1996</ref><ref>Pheiffer, Roy. Insig, Desember 1996</ref>), ''Steekbaard'' (Afrikaanse hondestories<ref>Van Zyl, Dorothea. Die Burger, 12 Oktober 1989</ref><ref>Toerien, Barend. Insig, September 1989</ref>), ''Uit die kontreie vandaan'' (streekskuns<ref>Crafford, Albert. Rapport, 6 Augustus 2000</ref><ref>Olivier, Fanie Beeld, 8 Mei 2000</ref>) en ''Alles goed en wel'' (lagstories<ref>Fourie, Elkarien. Beeld, 3 Maart 2008</ref>). ''Die fees van die malles'' is ’n keur uit die humoristiese werk van André P. Brink en ''Van heidebos en Skepper'' ’n keur uit R.K. Belcher se poësie. Hy is redakteur van [[Ingrid Jonker]] se ''Versamelde werke'' en saam met Rouston Gilfillan is hy redakteur van ''Op die wyse van die taal'', ’n huldigingsbundel aan [[Merwe Scholtz]] ten tye van sy 65ste verjaarsdag. Verder vertaal hy verskeie werke in Afrikaans, onder andere Marnix Gijsen se ''Jojakim van Babilon'', Els Stam se ''Die ou sprokieskis'', Nikos Kazantzakis se ''Zorba die Griek'', [[W. Somerset Maugham]] se ''Die vonnis'', Sadegh Hedayat se ''Die blinde uil'' en Adriaan van Dis se ''Palmwyn''. === Poësie === In die vyftigerjare verskyn gedigte van hom in ''[[Rooi Rose]]'', gevolg deur die digbundel ''Proegoed'' in [[1959]]. Hierin bundel hy gedigte soortgelyk in vorm aan dié van [[Boerneef]], waarin hy die wêreld- en lewensverskynsels verwoord aan die hand van die perspektief van primitiewe mense wat in al hierdie dinge die werking van geheimsinnige magte vermoed. Die bundel doen dan ook aan as pikant, met verskeie kultuur- en denkpatrone wat op gemoedelike wyse deurmekaar geweef word. In die bundel maak die Paai-figuur uit Ladismith se wêreld (’n volksdigter van wie sommige rympies hier opgeteken word) die eerste keer sy verskyning. Ongelukkig is die bundel nie vry te spreek van ’n soort fragmentasie nie en word die denkpatrone nie tot ’n geheel saamgevoeg nie, terwyl die individuele gedigte in segging en beeldingskrag selde uitstyg bo ’n idee.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte, Nuwe reeks 31, Oktober 1960</ref><refname="Antonissen" /> Van sy gedigte word opgeneem in [[Gerrit Komrij]] se bloemlesing ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''. Hy publiseer ook gedigte in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte''. == Eerbewyse == Sy tuisdorp, Ladismith, ken in 1997 ereburgerskap van die dorp aan hom toe as die eerste persoon wat so vereer word,<ref>Van Zyl Wium. Commendatio by Abraham de Vries se ereburgerskap van Ladismith, 22 Maart 1997.</ref> in erkenning vir die wyse waarop hy die dorp en sy mense in sy skryfwerk aan die breë publiek bekendgestel het. Die Afrikaanse Skrywersvereniging vereer hom in [[2005]] met die Patrick Petersen-toekenning. Wium van Zyl stel in [[2007]] per geleentheid van sy sewentigste verjaarsdag ’n huldigingsbundel vir hom saam onder die titel ''Elke slot ’n weerbegin''.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 9 Julie 2007</ref> In [[2009]] vereer die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hom met ’n eeufeesmedalje vir sy baanbrekerswerk in die kunste. Hy ontvang in hierdie jaar ook ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. In [[2012]] word hy by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] vir sy lewensbydrae met ’n Afrikaans Onbeperk-prys vereer, met sy verhale wat by die fees deur [[Saartjie Botha]] vir die verhoog verwerk en onder die titel ''Smelt'' opgevoer is. Die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]] vereer hom in Oktober [[2013]] met ’n oorkonde vir sy bevordering van Afrikaans by ’n geleentheid wat op Ladismith aangebied is. Die skrywer [[Etienne van Heerden]] behaal sy doktorsgraad aan [[Rhodes-universiteit|Rhodes Universiteit]] met ’n studie oor Abraham de Vries se werk en postmodernisme, wat later in ietwat gewysigde vorm gepubliseer word as ''Postmodernisme en prosa''. == Publikasies == Publikasies uit sy pen sluit in:<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n50-36796/</ref> === Abraham H. de Vries === * ''Hoog teen die heuningkrans'', 1957 * ''Verlore erwe'', 1958 * ''Proegoed'', 1959 * ''Vetkers en neonlig'', 1960 * ''Dubbeldoor'', 1963 * ''Vliegoog'', 1965 * ''Die rustelose sjalom'', 1965 * ''Dorp in die Klein Karoo,'' 1966 * ''Kruispad'', 1966 * ''Afspraak met eergister'', 1966 * ''Joernaal uit ’n gragtehuis'',1968 * ''Twee maal om die son'', 1969 * ''Volmoed se gasie'', 1972 * ''Briekwa'', 1973 * ''Bliksoldate bloei nie'', 1975 * ''Die Klein Karoo: ’n Legkaart'' (saam met Paul Alberts), 1977 * ''Die uur van die idiote'', 1980 * ''Kortom,'' 1983 * ''Soms op ’n reis'' (’n keur deur André P. Brink), 1987 * ''Abraham H. de Vries: Skrywers in woord en beeld'', 1988 * ''Nag van die clown,'' 1989 * ''Kortom 2,'' 1989 * ''’n Plaaswinkel naby oral'', 1994 * ''Skaduwees tussen skaduwees'', 1997 * ''Kort vertel'', 1998 * ''Op die wye oop Karoo'', 2002 * ''Tot verhaal kom'', 2003 * ''Verhale uit ’n koel voorhuis'', 2005 * ''Rooikoos Willemse is soek'', 2006 * ''Onder hoë sterre'', 2006 * ''Verbeel jou dis somer'', 2009 * ''Die behoue huis,'' 2011 * ''Maar wie snoei die rose in die nag?'', 2013 === Samesteller === * ''Kort keur'', 1977 * ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'', 1978 * ''Fees van die malles'' – André P. Brink, 1981 * ''Literêre dagboek 1987'', 1987 * ''Steekbaard'', 1995 * ''Eeu'', 1996 * ''Uit die kontreie vandaan'', 2000 * ''Alles goed en wel'', 2007 * ''Van heidebos en Skepper'' – ''R.K. Belcher'', 2008 === Redakteur === * ''Versamelde werke – Ingrid Jonker'', 1975 * ''Op die wyse van die taal'' – huldigingsbundel ter geleentheid van prof. Merwe Scholtz se 65ste verjaardag 8 Julie 1989, 1989 === Vertalings === * ''Die blinde uil'' – Sadegh Hedayat, 1965 * ''Jojakim van Babilon'' – Marnix Gijsen, 1967 * ''Zorba die Griek'' – Nikos Kazantzakis, 1968 * ''Die vonnis'' – W. Somerset Maugham, 1968 * ''Die ou sprokieskis'' – Els Stam, 1969 * ''Palmwyn'' – Adriaan van Dis, 2001 === Thys van der Vyver === * ''Die swart sirkel'', 1961 * ''Mense agter glas'', 1965 * ''Alibi van ’n verdagte,'' 1972 == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk Elsiesrivier Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * Antonissen, Rob. ''Kern en tooi''. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963 * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Bosch, Erna. ''Mosaïek''. Academica Pretoria Eerste uitgawe 1986 * Brink, André P. ''Vertelkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * De Jager, Johan. ''Allegaartjie''. De Jager-HAUM Pretoria Eerste uitgawe Vierde druk 1982 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * De Vries, Abraham H. ''Op pad Sjina toe,'' in ''Herinnering se wei''. Perskor-uitgewery Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1977 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * Du Toit, P.A. ''Abraham H. de Vries (1937-)''. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grobler, Hilda. ''Halfeeu''. Blokboeke 33 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. ''Trekvoëls''. Voortrekkerpers Beperk Johannesburg 1969 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lategan, F.V. ''Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad 1965 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Moodie, Anita. ''Abraham H. de Vries'', in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Smuts, J.P. en Van Rensburg, R. ''Mosaïek.'' HAUM Kaapstad Vierde druk 1969 * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries''. Reuse-Blokboek 3 Academica Pretoria Kaapstad en Johannesburg Tweede druk 1983 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Tydskrifte en koerante === * Aucamp, Hennie. Die verskuilde redakteur: ’n Voorlopige verkenning van die ek-verteller in die ‘Brood’-verhale van Abraham H. de Vries. Standpunte. Nuwe reeks 126, Desember 1976 * Brink, André P. Die jokkie, die idioot en die edelman. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 26 no. 3, Augustus 1988 * Du Toit, P.A. ’n Verkenning van enkele kortverhale uit ‘Kort keur’ deur Abraham H. de Vries. Tydskrif vir Letterkunde Nuwe reeks 19 no. 4, November 1981 * Erasmus, Elara. Onreg teenoor De Vries reggestel. Beeld, 16 September 2004 * Ester, Hans. Braam: SA se Simon Carmiggelt. Rapport, 5 Februarie 2012 * Fransman, Willem Jr. Petersen-toekenning aan Braam de Vries. Rapport, 13 November 2005 * Greeff, Rachelle “Die mateloos energieke Abraham” “Rapport” 4 Februarie 2007 * Jacobs, Jaco. SA se 2 gesigte. Plus, 16 Augustus 2003 * Le Roux, André. Skrywer Abraham H. de Vries – die situasie op vyftig. Die Burger, 9 Februarie 1987 * Loots, Sonja. Veteraanverteller De Vries met RAU-prys bekroon. Rapport, 19 September 2004 * Marais, G.F. ’Die matras’ van Abraham H. de Vries. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983 * Pieterse, Henning. Vyf verhale uit ‘My mense’ saamgestel deur P.J. du Toit. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 2, Mei 1989 * Pieterse, Henning. Vyf verhale uit ‘My mense’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Smith, Francois. Braam kom tot verhaal. Plus, 29 Junie 2002 * Van der Merwe, Kirby. Rakke vol stories in Braam se ‘winkel’. Rapport, 9 Junie 2002 * Van der Merwe, Peet. ’n Poging tot ’n interpretasie van ‘Jy moet jou by kry voor die kanon skiet’. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 1, Februarie 1980 * Van der Merwe, Peet. ’Vlieë soek nie’ as programteks vir ‘Vliegoog’. Standpunte. Nuwe reeks 180, Desember 1985 * Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4 en Jaargang 36 no. 1, November 1997/Februarie 1998 * Van Zyl, Wium .Eer aan meesterskrywer van kort- én kontreiverhale gepas. Beeld, 9 Februarie 2012 === Internet === * Aucamp, Hennie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/11/04/KA/3/willemAucampstelvraeaanDeVries0931.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204064630/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/11/04/KA/3/willemAucampstelvraeaanDeVries0931.html |date= 4 Februarie 2014 }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2013/10/30/SK/11/skdevries.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Burger, Willie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2004/07/17/KA/07/01.html * Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2004/09/16/KA/03/03.html * Greeff, Rachelle Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/02/02/RU/5/DEVRIES.html * Keyser, Gawie Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/04/29/17/5.html * Pople, Laetitia: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/01/25/SK/14/AfrikaansOnbeperk.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Pople, Laetitia Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/02/09/SK/10/AbrahamdeVries.html * Van der Merwe, Kirby Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2002/06/9/17/5.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Van Zyl, Wium Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2012/02/10/VB/8/adevries.html * Onderhoud deur André P Brink op [[LitNet]]: http://www.litnet.co.za/absa-ketting-andr-p-brink-gesels-met-abraham-h-de-vries/ * Onderhoud deur Marius Crouws op LitNet: http://www.oulitnet.co.za/mond/crous_de_vries.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213113322/http://www.oulitnet.co.za/mond/crous_de_vries.asp |date=13 Februarie 2012 }} * Onderhoud deur Herman Wasserman op LitNet: http://www.oulitnet.co.za/mond/gesprek.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907011027/http://www.oulitnet.co.za/mond/gesprek.asp |date= 7 September 2014 }} === Ongepubliseerde dokumente === * Van der Merwe, Willem Petrus. ''Aspekte van die kortkuns van Abraham H. de Vries''. M.A.-verhandeling Universiteit van Pretoria Junie 1983 == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="esaach">Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=De_Vries,_Abraham_H(ermanus){{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="mm">{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bekroonde-skrywer-abraham-de-vries-sterf/ |title=Bekroonde Skrywer Abraham de Vries Sterf |date=24 Augustus 2024 |lang=af }}</ref> <ref name="tsa">{{Cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/news/tributes-pour-in-for-beloved-afrikaans-writer-abraham-h-de-vries/ |title=Tributes pour in for beloved Afrikaans writer Abraham H. de Vries |date=24 Augustus 2024 |lang=en }}</ref> }} {{Sestigers|state=autocollapse}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Vries, Abraham H.}} [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] 31oa1hcwz4m3jzlfz8aotmt25vw88dj 0 32345 2908996 2889144 2026-06-03T06:46:41Z Jcb 223 2908996 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Bosnië en Herzegowina |volle_naam = <small>''Bosna i Hercegovina'' ([[Bosnies]])<br />Босна и Херцеговина ([[Serwies]])</small> |algemene_naam = Bosnië en Herzegowina |beeld_vlag = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg |leuse = |volkslied = ''[[Državna himna Bosne i Hercegovine]]''<br /><small>''("Volkslied van Bosnië en Herzegowina")''</small> |amptelike_tale = [[Bosnies]], [[Kroaties]] en [[Serwies]]<ref name=Statistics>{{en}} {{cite web |url=http://www.bhas.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=52&itemid=80&lang=en&Itemid= |title=About BiH |author=Agency of Statistics of Bosnia and Herzegovina |date= |work= |publisher=Agency of Statistics of Bosnia and Herzegovina |accessdate=5 Desember 2014 |archive-date=11 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711122914/http://www.bhas.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=52&itemid=80&lang=en&Itemid= |url-status=dead}}</ref> |hoofstad = [[Sarajevo]] {{Koördinate|43|52|N|18|25|O}} |latd = 43 |latm = 52 |latNS = N |longd = 18 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Sarajevo]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ccbh.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_engl.pdf |title=Constitution of Bosnia and Herzegovina |accessdate=28 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028162530/http://www.ccbh.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_engl.pdf |archive-date=28 Oktober 2015}}</ref> |regeringsvorm = Federale parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• Hoë verteenwoordiger<br />• Voorsitter van die<br />Presidentskap<br />• Lede van die<br />Presidentskap<br />• Voorsitter van die<br />Raad van Ministers |leiername = [[Christian Schmidt]]<br /><br />[[Denis Bećirović]]<br />[[Željka Cvijanović]]<br />[[Željko Komšić]]<br /><br />[[Borjana Krišto]] |oppervlak_rang = 125<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 51&nbsp;129 |oppervlakmi² = 19&nbsp;741 |persent_water = 1,4 |bevolking_skatting = 3&nbsp;475&nbsp;000<ref>{{bs}} {{cite web |url=https://bhas.gov.ba/data/Publikacije/Bilteni/2021/DEM_00_2020_TB_1_BS.pdf#page=15 |title=Demografija, 2020. |page=15 |publisher=Agentskap vir Statistiek van Bosnië en Herzegowina |date=29 Oktober 2021 |accessdate=9 Oktober 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://bhas.gov.ba/data/Publikacije/Bilteni/2021/DEM_00_2020_TB_1_BS.pdf#page=15 |archive-date=9 Oktober 2022 |url-status=live}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2020 |bevolking_rang = 132<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 3&nbsp;531&nbsp;159<ref>{{bs}} {{en}} {{cite web |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/RezultatiPopisa_BS.pdf |title=Popis Stanovništva, Domaćinstava i Stanova u Bosni i Hercegovini, 2013: Rezultati Popisa / Census of Population, Households and Dwellings in Bosnia and Herzegovina, 2013: Final Results |publisher=Agentskap vir Statistiek van Bosnië en Herzegowina |date=2016 |access-date= 1 Augustus 2021 |archive-date=25 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625224417/https://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/RezultatiPopisa_BS.pdf |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2013 |bevolkingsdigtheid = 69 |bevolkingsdigtheidmi² = 178,7 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $62,165&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=963,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Bosnia and Herzegovina |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2022 |accessdate=27 Januarie 2023}}</ref> |BBP_PPP_rang = 112<sup>de</sup> |BBP_PPP_jaar = 2022 |BBP_PPP_per_kapita = $17&nbsp;899<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 84<sup>ste</sup> |BBP = $23,681&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 115<sup>de</sup> |BBP_jaar = 2022 |BBP_per_kapita = $6&nbsp;818<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 89<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • Eerste verwysing<br />• Banat Bosnië<br />• Koninkryk Bosnië<br />• Verowering deur die<br />[[Ottomaanse Ryk]]<br />• Bosniese opstand<br />• Jurisdiksie oorgedra<br />aan [[Oostenryk-Hongarye]]<br />• Anneksasie deur<br />Oostenryk-Hongarye<br />• Afskeiding van<br />Oostenryk-Hongarye<br />• Stigting van<br />[[Joego-Slawië]]<br />• Nasionale Dag<br />• Onafhanklikheid van<br />Joego-Slawië<br />• Waargeneem<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[753]]<br />[[1154]]<br />[[1377]]<br /><br />[[1463]]<br />[[1831]]<br /><br />[[1878]]<br /><br />[[1908]]<br /><br />[[29 Oktober]] [[1918]]<br /><br />[[4 Desember]] [[1918]]<br />[[25 November]] [[1943]]<br /><br />[[1 Maart]] [[1992]]<br />[[6 April]] [[1992]]<br />[[14 Desember]] [[1995]] |MOI = {{wins}} 0,780<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=27 Januarie 2023}}</ref> |MOI_rang = 74<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 33<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BA |title=Gini index – Bosnia and Herzegovina |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=27 Januarie 2023}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2011 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Inwisselbare mark|Mark]] |geldeenheid_kode = BAM |land_kode = BA |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.ba]] |skakelkode = 387 |voetskrif = }} '''Bosnië en Herzegowina''' ([[Serwo-Kroaties]]: ''Bosna i Hercegovina'' / Босна и Херцеговина), afgekort as '''BiH''' (БиХ) of '''B&H'''; dikwels bekend as net '''Bosnië''') is 'n land in [[Suidoos-Europa]]. Dit lê in die [[Balkan]] en grens in die ooste aan [[Serwië]], in die suidooste aan [[Montenegro]] en in die noorde en suidweste aan [[Kroasië]]. In die suide het dit 'n smal kuslyn aan die [[Adriatiese See]] in die [[Middellandse See]], wat sowat 20&nbsp;km lank is en die dorp [[Neum]] omring. [[Lêer:Satellite image of Bosnia and Herzegovina in December 2002.jpg|duimnael|links|220px|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Bosnië en Herzegowina in Desember 2002]] [[Lêer:Map Bih entities.png|duimnael|links|220px|Kaart van Bosnië en Herzegowina]] [[Lêer:Bosnia and Herzegovina topographic map.svg|duimnael|links|220px|Topografiese kaart van Bosnië en Herzegowina]] Die streek Bosnië, die binnelandse streek van die land, het 'n gematigde kontinentale [[klimaat]] met warm somers en koue winters met sneeu. In die sentrale en oostelike streke is die land bergagtig, in die noordooste taamlik heuwelagtig en in die noordooste hoofsaaklik plat. Herzegowina, wat die kleiner, suidelike streek van die land is, het 'n Mediterreense klimaat en is hoofsaaklik bergagtig. [[Sarajevo]] is die hoofstad en die land se grootste stad, gevolg deur [[Banja Luka]], Tuzla en Zenica. Die gebied wat nou Bosnië en Herzegowina is, word al sedert die laat [[Paleolitikum]] bewoon, maar daar is bewyse dat permanente nedersettings in die [[Neolitikum]] hier gevestig is. Sedert die aankoms van die eerste [[Indo-Europese tale|Indo-Europeërs]] is die gebied bewoon deur verskeie [[Illiriërs|Illiriese]] en [[Kelte|Keltiese]] beskawings. Die voorouers van die [[Suid-Slawiese tale|Suid-Slawiese volke]] wat vandag daar woon, het van die 6de tot 9de eeu gearriveer. In die 12de eeu is die Banaat Bosnië gestig. Teen die 14de eeu het dit ontwikkel tot die Koninkryk Bosnië. In die middel 15de eeu is dit deur die [[Ottomaanse Ryk]] geannekseer, en dit het tot die laat 19de eeu deel van dié ryk gebly. Die Ottomane het [[Islam]] na die streek gebring en baie aan die land se kultuur en sosiale opset verander. Vandag handhaaf die land 'n hoë [[geletterdheid]], hoë lewensverwagting en hoë [[onderwys]]vlakke en is een van die lande wat die meeste besoek word in die streek. Bosnië en Herzegowina is op streeksvlak sowel as internasionaal bekend vir sy natuurlike skoonheid en kulturele erfenis, oorgeërf van ses historiese beskawings. Die land is beroemd vir sy [[kookkuns]], wintersport, eklektiese en unieke [[musiek]], [[argitektuur]] en sy feeste, waarvan sommige die grootste en mees prominente van hul soort in suidoostelike Europa is. Die land is die tuiste van drie etniese groepe, of amptelik, samestellende mense, 'n term wat uniek aan Bosnië en Herzegowina is. [[Bosniake]] is die grootste groep van die drie, met [[Serwiërs]] tweede en derde [[Kroate]]. Ongeag sy etnisiteit word enige burger van Bosnië en Herzegowina steeds as 'n Bosniër geïdentifiseer. Van die belangrikste [[godsdiens]]te is [[Soenni]]-[[Islam]], [[Serwies-Ortodokse Kerk]] en [[Rooms-Katolieke Kerk]]. Saam met [[Albanië]] en [[Kosovo]] is Bosnië en Herzegowina een van min Europese lande waar Moslems 'n bevolkingsmeerderheid vorm. == Geografie == Bosnië-Herzegowina lê in die weste van die [[Balkan]]skiereiland en bestaan hoofsaaklik uit berge en valleie. Oos lê [[Serwië]], suidoos [[Montenegro]] en wes en noord is [[Kroasië]]. Dit is so te sê [[Landingeslote land|landgebonde]], behalwe ’n gangetjie by [[Neum]] wat dit met die [[Adriatiese See]] verbind.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Geskiedenis == Sarajevo, die destydse hoofstad van die deelrepubliek Sosialistiese Republiek Bosnië en Herzegowina, het in 1984 die [[Olimpiese Winterspele 1984|XIVde Olimpiese Winterspele]] aangebied. Die land was van 1918 tot 1991 deel van [[Joego-Slawië]]. In 1992 verklaar hy hom onafhanklik, maar word deur die Serwiese leër onder generaal Ratko Mladić binnegeval in ’n poging om die gebied van [[Kroate]] en [[Moslem]]s te suiwer. ’n Bloedige [[volksmoord]], sistematiese verkragting en die uitgerekte beleg van [[Sarajevo]] volg. In 1995 word vrede uiteindelik in Dayton, [[Ohio]], gesluit. Twee substate word geskep, ’n Bosnies-Serwiese republiek en ’n Moslem-Kroatiese federasie, onder 'n nasionale president verenig.<ref name="HAT Taal-en-feitegids" /> == Sport == [[Sokker]] is die gewildste sport in die hedendagse Bosnië en Herzegowina. Gedurende die 2000’s het die land se [[Bosniese nasionale sokkerspan|nasionale sokkerspan]] sy prestasies verbeter en twee keer vir die [[Wêreldbeker]] gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c208ge6p142t|title=Italy miss World Cup: Bosnia-Herzegovina shootout defeat means Azzurri fail to reach tournament for third time in a row|website=BBC Sport|language=en|access-date=2026-04-01}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Bosnia-and-Herzegovina|title=Bosnia and Herzegovina|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Januarie 2023}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/|title=Bosnia and Herzegovina|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=27 Januarie 2023}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Bosnia and Herzegovina}} * {{en}} {{Wikivoyage|Bosnia_and_Herzegovina|Bosnië en Herzegowina}} {{Lande van Europa}} {{SEVA}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bosnië en Herzegowina| ]] 2nzcbmropsl88rblr95sbhjbqwjh1nh 0 32942 2908850 2902921 2026-06-02T14:37:46Z Jcb 223 2908850 wikitext text/x-wiki [[Beeld:MBT anaerobicdigesters.jpg|duimnael|regs|300px|Anaerobiese verteringsaanleg in Israel]] '''Anaërobiese vertering''' is 'n reeks prosesse waarin [[mikro-organisme]]s [[bioafbreekbaar|bioafbreekbare]] materiale in die afwesigheid van [[suurstof]] afbreek. Die proses word dikwels gebruik om afvalwater en -slyk en ook organiese afval te behandel omdat dit die volume en massa van die voermateriaal verminder.<ref>[http://www.monsal.com/pages.asp?ContentID=1 Anaerobiese vertering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514005841/http://www.monsal.com/pages.asp?ContentID=1 |date=14 Mei 2008 }} http://www.monsal.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151823/http://www.monsal.com/ |date=12 Mei 2008 }}, nagegaan op 18.09.07</ref> As deel van 'n geïntegreerde afvalbestuurstelsel kan anaerobiese vertering die uitlaatgas van vullishope na die atmosfeer verminder. Anaerobiese vertering is 'n bron van [[hernubare energie]] omdat die proses 'n [[metaan]]- en [[koolstofdioksied]]ryke [[biogas]] oplewer wat geskik is om [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] te vervang. Die voedingryke vastestowwe wat agtergelaat word na vertering kan gebruik word as [[bemesting]]. Die verteringsproses begin met [[bakterie]]se hidrolise van die voermateriale om die onoplosbare organiese polimere soos [[koolhidraat|koolhidrate]] af te breek en dit beskikbaar te maak vir ander bakterieë. [[Asidogenese|Asidogeniese bakterieë]] kan die [[suiker]]s en [[aminosuur|aminosure]] dan na koolstofdioksied, [[waterstof]], [[ammoniak]], [[waterstof]] en [[organiese suur|organiese sure]] omskakel. [[Asetogenese|Asetogeniese]] bakterieë skakel dan hierdie organiese sure om na [[asynsuur]] saam met nog meer ammoniak, waterstof en koolstofdioksied. [[Metanogenese|Metanogeniese bakterieë]] skakel dan uiteindelik hierdie produkte na metaan en koolstofdioksied om.<ref>[http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf waste.nl Anaerobic digestion reference sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005194523/http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf |date= 5 Oktober 2011 }}, www.waste.nl, nagegaan op 25.10.07</ref> Die tegniese vaardigheid wat vereis word om anaerobiese verteerders optimaal te onderhou tesame met hoë kapitale kostes en lae prosesrendemente het tot dusver die toepassing daarvan vir afvalbestuur in die nywerheid beperk.<ref>[http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf waste.nl Anaerobic digestion reference sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005194523/http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf |date= 5 Oktober 2011 }}, www.waste.nl, retrieved 26.10.07</ref> Anaerobiese verteringsaanlegte is egter geïdentifiseer as een van die belowendste gedesentraliseerde bronne van energie, aangesien hulle minder kapitaal verg as groot kragsentrales.<ref name="isis">[http://www.i-sis.org.uk/BiogasBonanza.php Biogas Bonanza for Third World Development], www.i-sis.org.uk, retrieved 4.11.07, ''cites'' United Nations Development Programme (UNDP) 1997 Report, Energy After Rio: Prospects and Challenges</ref> Versigtige beheer van die verteerder se temperatuur, pH en voertempo is belangrik om doeltreffende ontbinding van die materiaal te verkry. Versteurings in die ontbindingsproses kan ook lei tot algehele faling van die proses. Dit is baie belangrik dat die kwaliteit van die voermateriale onderhou word en dat die proses effektief gemonitor word om te verseker dat die verrigting van die verteerder betroubaar en voorspelbaar bly. == Geskiedenis == Wetenskaplike belangstelling in die gasse wat ontstaan vanuit die natuurlike ontbinding van organiese materiaal is vir die eerste keer in die sestiende eeu deur [[Robert Boyle]] en Stephen Hale aangeteken. Hulle het opgemerk dat 'n vlambare gas vrygestel word wanneer die [[sediment]] in strome en mere versteur word.<ref name="ferg">Fergusen, T. & Mah, R. (2006) Methanogenic bacteria in Anaerobic digestion of biomass, p49</ref> In 1808 het Sir [[Humphry Davy]] bepaal dat metaan teenwoordig was in die gasse wat deur [[bees]][[mis]] afgeskei is.<ref>Cruazon, B. (2007) [http://web.pdx.edu/~cruzan/The%20Magic%20of%20Methane/History%20of%20AD.htm History of anaerobic digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017044308/http://web.pdx.edu/~cruzan/The%20Magic%20of%20Methane/History%20of%20AD.htm |date=17 Oktober 2007 }}, web.pdx.edu, retrieved 17.08.07</ref><ref>[http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf Anaerobic digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005194523/http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf |date= 5 Oktober 2011 }}, www.waste.nl, retrieved 19.08.07</ref> Die eerste anaërobies verteerder is deur 'n [[melaatsheid|melaatse kolonie]] in [[Bombaai]] [[Indië]] in 1859 gebou. In 1895 is tegnologie in Exeter, [[Engeland]] ontwikkel waar 'n septiese tenk gebruik is om gas te ontwikkel vir straatligte. In 1904 is daar ook in Engeland vir die eerste keer van 'n dubbeldoel tenk vir beide [[sedimentasie]] en slykbehandeling in Hampton geïnstalleer. In 1907 in Duitsland is 'n patent toegeken vir die [[Imhoff tenk]], 'n soort verteringstenk. In die 1930's het anaërobiese vertering toenemend erkenning as 'n navorsingsveld in wetenskaplike kringe geniet. Navorsing in hierdie tyd het gelei tot die ontdekking van anaërobies bakterieë, die mikro-organismes wat die proses ondersteun. Verdere navorsing is ook gedoen om vas te stel onder watter toestande die metanogeniese bakterieë groei en voortplant.<ref>Humanik, F. ''et al'' (2007) [http://www.epa.gov/agstar/pdf/conference04/humenik.pdf Anaerobic digestion of animal manure], www.epa.gov, nagegaan op 17.08.07</ref> == Gebruike == Anaërobiese vertering kan veral goed op nat organiese materiaal toegepas word en word dikwels gebruik vir die behandeling van uitvloeisels en [[riool]].<ref>[http://www.wasteresearch.co.uk/ade/efw/anaerobic.htm Anaerobic Digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828124113/http://www.wasteresearch.co.uk/ade/efw/anaerobic.htm |date=28 Augustus 2008 }}, www.wasteresearch.co.uk, nagegaan op 24.10.07</ref> Anaërobiese vertering is 'n eenvoudige proses wat die hoeveelheid organiese materiaal drasties kan verminder wat andersins op 'n vullishoop gestort sou moes word of verbrand sou moes word. Byna enige organiese materiaal kan deur middel van anaërobiese vertering verwerk word.<ref>[http://www.anaerobic-digestion.com/html/introduction-to-anaerobic-dige.html 'n Bekendstelling tot anaërobiese vertering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705192734/http://anaerobic-digestion.com/html/introduction-to-anaerobic-dige.html |date= 5 Julie 2008 }}, www.anaerobic-digestion.com, nagegaan op 17.08.07</ref> Dit sluit biodegradeerbare afval soos papiervullis, grassnysels, oorskietkos, riool en dieremis in. Die uitsondering hierop is houtagtige afval wat baie moeilik ontbind word aangesien anaërobe nie [[lignien]] kan afbreek nie. Anaërobiese verteerders kan ook met gewasse gevoer word wat vir die spesifieke doeleinde gekweek word soos byvoorbeeld [[kuilvoer]].<ref>Lemmer, A. & Oeschsner, H. [http://ltnet.lv-h.de/en/volltext/Lt20016/LT20016E_412_413.pdf Co-fermentation of grass and forage maize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128093059/http://ltnet.lv-h.de/en/volltext/Lt20016/LT20016E_412_413.pdf |date=28 November 2007 }}, Energy, Landtechnik, 5/11, bl. 56</ref> In ontwikkelende lande bied eenvoudige anaërobiese verteringstelsels die moontlikheid van goedkoop, lae-koste energie vir kook- en beligtingsdoeleindes.<ref>[http://www.remade.org.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=35&Itemid=312 Anaerobic Digestion Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216071441/http://www.remade.org.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=35&Itemid=312 |date=16 Desember 2008 }}, www.remade.org.uk, retrieved 17.08.07</ref><ref>Friends of the Earth (2004) [http://www.foe.co.uk/resource/briefings/anaerobic_digestion.pdf Anaerobic digestion Briefing Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128142617/http://www.foe.co.uk/resource/briefings/anaerobic_digestion.pdf |date=28 November 2017 }}, www.foe.co.uk, retrieved 17.08.07</ref><ref>Cardiff University (2005) [http://www.wasteresearch.co.uk/ade/efw/anaerobic.htm Anaerobic Digestion Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828124113/http://www.wasteresearch.co.uk/ade/efw/anaerobic.htm |date=28 Augustus 2008 }}, www.wasteresearch.co.uk, retrieved 17.08.07</ref><ref>Doelle, H. W. (2001)[http://www.ejbiotechnology.info/content/vol4/issue3/issues/02/ Biotechnology and Human Development in Developing Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823122143/http://www.ejbiotechnology.info/content/vol4/issue3/issues/02/ |date=23 Augustus 2007 }}, www.ejbiotechnology.info, retrieved 19.08.07</ref> Anaërobiese verteringsfasiliteite is deur die Verenigde Nasies se Ontwikkelingsprogram erken as een van die belowendste gedesentraliseerde energiebronne.<ref name="isis" /> Sjina en Indië het beide groot regeringsgesteunde skemas sedert 1975 gehad vir die aanpas van klein biogas-aanlegte vir huishoudelike kook- en beligtingsdoeleindes.<ref>[http://www.i-sis.org.uk/BiogasBonanza.php Biogas Bonanza for Third World Development], www.i-sis.org.uk, retrieved 4.11.07</ref> Tans kan projekte vir anaërobiese vertering in die ontwikkelende wêreld finansiering bekom deur middel van die [[Verenigde Nasies]] se [[skoon omgewingsontwikkelingsprogram]] as hulle 'n verlaging in koolstofuitlate kan aantoon.<ref>[http://www.tiempocyberclimate.org/newswatch/feature060212.htm The Clean Development Mechanism in Nepal in The Tiempo Climate Newswatch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829164521/http://www.tiempocyberclimate.org/newswatch/feature060212.htm |date=29 Augustus 2007 }}, www.tiempocyberclimate.org</ref> Druk vanweë omgewingswette rondom die bestuur van vaste afval in die ontwikkelde lande het gelei tot 'n toename in die gebruik van anaërobiese vertering as 'n proses vir die vermindering van afvalvolumes en die gepaardgaande nuttige byprodukte. Anaërobiese vertering kan gebruik word om die voorafgeskeide organiese gedeelte van munisipale afval te verwerk of saam met meganiese sorteringstelsels gebruik word om die oorblywende gemengde munisipale afval te verwerk.<ref>Juniper (2005) [http://www.juniper.co.uk/Publications/downloads.html MBT: A Guide for Decision Makers – Processes, Policies & Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070817181127/http://www.juniper.co.uk/Publications/downloads.html |date=17 Augustus 2007 }}, www.juniper.co.uk, (Project funding supplied by Sita Environmental Trust), Accessed 22.11.06</ref><ref>Svoboda, I (2003) [http://www.scotland.gov.uk/Resource/Doc/1057/0002224.pdf Anaerobic digestion, storage, olygolysis, lime, heat and aerobic treatment of livestock manures], www.scotland.gov.uk, retrieved 17.08.07</ref><ref>[http://www.haase-energietechnik.de/en/Products_and_Services/ Haase Mechanical Biological Treatment and Wet Anaerobic Digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070822114030/http://www.haase-energietechnik.de/en/Products_and_Services/ |date=22 Augustus 2007 }}, www.haase-energietechnik.de, retrieved 23.10.07</ref> Die gebruik van anaërobiese verteringstegnologie kan bydra tot die vermindering van skadelike uitlaatgasse op verskeie maniere. * Deur fossielbrandstowwe te vervang * Deur die metaanbevattende afgasse vanaf vullishope te verminder * Deur kunsmis te vervang * Deur voertuie se bewegings te verminder (kleiner volume afval om te vervoer) * Deur die oordragsverliese in die elektrisiteitsnetwerk te verminder deur middel van [[verspreide kragopwekking]] Metaan en die krag wat vanaf anaerobiese verteringsfasiliteite verkry word kan gebruik word om die energie wat uit fossielbrandstowwe verkry word te verminder en daarom ook die aflaat van kweekhuisgasse te verminder.<ref>[http://www.anaerobic-digestion.com/ Digestion systems website], www.anaerobic-digestion.com, retrieved 19.08.07</ref> Al word koolstofdioksied ook vrygestel deur die metaanverbranding is die koolstof sodoende verkry reeds deel van die [[koolstofkringloop]]. Die koolstof wat in die atmosfeer vrygestel word deur die verbranding van [[biogas]] is deur plante uit die atmosfeer verwyder. As die plante dus weer groei verwyder dit weer die koolstof uit die atmosfeer en daarom veroorsaak die stelsel nie 'n opbou van koolstofdioksied in die atmosfeer nie.<ref>[http://www.afbini.gov.uk/index/services/specialist-advice/renewable-energy/re-anaerobic-digestion-intro/re-anaerobic-digestion-benefits.htm Benefits of anaerobic digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509011132/http://www.afbini.gov.uk/index/services/specialist-advice/renewable-energy/re-anaerobic-digestion-intro/re-anaerobic-digestion-benefits.htm |date= 9 Mei 2013 }}, www.afbini.gov.uk, nagegaan op 17.08.07</ref><ref>[http://www.dti.gov.uk/energy/sources/renewables/news-events/press-materials/background/biomass/page24314.html Questions about biomass energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630015109/http://www.dti.gov.uk/energy/sources/renewables/news-events/press-materials/background/biomass/page24314.html |date=30 Junie 2007 }}, www.dti.gov.uk, nagegaan op 17.08.07</ref> Dit staan in starre kontras met fossielbrandstowwe waar die koolstof reeds miljoene jare gelede in die aardkors vasgelê is en daarom lei die verbranding daarvan tot 'n verhoging in die oorhoofse koolstofdioksiedvlakke in die atmosfeer. As die verrottende afval wat in anaërobiese verteerders op vullishope mee weggedoen word sal dit natuurlik ontbind en ook dikwels op anaërobiese wyse. In hierdie geval sal die gas uiteindelik in die atmosfeer beland. Metaan is ongeveer twintig keer meer skadelik as 'n kweekhuisgas as koolstofdioksied en daarom het dit 'n beduidende negatiewe impak op die omgewing.<ref>[http://www.newmediaexplorer.org/sepp/2005/02/01/global_warming_methane_could_be_far_worse_than_carbon_dioxide.htm Metaan kan meer skadelik wees as koolstofdioksied ten opsigte van aardverwarming] www.newmediaexplorer.org, nagegaan 17.08.07</ref> Die oorskot vloeistof kan gebruik word as bemesting wat noodsaaklike voedingstowwe aan die grond kan verskaf. Die soliede, veselagtige komponent van die verteerde materiaal kan ook gebruik word om die organiese inhoud van die grond te verhoog. In sommige lande waar daar baie arm grond bestaan kan die mark vir die vaste uitskot van die verteringsproses byna net so belangrik wees as die biogas wat gelewer word.<ref>[http://www.compostnetwork.info/index.php?id=44 Introduction and Spanish organic waste situation], www.compostnetwork.info, nagegaan op 19.08.07</ref> In lande waar huishoudelike afval herwin word kan die gebruik van plaaslike anaërobiese verteringsfasiliteite help om die hoeveelheid afval wat vervoer moet word na vullishope of verbrandingsaanlegte te verminder. == Die proses == Daar bestaan 'n aantal bakterieë wat betrokke is in die anaërobiese verteringsproses insluitende asynsuurvormende bakterieë ([[asetogenese]]) en metaanvormende bakterieë ([[metanogenese]]). Hierdie bakterieë verteer die voermateriaal wat dan 'n verskillende aantal prosesse ondergaan om dit na intermediêre molekules omskakel insluitend suikers, waterstof en asynsuur alvorens dit uiteindelik na biogas omgeskakel word. Verskillende spesies bakterieë kan by verskillende temperature oorleef. Die batkerieë wat optimaal leef by temperature van tussen 35-40°C word die [[mesofiel]]e genoem. Sommige bakterieë kan by warmer temperature van 55-60°C oorleef en word [[termofiel]]e genoem.<ref>[http://www.face-online.org.uk/resources/factsheets/discovering/anerobic%20digestion%20and%20biogas.pdf Discovering Anaerobic Digestion and Biogas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528040946/http://www.face-online.org.uk/resources/factsheets/discovering/anerobic%20digestion%20and%20biogas.pdf |date=28 Mei 2008 }}, www.face-online.org.uk, nagegaan op 8.11.07</ref> Metanogenese ontstaan deur 'n primitiewe groep van archaea. Hierdie familie sluit spesies in wat in ongunstige toestande by warm ondersese fonteine bestaan. Hierdie spesies bied meer weerstand teen hitte en kan daarom by termofiliese temperature leef, 'n eienskap wat uniek is aan bakteriese families.<ref>[http://microbewiki.kenyon.edu/index.php/Methanogens Methanogens], microbewiki.kenyon.edu, nagegaan op 24.10.07</ref> Soos in die geval van aërobiese stelsels vereis die bakterieë in anaërobiese stelsels 'n bron van elementêre suurstof om te kan groei en voort te plant.<ref>[http://www.sp.uconn.edu/~terry/Common/respiration.swf Aerobic and anaerobic respiration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050520101159/http://www.sp.uconn.edu/~terry/Common/respiration.swf |date=20 Mei 2005 }}, www.sp.uconn.edu, nagegaan op 24.10.07</ref> In 'n anaërobiese stelsel is daar nie suurstofgas teenwoordig nie, aangesien die geseëlde houers verhoed dat suurstof vanuit die lug die stelsel binnegaan. Anaërobe verkry dus hul suurstof vanuit ander bronne as die atmosfeer. Die suurstofbron vir hierdie mikro-organismes kan die organiese materiaal self wees of alternatiewelik die anorganiese [[oksied]]e in die voermateriaal. As die suurstof afkomstig is van die organiese materiaal is die intermediêre eindprodukte gewoonlik [[alkohol]]e, [[aldehied]]e en organiese sure plus koolstofdioksied. In die teenwoordigheid van gespesialiseerde metanogene word die intermediêre produkte omgeskakel na die 'finale' eindprodukte naamlik metaan, koolstofdioksied en spoorhoeveelhede waterstofsulfied.<ref>''Aangepas vanuit'' Beychok, M. (1967) Aqueous Wastes from Petroleum and Petrochemical Plants, Eerstne uitgawe, John Wiley & Sons, LCCN 67019834</ref><ref>[http://www.anaerobic-digestion.com/html/the-anaerobic-digestion-proces.php What is the anaerobic digestion process?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821115129/http://anaerobic-digestion.com/html/the-anaerobic-digestion-proces.php |date=21 Augustus 2008 }}, www.anaerobic-digestion.com, nagegaan op 17.08.07</ref> In 'n anaërobiese stelsel word die chemiese energie in die organiese materiaal vervat grootliks deur die metanogeniese bakterieë vrygestel.<ref name="ferg" /> Die bakteriebevolking neem tipies 'n beduidende hoeveelheid tyd alvorens hulle sodanig gevestig is dat hulle doeltreffend is. Dit is daarom algemene praktyk om anaërobiese mikro-organismes vanaf bestaande bevolkings by te voeg. Hierdie saadproses vind dikwels plaas deur die byvoeging van rioolslyk of slyk vanaf beeskrale.<ref>[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80434e/80434E0k.htm The biogas plant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202051145/http://unu.edu/unupress/unupbooks/80434e/80434E0k.htm |date= 2 Desember 2010 }}, www.unu.edu, nagegaan op 5.11.07</ref> === Stadia === Daar is vier sleutel biologiese en chemiese stappe van anaërobiese vertering:<ref>[http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf Anaerobic digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005194523/http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf |date= 5 Oktober 2011 }}, www.waste.nl, nagegaan op 19.08.07</ref><ref>Ciborowski, P (2004)[http://www.epa.gov/ttn/airinnovations/2004conference/less_polluting/peter_ciborowski.ppt Anaerobic Digestion in the Dairy Industry], Minnesota Pollution Control Agency Air Innovations Conference, www.epa.gov, nagegaan op 19.08.07</ref> # [[Hidrolise]] # [[Asidogenese]] # [[Asetogenese]] # [[Metanogenese]] In die meeste gevalle bestaan biomassa uit groot organiese polimere. Vir die anaërobiese verteerder om die energiepotensiaal van hierdie materiaal te tap, moet die kettings eers afgebreek word na hul kleiner onderdele. Hierdie kleiner deeltjies of monomere soos suikers kan geredelik deur ander bakterieë afgebreek word. Die afbreekproses van hierdie kettings en die oplos van die kleiner molekule word hidrolise genoem. Hidrolise is daarom ook die noodsaaklike eerste stap in die anaërobiese verteringsproses.<ref>Sleat, R. & Mah, R. (2006) Hydrolytic Bacteria ''in'' Anaerobic digestion of biomass, p15</ref> Deur middel van [[hidrolise]] word die komplekse organiese molekules afgebreek na eenvoudige suikers, aminosure en vetsure. Asetaat en watersntof wat in die eerste stadia geproduseer word kan direk deur die metanogene benut word. Ander molekules soos die vlugtige vetsure met 'n kettinglengte wat langer is as asetaat moet eers biologies ontbind word na verbindings wat direk deur die metanogene gebruik kan word.<ref>Boone, D. & Mah, R. (2006) Transitional bacteria in anaerobic digestion of biomass, p35</ref> Die [[biologiese proses]] van [[asidogenese]] is waar hierdie verdere ontbinding van die oorblywende komponente plaasvind deur asidogeniese (gistende) bakterieë. Hier word vlugtige vetsure geskep tesame met ammoniak, koolstofdioksied en [[waterstofsulfied]] asook ander byprodukte.<ref>[http://www-sop.inria.fr/relation_ext/slides/water_treatment.pdf What is anaerobic digestion], www-sop.inria.fr, nagegaan op 24.10.07</ref> Die proses van asidogenese is soortgelyk aan die proses wat plaasvind as melk suur word. Die derde stadium van anaërobiese vertering is [[asetogenese]]. Hier word eenvoudige molekules wat deur die asidogeniese fase geskep is verder afgebreek deur asetogene om hoofsaaklik asynsuur, koolstofdioksied en waterstof te vorm.<ref>[http://www.biotank.co.uk/anaerobic_digestion.htm Anaerobic digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031436/http://www.biotank.co.uk/anaerobic_digestion.htm |date=12 Oktober 2007 }}, www.biotank.co.uk, nagegaan op 24.10.07</ref> Die finale stadium van anaërobiese vertering is die biologiese [[metanogenese]] proses. Die metanogene gebruik die intermediêre produkte van die voorafgaande stadia en skakel dit om na metaan, koolstofdioksied en water. Dit is hierdie komponente wat die grootste deel uitmaak van biogas wat deur die stelsel opgewek word. Metanogenese is sensitief vir hoë en lae pH's en vind plaas tussen 'n pH van tussen 6.5 en 8.<ref>Martin, A.D. (2007) [http://www.esauk.org/events/Alastair_D_Martin.pdf Understanding Anaerobic Digestion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031163917/http://www.esauk.org/events/Alastair_D_Martin.pdf |date=31 Oktober 2007 }}, Presentation to the Environmental Services Association, 16.10.07, www.esauk.org, nagegaan op 22.10.07</ref> Die oorblywende, materiaal wat nie deur die mikrobes verteer kan word nie saam met enige dooie bakteriese materiaal maak die oorskot uit. 'n Eenvoudige generiese chemiese vergelyking van die oorhoofse proses kan as volg geskryf word: <div style="margin: 1em 10%"> C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub> → 3CO<sub>2</sub> + 3CH<sub>4</sub> </center> </div> == Verwysings en voetnotas == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Anaerobiese vertering}} [[Kategorie:Afvalbestuur]] [[Kategorie:Energie]] [[Kategorie:Biochemie]] 28l3k0pndziywzjf7ph9fcm5t7lenhq 0 34378 2908951 2880721 2026-06-02T20:47:23Z Mosbatho 133600 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Downtown Miami Panorama from the Rusty Pelican photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Downtown Miami Panorama from the Rusty Pelican photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 2908951 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Miami'''<br /> [[Lêer:Miami collage 20110330.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Miami-Dade County Florida Incorporated and Unincorporated areas Miami Highlighted.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Miami, Florida.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of the United States.svg|20px]] [[Verenigde State]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Deelstaat''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Florida.svg|20px]] [[Florida]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|25|46|N|80|12|W|aansig=inlyn,titel}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1825]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[28 Julie]] [[1896]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 143,1 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 13 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2021) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 439&nbsp;890 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;299,6/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6&nbsp;091&nbsp;747 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | EST ([[UTC-5]]) <br /> Somertyd: EDT (UTC-4) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Subtropiese klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 27&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 12,5 / 20,3&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1397 mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Francis X. Suarez (R) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.miamigov.com/ City of Miami] |} '''Miami''' is 'n groot stad en kusmetropool geleë in Miami-Dade County in die suidooste van Florida. Met 'n bevolking van 442&nbsp;241 in die 2020-sensus,<ref name="QuickFacts">{{cite web |title=QuickFacts: Miami city, Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/miamicityflorida/PST045219 |publisher=United States Census Bureau |access-date=March 23, 2022}}</ref> is dit die tweede grootste stad in die [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van [[Florida]] ná [[Jacksonville]], die elfde-digsbevolkte stad in Suidoos-VSA, en die 44ste mees bevolkte stad in die land. Miami is die kern van die land se negende grootste en wêreld se 34ste grootste metropolitaanse gebied met 'n bevolking van 6,138 miljoen mense in 2020. Miami lê in die suidoostelike deel van Florida, tussen die Florida Everglades en die [[Atlantiese Oseaan]]. Die stad het die derde grootste luglyn in die Verenigde State met meer as 300 hoë geboue,<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/us-cities-with-the-most-skyscrapers.html|title=US Cities With the Most Skyscrapers|website=WorldAtlas|date=6 Februarie 2018|language=en|access-date=18 Junie 2019}}</ref> waarvan 58 hoër as 150 meter (491 vt) is.<ref>{{Cite web|url=http://www.skyscrapercenter.com/quick-lists#q=&page=1&type=building&status=COM&status=UCT&status=STO&min_year=0&max_year=9999&region=0&country=0&city=1632 |title=The Skyscraper Center: Buildings in Miami |website=skyscrapercenter.com |publisher=TBUH |language=en |access-date=18 Junie 2019}}</ref> Miami is 'n belangrike sentrum en leier in finansies, handel, seevervoer, kultuur, kuns en internasionale handel.<ref name=GaWC>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title=The World According to GaWC 2008|publisher=Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University|access-date=March 3, 2009|archive-date=11 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |title=Inventory of World Cities |publisher=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network |access-date=December 1, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014191556/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |archive-date=October 14, 2013}}</ref> Die Miami-metropolitaanse gebied is verreweg die grootste stedelike ekonomie in Florida en die 12de grootste in die Verenigde State, met 'n BBP van $344,9 miljard teen 2017.<ref name="bea.gov1">{{cite web|url=https://www.bea.gov/system/files/2018-09/gdp_metro0918_0.pdf|title=Gross Domestic Product by Metropolitan Area, 2017|publisher=Bea.gov|access-date=October 23, 2018|archive-date= 9 Oktober 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.bea.gov/system/files/2018-09/gdp_metro0918_0.pdf|url-status=dead}}</ref> In 2020 is Miami deur die GaWC as 'n Beta + vlak wêreldstad geklassifiseer.<ref>{{cite web |title=The World According to GaWC 2020 |url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html |website=GaWC – Research Network |publisher=Globalization and World Cities |access-date=August 31, 2020 |archive-date=24 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html |url-status=dead }}</ref> In 2019 was Miami in die sewende plek in die Verenigde State en 31ste wêreldwyd in sakeaktiwiteite, mensekapitaal, inligtingsuitruiling, kulturele ervaring en politieke betrokkenheid.<ref>{{Cite web|url=https://www.atkearney.com/documents/20152/2794549/A+Question+of+Talent%E2%80%942019+Global+Cities+Report.pdf/106f30b1-83db-25b3-2802-fa04343a36e4?t=1559144999157|title=2019 Global Cities Report|website=ATKearney}}</ref> Volgens 'n UBS-studie in 2018 van 77 wêreldstede, is Miami die tweede rykste stad in die Verenigde State en derde rykste wêreldwyd in koopkrag.<ref>{{Cite web|url=http://www.citymayors.com/economics/richest-cities-world.html|title=City Mayors: Richest cities in the world|website=www.citymayors.com|access-date=June 18, 2019}}</ref> Miami is 'n meerderheid-minderheidstad met 'n Spaanse bevolking van 310 472, of 70,2 persent van die stad se bevolking.<ref name="2020Hispanic">{{cite web |title=P2: Hispanic or Latino |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=P2%3A%20HISPANIC%20OR%20LATINO,%20AND%20NOT%20HISPANIC%20OR%20LATINO%20BY%20RACE&g=0100000US%24160000_0400000US72%240500000&tid=DECENNIALPL2020.P2&hidePreview=true |website=2020 Census |publisher=United States Census Bureau |access-date=10 October 2021 |url-status=live}}</ref> Die middestad van Miami het een van die grootste konsentrasies van internasionale banke in die Verenigde State en is die tuiste van baie groot nasionale en internasionale maatskappye.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottbeyer/2015/05/07/welcome-to-brickell-miamis-wall-street-south/|title=Welcome To Brickell, Miami's "Wall Street South"|last=Beyer|first=Scott|website=Forbes|language=en|access-date=18 Junie 2019}}</ref> Die Gesondheidsdistrik is die tuiste van verskeie groot Universiteit van Miami-geaffilieerde hospitaal- en gesondheidsfasiliteite, insluitend Jackson Memorial Hospital, die land se grootste hospitaal met 1 547 beddens,<ref>[https://www.beckershospitalreview.com/100-of-the-largest-hospitals-and-health-systems-in-america-2021.html "100 of the largest hospitals and health systems in America,"] ''Becker's Hospital Review'', Julie 2010</ref> en die Leonard M. Miller School of Medicine, die Universiteit van Miami se akademiese mediese sentrum en onderrighospitaal, en ander wat betrokke is by gesondheidsverwante sorg en navorsing. PortMiami, die stad se seehawe, is die besigste vaarthawe in die wêreld in beide passasiersverkeer en vaartlyne, en verwys na homself as die "Cruise Capital of the World".<ref>{{Cite web|url=http://www.miamidade.gov/portmiami/library/2017-cruise-guide.pdf|title=PortMiami 2017 Cruise Guide|access-date=18 Augustus 2022|archive-date=28 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128061624/http://www.miamidade.gov/portmiami/library/2017-cruise-guide.pdf|url-status=dead}}</ref> Miami is ook 'n belangrike toerismekern vir internasionale besoekers, die tweede plek in die land na New York-stad.<ref>{{cite web|title=Miami Is The Second Most Popular Destination For International Visitors (And Growing Fast)|url=http://www.thenextmiami.com/miami-is-the-second-most-popular-destination-for-international-visitors-and-growing-fast/|publisher=TheNextMiami.com|access-date=5 November 2016}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Miami word soms die "poort na Latyns-Amerika" genoem vanweë die omvang van sy kommersiële en kulturele bande.<ref>{{Cite web|date=September 2017|title=Florida: Gateway to Latin America and the Caribbean|url=https://www.enterpriseflorida.com/wp-content/uploads/brief-florida-gateway-latin-america-caribbean.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707195916/https://www.enterpriseflorida.com/wp-content/uploads/brief-florida-gateway-latin-america-caribbean.pdf|archive-date=7 July 2021|access-date=29 November 2021}}</ref> Miami is in 1896 vernoem na die Miami-rivier, afgelei van die [[Tequesta]] woord ''Mayaimi'', die historiese naam van die Okeechobee-meer, wat ''soet water'' beteken. == Geskiedenis == Die Tequesta-stam het die Miami-gebied vir ongeveer 2 000 jaar bewoon voor kontak met Europeërs gemaak is. 'n Dorpie van honderde mense, wat dateer uit 500–600 v.C., was aan die monding van die Miami-rivier geleë. Daar word geglo dat die hele stam teen die middel van die 1700's na [[Kuba]] gemigreer het.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2014/02/04/us/florida-indian-village/index.html?hpt=hp_c3|title=Questions of preservation after ancient village found in downtown Miami|author=Smith, Matt|date=4 Februarie 2014|access-date=4 Februarie 2014|publisher=CNN}}</ref> In 1566 het admiraal Pedro Menéndez de Avilés, Florida se eerste goewerneur, die gebied vir Spanje opgeëis. 'n Spaanse sending is een jaar later gebou. Spanje en Brittanje het agtereenvolgens Florida regeer totdat Spanje dit in 1821 aan die Verenigde State afgestaan het. In 1836 het die VSA Fort Dallas op die oewer van die Miami-rivier gebou as deel van hul ontwikkeling van die Florida-gebied en hul poging om die Seminoles te onderdruk en te verwyder. As gevolg hiervan het die Miami-gebied 'n terrein geword van gevegte in die Tweede Seminole-oorlog. [[Lêer:Mouth of Miami River 20100211.jpg|duimnael|links|Die monding van die Miamirivier by Brickell Key, Februarie 2010]] Miami word beskou as die enigste groot stad in die Verenigde State wat deur 'n vrou gestig is. Julia Tuttle, 'n plaaslike sitruskweker en 'n ryk [[Cleveland, Ohio|Cleveland]]-boorling, was die oorspronklike eienaar van die grond waarop die stad gebou is.<ref>{{Cite web|url=https://parade.com/256292/claudiagryvatzcopquin/whats-the-one-major-american-city-founded-by-a-woman/|title=What's the One Major American City Founded by a Woman?|last=Copquin|first=Claudia Gryvatz|date=23 Januarie 2014|website=Parade|language=en|access-date=18 Junie 2019}}</ref> In die laat 19de eeu was die gebied bekend as "Biscayne Bay Country", en berigte het dit beskryf as 'n belowende wildernis en "een van die beste boupersele in Florida".<ref>{{cite news|title=The Day in St. Augustine&nbsp;— The Hack Line to Biscayne Bay|date=January 10, 1893|newspaper=The Florida Times-Union}}</ref><ref>{{cite news| title= A Trip to Biscayne Bay| work= The Tropical Sun| date= March 9, 1893}}</ref> Die Groot Vries van 1894–1895 het Miami se groei versnel, aangesien die oeste daar die enigste in Florida was wat oorleef het. Miami is op 28 Julie 1896 amptelik as 'n stad ingelyf, met 'n bevolking van net meer as 300.<ref>{{cite web|url=http://www.hmsf.org/history/south-florida-brief-history.htm |title=South Florida: A Brief History |author1=Williams, Linda K. |author2=George, Paul S. |publisher=Historical Museum of South Florida |access-date=August 24, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429002717/http://www.hmsf.org/history/south-florida-brief-history.htm |archive-date=April 29, 2010}}</ref> Afro-Amerikaanse arbeid het 'n deurslaggewende rol in Miami se vroeë ontwikkeling gespeel. Gedurende die vroeë 20ste eeu het migrante uit die Bahamas en Afro-Amerikaners 40 persent van die stad se bevolking uitgemaak. Ten spyte van hul rol in die stad se groei, was hul gemeenskap tot 'n klein ruimte beperk.<ref name="Concrete">{{Cite book|title = A World More Concrete: Real Estate and the Remaking of Jim Crow South Florida|last = Connolly|first = Nathan|publisher = University of Chicago Press|year = 2014|page= 25}}</ref> Nadat [[Fidel Castro]] ná die Rewolusie in 1959 in Kuba aan bewind gekom het, het baie ryk Kubane skuiling in Miami gesoek, wat die stad se bevolking verder vergroot het. Miami het in die 1980's en 1990's nuwe besighede en kulturele geriewe ontwikkel as deel van die Nuwe Suide. Rasse- en kulturele spanning het soms ontstaan, maar die stad het in die laaste helfte van die 20ste eeu ontwikkel as 'n belangrike internasionale, finansiële en kulturele sentrum. Dit is die tweede grootste Amerikaanse stad met 'n Spaanssprekende meerderheid (na [[El Paso]], [[Texas]]), en die grootste stad met 'n Kubaans-Amerikaanse pluraliteit.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/03/03/archives/wallace-pressing-the-abortion-issue.html|title=Wallace Pressing the Abortion Issue|first=Roy Reed Special to The New York|last=Times|newspaper=The New York Times|date=March 3, 1976}}</ref><ref name="autogenerated1">U.S. Census, 2010 (Ethnicity) and Census American Community Survey 2008 (language).</ref> == Geografie == [[Lêer:Downtown Miami Panorama from the Rusty Pelican photo Don Ramey Logan.jpg|duimnael|links|850px|Downtown Miami gesien vanaf Virginia Key, 2014]] [[Lêer:Downtown Miami, Miami, FL, USA - panoramio (15).jpg|duimnael|links|850px|Downtown Miami met Interstate 95 in die voorgrond, 2014]] [[Lêer:DowntownMiamiPanorama.jpg|duimnael|links|900px|Downtown Miami gesien vanaf PortMiami, 2009]] {{clear}} Miami en sy voorstede is geleë op 'n breë vlakte tussen die Everglades in die weste en Biscayne-baai in die ooste, wat strek vanaf Lake Okeechobee suidwaarts tot Floridabaai. Die hoogte van die gebied is gemiddeld ongeveer 1,8&nbsp;m (6 voet) bo seespieël in die meeste woonbuurte, veral naby die kus.<ref>{{cite web|url=http://images.jsc.nasa.gov/luceneweb/caption_direct.jsp?photoId=STS062-85-026 |title=Miami, Florida metropolitan area as seen from STS-62 |publisher=[[NASA]] |access-date=August 19, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201191110/http://images.jsc.nasa.gov/luceneweb/caption_direct.jsp?photoId=STS062-85-026 |archive-date=December 1, 2007}}</ref> Die hoogste punte word gevind langs die Miami Rock Ridge, wat onder die grootste deel van die oostelike Miami-metro lê. Die grootste deel van die stad is aan die kus van Biscaynebaai, wat 'n paar honderd natuurlike en kunsmatige versperring-eilande bevat, waarvan die grootste Miami Beach en South Beach bevat. Die [[Golfstroom]], 'n warm [[seestroom]], loop noordwaarts net 24&nbsp;km van die kus af, sodat die stad se klimaat die hele jaar warm en gematig bly. === Geologie === Onder die vlakte lê die Biscayne-akwifeer, 'n natuurlike ondergrondse bron van vars water wat strek vanaf die suide van Palm Beach County tot in Floridabaai. Dit kom die naaste aan die landoppervlak rondom die stede Miami Springs en Hialeah.<ref>{{cite web|url=http://capp.water.usgs.gov/gwa/ch_g/G-text4.html|title=USGS Ground Water Atlas of the United States|publisher=United States Geological Survey|access-date=February 19, 2006|archive-date=16 Junie 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616200409/http://capp.water.usgs.gov/gwa/ch_g/G-text4.html|url-status=dead}}</ref> Die grootste deel van die Miami-metropolitaanse gebied kry sy drinkwater van die Biscayne-akwifer. As gevolg van die akwifeer is dit nie moontlik om meer as 5 tot 6 meter te grawe sonder om water te tref nie, wat ondergrondse konstruksie belemmer, alhoewel sommige ondergrondse parkeergarages bestaan. Om hierdie rede is die [[moltrein|massavervoerstelsels]] in en om Miami verhewe of op straatvlak.<ref name="geology">{{cite web|title=Miami Geology|url=http://www.miami-americabeach.com/about_us/Miami_Geology.html|website=miami-americabeach.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314102309/http://www.miami-americabeach.com/about_us/Miami_Geology.html|archive-date=March 14, 2017|access-date=April 3, 2019}}</ref> Die meeste van die westekant van die stad grens aan die Everglades, 'n tropiese moerasland wat die grootste deel van die suidelike gedeelte van Florida dek. Amerikaanse krokodille wat in die vleie woon, het dit in Miami-gemeenskappe en op groot snelweë gewaag.<ref name="geology" /> === Klimaat === Miami het 'n tropiese moessonklimaat ([[Köppen-klimaatklassifikasie]] Am)<ref name="Miami, Florida">{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=20227&cityname=Miami%2C+Florida%2C+United+States+of+America&units= |title=Weather: Miami, Florida |work=Weatherbase |access-date=30 Maart 2015 |archive-date=27 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627112410/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=20227&cityname=Miami%2C+Florida%2C+United+States+of+America&units= |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf |title=World Map of Köppen−Geiger Climate Classification}}</ref> met warm en nat somers en warm en droë winters. Die stad se seevlakhoogte, kusligging, posisie net bokant die [[Kreefskeerkring]] en nabyheid aan die [[Golfstroom]] vorm sy klimaat. Die [[tropiese sikloon|orkaanseisoen]] strek amptelik van 1 Junie tot 30 November, hoewel orkane buite daardie datums kan ontwikkel. Die mees waarskynlike tyd vir Miami om getref te word, is tydens die hoogtepunt van die Kaap Verde-seisoen, wat middel Augustus tot einde September is.<ref>{{cite web |url=http://www.weather.com/newscenter/specialreports/hurricanes/vulnerablecities/miami.html |publisher=The Weather Channel |title=Vulnerable cities: Miami, Florida |access-date=February 19, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427194724/http://www.weather.com/newscenter/specialreports/hurricanes/vulnerablecities/miami.html |archive-date=April 27, 2006}}</ref> Alhoewel tornado's ongewoon in die gebied is, het een in 1925 en nog een in 1997 toegeslaan. Ongeveer 40% van huise in Miami is op vloedvlaktes gebou en word as vloedrisiko-sones beskou.<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/united-states/21728964-one-12-americans-now-lives-home-some-risk-flooding-irma-spared-america|title=Irma spared America, but still had a big effect on it|newspaper=The Economist|access-date=26 September 2017|language=en}}</ref> Miami is een van die groot kusstede in die Verenigde State wat die meeste deur [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]] geraak word.<ref>{{Cite web|last=Cusick |first=Daniel |title=Miami Is the "Most Vulnerable" Coastal City Worldwide|url=https://www.scientificamerican.com/article/miami-is-the-most-vulnerable-coastal-city-worldwide/|access-date=November 14, 2020|website=Scientific American|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Florida Climate Outlook: Assessing Physical and Economic Impacts through 2040|url=https://www.rff.org/publications/reports/florida-climate-outlook/|access-date=14 November 2020|website=Resources for the Future|language=en-US}}</ref> Wêreldwyd is dit ook een van die stede wat die meeste gevaar loop, volgens 'n 2020-verslag deur ''Resources for the Future''.<ref>{{Cite web |last=Cusick |first=Daniel |title=Miami Is the "Most Vulnerable" Coastal City Worldwide |url=https://www.scientificamerican.com/article/miami-is-the-most-vulnerable-coastal-city-worldwide/ |access-date=2022-04-22 |website=Scientific American |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Florida Climate Outlook: Assessing Physical and Economic Impacts through 2040 |url=https://media.rff.org/documents/Florida_Climate_Outlook.pdf |access-date=2022-04-22 |website=Resources for the Future |language=en-US}}</ref> Wêreldwye [[seevlakstyging]], wat in Miami na verwagting 53 tot 100 cm teen 2070 sal wees, sal lei tot 'n toename in stormskade, meer intense oorstromings, en sal ook die stad se watervoorsiening bedreig.<ref>{{Cite web|title=Unified Sea Level Rise Projection Southeast Florida|url=https://southeastfloridaclimatecompact.org/wp-content/uploads/2020/04/Sea-Level-Rise-Projection-Guidance-Report_FINAL_02212020.pdf|access-date=February 11, 2022|website=www.southeastfloridaclimatecompact.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Miami-Dade County – Environment – Impact on South Florida|url=http://www.miamidade.gov/environment/climate-change-impact.asp|access-date=November 14, 2020|website=www.miamidade.gov}}</ref><ref>{{Cite news|last=Luscombe|first=Richard|date=April 21, 2020|title=Will Florida be lost forever to the climate crisis?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/21/florida-climate-crisis-sea-level-habitat-loss|access-date=November 14, 2020|issn=0261-3077}}</ref> Ander potensiële impakte van klimaatsverandering sluit in hoër orkaanwindsnelhede en hewige donderstorms, wat hael of tornado's kan veroorsaak.<ref name=":1" /> Sommige beskermingspogings is in plek, insluitend voedende strande en die byvoeging van beskermende versperrings, die verhoging van geboue en paaie wat kwesbaar is, en die herstel van natuurlike habitatte soos vleilande.<ref name=":1" /> Miami Beach het $500 miljoen belê om paaie, geboue en waterstelsels te beskerm. Eiendomspryse in Miami weerspieël reeds die styging in pryse vir vaste eiendom op 'n hoër hoogte binne die stad in vergelyking met vaste eiendom op 'n laer hoogte.<ref>{{Cite web|last=Olick|first=Diana|date=August 29, 2018|title=Rising Risks: 'Climate gentrification' is changing Miami real estate values – for better and worse|url=https://www.cnbc.com/2018/08/29/climate-gentrification-is-changing-miami-real-estate-values.html|access-date=14 November 2020|website=CNBC|language=en}}</ref> == Demografie == [[Lêer:Miamimanhattanizationdowntown.jpg|duimnael|upright=1.1|Teen 2006 het die hoë konstruksie in Miami die gewilde mening oor "Miami se Manhattanization" geïnspireer.]] Die binnestad is die tuiste van minder as een dertiende van die bevolking van Suid-Florida. Miami is die 44ste meesbevolkte stad in die Verenigde State. Die Miami-metropolitaanse gebied, wat die graafskappe Miami-Dade, Broward en Palm Beach insluit, het 'n bevolking van 6,1 miljoen mense, die agtste meeste in die Verenigde State.<ref name="2009 Pop. Est.">{{cite web|url=http://emiami.condos/CBSA-EST2009-01.xlsx|title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009|work=2009 Population Estimates|publisher=United States Census Bureau, Population Division|date=March 19, 2010|access-date=September 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016090520/http://emiami.condos/CBSA-EST2009-01.xlsx|archive-date=October 16, 2015|url-status=dead}}</ref> In 1960 het Hispane ongeveer 5% van die bevolking van Miami-Dade County uitgemaak. Tussen 1960 en 2000 was 90% van die bevolkingsgroei in die land uit Hispane bestaan, wat die Spaanse gedeelte van die bevolking teen 2000 tot meer as 57% verhoog het.<ref>{{cite web |date=September 2003 |title=Demographic Profile: Miami–Dade County, Florida 1960–2000 |url=http://www.miamidade.gov/planzone/Library/Census/demographic_profile.pdf |publisher=Miami–Dade County Department of Planning and Zoning |location=Miami, Florida |page=iii (p. 5 of PDF) |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320082430/http://www.miamidade.gov/planzone/Library/Census/demographic_profile.pdf| archive-date=March 20, 2012 |access-date=January 19, 2020}}</ref> In 1970 het die Sensusburo gerapporteer dat Miami se bevolking 45% Spaans, 32,9% nie-Spaans wit en 22,7% swart was.<ref>{{cite web|title=Florida – Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990 |publisher=U.S. Census Bureau |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html |access-date=April 21, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html |archive-date=August 12, 2012}}</ref> Miami se plofbare bevolkingsgroei is aangedryf deur interne migrasie uit ander dele van die land, hoofsaaklik tot in die 1980's, sowel as deur immigrasie, hoofsaaklik van die 1960's tot die 1990's. Immigrasie na Miami gaan steeds voort en Miami se groei vandag word grootliks toegeskryf aan sy vinnige verstedeliking en hoë konstruksie, wat die bevolkingsdigthede van die middestad vergroot het, soos in Downtown, Brickell en Edgewater. Miami word meer as 'n multikulturele mosaïek beskou as 'n smeltkroes, met inwoners wat steeds hul [[kultuur|kulturele kenmerke]] behou. Die algehele kultuur van Miami word sterk beïnvloed deur sy groot bevolking van Hispane uit die Karibiese Eilande en Suid-Amerika en swart mense hoofsaaklik van die Karibiese eilande.<ref>[http://www.miamidadematters.org/demographicdata 2020 Demographics]. Miami Matters. Besoek 23 Junie 2020</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Brickell1.JPG|duimnael|upright=1.1|Downtown Miami is 'n sentrale nasionale spilpunt vir finansies, handel en internasionale besigheid. Brickelllaan in die middestad van Miami het die grootste konsentrasie internasionale banke in die land.]] [[Lêer:Brickell Avenue 20100203.jpg|duimnael|upright=1.1|Brickelllaan in die middestad van Miami se Brickell Finansiële Distrik, Februarie 2010.]] Miami is 'n belangrike sentrum van handel en finansies en spog met 'n sterk internasionale sakegemeenskap. Volgens die 2020-ranglys van wêreldstede wat deur die ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC) onderneem is, gebaseer op die vlak van teenwoordigheid van globale korporatiewe diensorganisasies, word Miami as 'n Beta +-vlak wêreldstad beskou, saam met [[Atlanta]], [[Dallas]] en [[Houston]]. Volgens die Amerikaanse sensus tussen die jare 2015–2019 het Miami egter 'n gebrek ondervind aan eienaarbehuising, rekenaar- en internetgebruik, onderwys met betrekking tot baccalaureusgraad of hoër, gemiddelde huishoudelike inkomste, per capita-inkomste, terwyl dit 'n hoër persentasie persone in armoede het.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html|title=GaWC – The World According to GaWC 2018|website=www.lboro.ac.uk|access-date=June 18, 2019|archive-date=24 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=US Census 2015–2019|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/houstoncitytexas,atlantacitygeorgia,dallascitytexas,miamicityflorida/PST045219}}</ref> Miami het 'n bruto metropolitaanse produk van $257 miljard, 11de in die Verenigde State en 20ste wêreldwyd in GMP.<ref>{{cite web|title=Which are the largest city economies in the world and how might this change by 2025?|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID%3D1562 |website=[[PricewaterhouseCoopers]] UK|access-date=2009-11-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531000745/http://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562 |archive-date=May 31, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Gross Metropolitan Product|url=http://greyhill.com/gross-metropolitan-product|publisher=Greyhill Advisors|access-date=September 29, 2011}}</ref> Gedurende die middel-2000's het die stad sy grootste eiendomsoplewing sedert die Florida-grondoplewing van die 1920's beleef, en die stad het meer as honderd goedgekeurde hoë konstruksieprojekte gehad. Slegs 50 is uiteindelik gebou.<ref>[http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101321&bt=2&ht=3&sro=1 Miami: High rise buildings–All]. Emporis. Besoek 25 Augustus 2007.</ref> Snelle hoë konstruksie het gelei tot vinnige bevolkingsgroei in die binneste woonbuurte van Miami, met Downtown, Brickell en Edgewater wat die vinnigsgroeiende gebiede van die stad geword het. Die stad het tans die sewe hoogste (sowel as vyftien van die top twintig) wolkekrabbers in die staat Florida, met die hoogste die 265 meter- Panoramatoring.<ref name=emporis>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101321&bt=9&ht=2&sro=1|title=Miami:High rise buildings–Completed|publisher=Emporis|access-date=August 19, 2007}}</ref> As gevolg van sy sterkte in internasionale besigheid, finansies en handel, het die stad een van die grootste konsentrasie internasionale banke in die land, hoofsaaklik langs Brickelllaan in Brickell, Miami se finansiële distrik. Miami was die gasheerstad van die 2003 Free Trade Area of the Americas- onderhandelinge. Miami is die tuiste van die Nasionale Orkaansentrum en die hoofkwartier van die Verenigde State se suidelike bevel, verantwoordelik vir militêre operasies in Sentraal- en Suid-Amerika. Miami is ook 'n industriële sentrum, veral vir klipgroewe en pakhuise. Hierdie nywerhede is grootliks gesentreer op die westekant van die stad naby Doral en Hialeah. Volgens die Amerikaanse Sensusburo in 2012 het Miami die vierde hoogste persentasie gesinsinkomste onder die federale armoedelyn uit alle groot stede in die Verenigde State gehad, na onderskeidelik [[Detroit|Detroit, Michigan]], [[Cleveland, Ohio]] en [[Cincinnati, Ohio]]. Miami is ook een van die min stede in die VSA waar die plaaslike regering insolvent gegaan het, in 2001. <ref>{{citation|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930034506/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html|url-status=dead|archive-date=September 30, 2007|title=Gloom over Miami|last=Cohen|first=Adam|date=June 24, 2001|magazine=Time magazine|access-date=September 2, 2007|archivedate=28 Februarie 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100228053601/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html}}</ref> Aan die ander kant het Miami toekennings vir sy omgewingsbeleid gewen: in 2008 is dit volgens Forbes as "Amerika se skoonste stad" geklassifiseer vir sy goeie luggehalte, groot groen ruimtes, skoon drinkwater, skoon strate en herwinningsprogramme oor die hele stad.<ref name="Van Riper">{{cite news|url=https://www.forbes.com/business/2008/03/17/miami-seattle-orlando-biz-logistics-cx_tvr_0317cleanest.html|title=America's cleanest cities|last=Van Riper|first=Tom|date=March 17, 2008|work=[[Forbes]]|access-date=February 23, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529143525/http://www.forbes.com/2008/03/17/miami-seattle-orlando-biz-logistics-cx_tvr_0317cleanest.html|archive-date=May 29, 2010}}</ref> == Kultuur == Miami geniet 'n lewendige kultuur wat beïnvloed word deur 'n diverse bevolking van regoor die wêreld. Miami staan bekend as die "Magic City" omdat dit oënskynlik oornag opgeduik het as gevolg van sy jong ouderdom, massiewe groei en sy estetika van neon art deco. Die stad self is berug vir sy dwelmoorlog in die vroeë 1980's. Dit word ook die "hoofstad van Latyns-Amerika" genoem vanweë die groot bevolking van Spaanssprekendes.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36281648|title=How Miami became the capital of affluent Latin America|last=Fajardo|first=Luis|date=May 16, 2016|website=[[BBC News]]|access-date=May 16, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2014/07/20/us/20miami.html|title=Influx of South Americans Drives Miami's Reinvention|last=Alvarez|first=Lizette|date=July 19, 2014|website=[[The New York Times]]|access-date=July 19, 2014}}</ref> === Vermaak en uitvoerende kunste === [[Lêer:Knightconcerthall.jpg|duimnael|upright=1.1|Adrienne Arsht Sentrum vir die Uitvoerende Kunste, die tweede grootste sentrum vir uitvoerende kunste in die Verenigde State.]] Benewens jaarlikse feeste soos die Calle Ocho-fees, is Miami die tuiste van baie vermaaklikheidsplekke, teaters, museums, parke en sentrums vir uitvoerende kunste. Die nuutste toevoeging tot die Miami-kunstetoneel is die Adrienne Arsht-sentrum vir die uitvoerende kunste, die tuiste van die Florida Grand Opera en die tweede grootste sentrum vir uitvoerende kunste in die Verenigde State na Lincoln-sentrum in New York.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/02/04/arts/music/04tomm.html|title=Carnival Center for the Performing Arts – Miami – Music|last=Tommasini|first=Anthony|date=4 Februarie 2007|work=The New York Times|access-date=29 Mei 2018|language=en|issn=0362-4331}}</ref> Die sentrum lok baie grootskaalse operas, ballette, konserte en musiekblyspele van regoor die wêreld. Ander uitvoerende kunste-lokale in Miami sluit die Olympia-teater, Wertheim Performing Arts Centre, die Fair Expo-sentrum, die Tower-teater en die Bayfront Park-amfiteater in. Nog 'n gevierde gebeurtenis is die Miami Internanionale Filmfees, wat elke jaar vir 10 dae rondom die eerste week van Maart plaasvind, waartydens onafhanklike internasionale en Amerikaanse [[rolprent]]e regoor die stad vertoon word. Miami het meer as 'n halfdosyn onafhanklike filmteaters.<ref>{{Cite web|url=https://miamifilmfestival.com/|title=Miami International Film Festival|website=Miami Film Festival|language=en-US|access-date=20 Junie 2019}}</ref> Miami lok 'n groot aantal musikante, sangers, akteurs, dansers en orkesspelers. Die stad het talle orkeste, simfonieë en konservatoriums vir uitvoerende kuns. Dit sluit in die ''Florida Grand Opera, FIU School of Music, Frost School of Music'' en die ''New World School of the Arts''. Miami is ook 'n groot modesentrum, die tuiste van modelle en van die topmodelagentskappe ter wêreld. Die stad is gasheer vir baie modevertonings en -geleenthede, insluitend die jaarlikse Miami Modeweek en die Mercedes-Benz Modeweek Miami, wat in die Wynwood Kunsdistrik gehou word.<ref>{{cite web|url=http://www.miamifashionweek.com/new_admin/html/Overview.html|title=Miami Fashion Week|publisher=Miami Fashion Week|access-date=20 April 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511195801/http://www.miamifashionweek.com/new_admin/html/Overview.html|archive-date=11 Mei 2008}}</ref> === Museums en visuele kuns === Sommige van die museums in Miami sluit in die Frost Kunsmuseum, Frost Museum of Science, HistoryMiami, Institute of Contemporary Art, Miami Kindermuseum, Pérez Kunsmuseum, Lowe Kunsmuseum, en die Vizcaya Museum and Gardens, 'n Nasionale Historiese Landmerk geleë op 'n 28-akker vroeë 20ste-eeuse landgoed in Coconut Grove. === Kookkuns === Die kookkuns van Miami is 'n weerspieëling van sy diverse bevolking, met 'n groot invloed van die Karibiese en Latyns-Amerikaanse kookkuns. Deur die twee met Amerikaanse kookkuns te kombineer, het dit 'n unieke Suid-Florida -kookstyl geskep wat bekend staan as Floribbean-kombuis. Dit is wyd beskikbaar in Miami en Suid-Florida en word in restaurantkettings soos Pollo Tropical gevind. Kubaanse immigrante in die 1960's het die Kubaanse toebroodjie en medianoche, Kubaanse espresso, Bistec de Palomilla en croquetas gebring, wat almal in gewildheid toegeneem het onder alle inwoners van Miami en simbole geword van die stad se gevarieerde kosse. Vandag is dit deel van die plaaslike kultuur en kan hulle oral in die stad by vensterkafees gevind word, veral buite supermarkte en restaurante.<ref>[http://whatscookingamerica.net/History/Sandwiches/CubanSandwich.htm Cuban Sandwich, History of Cuban Sandwich, History of Cubano Sandwich]. Whatscookingamerica.net. Besoek op 8 Oktober 2012.</ref><ref>[http://www.frommers.com/destinations/miami/0017024034.html Local Cuisine in Miami at Frommer's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004143352/http://www.frommers.com/destinations/miami/0017024034.html |date= 4 Oktober 2012 }}. Frommers.com. Besoek op 8 Oktober 2012.</ref> Sommige van hierdie plekke, soos die Versailles-restaurant in Little Havana, is landmerk-eetplekke van Miami. Geleë aan die Atlantiese Oseaan, en met 'n lang geskiedenis as 'n hawe, is Miami ook bekend vir sy seekos, met baie seekosrestaurante langs die Miami-rivier en in en om Biscaynebaai.<ref>{{cite news |url=http://www.miaminewtimes.com/restaurants/search/cuisine:Seafood/ |title=Miami Cuisine: Seafood Restaurants Guide – Miami Dining Guide |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720222320/https://www.miaminewtimes.com/restaurants/search/cuisine%3ASeafood/ |archive-date=20 Julie 2012 |newspaper=Miami New Times |access-date= 8 Oktober 2012}}</ref> Die stad is ook die hoofkwartier van restaurantkettings soos [[Burger King]] en Benihana. == Onderwys == === Kolleges en universiteite === [[Lêer:Florida International University Parkview Housing.jpg|duimnael|upright=1.1|Florida Internasionale Universiteit, met sy hoofkampus in die nabygeleë Universiteitspark, is die grootste universiteit in Suid-Florida en die vierde grootste universiteit deur inskrywing in die Verenigde State. Dit is ook een van Florida se primêre navorsingsuniversiteite]] [[Lêer:University of Miami Otto G. Richter Library.jpg|duimnael|upright=1.1|Die Universiteit van Miami in die nabygeleë Coral Gables, wat in 1925 gestig is, is Florida se top-private instelling vir hoër onderwys.]] Miami-Dade County het meer as 200,000 studente wat by plaaslike kolleges en universiteite ingeskryf is, wat dit sewende in die land plaas in per capita universiteitsinskrywing. In 2010 het die stad se vier grootste kolleges en universiteite, Miami Dade College, Florida International University, University of Miami en Barry University, 28 000 studente gegradueer.<ref>{{cite web|url=http://www.miamiherald.com/2012/04/02/2728287/jobs-education-and-miami-dades.html |archive-url=https://archive.today/20120908025159/http://www.miamiherald.com/2012/04/02/2728287/jobs-education-and-miami-dades.html |url-status=dead |archive-date=September 8, 2012 |title=Jobs, education and Miami-Dades future |work=The Miami Herald |access-date=April 3, 2012}}</ref> Miami is ook die tuiste van winsgewende en nie-winsgewende organisasies wat 'n reeks professionele opleiding en ander verwante opvoedkundige programme bied. Per Scholas is byvoorbeeld 'n nie-winsgewende organisasie wat gratis professionele sertifiseringsopleiding bied wat daarop gemik is om CompTIA A+ en Network+ sertifiseringseksamens suksesvol te slaag as 'n roete om werk te kry en loopbane te bou.<ref>{{cite news|title = Helping Veterans Find Civilian Jobs|url =https://www.nytimes.com/2010/11/11/giving/11VETS.html |work=The New York Times|first=Elizabeth|last=Olson|date = November 10, 2010}}</ref> <ref>{{cite web|title=Training Workers for Good Jobs|url=http://www.perscholas.org/articles/News%20NYT.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820024613/http://perscholas.org/articles/News%20NYT.pdf|url-status=dead|archive-date=August 20, 2008}}</ref><ref>{{cite web|title=Building a Career Path Where There Was Just a Dead End|url=http://www.perscholas.org/articles/Building-a-Career-Path.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720181355/http://www.perscholas.org/articles/Building-a-Career-Path.pdf|url-status=dead|archive-date=July 20, 2008}}</ref> Kolleges en universiteite in en om Miami: # [[Barry University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.barry.edu/en/about-barry|title=Why Barry? – Barry University|access-date=February 27, 2022}}</ref> # [[Broward College]] (publiek)<ref>{{Cite web|url=https://www.broward.edu/|title=Broward College Homepage|website=Broward.edu|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Carlos Albizu University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.albizu.edu/miami/|title=Miami Campus – Carlos Albizu University|website=albizu.edu|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Florida Atlantic University]] (publiek)<ref>{{Cite web|url=https://www.fau.edu/about/locations/|title=FAU Campuses|website=[[Florida Atlantic University]]|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Florida International University]] (publiek)<ref>{{Cite web|url=https://www.fiu.edu/|title=Florida International University official website|website=fiu.edu|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Florida Memorial University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.fmuniv.edu/|title=Florida Memorial University webpage|website=fmuniv.edu|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Keiser University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.keiseruniversity.edu/why-keiser/|title=Why Keiser?|publisher=[[Keiser University]]|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Manchester Business School]] (satellietligging, VK-publiek)<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/10270256|title=Manchester Business School opens Miami base|date=8 June 2010|website=[[BBC News]]|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Miami Culinary Institute]] (publiek)<ref>{{Cite web|url=https://www.mdc.edu/culinary/|title=Miami Dade College: Miami Culinary Institute|website=mdc.com|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Miami Dade College]] (publiek)<ref>{{Cite web|url=https://www.mdc.edu/|title=About MDC|website=[[Miami Dade College]]|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Miami International University of Art & Design]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.artinstitutes.edu/miami|title=Miami International University of Art & Design – The Art Institutes|website=artinstitutes.edu|access-date=July 31, 2022|archive-date=19 Augustus 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819211324/https://www.artinstitutes.edu/miami|url-status=dead}}</ref> # [[Nova Southeastern University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.nova.edu/|title=Nova Southeastern University Homepage|website=nova.edu|access-date=July 31, 2022}}</ref> # [[Palm Beach State College]] (publiek) # [[St. Thomas University (Florida)|St. Thomas University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.stu.edu/about-stu/|title=About St. Thomas University|access-date=February 27, 2022}}</ref> # [[Southeastern College]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.edu/about/|title=History and Mission of Southeastern College|access-date=February 27, 2022}}</ref> # [[Talmudic University]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://talmudicu.edu/about/|title=About the Yeshiva|access-date=February 27, 2022}}</ref> # [[University of Miami]] (privaat)<ref>{{Cite web|url=https://welcome.miami.edu/about-um/index.html|title=About UM – University of Miami|website=miami.edu|access-date=February 26, 2022}}</ref> == Media == Miami het een van die grootste televisiemarkte in die land en die tweede grootste in die staat Florida na Tampabaai. Miami het verskeie groot koerante, die belangrikste en grootste koerant is ''The Miami Herald''. ''El Nuevo Herald'' is die belangrikste en grootste Spaanstalige koerant. Die Miami Herald en El Nuevo Herald is Miami en Suid-Florida se belangrikste en grootste koerante. Die koerante het hul jarelange tuiste in die middestad van Miami in 2013 verlaat. Die koerante het nou hul hoofkwartier by die voormalige tuiste van die Amerikaanse suidelike bevel in Doral.<ref>{{cite web|url=http://miami.cbslocal.com/2013/05/16/its-moving-day-for-miami-herald-staff-reporters/ | publisher=CBSMiami |title=It's Moving Day for Miami Herald Staff, Reporters | date=May 16, 2013 | access-date=July 28, 2013}}</ref> Ander groot koerante sluit in ''Miami Today'', met sy hoofkwartier in Brickell, ''Miami New Times'', hoofkwartier in Midtown, ''Miami Sun Post, South Florida Business Journal, Miami Times'', en ''Biscayne Boulevard Times''. 'n Bykomende Spaanstalige koerant, ''Diario Las Americas'', bedien ook Miami. Die ''Miami Herald'' is Miami se primêre koerant met meer as 'n miljoen lesers en het sy hoofkwartier in Downtown in Herald Plaza. Verskeie ander studentekoerante van die plaaslike universiteite, soos die oudste, die Universiteit van Miami se The Miami Hurricane, Florida International University se The Beacon, Miami-Dade College se The Metropolis, Barry University se The Buccaneer, onder andere . Baie woonbuurte en naburige gebiede het ook hul eie plaaslike koerante soos die Aventura News, Coral Gables Tribune, Biscayne Bay Tribune en die Palmetto Bay News. 'n Aantal tydskrifteword in die groter Miami-gebied versprei, insluitend Miami Monthly, Suidoos-Florida se enigste stad/streek; Ocean Drive, 'n brandpunt sosiale toneel- glansblad; en South Florida Business Leader. == Sport == [[Lêer:200127-H-PX819-0092.jpg|regs|duimnael|upright=1.1|Hard Rock Stadium is die tuisveld vir die Miami Dolphins van die National Football League, die Miami Hurricanes-sokkerspan van die Universiteit van Miami, en College Football Playoff se Orange Bowl- wedstryd wat jaarliks in Januarie gehou word]] [[Lêer:Miami Jai Alai fronton.jpg|duimnael|upright=1.1|Casino Miami, bekend as "The Yankee Stadium of Jai Alai"]] Miami se vernaamste vyf sportspanne is Inter Miami CF in Major League Soccer (MLS),<ref>{{Cite web|url=https://www.intermiamicf.com/club/about|title=About the Club |website=Inter Miami CF|access-date=February 27, 2022}}</ref> die Miami Dolphins in die National Football League (NFL),<ref>{{Cite web|url=https://www.miamidolphins.com/|title=The Official website of the Miami Dolphins|website=Miami Dolphins|access-date=July 31, 2022}}</ref> die Miami Heat van die National Basketball Association (NBA),<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/heat/team/history|title=Miami Heat History|website=HEAT.com|access-date=February 26, 2022}}</ref> die Miami Marlins van Major League Baseball (MLB),<ref>{{Cite web|url=https://www.mlb.com/marlins/history/timeline-1980s|title=Miami Marlins Franchise Timeline|website=Marlins.com|access-date=February 26, 2022}}</ref> en die Florida Panthers van die National Hockey League (NHL).<ref>{{Cite web|url=https://www.nhl.com/panthers|title=Official website of the Florida Panthers|website=NHL.com|publisher=National Hockey League|access-date=February 27, 2022}}</ref> Die Miami Ope, 'n jaarlikse tennistoernooi, is voorheen in Key Biscayne gehou voordat dit na Hard Rock-stadion verskuif is het nadat die toernooi in 2019 deur die Miami Dolphins-eienaar Stephen Ross gekoop is. Die stad is die tuiste van talle marinas, Jai Alai-venues en gholfbane. Die stad se strate het in die verlede professionele motorrenne aangebied, veral die oopwiel Grand Prix van Miami, die sportmotor Grand Prix van Miami, en die [[Formule Een]] [[Miami Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.miami-grand-prix-to-join-f1-calendar-in-2022.44Dqc0CfhQzb7bb7MIjkqX.html|title=Miami Grand Prix to join F1 calendar in 2022, with exciting new circuit planned|date=April 18, 2021|website=Formula1.com|access-date=March 9, 2022}}</ref> Die Homestead-Miami Speedway-ovaal bied NASCAR-renne aan.<ref>{{Cite web|url=https://www.homesteadmiamispeedway.com/track-history/|title=Track History and Records|website=homestead Miami speedway.com|access-date=March 9, 2022}}</ref> Die Heat en die Marlins speel binne Miami se stadsgrense, onderskeidelik by die FTX Arena in Downtown en LoanDepot Park in Little Havana. Marlins Park is gebou op die terrein van die ou Miami Orange Bowl-stadion. Die Miami Dolphins speel by Hard Rock Stadium in die voorstedelike Miami Gardens, terwyl die Florida Panthers in die nabygeleë Sunrise by die FLA Live Arena speel. Inter Miami CF speel by die DRV PNK-stadion in die nabygeleë [[Fort Lauderdale]], tydelik totdat 'n stadion in Miami gebou word. Miami is ook die tuiste van vele universiteitsportspanne. Die twee grootstes is die Universiteit van Miami Hurricanes, wie se sokkerspan in die Hard Rock-stadion speel en Florida International University Panthers, wie se sokkerspan by die Ricardo Silva-stadion speel. == Toerisme == Toerisme is een van Miami se grootste private sektor- nywerhede, wat verantwoordelik is vir meer as 144 800 werksgeleenthede in Miami-Dade County.<ref>{{cite web|url=https://www.globest.com/2018/05/02/greater-miami-tourism-industry-setting-records/?slreturn=20180904191824|title=Greater Miami Tourism Industry Setting Records|last=Jordan|first=John|website=globest.com|publisher=GlobeSt|date = May 2, 2018|access-date=April 1, 2019}}</ref> Die stad se gereelde uitbeelding in musiek, film en populêre kultuur het die stad en sy landmerke wêreldwyd herkenbaar gemaak. In 2016 het dit die tweede hoogste aantal buitelandse toeriste van enige stad in die Verenigde State gelok, na New York City, en is onder die top 20 stede wêreldwyd volgens internasionale besoekersbesteding. Meer as 15.9 miljoen besoekers het in 2017 in Miami aangekom en $26,1 miljard tot die ekonomie bygedra.<ref>{{cite news|url = https://www.miamiherald.com/latest-news/article210209129.html|publisher = Miami Herald|title = Despite Irma, Miami tourism grew in 2017. Will Asia flights make 2018 even better?|last = Herrera|first = Chabeli|website=miamiherald.com|date = May 1, 2018|access-date=April 1, 2019}}</ref> Met 'n groot hotelinfrastruktuur en die nuut opgeknapte Miami Beach Convention Centre, is Miami 'n gewilde bestemming vir jaarlikse konferensies. == Vervoer == Miami Internasionale Lughawe (MIA) en PortMiami is van die land se besigste toegangshawens, veral vir vrag uit Suid-Amerika en die Karibiese Eilande. PortMiami is die wêreld se besigste vaarthawe, en MIA is die besigste lughawe in Florida en die grootste poort tussen die Verenigde State en Latyns-Amerika.<ref>{{cite news|title=New figures show PortMiami retained No. 1 cruise port ranking|url=http://www.bizjournals.com/southflorida/news/2012/12/24/portmiami-drops-behind-port-canaveral.html|work=Business Journal|access-date=March 31, 2013}}</ref> Miami is die tuiste van een van die grootste hawens in die Verenigde State, die PortMiami. Dit is die grootste vaarthawe ter wêreld, en word dikwels die "Cruise Capital of the World" en die "Cargo Gateway of the Americas" genoem.<ref name=miamiport>{{cite web|url=http://www.miamidade.gov/portmiami/|title=Port of Miami|work=Miami-Dade County|access-date=October 28, 2008}}</ref> Dit het vir meer as 'n dekade sy status as die nommer een vaar-/passasiershawe in die wêreld behou, en akkommodeer die grootste vaartuie en die groot vaartfirmas. In 2017 het die hawe 5 340 559 passasiers bedien.<ref name="portreport">{{cite web|url = http://www.miamidade.gov/portmiami/library/brochures/2017-statistics-brochure.pdf|title = 2017–18 Port Report|publisher = PortMiami|access-date = 18 Augustus 2022|archive-date = 5 Oktober 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20181005071916/http://www.miamidade.gov/portmiami/library/brochures/2017-statistics-brochure.pdf|url-status = dead}}</ref> Boonop is die hawe een van die land se besigste vraghawens en het 9 162 340 ton vrag in 2017 ingevoer.<ref name="portreport" /> Onder Noord-Amerikaanse hawens is dit tweede na New Orleans se hawe van Suid-Louisiana in vragtonnemaat wat uit Latyns-Amerika ingevoer word. Die hawe beslaan 2 vk km en het sewe passasiersterminale. China is die hawe se nommer een invoerland en nommer een uitvoerland. Miami het die wêreld se grootste aantal hoofkwartiere van vaartmaatskappye, die tuiste van Carnival Cruise Line, Celebrity Cruises, Norwegian Cruise Line, Oceania Cruises en Royal Caribbean International. In 2014 is die Port of Miami-tonnel geopen, wat die MacArthur Causeway met PortMiami verbind.<ref>{{cite news|last1=Cordle|first1=Ina Paiva|title=The new PortMiami tunnel's opening is delayed until mid-June|url=http://www.miamiherald.com/2014/05/28/4143644/the-new-portmiami-tunnels-opening.html|access-date=June 6, 2014|newspaper=The Miami Herald|date=May 28, 2014}}</ref> == Sien ook == * [[Bermudadriehoek]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Miami, Florida}} * {{en}} [http://www.miamigov.com/ Miami se amptelike webwerf] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Florida]] o9su6126kbtlghl2nkrhzd9vs6cs0jo 0 36815 2908829 2900046 2026-06-02T13:53:17Z Jcb 223 2908829 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas siekte |naam = Aarverkalking |beeld = Atherosclerosis diagram.png |beeldgrootte = 260px |onderskrif = Gesonde are (bo) en verkalkte are |DiseasesDB = 1039 |ICD10 ={{ICD10|I|70||i|70}} |eMedicineTopic = |MeshID = D001161 }} Chroniese [[hipertensie]] (hoë bloeddruk) is 'n [[siekte]] as gevolg van 'n Westerse leefstyl, en kan lei tot verskeie verdere kwale of siektes. Een van hierdie siektes is aterosklerose, wat weer die begin is van '''aarverkalking''', ook bekend as '''arteriosklerose'''. Aterosklerose is 'n degeneratiewe siekte van arteriële wande waarin die normaalweg gladde intima (binnewand) deur aanpaksels van vetterige [[weefsel]] vanuit die bloedstroom verdik word. Die growwe, geel, vettige plake word aterome genoem. Dit veroorsaak 'n vernouing van die arterieë, wat normale bloedvloei daardeur vesteur. Dit dien ook as vashouplek vir trombose (bloedklonte) en kan 'n arterie heeltemal blokkeer.<ref>VAN ELFEN: 2001; bl. 49</ref> Arteriosklerose (“verkalkte are”) is 'n chroniese toestand van die groter en middelslagarterieë. Dit word gekenmerk deur verdikking en verlies aan elastisiteit van die wand en vernouing van die lumen (kanaal) van die arteries.<ref name="vanelfen41" /> == Hipotese == Arteriosklerose (en aterosklerose) is 'n [[chroniese siekte]] wat veroorsaak word deur 'n Westerse leefstyl en kan daarom geklassifiseer word as 'n Westerse siekte. == Simptome == Ongelukkig verskyn die [[simptome]] van arteriosklerose/aterosklerose nie totdat die skade aan die arterieë reeds ernstig genoeg is om bloedvloei te verhoed nie.<ref>ONBEKEND: 2008; [http://www.healthscout.com/ency/68/38/main.html Healthscout.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204120027/http://www.healthscout.com/ency/68/38/main.html |date= 4 Februarie 2009 }}</ref> Die volgende kan egter wel as waarskuwingstekens en/of simptome geklassifiseer word: Die simptome word bepaal deur die ligging van die arteriosklerose, m.a.w. die liggaamdeel wat verminderde bloedvloei ontvang: * In die koronêre arterieë (hart): Borspyn, hartaanval of onverwagse [[dood]]. * In die nekslagaar ([[brein]]): skielike duiseligheid, blindheid, flouheid, afname in dink-, konsentrasie-, spraak- en motoriese vermoëns, asook seniele [[demensie]]. * In die dyslagaar ([[been]]): Ongerief of pyn in die bene, dye en boude (“kloudasie”) tydens inspanning wat by rus verdwyn. (periferale arteriosklerose)<ref name="vanelfen">VAN ELFEN: 2001; bl 40;41</ref> * In die renale arterieë ([[nier]]): hoë bloeddruk wat moeilik is om te beheer en skade aan die nier.<ref>DE MILTO: 2006; http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=/healthatoz/Atoz/ency/atherosclerosis.jsp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115043407/http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=%2Fhealthatoz%2FAtoz%2Fency%2Fatherosclerosis.jsp |date=15 November 2008 }} www.healthatoz.com]</ref> * Hoë bloeddruk: 'n Persoon word met hipertensie gediagnoseer as die bloeddruk konstant 140/90 of hoër is.<ref name="sut3">SUTER : 2006; bl. 3.21</ref> * 'n Swak of afwesige pols in die lies, agter die [[knie]], by die [[enkel]] en op die [[voet]]. * [[Beroerte]]. (Indien bloed skielik heeltemal afgesny word van 'n deel van die brein as gevolg van 'n trombus of bloeding weens 'n gebarste arterie.) * By bejaardes is simptome soos swak geheue en balans, hartkwale ens. ook te wyte aan die agteruitgaan van die arterieë.<ref name="vanelfen" /> == Hoekom word arteriosklerose as Westers beskou? == Arteriosklerose word as Westers beskou na aanleiding van die oorsake van hierdie toestand. Van hierdie aanleidende oorsake: * Sêdentere (passiewe/onaktiewe) leefstyl en 'n oorerflikheid (familiegeneigdheid) is die belangrikste oorsake. * Hoofsaaklik hipertensie en verhoogde bloedcholesterol. (veral vir vetneerlegging – aterosklerose) * Hiperlipemie as gevolg van familieneiging, miksedeem, xantomatose, nefrotiese sindroom en diabetes mellitus.<ref>VAN ELFEN: 2001; bl 40;41;49</ref> Verdere oorsake en Westerse lewenstylgewoontes word onder “predisposisie” bespreek. == Predisposisie: die kans om arteriosklerose op te doen == Risikofaktore om arteriosklerose (of aterosklerose) op te doen: * rook * [[stres]] en simptome van [[kliniese depressie]] * verhoogde serumvlakke van urinesuur (ook verantwoordelik vir jig) * verhoogde fibrinogeen-konsentrasie in die [[bloed]] * hoë [[cholesterol]] * hipotiroïedisme (onderafskeiding van die tiroïedklier) * hoë inname van versadigde vette in jou dieet<ref>ONBEKEND: 2008; http://encyclopedia.thefreedictionary.com/ atherosclerosis</ref> * [[obesiteit]] * swangerskap * lang tye van stilstaan of sit<ref>SUTHERLAND: 2008; http://seniorjournal.com/NEWS/Health/2008/20080618-NewStudies.htm</ref> * tipe 2-diabetes (Diabetes mellitus) * ly aan emosionele spanning * onaktiewe leefstyl * manlike geslag * ouderdom – ouer as 40 jaar. Mans word vroeër as vroue aangetas omdat premenopousale vroue deur die natuurlike estrogeenhormone beskerm word. * hipertensie * aggressiewe persoonlikheid * oorerflikheid * ras – swart mense het 'n hoër vatbaarheidskans om aan hipertensie te ly, daarom ook om arteriosklerose op te doen.<ref>VAN ELFEN: 2001; bl 49</ref><ref>SUTER : 2006; bl. 3.21; 3.22</ref> Ander risikofaktore word onder die afdeling “Hoekom word arteriosklerose as Westers beskou” genoem. == Prognose indien arteriosklerose opgedoen word == In die geval van arteriosklerose, waar die arterieë verhard en verkalk, kan die are nie weer herstel nie. Gevolge van arteriosklerose, soos bv. seniele demensie en 'n beroerte, kan ook nie genees word nie. Indien 'n beroerte oorleef word, kan dit steeds ernstige gevolge oorhou bv. lamheid en sintuiglike belemmering. Hipertensie, 'n oorsaak van aterosklerose/arteriosklerose, wat klein skeurtjies in die endoteel van die bloedvate veroorsaak, verminder die bloedvloei na die brein en niere. Dit veroorsaak ook permanente skade aan die brein en niere.<ref name="sut3" /> Volgens De Milto, (2006; [http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=/healthatoz/Atoz/ency/atherosclerosis.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115043407/http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=%2Fhealthatoz%2FAtoz%2Fency%2Fatherosclerosis.jsp |date=15 November 2008 }}), kan aterosklerose/arteriosklerose, alhoewel dit nie genees kan word nie, wel vertraag, gestop of selfs omgekeer word. Dokters kan ook nou arteriosklerose/aterosklerose teen 'n vroeë stadium bespeur, wat vroeëre behandeling moontlik maak om die ernstigste komplikasies en gevolge te verhoed. Nuwe tegnologie en chirurgiese prosedures het al menige mense, wat normaalweg sou sterf, se lewens verleng. Vandag duur die navorsing voort. Antihipertensiewe (bloeddrukverlagende) en cholesterolverlagende middels kan wel geneem word om die bloedvate te verwyd en beroertes en hartaanvalle te voorkom. Siektes wat arteriële abnormaliteite vererger, soos bv. diabetes, word meestal ook behandel, asook beroertes en hartaanvalle.<ref name="vanelfen41">VAN ELFEN: 2001; bl 41</ref> Chirurgie, soos byvoorbeeld 'n hartomleiding, word ook uitgevoer; asook 'n angioplastiek, wat die nou en geblokkeerde arterieë verwyd. Hierdie behandeling is egter meestal nie permanent nie, aangesien die plake weer terugkeer. (SCOGNA: 2008; [http://science.jrank.org/pages/519/Arteriosclerosis-Diagnosis-treatment.html]) Deur 'n korrekte lewenstyl te handhaaf kan verdere skade aan die arterieë en die res van die liggaam egter voorkom word (sien “voorkoming”). == Voorkoming == Arteriosklerose kan vermy word deur die volgende te doen:<ref name="vanelfen41" /><ref>SUTER : 2006; bl. 3.22</ref> (DE MILTO: 2006; [http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=/healthatoz/Atoz/ency/atherosclerosis.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115043407/http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=%2Fhealthatoz%2FAtoz%2Fency%2Fatherosclerosis.jsp |date=15 November 2008 }}) * Verlaging van cholesterolvlakke (of instandhouding 'n gesonde vlak) (SCOGNA: 2008; [http://science.jrank.org/pages/520/Arteriosclerosis-Prevention.html]) * Deur 'n [[gesonde dieet]] te volg en 'n hoë inname van diervette te vermy. Inname van genoeg groente en vrugte. (ONBEKEND: 2007; [http://www.faqs.org/health/Sick-V1/Atherosclerosis.html]) * Deur nie te rook nie * Gereelde oefening * Voorkom oorgewig * Gereelde toetsing van bloeddruk en instandhouding van 'n gesonde vlak, nl. 120/80. * Gebruik van medikasie om verdere skade te voorkom (sien “prognose”) * Die handhawing van 'n gesonde leefstyl. == Slot == 'n Verbeterde leefstyl bly dus die antwoord. Dit is goedkoop en daar is boonop ’n toename in die algemene lewensgehalte.<ref>SUTER : 2006; bl. 3.22</ref> == Gevolgtrekking == Arteriosklerose is 'n chroniese toestand wat in 'n hoë mate oorerflik is, maar nietemin merendeels veroorsaak word deur 'n Westerse leefstyl. Daarom kan arteriosklerose geklassifiseer word as 'n Westerse siekte. == Bibliografie == * DE MILTO, L. 08/14/2006. [http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=/healthatoz/Atoz/ency/atherosclerosis.jsp Atherosclerosis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115043407/http://www.healthatoz.com/healthatoz/Atoz/common/standard/transform.jsp?requestURI=%2Fhealthatoz%2FAtoz%2Fency%2Fatherosclerosis.jsp |date=15 November 2008 }}. 04/11/2008 * ONBEKEND. 2008. [http://encyclopedia.thefreedictionary.com/atherosclerosis Atherosclerosis]. 04/11/2008 * ONBEKEND. [http://www.healthscout.com/ency/68/38/main.html Health Encyclopedia – Diseases and Conditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204120027/http://www.healthscout.com/ency/68/38/main.html |date= 4 Februarie 2009 }}. 2008. 04/11/2008 * SCOGNA, K. [http://science.jrank.org/pages/520/Arteriosclerosis-Prevention.html Arteriosclerosis]. 2008. 04/11/2008 * SCOGNA, K. [http://science.jrank.org/pages/519/Arteriosclerosis-Diagnosis-treatment.html Arteriosclerosis]. 2008. 04/11/2008 * SUTER, R. & GROGAN, J. 2006. Lewenswetenskappe Handboek en Werkboek, 11. Sanlamhof: Allcopy Publishers * SUTHERLAND, T. [http://seniorjournal.com/NEWS/Health/2008/20080618-NewStudies.htm New Studies Impacting Deadly Atherosclerosis Have Potential to Save Millions of Lives]. 17/06/2008. 04/11/2008 * VAN ELFEN, J. 2001. Dokter in die huis. Goodwood:NBD * ONBEKEND. 2007. [http://www.faqs.org/health/Sick-V1/Atherosclerosis.html Atherosclerosis]. 04/11/2008 == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Atherosclerosis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hartbloedvatsiektes]] eoiad6zl7bn8ewlf0x76tt8c9nl6u2q 0 37512 2909038 2906385 2026-06-03T09:28:19Z Jcb 223 2909038 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Darmstadt'''<br /> [[Lêer:Darmstadt-Waldspirale-Hundertwasser4.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Lage der kreisfreien Stadt Darmstadt in Deutschland.gif|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Wappen Darmstadt.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Hissflagge der Stadt Darmstadt.svg|90px|senter|raam]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Duitsland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van Duitsland|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Hesse.svg|20px|raam]] [[Hesse]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|49|52|N|08|39|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[11de eeu]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stadstatus''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[23 Julie]] [[1330]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 122,07 [[vierkante kilometer|vk km]]<ref name="Datenblatt">{{de}} [https://www.darmstadt.de/fileadmin/Bilder-Rubriken/Dadabla-08-2022.pdf ''Darmstädter Datenblatt 08-2022'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 144 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Julie 2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 164&nbsp;668<ref name="Datenblatt" /> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;349/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;800&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hanno Benz (SPD) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.darmstadt.de/ ''darmstadt.de''] |} '''Darmstadt''' ([[Duits]]: [ˈdaʁmʃtat], {{Audio|De-Darmstadt.ogg|luister}}) is 'n stad in die [[Deelstate van Duitsland|deelstaat]] [[Hesse]] in [[Duitsland]]. Dit maak deel uit van die nywerheidstreek Frankfurt-Ryn-Maingebied (Duits: ''Rhein-Main-Gebiet'') en is ná [[Frankfurt am Main]], [[Wiesbaden]] en [[Kassel]] die vierde grootste stad in Hesse. Darmstadt het 'n buitengewoon hoë konsentrasie van wetenskaplike instellings wat grootliks te danke is aan Darmstadt se [[Tegniese Universiteit van Darmstadt|Tegniese Universiteit]] (Duits: ''Technische Universität Darmstadt'').<ref>{{de}} [http://www.tu-darmstadt.de/ ''Technische Universität Darmstadt'']</ref> In 1997 is Darmstadt deur die regering van Hesse met die eretitel "wetenskapstad" vereer (Duits: ''Wissenschaftsstadt'').<ref>[http://www1.tu-darmstadt.de/tud/wissenschaftsstadt/broschuere.en.pdf ''Darmstadt, City of Science brochure''] {{en}}</ref> Die tegniese universiteit en twee Tegniese Kolleges (Duits: ''Fachhochschulen'') het op enige gegewe tyd meer as 30&nbsp;000 studente en met 'n ongewoon hoë konsentrasie van besighede, navorsingsinstellings en assosiasies vorm Darmstadt 'n geïntegreerde netwerk van kennis. Die hoë persentasie werkgeleenthede in sektore soos navorsing en ontwikkeling is ongeëwenaar in [[Duitsland]].<ref>{{de}} [http://www.darmstadt.de/bildung/index.html www.darmstadt.de: ''Bildung und Wissenschaft in Darmstadt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227045756/http://www.darmstadt.de/bildung/index.html |date=27 Februarie 2009 }}</ref> == Geskiedenis == === Etimologie === [[Lêer:Darmstadt in 1626 Thesaurus Philopoliticus.jpg|duimnael|links|So het Darmstadt in 1626 gelyk]] [[Lêer:Darmstadt um 1900.jpg|duimnael|links|Die 'Schlossplatz', die mark reg voor die Kasteel (foto ongeveer 1900). Dit is een van min gebiede wat nog na die Tweede Wêreldoorlog staande gebly het]] [[Lêer:Johann Jacob Hill Darmstadt 1776.jpg|duimnael|links|'n Historiese stadkaart van Darmtadt wat uit 1776 dateer – foto deur Johann Jacob Hill]] Die oorsprong van die naam ''Darmstadt'' is onseker. Die oudste potensiële verwysing is die woord ''Darmundestat'' wat uit die 11de eeu dateer, eeue nadat die dorp reeds gevestig was. Daar is verskeie moontlike verklarings vir die naam<ref name="mus">{{de}} [http://www.frk-stadtmuseum-darmstadt.de/stadtgruendung.htm ''Freundeskreis Stadtmuseum Darmstadt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124022225/http://www.frk-stadtmuseum-darmstadt.de/stadtgruendung.htm |date=24 November 2009 }}</ref> * 'n Moontlike verklaring is dat die dorp die woonplek was van 'n koninklike met die naam ''Darimund''.<ref>{{de}} [http://www.renegadenation.de/darmstadt/darimund.html ''Darimund, der mythische Gründer Darmstadts''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215173053/http://www.renegadenation.de/darmstadt/darimund.html |date=15 Desember 2010 }}</ref> * 'n Ander verklaring is dat die naam afgelei is van die woord ''darre'' wat "deur" of "hindernis" beteken en ''mund'' wat 'n tipe skerm is, sodat Darmundestat 'n dorp is by 'n beskermde deurgang. * Verder word ook versoek om Darmbach as die oorspronklike vorm van die naam te identifiseer. Volgens hierdie teorie was Darmstadt óf die "Stad by Wildbach" (''Dam-unda-stat'') óf die "Stad by Moorbach" (''Darm-unda-stat'').<ref name="mus" /> === Vroeë geskiedenis (tot ongeveer 1600 n.C.) === Grafte en ander voorwerpe wat in die Darmstadtgebied gevind is, dui daarop dat dié gebied reeds tussen die vroeë [[steentydperk]] en die eerste 1000 jaar n.C. beset was. 'n Steenbyl vanuit die vroeë [[steentydperk]] is in die tuine by Böllenfalltor (Duits: Gärten am Böllenfalltor) gevind en 'n kis uit die [[Kelte|Keltiese]] [[ystydperk]] (vyf jaar voor Christus) is by Rosenhöhe gevind. Spore van die eerste [[Germane|Germaanse]] setlaars wat dateer uit die eerste eeu voor Christus, is in twee grafte, by "Weissen Turm" en ook by Rosenhöhe, geïdentifiseer. 'n Meer permanente besetting het eers in ongeveer 400 n.C. deur die [[Alemanne]] onder Romeinse invloed plaasgevind. Darmstadt was klaarblyklik vir die Romeine 'n deurgangsgebied van groot strategiese belang. Darmstadt is op [[23 Julie]] [[1330]] [[stadsregte]] gegee deur Graaf Wilhelm I van Katzenelnbogen, alhoewel daar bewyse is dat besetting reeds in die 11de eeu plaasgevind het. Die sanderige heuwels rondom Darmstadt kon nie boerdery ondersteun in die tyd voor industriële bemesting nie,<ref>{{en}} ''Micronutrient Status in Two Long-Term Trials with Fertilisation Treatments and Different Cropping Systems'' – Fischer, Meike et al., Institute for Biodynamic Research, Darmstadt</ref> en dit het gekeer dat grootskaalse bevolkingsgroei kon plaasvind totdat die stad in die 16de eeu die hoofkwartier van die Landgraaf van Hesse-Darmstadt geword het. === Latere geskiedenis (Wêreldoorloë) === [[Lêer:Ludwig darmstadt.jpg|duimnael|Die Rooms-Katolieke St.Ludwig-kerk is net 'n katspoegie weg van Luisenplatz en was tussen 1822 en 1927 gebou deur Georg Moller]] Net voor die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]], gedurende April 1912, is die hooftreinstasie van Darmstadt ingewy. Twee jaar later het die oorlog uitgebreek en ongeveer 2&nbsp;000 inwoners het hulle lewens verloor. Tussen 6 April en 17 Mei (1920) was Darmstadt deur Franse troepe beset. Gedurende die volgende paar jaar het werkloosheid geweldig toegeneem en in 1930 was 21&nbsp;000 inwoners werkloos. Hierdie situasie het daartoe bygedra dat 50% van die Darmstadters in 1933, gedurende die parlementêre verkiesings, vir [[Adolf Hitler]] gestem het. Twee weke na die verkiesing van 6 Maart is die eerste [[Jood]]se besighede toegemaak, Joodse tydskrifte verbied en Joodse beamptes het hulle werk verloor. Die plein in die middestad is vir 'n kort tydjie ook na die ''"Führer"'' vernoem en het as Adolf Hitler-plein bekendgestaan. Vier jaar later het Darmstadt in statistieke opsig 'n ''"Großstadt"'' geword, wat beteken dat die stad, ná die inwyding van Arheiligen en Eberstadt in die stadsgebied, nou 'n bevolking van meer as 110&nbsp;000 gehad het. Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het op [[1 September]] [[1939]] uitgebreek en ongeveer 6 maande later (8 Junie 1940) is die eerste lugaanvalalarm uit 'n totaal van 1567 in Darmstadt gehoor. Nie lank daarna nie, op 30 Julie van dieselfde jaar, het die eerste lugaanval in Darmstadt plaasgevind. Darmstadt was die eerste stad wat Jode geforseer het om hulle besighede toe te maak. Gedurende Maart tot September 1942 is ongeveer 3&nbsp;000 Jode vanuit Darmstadt en omgewing verplaas na [[Theresienstadt]], [[Auschwitz]] en ander [[konsentrasiekampe]]. In kontras, kom van die mees prominente Duitsers wat weerstand teen die [[Nazi-party|Nasionaalsosialiste]] gebied het, ook uit Darmstadt. Twee voorbeelde hiervan is Wilhelm Leuschner en Theodor Haubach, wat albei ter dood veroordeel is vir hul verset teen die Nasionaalsosialistiese bewind. ==== Brandnag ==== [[Lêer:Aerial photograph of Darmstadt 1944-09-12.jpg|duimnael|'n Foto van Darmstadt, een dag ná die bomaanval in Darmstadt. Die datum van die foto is 12 September 1944]] Kort voor die einde van die Tweede Wêreldoorlog het die [[Britse Lugmag]] 'n reeks bomaanvalle in Duitsland uitgevoer. Hierdie aanvalle het gepaard gegaan met vuurbomme wat omvangryke skade aan verskillende stede in Duitsland veroorsaak het. Die stad Darmstadt is in die nag van 11 September 1944 in die sogenaamde "[[Brandnag]]" deur 'n bombardement van Britse bomwerpers byna totaal vernietig met die daaropvolgende 'n [[vuurstorm]]. Nege-en-negentig persent van die historiese stadskern en stadsentrum was vernietig, wat ongeveer 87 persent van die totale bewoonde gebied beslaan het. In hierdie nag het 11&nbsp;500 mense gesterf en is ongeveer 110 000 mense haweloos gelaat. == Geografie == Aan die westekant van die stad vloei die Bo-Ryn (Duits: ''Oberrhein''). Aan die suidekant by Darmstadt-Eberstadt is die oorsprong van die [[Bergstraße]]-gebied. Die gebied word begrens deur die Rynrivier in die weste en die [[Odenwald]]-bergreeks aan die oostekant. Die roete word gekenmerk deur vele klein dorpies wat nog oorspronklike historiese dorpskerne het. Die Bergstraße se klimaat word gemodereer deur Die berge wat aan die westekant van die gebied oefen 'n matigende invloed op die Bergstraße se klimaat uit wat as een van die aangenaamstes in Duitsland beskou word.<ref>{{de}} [http://www.diebergstrasse.de/index.php?id=2 ''Die Bergstraße se amptelike webblad'']</ref> Die Odenwaldbergreeks vorm die suidoostelike grens van die stad en noordoos van Darmstadt is die heuwelagtige Messel-gebied (Duits: Messeler Hügelland).<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.bfn.de/0311_landschaft.html?landschaftid=23000 |title=Landschaftssteckbrief ''Beskrywing van die heuwelagtige Messel gebied'' |publisher=Bundesamt für Naturschutz |accessdate=17 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417194410/http://www.bfn.de/0311_landschaft.html?landschaftid=23000 |archive-date=17 April 2012}}</ref> === Klimaat === {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Darmstadt |jan_a_max=14.7 |feb_a_max=16.4 |mrt_a_max=22.6 |apr_a_max=31.5 |mei_a_max=31.5 |jun_a_max=35.9 |jul_a_max=36.2 |aug_a_max=36.0 |sep_a_max=31.4 |okt_a_max=26.5 |nov_a_max=19.3 |dec_a_max=15.7 |jaar_a_max=36.2 |jan_gem_max=4.6 |feb_gem_max=5.9 |mrt_gem_max=11.3 |apr_gem_max=17.4 |mei_gem_max=20.5 |jun_gem_max=24.0 |jul_gem_max=26.0 |aug_gem_max=24.2 |sep_gem_max=20.8 |okt_gem_max=15.5 |nov_gem_max=9.3 |dec_gem_max=5.2 |jaar_gem_max=15.4 |jan_gem=1.8 |feb_gem=2.2 |mrt_gem=5.8 |apr_gem=10.8 |mei_gem=14.2 |jun_gem=17.5 |jul_gem=19.5 |aug_gem=17.8 |sep_gem=14.5 |okt_gem=10.3 |nov_gem=6.0 |dec_gem=2.5 |jaar_gem=10.2 |jan_gem_min=−1.4 |feb_gem_min=-1.3 |mrt_gem_min=0.4 |apr_gem_min=4.0 |mei_gem_min=7.7 |jun_gem_min=11.0 |jul_gem_min=13.2 |aug_gem_min=12.2 |sep_gem_min=9.1 |okt_gem_min=5.5 |nov_gem_min=2.6 |dec_gem_min=-0.5 |jaar_gem_min=5.2 |jan_a_min=−19.3 |feb_a_min=−18.1 |mrt_a_min=−14.0 |apr_a_min=−5.0 |mei_a_min=1.5 |jun_a_min=2.5 |jul_a_min=5.5 |aug_a_min=4.4 |sep_a_min=3.5 |okt_a_min=−6.6 |nov_a_min=−7.3 |dec_a_min=−19.4 |jaar_a_min=−19.4 |jan_gem_ns=51 |feb_gem_ns=44 |mrt_gem_ns=46 |apr_gem_ns=40 |mei_gem_ns=75 |jun_gem_ns=65 |jul_gem_ns=87 |aug_gem_ns=95 |sep_gem_ns=46 |okt_gem_ns=52 |nov_gem_ns=47 |dec_gem_ns=70 |jaar_gem_ns=718 |rdjan = 17 |rdfeb=16 |rdmrt=13 |rdapr=13 |rdmei=16 |rdjun=14 |rdjul=17 |rdaug=17 |rdsep=12 |rdokt=13 |rdnov=15 |rddec=19 |rdjaar=182 |bron = Wetterdienst.de<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.wetterdienst.de/Deutschlandwetter/Darmstadt/Klima/ |publisher=Wetterdienst.de |title=Klima Darmstadt – Station Darmstadt (162&nbsp;m) |accessdate=19 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111506/https://www.wetterdienst.de/Deutschlandwetter/Darmstadt/Klima/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} == Demografie == In 2022 bevat Darmstadt ongeveer 165&nbsp;000 permanente inwoners, waarvan ongeveer 38&nbsp;000 buitelanders is.<ref name="Datenblatt" /> Vir hierdie 165&nbsp;000 inwoners is daar ongeveer 22&nbsp;000 geboue. As gevolg van die hoë konsentrasie tegnologiese ondernemings, het 20 persent van alle werknemers 'n tersiêre opleiding (meer as dubbeld so veel as die gemiddelde syfer vir die hele Duitsland). === Inwonerontwikkeling === [[Lêer:Population Statistics Darmstadt LSDSL.png|duimnael|Inwonerontwikkeling tussen 1570 en 2010]] Op 1 April 1937 het die inwonertal van Darmstadt vir die eerste keer die 100&nbsp;000-kerf verbygesteek. Die rede hiervoor is dat Arheilgen en Eberstadt destyds by die stad Darmstadt ingelyf is. Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] (tussen 1939 en 1945) het die stad 40% van sy bevolking(45&nbsp;000) verloor. Teen 1953 het die bevolkingsgetal weer die vooroorlogse getal bereik. Die hoogste inwonertal ooit was 142&nbsp;133 (in 1971). Aan die einde van Junie 2007 was die amptelike syfer 140&nbsp;347. Die volgende oorsig dui die inwonertal vir die verskillende tydperke aan. Tot 1833 berus die gegewens meestal op skattings, daarna op volkstellings (gekleurde agtergrond) of amptelike sensusgetalle. {| class="toptextcells" | {| class="wikitable" |- ! align="right" | Jaar ! align="right" | bevolking |- | align="right" | 1570 || align="right" | 1&nbsp;220 |- | align="right" | 1676 || align="right" | 1&nbsp;790 |- | align="right" | 1772 || align="right" | 9&nbsp;800 |- | align="right" | 1816 || align="right" | 15&nbsp;391 |- | align="right" | 1830 || align="right" | 23&nbsp;242 |- | align="right" | 3 Des 1846 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 26&nbsp;300 |- | align="right" | 3 Des 1861 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 28&nbsp;526 |- | align="right" | 3 Des 1864 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 29&nbsp;225 |- | align="right" | 1 Des 1871 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 33&nbsp;800 |- | align="right" | 1 Des 1875 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 37&nbsp;273 |- | align="right" | 1 Des 1880 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 41&nbsp;199 |} | {| class="wikitable" ! align="right" | Jaar ! align="right" | Bevolking |- | align="right" | 1 Des 1885 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 43&nbsp;146 |- | align="right" | 1 Des 1890 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 55&nbsp;883 |- | align="right" | 2 Des 1895 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 63&nbsp;168 |- | align="right" | 1 Des 1900 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 72&nbsp;381 |- | align="right" | 1 Des 1905 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 83&nbsp;123 |- | align="right" | 1 Des 1910 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 87&nbsp;089 |- | align="right" | 1 Des 1916 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 71&nbsp;410 |- | align="right" | 8 Okt 1919 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 82&nbsp;367 |- | align="right" | 16 Jun 1925 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 89&nbsp;465 |- | align="right" | 16 Jun 1933 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 93&nbsp;222 |} | {| class="wikitable" ! align="right" | Jaar ! align="right" | Bevolking |- | align="right" | 17 Mei 1939 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 115&nbsp;196 |- | align="right" | 31 Des 1945 || align="right" | 69&nbsp;539 |- | align="right" | 13 Sep 1950 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 94&nbsp;788 |- | align="right" | 25 Sep 1956 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 123&nbsp;306 |- | align="right" | 6 Jun 1961 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 136&nbsp;412 |- | align="right" | 31 Des 1965 || align="right" | 140&nbsp;066 |- | align="right" | 27 Mei 1970 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 141&nbsp;224 |- | align="right" | 31 Des 1975 || align="right" | 137&nbsp;018 |- | align="right" | 31 Des 1980 || align="right" | 138&nbsp;201 |- | align="right" | 31 Des 1985 || align="right" | 134&nbsp;181 |} | {| class="wikitable" ! align="right" | Jaar ! align="right" | Bevolking |- | align="right" | 25 Mei 1987 || style="background:#E0FFFF" align="right" | 134&nbsp;272 |- | align="right" | 31 Des 1990 || align="right" | 138&nbsp;920 |- | align="right" | 31 Des 1995 || align="right" | 138&nbsp;980 |- | align="right" | 31 Des 2000 || align="right" | 138&nbsp;242 |- | align="right" | 31 Des 2005 || align="right" | 139&nbsp;103 |- | align="right" | 31 Des 2007 || align="right" | 141&nbsp;058<ref>{{de}} http://redaktion.dafacto.com/imperia/md/content/pdf/wirtschaft/statistik/12.pdf</ref> |- | align="right" | 31 Des 2010 || align="right" | 144&nbsp;402<ref name="stat">{{de}} http://www.statistik-hessen.de/themenauswahl/bevoelkerung-gebiet/regionaldaten/bevoelkerung-der-hessischen-gemeinden/index.html</ref> |- | align="right" | 30 Jun 2011 || align="right" | 147&nbsp;150<ref name="stat" /> |- | align="right" | 30 Jun 2014 || align="right" | 150&nbsp;298<ref name="stat" /> |- | align="right" | 31 Jul 2022 || align="right" | 164&nbsp;668<ref name="Datenblatt" /> |} | |} <small>Volkstellings word met 'n gekleurde agtergrond aangedui</small> {{clear}} === Woonbuurte === Darmstadt het 9 woonbuurte. In alfabetiese volgorde is hulle<ref>{{de}} [http://www.darmstadt.de/imperia/md/content/pdf/wirtschaft/statistik/1.pdf ''Statistischer Ueberblick – Statistiese oorsig van die stad se amptelike webwerf''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616140758/http://www.darmstadt.de/imperia/md/content/pdf/wirtschaft/statistik/1.pdf |date=16 Junie 2007 }}</ref> {| | * Darmstadt-Arheilgen * Darmstadt-Bessungen * Darmstadt-Eberstadt | * Darmstadt-Kranichstein * Darmstadt-Mitte (Sentraal) * Darmstadt-Nord (Noord) | * Darmstadt-Ost (Oos) * Darmstadt-West (Wes) * Darmstadt-Wixhausen |} == Besienswaardighede == ; Mathildenhöhe [[Lêer:Mathildenhohe.jpg|duimnael|Mathildenhöhe – voor regs is die Russiese kapel en agter links is die huwelikstoring]] [[Lêer:Garden darmstadt.jpg|duimnael|Die tuin by Mathildenhohe]] Mathildenhöhe<ref>{{de}} [http://www.mathildenhoehe.info/ ''Amptelike webblad van die Mathildenhöhe'']</ref> is met 180 meter bo seespieël die hoogste plek in Darmstadt. In die 19de eeu was Mathildenhöhe die tuin van die hof van die groothertog en in 1833 is dit in 'n engelse landskap verander. Die tuin is vernoem na Mathilde Karoline Friederike von Wittelsbach, vrou van groothertog Ludwig III. Tussen 1877 en 1880 is daar by Mathildenhöhe 'n waterreservoir gebou wat water aan die ganse Darmstadt voorsien het en in 1897 is die Russiese kapelle by Mathildenhöhe gebou. Mathildenhöhe is in 2021 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1614 |title=Mathildenhöhe Darmstadt |publisher=[[Unesco]] |accessdate=25 Julie 2021}}</ref> ; Huwelikstoring By Mathildenhöhe tref mens ook die huwelikstoring (Duits: ''Hochzeitsturm'') aan, wat uitsluitlik gebruik word vir die voltrekking van huwelike. Die toring word in 1908 gebou deur Joseph Maria Olbrich nadat finansiering in 1905 verseker is deur die huwelik van die groothertog Ernst Ludwig met prinses Eleonore. Die toring staan 48,5&nbsp;m hoog. Die huwelikstoring word afgebeeld op die embleem van die stad. Die tuin (Duits: ''Platanenhain'') by Mathildenhöhe dateer uit die 1930's en is 'n gewilde uitsig en samekomspunt in Darmstadt. ; Russiese kapel Die bou van die Russiese kapel by Mathildenhöhe het in 1897 'n aanvang geneem. Dit was bedoel as 'n private kapel, wat deur die laaste Tsaar van Rusland, [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]], aangevra is. Sy vrou Alexandra was in Darmstadt gebore. Die Russiese argitek Leontij Nikoljewitsj (Louis) Benois het Russiese kerkboustyle uit die 16de eeu as voorbeeld gebruik vir die kapel. Die argitek en ook die kunstenaars was almal Russies. Die buitekant van die kapel is ryklik versier en met besonderse vergulde juweelprag afgerond. Die binnekant van die kapel is heeltemaal deur mosaïkwerk bedek. In 1918 is die kapel in besit geneem deur die Russies-Ortodokse Kerk, en is tot vandag toe nog aktief as 'n Russies-Ortodokse kerkgebou, waar besoekers welkom is. ; Oranjerie [[Lêer:Orangerie w Darmstadt - fasada pd.JPG|duimnael|Oranjerie in Darmstadt (suidelike aansig)]] Die Oranjerie<ref>{{de}} [http://www.orangerie-darmstadt.de/ ''Amptelike webblad van die Oranjerie'']</ref> in Darmstadt is 'n klein kasteel (Duits: Schlösschen) wat deur argitek Louis Remy de la Fosse ontwerp is en gebou was tussen 1719 en 1721. Dit is geleë in die Darmstadt-Bessungen en was oorspronklik gebruik om lemoenbome vanuit die omringende omgewing in wintertye te herberg. Aan die Suidelike kant van die gebou was 'n dubbelverdieping saal gebou wat ook 'n paar vertrekke insluit. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]], toe die stadsteater deur bomme verwoes is, het die Oranjerie as 'n tydelike huisvesting vir die provinsiale teater van Darmstadt gedien. Vandag word die Oranjerie meestal vir konserte en konferensies gebruik. 'n Nabygeleë gebou huisves vandag nog die lemoenbome gedurende die winter maande. In die somermaande word die lemoenbome op die gronde van die Oranjerie tentoongestel. ; Hundertwasserhaus se Waldspirale Die Waldspirale<ref>{{de}} [http://www.darmstadt.de/freizeit/sehenswuerdigkeiten/waldspirale/index.html ''Besienswaardighede van Darmstad – Waltspirale''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308130332/http://darmstadt.de/freizeit/sehenswuerdigkeiten/waldspirale/index.html |date= 8 Maart 2009 }}</ref> is die naam van 'n residensiële woonkompleks in Darmstadt wat in die 1990's gebou is. Die naam kan letterlik vertaal word as "woudspiraal", wat 'n verwysing is na die algemene plan van die gebou, die feit dat dit 'n groen dak het en die feit dat Darmstadt ook bekend is vir sy ligging in die middel van 'n woud. Dit is ontwerp deur die Oostenrykse kunstenaar [[Friedensreich Hundertwasser]], gebou deur die maatskappy ''Bauverein Darmstadt'' en beplan en geïmplementeer deur die argitek Heinz M. Springmann. Die gebou was voltooi in 2000. ; Schloss [[Lêer:Darmstadt Residenzschloss 20110514.jpg|duimnael|Die Schloss van Darmstadt]] Die Schloss van Darmstadt<ref>{{de}} [http://www.darmstadt.de/freizeit/sehenswuerdigkeiten/schloss/index.html ''Besienswaardighede van Darmstad – Schloss''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308094641/http://darmstadt.de/freizeit/sehenswuerdigkeiten/schloss/index.html |date= 8 Maart 2009 }}</ref>is 'n tipe kasteel wat uitsluitlik gebruik was om adelstand te huisves en was nie vir militêre doeleindes gebruik nie. Die kasteel is in Rheinstraße in die huidige middestad geleë, alhoewel dit gedurende Georg I se tyd aan die westekant van die Stad geleë was. Gedurende dié tyd word die kasteel ook as 'n toegang tot die stad gebruik en as gevolg van die grag rondom die kasteel het dit die stad ook tot 'n mate teen indringers beskerm. Die kasteel se argitektuur kombineer strukture uit meer as 600 jare. Die laaste groot veranderinge het in die 18de eeu onder Landgraaf Ernst Ludwig plaasgevind. Die hoofargitek, Rémy de la Fosse, het 'n Barokstyl beplan waarvan net die twee vleuels in Rheinstraße en die Marktplatz uiteindelik gebou was. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het die kasteel totaal afgebrand. Die buitenste aansig is later omtrent volkome herbou. Vanaf 1999 vind daar elke jaar gedurende die laaste week van Mei die grootste buitelugkonsert in Darmstadt rondom hierdie kasteel plaas. Die fees word die ''Schlossgrabenfest'' genoem.<ref>{{de}} [http://www.schlossgrabenfest.de/ ''Amptelike webblad van die Schlossgrabenfest'']</ref> In 2006 het ongeveer 400&nbsp;000 mense in vier dae hierdie musiekfees bygewoon. ; "Stolpersteine" [[Lêer:Plaques For The Deported, Likely Jews.jpg|duimnael|links|"Stolpersteine"]] [[Lêer:Darwinius masillae PMO 214.214.jpg|duimnael|upright|Ida is in 2009 geïdentifiseer deur wetenskaplikes as 'n vermiste skakel wat die aapspesies aan Lemurs verbind]] Stolpersteine (Duits vir "struikelblokke", maar verwys ook na fisiese voorwerpe waaroor mens struikel) is 'n projek van Gunter Demnig. Die doel van die projek is om gedenkstene te wees vir dié wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die Nazi's gedeporteer en (tot 'n groot mate) doodgemaak is in konsentrasie- of verdelgingskampe. Die gedenkstene is klein steentjies wat ingebou word voor die deure van geboue wat voorheen deur die (meestal) Jode bewoon was.<ref>{{de}} [http://www.stolpersteine.com/ ''Amptelike webblad van Gunter Demnig se projek'']</ref> Darmstadt het in 2005 toegetree tot hierdie projek, waaraan ten minste 80 Duitse stede deelneem en daar is tans 45 "Stolpersteine" in Darmstadt.<ref>{{de}} [http://www.dafacto.com/artikel/kk/09923/index.html ''Stolpersteine in Darmstadt''] {{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; Grube Messel Net buitekant Darmstadt is die Grube Messel, waar 'n 47 miljoen jaar oue [[fossiel]] gevind is wat in 2009 deur wetenskaplikes beskryf is as die moontlike gemeenskaplike voorvader van alle aapspesies en ook die mens.<ref>{{en}} [http://online.wsj.com/article/SB124235632936122739.html ''Fossil Discovery Is Heralded''] {{en}}</ref> Die fossiel word Ida genoem en is vernoem na die 5-jarige dogter van een van die fossiel se navorsers. Ida toon 'n sterk ooreenstemming met Lemurs, maar ook met aapspesies soos Sjimpansees en die mens. Dit dui gevolglik daarop dat Ida aan die spesie behoort wat bestaan het terwyl die twee takke van mekaar af geskei het en volgens wetenskaplikes kan sy as 'n oertante van die mens beskou word en nie 'n direkte voorvader nie. Die Grube Messel is die eerste natuurlike [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]] in Duitsland.<ref>{{de}} [http://whc.unesco.org/en/statesparties/de ''Lys van UNESCO eiendomme in Duitsland'']</ref> == Wetenskapstad en industrie == [[Lêer:H-da-Hochhaus nach Renovierung2011.jpg|duimnael|upright|Die Universiteit van Darmstadt]] Darmstadt is die tuiste van die Universiteit van Tegnologie van Darmstadt en is wêreldbekend vir sy ingenieursdepartement en sy twee tegniese kolleges. Verwante institusies is die Frauenhofer Instituut en die Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI, "instituut vir swaar-ioonnavorsing"). In 2009 is Darmstadt se bruto binnelandse pruduk 32&nbsp;500 Euro per kapita (derde posisie in Duitsland en 13de in Europa).<ref>{{en}} [http://www1.tu-darmstadt.de/tud/wissenschaftsstadt/broschuere.en.pdf Darmstadt, City of Science broshure]</ref> Die GSI, het die chemiese element Darmstadtium (atoom nommer 110) in 2003 ontdek. Dit maak Darmstadt een van slegs 8 stede in die wêreld waarna 'n chemiese element vernoem is. Verskeie ander elemente, waaronder Meitnerium (atoom nommer: 109) (1982), Hassium (atoom nommer: 108) (1984), Roentgenium (atoom nommer: 111) (1994) en Ununbium (atoom nommer: 112) (1996) was ook in Darmstadt gesintetiseer. Die ''European Space Operations Centre (ESOC)'' van die Europese Ruimte-agentskap (Engels: ''European Space Agency'') is geleë in Darmstadt. So ook is EUMETSAT, wat meteorologiese satelliete beheer. Darmstadt is ook die middelpunt van die farmakologiese en chemiese industrieë, met Merck, Röhm en Schenck RoTec (deel van The Dürr Group) wat almal hul hoofnavorsingsentrums in Darmstadt het. 'n [[Meteoriet]] wat 100&nbsp;g geweeg het, het voor 1804 in Darmstadt neergestort en het die naam Darmstadt gekry. Die dwelm 'Ecstasy' (chemiese naam: 3,4-methylenedioxymethamphetamine of MDMA) was oorspronklik in Darmstadt gesintetiseer deur die maatskappy Merck deur die chemikus Anton Köllisch. Merck het die dwelm ontwikkel gedurende 'n soeke na 'n stof wat abnormale bloeding kan stop. Op 24 Desember 1912 het Merck aansoek gedoen vir 'n patent wat die sintese van MDMA beskryf.<ref name="DE274350">{{de}} {{cite web |url=http://v3.espacenet.com/publicationDetails/originalDocument?CC=DE&NR=274350C&KC=C&FT=D&date=&DB=EPODOC&locale=en_EP |title=German Patent 274350: Verfahren zur Darstellung von Alkyloxyaryl-, Dialkyloxyaryl- und Alkylendioxyarylaminopropanen bzw. deren am Stickstoff monoalkylierten Derivaten |publisher=Kaiserliches Patentamt |author=Firma E. Merck in Darmstadt |date=16 Mei 1914 |accessdate=12 April 2009 }}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Klimaat == Volgens meteoroloë van die Duitse weerdiens, kry Darmstadt die meeste son van enige ander stad in Hesse, met 1685,8 ure sonskyn per jaar.<ref>{{de}} [http://www.fr-online.de/frankfurt_und_hessen/freizeittipps/hessens_superlative/?em_cnt=949260 ''Hesse se sonnigste stad'']</ref> Die rede hiervoor is as gevolg van die ligging tussen die Odenwald-woude in die Suide en die Taunus-bergreeks in die Noorde. == Kultuur == [[Lêer:Goethe-Denkmal Herrngarten.jpg|duimnael|upright|Die Goethe-monument in die Herrngarten]] 'n Egte Darmstadter word 'n "Heiner" genoem en jaarliks word daar ook 'n Heinerfees gehou. 'n Persoon vanuit Bessunger word 'n "Lapping" genoem. 'n Bewoner van Eberstadt is 'n "Gaasehenker" en iemand van Arheilgen word 'n "Mucker" genoem, wat afgelei is van die Duitse werkwoord "aufmucken" wat in omgangstaal beteken om te protesteer. Die teaterstuk "Datterich", wat deur Ernst Elias Niebergall in Darmstadt-dialek geskryf is, is die geskiedenis van 'n armsalige maar briljante Datterich, wat 'n dronklap is en ook sy werk as belastingoffisier verloor. Hierdie stuk is die belangrikste teaterstuk wat vanuit Darmstadt ontstaan het. Dwarsdeur die jaar vind elke jaar gereëlde gebeurtenisse in Darmstadt plaas: * April: Lente-uitstalling op die markplein (Duits: Messplatz) * Mei: [[Schlossgrabenfest]], groot opelug fees wat in die middestad en rondom die Darmstadt Schloss gehou word, met ongeveer 400 000 besoekers. * Junie: Just for Fun, straatteaterfees met internasionale kunstenaars wat in die strate en op die markpleine optree. * Julie: "[[Heinerfest]]", die grootste volksfees in Suidelike Hesse en die tweedegrootste middestadfees wat in Duitsland gehou word, met ongeveer 700 000 besoekers. * Julie–Augustus elke twee jare: Kranichstein se vakansieskool vir nuwe musiek, ook bekend as ''Internationale Ferienkurse für Neue Musik'' * Julie–Augustus: Darmstadt-inwonerfees * Augustus: Hesse-skou * September: 'Lappingskerb' in Bessungen en Martinskerb by Riegerplei * September: Herfsmark op die markplein (Duits: Messplatz) * September: "Lange Nacht der Museen" ("Lang nag van die museums") in die middestad * November/Desember: Kersfeesmark op die markplein == Susterstede == [[Lêer:Bild000 Darmstadt Städtepartnerschaften.jpg|duimnael|Susterstede van Darmstadt]] {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Nederland}} [[Alkmaar]], [[Nederland]], sedert 1958. * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Troyes]], [[Frankryk]], sedert 1958. * {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Chesterfield]], [[Verenigde Koninkryk]], sedert 1959. * {{vlagikoon|Oostenryk}} [[Graz]], [[Oostenryk]], sedert 1968. * {{vlagikoon|Noorweë}} [[Trondheim]], [[Noorweë]], sedert 1968. * {{vlagikoon|Turkye}} [[Bursa]], [[Turkye]], sedert 1971. * {{vlagikoon|Pole}} [[Płock]], [[Pole]], sedert 1988. * {{vlagikoon|Hongarye}} [[Szeged]], [[Hongarye]], sedert 1990. * {{vlagikoon|Hongarye}} [[Gyönk]], [[Hongarye]], sedert 1990. * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Freiberg]], [[Duitsland]], sedert 1990. * {{vlagikoon|Italië}} [[Brescia]], [[Italië]], sedert 1991. * {{vlagikoon|Switserland}} [[Gstaad|Saanen-Gstaad]], [[Switserland]], sedert 1991. * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Uschgorod]], [[Oekraïne]], sedert 1992. * {{vlagikoon|Letland}} [[Liepāja]], [[Letland]], sedert 1993. * {{vlagikoon|Spanje}} [[Logroño]], [[Spanje]], sedert 2002. * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[San Antonio]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2017. }} == Verwysings == {{Vertaling/Verwysing|de|Darmstadt|vertaaldatum=April 2009}} {{Vertaling/Verwysing|de|Luftangriff auf Darmstadt|vertaaldatum=April 2009}} {{Vertaling/Verwysing|de|Geschichte der Stadt Darmstadt|vertaaldatum=Julie 2009}} {{Verwysings|4}} == Verdere leesstof == * {{de}} ''Stadt Darmstadt. Kulturdenkmäler in Hessen. Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland'', hrsg. vom Landesamt für Denkmalpflege Hessen, Friedr. Vieweg & Sohn Verlagsges., Braunschweig 1994, {{ISBN|3-528-06249-5}}, S. 562ff. * {{de}} Heinz Biehn: ''Darmstadt'' (Deutsche Lande – Deutsche Kunst). München/Berlin 1970 * {{de}} Roland Dotzert (Red.): ''Stadtlexikon Darmstadt.'' Hrsg. vom Historischen Verein für Hessen im Auftrag des Magistrats der Wissenschaftsstadt Darmstadt. Konrad Theiss Verlag, Stuttgart 2006, {{ISBN|3-8062-1930-3}}. * {{de}} ''Hessisches Städtebuch; Band IV 1. Teilband'' aus „Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte“ – Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages, hrsg. von Erich Keyser, Stuttgart 1957. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{de}} [http://www.darmstadt.de/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{de}} [http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Hessen/St%C3%A4dte_und_Gemeinden/D/Darmstadt/ Darmstadt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413072032/http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Hessen/St%C3%A4dte_und_Gemeinden/D/Darmstadt/ |date=13 April 2012 }} by Open Directory Project * {{de}} [http://picasaweb.google.com/lh/photo/7swerldZRw_52Kg5Son63A Stadplan van 1922] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115172614/http://picasaweb.google.com/lh/photo/7swerldZRw_52Kg5Son63A |date=15 November 2011 }} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Darmstadt| ]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Duitsland]] 3i6uv7r3vgrwvew0iql0fcvjeko8q8g 0 40436 2909004 2905579 2026-06-03T07:08:48Z Jcb 223 2909004 wikitext text/x-wiki Die '''Brasiliaanse Taalbeweging''' is die beweging wat hom vir Brasiliaanse Portugees as kultuurtaal beywer het. == Eie Taal Gedagte == Teen die einde van die 19de eeu, ontsnap [[Brasilië]] nie aan die opkomende ''taalromantisering van die omgangstaal'', wat in talle lande gewoed het nie. Die ''Academia Brazileira de Letras'' is juis gestig gedurende [[1896]]/7, met as doel die herkodifisering van [[Portugees]] vir die Brasiliane.<ref name="baxter19">A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed.), Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1992, bl. 19.</ref> Die begeerte onder Brasiliane om 'n eie inheemse kultuurtaal te skep, was brandend groot. Die opkoms van nasionalisme onder die Brasiliane, het tot gevolg gehad dat selfs 'n woord soos 'Portugees' vermy was. Nuwe terme is gebruik, soos ''o idioma nacional'' of ''a língua nacional'' (die nasionale taal), of ''a língua Brasileira'' (die Brasiliaanse taal) om te verwys na die ''Nuwe Taal'' van Brasilië .<ref>A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed.), Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1922, bl. 21.</ref> In [[1922]] kom modernisme in Brasilië tot bloei, onder die musici, historici, digters, skrywers en skilders. Hierdie beweging wou die Brasiliaanse volk losmaak van [[Europa]] en die Europese kultuur. Skrywers en digters het begin om baie woorde in die algemene spreektaal, wat aan Indiaans ontleen is, op te neem in hul werke. Met hierdie poging is gerebelleer teen die gewoonte in Brasilië, om korrekte Portugees te gebruik. Die Brasiliaanse spreektaal en volksmusiek is deur die kunstenaars aangeprys en die 'stywe' Portugese skryftaal is op die agtergrond gedruk.<ref>K. de Groot: De Brasilianen: Geschiedenis van 1889 tot nu. Muiderberg: Dick Coutinho. 1991, bl. 70.</ref> == Die Taal == Die spreektaal in Brasilië verskil, soos ook te verwagte is, van die Portugese spreektaal. Die invloei van miljoene anderstalige immigrante moes 'n invloed uitoefen op die omgangstaal. São Paulo het alleen tussen 1890 en 1900 sowat 340,000 Italiaanse immigrante opgeneem.<ref>K. de Groot: De Brasilianen: Geschiedenis van 1889 tot nu. Muiderberg: Dick Coutinho. 1991, bl. 49.</ref> Brasiliaanse Portugees is grammatikaal eenvoudiger as Europese Portugees,<ref>S.M. Bortoni-Ricardo: The Urbanization of Rural Dialect Speakers, A Sociolinguistic Study in Brazil. Cambridge: Cambridge University Press. 1985, bl. 246</ref> omdat dit dieselfde ontwikkeling deurgemaak het as [[Afrikaans]]. Werkwoorde word nie vervoeg nie en daar is ’n neiging om slegs enkelvoudsvorme van die werkwoord te gebruik. Hierdie verskynsel kom ook in Afrikaans voor. In Brasilië het die Portugese taal eers ’n kreoliseringsproses ondergaan wat gelei het tot die ontstaan van talle sterk gekreoliseerde omgangsvariëteite. In die poging om Standaardportugees oor te neem het daar weer ’n dekreolisringsproses plaasgevind. Die dekreoliseringsproses is egter nooit ten volle uitgevoer nie. Die stedelinge het eerste gedekreoliseer omdat Standaardportugees die taalmodel was met hoë presige-waarde. Die omgangsvariëteite wat op die platteland gebruik word, het sterk gekreoliseer gebly.<ref>S.M. Bortoni-Ricardo: The Urbanization of Rural Dialect Speakers, A Sociolinguistic Study in Brazil. Cambridge: Cambridge University Press. 1985, bl. 26.</ref> Die hele dekreoliseringsproses in die stede, het 'n stilstand bereik teen ongeveer [[1960]] toe die Brasiliane nie Lissabon meer as taalmodel wou volg nie, maar Rio de Janeiro. Brasiliaanse skrywers het ’n taal begin gebruik wat sintakties afwyk van die taal in Portugal. == Die Belang van Portugees == Teen ongeveer [[1975]] was daar reeds ’n sterk skeiding tussen Brasiliaanse Portugees en Europese Portugees. In die tyd het baie Brasiliane min kennis geneem van Europese Portugees, en het sommige Brasiliane dit selfs nooit meer gehoor nie. Die geskoolde Brasiliaan het egter groter kontak met Europese Portugees behou, veral in sy geskrewe vorm, en het Europese Portugees ook vir die hoër geskooldes 'n sekere kulturele prestige –waarde behou.<ref>A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed)., Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1992, bl. 14.</ref> Die variëteite wat in Brasilië vandag die meeste prestige geniet, is die stedelike variëteite van Rio de Janeiro en São Paulo, en dien hierdie variëteite dan ook as televisietaal.<ref name="baxter21">A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed.), Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1992, bl. 21.</ref> Ten spyte van groot verskille tussen Brasiliaanse Portugees en Europese Portugees, vloei Brasiliaanse televisiereekse na alle Portugeessprekende lande, en selfs na gebiede waar Portugeessprekendes 'n minderheid in 'n vreemde land vorm. Hierdie programme geniet hoë populariteit, en word 'n groot deel van die sendtyd in alle Portugeessprekende lande met Brasiliaanse programme gevul, selfs in Portugal.<ref>A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed.), Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1992, bl. 21-35.</ref> In Lissabon is daar selfs 'n radiosender, wat slegs Brasiliaanse Portugees gebruik in sy uitsendings. Hierdie radiosender, ''Radio Cidade'', geniet hoë aansien en populariteit onder veral die Portugese jeug.<ref name="baxter19" /> Tans styg die populariteit van Brasiliaanse Portugees in alle Portugeessprekende lande. == Taaleenheid == Brasiliaanse Portugees en Europese Portugees verskil wat fonologie, morfologie, sintaksis, leksikon, spelling en pragmatika betref.<ref>A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed.), Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1992, bl. 35.</ref> Om die onderling verstaanbaarheid tussen Brasiliaanse- en Portugese Portugees te bevorder en ook taaleenheid te verseker tussen die twee variëteite is die ''Academia das Ciêcias de Lisboa'' en die ''Academia Brasileira de Letras'' gestig. Talle spellingsooreenkomste is in die 20ste eeu deur die regerings en taalakademies van Portugal en Brasilië onderteken, in 'n poging om die status en eenheid van die Portugese taal so ver moontlik te handhaaf en uit te bou.<ref>A.N. Baxter: Portuguese as a Pluricentric Language. M.Clyne (ed.), Pluricentric Languages. Differing Norms in Different Nations. Berlin: Mouton de Gruyter, 11-43. 1992, bl. 31.</ref> Ten spyte van die groot taalverskille tussen Brasiliaanse Portugees en Europese Portugees is die onderlinge taalband behou. Beide die taalvariëteite staan onder gesag van één taalakademie: ''Instituto Internacional da Língua Portuguesa''. Die hoofdoelstelling van hierdie akademie is om die taaleenheid tussen Portugeessprekende lande te handhaaf. Teen ongeveer [[1990]] het die behoefte onder Brasiliane om terme te gebruik soos ''o idioma nacional, a língua nacional'', of ''a língua Brasileira'' verdwyn. Die Brasiliane noem hulle moedertaal vandag dan ook 'Portugees'.<ref name="baxter21" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Portugees]] abwlus1odqa2nt5qhk3rb6n62p1gr6m 0 41151 2908954 2875704 2026-06-03T04:23:43Z Surajr7 188325 2908954 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Gauguin - Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897-98).jpg|duimnael|regs|355px|''[[Waar kom ons vandaan? Wat is ons? Waarheen is ons op pad?]]''<br />Een van postimpressionis [[Paul Gauguin]] se beroemdste skilderye.]] Die '''sin van die lewe''' is 'n filosofiese vraagstuk wat hom met die doel en intrinsieke waarde van die menslike bestaan, of biologiese lewe oor die algemeen, bemoei. Hierdie konsep kan deur 'n verskeidenheid vrae gestel word, soos ''Waarom is ons hier?'', ''Waaroor gaan die lewe?'', en ''Wat beteken dit alles?'' Dit was in die opgetekende geskiedenis van die [[mensdom]] deurgaans 'n punt vir filosofiese, wetenskaplike en teologiese bespiegeling. Daar is 'n groot aantal antwoorde vanuit verskillende kulturele en ideologiese agtergronde tot hierdie vrae gebied. Die Franse eksistensialis [[Albert Camus]] het opgemerk: "Ons mense is skepsels wat ons lewens deurbring deur onsself te oortuig dat ons bestaan nie absurd is nie."<ref>''Mistakes Were made (but not by me). Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts'' deur Carol Tarvis and Elliot Aronson, Harcourt, Inc, 2007, bladsye 13 en 14.</ref> Die sin van die lewe is diep verstrengel met die filosofiese en religieuse konsepte van [[bestaan]], [[bewussyn]] en [[geluk]], en raak aan baie ander kwessies, soos simboliese betekenis, ontologie, waarde, doel, [[etiek]], goed en kwaad, vrye wil, sienings van [[God]], die bestaan van God, die siel, en die [[hiernamaals]]. Wetenskaplike bydraes is meer indirek; deur die empiriese feite oor die heelal te beskryf, verskaf wetenskap ietwat konteks en stel dit parameters waarbinne gesprekke oor verwante onderwerpe gevoer word. 'n Alternatiewe, mens-sentriese, en nie 'n kosmiese of religieuse benadering nie, is die vraag "Wat is die doel van ''my'' lewe?" Die waarde van die vraag rakende die doel van die lewe kan as saamvallend met die bereiking van uiteindelike werklikheid beskou word, indien 'n persoon glo dat laasgenoemde bestaan. == Die sin van die lewe as 'n vraag == [[Lêer:Rembrandt Harmensz. van Rijn 038-crop.jpg|duimnael|150px|regs|''Filosoof in Meditasie'' (detail) deur [[Rembrandt]].]] Vrae oor die sin van die lewe is in verskeie maniere uitgedruk, insluitende die volgende: * ''Wat is die sin van die lewe?'' ''Waaroor gaan dit alles?'' <ref name="Westphal">{{cite book |author=Jonathan Westphal |title=Philosophical Propositions: An Introduction to Philosophy |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=0415170532}}</ref><ref name="Nozick">{{cite book |author=Robert Nozick |title=Philosophical Explanations |publisher=Harvard University Press |year=1981 |isbn=0674664795}}</ref><ref name="Jewell">{{cite book |author=Albert Jewell |title=Ageing, Spirituality and Well-Being |publisher=Jessica Kingsley Publishers |year=2003 |isbn=184310167X}}</ref><ref name="WITMOL">{{cite web |title=Question of the Month: What Is The Meaning Of Life? |work=Philosophy Now |publisher=Issue 59 |url=http://www.philosophynow.org/issue59/59question.htm |access-date=26 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101101231324/http://www.philosophynow.org/issue59/59question.htm |archive-date= 1 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name="Yeffeth">{{cite book |author=Glenn Yeffeth |title=The Anthology at the End of the Universe: Leading Science Fiction Authors on Douglas Adams' The Hitchhiker's Guide to the Galaxy |publisher=BenBella Books, Inc |year=2005 |isbn=1932100563}}</ref><ref name="Seaman">{{cite book |author=David Seaman |title=The Real Meaning of Life |publisher=New World Library |year=2005 |isbn=1577315146}}</ref><ref name="Baggini">{{cite book |author=Julian Baggini |title=What's It All About? Philosophy and the Meaning of Life |publisher=Granta Books |month=September | year=2004 |location=USA |isbn=1862076618}}</ref> * ''Waarom is ons hier?'' ''Waarvoor is ons hier?'' <ref name="Baggini" /><ref name="Thiemann & Placher">{{cite book |author=Ronald F. Thiemann; William Carl Placher |title=Why Are We Here?: Everyday Questions and the Christian Life |publisher=Continuum International Publishing Group |year=1998 |isbn=1563382369}}</ref><ref name="Marcellino">{{cite book |author=Dennis Marcellino |title=Why Are We Here?: The Scientific Answer to this Age-old Question (that you don't need to be a scientist to understand) |publisher=Lighthouse Pub |year=1996 |isbn=0945272103}}</ref><ref name="Curtiss">{{cite book |author=F. Homer Curtiss |title=Why Are We Here |publisher=Kessinger Publishing |year=2003 |isbn=0766138992}}</ref><ref name="Badke">{{cite book |author= William B. Badke |title=The Hitchhiker's Guide to the Meaning of Everything |publisher=Kregel Publications |year=2005 |isbn=0825420695}}</ref><ref name="Hua">{{cite book |author=Hsuan Hua |title=Words of Wisdom: Beginning Buddhism |publisher=Dharma Realm Buddhist Association |year=2003 |isbn=0881393029}}</ref> * ''Wat is die oorsprong van die lewe?'' <ref name="Davies">{{cite book |author=Paul Davies |title=The Fifth Miracle: The Search for the Origin and Meaning of Life |publisher=Simon & Schuster |date=March 2000 |url=http://www.simonsays.com/content/book.cfm?tab=1&pid=410133 |accessdate=2007-07-26 |isbn=0-684-86309-X}}</ref><ref name="Fadul">{{cite book |author=Jose Fadul |title=Lessons in Chess, Lessons in Life: Application of the Psychology of the Game in Real Life |publisher=Lulu Press |date= 2008 |isbn=978-0-557-02158-1}}</ref> * ''Wat is die aard van die lewe?'' ''Wat is die aard van die werklikheid?'' <ref name="Davies" /><ref name="Christiansen & Baum & Bass-Haugen">{{cite book |author=Charles Christiansen; Carolyn Manville Baum; Julie Bass-Haugen |title=Occupational Therapy: Performance, Participation, and Well-Being |publisher=SLACK Incorporated |year=2005 |isbn=1556425309}}</ref><ref name="Walker">{{cite book |author=Evan Harris Walker |title=The Physics of Consciousness: The Quantum Mind and the Meaning of Life |publisher=Perseus Books |year=2000 |isbn=0738204366}}</ref> * ''Wat is die doel van die lewe?'' ''Wat is 'n mens se doel in die lewe?'' <ref name="WITMOL" /><ref name="Baggini" /><ref name="Christiansen & Baum & Bass-Haugen" /><ref name="warren">{{cite book |author=Rick Warren |title=The Purpose Driven Life: What on Earth Am I Here For? |publisher=Zondervan |year=2002 |isbn=0310255252}}</ref><ref name="Krishnamurti">{{cite book |author=Jiddu Krishnamurti |title=What Are You Doing With Your Life? |publisher=Krishnamurti Foundation of America |year=2001 |isbn=188800424X}}</ref> * ''Wat is die betekenis van die lewe?'' <ref name="Krishnamurti" /> * ''Wat is betekenisvol en waardevol in die lewe?'' <ref name="Fadul" /><ref name="UIUC">{{cite web |last=Puolimatka |first=Tapio |last2=Airaksinen |first2=Timo |title=Education and the Meaning of Life |work=Philosophy of Education |publisher=University of Helsinki |date=2002 |url=http://www.ed.uiuc.edu/EPS/PES-Yearbook/2001/tapio%2001.pdf |format=PDF |accessdate=2007-07-26 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926154148/http://www.ed.uiuc.edu/EPS/PES-Yearbook/2001/tapio%2001.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Wat is die waarde van die lewe?'' <ref name="Fadul" /><ref name="Van Hooft">{{cite book |author=Stan Van Hooft |title=Life, Death, and Subjectivity: Moral Sources in Bioethics |publisher=Rodopi |year=2004 |isbn=9042019123}}</ref> * ''Wat is die rede om te lewe?'' ''Waarvoor lewe ons?'' <ref name="Hua" /><ref name="Fadul" /><ref name="Shafer-Landau & Cuneo">{{cite book |author=Russ Shafer-Landau; Terence Cuneo |title=Foundations of Ethics: An Anthology |publisher=Blackwell Publishing |year=2007 |isbn=1405129514}}</ref> Hierdie vrae het tot 'n verskeidenheid teenstrydige antwoorde en argumente gelei, van wetenskaplike teorieë, tot filosofiese, teologiese en spirituele verklarings. == Wetenskaplike ondersoek en oogpunte == [[Lêer:DNA Overview.png|duimnael|links|140px|[[DNS]], die middel wat die genetiese instruksies vir die ontwikkeling en funksioneering van alle bekende lewende organismes bevat.]] Stellings dat beskrywende wetenskap lig op normatiewe kwessies soos die sin van die lewe kan werp, word hewig binne die wetenskaplike en filosofie-van-wetenskap-gemeenskappe betwis. Desnieteenstaande kan wetenskap ietwat konteks bied en parameters daarstel waarbinne gesprekke oor verwante onderwerpe gevoer kan word. === Sielkundige betekenis en waarde binne die lewe === Wetenskap kan, of kan nie, in staat wees (nie) om ons meer oor die wesenlike waarde in die lewe te vertel, maar sommige studies berus op verwante vrae: navorsers in positiewe sielkunde (en, vroeër en minder streng, in humanistiese sielkunde) bestudeer faktore wat tot lewensbevrediging,<ref>E. Diener, J.J. Sapyta, E. Suh (1998). "Subjective Well-Being Is Essential to Well-Being." ''Psychological Inquiry'', Lawrence Earlbaum</ref> volle verbintenis tot aktiwiteite,<ref>Csíkszentmihályi, Mihály (1990). ''Flow: The Psychology of Optimal Experience''. New York: Harper and Row. {{ISBN|0-06-092043-2}}.</ref> die gebruik van 'n mens se persoonlike sterkpunte om 'n voller bydrae te maak,<ref>Peterson, Christopher; Seligman, Martin (2004). ''Character strengths and virtues: A handbook and classification''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-516701-5}}.</ref> en betekenissin gebaseer op die belegging in iets groter as die self,<ref>Seligman, M.E.P. (2002). ''Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment.'' New York: Free Press. {{ISBN|0-7432-2297-0}} (Paperback edition, 2004, Free Press, {{ISBN|0-7432-2298-9}})</ref> lei. Een waardestelsel wat deur sosiale sielkundiges voorgestel word, algemeen die [[Vreesbestuur-teorie]] genoem, behels dat alle menslike betekenis afgelei word van 'n fundamentele vrees vir die dood, waarby waardes gekies word wanneer dit ons toelaat om die verstandelike herinnering aan die dood te ontvlug. Neurowetenskap het teorieë gegenereer oor beloning, plesier en motivering in terme van fisiese entiteite soos neurosenderaktiwiteit, veral in die limbiese stelsel en die [[ventraal|ventrale]] tegmentale area in besondere. Indien 'n mens glo dat die sin van die lewe is om plesier te maksimeer, dan maak hierdie teorieë normatiewe voorspellings oor hoe om op te tree om dit te bereik. Ekonome het 'n groot deel oor wat in die markplek gewaardeer word, geleer, en sosiologie bestudeer waarde op 'n sosiale vlak deur van teoretiese konstruksies soos waardeteorie, norme, anomie, esv. gebruik te maak. === Oorsprong en aard van biologiese lewe === Die presiese meganismes van abiogenesis is onbekend: bekende teorieë sluit die RNS-wêreldhipotese (RNS-gebaseerde replikators) en die yster-swawel-wêreldteorie (metabolisme sonder genetika) in. Die teorie van [[ewolusie]] probeer nie die oorsprong van die lewe verduidelik nie, maar eerder die proses waardeur verskillende lewensvorme deur die geskiedenis via genetiese mutering en [[natuurlike seleksie]] ontwikkel het.<ref>[[Charles Darwin]] (1859). ''[[On the Origin of Species]]''.</ref> Teen die einde van die [[20ste eeu]] en gebaseer op die insig verkry uit die geen-sentriese siening van ewolusie, het bioloë [[George C. Williams]], [[Richard Dawkins]] en [[David Haig]], onder andere, tot die gevolgtrekking gekom dat '''indien daar 'n primêre funksie van die lewe is, dit die kopiëring van DNS en die oorlewing van 'n mens se gene is'''.<ref name="Dawkins selfish gene">{{cite book |author=Richard Dawkins |title=The Selfish Gene |publisher=Oxford University Press |year=1976 |isbn=019857519X}}</ref><ref name="Dawkins river">{{cite book |author=Richard Dawkins |title=River out of Eden |publisher=Basic Books |location=New York |year=1995 |isbn=0-465-06990-8}}</ref> Alhoewel wetenskaplikes lewe op aarde intensief bestudeer, is dit steeds 'n uitdaging om die begrip [[lewe]] in ondubbelsinnige terme te definieer.<ref>[http://www.astrobio.net/news/article226 Astrobiology Magazine: Defining Life]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nbi.dk/~emmeche/cePubl/97e.defLife.v3f.html |title=Defining Life, Explaining Emergence<!-- Bot generated title --> |access-date= 7 September 2009 |archive-date=14 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314095044/http://www.nbi.dk/~emmeche/cePubl/97e.defLife.v3f.html |url-status=dead }}</ref> Fisies kan gesê word dat lewe "op negatiewe entropie teer"<ref>{{cite book | last = Schrödinger | first = Erwin | title = What is Life? | publisher = Cambridge University Press | year = 1944 | isbn = 0-521-42708-8}}</ref><ref>{{cite book | last = Margulis | first = Lynn | last2 = Sagan |first2= Dorion | title = What is Life? | publisher = University of California Press | year = 1995 | isbn = 0-520-22021-8}}</ref> wat na die proses verwys waarby lewende entiteite hul interne entropie verlaag ten bate van die een of ander vorm van energie wat uit die omgewing opgeneem word.<ref>{{cite book | last = Lovelock | first = James | title = Gaia – a New Look at Life on Earth | publisher = Oxford University Press | year = 2000 | isbn = 0-19-286218-9}}</ref><ref>{{cite book | last = Avery | first = John | title = Information Theory and Evolution | publisher = World Scientific | year = 2003 | isbn = 9812383999}}</ref> Bioloë is dit oor die algemeen eens dat lewensvorme self-organiserende stelsels is wat die interne omgewing reguleer om sodoende hierdie georganiseerde stand te reguleer, dat metabolisme dien om energie te verskaf, en dat voortplanting dit toelaat vir lewe om oor 'n duur van meervuldige generasies voort te bestaan. Organismes is tipies responsief tot prikkels en genetiese inligting neig om van generasie tot generasie te verander om sodoende aanpassing deur ewolusie te bemoontlik. Hierdie karaktereienskappe verbeter respektiewelik die kanse op oorlewing van die indiwiduele organisme en sy afstammelinge.<ref>{{cite web |url=http://www2.una.edu/pdavis/BI%20101/Overview%20Fall%202004.htm |title=How to Define Life |accessdate=2008-10-17 |last=Davison |first=Paul G. |publisher=The University of North Alabama |archive-date=2008-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101024755/http://www2.una.edu/pdavis/BI%20101/Overview%20Fall%202004.htm |url-status=dead }}</ref><ref>Witzany, G. (2007). The Logos of the Bios 2. Bio-Communication. Helsinki, Umweb.</ref> Nie-sellulêre repliserende agente, noemenswaardig [[virus]]se, word gewoonlik nie as organismes beskou nie omdat hulle nie in staat is om voortplanting en metabolisme onafhanklik te behartig nie. Hierdie omstredenheid is egter problematies, aangesien sommige parasiete en endosinbionte ook nie tot onafhanklike lewe in staat is nie. [[Astrobiologie]] bestudeer die moontlikheid van ander lewensvorme in ander wêrelde, soos repliserende strukture wat van materiale buiten DNS gemaak is. === Die Oerknal en die mensdom se noodlot in hierdie heelal === [[Lêer:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|regs|268px|duimnael|Die metriese uitbreiding van ruimte. Die inflasionêre epog is die uitbreiding van die metriese tensor ten links. (NASA-beeld, 2006)]] Alhoewel die [[Oerknal]]-model aanvanklik met skeptisisme begroet is toe dit bekend gestel is — gedeeltelik weens die verbinding met die religieuse konsep van [[kreasionisme]] — word dit vandag wyd deur menige onafhanklike waarnemers ondersteun.<ref>{{cite book | author = Helge Kragh | title = Cosmology and Controversy | publisher = Princeton University Press | year = 1996 | isbn=069100546X}}</ref> Huidige fisika kan die vroeë heelal egter net van 10<sup>−43</sup> sekondes ná die [[Oerknal]] beskryf (waar nultyd met oneindige temperatuur ooreenstem); 'n teorie van kwantumgravitasie word benodig om verder terug in tyd te beskryf. Desnieteenstaande het vele fisici al oor wat hierdie beperking kon voorafgegaan het en oor hoe die heelal die werklikheid binnegetree het, bespiegel.<ref name="Prantzos & Lyle">{{cite book |author=Nikos Prantzos; Stephen Lyle |title=Our Cosmic Future: Humanity's Fate in the Universe |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=052177098X}}</ref> Sommige fisici glo dat die [[Oerknal]] toevallig gebeur het, en wanneer die antropiese beginsel in ag geneem word, word dit die gereeldste as impliserend van die bestaan van 'n [[multiversum]].<ref name="Edwards">{{cite book |author=Rem B. Edwards |title=What Caused the Big Bang? |publisher=Rodopi |year=2001 |isbn=9042014075}}</ref> Tog blyk dit dat, losstaande van hoe ookal die heelal tot bestaan gekom het, die mensdom se noodlot beslis is. Selfs indien die mensdom so lank sal oorleef, sal biologiese lewe uiteindelik onvolhoubaar raak, sy dit deur 'n [[Groot Vries]], [[Groot Skeur]] of [[Groot Samepersing]]. Dit blyk dat die enigste manier om te oorleef is om die vloei van energie op 'n kosmiese skaal te beheer sodat die noodlot van die heelal verander kan word.<ref name="Prantzos & Lyle" /> === Wetenskaplike vrae oor die verstand === Die ware aard en oorsprong van die bewussyn en die [[verstand]] self word ook wyd in die wetenskap betwis. Die verklaringsgaping word gewoonlik met die groot probleem van die bewussyn gelyk gestel, en die kwessie van vrye wil word ook as van kardinale belang beskou. Hierdie onderwerpe word meestal in die velde van kognitiewe wetenskap, neurowetenskap en die filosofie van die verstand bespreek, alhoewel sommige ewolusionêre bioloë en teoretiese fisici ook menige toespelings tot die onderwerp gemaak het.<ref name="Whitehouse">{{cite book |author=Harvey Whitehouse |title=The Debated Mind: Evolutionary Psychology Versus Ethnography |publisher=Berg Publishers |year=2001 |isbn=1859734278}}</ref><ref name="Gray">{{cite book |author=Jeffrey Alan Gray |title=Consciousness: Creeping Up on the Hard Problem |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0198520905}}</ref> [[Lêer:Ascent of the Blessed.jpg|125px|regs|duimnael|[[Jheronimus Bosch]] se ''Opstyging na die hemel'' toon 'n tonnel van lig en spirituele figure, wat gewoonlik in verslae oor naby-doodse ervarings beskryf word.]] Reduksionistiese en elminatiewe materialisme benaderinge, byvoorbeeld die Veelvuldige Ontwerp-model, hou voor dat die bewussyn volledig deur neurowetenskap verklaar kan word, deur die werkinge van die [[brein]] en sy [[neuron]]e, dus voldoenend aan biologiese naturalisme.<ref name="Gray" /><ref name="Churchland">{{cite book |author=Paul Churchland |title=A Neurocomputational Perspective: The Nature of Mind and the Structure of Science |publisher= MIT Press |year=1989 |isbn=0262531062}}</ref><ref name="Dennett">{{cite book |author=Daniel Clement Dennett |title=Consciousness Explained |publisher=Little, Brown and Co. |year=1991 |isbn=0316180661}}</ref> Aan die ander kant het sommige wetenskaplikes, soos Andrei Linde, die moontlikheid oorweeg dat die bewussyn, soos ruimtetyd, sy eie intrinsieke grade van vryheid het, en dat ons waarnemings so reëel (of selfs meer reëel) as materiële voorwerpe kan wees.<ref name="Barrow, Davies, Harper">{{cite book |author=John D. Barrow; Paul C. W. Davies; Charles L. Harper |title=Science and Ultimate Reality: Quantum Theory, Cosmology and Complexity |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=052183113X}}</ref> Hipoteses oor die bewussyn en ruimtetyd beskryf verduidelik die bewussyn in die beskrywing van 'n "ruimte van bewuste elemente"<ref name="Barrow, Davies, Harper" /> wat gewoonlik 'n aantal ekstra dimensies omvat.<ref name="Millay, Heinze">{{cite book |author=Jean Millay; Ruth-Inge Heinze |title=Multidimensional Mind: Remote Viewing in Hyperspace |publisher=North Atlantic Books |year=1999 |isbn=1556433069}}</ref> Elektromagnetiese teorieë oor die bewussyn los die bindingsprobleem van die bewussyn op deurdat dit aanvoer dat die elektromagnetiese veld wat deur die brein opgewerk word, die eintlike draer van die bewuste ervaring is; daar bestaan egter meningsverskille oor die implementerings van so 'n teorie rakende die ander werkinge van die verstand.<ref>J. McFadden (2002) "[http://www.mindcontrolforums.com/news/electromagnetic-field-theory-of-consciousness.htm Synchronous Firing and Its Influence on the Brain's Electromagnetic Field: Evidence for an Electromagnetic Field Theory of Consciousness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218171922/http://www.mindcontrolforums.com/news/electromagnetic-field-theory-of-consciousness.htm |date=18 Desember 2005 }}". ''Journal of Consciousness Studies'' '''9''' (4) pp. 23-50.</ref><ref name="Buccheri & Di Gesù & Saniga">{{cite book |author=R. Buccheri; V. Di Gesù; Metod Saniga |title=Studies on the Structure of Time: From Physics to Psycho(patho)logy |publisher=Springer |year=2000 |isbn=030646439X}}</ref> Kwantumverstandteorieë gebruik die [[kwantum]]teorie om sekere eienskappe van die verstand te verklaar. Om die proses van vrye wil aan die hand van kwantumfenomene te verklaar is 'n gewilde alternatief tot die determinisme; sulke postulasies kan soms vrye wil met kwantumgolwe,<ref name="Bohm & Hiley">{{cite book |author=[[David Bohm]]; Basil J. Hiley |title=The Undivided Universe: An Ontological Interpretation of Quantum Theory |publisher=Routledge |year=1993 |isbn=0415065887}}</ref> kwantumversterking,<ref name="Bruce">{{cite book |author=Alexandra Bruce |title=Beyond the Bleep: The Definitive Unauthorized Guide to What the Bleep Do We Know!? |publisher=The Disinformation Company |year=2005 |isbn=1932857222}}</ref> kwantumpotensiaal,<ref name="Bohm & Hiley" /> en kwantumwaarskynlikheid<ref name="Libet, Freeman, Sutherland">{{cite book |author=Benjamin Libet; Anthony Freeman; Keith Sutherland |title=The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will |publisher=Imprint Academic |year=1999 |isbn=0907845118}}</ref> verbind. Gebaseer op die vooropstellings van nie-materialistiese verklarings van die verstand het sommige die bestaan van 'n kosmiese bewussyn voorgestel, bewerend dat die bewussyn eintlik die "fondament van alle bestaan" is.<ref name="Walker"/><ref name="Bruce" /><ref name="Ho">{{cite book |author=Mae-Wan Ho |title=The Rainbow and the Worm: The Physics of Organisms |publisher=World Scientific |year=1998 |pages=218–231 |isbn=9810234279}}</ref> Voorstanders van hierdie siening verwys na berigte van paranormale fenomene, hoofsaaklik ekstrasensoriese waarnemings en psigiese kragte, as bewyse van 'n nie-liggaamlike hoër bewussyn. In die hoop om die bestaan van hierdie fenomene te bewys, het parapsigoloë al menige eksperimente geörkestreer. Meta-analises van hierdie eksperimente dui aan dat die effekgrootte (alhoewel geweldig klein) relatief konsekwent was, wat in 'n algehele statistiese noemenswaardigheid resulteer.<ref name=Radnin97>{{cite book |last=Radin |first=Dean |authorlink = |title=The Conscious Universe: The Scientific Truth of Psychic Phenomena |publisher=HarperSanFrancisco |year=1997 |isbn=0062515020}}</ref><ref name=Dunne>{{cite journal |last=Dunne |first=Brenda |authorlink= |last2=Jahn |first2=Robert G. |title=Does psi exist? Replicable evidence for an anomalous process of information transfer |journal=Journal of Scientific Exploration |volume=17 |issue=2 |pages=207–241 |year=2003 |url=http://www.scientificexploration.org/jse/abstracts/v17n2a1.php |accessdate=2007-07-31 |format={{Dead link|date=April 2009}} &ndash; <sup>[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author%3ADunne+intitle%3ADoes+psi+exist%3F+Replicable+evidence+for+an+anomalous+process+of+information+transfer&as_publication=Journal+of+Scientific+Exploration&as_ylo=2003&as_yhi=2003&btnG=Search Scholar search]</sup> |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216054117/http://www.scientificexploration.org/jse/abstracts/v17n2a1.php |url-status=dead }}</ref><ref name=Dunne85>{{cite journal |last=Dunne |first=Brenda J. |authorlink= |last2=Jahn |first2=Robert G. |title=On the quantum mechanics of consciousness, with application to anomalous phenomena |journal=Foundations of Physics |volume=16 |issue=8 |pages=721–772 |year=1985 |url=http://www.springerlink.com/content/vtrr87tg356154r7/ |doi=10.1007/BF00735378 |accessdate=2007-07-31 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alhoewel sommige kritiese analiste voel dat parapsigologiese studies wetenskaplik is, is hulle nie met die eksperimentele uitslae tevrede nie.<ref name=Alcock03>{{cite journal |last=Alcock |first=James E. |authorlink= |last2=Jahn |first2=Robert G. |title=Give the Null Hypothesis a Chance |journal=Journal of Consciousness Studies |volume=10 |issue=6-7 |pages=29–50 |year=2003 |url=http://www.imprint.co.uk/pdf/Alcock-editorial.pdf |format=PDF |accessdate=2007-07-30 |archive-date=2007-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810173433/http://www.imprint.co.uk/pdf/Alcock-editorial.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Hyman>{{cite journal |last=Hyman |first=Ray |title=Evaluation of the program on anomalous mental phenomena |journal=The Journal of Parapsychology |volume=59 |issue=1 |year=1995 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2320/is_n4_v59/ai_18445600 |accessdate=2007-07-30 |archiveurl=https://archive.ph/20120709142606/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2320/is_n4_v59/ai_18445600/ |archivedate=2012-07-09 |url-status=live }}</ref> Skeptiese nasieners betoog dat skynbare suksesvolle resultate meer waarskynlik as gevolg van slorige prosedures, swak opgeleide navorsers, of metodologiese foute is as wat dit as gevolg van werklike effekte is.<ref name=Akers>{{cite paper |author=Akers, C. |title=Methodological Criticisms of Parapsychology, Advances in Parapsychological Research 4 |publisher=PesquisaPSI |year=1986 |url=http://www.pesquisapsi.com/books/advances4/7_Methodological_Criticisms.html |accessdate=2007-07-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927223348/http://www.pesquisapsi.com/books/advances4/7_Methodological_Criticisms.html |date=2007-09-27 }}</ref><ref>{{cite paper |author=Child, I.L. |title=Criticism in Experimental Parapsychology, Advances in Parapsychological Research 5 |publisher=PesquisaPSI |year=1987 |url= http://www.pesquisapsi.com/books/advances5/6_Criticism_in_Experimental.html |accessdate=2007-07-30 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Wiseman |first=Richard |authorlink= |last2=Smith |first2=Matthew |title=Exploring possible sender-to-experimenter acoustic leakage in the PRL autoganzfeld experiments - Psychophysical Research Laboratories |journal=The Journal of Parapsychology |year=1996 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2320/is_n2_v60/ai_18960809 |accessdate=2007-07-30 |archiveurl=https://archive.ph/20120709230555/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2320/is_n2_v60/ai_18960809/ |archivedate=2012-07-09 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Lobach |first=E. |last2=Bierman |first2=D. |title=The Invisible Gaze: Three Attempts to Replicate Sheldrake's Staring Effects |work=Proceedings of the 47th PA Convention |url=http://www.parapsych.org/papers/07.pdf |year=2004 |pages=77–90 |format=PDF |accessdate=2007-07-30 |archive-date=2007-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810173433/https://www.parapsych.org/papers/07.pdf |url-status=dead }}</ref> {{clear}} == Verwysings == {{verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Lewe]] [[Kategorie:Religie]] ejwzwfil26vdjc78i6m7trw5jlegpqe 0 42682 2908955 2873883 2026-06-03T04:33:01Z ~2026-16915-05 205257 2908955 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of the President of the United States of America.svg|duimnael|Vlag van die President van die Verenigde State van Amerika]] [[Lêer:Seal Of The President Of The United States Of America.svg|duimnael|Seël van die President van die Verenigde State van Amerika]] [[Lêer:WhiteHouseSouthFacade.JPG|duimnael|Die [[Withuis]], die amptelike woning en kantoor van die Amerikaanse president]] [[Lêer:Five Presidents 2009.jpg|duimnael|Onlangse VS-presidente staan in 'n ry (vlnr): [[George H.W. Bush]], [[Barack Obama]], [[George W. Bush]], [[Bill Clinton]] en [[Jimmy Carter]].]] Volgens die Amerikaanse Grondwet is die [[President van die Verenigde State van Amerika]] die [[Staatshoof|staats-]] asook die regeringshoof van die [[Verenigde State van Amerika]]. As hoof van die uitvoerende gesag en hoof van die federale regering as geheel is die presidensie die hoogste politiese kantoor in die Verenigde State deur sy invloed en erkenning. Die President is ook die opperbevelvoerder van die [[Amerikaanse Gewapende Magte]]. Die president word indirek verkies tot 'n termyn van vier jaar deur 'n kieskollege (of deur die Huis van Verteenwoordigers indien die kieskollege geen persoon verkies deur 'n absolute meerderheid nie). Sedert die bekragtiging van die 22ste Wysigingswet op die Amerikaanse Grondwet in 1951 mag geen persoon vir meer as twee termyne tot die amp van president verkies word nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_amendments_11-27.html |title=The Constitution: Amendments 11–27 |publisher=[[National Archives and Records Administration|U.S. National Archives & Records Administration]] |accessdate=10 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009201001/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_amendments_11-27.html |archive-date= 9 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Met afsterwe, bedanking of verwydering van 'n president word die adjunkpresident aangestel as president. Hierdie lys sluit slegs diegene in wat as president ingesweer is ná die bekragtiging van die Grondwet van die Verenigde State op 4 Maart 1789. Hierdie lys sluit ook nie waarnemende presidente onder die 25ste Wysigingswet van die Amerikaanse Grondwet in nie. Daar is 45 mense as president ingesweer en 47 presidensies omdat [[Grover Cleveland]] twee termyne as president gedien het wat nie op mekaar gevolg het nie en hy word chronologies getel as die 22ste en 24ste president, dieselfde geld vir Donald Trump wat as die 45ste en 47ste President dien. Van almal wat as president verkies is het vier tydens hul presidentskap gesterf weens natuurlike oorsake ([[William Henry Harrison]], [[Zachary Taylor]], [[Warren G. Harding]] en [[Franklin D. Roosevelt]]), een het bedank ([[Richard Nixon]]) en vier is vermoor ([[Abraham Lincoln]], [[James Garfield|James A. Garfield]], [[William McKinley]] en [[John F. Kennedy]]). Die eerste president was [[George Washington]] wie in 1789 ingehuldig is ná 'n eenstemmige uitslag van die kieskollege. [[William Henry Harrison]] het die kortste tyd as president gedien (31 dae in 1841). Met meer as twaalf jaar het Franklin D. Roosevelt die langste tyd as president gedien en hy is ook die enigste president wat meer as twee termyne gedien het. Hy is egter kort na die aanvang van sy vierde termyn in 1945 oorlede. Die huidige president is [[Donald Trump]]; hy is op 20 Januarie 2025 ingehuldig. == Presidente == ; Partye {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Kleurkode |-style="background:#EEEEEE" | Onafhanklik |-style="background:#E6E6AA" | Federaliste Party |-style="background:#AACC99" | Demokraties-Republikeinse Party |-style="background:#73C2FB" | Demokratiese Party |-style="background:#FFFFCC" | Whig Party |-style="background:#FFB6B6" | Republikeinse Party |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#cccccc" ! Presidensie<ref group="n" name="num">Presidensie word gedefinieer as 'n aaneenlopende tydperk gedien deur 'n enkelepersoon. Byvoorbeeld [[George Washington]] het twee agtereenvolgende termyne gedien en word getel as die eerste president (nie die eerste en tweede nie). [[Gerald Ford]] het president geword na die bedanking van [[Richard Nixon]] en het die res van wat Nixon se tweede termyn sou wees, gedien. Die feit dat Ford nie verkies is tot die amp nie, beïnvloed nie die numering nie, wat van hom die 38ste president maak. Daarby word [[Grover Cleveland]] twee keer getel aangesien hy twee in afsonderlike termyne gedien het.</ref> ! colspan="2" | [[President van die Verenigde State|President]] ! Amp opgeneem ! Amp verlaat ! Party ! Visepresident ! Termyn |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=2 | '''1''' | rowspan=2 | [[Lêer:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[George Washington]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewashington/ |title=Biography of George Washington |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |author=The [[White House]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222343/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewashington |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/washington_george.shtml |title=The First President: 1789–1797 George Washington "Father of his Country" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053547/http://americanheritage.com/people/presidents/washington_george.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/washington |title=George Washington – Independent Party – 1st President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV-kanaal) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210134127/http://www.history.com/presidents/washington |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/gwashington.asp |title=George Washington (22 Februarie 1732 – 14 Desember 1799) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019094540/http://www.americanpresidents.org/presidents/gwashington.asp |archive-date=19 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 30 April 1789 | rowspan=2 | 4 Maart 1797 | rowspan=2 | Nie amptelik aan<br />enige party<br />verbonde nie | rowspan=2 style="background:#E6E6AA" | [[John Adams]] | align=center | 1 |- style="background:#EEEEEE" | align=center | 2 |- style="background:#E6E6AA" | '''2''' | [[Lêer:John Adams A18236.jpg|100px]] | [[John Adams]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnadams/ |title=Biography of John Adams |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201032051/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnadams/ |archive-date= 1 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/adams_john.shtml |title=The Second President: 1797–1801 John Adams "Following in the Footsteps" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050435/http://americanheritage.com/people/presidents/adams_john.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/adams |title=John Adams – Federalist Party – 2nd President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210111400/http://www.history.com/presidents/adams |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=2 |title=John Adams (30 Oktober 1735 – 4 Julie 1826) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802004616/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=2 |archive-date= 2 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1797 | 4 Maart 1801 | Federaliste Party | style="background:#AACC99" | [[Thomas Jefferson]] | align=center | 3 |- style="background:#AACC99" |- style="background:#AACC99" | rowspan=2 | '''3''' | rowspan=2 | [[Lêer:Thomas Jefferson by Rembrandt Peale, 1800.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Thomas Jefferson]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/thomasjefferson/ |title=Biography of Thomas Jefferson |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222354/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/thomasjefferson |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/jefferson_thomas.shtml |title=The Third President: 1801–1809 Thomas Jefferson "The Renaissance Leader" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052310/http://americanheritage.com/people/presidents/jefferson_thomas.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/jefferson |title=Thomas Jefferson – Democratic-Republican Party – 3rd President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081537/http://www.history.com/presidents/jefferson |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=3 |title=Thomas Jefferson (13 April 1743 – 4 Julie 1826) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504055703/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=3 |archive-date= 4 Mei 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1801 | rowspan=2 | 4 Maart 1809 | rowspan=2 | Demokraties-Republikynse Party | [[Aaron Burr]] | align=center | 4 |- style="background:#AACC99" | [[George Clinton]] | align=center | 5 |- style="background:#AACC99" | rowspan=4 | '''4''' | rowspan=4 | [[Lêer:James Madison.jpg|100px]] | rowspan=4 | [[James Madison]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmadison/ |title=Biography of James Madison |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222404/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmadison |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/madison_james.shtml |title=The Fourth President: 1809–1817 James Madison "The Nation Builder" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424160524/http://www.americanheritage.com/people/presidents/madison_james.shtml |archive-date=24 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/madison |title=James Madison – Democratic-Republican Party – 4th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210134132/http://www.history.com/presidents/madison |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=4 |title=James Madison (16 Maart 1751 – 28 Junie 1836) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417035146/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=4 |archive-date=17 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=4 | 4 Maart 1809 | rowspan=4 | 4 Maart 1817 | rowspan=4 | Demokraties-Republikeinse Party | [[George Clinton]]<ref group="n" name="died">Sterf in amp weens natuurlike oorsake.</ref><br /><small>4 Maart 1809 – 20 April 1812</small> | rowspan=2 align=center | 6 |- | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend">Voor die bekragtiging van die 25ste Wetswysiging van die Amerikaanse Grondwet in [[1967]] was daar geen bepaling wat gesê het hoe die amp van visepresident gevul moet word nie. Richard Nixon was die eerste president wat die vakature gevul het onder die bepaling van die 25ste Wetswysiging toe hy Gerald Ford aangestel het. Ford het later die tweede president geword om 'n visepresident so aan te stel toe hy Nelson Rockefeller aangestel het om hom op te volg.</ref><br /><small>20 April 1812 – 4 Maart 1813</small> |- style="background:#AACC99" |[[Elbridge Gerry]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>4 Maart 1813 – 23 November 1814</small> | rowspan=2 align=center | 7 |- | |''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>23 November 1814 – 4 Maart 1817</small> |- style="background:#AACC99" | rowspan=2 | '''5''' | rowspan=2 | [[Lêer:Jm5.gif|100px]] | rowspan=2 | [[James Monroe]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmonroe/ |title=Biography of James Madison |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109063800/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmonroe |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/monroe_james.shtml |title=The Fifth President: 1817–1825 James Monroe "The Era of Good Feelings" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050724/http://americanheritage.com/people/presidents/monroe_james.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/monroe |title=James Monroe – Democratic-Republican Party – 5th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081641/http://www.history.com/presidents/monroe |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=5 |title=James Monroe (28 April 1758 – 4 Julie 1831) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913003319/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=5 |archive-date=13 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1817 | rowspan=2 | 4 Maart 1825 | rowspan=2 | Demokraties-Republikeinse Party | rowspan=2 | [[Daniel D. Tompkins]] | align=center | 8 |- style="background:#AACC99" | align=center | 9 |- style="background:#AACC99" | '''6''' | [[Lêer:John Quincy Adams by GPA Healy, 1858.jpg|100px]] | [[John Quincy Adams]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnquincyadams/ |title=Biography of John Quincy Adams |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208160236/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnquincyadams/ |archive-date= 8 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/adams_johnquincy.shtml |title=The Sixth President: 1825–1829 John Quincy Adams "Born to Lead" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315091548/http://www.americanheritage.com/people/presidents/adams_johnquincy.shtml |archive-date=15 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/johnqadams |title=John Quincy Adams – Federalist, Democratic-Republican, National Republican, WHIG Party – 6th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081713/http://www.history.com/presidents/johnqadams |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=6 |title=John Quincy Adams (11 Julie 1767 – 23 Februarie 1848) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402110152/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=6 |archive-date=2 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 4 Maart 1825 | 4 Maart 1829 | Demokraties-Republikynse Party<br />Nasionale Republikeinse Party | [[John C. Calhoun]] | align=center | 10 |- style="background:#73C2FB" | rowspan=3 | '''7''' | rowspan=3 | [[Lêer:Andrew jackson head.jpg|100px]] | rowspan=3 | [[Andrew Jackson]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjackson/ |title=Biography of Andrew Jackson |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222434/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjackson |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/jackson_andrew.shtml |title=The Seventh President: 1829–1837 Andrew Jackson "Old Hickory" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage|publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051746/http://americanheritage.com/people/presidents/jackson_andrew.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/jackson |title=Andrew Jackson – Democratic-Republican Party – 7th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212213855/http://www.history.com/presidents/jackson |archive-date=12 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=7 |title=Andrew Jackson (15 Maart 1767 – 8 Junie 1845) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108065009/http://www.americanpresidents.org/presidents/President.asp?PresidentNumber=7 |archive-date= 8 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=3 | 4 Maart 1829 | rowspan=3 | 4 Maart 1837 | rowspan=3 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[John C. Calhoun]]<ref group="n" name="resigned">Het bedank.</ref><br /><small>4 Maart 1829 – 28 Desember 1832</small> | rowspan=2 align=center | 11 |- | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> <br /><small>28 Desember 1832 – 4 Maart 1833</small> |- style="background:#73C2FB" | [[Martin Van Buren]] | align=center | 12 |- style="background:#73C2FB" | '''8''' | [[Lêer:Mvanburen.jpeg|100px]] | [[Martin Van Buren]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/martinvanburen/ |title=Biography of Martin Van Buren |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208205024/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/martinvanburen/ |archive-date= 8 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/vanburen_martin.shtml |title=The Eighth President: 1837–1841 Martin Van Buren "The Red Fox" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053422/http://americanheritage.com/people/presidents/vanburen_martin.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/vanburen |title=Martin Van Buren – Democratic-Republican, Democratic, and Free Soil Party – 8th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081513/http://www.history.com/presidents/vanburen |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=8 |title=Martin Van Buren (5 Desember 1782 – 24 Julie 1862) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415205228/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=8 |archive-date=15 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 4 Maart 1837 | 4 Maart 1841 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[Richard Mentor Johnson]] | align=center | 13 |- style="background:#FFFFCC" | '''9''' | [[Lêer:William Henry Harrison by James Reid Lambdin, 1835.jpg|100px]] | [[William Henry Harrison]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhenryharrison/ |title=Biography of William Henry Harrison |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218190754/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhenryharrison/ |archive-date=18 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/harrison_william.shtml |title=The Ninth President: 1841–1841 William Henry Harrison "Old Tippecanoe" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052730/http://americanheritage.com/people/presidents/harrison_william.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/williamhenryharrison |title=William Henry Harrison – WHIG Party – 9th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081541/http://www.history.com/presidents/williamhenryharrison |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=9 |title=William Henry Harrison (9 Februarie 1773 – 4 April 1841) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417011506/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=9 |archive-date=17 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 4 Maart 1841 | 4 April 1841<ref group="n" name="died" /> | Whig Party | [[John Tyler]] | rowspan=3 align=center | 14 |- |rowspan=2 |'''10'''<ref group="n">Tyler, wie die eerste visepresident was wat president geword het, het 'n presedent geskep dat die visepresident wat die amp van president aanvaar 'n ten volle funksionerende president word met sy eie presidensie, en hy is nie net 'n waarnemende president nie. Sy politiese opponente het probeer om hom aan te spreek as "Waarnemende President", maar hy het geweier om dit toe te laat. Die 25ste Wetswysiging het Tyler se presedent in die Grondwet gesit.</ref> |rowspan=2 |[[Lêer:WHOportTyler.jpg|100px]] |rowspan=2 |[[John Tyler]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johntyler/ |title=Biography of John Tyler |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208210210/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johntyler/ |archive-date= 8 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/tyler_john.shtml |title=The Tenth President: 1841–1845 John Tyler "His Accidency" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053614/http://americanheritage.com/people/presidents/tyler_john.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/tyler |title=John Tyler – No Party – 10th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081725/http://www.history.com/presidents/tyler |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=10 |title=John Tyler (29 Maart 1790 – 18 Januarie 1862) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415214627/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=10 |archive-date=15 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |rowspan=2| 4 April 1841 |rowspan=2 |4 Maart 1845 |style="background:#FFFFCC"| Whig Party<br /><small>4 April 1841 – September 1841</small> | rowspan=2 |''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- | |Onafhanklik<ref group="n" name="party">Voormalige Demokraat wat vir visepresident gestaan het onder die Whig Party. Na 'n kopstamp met kongresleiers van die Whig Party is hy geskors van die Party in 1841.</ref><br /><small>September 1841 – 4 Maart 1845</small> |- style="background:#73C2FB" | '''11''' | [[Lêer:James Knox Polk by GPA Healy, 1858.jpg|100px]] | [[James K. Polk]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamespolk/ |title=Biography of James Polk |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103025341/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamespolk |archive-date=3 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/polk_james.shtml |title=The Eleventh President: 1845–1849 James Knox Polk "The Dark Horse" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050751/http://americanheritage.com/people/presidents/polk_james.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/polk |title=James Polk – Democratic Party – 11th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081719/http://www.history.com/presidents/polk |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=11 |title=James K. Polk (2 November 1795 – 15 Junie 1849) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20010411225013/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=11 |archive-date=11 April 2001 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1845 | 4 Maart 1849 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[George M. Dallas]] | align=center | 15 |- style="background:#FFFFCC" | '''12''' | [[Lêer:Zachary Taylor 2.jpg|100px]] | [[Zachary Taylor]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/zacharytaylor/ |title=Biography of Zachary Tyler |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228091454/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/zacharytaylor |archive-date=28 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/taylor_zachary.shtml |title=The Twelfth President: 1849–1850 Zachary Taylor "Old Rough-and-Ready" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054346/http://americanheritage.com/people/presidents/taylor_zachary.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/taylor |title=Zachary Taylor – WHIG Party – 12th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081547/http://www.history.com/presidents/taylor |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=12 |title=Zachary Taylor (24 November 1784 – 9 Julie 1850) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20000706194811/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=12 |archive-date= 6 Julie 2000 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1849 | 9 Julie 1850<ref group="n" name="died" /> | Whig Party | [[Millard Fillmore]] | rowspan=2 align=center | 16 |- style="background:#FFFFCC" | '''13''' | [[Lêer:Millard Fillmore by George PA Healy, 1857.jpg|100px]] | [[Millard Fillmore]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/millardfillmore/ |title=Biography of Millard Fillmore |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230091739/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/millardfillmore/ |archive-date=30 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name=americanheritage1>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/fillmore_millard.shtml |title=The Thirteenth President: 1850–1853 Millard Fillmore "Forgotten Leader" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424160546/http://www.americanheritage.com/people/presidents/fillmore_millard.shtml |archive-date=24 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/fillmore |title=Millard Filmore – WHIG Party – 13th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081620/http://www.history.com/presidents/fillmore |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=13 |title=Millard Fillmore (7 Januarie 1800 – 8 Maart 1874) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223065934/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=13 |archive-date=23 Februarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 9 Julie 1850 | 4 Maart 1853 | Whig Party | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''14''' | rowspan=2 | [[Lêer:Franklin Pierce by GPA Healy, 1858.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Franklin Pierce]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklinpierce/ |title=Biography of Franklin Pierce |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105214251/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklinpierce |archive-date=5 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=americanheritage1 /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/pierce |title=Franklin Pierce – Democratic Party – 14th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081647/http://www.history.com/presidents/pierce |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=14 |title=Franklin Pierce (23 November 1804 – 8 Oktober 1869) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415185752/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=14 |archive-date=15 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1853 | rowspan=2 | 4 Maart 1857 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[William R. King]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>4 Maart 1853 – 18 April 1853</small> | rowspan=2 align=center | 17 |- | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>18 April 1853 – 4 Maart 1857</small> |- style="background:#73C2FB" | '''15''' | [[Lêer:JamesBuchanan.jpg|100px]] | [[James Buchanan]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesbuchanan/ |title=Biography of James Buchanan |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106001441/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesbuchanan |archive-date=6 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/buchanan_james.shtml |title=The Fifteenth President: 1857–1861 James Buchanan "An American Hero" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054515/http://americanheritage.com/people/presidents/buchanan_james.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/buchanan |title=James Buchanan – Democratic Party – 15th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081520/http://www.history.com/presidents/buchanan |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=15 |title=James Buchanan (23 April 1791 – 1 Junie 1868) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418082802/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=15 |archive-date=18 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 4 Maart 1857 | 4 Maart 1861 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[John C. Breckinridge]] | align=center | 18 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''16''' | rowspan=2 | [[Lêer:Lincoln by George H Story c1915.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Abraham Lincoln]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/abrahamlincoln/ |title=Biography of Abraham Lincoln |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109063820/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/abrahamlincoln |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/lincoln_abraham.shtml |title=The Sixteenth President: 1861–1865 Abraham Lincoln "The Great Emancipator" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050534/http://americanheritage.com/people/presidents/lincoln_abraham.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/lincoln |title=Abraham Lincoln – Republic, National Union Party – 16th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209180543/http://www.history.com/presidents/lincoln |archive-date=9 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=16 |title=Abraham Lincoln (12 Februarie 1809 – 15 April 1865) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206090522/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=16 |archive-date= 6 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1861 | rowspan=2 | 15 April 1865<ref group="n" name="assassinated">Vermoor.</ref> | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]]<br />Nasionale Unie Party<ref group="n" name="union">[[Abraham Lincoln]] en [[Andrew Johnson]] was onderskeidelik 'n Republikein en 'n Demokraat wat onder die Nasionale Unie Party meegeding het in 1864.</ref> | [[Hannibal Hamlin]] | align=center | 19 |- | style="background:#73C2FB" | [[Andrew Johnson]] | rowspan=2 align=center | 20 |- style="background:#73C2FB" | '''17''' | [[Lêer:Andrew Johnson portrait.jpg|100px]] | [[Andrew Johnson]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjohnson/ |title=Biography of Andrew Johnson |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103025310/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjohnson |archive-date=3 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/johnson_andrew.shtml |title=The Seventeenth President: 1865–1869 Andrew Johnson "Between North and South" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203000545/http://www.americanheritage.com/people/presidents/johnson_andrew.shtml |archive-date= 3 Februarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/andrewjohnson |title=Andrew Johnson – National Union Party – 17th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081700/http://www.history.com/presidents/andrewjohnson |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=17 |title=Andrew Johnson (29 Desember 1808 – 31 Julie 1875) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415201447/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=17 |archive-date=15 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 15 April 1865 | 4 Maart 1869 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]]<br />Nasionale Unie Party<ref group="n" name="union" /> | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=3 | '''18''' | rowspan=3 | [[Lêer:Ugrant.jpeg|100px]] | rowspan=3 | [[Ulysses S. Grant]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ulyssessgrant/ |title=Biography of Ulysses S. Grant |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222536/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ulyssessgrant |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/grant_ulysses.shtml |title=The Eighteenth President: 1869–1877 Ulysses Simpson Grant "The Hero as Politician" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051641/http://americanheritage.com/people/presidents/grant_ulysses.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/grant |title=Ulysses S. Grant – National Union Party – 18th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081628/http://www.history.com/presidents/grant |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=18 |title=Ulysses S. Grant (27 April 1822 – 23 Julie 1885) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030024130/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=18 |archive-date=30 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=3 | 4 Maart 1869 | rowspan=3 | 4 Maart 1877 | rowspan=3 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Schuyler Colfax]] | align=center | 21 |- style="background:#FFB6B6" | [[Henry Wilson]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>4 Maart 1873 – 22 November 1875</small> | rowspan=2 align=center | 22 |- | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>22 November 1875 – 4 Maart 1877</small> |- style="background:#FFB6B6" | '''19''' | [[Lêer:Rhayes.png|100px]] | [[Rutherford B. Hayes]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/rutherfordbhayes/ |title=Biography of Rutherford B. Hayes |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108231329/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/rutherfordbhayes |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/hayes_rutherford.shtml |title=The Nineteenth President: 1877–1881 Rutherford Birchard Hayes "Striving For A Fresh Start" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052235/http://americanheritage.com/people/presidents/hayes_rutherford.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/hayes |title=Rutherford B. Hayes – Republican Party – 19th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081555/http://www.history.com/presidents/hayes |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=19 |title=Rutherford B. Hayes (4 Oktober 1822 – 17 Januarie 1893) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021042214/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=19 |archive-date=21 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1877 | 4 Maart 1881 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | William A. Wheeler | align=center | 23 |- style="background:#FFB6B6" | '''20''' | [[Lêer:James Garfield portrait.jpg|100px]] | [[James Garfield|James A. Garfield]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesgarfield/ |title=Biography of James Garfield |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109063511/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesgarfield |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=americanheritage>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/garfield_james.shtml |title=The Twentieth President: 1881–1881 James Abram Garfield "The Preacher" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053815/http://americanheritage.com/people/presidents/garfield_james.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/garfield |title=James Garfield – Republican Party – 20th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081607/http://www.history.com/presidents/garfield |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=20 |title=James A. Garfield (19 November 1831 – 19 September 1881) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150812071132/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=20 |archive-date=12 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1881 | 19 September 1881<ref group="n" name="assassinated" /> | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Chester A. Arthur]] | rowspan=2 align=center | 24 |- style="background:#FFB6B6" | '''21''' | [[Lêer:Carthur.jpeg|100px]] | [[Chester A. Arthur]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/chesterarthur/ |title=Biography of Chester Arthur |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109010651/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/chesterarthur |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=americanheritage /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/arthur |title=Chester A. Arthur – Republican Party – 21st President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081453/http://www.history.com/presidents/arthur |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=21 |title=Chester A. Arthur (5 Oktober 1829 – 18 November 1886) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906182514/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=21 |archive-date= 6 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 19 September 1881 | 4 Maart 1885 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''22''' | rowspan=2 | [[Lêer:Grover Cleveland, painting by Anders Zorn.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Grover Cleveland]]<br /><ref name="WH-grover">{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/grovercleveland/ |title=Biography of Grover Cleveland |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623092323/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/grovercleveland/ |archive-date=23 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="AH-grover">{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/cleveland_grover.shtml |title=The Twenty-Second President: 1885–1889 The Twenty-Fourth President: 1893–1897 Grover Cleveland "The Law Man" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051314/http://americanheritage.com/people/presidents/cleveland_grover.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="HIS-grover">{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/cleveland |title=Grover Cleveland – Democratic Party – 22nd and 24th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081601/http://www.history.com/presidents/cleveland |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="AP=grover">{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=22 |title=Grover Cleveland (18 Maart 1837 – 24 Junie 1908) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206090557/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=22 |archive-date= 6 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1885 | rowspan=2 | 4 Maart 1889 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[Thomas A. Hendricks]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>4 Maart 1885 – 25 November 1885</small> | rowspan=2 align=center | 25 |- |''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>25 November 1885 – 4 Maart 1889</small> |- style="background:#FFB6B6" | '''23''' | [[Lêer:Benjamin_Harrison_by_Eastman_Johnson_(1895).jpg|100px]] | [[Benjamin Harrison]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/benjaminharrison/ |title=Biography of Benjamin Harrison |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124062417/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/benjaminharrison |archive-date=24 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="AH-grover" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/benjaminharrison |title=William Henry Harrison – Whig Party – 23rd President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210112527/http://www.history.com/presidents/benjaminharrison |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=23 |title=Benjamin Harrison (20 Augustus 1833 – 13 Maart 1901) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906184524/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=23 |archive-date= 6 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1889 | 4 Maart 1893 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Levi P. Morton]] | align=center | 26 |- style="background:#73C2FB" | '''24''' | [[Lêer:GCleveland.png|100px]] | [[Grover Cleveland]]<br /><small>''(tweede termyn)''</small><br /><ref name="WH-grover" /><ref name="AH-grover" /><ref name="HIS-grover" /><ref name="AP=grover" /> | 4 Maart 1893 | 4 Maart 1897 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[Adlai E. Stevenson I]] | align=center | 27 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=3 | '''25''' | rowspan=3 | [[Lêer:Official White House portrait of William McKinley.jpg|100px]] | rowspan=3 | [[William McKinley]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williammckinley/ |title=Biography of William McKinley |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222608/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williammckinley |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/mckinley_william.shtml |title=The Twenty-Fifth President: 1897–1901 William McKinley "Bridge to a New Century" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054144/http://americanheritage.com/people/presidents/mckinley_william.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/mckinley |title=William McKinley – Republican Party – 25th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081634/http://www.history.com/presidents/mckinley |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=24 |title=William McKinley (29 Januarie 1843 – 14 September 1901) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907160924/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=24 |archive-date= 7 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=3 | 4 Maart 1897 | rowspan=3 | 14 September 1901<ref group="n" name="assassinated" /> | rowspan=3 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Garret Hobart]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>4 Maart 1897 – 21 November 1899</small> | rowspan=2 align=center | 28 |- | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>21 November 1899 – 4 Maart 1901</small> |- style="background:#FFB6B6" | [[Theodore Roosevelt]] | rowspan=2 align=center | 29 |- |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''26''' | rowspan=2 | [[Lêer:John Singer Sargent - Theodore Roosevelt - Google Art Project.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Theodore Roosevelt]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/theodoreroosevelt/ |title=Biography of Theodore Roosevelt |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222618/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/theodoreroosevelt |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_theodore.shtml |title=The Twenty-Sixth President: 1901–1909 Theodore Roosevelt "The Giant in the Bully Pulpit" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052940/http://americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_theodore.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/teddyroosevelt |title=Theodore Roosevelt – Republican, Bull Moose Party – 26th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210124352/http://www.history.com/presidents/teddyroosevelt |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=25 |title=Theodore Roosevelt (27 Oktober 1858 – 6 Januarie 1919) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150508073614/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=25 |archive-date=8 Mei 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=2 | 14 September 1901 | rowspan=2 | 4 Maart 1909 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#FFB6B6" | [[Charles W. Fairbanks]] | align=center | 30 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''27''' | rowspan=2 | [[Lêer:TaftOfficial Portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[William Howard Taft]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhowardtaft/ |title=Biography of William Howard Taft |accessdate=12 Januarie 2009 |date=13 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230063300/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhowardtaft |archive-date=30 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/taft_william.shtml |title=The Twenty-Seventh President: 1909–1913 William Howard Taft "Reluctant Leader" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053642/http://americanheritage.com/people/presidents/taft_william.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/taft |title=William Howard Taft – Republican Party – 27th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081613/http://www.history.com/presidents/taft |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=26 |title=William Howard Taft (15 September 1857 – 8 Maart 1930) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151102140810/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=26 |archive-date=2 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1909 | rowspan=2 | 4 Maart 1913 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[James S. Sherman]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>4 Maart 1909 – 30 Oktober 1912</small> | rowspan=2 align=center | 31 |- | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>30 Oktober 1912 – 4 Maart 1913</small> |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''28''' | rowspan=2 | [[Lêer:Ww28.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Woodrow Wilson]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/woodrowwilson/ |title=Biography of Woodrow Wilson |accessdate=12 Januarie 2009 |date=13 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222630/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/woodrowwilson |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/wilson_woodrow.shtml |title=The Twenty-Eighth President: 1913–1921 Woodrow Wilson "Prophet Without Honor" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052508/http://americanheritage.com/people/presidents/wilson_woodrow.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/wilson |title=Woodrow Wilson – Democratic Party – 28th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081530/http://www.history.com/presidents/wilson |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=27 |title=Woodrow Wilson (28 Desember 1856 – 3 Februarie 1924) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150516014816/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=27 |archive-date=16 Mei 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 4 Maart 1913 | rowspan=2 | 4 Maart 1921 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | rowspan=2 | [[Thomas R. Marshall]] | align=center | 32 |- style="background:#73C2FB" | align=center | 33 |- style="background:#FFB6B6" | '''29''' | [[Lêer:Wh29.gif|100px]] | [[Warren G. Harding]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/warrenharding/ |title=Biography of Warren G. Harding |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222708/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/warrenharding |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/harding_warren.shtml |title=The Twenty-Ninth President: 1921–1923 Warren Gamaliel Harding "Prophet Without Honor" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050656/http://americanheritage.com/people/presidents/harding_warren.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=28 |title=Warren G. Harding (2 November 1865 – 2 Augustus 1923) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713182444/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=28 |archive-date=13 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 4 Maart 1921 | 2 Augustus 1923<ref group="n" name="died" /> | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Calvin Coolidge]] | rowspan=2 align=center | 34 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''30''' | rowspan=2 | [[Lêer:Calvin Coolidge.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Calvin Coolidge]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/calvincoolidge/ |title=Biography of Calvin Coolidge |accessdate=12 Januarie 2009 |date=13 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222658/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/calvincoolidge |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/coolidge_calvin.shtml |title=The Thirtieth President: 1923–1929 Calvin Coolidge "The New Englander" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424200327/http://www.americanheritage.com/people/presidents/coolidge_calvin.shtml |archive-date=24 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=29 |title=Calvin Coolidge (4 Julie 1872 – 5 Januarie 1933) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206090639/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=29 |archive-date= 6 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 2 Augustus 1923 | rowspan=2 | 4 Maart 1929 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#FFB6B6" | [[Charles G. Dawes]] | align=center | 35 |- style="background:#FFB6B6" | '''31''' | [[Lêer:Herbert Clark Hoover by Greene, 1956.jpg|100px]] | [[Herbert Hoover]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/herberthoover/ |title=Biography of Herbert Hoover |accessdate=12 Januarie 2009 |date=13 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109233140/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/HerbertHoover/ |archive-date= 9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/hoover_herbert.shtml |title=The Thirty-First President: 1929–1933 Herbert Clark Hoover "The Great Engineer" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054314/http://americanheritage.com/people/presidents/hoover_herbert.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=30 |title=Herbert Hoover (10 Augustus 1874 – 20 Oktober 1964) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721224134/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=30 |archive-date=21 Julie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 4 Maart 1929 | 4 Maart 1933 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Charles Curtis]] | align=center | 36 |- style="background:#73C2FB" | rowspan=4 | '''32''' | rowspan=4 | [[Lêer:Froosevelt.jpeg|100px]] | rowspan=4 | [[Franklin D. Roosevelt]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklindroosevelt/ |title=Biography of Franklin D. Roosevelt |accessdate=12 Januarie 2009 |date=20 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222719/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklindroosevelt |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_franklin.shtml |title=The Thirty-Second President: 1933–1945 Franklin Delano Roosevelt "New Dealer and Global Warrior" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052341/http://americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_franklin.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history2>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/fdr |title=Franklin D. Roosevelt – Democratic Party – 32nd President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209184023/http://www.history.com/presidents/fdr |archive-date=9 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=31 |title=Franklin D. Roosevelt (30 Januarie 1882 – 12 April 1945) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514184634/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=31 |archive-date=14 Mei 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=4 | 4 Maart 1933 | rowspan=4 | 12 April 1945<ref group="n" name="died" /> | rowspan=4 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | rowspan=2 | [[John Nance Garner]] | align=center | 37<ref group="n">Hierdie termyn is met 43 dae verkort omdat die 20ste Wysigingswet van die Amerikaanse Grondwet begin geld het, wat die inhuldigingsdag van presidente geskuif het van 4 Maart na 20 Januarie.</ref> |- style="background:#73C2FB" | align=center | 38 |- style="background:#73C2FB" | [[Henry A. Wallace]] | align=center |39 |- style="background:#73C2FB" | [[Harry S. Truman]] | rowspan=2 align=center | 40 |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''33''' | rowspan=2 | [[Lêer:HarryTruman.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Harry S. Truman]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/harrystruman/ |title=Biography of Harry S Truman |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064002/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/harrystruman |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/truman_harry.shtml |title=The Thirty-Third President: 1945–1953 Harry S. Truman "The Buck Stopped Here" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052658/http://americanheritage.com/people/presidents/truman_harry.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history2 /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=32 |title=Harry S. Truman (8 Mei 1884 – 26 Desember 1972) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915013137/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=32 |archive-date=15 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 12 April 1945 | rowspan=2 | 20 Januarie 1953 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#73C2FB" | [[Alben W. Barkley]] | align=center | 41 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''34''' | rowspan=2 | [[Lêer:Dwight D. Eisenhower, official Presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Dwight D. Eisenhower]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/dwightdeisenhower/ |title=Biography of Dwight D. Eisenhower |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064012/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/dwightdeisenhower |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/eisenhower_dwight.shtml |title=The Thirty-Fourth President: 1953–1961 Dwight David Eisenhower "I Like Ike" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051112/http://americanheritage.com/people/presidents/eisenhower_dwight.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/eisenhower |title=Dwight D. Eisenhower – Democratic Party – 34th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213140930/http://www.history.com/presidents/eisenhower |archive-date=13 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=33 |title=Dwight D. Eisenhower (14 Oktober 1890 – 28 Maart 1969) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030024210/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=33 |archive-date=30 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 20 Januarie 1953 | rowspan=2 | 20 Januarie 1961 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | rowspan=2 | [[Richard Nixon]] | align=center | 42 |- style="background:#73C2FB" | align=center | 43 |- style="background:#73C2FB" | '''35''' | [[Lêer:John F Kennedy Official Portrait.jpg|100px]] | [[John F. Kennedy]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnfkennedy/ |title=Biography of John F. Kennedy |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228091731/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnfkennedy/ |archive-date=28 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/kennedy_john.shtml |title=The Thirty-Five President: 1961–1963 John Fitzgerald Kennedy "Inspiring A Generation" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053014/http://americanheritage.com/people/presidents/kennedy_john.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history1>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/kennedy |title=John F. Kennedy – Democratic Party – 35th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210124359/http://www.history.com/presidents/kennedy |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=34 |title=John F. Kennedy (29 Mie 1917 – 22 November 1963) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822132332/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=34 |archive-date=22 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 20 Januarie 1961 | 22 November 1963<ref group="n" name="assassinated" /> | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[Lyndon B. Johnson]] | rowspan=2 align=center | 44 |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''36''' | rowspan=2 | [[Lêer:Ljohnson.jpeg|100px]] | rowspan=2 | [[Lyndon B. Johnson]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/lyndonjohnson/ |title=Biography of Lyndon B. Johnson |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622035458/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/lyndonjohnson/ |archive-date=22 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/johnson_lyndon.shtml |title=The Thirty-Sixth President: 1963–1969 Lyndon Baines Johnson "So Close To Greatness" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053043/http://americanheritage.com/people/presidents/johnson_lyndon.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history1 /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=35 |title=Lyndon B. Johnson (27 Augustus 1908 – 22 Januarie 1973) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007041238/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=35 |archive-date= 7 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 22 November 1963 | rowspan=2 | 20 Januarie 1969 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /> |- style="background:#73C2FB" | [[Hubert Humphrey]] | align=center | 45 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=4 | '''37''' | rowspan=4 | [[Lêer:Richard Nixon - Presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=4 | [[Richard Nixon]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/richardnixon/ |title=Richard M. Nixon |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222802/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/richardnixon |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/nixon_richard.shtml |title=The Thirty-Seventh President: 1969–1974 Richard Milhous Nixon "The Road to Watergate" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050818/http://americanheritage.com/people/presidents/nixon_richard.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/nixon |title=Richard Nixon – Republican Party – 37th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210112522/http://www.history.com/presidents/nixon |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=36 |title=Richard M. Nixon (9 Januarie 1913 – 22 April 1994) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507155730/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=36 |archive-date=7 Mei 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=4 | 20 Januarie 1969 | rowspan=4 | 9 Augustus 1974<ref group="n" name="resigned" /> | rowspan=4 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | rowspan=2 | [[Spiro Agnew]]<ref group="n" name="resigned" /><br /><small>20 Januarie 1969 – 10 Oktober 1973</small> | align=center | 46 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=5 align=center | 47 |- | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>10 Oktober 1973 – 6 Desember 1973</small> |- style="background:#FFB6B6" | [[Gerald Ford]]<br /><small>6 Desember 1973 – 9 Augustus 1974</small> |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''38''' | rowspan=2 | [[Lêer:Gerald Ford presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Gerald Ford]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/geraldford/ |title=Biography of Gerald R. Ford |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306144045/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/geraldford |archive-date=6 Maart 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=americanheritage2>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/ford_gerald.shtml |title=The Thirty-Eighth President: 1974–1977 Gerald Rudolph Ford "A Time for Healing" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052141/http://americanheritage.com/people/presidents/ford_gerald.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history3>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/ford |title=Gerald Ford – Republican Party – 38th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081506/http://www.history.com/presidents/ford |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=37 |title=Gerald R. Ford (14 Julie 1913 – 26 Desember 2006) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419054542/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=37 |archive-date=19 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 9 Augustus 1974 | rowspan=2 | 20 Januarie 1977 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | | ''vakant''<ref group="n" name="25th Amend" /><br /><small>9 Augustus 1974 – 19 Desember 1974 </small> |- style="background:#FFB6B6" |[[Nelson Rockefeller]]<br /><small>19 Desember 1974 – 20 Januarie 1977</small> |- style="background:#73C2FB" | '''39''' | [[Lêer:JimmyCarterPortrait.jpg|100px]] | [[Jimmy Carter]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jimmycarter |title=Biography of Jimmy Carter |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104051441/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jimmycarter |archive-date=4 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=americanheritage2 /><ref name=history3 /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=38 |title=Jimmy Carter (1 Oktober 1924 – ) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206090757/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=38 |archive-date= 6 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 20 Januarie 1977 | 20 Januarie 1981 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | [[Walter Mondale]] | align=center | 48 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''40''' | rowspan=2 | [[Lêer:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Ronald Reagan]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ronaldreagan/ |title=Biography of Ronald Reagan |accessdate=12 Januarie 2009 |date=25 Junie 2008 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222813/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ronaldreagan |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/reagan_ronald.shtml |title=The Fortieth President: 1981–1989 Ronald Wilson Reagan "The Great Communicator" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212055010/http://americanheritage.com/people/presidents/reagan_ronald.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=history3 /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=39 |title=Ronald Reagan (6 Februarie 1911 – 5 Junie 2004) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807211700/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=39 |archive-date=7 Augustus 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=2 | 20 Januarie 1981 | rowspan=2 | 20 Januarie 1989 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | rowspan=2 | [[George H.W. Bush]] | align=center | 49 |- style="background:#FFB6B6" | align=center | 50 |- style="background:#FFB6B6" | '''41''' | [[Lêer:George H. W. Bush, President of the United States, 1989 official portrait.jpg|100px]] | [[George H.W. Bush]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgehwbush/ |title=Biography of George Herbert Walker Bush |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109180359/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgehwbush |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/bush_george_sr.shtml |title=The Forty-First President: 1989–1993 George Herbert Walker Bush "The Last Cold Warrior" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051925/http://americanheritage.com/people/presidents/bush_george_sr.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/georgebush |title=George H. W. Bush – Republican Party – 41st President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329081654/http://www.history.com/presidents/georgebush |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=40 |title=George Bush (12 Junie 1924 – ) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20030202011221/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=40 |archive-date= 2 Februarie 2003 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 20 Januarie 1989 | 20 Januarie 1993 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | Dan Quayle | align=center | 51 |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''42''' | rowspan=2 | [[Lêer:Bill Clinton.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Bill Clinton]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/ |title=Biography of William J. Clinton |accessdate=12 Januarie 2009 |date=12 Maart 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109133118/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/ |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/clinton_bill.shtml |title=The Forty-Second President: 1993–2001 William Jefferson Clinton "Prosperity And Turmoil" |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052630/http://americanheritage.com/people/presidents/clinton_bill.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/billclinton |title=Bill Clinton – Democratic Party – 42nd President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209180531/http://www.history.com/presidents/billclinton |archive-date=9 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=41 |title=Bill Clinton (19 Augustus 1946 – ) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713125212/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=41 |archive-date=13 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | rowspan=2 | 20 Januarie 1993 | rowspan=2 | 20 Januarie 2001 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] | rowspan=2 | [[Al Gore]] | align=center | 52 |- style="background:#73C2FB" | align=center | 53 |- style="background:#FFB6B6" | rowspan=2 | '''43''' | rowspan=2 | [[Lêer:George-W-Bush.jpeg|100px]] | rowspan=2 | [[George W. Bush]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewbush/ |title=Biography of President George W. Bush |accessdate=12 Januarie 2009 |date=25 Februarie 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222839/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewbush |archive-date=8 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/bush_george_jr.shtml |title=The Forty-Third President: 2001–2009 George Walker Bush |accessdate=2 Oktober 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051436/http://americanheritage.com/people/presidents/bush_george_jr.shtml |archive-date=12 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/georgewbush |title=George W. Bush – Republican Party – 43rd President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209180524/http://www.history.com/presidents/georgewbush |archive-date=9 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=42 |title=George W. Bush (6 Julie 1946 – ) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615115612/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=42 |archive-date=15 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 20 Januarie 2001 | rowspan=2 | 20 Januarie 2009 | rowspan=2 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | rowspan=2 | [[Dick Cheney]] | align=center | 54 |- style="background:#FFB6B6" | align=center | 55 |- style="background:#73C2FB" | rowspan=2 | '''44''' | rowspan=2 | [[Lêer:Official portrait of Barack Obama.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Barack Obama]]<br /><ref name="whouseobama">{{en}} {{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/administration/president_obama/ |title=President Barack Obama |accessdate=20 Januarie 2009 |publisher=Whitehouse.gov |year=20 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313093444/http://www.whitehouse.gov/administration/President_Obama |archive-date=13 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/obama_barack.shtml |title=The Forty-Fourth President: 2009–2017 Barack Hussein Obama II |accessdate=2 Oktober 2009 |work=American Heritage |publisher=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424200304/http://www.americanheritage.com/people/presidents/obama_barack.shtml |archive-date=24 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.history.com/presidents/obama |title=Barack Obama – Democratic Party – 44th President – American Presidents |accessdate=12 Januarie 2009 |publisher=History (TV) |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210005252/http://www.history.com/presidents/obama |archive-date=10 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=43 |title=Barack Obama (4 Augustus 1961 – ) |accessdate=12 Januarie 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150726084744/http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=43 |archive-date=26 Julie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | rowspan=2 | 20 Januarie 2009 | rowspan=2 | 20 Januarie 2017 | rowspan=2 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] &nbsp; | rowspan=2 | [[Joe Biden]] | align=center | 56 |- style="background:#73C2FB" | align=center | 57 |- style="background:#FFB6B6" | '''45''' | [[Lêer:Official Portrait of President Donald Trump.jpg|100px]] | [[Donald Trump]] | 20 Januarie 2017 | 20 Januarie 2021 | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[Mike Pence]] | align=center | 58 |- style="background:#73C2FB" | '''46''' | [[Lêer:Joe Biden presidential portrait.jpg|100px]] | [[Joe Biden]] | 20 Januarie 2021 | 20 Januarie 2025 | [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] &nbsp; | [[Kamala Harris]] | align=center | 59 |- style="background:#FFB6B6" | '''47''' | [[Lêer:Official_Presidential_Portrait_of_President_Donald_J._Trump_(2025).jpg|100px]] | [[Donald Trump]]<br /><small>''(tweede termyn)'' | 20 Januarie 2025 | | [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | [[JD Vance]] | align=center | 60 |} == Notas == <references group="n" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Presidents of the United States|Presidente van die Verenigde State}} * {{en}} [http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ Whitehouse.gov: Die Presidente] * {{en}} [http://www.americanheritage.com/people/presidents/ American Heritage People: The Presidents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060210002715/http://www.americanheritage.com/people/presidents/ |date=10 Februarie 2006 }} * {{en}} [http://www.history.com/genericContent.do?id=53504 American Presidents – History Channel] * {{en}} [http://www.americanpresidents.org/ American Presidents: Life Portraits] * {{en}} [http://www.gvsu.edu/hauenstein/ The Hauenstein Center for Presidential Studies] – Grand Valley State University * {{en}} [http://www.ipl.org/div/potus/ POTUS: Presidents of the United States] – Internet Public Library {{Presidente van die VSA}} {{Normdata}} {{en-vertaal|List of Presidents of the United States}} [[Kategorie:Presidente van die Verenigde State| ]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Lyste van presidente|Verenigde State van Amerika]] azeiwvyge10lerjuvzn0ef496mqayy9 0 46929 2909028 2906347 2026-06-03T08:20:35Z Jcb 223 2909028 wikitext text/x-wiki Die '''Cottesloe-kerkeberaad''' was ’n beraad van 80 afgevaardigdes van agt [[Suid-Afrika]]anse lidkerke van die [[Wêreldraad van Kerke]] van [[7 Desember|7]] tot [[14 Desember]] [[1960]] in die gelyknamige [[Johannesburg]]se voorstad. Destyds was die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] van Afrika, die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in Suid-Afrika (Kaapland) en die Nederduitse Gereformeerde Kerk van Transvaal lede van die Wêreldraad van Kerke. Die beraad het regstreeks voortgespruit uit die protesoptog van duisende swart mense op [[21 Maart]] [[1960]] in [[Sharpeville]] in die [[Vaaldriehoek]] en die daaropvolgende [[Sharpeville-slagting]]. Die oorgrote meerderheid afgevaardigdes het hul goedkeuring verleen aan 'n verklaring wat ná die beraad uitgereik is. Die NG Kerke het egter sekere voorbehoude uitgespreek, terwyl die NH Kerk hulself gedistansieer het. Ná die beraad het felle politieke druk die Afrikaanse kerke genoop om uit die Wêreldraad van Kerke te bedank. Daarna is hulle gebrandmerk as "apartheidskerke". == Agtergrond == === Wêreldgebeure === [[Lêer:Prince of Wales-5.jpg|duimnael|links|270px|Roosevelt en Churchill met die opstel van die Atlantiese Handves.]] Die Atlantiese Handves kan beskou word as ʼn mylpaal in die wêreld se sienswyse. [[Winston Churchill]] en [[Franklin D. Roosevelt]] het op 14 Augustus 1941 ontmoet en ʼn kort verklaring opgestel waarin hul oogmerke vir die oorlog en die wêreld daarna uitgestip word. Paragraaf 3 het as volg gelui: "Alle volke het die reg op selfbeskikking". Hierdie beginsel is toegepas aan die einde van die oorlog en is ook ingevoeg in die Grondwet van die Verenigde Volke-organisasie. Die VVO het besluit om die Britse mandaatgebied in Palestina tussen Jode en Arabiere te verdeel. Die staat [[Israel]] is in die lewe geroep op 14 Mei 1948. Dit het gepaard gegaan met groot geweld. Brits-Indië het in 1947 onafhanklik geword. Dis verdeel tussen die twee groot geloofsoortuigings. Ingeligte Suid-Afrikaners het tog kennis geneem van hierdie gebeure. [[Libië]] het weer in 1951 onafhanklik geword. In [[Algerië]] het oproer voortgeduur van 1954 voordat hulle in 1962 onafhanklik geword het. [[Ghana]] het onafhanklik geword in 1957. Die Belgiese Kongo het in 1960 onafhanklik geword. Die [[Mau Mau]] het reeds in 1952 begin, maar Kenia het eers in 1960 onafhanklik geword. === Rassespanning === [[Beeld:Mense verbrand hul pasboek, aanloop tot die Sharpeville -slagting.jpg|duimnael|regs|220px|In die aanloop tot die [[Sharpeville-slagting]] het die [[PAC]] mense aangemoedig om hul pasboek by 'n polisiekantoor in te dien, maar die [[ANC]] het hulle aangespoor om dit te verbrand.]] Ná die onluste oor die paswette in 1919, was die swart bevolking heel rustig.<ref>Edward Roux, Time Longer than Rope, Victor Gollancz Ltd, Londen, 1948, p. 126</ref> Selfs tydens die Hertzog wetsontwerpe in 1935-6, skryf Roux, het die plakkaat van 'n Afrikaanse koerant gelees: "Naturelle bly stil".<ref>Roux, supra, p. 297.</ref> Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] uitbreek, het die Africa National Congress in Durban vergader en besluit om die regering te steun in die oorlog.<ref>Roux, supra, p. 312.</ref> Die leierskap van die [[ANC]] was oud en afgeleef. In 1944 het ʼn honderdtal jong mans in Johannesburg bymekaargekom om ʼn jeugliga te stig. [[Oliver Tambo]], [[Walter Sisulu]], [[Robert Sobukwe]] en [[Nelson Mandela]] was ook daar. Hulle sou nuwe lewe in die kongres blaas.<ref>Nelson Mandela: Long Walk to Freedom, Abacus, Londen, 1995, p. 113.</ref> Die Nasionale Party het in 1948 aan bewind gekom. Hulle het nie diskriminasie op grond van ras uitgevind nie, maar dit probeer vervolmaak. Een van die vroeë stappe was die [[Wet op Verbod van Gemengde Huwelike]] van 1949. Kort op sy hakke het die Wet op Bevolkingsregistrasie, No. 30 van 1950, gevolg. Ingevolge laasgenoemde kon een of ander staatsamptenaar besluit of jy 'n Ndlovu of 'n Oliphant is. In dieselfde jaar is die [[Groepsgebiedewet]] aanvaar. Die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme, No. 44 van 1950, was toe reeds nie alleen op kommuniste van toepassing nie. Die eerste rasse-onluste onder die nuwe regering was tussen Indiërs en Swartes. Dit het in Januarie 1949 by ʼn bus-terminus in Durban uitgebreek.  Na ʼn paar dae se gevegte was 53 Indiërs en 83 Swartes dood.<ref>Margaret Ballinger: From Union to Apartheid, Juta & kie, Kaapstad, 1969, p. 413-4.</ref> Die ANC kongres in Desember 1951 het besluit om die eerste minister te vra om sekere wette te herroep. As hy (soos hulle verwag het) geweier het, sou sekere protesoptredes uitgevoer word tydens die driehonderjarige herdenking van [[Jan van Riebeeck|Van Riebeeck]] se aankoms. Sommige optredes het hand uitgeruk en ʼn gebou is afgebrand en mense brutaal vermoor.<ref>Mandela, supra, p. 146, noem dit hul "Defiance Campaign" en reken dit was meer suksesvol as wat Ballinger dink.</ref> In Julie 1952 is Mandela, Sisulu, Ahmed Kathrada en agtien ander gearresteer en aangekla van "statutêre" kommunisme. Hulle is skuldig bevind en 'n [[opgeskorte vonnis]] opgelê.<ref>Mandela, supra, p. 156.</ref> Die regering se antwoord op die "defiance campaign" was twee nuwe wette tydens die 1953 sitting. Die Wet op Openbare Veiligheid het die regering gemagtig om ʼn noodtoestand uit te roep. ʼn Wysigingswet van die strafreg het dit ʼn misdaad gemaak om weerstand teen enige wet aan te moedig.<ref>Sien ook Mandela, supra, p. 153.</ref> Hoofman [[Albert Luthuli]] is na Pretoria ontbied en meegedeel om of sy hoofmanskap of sy betrokkenheid by die ANC op te sê. Hy het verkies om nie meer ʼn hoofman te wees nie. Aan die einde van die jaar is hy verban onder die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme. Vir ʼn tydperk van vyf jaar is hy verbied om sy tuisdorp van Groutville te verlaat.<ref>Ballinger, supra, p. 416</ref> Die Kaapse stemreg was een van die beskermde klousules van die [[Suid-Afrika-Wet]] (die Unie se Grondwet). ʼn Wysiging daarvan het ʼn tweederdemeerderheid in ʼn gesamentlike sitting van die Volksraad en Senaat geverg en die Nasionale Party het nie genoeg stemme daarvoor gehad nie. Hul regsadviseurs het egter gereken dat die beskermde artikels wel met ʼn gewone meerderheid in aparte sittings gewysig kon word. So is die Wet op Afsonderlike Verteenwoordiging van Kiesers, No. 46 van 1951, aanvaar. Ingevolge hierdie wet is die Kleurlingkiesers in die Kaapprovinsie op ʼn aparte kieserslys geplaas. Hulle kon vier volksraadslede kies. Die Appèlhof het egter die wet ongeldig verklaar in Harris and others v. Minister of the Interior and another, 1952(2) S.A. 428 (A). Om hierdie probleem te oorbrug, het die parlement ʼn Wet op die Hoë Hof van Parlement passeer en toe daarmee die Appèlhof beslissing omver gewerp. Die Appèlhof het daarop laasgenoemde wet ook ongeldig verklaar in Harris and others v. Minister of the Interior and anothers, 1952(4) S.A. 769 (A). Eers drie jaar later het die Natte ʼn goeie plan uitgedink. In 1955 is die Senaatswet aangeneem, wat die senaat tot 89 lede vergroot het en die metode van aanwysing gewysig is om so die Nasionale Party ʼn tweederdemeerderheid in ʼn gesamentlike sitting te gee. So is die bruin kiesers van die kiesersrol verwyder.<ref>Verloren Van Themaat, Staatsreg, Butterworths, Durban, 1967, p. 487-8.</ref> [[Sophiatown]] is een van die ou voorstede van Johannesburg. Dit is voor 1923 as dorpsgebied uitgelê, met die gevolg dat swartes die geregistreerde eienaars van sommige eiendomme was. Daar het ten minste 60,000 swartes in Sophiatown, Martindale en Newclare gewoon. Die regering het beplan om al hierdie mense na Meadowlands, 13 myl van die stad, te verskuif en hulle moes daar in wyke vir sewe verskillende etniese groepe gehuisves word. Die ANC het mense aangepor om weerstand teen die verskuiwings te bied. Die verskuiwing sou op 9 Februarie 1955 begin. Dit het plaasgevind onder toesig van 4000 polisiemanne en soldate.<ref>Mandela, supra, pp. 178-194</ref> [[Beeld:ZK Matthews.jpg|duimnael|regs|180px|Prof. Z.K. Matthews.]] Prof. Z.K. Matthews het voorgestel dat die ANC ʼn nasionale konvensie hou om daar ʼn Vryheidsmanifes op te stel. In Maart 1954 is ʼn National Action Council in die lewe geroep om die konvensie te reël. Luthuli was die voorsitter, Sisulu het die ANC verteenwoordig, Yusuf Cachalia die Indiërkongres, Stanley Lollan die Kleurlingkongres en Lionel Bernstein die Blankekongres. Die nasionale konvensie is by Kliptown op 25 en 26 Junie 1955 gehou. Daar was meer as drie duisend mense. Hulle het die Vryheidsmanifes goedgekeur. Om 15:30 op die tweede dag het die polisie toegeslaan en die vergadering opgebreek.<ref>Mandela, supra, pp. 199-206; Ballinger, supra, p. 417</ref> Vir Mandela het die hoogverraadsaak op 5 Desember 1956 begin toe die veiligheidspolisie hom arresteer. 156 mense is landwyd gearresteer. Die voorlopige ondersoek het omtrent die hele 1957 in beslag geneem. Drie maande later het die staat die aanklagtes teen 61 beskuldigdes, insluitend Tambo, laat vaar. Die verhoor het ʼn aanvang geneem in Augustus 1958. Die Staat het, onder andere, aangevoer dat die Vryheidsmanifes bewys het dat die beskuldigdes die staat met geweld omwerp wou werp en met ʼn kommunistiese bestel wou vervang. Die verhoor het tot Maart 1961 geduur, toe al die beskuldigdes vrygespreek is.<ref>Mandela, supra, pp. 233-310</ref> In 1958 is nog 'n algemene verkiesing gehou. Die ANC het 'n staking vir dieselfde dag, 16 April, beplan. Die regering het alle vergaderings van swart mense in dorpsgebiede verbied. Die staking het misluk, maar die Nasionale Party het vir die eerste keer 'n meerderheid van stemme op hom verenig. In September het Dr. Verwoerd die land se eerste minister geword.<ref>Ballinger, supra, p. 418-9</ref> [[Beeld:Macmillan en Verwoerd.jpg|duimnael|links|Februarie 1960: Dr. [[H.F. Verwoerd]] verwelkom sy Britse eweknie, mnr. [[Harold Macmillan]], in [[Suid-Afrika]].]] Op 6 April 1959 word die Pan-Africanist Congress gestig met Robert Sobukwe as president. Hulle verwerp die ANC beleid van samewerking met ander rasse. Hulle voel dat die ANC nie militant genoeg was nie. Die ANC was nie in staat om die massa op te sweep nie. Die PAC was ook gekant teen die kommuniste. Die fokuspunt van hul strategie vir 1960 was die dra van bewysboeke. Die massa is aangesê om hul bewysboeke by die huis te los en dan na die naaste polisiestasie op te ruk om arresteer te word. "Geen borg, geen verweer, geen boete" was hul slagspreuk.<ref>Mandela, supra, p. 266; Ballinger, supra, p. 421.</ref> [[Beeld:Sharpeville-slagting, 21 Maart 1960.jpg|duimnael|links|200px|Die nadraai van die [[Sharpeville-slagting]] waarin die polisie 69 mense doodgeskiet het.]] Die PAC se eerste groot opmars is beplan vir Sharpeville, 'n lokasie naby Vereeniging. In Januarie 1960 het Dr Verwoerd aangekondig dat die land se blanke kiesers aan 'n referendum sou deelneem om aan te dui of Suid-Afrika 'n republiek moet word.<ref>Sien die artikel "Hendrik Verwoerd" in die Engelse Wikipedia, of beter nog, maak die link</ref> Op 3 Februarie 1960 het die Britse eerste minister, Harold MacMillan, die Suid-Afrikaanse Parlement toegespreek en sy bekende wind van verandering toespraak afgesteek: "The wind of change is blowing through this continent. Whether we like it or not, this growth of national consciousness is a political fact". Op 21 Maart 1960 het die PAC se opmars na die polisiestasie in Sharpeville plaasgevind. By Sharpeville word 69 mense doodgeskiet en 186 gewond deur polisie. In Langa, naby Kaapstad, word twee mense doodgeskiet en 47 gewond deur polisie. Die einde van die maand marsjeer 30,000 mense van Langa na Kaapstad.<ref>Verslag van die Waarheids-en-versoeningskommissie, Hoofstuk 3</ref> === Wêreldraad van Kerke === Onmiddellik ná die [[Sharpeville-slagting]] op 21 Maart 1960 het dr. Willem Visser 't Hoof, hoofsekretaris van die [[Wêreldraad van Kerke]] (WRK), dr. Robert S. Bilheimer, ’n Amerikaner en mede-hoofsekretaris van die WRK, na [[Suid-Afrika]] gestuur met ’n dringende versoek aan die agt lidkerke van die Raad in Suid-Afrika om in ’n kerkeberaad byeen te kom om die groot gaping in ekumeniese kontakte van die kerke in Suid-Afrika te begin oorbrug, maar veral om vir die eerste keer openhartig met mekaar oor rassespanning in die land te praat. Die WRK wou van die Suid-Afrikaanse lidkerke weet wat hulle gedoen het en doen om die spanning te ontlont.<ref>Beyers Naude: My Land van Hoop, Human & Rossouw, Kaapstad, 1995, p. 47</ref> Die agt lede was die Nederduitse Gereformeerde Kerk van Transvaal, die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika (Kaapland), die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] van Afrika, die Metodistekerk, die Presbiteriaanse Kerk in Suid-Afrika, die Bantoe Presbiteriaanse Kerk,  die Anglikaanse Kerk (Church of the Province of South Africa) en die Kongregasionalistiese Kerk (Independente Kerk).<ref>Mary-Anne Plaatjes-Van Huffel en Robert Vosloo (redakteurs): Reformed Churches in South Africa and the Struggle for Justice, African Sun Media, 2013, p. 41.</ref> Elke kerk moes ’n memorandum oor vyf hooftemas indien: die feitelike situasie in [[Suid-Afrika]]; die Christelike interpretasie van die hedendaagse geskiedenis uit ’n Christelike oogpunt; die betekenis van die huidige noodsituasie in die land; die getuienis van die kerk rakende geregtigheid; die sending en samewerking. Die memoranda sou vooraf aan mekaar gestuur word. Daarna sou die agt kerke onder leiding van die hooggeplaaste WRK-afvaardiging vergadering en dit bespreek.<ref>Naude, supra, p. 48</ref> In oorleg met Bilheimer is in Mei besluit om 'n beraad daardie Desember te hou in die koshuise van die Universiteit van die Witwatersrand in Cottesloe. === Gebeure tussen Maart en Desember 1960 === * 24 Maart 1960. 'n Noodtoestand word verklaar. 11&nbsp;503 mense word aangehou.<ref name="verslag">Verslag van die Waarheid- en Versoeningskommissie, hoofstuk 3.</ref> * 8 April 1960. Die ANC en PAC word verbied.<ref name="verslag" /> * 6 September 1966 Sluipmoordpoging op dr. Verwoerd. * 4 Mei 1960. Robert Sobukwe word skuldig bevind aan opstokery en gevonnis tot drie jaar gevangenisstraf. * 5 Oktober 1960. ʼn Klein meerderheid blankes stem ten gunste van ʼn republiek. * Die hoogverraadverhoor duur voort. * 7 November 1960. Net 'n paar weke voor die kerkeberaad sou begin, het dr. Verwoerd 'n toespraak in [[Johannesburg]] gelewer en gesê die regering en sy leiers sal "soos mure van graniet" teen die druk op hulle oor die NP se kleurbeleid moet staan "omdat die voortbestaan van 'n volk op die spel is".<ref>''[[Die Burger]]'', 1 Desember 1960.</ref> Intussen het die debat oor "nieblankes" se politieke regte in politieke kringe en die koerante op dreef gekom en het die gedagte veld gewen dat dit wenslik sou wees om die Kleurlinge mettertyd toe te laat om hul eie verteenwoordigers uit hul eie geledere vir die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] te kies. In die geledere van die [[Nasionale Party]] het die gedagte sterk houvas gekry en dit het tot 'n ernstige meningswisseling en eindelik meningsverskil gelei. Die debat is selfs tot in dr. [[Hendrik Verwoerd]] se kabinet gevoer, maar ná deeglike bespreking het die kabinet 'n eenparige standpunt ingeneem teen regstreekse verteenwoordiging vir die Kleurlinge. == Kaapse Kerk se standpunt == Die Kaapse Kerk het 'n breë studiekommissie benoem en dié het weer vyf subkomitees benoem om memorandums oor die onderskeie punte op te stel. Hierdie memorandums is opgestel in die maande voor die regering by monde van dr. Verwoerd in die openbaar standpunt ingeneem het teen regstreekse verteenwoordiging vir Kleurlinge. In sy memorandum maak die Kaapse Kerk onder meer die volgende standpunte: : "Die NG Kerk aanvaar dat dit moontlik is om in ons land ons rasseverhoudings op so 'n grondslag te reël dat dit die hoogste mate van bevrediging aan alle rassegroepe sal verseker. Dit is normatief dat die één groep sy belange en voortbestaan nie ten koste van die ander moet bevorder en beveilig nie. : "Vanweë die historiese en kulturele verwantskap met die blanke beklee die Kleurling 'n besondere posisie in Suid-Afrika waarmee noodwendig rekening gehou moet word." Die Kerk bepleit "geleentheid vir die Kleurling tot selfverwesenliking op staatkundige gebied. Daar kan geen beginselbeswaar wees teen direkte verteenwoordiging in die Parlement nie." In daardie stadium was daar politici binne-in die Nasionale Party wat dit met die Kaapse Kerk eens was. Die Kaapse en Transvaalse Kerk se afvaardigings het maande lank afsonderlik en gesamentlik voorbereidingswerk gedoen ter formulering van die Kerk se standpunt oor die vyf besprekingsake. John W. De Gruchy (A Theological odyssey: My Life in Writing, African Sun Media) skryf op bladsy 21: "The Cottesloe Statement is largely based on a statement of Scriptural Principles draft prior to the consultation by delegates from the NGK". == Beraad == === Afgevaardigdes === [[Beeld:Prof SP Engelbrecht.jpg|duimnael|links|170px|Prof. [[S.P. Engelbrecht]] van die Hervormde Kerk.]] [[Lêer:Bundesarchiv B 145 Bild-F023138-0019, Frankfurt, Friedenspreis des Deutschen Buchhandels.jpg|duimnael|W A Visser't Hooft, Algemene Sekretaris van die Wêreld Raad van Kerke]] Wêreldraad van Kerke: Dr Franklin Clark Fry (voorsitter, sentrale komitee, president van die United Lutheran Church in die VSA), Dr W.A. Visser't Hooft (Algemene Sekretaris), Biskop Lakdasa de Mel (Anglikaanse Kerk in Ceylon), dr. Wilhelm Niesel (teologiese skool van [[Wuppertal]] in Duitsland), sir Francis Ibiam (Presbiteriaan van Nigerië), mnr. Charles Parlin (Metodistekerk, VSA), dr. Robert S. Bilheimer (medehoofsekretaris van die Wêreldraad van Kerke.<ref>Naude, supra, pp. 47-8</ref> Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika: Di. A.J.G. Oosthuizen (voorsitter van die Sinode), J.G.M. Dreyer (Ondervoorsitter van Sinode en redakteur van "Die Hervormer"), T.F.J. Dreyer (Sekretaris van die Sinode), P.M. Smith leraar van Pretoria-gemeente) en lid van die Sinodale Kommissie), J.P. Oberholzer (leraar, Rustenburg-gemeente), Proff. P.S. Dreyer (professor van teologie Universiteit van Pretoria, lid van die Sinodale Kommissie en voorsitter van die sendingkomitee) , [[S.P. Engelbrecht]] (argivaris), B.J. Engelbrecht ([professor van Dogmatiek en Christelike-etiek, Universiteit van Pretoria) en F.J. van Zyl (professor van Wetenskap van Godsdiens Universirteit van Pretoria) en dr. Naas Coertze (Nasionale Party LV en leek).<ref>Naude, supra, pp. 51,54; Walshe, loc.cit., p.11; Cottesloe Conference, pp. 96-7. [http://gelofteland.org/index.php/suid-afrika/148-wie-is-die-afrikaner-broederbond/2871-wie-is-die-afrikaner-broederbond-5.html Die Cottesloe-kerkeberaad op Gelofteland.co.za]</ref> [[Beeld:AJ_van_der_Merwe.jpg|duimnael|170px|Dr. [[Abraham van der Merwe]], Kaapse moderator van die NGK.]] Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika (Kaapland): Dr. A.J. van der Merwe (moderator en leraar van die gemeente Kaapstad), ds. W.A. Landman (skriba en direkteur van die Inligtingsburo), ds. A.P. Smit (argivaris), ds. P.E.S. Smith (algemene sendingsekretaris ), ds. Attie van Wijk (leraar, Stellenbosch-gemeente), prof. F.J.M. Potgieter (kweekskool Stellenbosch), prof.W.J. van der Merwe (kweekskool Stellenbosch), prof. P.A. Verhoef (kweekskool Stellenbosch), prof. T.N. Hanekom (kweekskool Stellenbosch), prof. C.H. Badenhorst (Hugenote-kollege, Wellington).<ref>Naude, supra, p. 48; Cottesloe Consultation, 95.</ref> [[Beeld:Ds AM Meiring.jpg|duimnael|links|170px|Ds. [[Arnold Meiring]], moderator van die Algemene Sinode van die NGK van Transvaal.]] Nederduitse Gereformeerde Kerk van Transvaal: ds. Arnold M. Meiring (moderator van die Algemene Sinode), ds. C.F.B. Naudé (assessor van die Suidelike Streeksinode), F.E.O'B. Geldenhuys (aktuarius van die Algemene Sinode), prof. E.P. Groenewald (teologiese fakulteit, Universiteit van Pretoria), prof. A.B. de Preez (teologiese fakulteit, Universiteit van Pretoria), ds. C.B. Brink (Sendingsekretaris, Noord Transvaal), ds. S.S. Tema (Assessor van NG-sendingkerk, Transvaal), ds. J. Selamolela (Assistant-sekretaris van NG-sendingkerk, Transvaal), dr. J. Alex van Wyk (verbonde aan die NGK se teologiese skool by Turfloop) en mnr. B. le Battie (ouderling , NG Sendinggemeente, Witwatersrand).<ref>Naude, supra, p. 48; Plaatjes, supra, p. 46;Cottesloe Consultation, 95-6</ref> [[Lêer:Alan Paton.jpg|duimnael|Alan Paton, afgevaardigde van Anglikaanse Kerk]] Anglikaanse Kerk (Church of the Province of South Africa): Hoogeerwaarde Joost de Blank (aartsbiskop van Kaapstad), eerw. Vernon Inman (biskop van Natal), hoogeerw. Bendyshe Burnett (biskop van Bloemfontein), hoogeerw. Alpheus Zulu (assistent-biskop van St. John's), agbare C.T. Wood (aartsdiaken van Kaapstad), vader George Sidebotham, prof. Monica Wilson (professor van antropologie, Universiteit van Kaapstad),Prof. Z.K. Matthews (emeritus professor by Fort Hare, strydros van ANC, beskuldigde in Hoogverraadsaak), prof. Edgar Brookes (professor van geskiedenis, Universiteit van Natal), Alan Paton (leier van die Liberale Party).<ref>Naude, supra, pp.48-9; Plaatjes, supra, p. 41; Peter Walshe: Church Versus State in South Africa: The Case of the Christian Institute, p.11; Cottesloe Consultation, p. 93.</ref> [[Kongregasionalistiese Kerk]]: Eerw. W.G.M. Abbott (voorsitter, Midland District Association), eerw. W.J. Bergins, (dominee Ebenezer-gemeente), eerw. S. Bimray (lid van CUSA), eerw. Basil H.M. Brown (ex-voorsitter CUSA), eerw. Leonard Heap (moderator van noordelike distrik), eerw. C.W. Hendrikse (lewensvoorsitter), eerw. S.W.T. Luzipho (lid van CUSA), eerw. Vernon E. Miller (algemene sekretaris), eerw. D.J. Williams (voorsitter van CUSA), prof. W.E. Philips (ex-voorsitter Natal Distrik).<ref>Cottesloe Consultation, pp. 93-4</ref> Metodistekerk: Eerw. F.H. Edmonds (President van Konferensie), Dr. L.A. Hewson (ex-president van Konferensie), eerw. Edgar Wilkinson (ex-president van Konferensie), Dr. J.B. Webb (President-elect of Conference), eerw. S.M. Mokitini (Superintendent van Osborn Ring), eerw. E.E. Mahabane (algemene sendingssekretaris), eerw. J. Fourie (Superintendent van Goodwood Ring), eerw. Stanley Pitts (Goewerneur Healdtown Missionary Institution), mnr. H.W. Haley (plaaslike bediener), mnr. E.R. Cingo (Circuit Steward).<ref>Naude, supra, p.49, Walshe, supra, p.11; Cottesloe Conference, p.94-5</ref> Presbiteriaanse Kerk in Suid-Afrika: Hoogeerwaarde R.B. Mitchell (moderator), eerw. J. Paterson-Whyte (algemene sekretaris en klerk van sinode), prof. William D. Maxwell (dekaan van fakulteit van Teologie, Rhodes), eerw. H.H. Munro (sameroeper van kerk-uitbreiding), eerw. A.G. Leask (ex-moderator van die sinode), eerw. Lediga (leraar), eerw. Jolobe (leraar), eerw. W.M.J. Lund (leraar in Adelaide, Kaap), eerw. R. Orr (leraar by St. John's Kerk, Boksburg) en mnr C.A. Woods (moderator van Natal Sinode).<ref>Cottesloe Consultation, p. 97</ref> Bantoe Presbiteriaanse Kerk: Hoogeerwaarde J.A. Anderson (moderator van die Algemene Vergadering), eerw. D.V. Sikutshwa (senior klerk en waarnemende algemene sekretaris), eerw. W.P.T. Ndibongo (pastor), eerw. B.M. Molaba (klerk van die Transvaal Ring), eerw. A.F. Chrisholm (dominee), eerw. D.W. Anderson (distriksendeling), eerw. G.G. Ndzotyana (dominee), eerw. T.P. Finca (dominee), eerw. J.S. Summers (teologiese leermeester), mnr C.D. Zulu (hoofbeampte van die kerk se pensioen, weduwee en weeskind fonds).<ref>Cottesloe Consultation, pp. 92-3.</ref> Waarnemer: Eerw. Arthur Blaxall. === Handelinge === Van die tagtig afgevaardigdes, was daar een vrou, 18 swart mans en die res was wit mans. Dr. Fry het almal verwelkom. (p41) Aanvanklik het baie van die afgevaardigdes mekaar met agterdog bejeën. Visser 't Hooft beskryf dit soos volg: "Afrikaner en Engelssprekende, blank en swart, draaien om mekaar heen en beloeren elkaar. Maar weldra komen er persoonlijke contacten tussen mensen van verschillende afkoms. De Bijbelstudie, de humor, het samen eten droegen bij tot ontdooiing. En ten slotte was er een echte verbroedering. Mensen, die nie geneigd waren sentimenteel te worden, waren diep onder de indruk. We hadden het gevoel dat er iets groots gebeurd was."<ref>Plaatjes, supra, p. 41.</ref> Die afgevaardigdes het op die eerste dag in vier groepe verdeel om die onderwerpe stelselmatig deur te werk. Aan die einde van elke dag het almal weer byeengekom en verslag gedoen oor die afsonderlike besprekings. ’n Komitee het voorstelle geformuleer uit die groepe se konsensus wat dan aan die einde van die volle vergadering vir stemming voorgelê kon word.<ref>Naude, supra, pp. 50-1</ref> Op die eerste dag het afgevaardigdes besluit om vir die duur van die week geen persoonlike personderhoude toe te staan nie. Daar was ook geen voorneme om aan die einde ’n persverklaring uit te reik nie. Die beraad moes self hieroor besluit.Reeds op die derde dag van die beraad, 9 Desember, berig ''[[Die Transvaler]]'' dat "sommige afgevaardigdes" bedenkinge oor die nut van die beraad uitgespreek het. Die koerant beweer ook dat "Afrikaanse kerkleiers teleurgestel is deur die afbrekende kritiese houding wat sommige andersdenkendes inneem".<ref>Naude, supra, p. 51.</ref> Drie lede van die reëlingskomitee, Dr. Webb, Fred van Wyk en ds Beyers Naude, het ’n dringende gesprek met die koerant se redakteur gevoer, maar hy was nie bereid om sy bron bekend te maak nie, hoewel die vermoede bestaan het dat dit prof. [[S.P. Engelbrecht]] van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]] was. Ander koerante het toe gedreig om hulle onderneming te verbreek om nie binne-inligting te plaas nie, maar eindelik het hulle onderneem om te swyg, mits hulle aan die einde van die beraad ’n verklaring kry.<ref name="naude51">Naude, supra, p. 51</ref> [[Beyers Naudé]] het jare later geskryf: "As die lekkasie in ''[[Die Transvaler]]'' nie plaasgevind het nie, sou ’n openbare verklaring aan die einde nie noodsaaklik gewees het nie, en sou die Cottesloe-beraad nie tot die uitbarsting gelei het wat toe in werklikheid gebeur het nie."<ref name="naude51" /> Ernstige spanning en selfs wantroue tussen afgevaardigdes het mettertyd plek gemaak vir groter openlikheid en selfs onderlinge vertroue, veral omdat afgevaardigdes ’n week lank saam in die koshuise gebly, elke môre saam Bybelstudie gedoen en openhartige gesprekke gevoer het.<ref>Naude, supra, p. 52.</ref> Volgens Naudé was die uitsondering die afgevaardigdes van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]. Hulle het altyd saam geëet en was nie bereid om gedagtes met ander te wissel of gesellig te verkeer nie. Prof. Matthews onthou dat hulle nie soos ander afgevaardigdes in die koshuis geslaap het nie, maar elke aand na Pretoria teruggekeer het.<ref>Z.K. Matthews & Monica Wilson, Freedom for my people: The Autobiography of Z.K. Matthews, Oxford University Press, p. 202.</ref> Op die laaste dag van die beraad (14 Desember 1960) het die afgevaardigdes, met 'n groot meerderheid van stemme, 17 besluite geneem.<ref>Naude, supra, p. 52.</ref> Voor die konferensie verdaag het, het aartsbiskop Joost de Blank van die [[Anglikaanse Kerk]] sy kollegas in die NG Kerk verskoning gevra vir die dinge wat hy dikwels oor hulle kwytgeraak het. Hy het gesê hy stem nie noodwendig met hulle standpunte van die voorafgaande week saam nie, maar dat hy nie die reg gehad het om hulle te veroordeel nie.<ref>Naude, supra, p. 50.</ref> Na die beraad het dr. Visser 't Hooft 'n persverklaring uitgereik aan wagtende perslui. Een van hulle het gevra of hy besef dat die verklaring dinamiet bevat.<ref>Naude, supra, p. 53.</ref> Die afgevaardigdes van die NGK het hul eie verklaring bygevoeg. Die afgevaardigdes van die NHK het 'n afsonderlike verklaring uitgereik waarin hulle aangevoer het dat afsonderlike ontwikkeling die enigste regverdige oplossing was vir die land se rasse probleme. Sommige van hulle het openlik erken dat hulle oornag met die Eerste Minister, Dr. Verwoerd, beraadslaag het.<ref>Matthews, supra, p. 202.</ref> === Verklarings === ==== Konsultasie verklaring ==== ===== Deel I ===== Ons het ontmoet as afgevaardigdes van die ledekerke in Suid-Afrika van die Wêreldraad van Kerke, met verteenwoordigers van die Wêreldraad self, om die Heilige Gees se leiding te soek om die ingewikkelde probleme van menseverhoudings in die land te verstaan en mekaar te raadpleeg oor ons gemeenskaplike taak en verantwoordelikheid in die lig van die Woord van God. Ons aanbidding, Bybelstudie, gesprekke en persoonlike kontak het ons gelei na ʼn diepere besef van mekaar se oortuigings en optredes. Ons volgende taak sal wees om verslag te doen aan ons onderskeie kerke, met die besef dat die uiteindelike betekenis van ons vergadering sal bestaan uit die getuienis en besluite van die kerke self voortspruitend uit hierdie konsultasies. Die algemene tema van ons samesyn hierdie sewe dae was die Christelike houding jeens rasseverhoudings. Ons is verenig in ons verwerping van onregverdige diskriminasie. Nietemin was wyd uiteenlopende oortuigings uitgespreek oor die basiese geskilpunte oor apartheid. Hulle strek, aan die een kant, van die veroordeling dat dit in beginsel onaanvaarbaar, in stryd met die Christelike roeping en onwerkbaar in die praktyk is, tot die oortuiging aan die ander kant dat ʼn beleid van differensiëring verdedigbaar is uit ʼn Christelike oogpunt, dat dit die enigste realistiese oplossing vir die probleem van rasseverhoudings is en daarom in die beste belang van die onderskeie bevolkingsgroepe. Ten spyte van hierdie uiteenlopende sienswyse is ons nietemin in staat om die volgende bevestigings te gee oor menslike behoefte en geregtigheid, soos hulle die verhoudings tussen rasse van hierdie land affekteer. Uit die aard van die saak is die ooreenkomste hierin aangeteken nie – en gee nie voor om te wees nie – verteenwoordigend van die oortuigings van die ledekerke nie. Die Kerk van Jesus Christus, deur sy aard en roeping, is diep besorg oor die welvaart van al sy mense, beide as individue en as lede van sosiale groepe. Dit is geroepe om menslike behoeftes te bedien in watter omstandighede of vorme dit ook al verskyn, en om aan te dring dat dit met geregtigheid geskied. Met sy sosiale bediening moet die Kerk kennis neem van alle houdings, kragte, beleide en wette wat die lewens van mense affekteer; maar die Kerk moet verkondig dat die finale maatstaf van alle sosiale en politieke optrede behels die beginsels van die Woord met betrekking tot die verwesenliking van alle mense van ʼn lewe wat hul Godgegewe roeping werd is. Ons doen daarom hierdie beroep op ons Kerke en alle Christene, met die versoek om elke stelling te oorweeg waar hulle kan verenig in hul bediening namens die mense in die gees van eensgesindheid.<ref>Cottesloe Consultation, supra, p. 73-74.</ref> ===== Deel II ===== # Ons erken dat alle rassegroepe wat permanent in ons land woon deel is van ons totale bevolking, en ons beskou hulle as inheems. Lede van hierdie groepe het ʼn gelyke reg om hul bydrae te maak tot die verryking van die land se lewe en om te deel in gevolglike verantwoordelikhede, belonings en voorregte. # Die huidige spanning in Suid-Afrika is die gevolg ʼn lang historiese ontwikkeling en alle groepe is verantwoordelik daarvoor. Dit moet ook gesien word in die konteks van gebeure in ander wêrelddele. Die Suid-Afrikaanse toneel word radikaal beïnvloed deur die magsverlies van die Weste en die drang na selfbeskikking deur die volke van Afrika. # Die Kerk het ʼn plig om getuienis te lewer van Christenskap aan blanke Suid-Afrikaners in hul ondersekerheid en aan nie-blanke Suid-Afrikaners in hul frustrasie. # In ʼn tydperk van snelle sosiale verandering het die Kerk 'n spesiale verantwoordelikheid om vreesloos getuienis te lewer in die samelewing. # Die Kerk, as liggaam van Christus, is ʼn eenheid en binne hierdie eenheid word die natuurlike verskeidenheid tussen mense nie vernietig nie, maar geheilig. # Niemand wat in Jesus Christus glo, mag uitgesluit word uit enige kerk op grond sy kleur of ras nie. Die geestelike eenheid van alle mense wat in Christus is, moet sigbaar tot uiting kom in handelinge van gemeenskaplike aanbidding en getuienis, in broederskap en raadpleging oor sake van gemeenskaplike belang. # Ons is diep besorg oor die herlewing in baie gebiede van die swart gemeenskap van heidense stamgewoontes wat onversoenbaar is met Christelike geloof en gebruike. Ons glo dit is gedeeltelik in reaksie op ʼn diepere sin van frustrasie en die verlies van geloof in die Westerse beskawing. # Die hele Kerk moet deelneem aan die yslike sendingtaak wat in Suid-Afrika onderneem moet word, welke taak ʼn gemeenskaplike strategie noodsaak. # Ons gesprekke het aan die lig gebring dat daar nie genoeg konsultasie en kommunikasie tussen die onderskeie rassegroepe in ons land is nie. Daar bestaan ʼn spesiale behoefte dat effektiewer konsultasie tussen die regering en erkende leiers van die nie-blanke mense van Suid Afrika plaasvind. Die skeiding van rassegroepe het plaasgevind sonder doelmatige konsultasie en dit behels diskriminasie wat lei tot swaarkry vir lede van sulke groepe. # Daar is geen Skriftuurlike gronde vir ʼn verbod op gemengde huwelike nie. Die welsyn van die gemeenskap en pastorale verantwoordelikheid vereis egter dat die nodige oorweging geskenk word aan sekere faktore wat die huwelik onwenslik mag maak. # Ons vestig weer aandag op die verbrokkelende gevolge van [[trekarbeid]] op swart lewens. ʼn Standvastige gemeenskap is onmoontlik tensy die kardinale belang van familielewe erken word, en, uit ʼn Christelike oogpunt, is dit noodsaaklik dat die onskendbaarheid van die familie bewaar word. # Dit word nou algemeen aanvaar dat die lone wat die groot meerderheid swart mense ontvang hulle verplig om ver onder die algemeen-aanvaarde minimum gesonde lewenstandaard te handhaaf. Gesamentlike optrede is noodsaaklik om hierdie ernstige toestand te herstel. # Die huidige stelsel van werkafbakening moet plek maak vir ʼn meer regverdige stelsel van werk wat belange van elkeen beskerm. # Geleenthede moet geskep word vir die inwoners van die tuislande om menswaardigheid te kan lewe. # Dit is ons oortuiging dat die reg om grond te besit waar hy ook al gedomisilieer is en om deel te hê aan die regering van sy land, deel is van die waardigheid van die volwasse mens, en om hierdie rede kan ʼn beleid wat aan nie-blankes permanent die reg tot medeseggenskap in die regering van die land waarvan hulle burgers is, ontsê, nie geregverdig kan word nie. # (a) Dit is ons oortuiging dat daar in beginsel geen beswaar kan wees teen die direkte verteenwoordiging van die Kleurling-bevolking in die Parlement nie. (b) Ons spreek die hoop uit dat oorweging verleen sal word aan die toepassing van hierdie beginsel in die afsienbare toekoms. # In soverre nasionalisme groei uit ʼn begeerte na selfverwesenliking, behoort Christene dit te verstaan en respekteer. Die gevaar van nasionalisme is egter dat dit sy doel wil bereik tot nadeel van die belange van ander en dat dit die volk ʼn absolute waarde maak wat die plek van God ontken. Die rol van die Kerk moet daarom wees om nasionalistiese bewegings te lei na regverdige en waardige oogmerke.<ref>Cottesloe Consultation, supra, p. 74-76</ref> ===== Deel III ===== 1. '''Geregtelike Kommissies oor Langa en Sharpeville'''. Die Konsultasie wil sy waardering uitspreek vir die snelle ondersoek na die onlangse oproer en versoek die regering om so gou as moontlik die kommissies se bevindinge bekend te maak. 2. '''Geregtigheid in Verhoor'''. Daar word kennis geneem dat tydens die onlangse oproer ʼn groot aantal mense in hegtenis geneem en aangehou is vir verskeie maande sonder om verhoor te word. Alhoewel ons saamstem dat abnormale omstandighede in die land na vore kan tree wat ʼn afwyking van die normale prosedure kan noodsaak, wil ons klem lê daarop dat dit deel is van die Christelike opvatting van die reg, geregtigheid en vryheid dat in normale omstandighede mense nie gestraf moet word nie, behalwe na ʼn regverdige verhoor in ʼn ope hof vir ʼn vooraf-omskrewe misdryf. Enige afwyking van hierdie fundamentele beginsel moet beperk word tot die nouste grense en slegs gebruik word in buitegewone omstandighede. 3. '''Posisie van Asiate in Suid-Afrika'''. Ons verseker die Indiërs en ander Asiate in ons bevolking dat ons hulle nie vergeet het in ons gedagtes, besprekings en gebede nie. As Christene verseker ons hulle dat ons oortuig is dat dieselfde mate van geregtigheid wat hier vir ander bevolkingsgroepe geëis word, ook op hulle van toepassing is. 4. '''Vryheid van aanbidding'''. Gedagtig aan die dringende behoefte aan pastorale sorg van nie-Blankes wat op hul werkgewers se persele woon, behoort voorsiening gemaak te word vir genoegsame en gerieflike fasiliteite vir hul aanbidding. Die Konsultasie spoor Blanke-gemeentes aan om saam te werk deur hul eie geboue, wanneer ook al prakties moontlik, vir hierdie doel beskikbaar te stel. 5. '''Vryheid om die evangelie te verkondig'''. Die Kerk het ʼn plig en ʼn reg om die evangelie te verkondig aan enigiemand wat hy wil, in welke omstandighede ook al en waar ook al moontlik in ooreenstemming met die algemene beginsels van toepassing op openbare vergaderings in demokratiese lande. Ons beskou dit as onaanvaarbaar dat enige spesiale wetgewing die uitvoering van hierdie taak mag beperk. 6. '''Verhouding tussen Kerke'''. Die Konsultasie plaas dit op die gewete van ons almal om, wanneer ʼn Kerk dit nodig ag om ʼn ander kerk of kerkleier te kritiseer, dan eers te poog om dit in privaat te doen. Ons glo dat rekonsiliasie op hierdie manier meer geredelik sal plaasvind en dat Christenskap nie daardeur in die openbaar in oneer gebring sal word nie. 7. '''Uitruil van inligting'''. Die Konsultasie versoek dat maniere gevind word om gereeld alle amptelike dokumente tussen lede uit te ruil om onderlinge verstandhouding te bevorder. Dit word voorgestel dat alle gesprekke met die regering, afvaardigings, waar moontlik, veelrassig moet wees. 8. '''Toekomstige samewerking'''. Enige liggaam wat in die toekoms gestig word om samewerking te bewerkstellig, moet aandag gee aan die volgende: (a) ʼn konstruktiewe Christelike benadering tot aparte bewegings; (b) die onderwys van Bantoes; (c) die opleiding van nie-Blanke leiers vir verantwoordelike poste in alle sfere van die lewe; (d) die konsep van verantwoordelike Christelike gemeenskap in alle sfere in Suid-Afrika, insluitend die reservate; (e) die impak van Islam op Suid-Afrika. 9. '''Woongebiede'''. Met inagneming van wat reeds gedoen is vir die voorsiening van huisvesting vir nie-Blankes, betoog die Konsultasie vir groter verblyfsreg vir hulle en dat woongebiede beplan word met inagneming van die ekonomiese en kulturele vlak van die inwoners. 10. Die Konsultasie dring aan dat die regering ʼn verteenwoordigende kommissie aanstel om trekarbeid te ondersoek, want die Kerk is pynlik bewus van die skadelike gevolge van die stelsel op die familielewe van die Bantoes. Die Kerk beskou dit as sy spesiale verantwoordelikheid om te bepleit vir ʼn normale familielewe vir die Bantoes, wat ʼn groot deel van hul lewens in Blanke gebiede deurbring.<ref>Cottesloe Consultation, supra, p. 76-78</ref> ==== NGK se verklaring ==== Die afgevaardigdes van die NG Kerk het kort voor die einde van die beraad afsonderlik byeengekom. Ds. Bertie Brink (moderator van die Suid-Transvaalse Streeksinode tot 1960) het hulle gewaarsku dat hulle moes voorberei op ’n baie stormagtige tyd. Die Kaapse moderator, dr. A.J. van Merwe, het gesê dit is noodsaaklik dat hulle moet besef watter gevolge die aanbevelings vir hulle kerke kan hê. Gelyktydig met die Cottesloe-verklaring het die NG afgevaardigdes van Kaapland en Transvaal 'n eie aanvullende verklaring uitgereik: "Die afgevaardigdes van die Nederduitse Gereformeerde Kerke van die Kaap en Transvaal wil verklaar dat hulle kom konsulteer het met die ander kerke in die lig van die Woord van God en met ʼn diepe besef van die verskillende en ingewikkelde probleme in verband met rasseverhoudinge in ons land. As Christene neem ons met besorgdheid kennis van die behoeftes van die verskillende bevolkingsgroepe en besef dat die Kerk ʼn woord tot hulle te spreek het. "Hiermee wil ons bevestig dat, soos in die voorrede van die Konsultasieverklaring vermeld, ʼn beleid van differensiasie uit ʼn Christelike oogpunt verdedigbaar is, die enigste realistiese oplossing vir die probleme van rasseverhoudinge aanbied en daarom die belange van die verskillende bevolkingsgroepe die beste dien. "Ons beskou nie die besluite, soos in die Konsultasieverklaring vermeld, in beginsel onversoenbaar met hierdie verklaring te wees nie. Met die stemming oor besluit 15 het die afvaardigings van die twee kerke hul siening soos volg aangeteken: Die ondergetekendes stem ten gunste van besluit 15, maar dit moet duidelik verstaan word dat deelname aan die regering van hierdie land verwys, in die geval van Blankegebiede, na Bantoes wat in die verklaarde blanke gebiede permanent woonagtig is en in daardie opsig geen ander tuisland het nie."<ref>Cottesloe Consultation, supra, p. 80.</ref> ==== NHK se verklaring ==== "Ons as afgevaardigdes van die Nederduitsch Hervormde Kerk is dankbaar vir die geleentheid wat ons gehad het om te luister na en deel te neem aan die getuienis van die verskillende kerke. "Ons wil egter heeltemal duidelik verklaar dat ons oortuig is dat afsonderlike ontwikkeling die enigste regverdige oplossing vir ons rasseprobleme is. Ons verwerp integrasie in enige vorm as oplossing van die probleem. Die ooreenkoms wat bereik is bevat sulke verreikende verklarings dat ons dit nie kan onderskryf nie. "Ons wil ons dankbaarheid teenoor die regering op rekord plaas vir al die positiewe stappe wat dit geneem het om die probleem op te los en die welvaart van die verskillende groepe te bevorder. "Die Nederduitsch Hervormde Kerk aanvaar sy verantwoordelikheid om in die toekoms, net soos in die verlede, te getuig teenoor die regering en die mense ooreenkomstig die Woord van God."<ref>Cottesloe Consultation, supra, p. 79</ref> == Reaksie == [[Beeld:Beyers_Naudé.jpg|duimnael|170px|Ds. [[Beyers Naudé]] was so sterk ten gunste van die Cottesloe-besluite dat hy uiteindelik as leraar uit die NG Kerk bedank het.]] [[Beeld:Ds AJ_van_Wijk.jpg|duimnael|170px|Ds. [[Attie van Wijk]], leraar van [[Stellenbosch]], was een van net vier lede van die Federale Raad van Kerke wat nie teen Cottesloe gekant was nie en lid van die WRK wou bly. Hy en dr. [[Andries Treurnicht]], wat as redakteur van die ''[[Kerkbode]]'' heftig teen Cottesloe gekant was, was vroeër medeleraars in [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]].]] [[Beeld:Willie_Landman.jpg|duimnael|170px|Ds. [[Willie Landman]] was een van net vier stemme in die NG Kerk se Federale Raad wat ten gunste van die Cottesloe-besluite was.]] [[Beeld:JD_Vorster.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. J.D. Vorster, actuarius van die Kaapse Kerk en leraar van [[NG gemeente Tafelberg]], se voorstel dat die Kaapse Sinode die Federale Raad van die Kerke se besluit aanvaar wat die Cottesloe-aanbevelings verwerp, is met 'n groot meerderheid aangeneem.]] Reeds op 16 Desember 1960 saai die Hervormde Kerk ’n verklaring oor die radionuus uit dat die afgevaardigdes van dié kerk hulle nie met die Cottesloe-besluite vereenselwig nie. ''[[Die Transvaler]]'' skryf in ’n hoofartikel dat, ongeag hoe mooi die besluite van die beraad klink, "...die konsekwente toepassing daarvan tot die volledige ineenstorting en verdwyning van die Christendom self hier aan die suidpunt van [[Afrika]] moet lei". ''[[Die Vaderland]]'' het die besluite as "verwarrend" beskryf. Beyers Naudé het in ''[[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]]'' gereageer en gewaarsku "dat oorhaastige en misleidende gevolgtrekkings baie onnodige skade aan die saak van die Christendom en die blywende welsyn van die Afrikaner kan doen". Die uitsondering onder die Afrikaanse koerante was ''[[Die Burger]]'' wat op 19 Desember 1960 skryf die Kerk het die reg en plig "om politieke beleid te toets aan morele wette … om die heersers van die hierdie wêreld te vermaan en tereg te wys en om dit onbevrees te doen, omdat hy, indien hy suiwer ingestel is op die Werklikheid agter die werklikheid, ’n Hoër Gesag verteenwoordig as regerings, politieke partye of die volkswil." Dr. [[Andries Treurnicht]], wat daardie jaar redakteur van die ''[[Kerkbode]]'' geword het, skryf in die kerkorgaan dat veral die besluite oor Kleurling-verteenwoordiging in die Parlement ’n "ontoelaatbare staatsgreep" is. Volgende kom dr. [[Hendrik Verwoerd]], eerste minister, aan die woord in sy Nuwejaarsboodskap aan die volk op 1 Januarie 1961. Sy uitlatings verongeluk enige positiewe uitwerking wat die beraad op die NG Kerk kon gehad het. Naudé het gesê: "Veral in die Transvaal het min lidmate dit hierna gewaag om die Cottesloe-besluite te verdedig." Verwoerd het die beraad beskou as ’n poging deur buitelanders om hulle in Suid-Afrika se sake in te meng. Hy voer aan dat ’n organisasie soos die WRK nie ’n blywende indruk op die denke en optrede van die land sou hê nie en sê die finale besluit berus by die kerke wanneer hul sinodes hulle stem sal laat hoor. Die [[Afrikanerbond (vereniging)|Afrikaner-Broederbond]] het ook sy invloed laat geld en lede wat aan die beraad deelgeneem het, versoek om hulle van die besluite te distansieer. Op [[21 Januarie]] [[1961]] vergader die Federale Raad van die [[Nasionale Party]] in [[Kaapstad]] en verklaar dat die party as beginselstandpunt aanvaar het en bly aanvaar dat Kleurlinge nie deur Kleurlinge in die Parlement of die Kaaplandse Provinsiale Raad verteenwoordig moet word nie. Die raad beskou regstreekse verteenwoordiging van Kleurlinge as 'n vorm van politieke integrasie. "Omdat dit 'n beginselstandpunt is en daarom nie 'n tydelike standpunt kan wees wat in die vooruitsig stel dat Kleurlinge later wel volgens Nasionale Party-beleid in die Parlement verteenwoordig kan word nie, moet duidelik beklemtoon word dat die Party aan dié beginsel glo nou en vir die toekoms. . ." == Gevolge in NG Kerk == Ondanks herhaalde verduidelikings en verklarings deur die NG afgevaardigdes het die stemming onder lidmate gou oorgegaan tot algehele verwerping van die Cottesloe-besluite, veral ná ’n reeks strategies goed beplande protesvergaderings teen Cottesloe in [[Pretoria]] en op die Transvaalse platteland. Van 22 tot 24 Maart 1961 besluit die Federale Raad van Kerke hy kan hom nie vereenselwig met die besluite nie. Die raad herbevestig sy standpunt ten gunste van afsonderlike ontwikkeling ook op kerklike gebied en hy benadruk weer dat die beleid van differensiasie Skriftuurlik gegrond is. Voorts raai hy die Kaapse en Transvaalse Sinodes aan om hul lidmaatskap van die Wêreldraad van Kerke op te sê. Die enigste teenstemme was van Naudé, Frans Geldenhuys, Attie van Wijk en Willem Landman. === Transvaalse Sinode === [[Beeld:Dr Francis Geldenhuys.jpg|duimnael|regs|180px|Dr. F.E. O'Brien Geldenhuys.]] Die Transvaalse Sinode van die NG Kerk kom op 5 April 1961 in die [[Pretoria]]se stadsaal byeen. Die lidmate en gemeentes het in so ’n mate toegeneem dat die Sinodesaal in Visagiestraat te klein geword het om die 730 afgevaardigdes te huisves. Die atmosfeer was gespanne en almal het gewonder wie tot die nuwe moderatuur verkies sou word, gegewe die Cottesloe-beraad. Ds. [[Arnold Meiring]] is met net nege stemme as moderator van die Transvaalse Kerk se Algemene Sinode herverkies. Naudé is sy amp as assessor van die Suidelike Streeksinode met 280 teen 450 stemme kwyt en Geldenhuys, wat toe reeds 14 jaar aktuarius van die Transvaalse Algemene Sinode was, verloor die verkiesing met presies dieselfde meerderheid. Die Sinode het Cottesloe twee dae lank gedebatteer en eindelik is elke afgevaardigde kans gegee om ’n verklaring voor die Sinode te maak en homself te verdedig. Ds. [[Arnold Meiring]] het reeds die besluite verwerp en is tot moderator verkies; dus is daar nie van hom verwag om iets verder te sê nie. Naudé het die aand voor sy beurt geworstel oor wat sy verklaring sou wees. Hy skryf later hy het vooraf besluit: "As enigeen van die besluite wat by Cottesloe geneem is in stryd was met die waarheid van Gods Woord en die opdragte van die Evangelie, dan was dit vir my vanselfsprekend dat ek sou moes erken dat daardie besluite foutief was." Hy het laaste gepraat omdat hy die jongste afgevaardigde was: "In my kort verklaring het ek gesê as enige Sinodelid my kon oortuig dat enigeen van die besluite wat ons geneem het nie aan bogenoemde vereiste voldoen het nie … ek bereid sou wees om my verskoning aan te bied aan die Sinode en die Kerk. As daar egter nie so ’n bewys gelewer kan word nie, bly ek by my oortuiging om die Cottesloe-aanbevelings te steun. My verklaring is met doodse stilte aangehoor." Op Saterdag 10 April aanvaar die Sinode met net 150 teenstemme om die besluite van Cottesloe te betreur. Die Sinode besluit met 'n oorweldigende meerderheid: "Die Sinode keur die besluite van die Kerkeberaad, in die geheel gesien, af." Kort daarna besluit die Sinode ook om sy lidmaatskap van die WRK te beëindig. === Kaapse Sinode === Teen die tyd dat die Kaapse Kerk se Sinodesitting in Oktober daardie jaar gehou is, was die Cottesloe-besluite iets waaraan niemand behalwe in opposisiegeledere (destyds die [[Verenigde Party]] en die [[Progressiewe Party]]) met 'n tang sou wou vat nie. Cottesloe was op die agenda vir die oggend van 26 Oktober. Ter aanvang het dr. [[Abraham van der Merwe]], moderator, 'n ernstige woord tot die vergadering gerig. Hy het gesê die wêreld hou Suid-Afrika dop en dat daar mense is wat 'n hondegeveg in die Sinode verwag: sommige hoop daarop, ander vrees dit. Hy het 'n beroep op afgevaardigdes gedoen om hulle soos broers in die bediening te gedra. 'n Voorstel om die saak agter geslote deure te bespreek, is met 'n oorweldigende meerderheid verwerp. Daar was drie debatte. Die eerste was oor of die Kerk die Cottesloe-verslag kerkregtelik mag bespreek. Dit is met 'n meerderheidstem bevestig. Die tweede was oor of die verslag globaal of puntsgewys behandel moes word. Voorstanders van die globale bespreking het gesê dat die betrokke stukke reeds maande voor almal is, dat 'n puntsgewyse bespreking te lank sou duur en dat die saak so bespreek moes word dat daar op die hoofsaak gekonsentreer word, nie op bykomende punte nie. Teenstanders van die globale bespreking het aangevoer daar is punte waaroor almal kan saamstem, dat die goeie nie saam met die slegte uitgewerp moes word nie en dat daar nie teruggedeins moet word van menings oor die omstrede standpunte wat nie in party mense se kraal mag pas nie. Die voorstel vir 'n algemene bespreking is met 'n groot meerderheid aanvaar. Die derde debat het oor die Kerkeberaad se verslag en besluite self gehandel. Dr. Jacobus Daniël Vorster, aktuarius en leraar van [[NG gemeente Tafelberg]] in [[Kaapstad]], stel voor die Sinode moet die besluit van die Federale Raad van die Kerke aanvaar. Drie amendemente is voorgestel, maar al drie is verwerp en die voorstel is met 'n groot meerderheid aanvaar. Die Kaapse Sinode tree kort daarna ook uit die WRK. ''[[Die Burger]]'' het die volgende dag meer as 12 kolom ruimte aan die Sinodeverrigtinge afgestaan; meer as twaalf duisend woorde. Twintig van dié woorde het ontsteltenis veroorsaak en die Sinodesitting lank daarna beïnvloed. Die derde paragraaf het gelui: "Die besluit beteken onder meer dat die Sinode hom beslis verklaar het teen regstreekse verteenwoordiging van Kleurlinge in die Parlement." Vir die koerant was dit bloot 'n verduideliking van die besluit oor een van die mees besproke en omstrede punte van Cottesloe wat die land meer as 'n jaar lank gaande gehou het. Die Sinode was egter in beroering omdat ''[[Die Burger]]'' "'n verkeerde vertolking van die besluit" gegee het. Vooraanstaande afgevaardigdes het beweer die Sinode het hom nie uitgespreek oor die wenslikheid of onwenslikheid van regstreekse verteenwoordiging vir Kleurlinge nie, maar was bloot daarteen gekant dat so iets van kerkweë voorgeskryf is by Cottesloe. Ander weer het gesê die koerant se vertolking was reg en dat hy daarby moet bly, terwyl sekere afgevaardigdes verbaas was dat dit was waarop die Sinodebesluit neergekom het deur te beweer as hulle die besluit so verstaan het, sou hulle daarteen gestem het. Die verklaring vir die verwarring was waarskynlik omdat die Sinode die Cottesloe-verklaring globaal bespreek het en afgevaardigdes nie op individuele punte gelet het nie of dat predikante en ouderlinge politiek onbewus was, want met die res van die voorstelle van die beraad byna reeds vergete, was die verteenwoordiging van Kleurlinge teen daardie tyd amper die enigste strydpunt. == "Apartheidskerk" == In ''NG Kerk 350'' skryf Johan Botes oor die gevolge van Cottesloe: "Die NG Kerk het, met goeie bedoelings en al, finaal ’n etiket as apartheidsvennoot en apartheidskerk gekry. Die getuienis van die kerk is geneutraliseer en het dermate met sy omgewing versmelt dat daar in ’n krisistyd nie genoeg afstand was om werklik rigting te gee nie." == Bronne == * [[Beyers Naudé|Naudé, Beyers]]. 1995. ''My land van hoop, die lewe van Beyers Naudé''. Kaapstad: Human & Rousseau. * Cottesloe Consultation, The report of the Consultation among South African Member Churches of the World Council of Churches 7-14 December 1960 at Cottesloe, Johannesburg. * Van Rooyen, Jan J. 1971. ''Ons politiek van naby''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers Bpk. * http://kerkargief.co.za/doks/bely/DF_Cottesloe.pdf * Mary-Anne Plaatjes-Van Huffel et al. (redakteurs): Reformed Churches in South Africa and the Struggle for Justice. * A.H. Lückhoff. ''Cottesloe, Tafelberg, 1978.'' * F.E. O'B Geldenhuys, ''In die Stroomversnellings,'' Tafelberg, 1985. * Z.K. Matthews & Monica Wilson, Freedom for my People: The Autobiography of Z.K. Matthews, Oxford University Press. * Peter Walshe, Church Versus State in South Africa: The Case of the Christian Institute. * B.B. Keet, Suid-Afrika - Waarheen?, 1955 * Piet Strauss, Gereformeerdes onder die Suiderkruis, Sun Press, 2014, pp. 63-7 == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Christendom in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Johannesburg]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika|*]] o1bcyivt1j5shiao7sb59dub6o9bx75 0 47043 2908881 2905222 2026-06-02T15:26:15Z Jcb 223 2908881 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Salvador Dalí}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Salvador Dalí | bynaam = | beeld = Salvador Dalí 1939.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Salvador Dalí in 1939 | geboortenaam = Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech | geboortedatum = [[11 Mei]] [[1904]] | geboorteplek = [[Figueres]], [[Katalonië]], [[Spanje]] | dood_datum = {{SDEO|1904|5|11|1989|1|23}} | sterfteplek = Figueres, Katalonië, Spanje | ouers = Salvador Dalí i Cusí<br />Felipa Domenech Ferrés | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Spanje}} | beroep = Skilder, grafiese kunstenaar, skrywer, beeldhouer en setontwerper | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Gala Dalí (Elena Ivanovna Diakonova) | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''[[Salvador Dalí]]''' was 'n Spaanse kunstenaar en een van die belangrikste skilders van die 20ste eeu. Sy lewensloop begin met sy geboorte op [[11 Mei]] [[1904]], in Katalonië, Spanje, alhoewel daar 'n paar gebeurtenisse vóór sy geboorte plaasgevind het wat tot sy bestaan gelei het. == Sy moeder: Felipa Domènech Ferrés == '''Felipa Domènech Ferrés''' ([[1874]] – [[6 Februarie]] [[1921]]) was die moeder van die [[surrealisme|surrealistiese]] kunstenaar [[Salvador Dalí]]. Felipa Domenech was die eerste kind van Anselm Domenech Serra, wat in [[1887]] op sewe-en-veertig jarige ouderdom gesterf het, en Maria Anna Ferres Sadurni. Haar vader was 'n kramery invoerder wat ekstensief in [[Frankryk]] gereis het. Felipa se geboorte is in [[1877]] gevolg deur die van haar broer Anselm en haar suster Catalina in [[1884]].<ref name="GIBSON">[http://www.nytimes.com/ The New York Times], [http://www.nytimes.com/books/first/g/gibson-dali.html Books: The Shameful Life of Salvador Dali By IAN GIBSON], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa Domènech is op [[29 Desember]] [[1900]] met Dalí se vader, [[Salvador Dalí i Cusí]], 'n middelklas-advokaat en notaris,<ref name=Llongueras>Llongueras, Lluís. (2004) ''Dalí'', Ediciones B — Mexico. {{ISBN|84-666-1343-9}}.</ref> in [[Barcelona]] in die ''Nuestra Senora de la Merced'' kerk getroud. Die egpaar het in [[Figueres]] gewoon en Felipa, was na 'n paar weke na die huwelik reeds verwagtend met hulle eerste kind, Salvador Dalí se ouer broer, wat ook Salvador genoem is.<ref name="GIBSON" /> Die eerste Salvador is op [[12 Oktober]] [[1901]] gebore. Hy sterf egter op [[1 Augustus]] [[1903]] aan gastro-enteritis, nege maande voor die geboorte van die beroemde kunstenaar op [[11 Mei]] [[1904]]. Felipa skenk in [[1907]] geboorte aan die kunstenaar se suster [[Anna Maria Dalí|Anna Maria]]. Op vyfjarige ouderdom het Dalí se ouers hom na sy broer se graf geneem en aan hom vertel dat hy die [[reïnkarnasie]] van sy broer was,<ref name=sina/> iets wat Dalí mettertyd begin glo het.<ref name="adb">[http://www.astrodatabank.com/NM/DaliSalvador.htm Salvador Dalí biografie] by astrodatabank.com. Laaste besoek op 30 September 2006.</ref> Ana Maria sou die model wees vir baie van Dalí se skilderye totdat hy sy vrou Helena Diakonova, wat as "Gala" sou bekend staan, ontmoet het. Ana Maria het in [[1949]] 'n boek gepubliseer met die titel ''Salvador Dali, Visto Por Su Hermana'' (Dalí Soos Gesien Deur sy Suster).<ref name=artelino>{{cite web |url=http://www.artelino.com/articles/dali.asp |title=Dalí Biography 1904–1989 — Part Two |access-date=30 September 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314044836/http://www.artelino.com/articles/dali.asp |archive-date=14 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die uitgee van die boek sou tot 'n breuk in die verhouding tussen broer en suster lei aangesien Ana Maria se biografie nie ooreengekom het met Dalí se eie weergawe wat hy versigtig gekonstrueer het nie.<ref name="window">[http://www.moodbook.com/history/modernism/salvador-dali-early.html#figure-at-a-window Figure at a Window (1925)], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa Domènech was afkomstig uit 'n gesien wat versierde waaiers, dosies en ander ''objets d'art'' verkoop het. Na haar huwelik met Salvador Dalí i Cusí het sy opgehou om in die familiebesigheid te werk maar sou haar jong seun amuseer deur was figure uit gekleurde kerse te maak. Sy het ook sy kreatiwiteit ondersteun en was blykbaar trots op dié se kindertekeninge.<ref name="smithsonian">[http://www.smithsonianmagazine.com/ The Smithsonian Magazine], [http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2005/april/dali.php The Surreal World of Salvador Dalí], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa was 'n vrome katoliek, terwyl Dalí se vader 'n geswore ateïs was. Dalí sou aanvanklik sy vader se oortuiginge aanneem. Hoewel hy nooit besonder godsdienstig sou word nie het hy later godsdienstige temas in sy kuns gebruik. In 1958 is hy 'n ontmoeting met Pous Pius XII gegun waartydens hy 'n klein replika van Die Madonna van Lligathawe oorhandig het. Hy het ook probeer om pouslike toestemming te kry om met sy metgesel Gala Eluard te trou en van tyd tot tyd nagmaal bygewoon.<ref>Elizabeth Lev, Salvador Dalí Visions, [http://www. salvador-dali. net/_eng/_articulos/articulo_ver.asp?id=406 Rome's Impact on Dalí; a Font Reborn], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa Domenech sterf op [[6 Februarie]] [[1921]] aan kanker.<ref>[http://www.daliprintgallery.com/salvador-dali-bio.php?p=1 Salvador Dali's biography Part 1: 1904–1934] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225010245/http://daliprintgallery.com/salvador-dali-bio.php?p=1 |date=25 Februarie 2009 }} Besoek op 16 Junie 2007.</ref> Haar man en Dalí se vader, Salvador Dalí i Cusí, trou die volgende jaar met haar jonger suster Catalina.<ref>[http://www.artinthepicture.com/artists/Salvador_Dali/biography.html ART in the PICTURE .com – Artists – Salvador Dali – Biography], besoek op 16 Junie 2007</ref> Die jong Dalí, wat toe slegs 16 was, is diep getref deur Felipa se dood. In sy outobiografie skryf hy: "Dit was die grootste terugslag wat ek in my lewe ondervind het, ek het haar aanbid. . . . Ek het aan myself belowe dat ek my moeder uit die dood en lotsbestemming sou gryp met die swaarde van lig wat eendag wild om my glorieryke naam sou skyn!" Agt jaar na haar dood sou hy egter 'n buitelyn van Christus in 'n inktekening skets waaroor hy woorde sou krap waarin hy skryf oor spoeg op sy moeder se portret. Dalí se bedoeling was egter waarskynlik om 'n antigodsdienstige stelling te maak eerder as om sy moeder te beledig. Sy vader was egter erg verontwaardig en het hom sy huis belet.<ref name="smithsonian" /> == Sy vader: Salvador Dalí i Cusí == '''Salvador Dalí i Cusí''' ([[25 Oktober]] [[1872]] – [[21 September]] [[1950]]) was die vader van die beroemde kunstenaar [[Salvador Dalí]]. Salvador Dalí i Cusí was die oudste seun van Gal Josep Salvador en Teresa Cusi Marco. Sy jonger broer Rafael Narciso Jacinto is op [[23 Januarie]] [[1874]] gebore. Hy het ook 'n suster, Aniceta Francisca Ana, gehad wat op [[25 Julie]] [[1871]] gebore is, maar voor hy gebore is, gesterf het. Salvador Dalí i Cusí se moeder, Teresa Cusi Marco, was reeds getroud toe sy en Gal Josep Salvador begin uitgaan het. Die dogter en twee seuns is dan ook buite die eg gebore en die egpaar het eers getrou nadat Teresa se vervreemde man, Pedro Berta, twee maande na Rafael Narciso Jacinto gebore is, oorlede is. Dit is egter van die nageslagte weerhou.<ref name="GIBSON"/> Salvador Dalí i Cusí en sy broer is op die visserdorpie [[Cadaques]], Opper-Emporda in [[Katalonië]], gebore en het tot hy tien was daar gebly. Omstreeks [[1881]] het Gal Dali die gesin egter na [[Barcelona]] laat trek; oënskynlik omdat hy die ''tramuntana'' nie meer kon verdra nie. Die ''tramuntana'' was 'n hewige Noordewind wat deel was van die lewe in Opper-Emporda. 'n Ander rede vir die verhuising, was moontlik dat Salvador, wat toe tien was, in September 1882 met sy bachillerato (baccalaureat) moes begin wat slegs moontlik was aan 'n sekondêre staatskool. In Barcelona het Gal Dali die meeste van sy geld op die aandelebeurs belê. Nadat die beurs in duie gestort het en Gal groot geld verloor het, pleeg hy in April 1886 op ses-en-dertig-jarige ouderdom selfmoord.<ref name="GIBSON" /> Die broers Salvador en Rafael het hulle aangesluit by ondersteuners van 'n federale bedeling vir [[Katalonië]] en was vurige voorstanders van die [[Katalaans]]e taal. Albei was ook uitgesproke anti-kerklike ateïste. Salvador het veertig jaar later sy standpunt tydens die [[Spaanse Burgeroorlog]] verander waarna hy 'n vurige Katoliek geword het. Die broers het hulle Katalaanse passie aan hulle kinders, Salvador Dalí Cusi, [[Salvador Dalí|Salvador]] en [[Anna Maria Dalí]] en hulle niggie, Rafael se dogter Montserrat Dali.<ref name="GIBSON" /> Salvador Dalí Cusi het sy bachillerato in Oktober [[1888]] voltooi en by die regsfakulteit aan die Universiteit van Barcelona ingeskryf terwyl sy broer twee jaar later medies begin studeer het. In [[1893]] ontvang Salvador Dali Cusi sy graad in die regte waarna hy 'n tyd lank in die aktekantoor werk en deeltyds vir die Serraclara-familie. In [[1898]] slaag sy aansoek om notaris te word. In April 1900 slaag hy word hy na aanmoediging van 'n skool en universiteitsvriend, Josep (`Pepito') Pichot Girones, notaris in [[Figueres]].<ref name="GIBSON" /> Op [[29 Desember]] [[1900]] trou Salvador Dalí i Cusí met [[Felipa Domènech Ferrés]], die dogter van 'n krameryinvoerder in [[Barcelona]] in die ''Nuestra Senora de la Merced''-kerk. Die egpaar het in [[Figueres]] gewoon en Felipa, was na 'n paar weke na die huwelik reeds verwagtend met hulle eerste kind, Salvador Dalí se ouer broer, wat ook Salvador genoem is.<ref name="GIBSON" /> Die eerste Salvador is op [[12 Oktober]] [[1901]] gebore. Hy sterf egter op [[1 Augustus]] [[1903]], nege maande voor die geboorte van die beroemde kunstenaar op [[11 Mei]] [[1904]]. Felipa skenk in 1907 geboorte aan die kunstenaar se suster [[Anna Maria Dalí|Anna Maria]]. Op vyfjarige ouderdom het Dalí se ouers hom na sy broer se graf geneem en aan hom vertel dat hy die [[reïnkarnasie]] van sy broer was,<ref name=sina/> iets wat Dalí mettertyd begin glo het.<ref name="adb" /> Ana Maria sou die model wees vir baie van Dalí se skilderye totdat hy sy vrou Helena Diakonova, wat as "Gala" sou bekend staan, ontmoet het. Ana Maria het in 1949 'n boek gepubliseer met die titel ''Salvador Dali, Visto Por Su Hermana'' (Dalí Soos Gesien Deur sy Suster).<ref name=artelino /> Die uitgee van die boek sou tot 'n breuk in die verhouding tussen broer en suster lei aangesien Ana Maria se biografie nie ooreengekom het met Dalí se eie weergawe wat hy versigtig gekonstrueer het nie.<ref name="window" /> Salvador Dalí i Cusí se vrou Felipa Domenech sterf op [[6 Februarie]] [[1921]] aan kanker.<ref>[http://www.daliprintgallery.com/salvador-dali-bio.php?p=1 Salvador Dali's biography Part 1: 1904–1934] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225010245/http://daliprintgallery.com/salvador-dali-bio.php?p=1 |date=25 Februarie 2009 }} Besoek op 16 Junie 2007.</ref> Hy trou die volgende jaar met haar jonger suster Catalina Domènech Ferrés.<ref>[http://www.artinthepicture.com/artists/Salvador_Dali/biography.html ART in the PICTURE .com – Artists – Salvador Dali – Biography], besoek op 16 Junie 2007</ref> In die somer van [[1929]] ontmoet die jonger Salvador Dalí sy toekomstige vrou en lewensmaat, Helena Diakanoff Devulina, beter bekend as Gala. Gala was op die stadium getroud met [[Paul Éluard]]. Salvador Dalí i Cusí was ontsteld oor die verhouding wat tussen Gala en die jonger Dalí ontwikkel het en sy seun se eksentrieke gedrag, dat hy om beskryf het as "'n verdorwe seun waarop jy nie vir enige iets kan vertrou nie". Salvador Dalí i Cusí verban sy kunstenaarseun permanent uit die familiehuis.<ref>Stanley Meisler, [http://www.smithsonianmagazine.com/ The Smithsonian Magazine], [http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2005/april/dali.php?page=2 The Surreal World of Salvador Dalí], besoek op 16 Junie 2007</ref> In [[1948]] is Salvador Dalí i Cusí met sy dogter Anna Maria versoen. == Salvador Dalí == === Vroeë lewe === Dalí is gebore op [[11 Mei]] [[1904]], 08:47 v.m. (MGT)<ref>Volgens sy geboorte sertifikaat. [http://www.astrotheme.fr/en/portrait.php?info=1&clef=V5w9Rfu55p7k ''Salvador Dalí astrological chart'']{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by astrotheme.fr. Laaste besoek op 30 September 2006.</ref> in die dorp [[Figueres]], in die Empordà-streek naby die Franse grens in [[Katalonië]], [[Spanje]].<ref>Dalí, The Secret Life of Salvador Dalí, 1948, London: Vision Press, bl.33</ref> Dalí se ouer broer, ook genaamd Salvador (*12 Oktober 1901), het nege maande tevore op 1 Augustus 1903 aan gastro-enteritis gesterf. Sy vader, [[Salvador Dalí i Cusí]], was 'n middelklas-advokaat en notaris.<ref name=Llongueras>Llongueras, Lluís. (2004) ''Dalí'', Ediciones B — Mexico. {{ISBN|84-666-1343-9}}.</ref> Salvador Dalí i Cusí is op [[29 Desember]] [[1900]] met Dalí se moeder [[Felipa Domenech]] getroud in [[Barcelona]] in die ''Nuestra Senora de la Merced'' kerk.<ref name="GIBSON"/> <!---wie se streng dissiplinêre whose strict disciplinarian approach was tempered by his housegirl, Felipa Domenech Ferres, who encouraged her son's artistic endeavors.<ref name=Rojas>Rojas, Carlos. ''Salvador Dalí, Or the Art of Spitting on Your Mother's Portrait'', Penn State Press (1993). {{ISBN|0-271-00842-3}}.</ref>--->Op vyfjarige ouderdom het Dalí se ouers hom na sy broer se graf geneem en aan hom vertel dat hy die reïnkarnasie van sy broer was,<ref name=sina>[http://edu.sina.com.cn/en/2004-06-17/22707.html Salvador Dalí]. ''SINA.com''. Laaste besoek op 31 Julie 2006.</ref> iets wat Dalí mettertyd begin glo het.<ref name="adb" /> Van sy broer het Dalí gesê: "...[ons] het op mekaar gelyk soos twee druppels water, maar ons het verskillende weerkaatsings gehad" en "hy was tien teen een 'n eerste weergawe van myself, maar te veel in die absolute voorgestel".<ref>Oorspronklik aanhalings: ''"...[we] resembled each other like two drops of water, but we had different reflections."'' en ''" [he] was probably a first version of myself but conceived too much in the absolute."'' uit: Dalí, Secret Life. bl. 2</ref> Dalí het ook 'n suster gehad, Ana Maria, wat drie jaar ouer as hy was.<ref name=Llongueras /> Sy het in 1949 'n boek gepubliseer met die titel ''Salvador Dali, Visto Por Su Hermana'' ("Salvador Dalí, soos gesien deur sy suster).<ref name=artelino /> Dalí se jeugvriende het die toekomstige sokkerspelers Emilio Sagi Liñan en Josep Samitier ingesluit: tydens vakansies by die Katalaanse oord [[Cadaqués]], het die drie gereeld saam sokker gespeel. Dalí het as kind 'n tekenskool bygewoon. In [[1916]] het hy ook moderne skilderkuns ontdek tydens 'n somervakansie by Cadaqués saam met die familie van [[Ramon Pichot]], 'n plaaslike skilder wat gereelde uitstappies na [[Parys]] onderneem het.<ref name=Llongueras /> In die volgende jaar, [[1917]], het Dalí se pa 'n uitstalling van sy houtskooltekeninge by hul familiehuis gereël. Sy eerste openbare uitstalling was in die Munisipale Teater in Figueres in [[1919]]. Dalí se moeder het in 1921 aan borskanker gesterf. Volgens Dalí was sy moeder se dood "die grootste terugslag wat ek in my lewe ervaar het. Ek het haar aanbid . . . ek kon myself nie versoen met die verlies van 'n wese op wie ek staatgemaak het om die onvermydelike vlekke op my siel onsigbaar te maak nie".<ref>Dalí, Secret Life, bl.152–3. Die oorspronklike aanhaling lui: ''"[it] was the greatest blow I had experienced in my life. I worshipped her... I could not resign myself to the loss of a being on whom I counted to make invisible the unavoidable blemishes of my soul."''</ref> Na haar dood het Dalí se pa met sy oorlede vrou se suster getrou (Dalí se tante dus). Dalí het nie wrokgevoelens jeens dié huwelik gekoester nie, aangesien hy 'n groot liefde en respek vir sy tante gehad het.<ref name=Llongueras /> === Madrid en Parys === [[Lêer:Man Ray Salvador Dali.jpg|duimnael|350px|Die groot-oog gesigte van Dalí en mede-surrealistiese skilder, [[Man Ray]], in [[Parys]] op 16 Junie, 1934. Foto deur Carl van Vechten.]] Dalí het in 1922 na die ''Residencia de estudiantes'' ("studentewoning") in [[Madrid]] verhuis<ref name=Llongueras /> en daar aan die San Fernando-skool vir skone kunste gestudeer. Met 'n slanke figuur en 'n lengte van 1,72 meter is Dalí as eksentriek beskou met sy lang hare en die dra van 'n jas, sykouse en kniebroeke wat 'n eeu terug in die mode was. Dit was egter sy skilderye, waarin hy met [[kubisme]] geëksperimenteer het, wat sy medestudente se aandag die meeste getrek het. In hierdie vroeë kubistiese werke blyk dit egter dat hy die beweging nie heeltemal verstaan het nie. Die teorie word ondersteun deurdat sy enigste inligting rakende die kubistiese beweging afkomstig was van 'n paar artikels uit tydskrifte en 'n katalogus wat aan hom gegee is deur Pichot. Daar was ook geen ander kubistiese skilders in Madrid in hierdie tyd nie. Dalí het ook met [[Dada]] geëksperimenteer en sou vir die res van sy lewe daardeur beïnvloed word. By die San Fernando-skool vir Skone Kunste het hy 'n noue vriendskap met die filmmaker Luis Buñuel en die digter Federico García Lorca aangeknoop. Daar word ook geglo dat daar moontlik 'n romantiese verhouding tussen Dalí en Lorca ontstaan het.<ref name=coversations>Bosquet, Alain, ''[http://www.ubu.com/historical/dali/dali_conversations.pdf Conversations with Dalí]'', 1969. bl. 19. (PDF-lêer)</ref> Dalí is in [[1926]] geskors van die akademie, kort voor sy eindeksamens, na hy verklaar het dat geen lid van die fakulteit bekwaam genoeg is om hom te eksamineer nie.<ref name=olga>[http://www.abcgallery.com/D/dali/dalibio.html ''Salvador Dalí: Olga's Gallery''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413060418/http://www.abcgallery.com/D/dali/dalibio.html |date=13 April 2016 }}. Laaste besoek op 22 Julie 2006.</ref> Uit die foutlose, realistiese ''Mandjie met brood'' (1926), blyk dit dat Dalí egter teen die tyd reeds sy verfvaardighede bemeester het.<ref>Die portret, "A Basket of Bread", kan [http://www.dali-gallery.com/html/galleries/painting05.htm hier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827234135/http://www.dali-gallery.com/html/galleries/painting05.htm |date=27 Augustus 2010 }} besigtig word (www.dali-gallery.com).</ref> Hy het in dieselfde jaar sy eerste besoek aan [[Parys]] gebring, waar hy [[Pablo Picasso]] ontmoet het. Dalí het Picasso aanbid en was self ook reeds gunstig aan Picasso beskryf deur Joan Miró. Namate Dalí sy eie styl ontwikkel het, is 'n aantal van sy werke die daaropvolgende paar jaar sterk deur Picasso en Miró beïnvloed. [[Lêer:Diegovelazquezselfportrait.jpg|duimnael|200px|'n Selfportret deur Diego Velázquez. Dalí het sy ikoniese snor op dié van Velázquez gebaseer.]] Sommige aspekte van Dalí se werk wat hom sy hele lewe sou by bly was reeds merkbaar in die 1920's. Dalí het enige en alle invloede van alle kunsstyle wat hy kon vind, verorber en dan werke geproduseer wat strek van akademies klassieke werke tot die werke wat as [[avant-garde]] beskryf is,<ref>Hodge, Nicola, en Libby Anson. ''The A–Z of Art: The World's Greatest and Most Popular Artists and Their Works''. Kalifornië: Thunder Bay Press, 1996. [https://ucmshare.ucmerced.edu/docushare/dsweb/Get/Document-94961/Dali+Salvador.doc Online citation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921144258/https://ucmshare.ucmerced.edu/docushare/dsweb/Get/Document-94961/Dali+Salvador.doc |date=21 September 2006 }}.</ref> somtyds in verskillende werke en somtyds gekombineerd. Uitstallings van sy werke in [[Barcelona]] het baie aandag getrek en 'n mengsel van lof en verwarde debatte van die kritici. Dalí het 'n flambojante snor gekweek, wat deel van sy ikoniese beeld sou word: 'n invloed van die snor van die sewentiende-eeuse Spaanse meesterskilder [[Diego Velázquez]]. === 1929 tot die Tweede Wêreldoorlog === Dalí het in 1929 saam met die surrealistiese filmregisseur Luis Buñuel gewerk aan die kort film, ''[[Un chien andalou]]'' ("'n Andalusiese hond"). Hy was hoofsaaklik verantwoordelik om Buñuel te help skryf aan die draaiboek. Dalí sou later beweer dat hy meer betrokke was by die verfilming, maar dié bewering word nie ondersteun deur ander destydse vertellings omtrent die projek nie.<ref>Koller, Michael. [http://archive.sensesofcinema.com/contents/cteq/01/12/chien.html ''Un Chien Andalou''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225061923/http://archive.sensesofcinema.com/contents/cteq/01/12/chien.html |date=25 Desember 2010 }}. ''senses of cinema'' Januarie 2001. Laaste besoek op 26 Julie, 2006.</ref> Hy het ook in daardie jaar sy muse, inspirasie en toekomstige vrou, Gala, ontmoet.<ref name=unbound>Shelley, Landry. [http://www.tcnj.edu/~unbound/spring2005/articles/a2 "Dalí Wows Crowd in Philadelphia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108082607/http://www.tcnj.edu/~unbound/spring2005/articles/a2 |date= 8 November 2017 }}. ''Unbound'' (The College of New Jersey) Lente 2005. Laaste besoek op 22 Julie 2006.</ref> Gala is gebore as Helena Dmitrievna Deluvina Diakonova, 'n [[Rusland|Russiese]] immigrant wat elf jaar ouer as Dalí was. Met hul ontmoeting was sy egter reeds getroud met die surrealistiese digter Paul Éluard. Dalí het ook in 1929 belangrike professionele uitstallings gehad en het homself amptelik by die surrealistiese groep kunstenaars in die [[Montparnasse]]-kwartier in [[Parys]] aangesluit (alhoewel sy werk reeds swaar deur surrealisme beïnvloed was vir die afgelope twee jaar). Die surrealiste was opgewonde oor wat Dalí die "paranoïese-kritiese metode" genoem het: om toegang tot die onderbewussyn te verkry vir beter kunssinnige kreatiwiteit.<ref name=Llongueras /><!-- <ref name=Rojas /> --> In 1931 het Dalí een van sy bekendste werke geskep, ''La persistencia de la memoria'' of "[[Die volharding van herinnering]]".<ref>[http://www.salvadordalimuseum.org/education/documents/clocking_in.pdf Clocking in with Salvador Dalí: Salvador Dalí’s Melting Watches] (PDF) van die Salvador Dalí Museum. Laaste besoek op 19 Augustus 2006.</ref> Die werk is bekend vir sy surrealistiese beelde van sagte, verwelkte sakhorlosies. Die algemene interpretasie van die werk is dat die sakhorlosies die nosie dat tyd rigied en deterministies is, afkraak. Hierdie denkwyse word ook ondersteun deur ander beelde in die skildery, soos 'n wyd-uitgebreide landskap en die miere en vlieg wat die ander horlosies verorber.<ref name=Conquete>Salvador Dalí, ''La Conquête de l’irrationnel'' (Parys: Éditions surréalistes, 1935), bl. 25.</ref> Dalí en Gala, wat sedert 1929 saamgewoon het, trou in 1934 tydens 'n burgerlike seremonie (hulle sou in 1958 tydens 'n Katolieke seremonie hertrou). Dalí het ook in die tydperk 'n vriend van die geskiedkundige en wetenskaplike [[Alexandre Deulofeu]] geword. In 1936 het Dalí deelgeneem aan die ''London International Surrealist Exhibition''. Sy lesing, getiteld ''Fantomes paranoiaques authentiques'', was gelewer met Dalí geklee in 'n duikpak.<ref>Jackaman, Rob. (1989) ''Course of English Surrealist Poetry Since the 1930s'', Edwin Mellen Press. {{ISBN|0-88946-932-6}}.</ref> Na [[Francisco Franco]] aan bewind gekom het in die nasleep van die [[Spaanse Burgeroorlog]], was Dalí een van die min Spaanse intellektuele wat die nuwe regering ondersteun het. Wat politiek aanbetref, het dit het hom oneens gemaak met sy hoofsaaklik [[Marxisme|Marxistiese]] mede-surrealistiese skilders en het dit gelei tot sy uiteindelike amptelike skorsing uit hierdie groep.<ref name=unbound /> Dalí se reaksie? ''Le surréalisme, c'est moi'': "ek is (die) surrealisme".<ref name=olga /> André Breton het vervolgens die [[anagram]] "avida dollars" (van "Salvador Dalí") geskep wat min of meer vertaal na "gretig vir dollars".<ref name=artcyclopedia>[http://www.artcyclopedia.com/artists/dali_salvador.html Artcyclopedia: Salvador Dalí]. Laaste besoek op 4 September 2006.</ref> Breton het hierdie term gebruik om na Dalí te verwys ná sy skorsing; die res van die groep het van Dalí slegs in die verlede tyd gepraat, asof hy dood is. Die surrealistiese beweging en die verskeie lede wat daaraan behoort het (soos Ted Joans), het volgehou met uiters brutale polemiek teen Dalí tot en met sy dood en selfs daarna. Met die ingang van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[Europa]] in [[1940]], het Dalí en Gala na die [[Verenigde State]] verhuis, waar hulle vir agt jaar gewoon het. In Amerika het Dalí teruggekeer na die beoefening van 'n Katolieke geloof. In [[1942]] het hy sy outobiografie, ''The Secret Life of Salvador Dalí'', gepubliseer. === Latere jare in Katalonië === [[Lêer:Dali museum.jpg|duimnael|250px|Die Dalí Teater en Museum in [[Figueres]].]] Met die ingang van 1949 het Dalí na sy geliefde Katalonië teruggekeer en die res van sy lewe daar spandeer. Dat hy in Spanje gewoon het terwyl Franco aan bewind was, het kritiek uitgelok van progressiewes en baie ander kunstenaars.<ref name=navarro>Navarro, Vicente, Ph.D. [http://www.counterpunch.org/navarro12062003.html "The Jackboot of Dada: Salvador Dalí, Fascist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411161227/https://www.counterpunch.org/navarro12062003.html |date=11 April 2008 }}. ''Counterpunch''. 6 December 2003. Laaste besoek 22 Julie 2006.</ref> Op grond hiervan is dit moontlik dat sommige van die algemene verwerping van Dalí se latere werke as gevolg van politiek was, eerder dan die eintlike meriete van die werke self. In [[1959]] het André Breton 'n uitstalling georganiseer, getiteld ''Homage to Surrealism'' ("Huldebetuiging aan surrealisme"), ter viering van die 40-jarige herdenking van surrealisme. Die uitstalling het werke deur Salvador Dalí, Joan Miró, Enrique Tábara en Eugenio Granell ingesluit. Met die ''International Surrealism Exhibition'' ("Internasionale surrealisme-uitstalling") in New York in 1960, het Breton driftig geveg teen die insluiting van Dalí se ''Sistine Madonna''.<ref name=lopez>López, Ignacio Javier. ''The Old Age of William Tell (A study of Buñuel's ''Tristana'')''. ''MLN'' 116 (2001): 295–314.</ref> Later in sy loopbaan het Dalí hom nie beperk tot skilder nie, maar geëksperimenteer met talle ongewone of nuwe media en prosesse: hy het bulletistiese werke gemaak, 'n proses waartydens ink op 'n blanko doek geskiet word,<ref name=bp>[http://www.bonjourparis.com/Articles/Museums_and_Sights/The_Phantasmagoric_Universe_%E2%80%94_Espace_Dal%C3%AD_%C3%80_Montmartre/ The Phantasmagoric Universe—Espace Dalí À Montmartre]. {{lang|fr|Bonjour Paris}}. Besoek op [[22 Augustus]], [[2006]].</ref> en was onder die eerste kunstenaars wat holografie in kuns gebruik het.<ref name=holo>[http://www.holophile.com/history.htm The History and Development of Holography]. ''Holophile''. Besoek op 22 Augustus, 2006.</ref> Verskeie van sy werke sluit optiese illusies in. In sy latere jare het jonger kunstenaars soos [[Andy Warhol]] beweer dat Dalí 'n belangrike invloed op popkuns uitgeoefen het.<ref name=warhol>[http://www.carnegiemuseums.org/cmag/bk_issue/1998/mayjun/feat2.htm Hello, Dalí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927105155/http://www.carnegiemuseums.org/cmag/bk_issue/1998/mayjun/feat2.htm |date=27 September 2006 }}. ''Carnegie Magazine''. Besoek op 22 Augustus, 2006.</ref> Dalí het ook ywerig belanggestel in die natuurwetenskappe en wiskunde. Dit word in verskeie van sy skilderye verbeeld, vernaamlik in die 1950's toe hy sy onderwerpe geskilder het bestaande uit renosterhorings, wat op gewyde geometrie dui (aangesien die renoster se horing volgens 'n logaritmiese spiraal groei) en kuisheid (aangesien Dalí die renoster met die Maagd Maria verbind het).<ref>Elliott King in Dawn Ades (ed.), ''Dalí'', Bompiani Arte, Milan, 2004, p. 456.</ref> Dalí was ook gefassineer deur [[DNS]] en die hiperkubus, 'n 4-dimensionele kubus wat in die skildery ''Kruisiging (Corpus Hypercubus)'' voorkom. Die werke wat Dalí na die [[Tweede Wêreldoorlog]] geskep het, het die kentekens van tegniese vaardigheid en 'n belangstelling in optiese illusies getoon. Dalí se Katolieke geloof het steeds sterker geword en hy was tot so 'n mate geïnspireer deur die skok van [[Hirosjima]], dat hy na hierdie periode as "Kernmistiek" verwys het. In skilderye soos "Die Madonna van Port-Lligat" (eerste weergawe) van 1949 en "Corpus Hypercubus" van [[1954]] het Dalí probeer om Christelike ikonografie te vermeng met beelde van disintegrerende materiaal wat deur kernfisika geïnspireer was.<ref>[http://www.arton5th.com/Dali/bio.html Salvador Dalí Bio, Art on 5th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504050531/http://www.arton5th.com/Dali/bio.html |date= 4 Mei 2006 }}. Laaste besoek op 22 Julie, 2006.</ref> Die tydperk het dan ook die noemenswaardige werke "Die stasie van Pergignan", [[1965]], en "Hallusinogeniese Stiervegter", 1968–1970 ingesluit. In [[1960]] het Dalí begin aan die Dalí-teater en Museum in sy geboortestad, [[Figueres]]: dit was sy grootste enkele projek en die hooffokus van sy energie in 1974. Hy het steeds tot in die mid-1980's aangehou om veranderings en toevoegings aan die museum aan te bring. Hy het egter wel tyd gevind om die Chupa Chups-kenteken in 1969 te ontwerp en 'n groot metaalstandbeeld vir die operahuis Teatro Real in [[Madrid]] ontwerp. In dieselfde jaar was hy ook verantwoordelik vir die advertensie-aspek van die 1969-''[[Eurovision Song Contest]]''. In 1982 het Koning [[Juan Carlos I van Spanje]] aan Dalí die titel "Markies van Pubol" toegeken. (Die koning het Dalí op sy doodsbed besoek, waar Dalí sy dank betuig het deur die koning die tekening "Kop van Europa" te gee. Dit was dan ook Dalí se laaste tekening voor sy dood.) Gala het op [[10 Junie]] [[1982]] gesterf. Na haar dood het Dalí self die wil om te lewe verloor. Hy het probeer selfmoord pleeg deur homself te dehidreer, moontlik in die hoop om in 'n [[skyndood]] te verval (hy het gelees dat daar sommige mikro-organismes was wat dit kon doen). Hy het verhuis van Figueres na die kasteel in Púbol: dié kasteel het hy oorspronklik vir Gala gekoop en dit was ook daar waar sy gesterf het. In [[1984]] het Dalí se slaapkamer aan die brand geslaan, terwyl hy daar in was,<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9905E1DB1038F932A3575AC0A962948260 "Dalí Resting at Castle After Injury in Fire"]. ''The New York Times''. [[1 September]], 1984. Laaste besoek op 22 Julie 2006.</ref> maar die omstandighede waaronder dit plaasgevind het is onduidelik: moontlik was dit nog 'n selfmoordpoging deur Dalí of slegs as gevolg van die roekeloosheid van sy personeel.<ref name=olga /> Hoe dit ook al sy, Dalí was gered en het teruggekeer na Figueres. Daar het 'n groep van sy vriende, begunstigers en mede-kunstenaars na hom omgesien, terwyl hy sy laaste jare in gemak in sy teatermuseum gewoon het. [[Lêer:Salvador Dali Crypt in Figueres.jpg|duimnael|250px|Dalí se grafkelder in Teatro Museo in Figueres.]] Daar is aantygings gemaak dat Dalí se voogde hom geforseer het om blanko skilderdoeke te onderteken, wat dan later (selfs na sy dood) beskilder kon word en as oorspronklike Dalí-skilderye verkoop kon word.<ref name="scandal">Mark Rogerson, 1989. ''The Dalí Scandal: An Investigation.'' Victor Gollancz. {{ISBN|0-575-03786-5}}</ref> As gevolg hiervan is kunshandelaars behoedsaam wanneer hul gekonfronteer word deur latere werke wat aan Dalí toegeken word. Dalí oorly op 89-jarige ouderdom aan 'n hartverlamming in Figueres op [[23 Januarie]] [[1989]]. Hy is in die grafkelder van die Dalí Teater en Museum begrawe. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Biografieë]] [[Kategorie:Salvador Dalí]] n1mnwvwadbh017o2re81m8lh8x5pm8e 0 47428 2908952 2906327 2026-06-02T23:50:40Z ~2026-32664-11 208682 /* Sterftes */ 2 Junie : Peabo Bryson, 75, Amerikaanse Sanger (geboort 1951). 2908952 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – ‘n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] word in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – ‘n [[Withuis Korrespondente aandete-skietery in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na ‘n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* [[1940]]). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[Sokker|sokkerspeler]] en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], [[Botswana]]-politikus en derde president van Botswana (1998–2008) (* [[1939]]). * [[2 Junie]] - Peabo Bryson, Amerikaanse Sanger (* [[1951]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 58h84rhw8kztknocupobq1a5tavapt8 0 49520 2909032 2906352 2026-06-03T09:07:42Z Jcb 223 2909032 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = D.F. Malherbe | beeld = D.F. Malherbe.jpg | breedte = 240 | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = D.F. Malherbe | geboortenaam = Daniël François Malherbe | geboortedatum = 28 Mei 1881 | geboorteplek = [[Paarl|Daljosafat]] | sterftedatum = {{SDEO|1881|5|28|1969|4|12}} | sterfteplek = [[Bloemfontein]] | plek van graf = | blyplek = Bloemfontein | burgerskap = Suid-Afrikaans | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | vakgebied = Tale ([[Afrikaans]]) | werkplek = [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] | alma mater = [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]]<br />Universiteit van Halle<br />Universiteit van Freiburg | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Verskeie [[Hertzogprys]]e | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} Prof. '''Daniël François Malherbe''' (28 Mei 1881 – 12 April 1969) was ’n bekende [[Afrikaans]]e digter, dramaturg en romanskrywer. Hy is algemeen as ''D.F. Malherbe'' bekend en word veral onthou vir sy prosa asook ''Vergeet niet'', wat as die eerste roman met artistieke waarde in Afrikaans beskou word.<ref name=":0">http://esat.sun.ac.za/index.php/D.F._Malherbe</ref> == Biografie == === Herkoms === Daniël François Malherbe is op 28 Mei 1881 in [[Daljosafat]] gebore. Hy is die seun van P.J. Malherbe, een van die stigterslede van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]]. === Kampvegter vir Afrikaans === Na sy studies aan die Victoria-kollege op [[Stellenbosch]] en die universiteite Halle en Freiburg in [[Duitsland]], waar hy in [[1905]] promoveer op ’n proefskrif oor ''Das Fremdword im Reformationszeitalter'', word hy lektor aan die Hugenote-Seminarie op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]]. In Wellington lewer hy in Oktober [[1906]] in sy rede “Is Afrikaans ’n dialekt?”, ’n wetenskaplik gemotiveerde pleidooi vir die erkenning van Afrikaans.<ref name=":0" /> In [[1907]] het hy deel aan die stigting van die [[Afrikaanse Taalvereniging]] in [[Kaapstad]] en die uitbreiding daarvan oor die hele [[Kaapkolonie]]. Hy is in [[1910]] as professor in ''Moderne Tale'' aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Grey-Universiteitskollege]] in [[Bloemfontein]] aangestel. In 1918 word hy die eerste professor in Afrikaans. Hy het ook ’n rol gespeel in die invoer van Afrikaans as voertaal in die Vrystaatse skole. Malherbe dien van [[1929]] tot [[1934]] en weer in [[1941]] as rektor van die Grey-Universiteitskollege. As akademikus tree hy op as adviseur vir die vertalers van die [[Bybel]] in Afrikaans en ook in verband met die vertaling van die Nederlandse Gesange. As een van die grootste kampvegters van Afrikaans het hy woordelyste, spreekwoorde en baie ander stof versamel. Hy was die redakteur van die ''Tydskrif Vir Wetenskap en Kuns'' en ’n mede-outeur van die [[Afrikaanse Woordelys en Spelreëls]]. === Skrywer === Hy het ook verskeie dramas en historiese romans geskryf. Sy Bybelse romans, ''Die Hart van Moab'' (1933), ''Saul die worstelheld'' (1935), en ''Die profeet'' (1937) het ’n parallel tussen die Afrikaners en die Israeliete van die [[Ou Testament]] getrek. Sy prosa word gekenmerk deur romantiese verheerliking van die arbeid. In sy belangrikste romans behandel hy stof uit die vaderlandse verlede, die mens in sy verbondenheid aan die natuur en grepe uit die Ou Testament. Op die gebied van drama publiseer hy van [[1921]] tot [[1959]] 19 stukke, waarvan sommige verwerkings van sy romans is. Van sy drama's het ’n paar met Bybeltemas, soos ''Amrach die tollenaar'' ([[1935]]) en ''Moeder en seun'' ([[1945]]) die bekendste geword. Sy werke het meer literêr-historiese kunswaarde. As mens is hy volkome toegewyd aan sy volk en taal, met ’n kinderlike vertroue op God. Hy is ’n besielende openbare redenaar wat verskeie kere as geleentheidspreker by feeste en ander funksies optree. Hy is drie kere getroud. Sy eerste vrou is Mynie Mostert van die [[Paarl]] en hulle het vyf kinders, drie dogters naamlik Helene, Sonja en Elsa, en die twee seuns Pietie en Willie. Na sy eerste vrou se dood trou hy met Louisa (Lulu) Blignaut, wat eers getroud was met Willie Mostert, ’n broer van sy eerste vrou. Sy ontval hom na slegs ’n jaar en twee maande, waarna hy met die weduwee Ivy Lubbe van [[Pietersburg]] trou, wat hom oorleef. Malherbe is sowel op taalkundige as literêre terrein aktief deur sy lidmaatskap van die [[Taalkommissie]], die Spellingkommissie (wat die eerste spelreëls in 1915 publiseer), redigering van die ''Tydskrif vir Wetenskap en Kuns'' vanaf 1922 tot 1939, advies aan die Bybelvertalers en aktiewe bystand met die beryming van die Gesange, resensies in heelparty tydskrifte, bloemlesings uit die Afrikaanse letterkunde, die versameling ''Afrikaanse spreekwoorde en verwante vorme'' (1926) en die publikasie van die eerste ''Afrikaanse Taalboek'' (1917). Vir die ''Tydskrif vir Wetenskap en Kuns'', ''Die Brandwag'', ''Nuwe Brandwag'', ''Die Huisgenoot'' en verskeie dagblaaie lewer hy gereeld boekbesprekings en taal en letterkundige artikels. Op 12 April 1969 is hy in Bloemfontein aan ’n hartaanval oorlede.<ref>http://www.stellenboschwriters.com/100malherbedf.html</ref> == Lewe en werk == === Opleiding === Saam met onder andere [[A.G. Visser]] en [[Totius]] ontvang hy vanaf [[1890]] op negejarige ouderdom onderrig aan die [[Gedenkschool der Hugenoten]], wat op sy geboorteplaas gevestig was, en groei op in die geestelike sfeer van die Patriotters. Hy woon in Januarie [[1896]] die Eerste Afrikaanse Taalkongres in die Paarlse stadsaal by. In 1896 slaag hy die standerd agt-eksamen (destyds die Skool Hoër-eksamen) aan die Gedenkschool der Hugenoten op Kleinbosch in [[Daljosafat]] en woon daarna vir twee jaar die Hoër Jongenskool in [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] by, waar onderrig in Engels geskied. Op skool skryf hy die Taalbondeksamens met goeie gevolg. In [[1898]] slaag hy die matrikulasie-eksamen van die Universiteit van Kaap die Goeie Hoop en studeer dan vir ’n jaar aan Victoria-Kollege op [[Stellenbosch]], waar hy die Intermediêre eksamen slaag. Op universiteit is hy ’n geesdriftige krieketspeler. Hierna gee hy vir twee en ’n halfjaar onderwys op [[Montagu]]. In September [[1901]] besluit hy om verder te studeer en hy keer terug na die Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop, waar hy aan die einde van 1901 die derde klas-onderwyserseksamen slaag en in [[1902]] die B.A.-graad behaal. === Oorsese studie === Sy vriende Abram Perold en Danie du Toit Malherbe vertrek aan die begin van 1902 na [[Duitsland]] vir verdere studie in [[Chemie]], wat hom laat besluit om ook in [[Duitsland]] verder  te studeer. Later in 1902 vertrek hy dan na [[Duitsland]] en studeer vanaf die begin van [[1903]] vir ’n jaar in Halle an der Saale, waar daar by sy aankoms ses [[Afrikaners]] is. Die minimum vereiste vir toelating tot die universiteit is vyf jaar [[Latyn]] en vyf jaar [[Grieks]], maar hy het slegs Latyn op skool en universiteit geleer en nooit Grieks nie. Ná dae se mooipraat word eindelik aan hom toestemming verleen om in te skryf, maar slegs as spesiale vergunning. Sy begeerte om Vergelykende Taalkunde te bestudeer word gekniehalter deur sy gebrek aan toepaslike agtergrond en ook gebrekkige kennis van [[Duits]] en vir ’n jaar bestudeer hy dan [[Frans]], Middel-Engels en Duits. In die vakansie besoek hy onder andere [[Parys]], [[Lyon]] en [[Genève]], waar hy ook spesiale kursusse volg. Omdat hy hoofsaaklik met sy landgenote omgaan, besef hy dat sy kennis van Duits só nooit voldoende sal ontwikkel nie en hy besluit dus om eerder weg te gaan en op sy eie verder te studeer. Vervolgens gaan hy dan na [[Freiburg im Breisgau]], waar hy onder die blinde professor Friedrich Kluge verder in [[Taalkunde]] studeer, met hoofvak Duits en byvakke Frans en Engels. In 1906 promoveer hy magna cum laude in die Duitse taal en lettere met ’n proefskrif oor “''Das Fremdwort im'' ''Reformationszeitalter''”. Hierdie studie handel oor die vasstelling van die ouderdom van ’n woord en sy oorsprong asook [[Martin Luther|Luther]] se standpunt teenoor die vreemde woord in sy Bybelvertaling. Dit gee ook ’n beeld van die groot instroming van vreemde woorde in Duits gedurende die eerste helfte van die [[16de eeu|sestiende eeu]]. Terwyl hy in Freiburg studeer spandeer president Steyn geruime tyd hier onder toesig van ’n Nederlandse arts en hy kuier dikwels by die president. Hiervandaan besoek hy ook gereeld die nabygeleë [[Switserland]], spandeer tyd in Lyon om Frans te bestudeer en besoek ook die Skandinawiese lande. === Begin van loopbaan === By sy terugkeer na [[Suid-Afrika]] in 1906 neem hy tydelik die B.A. Honneurs klas in Duits en Nederlands waar aan die Hugenote Universiteitskollege in [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]]. Hy word dan aangestel as skoolhoof op [[Carnarvon]], ’n pos wat hy vanaf Januarie 1907 tot April [[1909]] beklee, in dieselfde tyd wat [[A.G. Visser]] geneesheer op die dorp is. In 1909 doseer hy vir die res van hierdie jaar tydelik op Stellenbosch as plaasvervanger vir dr. [[Willem Jacobus Viljoen|W.J. Viljoen]], wat toe op sabbatsverlof was. In dieselfde jaar is hy ook ’n stigterslid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. Hy is later vir twee termyne van twee jaar elk voorsitter van die Akademie, is lid en voorsitter van die Akademie se [[Taalkommissie]] en behartig ook vanaf [[1923]] tot [[1939]] die redaksie van die Akademie se ''Tydskrif vir Wetenskap en Kuns''. Teen die einde van 1909 word ’n permanente pos as dosent in Frans en Duits aan die [[Universiteit Stellenbosch]] hom aangebied, maar hy wys eindelik hierdie aanbod van die hand. Hy word in 1910 benoem tot hoogleraar in moderne tale aan die Grey-Universiteitskollege te Bloemfontein, waar hy [[Nederlands]], Duits en [[Frans]] doseer. In die termyn 1917–1918 is hy voorsitter van die Kollege-senaat. In 1921 word hy lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden en vanaf [[1937]] is hy korresponderende buitelandse lid van die Deutsche Akademie te [[München]]. === Taalstryder === Hy het ’n leidende aandeel aan die taalstryd, onder meer met die rede ''Is Afrikaans een dialekt?'' wat hy op 12 Oktober 1906 in die Goodnow Hall op Wellington voor ’n gehoor van ongeveer vyfhonderd belangstellendes hou. Met voorbeelde uit die verskillende Europese tale toon hy aan dat [[Afrikaans]] ’n selfstandige taal is wat die reg het om as skryftaal gebruik te word. Hierdie rede word dan vanaf 27 Oktober 1906 in vyf opeenvolgende aflewerings in ''[[De Volkstem]]'' gepubliseer. Op 3 November 1906 is hy ook in Kaapstad stigterslid en die eerste voorsitter van die Afrikaanse Taalvereniging, met die doel om Afrikaans as spreektaal en skryftaal erken te kry. Op 19 Desember 1906 woon hy die jaarlikse kongres van die Z.A. Onderwijsunie in [[Strand, Wes-Kaap|Somerset-Strand]] by, waar die kongres besluit om ondersteuning te gee aan Afrikaans as spreektaal, maar hom nie uitspreek oor skryftaal nie. In tydskrifte soos ''De Unie'' en ''[[Ons Land]]'' verdedig Malherbe gereeld die waardigheid van die Afrikaanse taal, veral teen diegene wat ten gunste was van die behoud van Nederlands as volkstaal. Na sy vertrek na Carnarvon is hy steeds aktief betrokke in die taalstryd en is op 16 en 17 Desember 1907 in Kaapstad voorsitter van die Eerste Afrikaanse Taalkongres. Op hierdie kongres is ’n spellingkommissie aangestel, wat die volgende jaar verslag uitgebring het en wie se spelreëls in [[1915]] in hoofsaak nagevolg word deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Suid-Afrikaanse Akademie]]. Na sy aankoms in [[Bloemfontein]] sluit Malherbe aan by die vereniging Onze Taal en word só aktief betrokke by die Vrystaatse Taalbeweging. Hy word in [[1911]] erevoorsitter van die Afrikaanse Studente Taalvereniging. Saam met ds. Willem Postma (Dr. O’Kulis) verander hy op 15 Junie [[1914]] die bewoording van die Vrystaatse Onderwysordonnansie sodat ook Afrikaans naas Nederlands onder die woord “huistaal” verstaan sou word, wat by die Provinsiale Raad aanvaar word en Afrikaans só tot skooltaal verhef. By die Grey-Universiteitskollege beywer hy hom dat Afrikaans as gebruikstaal aanvaar word en op 2 Augustus [[1918]] verskyn ’n kennisgewing in sy handskrif dat studente voortaan toegelaat sal word om al hulle eksamens in Afrikaans af te lê. Hy dien later ook op die Kottich-kommissie van ondersoek na die invoering van die tweede taal op skool. In 1916 word hy deur die Bybelvertalingkommisse van die drie Afrikaanse susterskerke aangewys as taaladviseur vir die paneel wat die Statebybel in Afrikaans moet vertaal. Die resultate van die eerste proewe van hierdie vertaling is egter teleurstellend en word gekritiseer dat dit nie Afrikaans is nie maar ook nie Nederlands nie. Hierdie paneel word dan ontbind en ’n besluit word geneem om die Bybel eerder uit die grondtale, Grieks en [[Hebreeus]], te vertaal. In [[1928]] is hy stigter van die Afrikaanse Kultuurbond in Bloemfontein, wat later saamsmelt met die Helpmekaar-beweging. Hy dien dan as voorsitter van die Bloemfonteinse Helpmekaar-tak en van die plaaslike Skakelkomitee. Nadat die gebruik van Afrikaans op tersiêre vlak goedgekeur word, grootliks as gevolg van sy toedoen, word hy in 1918 aan die [[Grey-universiteitskollege|Grey-Universiteitskollege]] professor in Afrikaans, die eerste van sy soort in Suid-Afrika. Hy beklee hierdie leerstoel tot aan die begin van 1929 en weer van Junie 1934 tot met sy aftrede in 1941. Na die dood van Geo Hofmeyr is hy tydelik vir agt maande in 1928 en voltyds vanaf Januarie 1929 tot Mei 1934 rektor van hierdie universiteit. As taaladviseur speel hy ’n belangrike rol in die vertaling van die [[Bybel]] in Afrikaans en hy is ook lid van die kommissie vir die beryming van die Gesange in Afrikaans. Hy verdedig ten alle tye die Afrikaanse taal en kultuur en word in 1938 deur die rektor, R.B. Saayman, tydelik geskors oor wat hy sou gesê het in ’n toespraak aan ’n groep besoekende studente en bywoning van senaatvergaderings. Die redes vir sy skorsing lyk op die oog af na onbenullighede, maar was in werklikheid ’n resultaat van die botsing tussen twee opponerende denkrigtings op die kampus. Die een groep, verteenwoordig deur Malherbe, wou die universiteit in ’n Christelike en suiwer Afrikaanse rigting stuur, terwyl die ander groep ’n neutrale en tweetalige universiteit wou hê. Na oorweldigende steun deur die studente word die skorsing op 24 Augustus [[1938]] opgehef. Hy is in 1941 weer voorsitter van die senaat van die universiteit. In 1942 benoem die Raad van die Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat hom tot ereprofessor. Na sy aftrede vestig hy hom op die kleinhoewe Kleinbos op Estoire, ongeveer tien kilometer buite Bloemfontein. Hy het ook ’n strandhuis by [[Kleinmond]] wat hy Hans-die-Skipper noem, waar hy gereeld sy vakansies deurbring en baie van sy bekendste werke, soos ''Hans-die-skipper'' en ''Die meulenaar'', geskryf het. == Skryfwerk == === Prosa === Sy belangrikste bydrae tot die letterkunde maak hy met sy prosa. Algemeen kenmerkend is die uitgesponne aard van sy skryfstyl, waardeur hy meermale op afdraaipaadjies afdwaal wat nie noodwendig stukrag verleen of ingebind word in die tematiek nie, en die filosofiese bepeinsing van eenvoudige karakters wat nie noodwendig oortuigend is van die karakter se innerlike nie en baie keer eerder aan die werklike outeur toegeskryf kan word. Hy is hoofsaaklik romantikus en dit doen gevolglik afbreuk aan sy werklikheidsbeelding, terwyl baie van sy werk ook in diens van ’n idee of boodskap staan, eerder as om die werklikheid weer te gee. Hierdie romantiese aard lei tot ’n doelbewuste poging tot “mooiskryf”, met mooiklinkende woorde wat dikwels die betekenis verdoesel eerder as verhelder. Die lewensuitkyk wat uit sy werke spreek is nasionalisties en patriargaal, met anderskleuriges en vroue wat implisiet as ondergeskik aan die blanke man geskets word. Dit is insiggewend om te sien hoe die waarde van sy prosa met tyd geleidelik deur kritici al hoe laer aangeslaan word, in vergelyking met die hoë lof wat aan hom toegeswaai is by die verskyning daarvan, wat tiperend is van ’n styl en beelding wat nie die toets van die tyd deurstaan het nie. Ten spyte van hierdie gebreke lewer hy tog belangwekkende werk in ’n aantal romans, al is hierdie werk slegs goed in onderdele en nooit as geheel nie. ==== Romans ==== ''Vergeet nie'' is sy eerste roman. Dit beeld die Kaapse burgers uit wat tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] as rebelle aan die kant van die Boere teen die Engelse veg. Die Du Pré-familie (oom Willem, tant Annie en Bettie) woon op die plaas Rietfontein naby die Karoodorpie Steenburg. Met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog gaan Bettie se verloofde, die dokter Piet Marais, saam met die Boere-ambulans na die oorlog. Bester, die beroemde rebelle-kommandant (wat ooreenkomste toon met Gideon Scheepers), kom met sy manskappe op Rietfontein aan en raak verlief op Bettie. Sy herhaalde besoeke aan Rietfontein bring die Du Pré-familie in die moeilikheid en oom Willem en Bettie word gearresteer, terwyl tant Annie vrygelaat word op parool. Piet Marais kry dit reg om ’n brief vir Bettie aan Bester te gee, maar deur sy poging om die brief aan Bettie te besorg, word Bester gevang en word hy ter dood veroordeel. In die tronk kry hy geleentheid om Bettie te vertel dat Piet nog leef. Kort na Bester se teregstelling keer Bettie en haar moeder weer terug na Rietfontein, terwyl oom Willem kort na sy aankoms in die kamp op Port Alfred beswyk. Na die vrede kom Piet terug om sy bruid te trou. Die titel van die roman verwys na oom Willem se oproep op sy sterfbed dat ons nie die pyn en seerkry moet vergeet nie. Vergeleke met tydgenootlike werk is die gebeure veel meer verantwoord en realisties. Die karakters is egter nog oppervlakkig geteken en hulle handelinge word nie altyd gemotiveerd weergegee nie, hoewel die figuur van Bettie sterker omlyn is. Die Boere word as hoofsaaklik goed en die Engelse as hoofsaaklik boos geteken. Die moontlikhede van die konflik van opponerende politieke standpunte in eie geledere word nie in-diepte ontgin nie. ''Die meulenaar'' is een van die eerste werklike plaasromans in Afrikaans, ’n genre wat later op verskeie wyses deur ’n groot aantal skrywers ontgin word. Die hoofkarakter is die meulenaar Faans, wat uitgebeeld word in sy arbeid en belewenisse op Meulkloof, ’n tipiese Bolandse wynplaas van vervloë jare. Tys Theron is die eienaar van Meulkloof en die pa van die mooi Leonore en Faans is die swaksinnige bywoner, wat net lewe vir die meule en hopeloos verlief is op Leonore. Tys moet die plaas op vendusie verkoop wanneer hy bankrot speel nadat hy vir sy broer borg geteken het, maar die slinkse prokureur Louw red ter elfder ure die plaas uit die hande van die skuldeisers om so ’n houvas op Leonore te verkry. Faans se jaloesie veroorsaak dat hy vir Louw aanrand, waarna die familie die plaas kwyt is. Ook Faans kom eindelik tot die besef dat hy nou die meule kwyt is en dat Leonore nie in hom belangstel nie. Op die laaste dag kry hy weer die meule aan die gang, maar word duiselig en sterf in die plek waarvoor hy geleef het. Faans se verwarde gemoedstemminge en gebrekkige insig word goed geteken en hy word een van die eerste lewende karakters in die Afrikaanse prosa. Sy geestelike vermoëns is egter te beperk om werklik ’n tragiese bewussyn te huisves, terwyl die ander karakters onoortuigend geteken word. Louw is die tipiese romanskurk wat eensydig boos is en Leonore bly die tipies romantiese maar vae figuur, terwyl Tys en sy vrou en hulle verhouding slegs op die agtergrond beweeg. Die sterkste karakter naas Faans is die bruin Velbaadjie, wie se astrante geaardheid en bekkigheid as komiese afwisseling dien. ''Hans-die-Skipper'' verteenwoordig ’n hoogtepunt in sy werk. Hier is Hans die vader wat wil hê dat sy enigste seun Johan in sy voetspore moet volg, soos die tradisie dit vereis. Hans se pa was ’n seekaptein en hyself het ’n oneindige liefde vir die see, maar ekonomiese werklikhede het veroorsaak dat hy ’n eenvoudige visser en sukkelaar op ’n stranddorpie is. Wanneer hy ’n nuwe skuit met die hulp van Meester aanskaf, doop hy die skuit “Johan” as sy visioen van die toekoms. Johan verafsku egter die visserslewe en wil ’n ander rigting inslaan, terwyl hy in sy verhouding met Lenie ’n simpatieke oor kry vir sy ambisies. In Johan se eerste vaart op die nuwe skuit is daar ’n groot storm, wat Johan finaal laat besluit dat die seelewe nie vir hom is nie en sy eerste vaart op die nuwe skuit is dan ook sy laaste. Die onvermydelike aanloop tot die konflik tussen vader en seun word met fyn sielkundige ontwikkeling geteken en dit loop uit op ’n dramatiese botsing, waarna Johan sy eie lewensrigting inslaan en sy loopbaan by die smedery begin. Hierdie botsing tussen vader en seun is nie slegs ’n generasie-konflik nie, hoewel dit ’n rol speel, maar is ook die algemeen menslike botsing van ideale. Beide vader en seun is besiel met ’n drang tot diens in arbeid maar op verskillende maniere en dit maak die botsing meer kompleks en ook meer tragies van aard. Hans jaag Johan weg, maar Johan se vertrek is die einde van Hans se drome en lei tot sy fisiese en emosionele agteruitgang, maar sorg ook vir groter insig by die karakters. Die newekarakters word in hierdie roman meer oortuigend uitgebeeld, terwyl die sentrale motief van arbeidsverheerliking telkens uit ’n ander hoek belig word. Lenie is ’n geslaagde vrouefiguur, terwyl Rooi-Koos ook nie die tradisionele romanskurk word nie, maar deur sy toewyding aan die werk en sy opregte liefde vir Lenie meer realisties gesien word. Meester is ’n geloofwaardige leier wat sentraal staan in die gemeenskap.<ref>Kritzinger, M.S.B. ''Oor skrywers en boeke''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932</ref><ref>Schoonees, P.C. ''Nuwe Brandwag''. Deel 2 no. 2, Mei 1930</ref> Hierdie is een van die eerste Afrikaanse romans wat verfilm word. Die [[Hertzogprys]] word in 1930 aan ''Hans-die-skipper'' toegeken. In 1935 wys die lesers van beide ''[[Die Burger]]'' en ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'' in ’n peiling vir ''Hans-die-Skipper'' aan as die derde beste Afrikaanse prosawerk tot op daardie stadium. ''Loutervure'' se sentrale gedagte is dat volk en godsdiens ’n eenheid moet wees en dat die Afrikaner ’n Godgegewe roeping het om te vervul. ’n Jong Afrikaanse advokaat, Hendrik, se lotgevalle en stryd om met integriteit te lewe, vorm die verhaalinhoud. Hendrik vestig hom na afloop van sy studies in [[Holland]] in ’n plattelandse regspraktyk met ’n verengelste vennoot, Myburgh, wat sy taal verloën vir besigheid. Vol jeugdige geesdrif werp Hendrik hom dadelik in die kultuurstryd en kom daardeur in botsing met sy vennoot en die magistraat. Hendrik vind uit dat sy waardige vader, Piet Vaalplaas, sy huis laat afbrand het sodat hy die versekeringsgeld kon gebruik vir Hendrik se studies en sy kind sterf onverwags nadat hy hom met die motor omry. Na hierdie terugslae, of die titel se vure wat louter, keer hy terug na die ou paaie en bekeer hom weer tot sy geloof en God. Die roman beklemtoon dat kultuuropbou sonder godsdiens as fondament waardeloos is. Die didaktiese boodskap is hoofsaak in hierdie roman, met verskeie gebeurtenisse wat onvoldoende gemotiveer is en karakters wat eerder verteenwoordigend is van tipes as lewende mense.<ref>Van den Heever, C.M. Nuwe Brandwag. Deel 4 no. 1, Februarie 1932</ref> ==== Bybelromans ==== Malherbe se trilogie van Bybelromans behandel grepe uit die geskiedenis van [[Israel]], met die doel om dit as ’n spieëlbeeld vir die Afrikanervolk te wys en rigtinggewend te wees vir die bou en ontstaan van ’n volk. Hy wyk telkens af van die Bybelse gegewe wat as sentrale boustof vir sy verhale dien, sodat hy sy romanmotiewe dienstig kan wees. ''Die hart van Moab'' wys eer, wilskrag en doelgerigtheid uit as vernaamste lewensriglyne. Tussen die Moabiete en Hebreërs het daar ’n eeu-oue vete bestaan. Met wisselende sukses het hulle mekaar teengestaan, totdat die [[Hebreërs]] die groot Moabitiese koning, Eglon, op verraderlike wyse vermoor en sy leërmagte ’n beslissende neerlaag toegedien het (vgl. Rigters 3). Langsaam egter het die Moabiete weer op die been gekom en Azkar, ’n reusagtige Enakiet, word die draer van die nasionale wraakgedagte. Deur sy aansteeklike geesdrif slaag hy daarin om al die kragte van sy nasie te mobiliseer teen die erfvyand en in sy hart hoor hy “die onverwoesbare hartklop van Moab”. Azkar se grootse visioene van nasionale oorwinning en welvaart word egter wreed ontnugter deur die afvalligheid van die skone Ruth, dogter van die Moabitiese koning Eglon, vir wie hy lief is. Hy pleit egter tevergeefs by haar, want onder die invloed van Naomi het sy die ware God leer ken, en só afkerig geword van die heidense afgodediens dat sy ’n armoedige en onsekere bestaan in ’n vreemde land verkies het bo die hoogste eer in haar eie land. Azkar gaan na die land van die Hebreërs om Ruth met sy liefde terug te wen en om die sterkte van die vyand te verken. Op die bruilof van Boaz en Ruth word hy egter verneder en by sy terugkeer na Moab mobiliseer hy die leër vir die groot stryd teen die Hebreërs. Nog voor hy die sein vir die verenigde aanval op die Hebreërs kan gee, word ’n groot gedeelte van sy land oorrompel deur plunderende woestynhordes en Azkar en sy twee vernaamste hoofmanne sterf. Die aanhaling voor die titelblad is van belang vir volle begrip van die roman se boodskap: “Zou een volk kunnen geboren worden op eene eenige reize? Jes. 66:8”. Azkar het sy taak volbring, want hy het die Moabiete nasiebewus gemaak en hul vaderlandsliefde aangewakker. Al verdwyn hy van die toneel, en al word die vryheidsoorlog vertraag deur die onverwagte inval uit die woestyn, vroeër of later moet die stryd teen die Hebreërs losbars. ''Die hart van Moab'' word eervol vermeld tydens toekenning van die [[Hertzogprys]] vir 1933.  ''Saul die worstelheld'' behandel die stryd teen afvalligheid, ambisie en aanbidding van die vreemde, soos dit uiting vind in die tragiese figuur van die eerste Israelse koning Saul en sy worsteling met God en God se uitverkore koning, naamlik Dawid. Saul se innerlike worstelstryd is die sentrale tema van die roman. Die roman begin na die oorlog teen Amalek, wat ’n krisismoment in die lewe van Saul was. Hoewel hy die Amalekiete verslaan het, was hy ongehoorsaam en het vir Agag, die koning van die Amalekiete, laat leef. Saul kom ook onder die invloed van Tirsa, die vrou van Agag, met wie hy trou. Tirsa se invloed gee ’n sielkundige motivering vir Saul se afvalligheid. Hy word verwerp as koning en die besef dat God hom verstoot het, laat hom in buie van sombere neerslagtigheid verval. Dawid, die sanger van Bethlehem, word gehaal om vir hom genesing vir sy siel te bring, maar Dawid is ’n getroue dienaar van God wat Saul sodoende telkens herinner aan sy eie afvalligheid. Eindelik, na vele wanhopige dade om in beheer te probeer bly, vergaan Saul op tragiese wyse. Hierdie roman word tussen Junie 1935 en November 1935 as Saterdag vervolgverhaal in ''Die Volksblad'' gepubliseer. In 1939 word die [[Hertzogprys]] vir ''Saul die worstelheld'' en ''Die profeet'' toegeken. ''Die Profeet'' behandel die stryd teen morele insinking en politieke valsheid en beeld die tragiese gevolge van verkeerde leiding uit. Hierdie roman verwerk die Bybelse gegewe van Jeremia in die tyd toe koning Sedekia ’n bondgenootskap wou sluit met die aartsvyand Egipte teen die oorheersing van Babel. Teen geweldige teenstand in laat die profeet Jeremia sy boodskap hoor dat Jerusalem verwoes sal word weens Israel se afgode-aanbidding en goddeloosheid. Jeremia se profesie word waar wanneer Nebukadneser teen Jerusalem optrek en die grootste deel van die volk in bannelingskap saamneem, waarna ’n gedeelte ook na Egipte geneem word vir uitdiening van hulle straf daar. Die styl van hierdie roman is ietwat saakliker en meer beheers as die gedronge en swaargetinte styl van die vorige twee boeke in die drieluik, wat daarvan die hoogtepunt in die trilogie maak. Die [[Hertzogprys]] word in 1939 aan ''Die profeet'' en ''Saul die worstelheld'' toegeken.<ref>Nienaber, P.J. “Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring”, 1937</ref> Later sluit ''Boerprofeet'' by bostaande trilogie aan, deurdat die Bybelse profeet Amos as hoofkarakter se wedervaringe ook simbolies gelaai word in diens van die roeping van die Afrikaner en sy nasionalisme. ==== Groot Trek-romans ==== Malherbe skryf ook ’n aantal romans oor die [[Groot Trek]], waarin hy die strewe en probleme van die boere, die besluit om te trek en wedervaringe in verowering, uitbreiding en opbou van ’n eie grondgebied uitbeeld. Die tetralogie se gebeure word gebruik as simbolies van die eienskappe en motivering benodig vir volkswording, om daardeur die baanbrekersverlede te verheerlik. ''Die bergstroom ruis'' speel af in die vroeë jare van die nedersetting aan die Kaap, in die onbewoonde gebied tussen die Drakensteinberge en die Bergrivier teen die einde van die sewentiende eeu. Die hoofkarakter is die boer en gewese timmerman August Fenting, wat met sy wa en osse die onbekende intrek op soek na ’n woonplek vir sy afhanklikes. Hy word gedryf deur die geloof en leuse dat die Fentings altyd op die voorpunt moet wees, op soek na sy eie koninkryk waar hy die vrugte van sy arbeid kan pluk. Skaars het die gesin ’n geskikte woonplek gekry en Fentinghof met die grootste moeite aangelê of die oudste seun Kobus wil verder trek in diens van die leuse. Daar is etlike mooi beskrywings in die roman, veral van August se onverstoorbare werklus en gehegtheid aan die grond. Die mensbeelding is egter vaag, die onenigheid tussen veral August en sy vrou, Stien, groei nooit tot dramatiese konflik nie en August se siening van homself as iemand met ’n verhewe roeping doen afbreuk aan sy algemene menslikheid. Die fragment ''Dorstyd'' uit hierdie roman word opgeneem in die versamelbundel ''Tussen die engtes''. In ''Vlam van die Suurveld'' inspireer August se afstammeling Rooi-Willem van der Merwe (die Vlam van die titel) die inwoners van Suurveld aan die boloop van die Visrivier om deel te neem aan die stryd teen die Xhosas en Khoisan sodat die grensgebied langs die Visrivier bewoonbaar is vir die witmense. Die regering van die dag het egter baie meer simpatie met die Xhosas en Khoisan as met die wit boere se probleme. Dit spoor Rooi-Willem aan om die boere oor te haal om ’n eie republiek te stig. Die skrywer val in die strik om ’n heldhaftige soort supermens as hoofkarakter uit te beeld, wat hom eindelik tot simbool eerder as werklike mens brandmerk. ''En die wawiele rol'' beeld die begin van die Groot Trek uit. Groot Gert (die kleinseun van Rooi-Willem) verlaat weens die probleme aan die Oosgrens lank voor die begin van die Groot Trek die familieplaas. Hy vestig hom in die land van die [[Griekwas (stam)|Griekwas]] en sluit later by die Groot Trek aan. Groot Gert trek eers uit eiebelang, maar kom dan tot die besef dat dit eendragtigheid gaan kos van die boere as hulle wil oorleef in die vreemde. Hierdie geskiedenis word vertel saam met die verhaal van sy dogter Hester se liefdesverhouding met Jakob, die blinde seun van sy lamsak buurman oom Naas. Hulle deursettingsvermoë en vaste geloofsgrondslag is bedoel as inspirasie vir ander. ''Over-die-berge'' neem Groot Gert se verhaal verder en sluit hierdie reeks van romans oor die [[Groot Trek]] af. Die Trekkerlewe in [[Oranje-Vrystaat|Vrystaat]] en [[Natal]] word in hierdie laaste roman uitgebeeld. ==== Ander romans ==== Die res van sy romans kan beskou word as ’n daling in sy romankuns. ''Spore van Vlieland'' speel af kort voor en tydens die eerste Britse besetting van die Kaap. Die oud-seekaptein Jan Blankert vestig hom op die Bolandse plaas Vlieland saam met sy enigste dogter, Freda. Hy stel Floris Rog aan as plaasbestuurder en Floris wen sy vertroue en Freda se liefde. Hierdie ontwikkeling is egter die begin van ’n nuwe nagmerrie, wat Jan juis probeer ontvlug het toe hy Vlieland betrek het. Freda mag nie trou nie uit vrees vir die oorerflike kranksinnigheid by kindergeboorte wat ook haar moeder se lot was. Hierdie situasie veroorsaak dat die drie mense in spanning en ongeluk saamwoon. Uit geloof maak Freda dan die keuse om wel te trou en kinders te hê, met haar en Floris wat eindelik geluk vind in hulle kinders. ''Die skeur van Vaalspruit'' het die tydperk 1865–1881 in die Vaalstreek as agtergrond, met ander woorde tydens die Basoeto-oorloë en die eerste anneksasie van [[Transvaal]]. Hierdie gebeurtenisse dien as agtergrond vir die verhaal van die breuk tussen twee broers deur hulle liefde vir ’n vrou, met die sentrale tema die noodsaaklikheid van eenheid. Hierdie roman word later vir die verhoog verwerk en gepubliseer as ''Boeta van Skeurfontein''. ''Kind van die sonde'' is ’n probleemroman oor die ongelowige mens. Kobus is die eienaar van die plaas Kransfontein. Hy worstel met sy skuldgevoel dat sy seun Boet lam gebore is omdat hy as vader die kind nie wou hê nie. Sy ongelowige seun Jan keer na die [[Tweede Wêreldoorlog]] terug met ’n Italiaanse vrou, wat haar oor Boet ontferm en trag om deur gebed en behandeling sy herstel te verkry. Kobus en Jan is skepties, maar die ander glo tog in die moontlikheid van ’n wonderbaarlike genesing. Sy ander romans is ''Hulle wat verbygaan'' (met die apostel Thomas as hoofkarakter) en ''Rooiland''. Laasgenoemde is die verhaal van ’n jong boer Johannes wat na die delwerye toe gaan om sodoende die familieplaas op Rooiland te probeer red. Op onwaarskynlike wyse verwerf hy sodoende ’n fortuin, wat hy aanwend tot die verbetering van sy hele kontrei se boerdery.<ref name="ant1718">Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957</ref> ==== Novelles ==== Na Malherbe se dood word ''Twee nagelate novelles'' gepubliseer. ''Togganger en perdedief'' vertel van die godsdienstige togganger oom Koot wat ’n groot plan het met die vervoer van vee na die Kaapse mark. Tydens ’n tog na [[Calvinia]] ontmoet hy die perdedief Jenkins, wat in geestelike verwarring verkeer en ten spyte van sy eie twyfel lei oom Koot hom na geloof. ''Baron Terski'' se hoofkarakter is van adellike afkoms, maar sy seun se lewensuitkyk veroorsaak dat hy besin oor wie sy naaste werklik is en of dit slegs bloedverwante en mense van dieselfde maatskaplike stand is.<ref name="zyl">Van Zyl, Wium. Beeld, 17 November 1980</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref> ==== Korter skryfwerk ==== Op prosagebied lê hy hom veral toe op die skryf van romans, maar ’n aantal van sy korter werk word ook gepubliseer. ''Langs groen weivelde'' bevat drie radiopraatjies oor die boer. Die eerste hiervan handel oor ’n jong boer wat van die familieplaas afskeid neem en as delwer gaan werk, wat Malherbe in staat stel om die pioniersfiguur en die arbeidsverheerliking, sentrale motiewe in sy prosa, met mekaar te verbind. Na sy dood verskyn die bundel ''Die slagmes en ander nagelate verhale'', waarin ’n paar kortverhale uit die Bybelse milieu geplaas word saam met ’n verskeidenheid ander verhale, meestal toegespits op die innerlike stryd van die karakters.<ref name="zyl" /><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref>Meeste van die verhale is sedert 1933 in tydskrifte gepubliseer, maar vier was voorheen ongepubliseer. ===== Versamelbundels ===== Van sy kortverhale word opgeneem in verskeie versamelbundels, waaronder ''Buurman se ploeg'' in ''Kortpad'' onder redaksie van F.V. Lategan, ''Wingerdspit'' in ''Geseënd is julle'' onder redaksie van S.J. Malan en W.H. Vos en ''Die lamplig'' in ''Twaalf Afrikaanse Kortverhale'' en ''Vlugte'' onder redaksie van Sarel Marais. ''Die eerste vaart'' verskyn in ''Halfeeu'', waarin [[PG du Plessis]] hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' saambundel. Dit is ’n uittreksel uit sy roman ''Hans-die-Skipper''. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn sluit in ''Afrikaanse letterkunde'' en ''Geeste en gedaantes''. Sy verhale verskyn ook in verskeie tydskrifte en koerante, waaronder ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'', ''Die Huisgesin'', ''Die Landbouweekblad'', ''Tydskrif vir Letterkunde'' en [[Volksblad|''Die Volksblad'']]. === Taalkundige werk === Op taalkundige gebied skryf hy ''Afrikaanse taalboek'', wat verskeie herdrukke beleef en ’n eerste poging is om die Afrikaanse grammatika te definieer. Gemeet aan latere standaarde is die boek vol leemtes, maar die belangrike baanbrekerswerk van hierdie publikasie kan nie ontken word nie. Verder stel hy ''Die Afrikaanse spreekwoorde en verwante vorme'' saam === Drama === Malherbe lewer ook ’n bydrae op toneelgebied deur veral toneelstukke vir die studente van die Dramavereniging aan [[Grey-universiteitskollege|Grey-Universiteitskollege]] te skryf, wat dan landswyd aangebied word en só die Afrikaanse taal en kultuur uitdra. Hy maak self hierdie reise mee. Per geleentheid vertolk hy self rolle in hierdie dramas, soos met die opvoering van ''Meester'' in 1929, waarvan hy ook die regisseur was. Sy dramas gaan oor die algemeen mank aan die gebrek aan ’n oortuigende spanningslyn, met oppervlakkige romantiek, onrealistiese blomryke taalgebruik en onoortuigende sielkundige uitbeelding, terwyl baie van sy karakters nie sterk genoeg omlyn word nie en blote tipes bly. Hierdie gebreke ten spyt voorsien dit in sy tyd aan ’n besondere behoefte aan opvoerbare stukke. ''Koringboere'' het die plaaslewe en vyandskap tussen twee broers as boustof, maar dit is in wese slegs ’n oppervlakkige intrige-verhaal in dialoogvorm. Die oudste broer Herman en sy jonger maar meer suksesvolle broer Jan boer op ’n Bolandse koringplaas. Onderlinge jaloesie, verskil in politieke sienswyses en ontevredenheid oor plaasverdeling lei tot vyandskap tussen die broers, wat daartoe lei dat Jan se koringmied afgebrand word. Jan wreek hom dan op Herman deur hom van sy deel van die plaas te laat afstand doen. Ook in ''Die mense van Groenkloof'' bly die uiterlike gebeure hoofsaak en is daar nie juis sprake van sielkundige motivering vir optredes nie. Hier is die ekonomiese agteruitgang tydens die depressiejare en onwettige diamanthandel die verhaaltema. Die eienaar van Groenkloof, Willem van der Merwe, loop die gevaar om deur droogte en depressie sy plaas Groenkloof te verloor. Hierdie plaas is naby die diamantdelwerye. Sy seun en erfgenaam, Andries, beplan om benede sy stand met Grieta, die dogter van die bywoner Piet Prins, te trou. Andries probeer die plaas red deur onwettige diamanthandel en val so in die strik war speurder Louw, ’n mededinger om Grieta se hand, vir hom stel. Dan volg die onrealistiese ontknoping wat voordelig is vir al die mense van Groenkloof. ''Meester'' is meer geslaagd in sy uitbeelding van die ou Hollandse swerweronderwyser wat op sy swerftog die ewebeeld van sy oorlede vrou ontmoet en dan moet besluit of hy vir haar liefde moet veg of nie. Dit is in wese ’n botsing tussen droom en werklikheid, met die droom wat in de hoofkarakter se eensaamheid die enigste blywende werklikheid is. Die stuk speel af teen die einde van die agtiende eeu in die distrik Mosselbaai.<ref>[[F.C.L. Bosman|Bosman, F.C.L.]] Nuwe Brandwag. Deel 2 no. 1, Februarie 1930</ref> ''Op die trekpad'' beeld teen die agtergrond van die groot droogte in die [[Karoo]] omstreeks [[1925]] die wedervaringe op trek uit, met die nasionale volkslewe as sentrale fokus. Die boodskap van loutering van die siel deur teenspoed word egter nie deur die handeling ondersteun nie. Die newemotief van die trekkerseun se liefdesverhouding met die dogter van die barmhartige uithelper doen afbreuk aan die sentrale tema. ''Die seeman'' is ’n verwerking van ''Hans-die-Skipper'' vir die verhoog, maar dit slaag nie daarin om die roman tot die essensie van die toneel te verwerk nie. Die noodwendige inkorting van die verhaalgebeure beteken dat belangrike agtergrondinligting deur middel van dialoog vertel moet word, waardeur die vertelelement baie belangriker word as die uitbeeldingselement. ''Die siel van Suid-Afrika'' is ’n volksangspel in twee bedrywe, waarin op allegoriese wyse die Groot Trek en die stryd om selfbehoud van die Afrikaner herdenk word. ''Die meul dreun en ander toneelwerk'' bevat onder andere die titelstuk, wat ’n verwerking is van sy roman ''Die meulenaar'', wat as een van sy beste dramas beskou kan word. Malherbe wil hier nie ’n verhaal vertel nie, maar ’n karakter uitbeeld en dit bring die karakter van Faans in groter fokus. Die bundel bevat ook die Bybelspel ''Demetrios'', ''Dala'', ''Die aandblom van Witsenberg'', ''Drakenstein'' en ’n vertaling van Schiller se ''Wilhelm Tell''. ''Dala'' is ’n poging om die adel van getrouheid aan die volk uit te beeld en ''Die aandblom van Witsenberg'' is ’n romantiese eenbedryf. ''Drakenstein'' word deur die skrywer getipeer as ’n “sangspelagtige stuk” en is ’n verwerking van sy sangspel. ''Die blom van Orleans'' uit die digbundel ''Rivier en veld'' vir die verhoog. Hierin word ’n konvensionele driehoek-intrige sonder veel variasie uitgebeeld. Met die Bybeldramas ''Amrach, die tollenaar'', ''Demetrios'', ''Moeder en seun'' en ''Abimelech'' sluit hy by sy Bybelromans aan deur grepe uit die Bybelse geskiedenis te neem as voorbeeld van volkswording. “''Amrach die tollenaar''” behandel ’n Bybelse motief met ’n te bewuste boodskap van volkswording onder vreemde oorheersing. Die drama speel af in Amrach die tollenaar se huis enkele dae na die kruisiging van Christus. Amrach se vrou Miriam het tot bekering gekom, wat lei tot Amrach se vertwyfeling en innerlike stryd. Hierdie drama kom sterk in aanmerking by toekenning van die [[Hertzogprys]] vir drama in 1935. ''Demetrios'' verskyn aanvanklik in ''Die meul dreun en ander toneelwerk'', maar word later ook apart gepubliseer. Die drama behandel die handel in silwerbeeldjies van Diana in Efese, waar Demetrios deur die prediking van Paulus tot bekering kom. Hierdie bekering geskied egter nie uit innerlike verandering nie, maar word van buite ingegee deur die siekte en genesing van sy kind. ''Moeder en seun'' is ’n versdrama uit die lewe van Asa, koning van Juda, en sy moeder Maäga. Asa is getrou aan Jehova en Maäga is ’n afgodedienaar. Die beste kenmerk van hierdie drama is die innerlike stryd van die koning tussen eerbied en verering vir sy moeder en plig teenoor Jehova. Die versvorm veroorsaak dat die dialoog geforseerd en kunsmatig voorkom. ''Abimelech'' het as hoofkarakter die eersugtige seun van die rigter Gideon uit die Bybel, wat al sewentig sy broers, op een na, doodmaak om so koning te word. Die ontsnapte broer Jotam veroorsaak sy ondergang en hy sterf deurdat ’n vrou ’n steen op hom werp. Intussen het Abimelech egter reeds begin walg aan sy eie wandade, sodat sy dood vir hom as ’n verlossing kom. ==== Eenbedrywe ==== ''Die uur van die rooi maan en ander eenbedrywe'' bevat ’n aantal eenbedrywe, waarvan ''Macherus'' (’n uitbeelding van die Herodus-Salomé motief uit die Bybelse geskiedenis) en ''Krom stompe'' (waarin die monnik Rudolphus gekonfronteer word met sy jeugliefde Robina en dan bedenkings het oor sy keuse) die mees geslaagde is in hulle uitbeelding van die mens se stryd in die keuse tussen liggaamlike begeerte en geestelike verval. Ander eenbedrywe in hierdie bundel is ''Die uur van die rooi maan'' (waar ’n meisie met spiritistiese vermoëns saam met haar ontslape geliefde die hiernamaals binnegaan); ''Vader se naam'' (wat aantoon dat die skyn lelik kan bedrieg); ''Die aanbod'' (waarin ’n trotse weduwee broodnodige ekonomiese hulp weier van ’n man wat haar as jong meisie in die steek gelaat het); en ''Staf of kroon'' (waarin ’n monnik van Bologna, die ab Bernardo, die klooster opbou tot ’n instelling wat waardevolle diens aan die gemeenskap lewer, maar weggaan wanneer die stad hom daarvoor wil vereer omdat hy die gevare van mensehuldiging verstaan). ''Fariseër'' is ’n Bybelse drama wat die konflik behandel wat Jesus se lering in die huislike lewe inbring. ''Hulle het ’n boom afgekap'' is ’n nasionalistiese volksdrama met dieselfde tema as sy gedig ''Bosrand'' en hierdie bundel bevat ook die mitologiese eenbedryf ''Goue appels'', met karakters uit die Griekse mitologie. ''Spel van blank en swart'' is ’n uitbeelding van drie fases in die ontwikkeling van die rassewrywing in die land, uitgebeeld deur soliste en spreekkore.<ref name="ant1718" /> ''Silo is krank'' bevat die titelstuk gebaseer op die Bybelse gebeure van Eli en sy seuns,<ref name="ant1718" /> ''Van mense en gode'' (’n verwerking van Ovidius se verhaal oor die geskiedenis van Philemon en Baukis) en ''In die Namib'', beskryf as ’n tipe musiekspel van “fantasie en werklikheid”. ''Die fariseër'' is ’n Bybelspel.<ref name="ant1718" /> ''Sisera'' is ’n Bybeldrama waarin die stryd tussen Israel en die Filistyne om die grondgebied by Safed die sentrum vorm. Dit word dan ook ’n stryd tussen die heidense god Baäl en die God van Israel soos verteenwoordig deur Barak, met die eenheid van godsdiens en volk as die sentrale gedagte. Fragmente uit sy dramas ''Koringboere'', ''Die mense van Groenkloof'' en ''Hans-die-Skipper'' word in die versamelbundel ''Afrikaanse letterkunde'' opgeneem. ==== Verwerkte romans ==== Benewens oorspronklike dramas verwerk hy ook van sy romans vir die verhoog, soos ''Hans-die-skipper'' wat ''Die seeman'' word, ''Die meulenaar'' wat ''Die meul dreun'' word en ''Die skeur van Vaalspruit'' wat ''Boeta van Skeurfontein'' word. Vertalings wat uit ander tale in Afrikaans van hom verskyn is die sosiaal-realistiese blyspel ''Die skoonseun van Mnr. Poirier'', na die Frans van Emile Augier en Jules Sandeau, [[William Shakespeare]] se ''Die koopman van Venesië'' en [[Friedrich Schiller]] se ''Wilhelm Tell'', laasgenoemde wat opgeneem word in ''Die meul dreun en ander toneelwerk''. === Poësie === Malherbe se digkuns se waarde is meer beperk, al maak hy ook sy publikasie debuut in hierdie medium. Veral hinderlik in sy digkuns is sy geneigdheid tot “mooiskryf”, waardeur hy die inhoud deurgaans versier met “mooi” woorde wat weinig bydra tot die essensie van die gedig en in talle gevalle eerder die betekenis versluier as toelig. Sy simboliek is ook selde werklik oorspronklik en treffend. Opvallend in veral sy eerste bundels is die afwesigheid van die vaderlandse verse wat sy tydgenote se digkuns kenmerk, waarskynlik beïnvloed deurdat hy tydens die Anglo-Boereoorlog nie binne die oorlogsone was nie en daarna baie tyd in die buiteland deurgebring het. Reeds in hierdie stadium wend hy hom dus tot meer romantiese temas. Sy eerste digpogings verskyn onder die skuilnaam Runo in ''De Goede Hoop'', waarna sy eerste bundel, ''Karroo blommetjies'', in 1909 verskyn. Soos die titel aandui bevat dit hoofsaaklik natuurverse, waarvan ’n aantal voorheen in ''De Goede Hoop'' verskyn het. Hierdie bundel wyk af van tydgenootlike bundels van Celliers, Totius en Leipoldt veral daarin dat dit nie die bewoë gebeure van die Anglo-Boereoorlog aanspreek nie. Dit is nog hoofsaaklik jeugwerk, vol moralisering en gekenmerk deur ’n sterk Nederlands georiënteerde taalgebruik, onegte beelding en rymdwang. ''Die berg''-siklus is gedigte oor die vroeë bewoners en eerste pioniers in Suid-Afrika, maar die romantiese inslag verdoesel die betekenis en die berg het as saambindende faktor nie genoeg simboliese waarde nie. ''Warrelwind'' bevat mooi ritmiese effekte, terwyl ''Die lied van die nagwind'' die stemming van die nagwind se geruis mooi weergee.<ref>Preller, Gustav S. ''Eerstelinge.'' Human & Rousseau Kaapstad 1961</ref> ''Klokgrassies'' is ietwat meer geslaag en bevat vanaf die tweede druk die sonnet “''Slaap''”, wat deur sommiges as sy beste enkele gedig beskou word en by herhaling in al die vernaamste versamelbundels uit die Afrikaanse digkuns opgeneem word. Die kind wat rustig in die veiligheid van die arms van die vader aan die slaap raak, lei tot die simboliek van die volwassene wat net so in die arms van sy hemelse vader wil sterf. Ook ''Die see is vol van ewigheid'' kan as een van sy beste gedigte gereken word, aangesien hy hier daarin slaag om die rustelose deining en klaaglied van die see mooi in woorde vas te vang. ''Vir vryheid'' is ’n eerste poging tot ’n epiese gedig in vrye verse met ongereelde rym. Dit beskryf die ontluikende liefde van Jan Bruwer en Gertruid de Kok met as agtergrond die einde van [[Piet Retief]] se geskiedenis uit die Groot Trek. Jan Bruwer het in die Kaap die hart van Sannie Jordaan gewen, maar die verhouding misluk omdat Jan en sy familie teen die trek gekant is. Later kom Jan op sy eie by die laer aan, waar beide Sannie en Gertruid is en ’n liefdesdriehoek ontstaan. Piet Jordaan, broer van Sannie, is ook verlief op Gertruid, wat die emosies verder aanwakker. Op ’n jagtog verongeluk Jan deur Piet se nalatigheid, waarna Gertruid vir Jan verpleeg en hulle liefde verseël word. Die afwagting wanneer Retief en sy burgers uitry na Dingaan se stat toe, die moord op Retief en sy manne en die daaropvolgende moorde op die Voortrekkerlaers word alles uitgebeeld. Jan sterf ’n heldedood in sy poging om die laers by Bloukrans te waarsku van die naderende gevaar. Hy word uitgebeeld as die jong boom wat om die ou stam strengel, waar die oue as wortel en beginpunt dien vir die nuwe. Hierdie epos het ’n tekort aan bindingselemente, met die verteller wat ook soms onnodige verklarings oor die verhaal lewer. Enkele landskapsketse is egter verdienstelik. Die bekende gedig ''Middernag'' wat die nadersluipende Zoeloemag rondom die weerlose laers van die [[Voortrekkers]] na die moord op Piet Retief uitbeeld, kom uit hierdie bundel.<ref>Grosskopf, J.F.W. in Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kritiese aanloop''. Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> ''Die timmerma''” is eweneens ’n poging tot ’n epos, waarin die arbeid verheerlik word, ’n tema wat later in sy romans ook ’n belangrike rol speel. Die timmerman Gysbert Gouws keer na die Anglo-Boereoorlog terug uit ballingskap en vind na ’n lang soektog sy dood gewaande dogter Sarie Gouws in ’n weeshuis. Mooi is die uitbeelding van die ongelukkige timmerman wat tydens sy soektog sy verdriet aand na aand in die hotel wil wegdrink en wat met sy besoek aan die kerk en die aanhoor van die predikant ’n beslissende wending in sy lewe bereik. Malherbe slaag daarin om op ’n eenvoudige wyse hierdie droewige lewensgang uit te beeld en die timmerman se emosies relevant voor te stel. ''Langsaam lui die koperklok'' is knap klanknabootsing. Die epos is heg gestruktureer en word in agt afdelings ingedeel, telkens ingelei deur ’n liriese voorspel. Hierdie is waarskynlik Malherbe se mees geslaagde lang gedig. ''Die skaduwee van ’n vrou'' is ’n minder geslaagde epos oor ’n liefdesdriehoek, waarin die ondergang beskryf word van twee vriende, Albert en Freek, wat saam op die plaas Ganskuil boer. Hulle stry om die liefde van dieselfde vrou, Emma. Freek kuier in die geheim by Emma, maar word siek en Emma kom hom besoek, waarna sy en Albert op mekaar verlief raak. Freek verneem dat hulle op troue staan en konfronteer vir Albert op die berg. In hulle geveg stort beide van die kranse af. Die romantiek seëvier in hierdie epos, met weinig sielkundige motivering vir die karakters se aksies. ''Rivier en veld'' is ruimer in tematiek as sy vorige bundels en bevat gedigte oor Bybelse insidente uit die lewe van Jesus (met ''Die Sabbat'' en ''Na die land van Gadara'' noemenswaardig), die plaaslewe en gehegtheid aan grond en arbeid en die natuurkragte. Hierdie is alles temas wat later meer uitvoerig ook in sy prosa tot uiting kom. Verder is daar die spook-ballade ''Antjie Somers'', terwyl die idille ''Bosrand'' die konflik uitbeeld tussen die bodemvaste vader oom Jakob en sy materialistiese seun Hendrik, laasgenoemde wat die erfplaas wil prysgee vir geld. Drie taferele beeld die lewe van die Paarlse Hugenote uit ongeveer 1701 uit. Hierdie bundel bevat ook die sangspel ''Die blom van Orleans'', wat eerder as drama getipeer kan word en later as ''Drakenstein'' verwerk is tot ’n geleentheidstuk vir die Hugenotefees in Bloemfontein in 1939 en daarna in ''Die meul dreun en ander toneelwerk'' opgeneem word. ''Somerdae'' bestaan uit twee afdelings, waarin die eerste stemmingsverse bevat. Hier is dit die seegedigte (veral ''Verby'') wat mooi is in hulle weergawe van die geruis van die branders en die kleurespel van die waters. Die tweede afdeling bevat ballades, waaronder die geslaagde ''Jakob Ontong'', wat beïndruk met sy treffende sienings en beelde, die nabootsing van die kitaarspel in die klank en die vars gebruik van ’n ou refrein. Jakob Ontong is vol wraakgedagtes nadat Saartjie Dawids hom bedrieg het en maak ’n verbond met die duiwel (Damoen) dat hy in ruil vir sy siel sal leer om ghitaar te speel en elke middernag vir Saartjie sal kan kwel. Ander noemenswaardige verse is ''Die versoeking'' (van Jesus), ''Die Wolfhuis'' (’n ballade oor Mintor se seun wat sterf omdat hy sy pa in die wolfhuis van honger laat sterf het) en ''Jan Gebhart'', terwyl ''Antjie Somers'' weereens hier opgeneem is. In ''Die rooivlerkspreeu'' word hierdie voël se lied die simbool van romantiese verdriet. Dekker beskou ''Somerdae'' as Malherbe se beste digbundel. ''Die siel van Suid-Afrika'' bevat nasionaal-godsdienstige sange, vol retoriek en woordversiering, geskryf as geleentheidstuk vir die Voortrekkerjaar in 1938. Die stuk bevat weinig of geen handeling nie en is ’n lang debat in rolverdeling oor die pad na die volksbestemming en die hindernisse daartoe. ''Brood op die weg'' is ’n bundel met vaderlandsverse, waarin slegs ''Padwerkers'', ''Lakeie'' en ’n paar godsdienstige gedigte soos ''Die sonde'' noemenswaardige poëtiese waarde het. Die bundel sluit af met ’n aantal proewe van Gesangbewerkings. ''Duine en pioniere'' se titel dui reeds aan dat die bundel hoofsaaklik natuurverse in die ''Duine'' afdeling bevat, terwyl die afdeling onder die titel ''Pioniere'' gedigte insluit oor die lewe en belang van die blanke pioniere in Suid-Afrika. In hierdie bundel is die versobering in taalgebruik opmerklik, hoewel dit steeds te woordryk is en oordadige beelde die betekenis verwar. Die verse in die eerste afdeling het dikwels ’n vae filosofiese gedagte en ondertoon van sondebesef as grondslag. Hier is dit slegs ''Deuskant die duine staan my kluis'' en ''Die aandlug val op vuil, gebreekte ruite'' wat noemenswaardig is, laasgenoemde ’n uitbeelding van ’n toneel uit die agterbuurte. Die tweede afdeling se gedagtegang is meer logies en direkter van segging. Die bundel sluit af met ’n ''Voorspel vir ’n drama'', waarin die geeste van die inheemse inwoners en die blankes redeneer oor hulle bestaansreg in Suid-Afrika, wat afsluit met ’n sombere waarskuwing aan die blanke heersers.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte, No.20, Julie 1951</ref><ref>Van Heerden, Ernst. Die Huisgenoot, 4 Mei 1951</ref>In ''Kruis en kraai'' is die kruis simbool van liefde en opoffering, terwyl die kraai die draer is van onheil, dood en vernietiging. Die bundel bevat dan oorwegend verhalende en moraliserende gedigte oor Christus- en doodsmotiewe. In enkele gedigte word die rassetema en die naderende botsing tussen rasse ook aangespreek. ''Agterland'' sluit sy gepubliseerde digterlike arbeid af. In 1954 stel [[C.M. van den Heever]] ’n keur uit sy gedigte saam onder die titel ''Uitgesoekte gedigte van Malherbe''. ==== Bloemlesings/versamelbundels ==== Sy gedigte word in ’n menigte bloemlesings opgeneem, waaronder ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Digterstemme'', ''Digters en digsoorte'', ''Afrikaanse verse'', ''Afrikaanse letterkunde'', ''Uit ons digkuns'', ''Junior verseboek'', ''Die junior digbundel'', ''Nuwe klein verseboek'', ''Afrikaanse natuurpoësie'', ''Afrikaanse ballades'', ''Goudaar'', ''Uit ons letterkunde'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Voorspraak'' en ''Die tweede gerf''. Van sy gedigte verskyn ook in tydskrifte soos ''Die Brandwag'', ''De Goede Hoop'', ''Helikon'', ''Die Huisgenoot'', ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring'', ''Die Kerkbode'', ''Die Ruiter'', ''Skoolblad'', ''Tydskrif vir Letterkunde'' en ''[[Volksblad|Die Volksblad]]''. Hy werk aktief mee aan die beryming van die gesange in Afrikaans en is onder andere verantwoordelik vir Gesang 168 (''Winter''), 171 (''Geloftedag''), 179 (''Moregesang'') en 180 (''Aandgesang''). Verder stel hy die bloemlesing ''Afrikaanse verse'' saam uit die Afrikaanse digkuns, wat na sy dood deur F.V. Lategan omgewerk en uitgebrei word, terwyl ''Afrikaanse letterkunde'' (telkens hersien en bygewerk) ’n versamelbundel uit Afrikaanse gedigte, prosa en drama is, wat op die skoolmark gerig is.<ref>Brink, André P. [[Rapport]]. 1 Junie 1975</ref> == Toekennings en eerbewyse == Ten tye van sy sestigste verjaarsdag in 1941 word die huldigingsbundel ''D.F. Malherbe, die mens en sy kuns'' aan hom oorhandig. Die koshuis Huis Malherbe van die Universiteit van die Oranje-Vrystaat word na hom vernoem en die beeldhoudster Daniella Geldenhuys maak later ook ’n borsbeeld van hom wat hier sy staanplek kry. Die Raad van hierdie universiteit benoem hom in 1942 as ereprofessor. Hy ontvang eredoktorate van die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] op 14 April 1957, die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] op 5 Junie 1959 en die [[Universiteit van Stellenbosch]] op 29 Julie 1959. Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] ken in 1933 ’n Erepenning aan hom toe vir sy werk as taaladviseur met die eerste Afrikaanse Bybelvertaling, terwyl hulle ook die [[Stalsprys|Stalsprys vir Taalkunde]] in 1959 aan hom toeken. Hy word in 1963 tot erelid van die Akademie verkies. In 1968 verower hy die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings]] (FAK) se erepenning vir volksdiens en die Afrikaanse Studentebond se erepenning word ook in hierdie jaar aan hom toegeken. By verskeie geleenthede huldig instansies hom ook met feeste. Op sy sewentigste verjaarsdag in 1951 word hy op hierdie manier gehuldig deur die Afrikaanse Skrywerskring in Johannesburg, Bloemfontein en Pretoria, terwyl die eerste minister, advokaat [[Hans Strijdom|J.G. Strijdom]], die hoofspreker is op ’n soortgelyke fees ter geleentheid van sy 75e verjaarsdag wat op 8 Augustus 1956 by die Universiteit van die Witwatersrand gehou word. Op 7 April 1969 word hy op ’n huldigingsaand deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gehuldig as die persoon wat verantwoordelik was dat Afrikaans in die dertigerjare die amptelike voertaal aan die Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat geword het. Verskeie doktorsgrade en meestersgrade word toegeken op grond van navorsing in sy letterkundige nalatenskap. Dit sluit in W.J. Badenhorst se ''D.F. Malherbe in arbeid en strewe'' (D.Litt.-graad, Universiteit van Pretoria, 1945), C.G. Botha se ''D.F. Malherbe – ’n beskouing van sy prosa met beklemtoning van die vernaamste kenmerke van sy kuns'' (M.A.-graad, Universiteit van Pretoria, 1941), S.W. Burger se ''Stilistiese beskouings oor die prosa van D.F. Malherbe'' (M.A.-graad Universiteit van Stellenbosch, 1938), Jacob Alexander de Coning se ''Stof en vorm: ’n ondersoek na die gebruik van die Bybelse dokumente in sekere dramas en romans van D.F. Malherbe'' (Ph.D.-graad, [[Universiteit van die Witwatersrand]], 1963), Theo Pauw se ''Woordsamestelling en taalvernuwing in die prosa van D.F. Malherbe'' (Universiteit van Stellenbosch, 1940) en W.H. Vos se ''Malherbe se Bybelromans'' ([[Universiteit van Suid-Afrika]], 1942). Die Hoërskool D.F. Malherbe in [[Walmer]] in [[Port Elizabeth]] en die Laerskool D.F. Malherbe in [[Vanderbijlpark]] is na hom genoem. == Publikasies<ref>http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=malh002</ref> == * 1909 ''Karroo blommetjies'' * 1913 ''Vergeet nie'' * 1914 ''Klokgrassies'' * 1917 ''Afrikaanse taalboek'' * 1919 ''Vir vryheid'' * 1921 ''Die timmerman'' en ''Koringboere'' * 1922 ''Rivier en veld'' * 1923 ''Die skaduwee van ’n vrou'' * 1925 ''Die mense van Groenkloof'' * 1926 ''Die meulenaar'' * 1927 ''Meester'' * 1928 ''Somerdae'' en ''Hans-die-skipper'' * 1931 ''Op die trekpad'' en ''Loutervure'' * 1933 ''Die seeman'' en ''Die hart van Moab'' * 1935 ''Amrach die tollenaar'' en ''Saul die worstelheld'' * 1937 ''Die profeet'' * 1938 ''Die siel van Suid-Afrika'' * 1939 ''Brood op die weg'' * 1940 ''Die bergstroom ruis'' * 1943 ''Die meul dreun en ander toneelwerk, Demetrios'' en ''Vlam van die suurveld'' * 1945 ''Moeder en seun'' en ''En die wawiele rol'' * 1948 ''Spore van Vlieland'' en ''Abimelech'' * 1950 ''Die uur van die rooi maan'' * 1951 ''Duine en pioniere'' en ''Hulle wat verbygaan'' * 1952 ''Die skeur van Vaalspruit'' * 1953 ''Goue appels, Hulle het ’n boom afgekap'' en ''Boerprofeet'' * 1954 ''Uitgesoekte gedigte van Malherbe'' (saamgestel deur [[C.M. van den Heever]]) * 1955 ''Spel van blank en swart'' * 1956 ''Silo is krank, Die Fariseër'' en ''Rooiland'' * 1957 ''Kruis en kraai'' * 1958 ''Sisera'' en ''Boeta van Skeurfontein'' * 1959 ''Kind van die sonde'' en ''Langs groen weivelde'' * 1961 ''Over-die-berge'' * 1965 ''Agterland'' * 1980 ''Die slagmes en ander nagelate verhale'', T''wee nagelate novelles'' en ''Uit my lewensboek'' === Samesteller === * 1921 ''Afrikaanse letterkunde'' * 1926 ''Afrikaanse spreekwoorde en verwante vorme'' * 1935 ''Afrikaanse verse'' === Vertalings === * 1919 ''Die skoonseun van meneer Poirier'' – Emile Augier en Jules Sandeau * 1944 ''Wilhelm Tell'' – J.C.F. von Schiller * 1949 ''Die koopman van Venesië'' – [[William Shakespeare]] == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * APB-Komitee vir Skoolboeke. ''Die junior digbundel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Sesde druk 1963 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Baker. Eleanor. ''D.F. Malherbe: Mens en Meester.'' Juventus Eerste uitgawe Eerste druk 1981 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1952 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Buning, Tj. ''Uit ons digkuns''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * De Villiers, Heidi. ''D.F. Malherbe (1881–1969)''. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grobler, Hilda. ''Halfeeu''. Blokboeke 33 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grobler, P. du P. ''Verkenning''. Human & Rousseau Kaapstad 1962 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.'' Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Hattingh, S.C. ''D.F. Malherbe''. in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.'' Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Kok, B. (red.) ''D.F. Malherbe: Die mens en sy kuns.'' Nasionale Pers Bpk. Bloemfontein Eerste uitgawe 1941 * Kok, B. Lategan, F.V. en De Beer, R. D.F. ''Malherbe in beeld en woord''. Perskor Johannesburg en Kaapstad Eerste uitgawe Eerste druk 1981 * [[M.S.B. Kritzinger|Kritzinger, M.S.B.]] ''Ons jongste letterkunde.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Tweede druk 1940 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde.'' Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Malherbe, D.F. ''Uit my lewensboek.'' Perskor-Uitgewery Johannesburg Eerste Uitgawe Eerste druk 1980 * Malherbe, F.E.J. ''Aspekte van Afrikaanse literatuur''. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940 * Nasionale Pers Beperk ''Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album.'' Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936 * Nienaber, P.J. en Lategan, F.V. ''Afrikaanse natuurpoësie.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1952 * Nienaber, P.J. (samesteller) ''Digters en digkuns.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1954 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. ''Die Hertzogprys Vyftig Jaar''. Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1965 * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J. en Heyl, J.A. ''Pleidooie in belang van Afrikaans Deel II.'' Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad 1960 * Nienaber, P.J. (red.) ''Rapier en Knuppel''. Nasionale Boekhandel Kaapstad 1965 * Nienaber, P.J. ''Ses digters.'' J.L. van Schaik Beperk Pretoria 1964 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. ''Uit ons letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. ''Junior verseboek.'' Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Pienaar, E.C. ''Taal en poësie van die Twede Afrikaanse Taalbeweging''. Nasionale Pers Beperk Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein Vierde vermeerderde druk 1931 * Schoonees, P.C. ''Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging.'' J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Schoonees, P.C. ''Tien jaar prosa''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1950 * Steyn, J.C. ''Trouwe Afrikaners''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van den Heever, C.M. (samesteller) ''My Jeugland.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste druk 1953 === Vakkundige artikels === *Strauss, D.F.M. (2010) ’n Verwaarloosde faset van D.F. Malherbe se nalatenskap- Kuns – selfstandig en afhanklik, ''Koers''. *Strauss, D.F.M. (2014) ‘n Sonderlinge wysgerig-estetiese verbindingslyn. Bilderdijk, Dooyeweerd en Malherbe, ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe''. === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''D.F. Malherbe: ’n biografiese skets''. Die Transvale, 9 Maart 1981 * Anoniem. ''D.F. Malherbe vertel van sy dae as kind.'' Die Transvaler, 11 Maart 1981 * Botha, Elize. ''D.F. Malherbe en Jochem van Bruggen in 1981.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 21 no. 4, Desember 1981 * De Coning, J.A. ''Herhaling van motiewe in die Bybelromans en dramas van D.F. Malherbe.'' Standpunte. Nuwe reeks 68, Desember 1966 * De Coning, J.A. ''’Hans die skipper’ van D.F. Malherbe.'' Tydskrif vir Letterkunde, nuwe reeks 18 no. 3, Augustus 1980 * Dekker, Leendert. ''’Saul die worstelheld’ en die Bybel.'' Standpunte. Nuwe reeks 37, Oktober 1961 * Hattingh, S.C. D.F. ''Malherbe as prosa-kunstenaar.'' Helikon. Jaargang 3 no. 13 Oktober 1953 * Mocke, S. Ignatius. ''D.F. Malherbe as digter''. Helikon. Jaargang 3 no. 13 Oktober 1953 * Nienaber, G.S. ''D.F. Malherbe''. “Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring Johannesburg. 1941 * Prins, M.J. ''‘Halfeeu’ byeengebring deur P.G. du Plessis''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981 * Scholtz, H. van der Merwe. ''D.F. Malherbe.'' Die Huisgenoot, 1 Desember 1939 * Steyn, J.C. ''Tot lof van D.F. Malherbe''. Beeld, 17 Julie 1996 * Van Heerden, Ernst''. Die beste Afrikaanse prosawerke van die jaar.'' Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring. Johannesburg 1941 * Verhage, J. ''Die bergstroom ruis''. Klasgids. Jaargang 2 no. 2, November 1966 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Malherbe, D.F.}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] [[Kategorie:SA Akademie vir Wetenskap en Kuns]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1881]] [[Kategorie:Sterftes in 1969]] [[Kategorie:Afrikaners]] hfmis6cz75iuocew5lr6wts8tvlelwx 0 51363 2908895 2901259 2026-06-02T16:44:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908895 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Laurelyhardy.svg|duimnael|regs|200px|Laurel en Hardy, een is ''brandmaer'' en die ander een ''spekvet''.]] '''Intensiewe vorme''' of '''intensiewe adjektiewe''', vroeër bekend as '''versterkte vorme''', is [[byvoeglike naamwoord]]e in die versterkende graad. Intensiewe vorme word gebruik om 'n sin trefkrag te gee en die taal op te kikker. 'n Voorbeeld hiervan is ''brandarm'', wat ''baie arm'' beteken. In [[Afrikaans]] word intensiewe vorme gewoonlik vas (as een woord) geskryf, met enkele uitsonderings, byvoorbeeld ''wawyd oop'' en ''nugter wakker''. == Afrikaans == === Stand === ''Die tale wat ons praat'' (2018) som die stand van intensiewe vorme in Afrikaans so op:<ref>Fourie, D. (sames.); Luther, J. & Pheiffer, F. (reds.). 2018. ''Die tale wat ons praat: [[Taaldinge]] uit die gewilde radioprogram''. Kaapstad: Penguin Books, pp. 80-81</ref> {{cquote| Baie van hierdie vorme het al geyk geraak. Jonger sprekers sal hulle nie noodwendig almal meer ken nie. Desondanks maak intensiewe vorme van taalleerplanne in skole, veral vir die aanleer van Afrikaans as addisionele taal, steeds 'n gewilde deel uit. Ook as 'n maklike en vinnige manier om toets- en eksamenvraestelle gevul te kry! Maar as leerders intensiewe - en baie ander! - vorme bloot papegaaiagtig moet baasraak: Hoeveel geleentheid laat dit hulle om self kreatief met Afrikaans om te gaan, die genot dáárvan en die hedendaagse seggingskrag van Afrikaans te ontdek? Op dieselfde manier as wat intensiewe vorme oorspronklik ontstaan het: Uit die kreatiewe, speelse, funksionele gebruik en aanwending van die lewende taal self. Van Afrikaanse skrywers, digters en joernaliste hang dit af of nuwer, varser intensiewe vorme geskep gaan word. Dat mense wat dit lees, sulke nuutskeppings in hulle algemene, alledaagse taalgebruik sal opneem, is natuurlik geen uitgemaakte saak nie. Van tyd tot tyd kom 'n mens in die omgang wel nuwe, interessante intensiewe vorme teë, maar ongelukkig word opvallend baie van dié skeppings met drie- en vierletterwoorde gevorm wat 'n mens in keurige geselskap nie kan herhaal nie. }} === Eienskappe === Intensiewe vorme word dikwels gevorm deur die volgende konstruksies<ref>Eksteen, L.C. 1984. Die Afrikaanse woordeskat. In: Botha, T.J.R. (red.). ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Pretoria: Academica, bl. 159</ref> {| class="wikitable" ! Woordsoortelike korrelate !! Voorbeeld |- | (i) Byvoeglike naamwoord (b.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || blinknuut, blinkvet, dolbly |- | (ii) Selfstandige naamwoord (s.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || kniediep, toringhoog, fluweelsag, koeëlrond, glashelder, snaarstyf, asvaal, koolswart, broodnodig, moddervet, sopnat |- | (iii) Werkwoord (ww.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || skreeupers, skokpienk, troetelsag, stikwarm, gloeiwarm |- |} Nietemin kan niks in die skrywer se pad staan om met digterlike vryheid eie intensiewe vorme te skep wat alle reëls oorskry nie, soos: * ''Witwarm-bloedstollend-dring-in-sy-vleis-seer'' - <small>Uit: ''Ballade vir 'n Enkeling'', 2014, [[Leon van Nierop]], Kaapstad: Tafelberg, bl. 412</small> Hoewel aangevoer word dat intensiewe vorme van die adjektief normaalweg geen graadtrappe het nie (soos ''beeldskoon'', waarvan *''beeldskoner'' en *''beeldskoonste'' onmoontlik is),<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 82-83</ref> is daar wel by ''plankdun'', ''spierwit'' en ''stokoud'' slegs die stellende en oortreffende trap aangeteken:<ref>[[Fritz Ponelis|Ponelis]], F. 1973. ''Grondtrekke van die Afrikaanse sintaksis.'' Pretoria: J.L. Van Schaik, bl. 99</ref> : plankdun – plankdunste : spierwit – spierwitste : stokoud – stokoudste Gewoonlik is daar nie 'n vergelykender trap nie:<ref>Eksteen, L.C., Van der Walt, C.P & Van Aardt, C.P. 1973. ''Taalkunde vir die middelbare skool.'' Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 97</ref> : pikswart – pikswartste : horingoud – horingoudste : goudgeel – goudgeelste Gedeeltelike reduplikasie is ook moontlik, solank 'n koppelteken toegevoeg word:<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 219</ref> : Hy is ''hond''-''hond''mak. : Die grond is ''klip''-''klip''hard. : Die sakeman is ''skat''-''skat''ryk. : Hy is ''spier''-''spier''wit en sy oë is so groot soos pierings gerek.<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 40</ref> Soms word die intensiewe vorm selfs verder intensiveer met die aanvangskomponent ''morsdood-'' of ander verbindings: :morsdood + moeg → morsdoodmoeg<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 5: ''Tog is hulle al drie'' '''morsdood moeg''' ''toe oom Charles uiteindelik die bak se agterste klap opslaan en hulle die pad terug huis toe vat.''</ref> :''morsdoodbang'', ''morsdoodgedaan'', ''morsdoodsiek'', ''morsdoodstil'', ''morsdoodverlief'' en ''morsdoodvervelig'' is verdere voorbeelde<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> :blind + helderverlig → blindhelderverlig<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 14: '' 'n Ligte tikkie op die deur, 'n aankondiging dat die gaste reeds vergader het en Henry vind sy weg na die getransformeerde voorkamer, wat'' '''blindhelder''' verlig, '' 'n bewegende mensheid bevat.''</ref> === Voorbeelde === 'n Aantal voorbeelde van intensiewe: * '''af''' – morsaf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> regaf<ref name="Potgieter" />, pylregaf<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 77: ''Hy fluit teen die reën in, maar dit val soos dit wíl: dán skuins, dan'' '''pylregaf'''.</ref> * '''agter''' – heelagter<ref name="Potgieter" /> * '''agteroor''' – rûensagteroor<ref name="Van Schoor1" /> * '''alleen''' – stokalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stoksielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], bl. 68: ''Ek dink nou ook aan Johanna Goodall wat na haar man se dood'' '''stoksielalleen''' ''in 'n huis anderkant die ewe eensame Cecil Higgs gewoon het.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: '''"Stoksielalleen."'''</ref> moedersielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> moederstoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /> vingeralleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doodalleen,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 Le Roux, T.H.; Pienaar, P. de Villiers . 1945. (1971-druk) ''Uitspraakwoordeboek van Afrikaans''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517082233/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 |date=17 Mei 2020 }} Hoflikheidswaarskuwing: '''14,12 MG groot'''.</ref> sielalleen, stoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> mensalleen,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 197: ''Ek het gedink ek is'' '''mensalleen''' ''oor met die vlese, die visse, die katte en die voëls van die aarde, vir altyd en altyd.''</ref> vroualleen, manalleen, skepsel-alleen<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''En wat gebeur met hul vrouens so'' '''skepsel-alleen''' ''by die huis?''</ref> * '''arm''' – brandarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994">De Stadler, L.G. 1994. ''Groot tesourus van Afrikaans''. Halfweghuis: Southern Boekuitgewers.</ref> straatarm,<ref name="Van Schoor1" /> bedelarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrarm<ref name="WAT" />, bloedarm<ref name="Esterhuizen" /> * '''bang''' – dood(s)bang,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: [[LAPA Uitgewers]]. bl. 112: ''Linda reageer beswaarlik. Sy is'' '''doodbang'''.</ref><ref name="Kruger1977" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 236-237: ''Soos die meeste mense met 'n drankprobleem is sy'' '''doodbang''' ''om in 'n hospitaal opgeneem te word, want daar is alkohol en sigarette taboe.''</ref> vrekbang,<ref name="Potgieter" /> yskoudbang,<ref name="Wolwedanswordfliek">[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html ''Springbokradio se ‘Wolwedans’ word fliek''] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130817213318/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html |date=17 Augustus 2013 }}: ''My Broer se Bril'', ''Die Vlindervanger'' en ''Weerskant van die nag'' het riller-elemente gehad, maar nie werklik ’n rillerstorie wat ’n mens '''yskoudbang''' laat word nie.”</ref> skytbang en broekskytbang<ref name="WAT" /> (obseen), siekbang,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''"Ai, Oom!" Naas is opeens'' '''siekbang'''.</ref> sissiebang,<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Ek het skuldig gevoel oor ek al sewentien is en'' '''sissiebang''' ''vir die storm''.</ref> haasbang,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 118: ''Dokter: Bog, man, sy was net'' '''haasbang'''.</ref> lambang,<ref>Green, M. 1998. ''Geheime Dossiere: Nagbewegings''. Midrand:Perskor, bl. 137: ''Jantjies was ook nie bereid om enigiets anders as dít te sê nie. Om die waarheid te sê, hy het gesukkel om daadie enkele woord uit te kry. En toe hy dit regkry, was dit bloot 'n hees preweling. Dit was asof hy'' '''lambang''' ''was''.</ref> hondbang * '''bedaard''' – doodbedaard<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 30: ''"Ek weier om te gaan voordat ek weet wat die rede vir jul belaglike optrede is," antwoord Oloff'' '''doodbedaard''', ''maar sy stem sny die stilte.'' </ref> * '''bederf/bedorwe''' – diepbedorwe<ref>[[WAT]]: ''Ja, sondaars is ons'', '''diepbedorwe''' (Ges. 155:2)</ref> * '''bedroef''' – diepbedroef<ref name="Makrogids" /> * '''bedrywig''' – miernesbedrywig<ref>Goosen, H. 1989. Ontwerpers vir die praktyk. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Julie, p. 10: ''Die Y-ontwerperskool in Mamelodi, 'n'' '''miernesbedrywige''' ''Swart dorp vlakby Pretoria, lei eersteklas bou-ontwerpers op.''</ref> * '''bekend''' – alombekend,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 11: ''En so was dit ook met''As almal ver is ''- toe ek met mense begin praat en die eerste bydraes ontvang, was dit vinnig duidelik dat die redes hoekom baie mense en gesinne hulle goed wil vat, eintlik'' '''alombekend''' ''en voor die hand liggend is''.</ref> doodbekend,<ref name="Makrogids" /> wêreldbekend,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 106: ''Nie as jy klaar skatryk en'' '''wêreldbekend''' ''is nie.''</ref> wydbekend * '''bekommerd''' – doodbekommerd<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''En as hulle terugkom op die aarde, hoe gaan hulle weer by hulle eie tyd uitkom? By hulle ouers, en oom Charles, en hulle broers en susters wat teen dié tyd seker al'' '''doodbekommerd''' ''oor hulle is.''</ref> * '''belangrik''' – lewensbelangrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''beledig''' – doodbeledig<ref name="WAT" /> * '''belese''' – blinkbelese<ref>Meiring, J. 2019. Foute, foute, net waar jy kyk. ''Rapport Weekliks'', 30 Junie, bl. 12: ''Sonder so 'n agent'' - '''blinkbelese''' ''en markslim - kom die voornemende skrywer nie naby 'n uitgewer nie.''</ref> * '''bemind''' – teerbemind,<ref>Sadie, Thys. 1982. ''Reis na die onsigbare wêreld''. Pretoria:Folio Uitgewers. bl. 47 </ref> alombemind<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 112: ''In die dae toe Uys nog die'' '''alombeminde''' "golden boy" ''was wat in 'n vaarwater medemenslike warmte deur die lewe gepronk het, kon niemand sonder 'n warm laggie oor Uys praat nie.''</ref> * '''benoud''' – dood(s)benoud<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="WAT" /> * '''beroemd''' – wêreldberoemd<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''besig''' – druk besig, rasend besig,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 215: ''"Ek het nie baie tyd nie, Jeroen. Dit is hier'' '''rasend besig.'''"</ref> dol besig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Daardie eerste paar maande toe ons'' '''dol besig''' ''was met verf en spyker en binnemure uitslaan, om onder meer ook 'n studeerkamer vir my in te ruim, het sy steeds meer 'n ver trek in haar oë gekry en die kos gereeld laat aanbrand.''</ref> * '''besope''' – stombesope<ref name="Potgieter" /> * '''betyds''' – doodbetyds<ref>Fryer, C. 1991. Snelskrif teen die dood. In: Gouws, T. & Roodt, P.H. 1992. ''Granaat: Eietydse essays''. Kenwyn: Jutalit. p. 99: ''Die dood is'' '''doodbetyds'''.</ref> * '''bewoë''' – diepbewoë<ref name="Makrogids" /> * '''bitter''' – galbitter,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Kruger1977" /> alsbitter,<ref name="Kempen" /> alsembitter, aalwynbitter, alweebitter * '''blank''' – lelieblank,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> spieëlblank, sneeublank, silwerblank, pêrelblank, melkblank<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306023419/https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf |date= 6 Maart 2021 }}, bl. 61: ''met hulle'' '''melkblanke''' ''liggame, hulle onoortreffelike skoonheid, en hulle betowerende sang.''</ref> * '''bleek''' – doodsbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 91: ''Terwyl Nadine'' '''doodsbleek''' ''kyk na brandende bome wat op een plek tot in die pad neerstort, en Uys sy kop tot binne sy hemp se kraag ingetrek het om nie te hoef sien nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 24: ''Hy rus sy kop teen die kussing, sy oë toe, sy gesig'' '''doodsbleek.'''</ref> wasbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22: ''Hy's'' '''wasbleek.'''</ref><ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 13: ''En as mense vra wat gaan aan, draai die hele storie maar altyd weer by die'' '''wasbleek''' ''en yskoue Antonie alleen daar in sy kis''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 37: ''Sy gesig word'' '''wasbleek.'''</ref> fletsbleek,<ref>Soos verskyn op bl.122 van ''Die heidendogters jubel'', Riana Scheepers, 1995: ''Sy is'' '''fletsbleek'''.</ref> geelbleek,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170: ''Kotie het'' '''geelbleek''' ''en uitgewas met hol wange en groot oë op die bed gelê.''</ref> wurmbleek,<ref>Rousseau, Leon. 2007. Derde uitgawe. ''Fritz Deelman en die skepe van Mars''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 40: ''Fritz kan nie uitmaak of die Marsman vriendelik probeer wees nie, want daar is geen uitdrukking op die'' '''wurmbleek''' ''gesig nie''.</ref> asbleek,<ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28: ''Toe sy die marmertrappe afdaal, skeur die skielike son haar mond tot heftige gebloei in haar'' '''asbleek''' ''gesig''.</ref> maanbleek,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 49: ''Die plant wasbessiestruik lê die duine vas met sy lang ranke wat tot veertig meter wydlangs strek, elk so volgeryg met derduisende'' '''maanbleek''' ''bessies dat 'n mens dit oplig en soos jy 'n koei melk by die handevol in 'n emmer afstroop.''</ref> grafbleek,<ref name="WAT" /> melkbleek,<ref name="WAT" /> lykbleek<ref name="Esterhuizen" /> * '''blind''' – stokblind,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stekelblind<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''blink''' – bottelblink, skitterblink,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Laat die oggend kom hulle by die vakansiehuis aan: 'n dubbelverdieping met 'n groot swart dak en twee hoë nokke, grys mure en wit hortjies voor groot vensters wat op die'' '''skitterblink''' ''see uitkyk.''</ref> spieëlblink,<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 29: ''Ek het gedink aan 'n weerkaatsing van ons'' '''spieëlblink''' ''houtvloere, maar dit was ook onmoontlik.''</ref><ref>Jansen van Vuuren, Louis. 2013. 'Die geur van seep'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 153: ''Nomi hou die kamerstel'' '''spieëlblink''' ''met 'n spesiale byewas-en-politoer-konkoksie.''</ref> glinsterblink,<ref>Van Waart, S. 2006. ''Zitzekamma: Boomkatedraal van die Tuinroete''. Pretoria: LAPA, bl. 129: ''Dit is 'n edelhout en een van die mooiste ter wêreld. Donkerbruin.'' '''Glinsterblink'''.</ref> diamantblink,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Kempen" /><ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige, robynrooi blom skitter'' '''diamantblink''' ''in die donker vertrek.''</ref> sonblink,<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 104: ''In die gang kyk Stefan ook met verbasing oor die vrou voor hom se skouer na die netjiese Mercedes wat'' '''sonblink''' ''in die straat staan en pronk, kompleet met chauffeur in uniform en al.''</ref> sweetblink (spiere), silwerblink,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n meermingladde'' '''silwerblink''' ''baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> politoerblink,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15-16: ''Sesduimers, vyftien cm breed, tot vyf meter lank.'' '''Politoerblink''' ''maar nou verduister deur sand.''</ref> kraakblink,<ref name="WAT" /> kristalblink,<ref name="WAT" /> poetsblink * '''blond''' – bottelblond,<ref>Soos verskyn op bl. 60 van ''Dansmaat'', Elsa Joubert, 1993:'' "Wounded," sê die'' '''bottelblonde''' ''vrou in die rooi geweefde jurk, "not my body, but my heart. I stoot in Budapest wen the tenks come in. My heart breaks. My heart still broken." ''</ref> vlasblond,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 10: ''Die liggaamsbou volmaak, die hare'' '''vlasblond''' ''en dig, die gesig sterk, met 'n vasberade uitdrukking in die ondeurdringbare blou van die oë.''</ref> sonblond,<ref>Van der Westhuizen, Vincent. 1992. Groen oë. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 226: ''Haar'' '''sonblonde''' ''hare is soos 'n sluier om die onderste gedeelte van haar gesig gewaai.''</ref> koringblond<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 130: ''Die eerste een by hulle is egter Sissie met haar'' '''koringblonde''' ''hare styf agtertoe getrek in 'n poniestert en haar wye glimlag met die eweredige tande; hy het al vergeet hoe aantreklik sy is.''</ref> * '''blou''' – potblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botblou,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> erdblou,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy kon dit aanvoel in die lug; / in die'' '''erdblou''' ''Spaanse lug / kon sy haar verlange voel versprei.''</ref> baftablou,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 15-16: ''Daarom het hy dan ook teen die einde van die geboorteproses, wat 'n hele dag en 'n nag geduur het'', '''baftablou''' ''geword''.</ref> hemelsblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.67</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28-29: ''Kristaldruppel na kristaldruppel drup haar treurigheid af in die water wat flikker met groen en amber vlamme. En klim tussen strenge mure en seniel-grynsende vensters, op na die'' '''hemelsblou''' ''son''.</ref> blouselblou, branderblou * '''bly''' – doodbly,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944" /> hondbly,<ref name="WAT" /> dankiebly,<ref name="Van Schoor1" /> dolbly,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 42: ''Vroeg die middag fluit ek vir my hond wat'' '''dolbly''' ''die voortou neem.''</ref> sielsbly<ref name="Potgieter" /> * '''bo''' – heelbo<ref name="Potgieter" /> * '''bont''' – papegaaibont,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 19: ''Die volgende dag sluit Jorie haar hemelateljee se deur ook op my neus: na byna 'n jaar en 'n half se ontstentenis spring sy aan die skilder in haar verfbesmeerdste, '''papegaaibontste''' klere, gulsig, alleen.''</ref> kakelbont,<ref name="Van Schoor1">[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y Van Schoor, J.L. 1983. ''Die grammatika van standaard-Afrikaans.'' Kaapstad: Lex Patria.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331081740/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=31 Maart 2022 }}, p. 276-277</ref><ref>Bloemhof, F. 1994. Die beginsels van pyn. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 334: ''Ek kon sy'' '''kakelbont''' ''hemde en die silwermedalje in sy ewe silwer borshare nie verduur nie.''</ref> strontbont (plat)<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 104: ''Het hy vergeet van die menigte onwaarhede wat hy vertel het? Die wittes en die swartes en al die ander kleure van die reënboog, 'n'' '''strontbont''' ''spul''?</ref> * '''braai''' doodbraai<ref name="Esterhuizen" /> * '''brand''' doodbrand<ref name="Esterhuizen" /> * '''breed''' – hemel(s)breed,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldbreed,<ref name="Potgieter" /> bergbreed<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 16: ''"Hoekom beweeg jy nie tussen die mense nie?" vra Jock wat langs hom kom sit het, sy skouers'' '''bergbreed''' ''in sy Harris-tweedbaadjie.''</ref> * '''broos''' – seepbelbroos<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 368: ''Elwiena besef hoe nodig die mens 'n skuiling het, al is dit 'n'' '''seepbelbrose''' ''skuiling van woorde, en die verteller kry hier saam met Elwiena een van die antwoorde op haar soeke na die waarheid en die mag van woorde.''</ref> * '''bros''' – kraakbros<ref name="Kruger1977" /><ref>Nel, Ronel. 2009. Die son ontbrand en ons ontkom. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 281: ''Die oggend was'' '''kraakbros''' ''soos jong slaaiblare – dog al wat daar werklik tussen ons was, was sewe onoorbrugbare jare''.</ref> * '''[[bruin]]''' – grondbruin, bergbruin (water; stroom), modderbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''vir die'' '''modderbruin''' ''konvooi wat dwars- / oor die landskap soos 'n ruspe knars.''</ref> vetbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, /'' '''vetbruin''' ''sooie en groen / weiding, wolkwit troppe, 'n bron,''</ref> beskuitbruin,<ref>Van Coller, Dolf. 1992. 'n Stywe dop vir Kosie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.148: ''Op die sak van die hemp was die woorde:'' Man of the moment ''ingestik. Sy broek, gespe en'' '''beskuitbruin''' ''volstruisleerskoene, saam met die Rolex, het aan die woorde op die hemp gestalte gegee.''</ref> neutbruin,<ref>Oberholzer, Mike. 1992. 'n Koeël vir Leonora. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.165: ''In sy verbeelding sien hy hulle saam in die Griekse son – Merryl'', '''neutbruin''' ''en slank in 'n bikini, die wind in haar hare.''</ref> bessiebruin,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 194: ''My pa wat voorwalletjies gooi, ek wat steeks toekyk, my kop by biblioteekboeke en Thomas se bene'', '''bessiebruin''' ''teen die wit van sy tennisbroek''.</ref> karamelbruin,<ref>Naudé, Charl-Pierre. 2009. Die pêrellig van haar lampe. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 75: ''Haar sexy lyfie was'' '''karamelbruin''' ''en klein''.</ref> waksbruin,<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 202: ''Bokant die besembosstrook verrys die kranse van'' '''waksbruin''' ''rots en gebrande ysterklip''.</ref> sjokoladebruin,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 233: ''Binne weke verander my ma se melkwit vel in'' '''sjokoladebruin'''.</ref> heuningbruin,<ref>Coetzee, J.M. 1999 (2009). ''In oneer''. Vertaal deur Fanie Olivier. Kaapstad:Umuzi, bl. 5: ''Hy streel haar'' '''heuningbruin''' ''lyf''.</ref> toffiebruin,<ref>Viljoen, F. 2021. ''Wêreld van Wolwe: Tweede asem''. Pretoria: LAPA, bl.38: ''Hy sien 'n ou vrou in 'n los kaftanrok. Lang grys hare waai om haar gesig. Sy het 'n'' '''toffiebruin''' ''vel vol rimpels.''</ref> kraakbruin (kos)<ref name="WAT" /> * '''dapper''' – doldapper<ref>[https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 McCarthy. J. 2014. Speserye, klante lei na nuwe paaie. ''Kouga Express'', 19 Junie:5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162546/https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 |date=25 Desember 2016 }}: '' 'n Liefde vir speserye, 'n groeiende klante-basis en'' '''doldapper''' ''bestuurders het nie net tot 'n ompad gelei nie, maar tot die ontdekking van geheime vlieë, boerekos en blinklyf-forelle.''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2000/05/03/14/12.html Hambidge, J. 2000. Bundel word ironiese lykdig aan digter self. ''Die Burger'', 3 Mei:14]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Jy raak roekeloos met jou sinne /'' '''doldapper''' ''/ gedrewe / bipolêr / en vol fin de siècle-hebbelikhede.''</ref><ref>[http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ Aucamp, H. 2007. Dryfhout: die ontstaansgeskiedenis 2004. ''LitNet Akademies'', 13 Junie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171635/http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ |date=25 Desember 2016 }}: ''Dit was 'n dapper gebaar van mev Le Roux om my te nooi, want Hittegolf is uitgesproke homoëroties van inslag; en dit was 'n'' '''doldapper''', ''selfs onbesuisde gebaar van my om dié uitnodiging te aanvaar.''</ref> * '''deftig''' – kraakdeftig<ref name="Potgieter" /> * '''deur''' – middeldeur,<ref name="Potgieter" /> dwarsdeur<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''diep''' – afgronddiep,<ref name="Kempen" /> enkeldiep, kniediep (''kniediep'' in die moeilikheid; ''kniediep'' voordag (douvoordag)), pensdiep, skouerdiep, nekdiep,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 143: ''Hy weet die dokter gaan vies wees oor die vroeë uur, maar die kalf is nou'' '''nekdiep''' ''in die put.''</ref> kraakdiep<ref name="WAT" /> * '''dig''' – potdig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botdig<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''dik''' – trommeldik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> knuppeldik (met sy verwante ''knepeldik, kneweldik, knubbeldik, knipdik, knippeldik''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> dwarreldik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 96: ''Die bank en twee opgestopte stoele is motgevreet en oral lê die stof'' '''dwarreldik'''.</ref> * '''dof''' – droomdof<ref name="WAT" /> * '''dom''' – aartsdom, eseldom, horingdom, klipsteendom * '''donker''' – pikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 105: ''Dis 'n'' '''stikdonker''' ''nag''.</ref> nagdonker,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> oliedonker,<ref>Soos verskyn op bl.64 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die rivier is 'n trae,'' '''oliedonker''' ''strook onder die ligte van die brug verby''.</ref> skemerdonker,<ref>Soos verskyn op bl. 204 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die'' '''skemerdonker''' ''garage wat altyd na vars strooi geruik het, en effens muwwerig, en iets na teer of olie.''</ref> gietdonker, angsdonker<ref>Viljoen, Fanie. 2010. In die huis van nagskimme was daar... In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72 ''Dirk en Pierre het glo deur die'' '''angsdonker''' ''veld na die leë ou huis toe gesluip.''</ref> doodsdonker,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 136: ''Maar uiteindelik verdwyn die laaste toneel in 'n fyn stippel van lig en is dit'' '''doodsdonker''' ''in die ruimtetuig''.</ref> gitdonker,<ref name="Potgieter" /> gitswartnagdonker,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 167: ''Weer donkerte''. '''Gitswartnagdonkerte'''.</ref> grotdonker,<ref name="Potgieter" /><ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Die onweer was ritmies. Behalwe vir die donderblitse was dit donker, Pa.'' '''Grotdonker''', ''soos 'n Groot Vasteland''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 32: ''Dis'' '''grotdonker''' ''en my oë raak nie gewoond daaraan nie.''</ref> dikdonker,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 146: ''Naby die wal skuil'' '''dikdonker''' ''wolke sardiens, elkeen wonderlik reëlmatig kop tot stert gespasieer in sy eie klein swemgebied.''</ref> tonneldonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 156: ''Toe word die deksel toegedruk. Dis skielik'' '''tonneldonker.'''</ref> gatdonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 166: ''Die verligting is groot. Die tonnel voel li's en li's ver en dis'' '''gatdonker'''.</ref> grafdonker<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 140: ''Dadelik is die huis... die hele huis...'' '''grafdonker'''.</ref> * '''dood''' – morsdood,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72: ''Die romantiek van vroeër is'' '''morsdood.'''</ref> klipdood, dikdood<ref name="WAT" /> * '''dood''' (dooierig) – dikdood/dikdooi<ref>[[WAT]]: Op Nuwejaarsmôre is die meeste mense dikdood.</ref> * '''doof''' – stokdoof,<ref name="Esterhuizen">{{Cite web |url=https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Esterhuizen, H.L. 1974. Intensivering in Afrikaans. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Bloemfontein: Universiteit van die Oranje-Vrystaat. bl. 2, 5, 10-12, 14-23, 26 |access-date=12 Julie 2021 |archive-date=12 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712130721/https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=live }}</ref><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 115: ''Hier probeer Jorie self praatkans inkry, in 'n amper skreeustem, want tant Babsie is'' '''stokdoof'''.</ref> potdoof * '''dor''' – beendor,<ref name="WAT" /> kraakdor,<ref name="WAT" /> kurkdor<ref name="WAT" /> * '''dries''' (astrant, aanmatigend, vermetel, brutaal) – doldries<ref name="WAT" /> * '''driftig''' – doldriftig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 39: ''Ek het hom nooit gekeer as hy'' '''doldriftig''' '' 'n spoor wil volg nie.''</ref> * '''droef''' – kerkhofdroef * '''dronk''' – smoordronk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stomdronk,<ref name="Potgieter" /> dooddronk,<ref name="Esterhuizen" /> stormdronk, papdronk,<ref name="Potgieter" /> dikdronk, slingerdronk, poepdronk<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 117: ''"Die mens was'' '''poepdronk.'''"</ref> (plat), horingdronk,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.77-78 (''Bundesstraße 51''): ''...en die lawaaierige bloeisels wat vir jou tong uitsteek / is om soos 'n'' '''horingdronk''' ''cowboy / die oorbodige landskap soos leë bierbotteltjies / van die tafel te wil afvee...''</ref> duiseldronk, bibberdronk,<ref>Brink, André P. 1965. ''Orgie''. Kaapstad: John Malherbe Edms. Bpk. bl.83: ''Kom terug na my, kom terug'' '''duiseldronk, bibberdronk''' ''dronk''</ref> katdronk,<ref name="WAT" /> diepdronk,<ref name="Makrogids" /> kanondronk * '''droog''' – kurkdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 50: ''Lente word skielik somer by ons, en tussen September, Oktober en November word die veld vinnig'' '''kurkdroog.'''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 19: ''Van In haal sy skouers op en smyt die lou mineraalwater in die'' '''kurkdroë''' ''glas''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 260: ''Haar mond is'' '''kurkdroog'''.</ref> botdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /><ref name="Makrogids" /> poeierdroog,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 53: ''Die landskap verander van kurkdroog na '''poeierdroog'''''.</ref> horingdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 140: ''Hy was nog ongeskeer en sy baard was stoppelrig en blou, die vel in sy nek'' '''horingdroog''' ''van baie buitewerk.''</ref> houthoringdroog,<ref name="WAT" /> stofdroog,<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html Gibson, Erica. 2007. Vloed help brûe bou. ''Beeld'', 17 April:6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154307/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html |date=28 November 2015 }} : ''Ironies genoeg was daar sedert Februarie se vloede haas geen reënval in die gebied nie en die veld is'' '''stofdroog''' ''rondom die Zambezi-vloedvlakte.''</ref><ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html Hill, Christopher. 2000. Kronieke koel maar interessant opgeteken. ''Die Burger'', 08 Maart:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153401/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html |date=28 November 2015 }}: ''Dit wil nie sê dat die resultaat'' '''stofdroog''' ''is nie, ver daarvandaan.''</ref> tonteldroog, kurkhoringdroog,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 197: ''...soms kriewel iets hoorbaars in hulle'' '''kurkhoringdroë''' ''kelke.''</ref> dordroog,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''Toe smyt Effie haar boek ineens weg dat hy skuif oor die vloer. "Ek is gatvol vir die strooi! Oorsaak en gevolg, oorsaak, gevolg, nuwe oorsaak. Spul'' '''dordroë''' ''kaf..."''</ref> beendroog,<ref name="WAT" /> hooidroog,<ref name="WAT" /> kurkhooidroog,<ref>De Villiers, C.G.S. 1979. ''Soete inval: nagelate geskrifte van Con de Villiers.'' Tafelberg-Uitgewers, bl. 61: ''Die groot sentrale Spaanse plato is treurige wêreld; alles is vaal en'' '''kurkhooidroog'''.</ref> houtskooldroog,<ref name="WAT" /> kraakdroog<ref name="WAT" /> * '''duidelik''' – glasduidelik,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Maar die hofpapier en die gruwelike woorde. Hulle was'' '''glasduidelik'''.</ref> klaarduidelik<ref name="WAT" /> * '''dun''' – plankdun,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> papierdun<ref name="Esterhuizen" />, vliesdun,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 14-15: ''In verskillende mooi ontwikkelde persoonlikhede, indiwiduele bevoegdhede in die gemeenskap, kom die dieper skeppingskrag van die lewe, die universele vormingskrag tot persoonlike uiting; en omdat ons Afrikaners nie in 'n kleurlose benede-kultuurlikheid wil bly wegskuil nie, maaf ons kultuur-persoonlikheid tot die volheid van sy ontwikkeling wil bring, hier binne ons geografiese grense, daarom wil ons 'n eie Afrikaanse kultuur hê, nie 'n nageaapte vorm-dooie ding, 'n'' '''vliesdun''' ''vel wat ons oor die geraamte van 'n Wes-Europese land se beskawingsvorm getrek het nie, maar 'n eie, vollewende skepping wat die tekens van ons ervaring, ons geskiedenis dra.''</ref> haardun, kraakdun (porselein, glas of stem),<ref name="WAT" /> flenterdun, ragdun, riemdun, naalddun, dennenaalddun,<ref>Steenberg, Elsabe. 1987. ''O, om te fluit''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 32: ''Sy sing so'' '''dennenaalddun''' ''dat die ou kabouter die klip laat val en sy hande onder sy baard vou''.</ref> posbusdun (lippe),<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Maar nou is hulle gevrete vroom en hulle lippies'' '''posbusdun'''.</ref> grasdun,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 183: ''Sy fris boerebene van vroeër is nou'' '''grasdun'''.</ref> stokkiedun,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 28: ''My bene is'' '''stokkiedun''' ''onder die sagte broek.''</ref> donkiebeendun,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 197: ''Hy sit die koevertjie in my hand, sy pols donkiebeenbenerig, sy arms'' '''donkiebeendun'''.</ref> rafeldun,<ref>Meiring, Jean. 2009. Brief aan Ariadne. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 173: ''Jy't onlangs 'n goeie ruk lank my e-posse met stilte begroet. Ná die tyd'' '''rafeldun''' ''verskonings (moet jy toegee) uitgedink oor jou werkgewer se IT-stelsel wat soms oorgretig boodskappe uit allerlei oorde keer of firewall of wat ook al''.</ref> asemdun,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 375: ''...Tog buig die'' '''asemdun''' ''kleed die lig self en vang 'n wêreld in sy sfeer''.</ref> wafeldun, draaddun,<ref name="WAT" /> garingdun,<ref name="WAT" /> lemdun,<ref name="WAT" /> riempiesdun<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 122: ''Die eienaar van die Toy Boy-agentskap, 'n'' '''riempiesdun''' ''vrou met 'n bril en 'n ontevrede trek om die mond beduie na die vorm wat Tristan gedeeltelik ingevul het.''</ref> * '''duur''' – peperduur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> bitterduur, vrekduur<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae vrekmoeilik – en'' '''vrekduur''' – ''is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> * '''dwars''' – plankdwars (jagtaal: wanneer 'n dier heeltemal dwars staan, gereed om geskiet te word)<ref name="WAT" /> * '''eens''' – doodeens<ref name="WAT" /> * '''eenvoudig''' – doodeenvoudig,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blooteenvoudig,<ref name="WAT" /> kindereenvoudig<ref name="WAT" /> * '''eerlik''' – doodeerlik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 310: ''Van ingebore aard was hy miskien 'n'' '''doodeerlike''' ''man wat jou nooit met 'n stuiwer sou tekort gedoen het nie''.</ref> * '''eg''' – goudeg * '''eie''' – bloedeie<ref name="Van Schoor1" /> * '''ellendig''' – doodellendig<ref name="Esterhuizen" /> * '''erg''' – dooderg<ref name="Esterhuizen" /> * '''ernstig''' – doodernstig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="Bourliaguet">Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 103: ''Jean Jakkals - wat 'n baie paslike naam gekry het - haal sy skouers op en sê'' '''doodernstig''': ''"Laat hulle dan maar by Boucharchat gaan bly. Daar sal hulle'' '''doodtevrede''' wees."</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova: Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 52: ''Lucas kan nie glo wat hy hoor nie, maar Ayanda is'' '''doodernstig'''.</ref> sielsernstig,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 9: ''"Stiefpa sal nooit weet nie," pleit Naas'' '''sielsernstig'''.</ref> vry-ernstig<ref name="Esterhuizen" /> * '''fiks''' – topfiks<ref>Van Schalkwyk, R. 1980. ''Sending Reijger''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 1: ''As gevolg van die aard van sy werk moet hy'' '''topfiks''' ''wees, want hy sal heel waarskynlik in die nabye toekoms, 'n ruimtereis onderneem.''</ref> * '''flou''' – stokflou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9: ''"Ons werk ons nou al twee maande'' '''stokflou'''," ''skryf ek op 3 Mei in my dagboek.''</ref> doodflou * '''fris''' (gesond) – perdfris,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 243: ''"Laat my eers eet, Pieter. 'n Paar happe en ek is weer'' '''perdfris'''."</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 63: ''Wanneer Naas weer'' '''perdfris''' ''is, kan hy nie langer op Mooifontein bly nie.''</ref> kikfris,<ref>[[WAT]] (nie algemeen) ''Heeltemal fris; baie gesond; perdfris.'')</ref> appelfris<ref>[[WAT]]: Fris en bloesend van kleur: ''Haar'' '''appelfris''' ''gesiggie''.</ref> kikfris (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''fris''' (vars) – doufris,<ref name="WAT" /> komkommerfris,<ref name="WAT" /> lentefris,<ref name="WAT" /> kraakfris<ref name="WAT" /> vonkelfris,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 13 Julie 1983, bl. 15, ''Radox''-advertensie: ''[...] en ure lank na badtyd sal jy nog so vars vertoon, en voel jy nog'' '''vonkelfris''' ''en sag en skoon.''</ref> tintelfris,<ref name="Steynberg" /> dartelfris<ref name="Steynberg">Steynberg, F. (red.). 1973. "Advertensies" in: Praktiese Afrikaans. Vraestel 1. Studiegids vir Afrikaans. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 62.</ref><ref name="Kruger1977" />, windfris<ref name="Kruger1977" /> * '''fyn''' – haarfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 247: ''"My eie onderwyseres weet nog'' '''haarfyn''' ''watter rokkie ek met my eerste kommunie aangehad het."''</ref> ragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Rabie, J 1982">Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 120: ''As 'n mens se oog eers eenmaal deur so 'n waarneminkie geboei is, sien jy veel meer spore oor die duine raak: doekvoet-katspoortjies van 'n muishond, muskeljaatkat of meerkat; of die preutse stewelspore van 'n grysbok; die aweregse hiërogliewe van voëls, grotes, vernames, of'' '''ragfyn''' donslig soos die spoortjies van strandlopertjies wat byna sonder indruk oor die enorme vaalgeel lyf van die sand verbygesnel het...</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Ek het jou gemaak. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 81: ''Op 'n dag het Jacobs die'' '''ragfyne''' ''trourok van die wasbeeld afgepluk, en oor Andries se swart karkas gehang.''</ref> piekfyn,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> flenterfyn,<ref name="WAT" /> veselfyn,<ref name="Kempen" /> naaldfyn, kraakfyn,<ref name="WAT" /> poeierfyn (stof),<ref>Van Pletzen, Johan. 1992. Sy ma se beursie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.117: ''Ontploffings en 'n gewerskaf met stootskrapers woel die'' '''poeierfyn''' ''roesstof los en dit kleef aan boomblare, gras, dakke en tuine oor die hele dorp.''</ref> wasfyn,<ref>Smit, Hettie. 1970. ''Sy kom met die sekelmaan.'' Kaapstad: Nasionale Boekhandel. bl. 49: ''Blou bobbejaantjies'', '''wasfyn''' ''viooltjies, kalkoentjies en vygies soos die sterre van die melkweg!''</ref> spinnerakfyn/spinragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 107: ''Dit was 'n asempie van 'n rok, een wat 'n mens kon wegblaas, so'' '''spinnerakfyn''' ''was die materiaal.''</ref> porseleinfyn<ref>[[WAT]]</ref> vlinderfyn,<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''Pinkie-in-die-lug het sy vir haar mense geglimlag en'' '''vlinderfyne''' ''treetjies gegee.''</ref> feëfyn, <ref name="Kruger1977" /> stippelfyn<ref name="Kruger1977" /> * '''gaar''' – doodgaar<ref name="Potgieter" /><ref>Lutrin, Beryl. 1999. ''Afrikaans Handbook & Study Guide: An English student's guide to Afrikaans''. Birnam Park: B. Lutrin. bl. 44</ref> * '''gedaan''' – doodgedaan,<ref name="WAT" /> morsgedaan<ref name="WAT" />, morsdoodgedaan<ref name="WAT" /> * '''gedwee''' – hondgedwee<ref name="WAT" /> * '''gedienstig''' – hondgedienstig<ref name="WAT" /> * '''geduldig''' – doodgeduldig <ref name="ReferenceA">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.68</ref> * '''geel''' – goudgeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> kerriegeel, borriegeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> knalgeel,<ref name="Van Schoor1" /> vlamgeel, kanariegeel,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 44: ''Hy dra 'n skreeulelike pak, 'n'' '''kanariegeel''' ''hemp en 'n grasgroen das''.</ref> mosterdgeel, giggelgeel (skertsend), songeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 284: ''Dat die werf'' '''songeel''' ''was met tulpe, van die aandblom in volle geur, skaamrosies wat bloos in die môredou, het ek toe nog nie geweet nie.''</ref> wortelgeel,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 231: ''"Mevrou Santa het besluit dat ons 'n span gaan maak om by die Spar op Warmbad as karwagte diens te doen," sê die vrou met die'' '''wortelgeel''' ''hare aan die oorkant van die staaltafel en vat 'n sluk koffie uit 'n groen blikbeker''.</ref> piesanggeel,<ref>Berg, H. 2007. ''My storie van hoop''. Kaapstad: Lux Verbi, bl. 90: ''Toe ek 16 word, het my pa vir my my eerste motor gekoop. 'n'' '''Piesanggeel''' ''Datsun.''</ref> sonneblomgeel,<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |title=Maré, Susan. 2005. Sy hart nog sonneblomgeel. ''Volksblad'', 27 Januarie:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154326/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |title=''Volksblad''. 2007. Rusoord op Brandfort kry nuwe lapa. 19 Desember:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154410/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van Reenen, Lanie. 2013. ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011423/https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Vir my is dit tans die weelde van hierdie lelike klein kamertjie met sy'' '''sonneblomgeel''' ''mure en neonbuisligte, 'n smal nonne-bedjie met 'n sintetiese blou deken, 'n vloer van saamgeperste houtskaafsels, 'n stoel, tafel, yskassie en kookplaat.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=Q3ZRBAAAQBAJ&pg=PT14&lpg=PT14&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=40xOCoYSQt&sig=wqbzEmFuD0U0-saEVklgNm5L8EE&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Kalmer, Harry. 2014. 'n Duisend stories oor Johannesburg: 'n stadsroman. Kaapstad: Queillerie.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Sy dra nie tuitkappies soos die ander vroue in die kamp nie, maar 'n'' '''sonneblomgeel''' ''strooihoed met 'n rooi laproos''.</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Els, Jeanne. 2011. ''As die stroom jou vat: die raaisel van selfmoord''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005907/https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''In 'n getypoel digby die Kampbaaise strand krys en fladder seemeeue opgewek in die turkoois water. Ek asem die sout van die see in; ruik die klapperolie in die sonbaaiers se rome waar hulle onder'' '''sonneblomgeel''' ''en kersierooi sambrele ontspan.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van der Vyver, Marita. 2005. ''Bestemmings''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011907/https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: '' 'n Turkoois T-hemp met 'n string skokpienk koraalkrale om die nek, 'n persbont sarong om haar breë heupe gedrapeer,'' '''sonneblomgeel''' ''plastieksandale aan haar stewige plaasvoete''.</ref> sonskyngeel,<ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 91: ''Terwyl die Alfheimers van die kraanvoëls afklim, sien Henk hulle is almal lank, fris en blond – nes Lyra gesê het, en die'' '''sonskyngeel''' ''klere wat hulle aanhet, skitter met 'n goue gloed wat hulle nog meer indrukwekkend laat lyk.''</ref> bottergeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Jansen van Vuuren, L. 2020. ''Amper Frans: 'n lewe van fanfare en faux pas''. Johannesburg: Jonathan Ball Publishers, p. 78: ''Die Creuse spog ook met natuurlike waterbronne en die'' '''bottergeel''' ''kalksteen waarvan die Franse argitektoniese erfenis deurtrek is.''</ref> koringgeel<ref name="Esterhuizen" /> * '''geesdriftig''' – doodgeesdriftig<ref>Bierman, B.E. 1955. ''Boukuns in Suid-Afrika''. Kaapstad: A.A. Balkema, p. 84: ''In Koning Willem se gevolg vaar baie kunstenaars saam, onder hulle Daniel Marot. Oor sy barok raak die Engelse nie te'' '''dood geesdriftig''' ''nie.''</ref> * '''gek''' – stapelgek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> dolgek<ref name="WAT" /> * '''gelief''' – alomgelief<ref name="Makrogids" /> * '''gelukkig''' – doodgelukkig,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 83: ''Shuna lê'' '''doodgelukkig''' ''op haar sy, sodat sy Carolus nog met een poot kan vashou, maar hy probeer nie eens meer om weg te kom nie.''</ref> dolgelukkig, sielsgelukkig,<ref name="Potgieter" /> stralend gelukkig, duifgelukkig<ref name="Kempen" /> * '''gemaklik''' – doodgemaklik<ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 147: ''Hy ry redelik stadig oor die stofpad vol hobbels en klippe en kyk kort-kort om. "Jy moet vashou girl." "Ek is'' '''doodgemaklik'''."</ref> * '''gereed''' – slaggereed * '''gerus''' – houtgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> perdgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> doodgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter">Potgieter, J.S. & Van Rooyen, P.G. 1981. ''Die Suid-Afrikaanse leerlinggids''. Vierde uitgawe. {{ISBN|0-623-01377-0}}. Pretoria: Maskew Miller, bl. 112-117.</ref><ref name="Stadler, L.G 1994" /> houtpopgerus,<ref name="Kempen" /> Engelsgerus<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |title=''Volksblad''. 2011. Taalkruie: Nugter alleen weet. 16 Desember:7 |access-date=19 Februarie 2016 |archive-date= 9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309124956/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |url-status=live }}</ref> * '''gesond''' – blakend gesond, kerngesond,<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceA" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 59: ''Hy was sowat dertig jaar oud, 'n hakkelaar, maar fris en lewenskragtig, met 'n primitiewe gees, en'' '''kerngesond''' ''en absoluut in sy vasberadenheid.''</ref> oergesond<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 115: ''Ek: Is haar familie nie'' '''oergesonde''' ''mense nie, die langslewendes in alle egverbintenisse, en sy pas vroeg in die dertig? Dit klop nie, mannetjie.''</ref> * '''getroos''' – doodgetroos<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''getrou''' – lewensgetrou,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Dan werk jy terselfdertyd sommer skrywersblok en weerstand teë... en jy skep'' '''lewensgetroue''' ''karakters en jy raak ontslae van die emosies.''</ref> hond(s)getrou<ref name="WAT" /> * '''gevaarlik''' – doodsgevaarlik,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 215: ''Wat nou gaan plaasvind, is eintlik gevaarlik vir almal hier teenwoordig, maar veral vir my vrou. Vir haar is dit'' '''doodsgevaarlik'''.</ref> lewensgevaarlik * '''gevoelig''' – fyngevoelig,<ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 19: ''STEM: Is dit nie net 'n geval van 'n '' '''fyngevoelige''' ''kind wat 'n insident nie kon verwerk nie?''</ref> teergevoelig * '''gewillig''' – doodgewillig,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> eselsgewillig<ref>[[WAT]] (1970, bl. 601-602): Steeds, volkome, onvoorwaardelik gewillig ''M/d rustige veronderstellings dat hy 'n'' '''eselsgewillige''' ''luisteraar sal wees. C.M. van den Heever''.</ref> * '''gewoon''' – doodgewoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 160: ''"Is dit nie te ver gevoer nie? Miskien het Provoost'' '''doodgewoon''' ''opgestaan omdat hy 'n verdagte geluid gehoor het."''</ref> blootgewoon<ref name="WAT" /> * '''giftig''' – groengiftig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 390: ''Willem kyk ingedagte na Retief, die naaswenner van Skryf 3000 wat eenkant bly staan, 'n studie in'' '''groengiftige''' ''nydigheid van kop tot tone.''</ref> * '''glad''' – spieëlglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> seepglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> palingglad,<ref name="Kempen" /> snotglad, botterglad (tong), aalglad, ivoorglad, masjienglad, satynglad<ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 13 - 14: ''Van die volmaakte ronding van haar hals tot haar'' '''satyngladde''' ''voorkop onder die hooggekartelde pruik is sy asof deur 'n meesterhand geskep.''</ref>, roomglad,<ref>Venter, De Waal. 1988. ''Vyffff''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.58: ''Ons styg'' '''roomglad''' ''op en doen ons eerste sprong''.</ref> blinkglad,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 7: ''Hy kyk 'n rukkie aandagtig daarna en vat dan versigtig aan die'' '''blinkgladde''' ''oppervlak van die kleinste enetjie, dan aan 'n ander een en streel lig oor die grote.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 89: ''Maak nie saak of jy by 'n mooi rondebors-boeremeisie kuier nie – die'' '''blinkgladde''' ''lyf in die venster, die vloei van ledemate en bewegings, die ritme.''</ref> meerminglad,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n'' '''meermingladde''' ''silwerblink baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> glipglad,<ref>[[Gabeba Baderoon|Baderoon, Gabeba]]. 2009. Swaarverkeer. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 154-155: ''Dis 'n taal waarmee hulle mekaar meet volgens die behendigheid van hande, of die vermoë om 'n vlak'' '''glipglad''' ''te skaaf, die gevoel vir haaksheid en reguit lyne''.</ref> kraakglad, <ref name="WAT" /> skiglad,<ref name="Kruger1977" /> straalglad, <ref name="Kruger1977" /> streelglad<ref name="Kruger1977" /> marmerglad<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 93: Hieruit kan ons vooraf leer ken die weer van die afwisselende hemel, hieruit die datum van maai en die tyd van saai, en wanneer dit pas om deur die verraderlike '''marmergladde''' see met roeiers te roei, om gewapende vlote van stapel te laat loop, of, op die regte tyd, die pynboom in die bos af te kap.</ref> * '''goed''' – bittergoed, doodgoed<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''goedkoop''' – spotgoedkoop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodgoedkoop * '''goor''' – hondgoor * '''gou''' – blitsgou<ref name="Kruger1977" /> * '''graag''' – dolgraag,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 223: ''Die ondersoek sit vas en jy weet hoe'' '''dolgraag''' ''ek saam met jou Portugal toe wil gaan.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 290: ''Sy wil'' '''dolgraag''' ''saamwerk, maar...''</ref> bittergraag, hartsgraag,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''Hy sien sy is mooi, sommer baie mooi; mooier as wat sy ma of Ousus was, maar met iets in haar gesig; so asof wat sy'' '''hartsgraag''' ''begeer, haar nie gegun word nie.''</ref> doodgraag,<ref name="Potgieter" /> dubbelgraag<ref>[[WAT]]: ''Hy wou sy kinders'' '''dubbelgraag''' voor sy dood weer sien.</ref> * '''groen''' – [[grasgroen]],<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> lowergroen, [[smaraggroen]],<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl.4: ''Aan die deur is 'n groot, blink klopper in die vorm van 'n padda, 'n padda met helder smaraggroen oë.''</ref> knalgroen, klawergroen,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 224-225: ''Vos vertoef 'n rukkie by die massagraf... Elkeen om eie rede die'' '''klawergroen''' ''geboorteland verlaat op las van roekelose ou staatsmanne skeepgegaan om in dié wispelturige hoek van die Rôeveld deur Boereskerpskutters afgemaai te word.''</ref> nylgroen,<ref>De Lange, Johann. 2008. Correspondences. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.938: ''van sy welige krag is weinig oor: / uitgekalf, flanke modderdik gestol, / die blinkvet rug in dongas uitgehol, / het tyd, langsaam in 'n delta verstrik, / die '''nylgroen''' oë moerassig toegeslik.''</ref> knarsgroen, brommergroen (''van jaloesie''),<ref>Hambidge, Joan. [http://www.litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge 'n ''Belydenis van 'n geskryfde: Joan Hambidge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901141003/http://litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge |date= 1 September 2014 }} (''LitNET'') : ''Die roman beslaan 244 bladsye, is uitgegee deur Tafelberg en gaan alle gefrustreerde joernaliste wat nog altyd ’n roman oor Naspers wou skryf,'' '''brommergroen van jaloesie''' ''maak.''</ref><ref>Hambidge, Joan. 1990. [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html ''Prys vir slegste Afrikaanse digbundel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154331/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html |date=28 November 2015 }} (''Beeld''): ''Dié vers se onsubtiele beeld en toepassing word so grotesk uitgevoer dat 'n mens dit nie kan vergeet nie en die wyse waarop die natuur in seksuele beelde beskryf word, sou De Sade'' '''brommergroen van jaloesie''' ''gehad het.''</ref> varsgroen,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Pleks van: "Die skurwe deur is groen", sê eerder: "Die deur is grof onder haar punte en'' '''varsgroen''', ''asof dit so pas geverf is." ''</ref> soelgroen,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 8: ''Soms gly hy wel sy ooglede boontoe, en die blik op dit wat Pa se oë geword het, voorheen'' '''soelgroen''' ''en indrukwekkend, laat Mattheüs omtrent wegkwyn al het hy hulle hoeveel maal al so gesien.''</ref> [[bottelgroen]]<ref name="Esterhuizen" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 124: ''Hy hang nog 'n rukkie op sy fiets daar rond, die sigaret gebêre in die bosak van sy'' '''bottelgroen''' ''uniform.''</ref>, olyfgroen<ref name="Esterhuizen" />, banknootgroen<ref name="Esterhuizen" /> * '''groot''' – reusegroot<ref name="Esterhuizen" />, tamaaigroot, lewensgroot<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''grou''' – asgrou,<ref name="Kempen" /> loodgrou, vaalgrou<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 142: ''Toe die '''vaalgrou''' as nog louwarm smeul en mens die aarde se powere geraamte sonder die Josefskleed van plante uitgestrek kon sien lê, het die oorlewende skilpaaie wanhopig heen en weer gedwaal op soek na 'n groenigheidjie, na 'n bekkievol dou in lowerkoelte.''</ref> * '''grys''' – asgrys,<ref name="Potgieter" /> loodgrys,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 41: ''Sy wys oor die water en dan sien hy die swart driehoekvorms van haaivinne in die '''loodgrys''' water, voor dit agter 'n golf verdwyn.''</ref><ref>Venter, P. 1994. Wie is Agatha Christie? In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 188: ''Mevrou Linde en Botha het laatmiddag opgedaag in die oorlede juffrou Le Clus se'' '''loodgrys''' ''Mercedes 500 SEC, bestuur deur Cyril Plaatjies.''</ref> * '''haastig''' – dolhaastig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> doodhaastig<ref name="Esterhuizen" /><ref>[https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php Van Melle, J. 1936. ''Bart Nel, die opstandeling''. Amsterdam: Wereldbibliotheek N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711140931/https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php |date=11 Julie 2021 }} bl. 144: ''Maar jy kan maar voor my ingaan as jy besigheid het, ek is nie so'' '''doodhaastig''' ''nie''.</ref> * '''hard''' – kliphard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> ysterhard, keihard, keisteenhard,<ref name="Potgieter" /> klipsteenhard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipsteenkalbashard, skreeuhard, staalhard,<ref name="Potgieter" /> steenhard, spykerhard, kwashard,<ref>De Lange, Johann. 2008. Alpebok. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.940-941: ''die klipram las / sy kloutjie voeg- / vas in 'n klip- / lys in hy knak / sy knie en / hys hom rats / die saagtand-/ kransrif uit - / teen sy kop / perfekte frats'' '''kwas- / hard''' ''soos skroef- / draad gedraai / lê die groewe / van die nautilus / en onder hoewe / kletter oerklip / van 'n baai''</ref> rotshard,<ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.86: ''Uit hierdie kol wat'' '''rotshard''' ''aan die plastiek van die pyp vassit, groei die tou waarmee hulle opgeklim het.''</ref> skokhard (klank),<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die knal suig alle ander klanke in die vertrek op. Maar dis'' '''skokhard''' ''en sekuur.''</ref> houthard,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 82: ''Sy gaan sit op 'n bankie. Dis'' '''houthard''' ''en regop te midde van 'n landskap waarin sap op- en uitstoot''.</ref> olienhouthard,<ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 285: ''Húl oom, die'' '''olienhoutharde''' ''patriarg oom Kallie Crous aan wie ons menige Sondagmiddag-besoek gebring het, het daarteenoor gesorg dat King George en sy gekroonde gemalin in vergulde rame sy en die einste tant Mêggie van die koperpennie ('n suster van my Ouma van Zyl) se klein voorhuis domineer.''</ref> harshard,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 351: ''Die saak word hier ietwat uitvoeriger gestel – daar word melding gemaak van die bloedvergiftiging, die koors en die pyn en ook die uiteindelike'' '''harsharde''' ''krom vinger.''</ref> beenhard,<ref name="WAT" /> kraakhard,<ref name="WAT" /> diamanthard<ref name="Kruger1977" /> * '''heet''' – brandheet, snikheet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikheet, smoorheet<ref name="Esterhuizen" />, bloedheet, brandendheet<ref name="WAT" /> * '''helder''' – glashelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 59: ''Die beeld op Lucas se ma se tabletrekenaar is'' '''glashelder'''.</ref> klokhelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 204: ''Haar lag is'' '''klokhelder'''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 228: '' 'n Skeurgeluid – oorverdowend, soos uitgerekte donderweer – en dan is die nag se geluide terug,'' '''klokhelder.'''</ref> kristalhelder,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> jenewerhelder, knalhelder, silwerhelder, skelhelder, stroophelder,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''1 / Die dag krimp. Die klok lui'' '''stroophelder'''.</ref> skreeuhelder (kleure), sonhelder,<ref>Bredenhann, Douwleen. 2013. 'Bessiengstraat se deurkosyn'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 40: ''So vou die Dakota se deur toe in 1964 'n landskap op Windhoek se lughawe oop wat so'' '''sonhelder''' ''is dat mens jou oë daarteen moes knip.''</ref> yshelder,<ref>Jurgens, R.B. 2009. Moet dit nie tuis probeer nie! In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 229: ''Dit was 'n verloëning van al daardie wintertonele van die ou meesters waarin dit lyk asof dit 'n nasie is hierdie wat werklik verlief is op noorderweer, op daardie'' '''yshelder''' ''dae wanneer die lug blou is en die wind stil, en dit 'n ieder se instink is om in Friesland te gaan ysskaats''.</ref> brandhelder,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false Eloff, K. 2010. ''Stiletto: my lewe in die seksbedryf''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010027/https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Na al my woede, die'' '''brandhelder''' ''haat, die ontsettende teleurstelling en die brutale misbruik, het ék verlief geraak''.</ref> waterhelder<ref>[https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe C.M. van den Heever: ''Die Afrikaanse gedagte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221174622/https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe |date=21 Februarie 2016 }} ''As ons Mocke se gedigte sorgvuldig lees dan is dit duidelik dat hy nog van die woordskuim moet afroom as hy sy siening'' '''waterhelder''' ''vir ons wil maak.''</ref> * '''honger''' – hondshonger, doodhonger,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 67: ''Skielik onthou hulle dat hulle'' '''doodhonger''' ''is.''</ref> skreeuhonger, wolfshonger, bloedhonger<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 52: ''Maar hy kom telkens terug; tuur dan na sy prooi met'' '''bloedhonger''' ''oë.''</ref> * '''hoog''' – hemelhoog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 14: ''"Sonder twyfel. 'n Huis deur ons voorouers gebou is meer solied as vandag s'n. Ligmaar die dak."'' '''Hemelhoog'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 180: ''In die doeanepakhuis lê honderde kiste sterk drank'' '''hemelhoog''' ''opgestapel.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 281: ''"Werkloses, mans wat gebuk gaan onder die las van onbetaalbare onderhoudskostes, gesinne met'' '''hemelhoë''' ''skuld, studente sonder beurse en ongetroude vroue," sê hy kopskuddend.''</ref> bergehoog/bergenshoog/berghoog/berghoë<ref name="WAT" /><ref name="Kempen" /><ref>Rabie, J. 1985. Suid-Afrika in Europa. In: Rabie, J. 1989. ''Buidel''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 21: ''Toe ons sê: "Ja, ons ken hom ook," het ons'' '''berghoog''' ''in aansien by hom gestyg.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 145: ''Sommer baie dae is die see so stormagtig afstootlik, met'' '''berghoë''' branders wat neerdonder in vuilgeel skifsels van geweld, dat 'n mens dit nie naby waag nie.''</ref> toringhoog,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /> helhoog (in spreektaal gebruik), sterhoog<ref>Haarhoff, T.J. 1931. ''Die Klassieke in Suid-Afrika''. Pretoria: J.L. van Schaik: ''Die lewe wat so vol van moontlikheid Vir inspirasie vatbaar, '''ster-hoog''' ''styg,''</ref> * '''jammer''' – doodjammer<ref name="Esterhuizen" /> * '''jong''' (attributief)/ '''jonk''' (predikatief) – bloedjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 223: ''Jy's nog'' '''bloedjonk,''' ''Zuayne.''</ref> piepjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stralend-jong<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 26: ''Ek onthou hoe verontwaardig ek toe gedink het: hoe durf mislike lae-orde ou bosluisies 'n sterke'' '''stralend-jonge''' ''dier soos Skilo dood toe wil sleep.''</ref> * '''kaal''' – poedelkaal,<ref name="Van Schoor1" /> poedelnakendkaal<ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.3: ''KULTUUR: Dis juis ons grootste bedreiging – die hitte. As ons eers aan die hitte begin toegee en maar ons klere begin afgooi, dan staan ons netnou'' '''poedelnakendkaal''' ''voor die wêreld – soos ons Majesteit se vader – en waar's ons beskawing dán?''</ref> (kyk ook na '''naak'''), winterkaal (landskap, tuin),<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 37: ''Dis of die sukkelende struike, tegelyk'' '''winterkaal''' ''en verwaarloos, die brandsiek perkie en al die ander rypgestroopte bome ineens uitbars in oordadige bloei.''</ref> rotkaal<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 48: ''"Hulle het dit teruggeneem vir skuld!" sê sy uitdagend. "S-k-u-l-d, skuld! Want G.T. kon nie betaal nie. G.T. is'' '''rotkaal.'''</ref> * '''kak''' – hondkak (plat){{feit}} * '''kalm''' – doodkalm<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA-Uitgewers. Bl. 52: ''Dit gebeur selde dat julle 'n moordsaak kry en jy sê'' '''doodkalm''' '':'' ''uitstekend.''</ref> * '''kil''' – yskil,<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.82: ''Sewe maande lank, sewe lang maande, so vertel hulle, bekla hy sy lot onder 'n stygende rots by die water van die eensame Strymon en ontvou sy verhaal onder die'' '''yskil''' ''sterre: tiere streel hy met sy lied, en eikebome volg agter hom aan.''</ref> doodkil<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.83: ''Selfs toe die Hebrus, sy vader se rivier, die kop, afgeskeur van die marmerwit liggaam, in sy stroom voortrol, selfs toe het die blote stem en die'' '''doodkille''' ''tong met wegvlugtende asem uitgeroep: „Eurydice, helaas ! ongelukkige Eurydice !"''</ref> * '''klaar''' (duidelik) – klinkklaar<ref name="Van Schoor1" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 92: ''Hy hardloop, druk verby die troepe, verby Duart met die frons op sy voorkop, Olive met haar hande voor haar geskokte mond, Ayanda en haar ma wat mekaar vashou asof hulle mekaar nooit weer gaan sien as hulle laat los nie, Brandon wat senuweeagtig prewel, sy oë dobberend in hulle kasse omdat die'' '''klinkklare''' ''antwoorde op die aand se gebeure nie in duidelike swart en wit hulself wil kom aanbied nie''.</ref> * '''klam''' – slymklam<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Al dié spore, merke, tekens van'' '''slymklam''' ''lewe op hierdie dorre hoogtes onder die son, slingerend, kurwend oor sandriffels wat self volgens kontoere golf, getuig van die anargistiese rigtingsoeking van lewense wesens.''</ref> * '''klein''' – piepklein,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /> muisklein, voëltjieklein,<ref>Hambidge, Joan. 2008. Uit: My ou Dad, 'n reeks. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.1003: ''Sy's'' '''voëltjieklein''' '', / broos soos 'n eierdop / rats soos 'n raaf / skraal soos 'n tinktinkie...''</ref> varkklein (oë),<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 120: ''Die oë is'' '''varkklein''' ''gedruk deur bollende wange.''</ref> speldklein<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 240: ''...Jack'' '''speldklein''' ''aanwesig...''</ref> * '''knies''' - doodknies<ref name="Esterhuizen" /> * '''koel''' – komkommerkoel,<ref name="Potgieter" /> doodkoel<ref name="ReferenceB">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.69</ref> * '''kook''' – doodkook<ref name="Esterhuizen" /> * '''koppig''' – vrekkoppig<ref name="Potgieter" /> * '''koud''' – yskoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 178: ''Melchior Muys is 'n gesette man met'' '''yskoue''' ''slangoë.''</ref> piskoud (plat), bibberkoud, klipkoud, rilkoud,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 94: '' 'n'' '''Rilkoue''' ''windvlaag waai die reën soos ysprikke teen sy gesig aan''.</ref> vars-koud,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 12: ''Buite is dit nog'' '''vars-koud''', ''skemer en verlate by die gholfbaan.''</ref> doodkoud,<ref name="Potgieter" /> kraakkoud, <ref name="WAT" /> vrieskoud, <ref name="Kruger1977" /> ritteltitkoud<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 179: ''Voor Checkers staan 'n paar kindertjies. Dis'' '''ritteltitkoud'''.</ref> * '''krom''' – hoepelkrom<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''kwaad''' – smoorkwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodkwaad,<ref name="Makrogids" /> booskwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Geyer, A.L. 1969. ''Vier jaar in Highveld''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl. 80: ''So het Anna en ek op 'n slag by 'n onthaal in die paleis aanskou hoe hy [George VI], klaarblyklik'' '''booskwaad''', ''die arme Lord Clarendon, sy Lord Chamberlain, kwaai invlieg terwyl die Koningin intussen alleen met gaste, wat voorgestel word, gesels asof niks op aarde verkeerd is nie.''</ref> rasend kwaad,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 53: ''Die man is'' '''rasend kwaad.'''</ref> rooikwaad,<ref>Rabie, J.S. 2004. Plek vir een. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 67: ''Die kondukteur se'' '''rooikwaad''' ''gesig ruk na ander gesigte agter hom, soek in wilde handhawing na die ware burger gereed om sy plig te doen''.</ref> siedend kwaad<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 383: ''Arnan is'' '''siedend kwaad''', ''ook vir homself: hy moes lankal begin vrae vra het.''</ref>, blindkwaad * '''laag''' – hondlaag (gemeen)<ref>[[WAT]]: ''Dié'' '''hondlae''' ''vent'' ([[C.M. van den Heever]]).</ref> * '''lag''' – doodlag<ref name="Esterhuizen" /> * '''lam''' – boeglam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodlam<ref>[https://docplayer.net/storage/72/66533043/1534498884/Yv8Q-UllIFer0NyEJHm9uQ/66533043.pdf Bauling, F. E. & Jooste, J. M. 1921. ''Practical text book of the Afrikaans language for English students. Part 1.'' Pretoria: J.L. Van Schaik]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, p. 102: ''Die arme man skrik hom'' '''doodlam''' ''en moes teen 'n boom leun om nie om te val nie''.</ref> * '''lang''' – ellelang<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Barnard, Chris. 2009. In die straat van die kat wat visvang. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 65:''Sy weet presies wanneer jy gebore is, hoekom jy in Parys is, wat jou beroep is of was, en waar jy oral rondgeswerf het. Hoe weet sy dit? Omdat jy, wanneer jy die eerste dag by haar hotel instap en blyplek vra, al dié besonderhede en nog meer op 'n'' '''ellelange''' ''vorm moet invul''.</ref> * '''lank''' – lewenslank, doodlank<ref name="WAT" /> * '''leeg''' – dolleeg,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botleeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dopleeg<ref name="WAT" /> * '''lekker''' – smullekker,<ref name="Makrogids" /><ref name="Kruger1977" /> watertandlekker<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" />, vreklekker, vingerleklekker, doodlekker,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraaklekker<ref>Op Weetbix-kartondoos: ''Gebruik koue melk vir 'n'' '''kraaklekker''' ''somerontbyt''.</ref> * '''lelik''' – skreeulelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skreelelik, skulelik, hondlelik,<ref name="WAT" /> foeilelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrlelik, vreklelik,<ref name="ReferenceB" /> rondomlelik<ref name="WAT" /> * '''lewendig''' – springlewendig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''Sy naam is Wouter van der Walt en hy sê Mercia Hayward was'' '''springlewendig''' ''en gesond toe sy die aand van 17 Junie vertrek het.''</ref> * '''lig''' – veerlig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 84: ''Lucas maak soos die Sterreloper vra en dadelik voel dit of hy'' '''veerlig''' ''opstyg.''</ref> vlinderlig, strooilig''te'' (''vermaak''), helderlig,<ref name="Van Schoor1" /> klaarlig, veertjielig,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 151: ''Sonder dat sy dit so beplan het, selfs sonder dat dit ooit in haar gedagtes opgekom het, buk sy vooroor en soen hom sag,'' '''veertjielig''' ''op sy lippe.''</ref> donslig<ref name="Rabie, J 1982" /> luglig<ref name="Kruger1977" /> * '''logies''' – doodlogies<ref>Eksteen, L. 1984. '' 'n Beeld van Afrikaanse woorde: kort stukke oor die woordeskat uit die radiorubriek 'Weeklikse Woordeboek' ''. Kaapstad: Akademica, bl. 58: ''Want by nadere ondersoek is baie van die sogenaamde onlogiese maniere van uitdrukking in 'n taal tog op die ou end'' '''doodlogies''', ''d.w.s. dit klop in alle onderdele, en dit druk uit wat die spreker wil sê.''</ref> * '''lui''' – doodlui, aartslui,<ref name="Potgieter" /> sleglui,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 263: ''Hy is'' '''sleglui''', ''hy voel goed...''</ref> donkielui,<ref>[http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 ''Lexikos''(6):243] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027143247/http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 |date=27 Oktober 2015 }}: ''Slotkomponent van byv. komposita waarin -lui in betekenis parallel is aan lui (1LUI), by. aartslui,'' '''donkielui''', ''vreklui''.</ref> vreklui<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" />, katlui<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Die ooglede wat'' '''katlui''' ''afsak oor die pupille en die indruk skep dat hulle jou onbeskaamd afloer!''</ref> * '''luiters''' – doodluiters,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 92: ''Dit het gebeur, presies só gebeur.'' '''Doodluiters''' ''asof daar gepraat word oor die weer of die dag se gebeure in die wingerd.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl.31: ''Die vabondjie sit haar'' '''doodluiters''' ''en lek, maar haar oë loer tog skelm.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''"Vir wie wag jy?" vra hy'' '''doodluiters'''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 35: '' 'As mens nie sterk is nie, moet jy slim wees,' sê Albert'' '''doodluiters'''.</ref> doodleuters<ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''lus''' – doodlus<ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 60: '' 'Julle is seker'' '''doodlus''' ''vir 'n ordentlike bord kos, of hoe?' ''</ref> * '''maer''' – brandmaer,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> biltongmaer (informeel), doodmaer, plankmaer, seningmaer, vrekmaer,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 24-25: ''Ek het eers ses osse ingespan, en toe twaalf, en toe agtien. En ook geen'' '''vrekmaeres''' ''of stokoues nie, nog minder kalwers.''</ref> riemmaer,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 87: ''Tussen Rooioog van Stade en sy'' '''riemmaer''' ''vrou het hulle nog 'n kind gemaak wat die droë vlaktes kon uitkoggel''.</ref> broodmaer, houtmaer<ref name="WAT" />, graatmaer<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 2: ''Goeie styl is altyd "ryk" styl, ook wanneer dit, in funksie van dit wat gesê moet word,'' '''graat-maer''' ''is of kaal tot op die been.''</ref> * '''mak''' – hondmak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 195: ''Kriek is'' '''hondmak''', ''sag in die bek en uiters hanteerbaar.''</ref> skaapmak,<ref>Soos verskyn op bl. 75 van '' 'n Annerster soort'', Thijs Nel, 1997: ''Die vis is '' '''skaapmak.''' ''</ref> doodmak<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceB" />, doodmak<ref name="Esterhuizen" /> * '''maklik''' – doodmaklik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 288: ''Jy was die eerste meisie wat die pad'' '''doodmaklik''' ''deur die doolhof kon kry''.</ref> spotmaklik, hondmaklik<ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html Groenewald, A. 2012. Baba-bakkie praktiese werkesel. ''Landbouweekblad'', 23 Maart:56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162508/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html |date=25 Desember 2016 }} :''Sodra die gedagte aan die linkerstuur nie meer so vreeslik pla nie, is dit eintlik'' '''hondmaklik''' ''om die 800D te bestuur''.</ref> * '''mal''' – stapelmal,<ref name="Kruger1977" /> aapmal,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 112: ''"A, flip," sug Duart. "Dan is hy nog crazy ook. Net wat ons nodig het – 'n'' '''aapmal''' ''alien!"''</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 113: ''"'' '''Aapmal''', ''ek het julle gesê," fluister Duart vir Lucas agter sy bakhand.''</ref> stapelmal<ref name="Potgieter" /> * '''min''' – bloedmin,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977">{{Cite web |url=https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |title=Kruger, P.A. 1977. Die graderingsbeginsel by die adjektief in Afrikaans. D.Litt. et Phill.-proefskrif. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 152 tot 159. |access-date=28 November 2021 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117102210/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |url-status=live }}</ref> broodmin<ref name="Potgieter" /> * '''mislik''' – kotsmislik (plat) * '''modern''' – kraakmodern,<ref name="WAT" /> Piet Modrian-modern<ref>Botha, L. 2015. ''[[Wonderboom (roman)]]''. Kaapstad:Queillerie, p. 218: ''Die gebou was'' '''Piet Mondrian-modern''' – ''wild vir Pretoria in 1973 – en haar oom het skilpaaie aangehou sodat sy pasiënte hulle deur die kykvensters kon dophou.''</ref> * '''moeg''' – doodmoeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 89: ''Net soos plaaslike mense in toeristelande soos Griekeland is ons plaaslike Onrusters'' '''doodmoeg''' ''na die somervakansie, en vat dit 'n week of twee om uit te rus en weer mens te word.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 10: ''Glimlag hulle nog vir die skrywer met grondnaels en eelte, vertel ek hulle in my beroep word mens se oë'' '''doodmoeg''' ''van biljoene eenselwige lettertjies''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 205: ''Gisteraand was sy'' '''doodmoeg''' ''toe sy eenuur bed toe kom.''</ref> sterwensmoeg, lewensmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 124: ''Hy is moeg...'' '''lewensmoeg.'''</ref> hondmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 129: ''Dit is laatmiddag toe hy uiteindelik'' '''hondmoeg''' ''in die skraal skadu van die bome met die yl blaarbedekking neersak.''</ref> stokmoeg<ref name="Potgieter" /> * '''moeilik''' – doodmoeilik, hondmoeilik, vrekmoeilik,<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae'' '''vrekmoeilik''' ''- en vrekduur – is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> mensmoeilik<ref name="WAT" /> * '''mooi''' – beeldmooi,<ref name="Potgieter" /> popmooi,<ref name="Potgieter" /> prentjiemooi, wondermooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blinkmooi, droommooi,<ref>Viljoen, F. 2020. ''Wêreld van Wolwe: Eerste bloed''. Pretoria: LAPA, bl. 51: ''Alles lyk betowerend mooi.'' '''Droommooi.''' ''Dis seker hoekom hulle die plek "Droombos" noem, dink Joshua''.</ref> glansmooi,<ref name="Kruger1977" /> hoendervleismooi, hoendervelmooi, feetjiemooi, poskaartmooi, sprokiesmooi<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 228: ''En op 'n'' '''sprokiesmooi''' ''somersdag het Joshua 'n driehoekige hangertjie in die bos gevind.''</ref>, vrekmooi, reënboogmooi,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 341: ''Maar woorde is bedrieglik: woorde wat'' '''reënboogmooi''' ''is, is nie altyd waar nie, en net soveel sieninge van 'n saak as wat daar is (wat elkeen tog 'n element van waarheid bevat), net soveel woorde is daar om daardie saak mee te beskryf.''</ref> skittermooi<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 114-115: ''Dus sit ek hier om vieruur in die oggend wanneer mens op jou reinste is, behalwe hierdie keer staar ek nie na die skerm nie maar vertoef verontrus oor die swembad, gedagtig aan die behoeftigheid van die dag, die volslae en onbeperkte uitlewering van die mens wat niks het nie, en net daaragter – die'' '''skittermooi''' ''berg binne bereik: 'n ander wêreld.''</ref> * '''naak (nakend)''' – poedelnaak (-nakend),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 145: ''Provoost lê op sy rug. Hy is'' '''poedelnakend'''. ''In sy mond is daar 'n prop.''</ref> spiernaak,<ref name="Potgieter" /> splinternakend,<ref name="Esterhuizen" /> moedernaak, spleinakend,<ref name="Esterhuizen" /> * '''naby''' – doodnaby<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo">[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2009/12/28/SK/9/BB%20gedig%20daniel%20h.html gedig: leksikografie – Daniel Hugo]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''nat''' – papnat,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> sopnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 81: ''My klere was vol bloed en'' '''sopnat'''.</ref> waternat,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 141: ''Om halfvier het hy'' '''waternat''' ''van die sweet wakker geskrik.''</ref> papwaternat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Gans te laat'', '''papwaternat'''-''tevergeefs''.</ref> papsopnat, sopwaternat,<ref name="Makrogids" /> druipnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> kletsnat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Ons storm rond om ons meubels op die stoep – die enigste halfdroë plek – uitgesleep te kry, en my'' '''kletsnat''' ''boekrakke enigsins teen die ergste vloede te beskerm.''</ref> sweetnat,<ref>Steyn, Ilse. 1998. ''Liefde in die ruimte''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 119: ''Sy klap liggies teen sy'' '''sweetnat''' ''wang''.</ref> brandernat,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Toe die vrou van die stalle die twee perde na die vakansiehuis toe bring, is Lucas se handpalms al'' '''brandernat''' ''gesweet.''</ref> blinknat,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 136: ''Hy sien die water net roer en wanneer hy mooi kyk, die'' '''blinknat''' ''lyf''.</ref> watersopnat,<ref name="Potgieter" /> katnat,<ref name="Potgieter" /> deurnat<ref name="Potgieter" /> * '''natuurlik''' – doodnatuurlik<ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 258-259: ''Aerts staan op en loop'' '''doodnatuurlik''' ''na die naaste telefoonhokkie.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 180: ''Dit is 'n'' '''doodnatuurlike''', ''spontane ding dat sy arms vir haar oopgaan; sy in sy omhelsing stap.''</ref> * '''netjies''' – kraaknetjies<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 64: ''Sy het sy huishouding goed behartig, bekwaam en sorgsaam, sy klere selfs gereeld geborsel en gepars sodat hy altyd'' '''kraaknetjies''' ''kantoor toe kon gaan.''</ref> * '''nodig''' – broodnodig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 283: '''Broodnodige''' ''proviand, toerusting en wapentuig is ook agtergelaat in die proses.''</ref> hoognodig<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 373: ''Dat daar by homself reeds so 'n'' '''hoognodige''' ''besef van sy toestand ontstaan het kan ek geen tekens van bespeur nie.''</ref> * '''nood''' – doodsnood<ref name="Esterhuizen" /> * '''noodsaaklik''' – lewensnoodsaaklik<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 276: ''Dit kom omdat hy doelbewus afgesien het van die donkergrys pakke wat sy kollegas onontbeerlik ag vir die o so'' '''lewensnoodsaaklike''' ''voorkoms.''</ref> * '''normaal''' – doodnormaal<ref name="Potgieter" /> * '''nugter''' – doodnugter,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> bloednugter,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 285: ''"Skaars 'n uur later bel Brys my. Hy het senuagtig geklink, maar ek het die indruk gekry dat hy'' '''bloednugter''' ''is."''</ref> spooknugter<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html Die skildery op Riaan se solder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124849/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''Landuit is hy wel, daarvan kan ek getuig, want die laaste keer wat ek hom gesien het, was in 'n woonwapark in Windhoek, maar glo my, hy was'' '''spooknugter.'''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html Die eiervraag en openbare vervoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124914/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''En teen daai tyd kan die'' '''spooknugter''' ''lede van die gemeenskap kos maak en na 7de Laan kyk.''</ref> * '''nuttig''' - doodnuttig<ref>[[Rob Antonissen|Antonissen, R]]. 1966. ''Spitsberaad''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 212: ''Vir die res is hierdie kiem steriel: 'n volkome onvrugbare mengsel van moderndoenery en onbelangrike mededelings oor die biofisiese en biopsigiese toestand van ene p. de w.v. (wat my onbekend, waarskynlik 'n'' '''doodnuttige''' ''burger en miskien selfs 'n digter is; wat gans in staat is om simpele sin te praat, al spreek hy ook graag berekende wartaal en bestudeerde gestamel; vir wie ek, ook sonder digterlike bewyse, op sy woord wil glo dat Frans, Duits en Latyn soet of suur op sy tong, glad of etterig in sy skedel lê; wat, na onse Blum, sy dit met ietwat minder welslae, die ongeseglike Afrikaanse woord binnestebuite durf keer, op sy kop sit, uithol en weer opvul om hom die onsegbare dinge van die hart en die laer sintuie te laat sê.'')</ref> * '''nuuskierig''' – doodnuuskierig,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 19: '',,Vertel verder," sê Julia, ,,ons is mos nou aan die skinder en ek is'' '''doodnuuskierig'''.</ref> aartsnuuskierig <ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: '' 'n Eekhoring sal byvoorbeeld dalk nie op 'n bedjie slaap en saans slaaptydstories hoor nie, maar hy mag'' '''aartsnuuskierig''' ''wees.''</ref> * '''nuut''' – splinternuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> spiksplinternuut,<ref name="Potgieter" /> winkelnuut, kraaknuut,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Soos verskyn op bl. 99 van ''My Kubaan'', Etienne van Heerden, 1983:''Geel soos van 'n eiland, vreemd met die fyn neusvleuels en die sensuele neusvleuels het hy uit die skaduwee gestap 'n plas son binne, sy roomkleurige uniform'' '''kraaknuut''' ''en hiperkorrek aan sy lyf.''</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 358-359: ''Die reën van die vorige nag het alles weer vars en geurig gemaak, skoongewas en'' '''kraaknuut''', ''asof daar oornag 'n totale herlewing was op Terraduo.''</ref> blinknuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. 'Ek onthou'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 294: ''Ek onthou 'n kamer met 'n'' '''blinknuwe''' ''fiets langs die bed, die nuuskierige bure wat by die draad staan en lag terwyl ek vallend leer fietsry.''</ref> gloednuut, vonkelnuut,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pronknuwe, skelnuut,<ref>Bloemhof, François. 1991. ''[[Die nag het net een oog]]''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. Bl. 34: ''Sy het skynbaar nou eers agtergekom dat daar klandisie is, of miskien ook nie, want die naels wat die spyskaarte – met 'n rooi-en-wit geruite patroon... - voor hulle neersit, glim van 'n'' '''skelnuwe''' ''laag lak''.</ref> nikkelnuut,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagkluis. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 72: Onze Heim ''het jare laas so'' '''nikkelnuut''' ''daar uitgesien – vars geverf, ruim grasperk borselkop gesny, die roostuin in volle blom en donkergroen struike wat sagte skadu's oor die geplaveide tuinpaadjie gooi.''</ref> pleisternuut,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 5: ''Met 'n huis miskien nog, ja. Al is dit wildvreemd en'' '''pleisternuut''', '' 'n iets wat deur ander mense gebou is.''</ref> fluitnuut<ref name="WAT" /> glinsternuut<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" /> * '''onder''' – botonder<ref>[[WAT]]: ''Die son was al'' '''botonder'''.</ref><ref name="Esterhuizen" /> * '''ongelukkig''' – sielsongelukkig, doodongelukkig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''onnosel''' – kliponnosel,<ref>Bloemhof, François. 2006. "Vampiere in Londen" in: ''Rillers-Omnibus''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 375: ''"Hier's groot fout," sê Ken. "Ons sal'' '''kliponnosel''' ''wees as ons dit nie weet nie."''</ref> stomonnosel, stomponnosel,<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 56: ''Alle prinsesse is beeldskoon en … dom. Ja, sowaar! Hulle is almal beeldskoon en'' '''stomponnosel'''. ''Neem nou maar vir Sneeuwitjie''.</ref> domonnosel<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''"Ken jy slangkop?" vra oom Dolf aan Naas en besluit dan self. "Jy sal hom tog nie ken nie. Daarvoor is jy te'' '''domonnosel'''."</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 120: '''Domonnosel''' ''kyk mens rond en glad op in die verblindende hemel.''</ref> * '''onskuldig''' – doodonskuldig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 280: ''Maar die selfoon-stem antwoord'' '''doodonskuldig''': "Niks. Ek wil net hê jy moet uit daardie huis kom."''</ref>, broodonskuldig (''gewestelik'')<ref name="WAT" /> * '''ontsteld''' – sielsontsteld<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 349: ''Die twee dogters is uiters verleë en Elwiena is'' '''sielsontsteld''' ''oor die aaklige rusie''</ref> doodontsteld<ref>Cillie, T. 1971. ''Die aarde het gebewe!'' Ceres: Forelle. p. 109: ''Toe die aardskok tref, het die tannie benoud na haar man geroep en gesê hulle moet uitgaan want sy dink dat dit sekerlik niks anders as die oordeelsdag is nie! Toe hulle'' '''dood ontsteld''' ''buite kom, en die vure teen die berhange sien, was hulle oortuig daarvan dat hulle veronderstelling juis was.''</ref> * '''oop''' – wawyd oop<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /> * '''oortuig''' – doodoortuig<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 70: ''Dis 'n vereensamende belewenis om'' '''doodoortuig''' ''te wees van iets, net om te vind dat jou medemens vir jou lag en met die vinger na die kop wys so gou jy daaroor begin praat.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Sý sal weet, daarvan is Chris'' '''doodoortuig'''.</ref> * '''op''' – doodop<ref>[[WAT]]: ''Ek kan my nie herinner dat ek my ooit so heeltemal'' '''doodop''' ''gevoel het nie'' ([[Sangiro]]).</ref> * '''oranje''' – skeloranje <ref>Kirsten, Jaco. 2009. ''Om na 'n wit plafon te staar''. Kaapstad:Tafelberg Uitgewers. bl.116: ''Pylgewere en 'n '' '''skeloranje''' ''boei''.</ref> * '''orent''' – penorent,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsorent,<ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22 : ''Junior agter die stuurwiel, pa en seun albei'' '''kiertsorent''', ''yl vaal hare plat teen hulle skedels.''</ref> pennetjieorent<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 81: ''Maar hierdie een laat haar so diep wegsak dat dit voel asof sy 'n agterstand het teen Rebecca Greyling wat so'' '''pennetjieorent''' ''sit''.</ref> * '''oud''' – stokoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> horingoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die meeste verslae waarmee Van In besig is, is'' '''horingoud.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> beenoud,<ref name="Potgieter" /> oeroud,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 101: ''Die son skyn oor die'' '''oeroue''', ''steriele maanlandskap en straal energie uit oor die klein groen wêreldjie waar Daaf se plante so welig groei.''</ref> stokhoringoud<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar''. Johannesburg: Perskor. bl. 23-24: ''Hy word oud in daardie oomblik -'' '''stokhoringoud''' ''soos iemand wat al dertig keer geleef het en dertig keer gesterf het.''</ref> * '''pap''' – lam-pap<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 111: ''Hy is'' '''lam-pap'''.</ref> * '''pers''' – skreeupers, pimpelpers * '''pienk''' – skelpienk <ref>Soos verskyn op bl. 34 en 41 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Boonop is alle oppervlakke die aakligste kombinasie van olyfgroen, pers, oranje en'' '''skelpienk''';''Kommandeur Secundo het al byna al sy'' '''skelpienk''' ''hare uit sy kop getrek terwyl hy saggies, met sy oë toe, voorraadopnames geprewel het''.</ref> knalpienk, [[skokpienk]], skreepienk, skreeupienk, uitkloppienk, felpienk, fokkieng pienk (vulgêr; ''shocking'' + ''fok''),<ref>Scheepers, Riana. 1995. ''Nou lieg jy mos, Katriena!'' Pretoria:JP van der Walt. Bl. 80: ''Toe raak sy naderhand ongedurig en skree sommer vir Vaselina daar op die steppies: "Ek soek nie die gryspienk daar onner nie, ek soek daai '''fokkieng pienk''' ''heel bo"''</ref> koejawelpienk<ref>[[Rachelle Greeff|Greeff, Rachelle]]. 2013. 'Broadway à la Bellville'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 114: ''Wanneer ons in die'' '''koejawelpienk''' ''Zephyr terugry huis toe, bestuur my ma.''</ref> * '''prettig''' – doodprettig,<ref name="Potgieter" /> dolprettig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''raak''' – doodraak – ('n hou ''doodraak'' slaan) * '''reg''' (reguit) – loodreg<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''reg''' (orde, toestand, korrektheid, gereedheid) – doodreg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.25: ''"Alles is'' '''doodreg,''' '' ou maat," lag hy.''</ref> roerreg<ref name="WAT" /> * '''regaf''' – loodregaf<ref name="WAT" /> * '''regop''' – penregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna'' '''penregop''' ''in haar boks, met 'n doodverveelde uitdrukking op haar gevreet''.</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 61: ''Vasberade swaai hy hulle vegvliegtuig in 'n wye draai, pluk die stuurstok skielik nader aan hom en toe die vliegtuig oombliklik'' '''penregop''' ''die lug begin inklim, voel dit vir hom asof sy maag in sy skoene gaan sit.''</ref> kersregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsregop,<ref name="Potgieter" /> peilregop,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 28: ''Toe ek weer sien krul die olifant sy slurp met hond en al om en hy lig hom'' '''peilregop''' ''tot daarbo in die lug''.</ref> aartsregop,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 144: ''Digter Uys Krige kan 'n hond nie verdra nie, en uitgewer Koos Human ewe min. Maar Arieb is geweldig lief vir Koos. 'n Mens sou dink die rede lê voor die hand: wanneer Koos uit sy kantoor kom, is hy baie lief vir braai. As hy, as'' '''aartsregop''' ''hoëpriester van die braai, dan in 'n bedwelmende wierook van vleise en kruie en roke en ruike daar voor sy altaar staan, betoon Arieb sy aanbidding met helder bidkrale wat oor sy kake drup. Al verdryf Koos hom gereeld met 'n bulderende "Voertsek!"''</ref> loodregop,<ref name="WAT" /> erdmanregop,<ref name="WAT" /> haaksregop<ref name="WAT" /> * '''reguit''' – pylreguit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> penreguit,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> reëlreguit,<ref name="Van Schoor1" /> koeëlreguit, snaarreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 37: '' 'n Teerpad is'' '''snaarreguit''', ''en so oop en oninteressant soos verveling self.''</ref><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.46: ''Ek het geleer om te aanvaar dat hy, wat aan die skietlood en waterpas glo, die plantlyn'' '''snaarreguit''' ''sou span, al sê wie ook wat, die gate sou druk, ewe diep en ewe ver van mekaar, asof dit 'n uie- of koolbedding is.''</ref> lynreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Maar deesdae is daar ook 'n ander soort spoor oor ons kusduine: anorganies, brutaal'', '''lynreguit''', ''die breekspore van die mens se Frankenstein-speelgoed: gemotoriseerde voertuie, jeeps, veldfietse, [[duinebesie]]s'', '''lynreguit''', ''oopgeploeg dwarsoor alles in brullende, stinkende besoedeling.''</ref> stokreguit,<ref>[http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/wat-het-tog-geword-van-goeie-ou-gesinsvermaak.53307.php ''Republikein''. 2006. Wat het tog geword van goeie, ou gesinsvermaak? 1 November]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Eers skrik die lewe'' '''stokreguit''' ''tot in elke arm, been en toon- en vingerpunt.''</ref><ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html Potgieter, C. 2004. ''Die Burger'', 9 Julie:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171158/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html |date=25 Desember 2016 }} ''Sy nek staan lank en'' '''stokreguit''' ''voor hom en dit lyk of hy al agter sy kop aan hol.''</ref><ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/12/09/VB/10/ildejongstem.html ''Volksblad''. 2006. My tyd het eindelik gekom . 9 Desember:10]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Dit voel werklik soms of ek nog ’n meisietjie is wat soggens met my deurmekaar'', '''stokreguit''', ''blonde pageboy-haarstyl en haasbekkie opstaan.''</ref> strykplankreguit<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''In sub B het sy met balletklasse begin in die kerksaal naby hul huis in Milnerstraat, maar as sy plié, was haar rug nie'' '''strykplankreguit''' ''en in lyn met haar boude nie.''</ref> * '''rein''' – hemelrein,<ref name="Potgieter" /> engelrein<ref name="Potgieter" /><ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 23: ''Nooit het ek haar 'n vloekwoord of 'n vuil woord hoor sê nie; sy was altyd'' '''engelrein''' ''in haar woorde en in haar dade en in haar hart.''</ref> * '''rond''' – koeëlrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 49: ''Die wasbessie is eienaardig ook omdat dit oor twee reënseisoene strek – van laat lentereëns in Oktober/November wanneer die'' '''koeëlronde''', ''groen bessies begin vorm, tot Mei of selfs Junie om vroeë winterreëns te benut vir die finale uitswel.''</ref> balrond,<ref name="Van Schoor1" /> appelrond (gesig, wange),<ref name="Kempen">Kempen, W. 1982. ''Samestelling, afleiding en woordsoortelike meerfunksionaliteit in Afrikaans''. 3de druk. Kaapstad: Nasou Beperk, pp. 148 - 150.</ref> bolrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 383: ''"Kaja?" sê Abel by die kis met die glansende'' '''bolronde''' ''deksel.''</ref> tolrond,<ref name="Potgieter" /> pieringrond<ref>Wassenaar, T. 1939. ''Uit my Griekse dagboek: Twee maats in die land van Homeros''. Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 146: ''Soos 'n stuk suiwer goud,'' '''piering-rond''', ''kom die maan juis agter die Arachnaion-gebergte van Argolis op.''</ref> * '''rooi''' – bloedrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skarlakenrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 25: ''Bokant'' die '''skarlakenrooi''' ''pandak pak onweerswolke saam''.</ref> knalrooi,<ref name="Van Schoor1" /> krasrooi, tamatierooi,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Sy gesig word'' '''tamatierooi'''.</ref> brandrooi,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 69: ''Die liggies spring om die beurt op en af tot hulle die gestalte aanneem van 'n'' '''brandrooi''' ''man wat om die kring wandel en dan verander in wat Vos voorkom as 'n bejaarde kerkraadslid met 'n manel en gestyfde borshemp en boordjie.''</ref> bitterrooi,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.23 (''Asseblief II''): ''Onthou, Marais, niks was ooit soos jy gedink het / dit gaan wees nie - / jou laaste liefde het jou / "Alles Schlechte!" toegewens / voor sy vir altyd / met haar'' '''bitterrooi''' ''Volkswagen Polo / weggery het...''</ref> oorlogrooi,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.85 (''Barcelona – 2 en 'n ½ jaar later''): ''en jou bril is donker en jou top is'' '''oorlogrooi'''</ref> vlamrooi,<ref>Diedericks-Hugo, Carina. 2011. ''Permanente ink''. Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 8: ''Robert met sy'' '''vlamrooi''' ''hare wat dink die lewe is 'n enorme grap''.</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 153: ''Hy besef skielik dat hy nie een maal gehakkel het nie en bloos'' '''vlamrooi'''.</ref> vuurrooi,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 289: ''Fyn onderklere, pienk beddegoed, CD's met die walse van Strauss en die simfonieë van Beethoven, 'n plakkaat met 'n ondergaande son, 'n halfopgebrande kers en 'n'' '''vuurrooi''' ''bankstel dui aan dat Carine 'n romantiese siel is.''</ref> robynrooi,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige'', '''robynrooi''' ''blom skitter diamantblink in die donker vertrek.''</ref> ryprooi,<ref>Gunter, Helena. 2013. 'Elma lieg die waarheid'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 123: ''Soos sy deur die driffie stap, en die dikkoppe se "pi-pi-pi-peo" al hoe verder wegraak in die lug, sien sy skilpadbessies'' '''ryprooi''' ''hang aan 'n bos.''</ref> posbusrooi, <ref name="Esterhuizen" />, kersierooi<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Maar dis haar gul mond wat'' '''kersierooi''' ''glimlag en die groot oë met swaar ooglede wat direk na hom kyk wat hom onkant betrap.''</ref> * '''rou''' – bloedrou (vleis)<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''rustig''' – doodrustig<ref>Marais, Renée. 2004. 'n Naweek op die plaas. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 81: ''Ons gesels oënskynlik'' '''doodrustig''' ''oor koeitjies en kalfies terwyl ons kyk na die weerligskouspel asof dit 'n National Geographic-video is.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''Die twee wagte sit nog '''doodrustig''' onder die afdak teen die paalomheining.''</ref> * '''ryk''' – skatryk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bossiesryk, stinkryk, vrotryk * '''ryp''' – papryp,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodryp<ref>''Die Ooste teen die Weste: Herodotus se Geskiedenis''. 1994. Vertaal deur J.P.J. van Rensburg. Menlopark: Hans Kirsten Uitgewery. bl. 6: ''Só het hy herhaaldelik teen Miletos opgeruk en dit beleër: net wanneer die oes op die lande'' '''doodryp''' ''was, dan het hy met sy leër binnegeval, en met die begeleiding van herderspype en harpe en sopraan- en basklarinette opgeruk.''</ref>, kraakryp, <ref name="WAT" /> vrotryp<ref name="Kruger1977" /> * '''saai''' – doodsaai (vervelend) * '''saf''' – papsaf<ref name="WAT" /> * '''sag''' (tekstuur) – papsag,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> donssag,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doeksag/doeksaf, satynsag, troetelsag, murgsag,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 239: ''…'' '''murgsagte''' ''bees op hulle plaas vetgevoer en geslag,...''</ref> smeltsag,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 158: ''Die vleis is'' '''smeltsag''', ''die smaak perfek – daar's nie 'n ander woord nie.''</ref> fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" />, katsag,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.27 (''Groot was my verbasing''): ''Ek het oor jou vel gestreel / en die bang nag het '''katsag''' ''in my skoot opgekrul.''</ref> engelsag,<ref>Ferreira, Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 76: ''Behalwe die weerloosheid van 'n bokkie, behalwe die'' '''engelsagte''' ''soetheid en skoonheid, behalwe die vlymskerp intellek en die gevatte sarkasme, sou daar uiteindelik tog vuur in die vou van haar donkerrooi mantel verskuil wees, hartstogtelike asem en begeerte as hy sou . . . ? ''</ref> asemsag,<ref name="Kempen" /> bottersag,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 17: ''Vir die tweede keer dié aand maak Rampie sy deur'' '''bottersag''' ''oop''.</ref> poeiersag,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 133: ''Die sand is'' '''poeiersag''' ''en die gevoel van lae swaartekrag is heerlik.''</ref> melksag,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 28: ''Sy – want dit is 'n sy – is seker een van 'n werpsel wat naweekgangers van die Kaap so dikwels hier in die bosse los. Nog'' '''melksag''' ''en tog het sy dit oorleef.''</ref> roomsag,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 21 Oktober 1970, bl. 151, ''Nestum''-reklame: ''Vier'' '''roomsagte''' ''graankosse''; '' 'n Afgemete hoeveelheid graankos gemeng met melk - maak 'n ryk'', '''roomsagte''' ''babakos.''</ref> blouselsag, <ref name="Kruger1977" /> droomsag,<ref name="Kruger1977" /> leunstoelsag,<ref name="Kruger1977" /> soepelsag, <ref name="Kruger1977" /> streelsag,<ref name="Kruger1977" /> wolksag<ref name="Kruger1977" /><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 14: ''Hy neem oorkant Lilith plaas in 'n stoel met'' '''wolksagte''' ''kussings.''</ref> * '''sag''' (klank) – fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" /> (stem), fluistersag<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 32: ''Okkert stuur 'n blink straal die nag in, tel die konsertina op en'' '''fluistersag''' ''klink die soet melodie die nag in''.</ref> * '''salig''' – sielsalig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 86-87: ''Ook baie van my tyd was nodig om houtstompe te saag sodat die familie winteraande'' '''sielsalig''' ''voor die kaggelvuur kan lê en stoom''.</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 111: '''Sielsalig'' ''geesdriftig''.</ref> * '''seker''' – doodseker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 87-88: ''As Jorie of ek vervaard uit tuin of kombuis opdaag om hulle te verwelkom en dalk skimp op gister en eergister se baie besoekers, dan is die jongste aankomelinge altyd'' '''doodseker''' ''ons praat van ander mense, nie van hulle nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''"En toe is die hoed leeg, en sy vra: 'Waar is my sleutels?' en sy sê sy hét dit ingesit, sy is'' '''doodseker''' ''..."''</ref> klipseker * '''sekuur''' – doodsekuur,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 198: ''Sy gryp haar sak uit my hande en pluk haar selfoon uit. Vasberade druk sy die nommers'' '''doodsekuur''' ''en is binne oomblikke met iemand in verbinding; iemand wat ek ken!''</ref> fynsekuur<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 355: ''Steekbaard had 'n'' '''fyn-sekure''' ''standaard van gedrag vir homself en vir almal in die omgewing.''</ref> * '''siek''' – hondsiek, doodsiek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="ReferenceC">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.70</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 122: ''… sy pa is'' '''doodsiek''' ''…''</ref> vrotsiek, skandesiek<ref name="WAT" /> * '''simpel''' – doodsimpel<ref name="WAT" /> * '''sindelik''' – kraaksindelik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''skaam''' – doodskaam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> rooiskaam<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 249: ''Kyk, as hy helder dink, kan hy'' '''rooiskaam''' ''daaroor raak.''</ref> * '''skaars''' – doodskaars,<ref>[https://issuu.com/bolandgazette/docs/theewaterskloof_gazette_3_dec_2013 Fourie, H. 2013. "The Akkedisberg Chronicles" ''Theewaterskloof Gazette, 3 Desember, bl. 6]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: : ''Weer 'n drenkeling in my dam gekry, hierdie keer 'n vreemde, skynbaar'' '''doodskaars''' ''akkedis, sowat 12&nbsp;cm lank, blekerig, wat glo gewoonlik ondergronds woon.''</ref> droogteskaars<ref>[[WAT]]: ''So skaars soos bv. goeie weiding in tyd van droogte; baie skaars'': 'Dagga is darem nie so' '''droogteskaars''' 'nie'. (D.H. van Zijl)</ref> * '''skeef''' – windskeef<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 21: ''Toe ek die ding weer op sy pote het, hang die blad nes 'n'' '''windskeef''' ''afdak en die poot by die hoë hoek se kant steek byna waterpas uit asof hy wou groet''.</ref> * '''skelm''' – jakkalsskelm<ref name="WAT" /> * '''skerp''' – vlymskerp,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''De Kee het met 'n'' '''vlymskerp''' ''hou sy naelstring deurgesny.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 60: ''Die'' '''vlymskerp''' ''punte van die wapens beweeg gevaarlik tussen die vegters.''</ref> elsskerp, haarskerp (beeld), rasperskerp, skeermesskerp,<ref name="WAT" /> naaldskerp,<ref name="Kempen" /> blitsskerp (beeld),<ref name="WAT" /> bliksemskerp (beeld),<ref name="WAT" /> droomskerp (beeld, detail),<ref name="WAT" /> lemskerp,<ref name="WAT" /><ref>Basson, G. 1994. Die nabootser. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 366: ''Die man sê niks nie, kruis net sy bene en maak seker dat die'' '''lemskerp''' ''plooi van sy broek nie kreukel nie.''</ref> krisskerp,<ref name="WAT" /> priemskerp, <ref name="WAT" /> swaardskerp<ref name="Kruger1977" /> * '''skoon''' (estetika) – beeldskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bloedskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> porseleinskoon (vel, gelaat),<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 28: ''Geen spoor is op haar'' '''porseleinskone''' ''vel te sien van die teistering deur jare se saamleef met 'n aktiewe spook in haar pragtige ou volstruispaleis nie''.</ref> wonderskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blomskoon<ref name="Potgieter" /> * '''skoon''' (helder) – kristalskoon,<ref name="WAT" /><ref>De Wit, Andries. 1989. ''Operasie bom''. Tafelberg-uitgewers. Bl. 20: ''Chris en Linda kyk asemloos om hulle rond: die kolossale span van'' Springbok ''se vlerke bo hulle, miljarde sterre reg rondom en 'n '' '''kristalskoon''' ''planeet onder hulle.''</ref> * '''skoon''' (higiëne) – silwerskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraakskoon,<ref name="Potgieter" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 171: ''Hy sê nou huisie, maar dis 'n ordentlike plek''. '''Kraakskoon'''.</ref> blinkskoon,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Monsterduiwe'', Lien Roux-de Jager, 2001: ''Hy kan nie help om die dorp met die kliniese ruimtestasie en die'' '''blinkskoon''' ''tuig te vergelyk nie.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 60: ''Sy oordink alles weer van die begin af!''' '''Hoe hulle in die'' '''blinkskoon''' ''beheerkamer van die aarde se verdedigingshoofkwartier aangeland het nadat sy en Chris met die koningin van Skeba se kombi-horlosie-wekker-ding gekarring het[...]''</ref> skitterskoon<ref name="WAT" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 22: ''En julle los die kombuis vir my'' '''skitterskoon'''.</ref><ref name="Kruger1977" />, sprankelskoon, <ref>''Rooi Rose''. 1980. ''Good and Clean''-waspoeieradvertensie. 10 September. p. 171: ''Wasgoed is'' '''sprankelskoon''' ''as dit vars ruik.''</ref> glansskoon<ref name="Kruger1977" /> * '''skraal''' – rietskraal,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 249: ''Nee, toe ek vir Johnnie die eerste keer sien, toe's hy 'n jong poliesmantjie in so 'n mooi blou uniform,'' '''rietskraal''' ''en baie handsome.''</ref> geraamteskraal<ref>Strydom, Kobus. 1989. Hoe's dit, my ou? 'n Kabaret, uit: ''Tienertoneel: Verhoogtekste deur Gerhard Strydom, Peet van Rensburg, Marietjie Pretorius, Elise van Wyk. Kobus Strydom''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 109: ''Die klein meisietjie van sestien'' / ''staan'' '''geraamteskraal''' / ''en glimlag uitdagend vir die kamera''.</ref> * '''skrik''' – doodskrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''skrum''' – doodskrum<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''sku''' – skilpadsku<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 58: ''Hy het'' '''skilpadsku''' ''weggeskram toe ek my hand vir hom hou''.</ref> * '''skurf''' – rasperskurf<ref>[https://archive.org/stream/tydskrifvirlette00uns_u47/tydskrifvirlette00uns_u47_djvu.txt ''My hart het soos ’n hakkopslang / orent geruk, / toe ’n'' '''rasperskurwe''' ''hyging uit sy rietskraal / lyfie boor.'']</ref> * '''slank''' – soepelslank<ref name="Kruger1977" /> * '''slap''' – papslap<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> * '''sleg''' – doodsleg,<ref name="Potgieter" /> papsleg,<ref name="Van Schoor1" /> daggasleg, vreksleg, vrotsleg, hondsleg,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 27: ''"Ag kom nou. Dis net rou groente." Ma beduie vir Dêrra om nog 'n sluk te vat. "Nee, Bok, dis'' '''hondsleg'''. ''Skuus, maar ek gaan dit nie in my lyf kry nie."''</ref> kaksleg (obseen)<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 121: ''Jy's te'' '''kaksleg''' ''om self daardie band aan te sit.''</ref> * '''slim''' – vrekslim<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/07/04/vb/7k/02.html Waar kom die wallieskaap vandaan?]:<br /> ''Ek het baie simpatie met opvoeders wat vandag se bloedjies Afrikaans moet leer, maar soms wonder 'n mens darem oor die inligting wat oorgedra word. Een ouer het paniekerig (namens sy eie kind) by 'n paar professore begin soek na die intensiewe vorm van slim. Nou is intensiewe deur die eeue in Afrikaans in redelik vaste vorme ingeburger. Ons praat van grasgroen, bloedrooi, seepglad, goud- of borriegeel, potblou, ensovoorts. In hierdie gevalle kan 'n mens die intensief ook omstel tot so groen soos gras, so rooi soos bloed, ensovoorts. Maar dan is daar ook woorde soos doodgoed, doodlekker en ander wat nie letterlik so goed of so lekker soos die dood is nie. Hier beteken die dooddeel eintlik maar net "goed, lekker in die allesoortreffende trap".''<br /> ''Maar wat het dit nou met slim te doen? Nouja, die antwoord wat deur die opvoeder aan die leerling (ná sy vrugtelose soektog) gegee is, is superslim. Nee kyk, so maklik kan dit darem regtig nie. Super- kan vooraan 'n hele klomp ander byvoeglike naamwoorde geplak word, soos superfiks, superfyn, supermodern. Kan 'n mens vir iemand sê dat'' '''vrekslim''' ''(wat nie beteken so slim dat hy vrek nie), verkeerd is en dat net superslim reg is? Haikôna.)</ref> * '''slinks''' – jakkalsslinks<ref name="WAT" /> * '''snaaks''' – skreeusnaaks,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skreesnaaks, rasend snaaks,<ref>Steyn, Ilse. 1996. ''Prinses in die ruimte''. Parow: JP van der Walt en Seuns. Bl.52 ''Dit mag vir jou'' '''rasend snaaks''' ''wees om so 'n grappie met 'n agterlike Aardmens en die onbelangrikste van jou bemanning te maak, maar laat ek jou vertel, Kaptein: ek sou nie met jou getrou het al was jy die laaste man in die heelal nie!''</ref> doodsnaaks<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 66: ''Dis eintlik onskuldig en'' '''doodsnaaks''' ''vir die seuns, seniors en slawe''.</ref> * '''snel''' – blitssnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 108: '''Blitssnel''' ''steek Arieb vas''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 119: '''Blitssnel''' ''sak die matrose op hulle toe en oorrompel hulle.''</ref> bliksemsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> koeëlsnel, pylsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> rasendsnel, orkaansnel,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 90: ''Toe,'' '''orkaansnel''', ''gebeur die onverwagte.''</ref> windsnel, <ref>Funcke, E.W. 1989. Offisiële geloof en kettery in die Middeleeue as tema rondom Umberto Eco se verhaal 'Die naam van die roos'. In: Ohlhoff, C.H.F. & Brink, M. (reds.). '' 'n Blik op die Middeleeue''. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. p. 28: ''Joachim lê wel deemoedig sy geskrifte ter beoordeling aan die pouslike stoel voor, sy gedagtes daarin brei egter'' '''windsnel''' ''uit.''</ref> stralersnel<ref name="Kruger1977" /> * '''soet''' – suikersoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''"Mevrou Aerts," sê hy met 'n'' '''suikersoet''' ''stem.''</ref> stroopsoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> heuningsoet,<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> engelsoet<ref>[[WAT]]: Die kindertjies is engelsoet. 'n Engelsoete voorkoms. Engelsoete woordjies fluister.</ref> * '''sout''' – pekelsout<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''stadig''' – doodstadig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceC" /><ref>Du Plooy, Heilna. 2013. 'Die foto'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 88: ''Later het ek besef ek moet hierdie aandagafleidende gesig uitskakel as ek werklik effektief wil oefen, wanneer ek klein passasies en frases oor en oor moes speel om dit goed reg te kry, of die stukke afbreek in dele, of dit'' '''doodstadig''' ''deurspeel om seker te maak ek gaan geen note mis as ek weer vinnig speel nie.''</ref>, skilpadstadig,<ref name="Esterhuizen" /> slakstadig<ref name="Esterhuizen" /> * '''sterk''' – ystersterk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> beersterk,<ref name="Kempen" /> wondersterk, reusesterk, stormsterk (wind), oersterk, beessterk,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagloper. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 33: ''Martiens vloek, beur met al sy krag om uit die ystergreep los te kom, maar die man is'' '''beessterk'''.</ref> draadsterk,<ref>[[WAT]]: 'n Jong man met draadsterke spiere</ref> gifsterk (''koffie/tabak''),<ref name="WAT" /> klipsterk<ref name="WAT" /> * '''stil''' – doodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 187: ''En daar's nie geluide nie. Soos in niks. Dis'' '''doodstil. Dood-, dood-, doodstil.'''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 69: ''Oloff staan'' '''doodstil.'''</ref> tjoepstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> bladstil,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 46: ''G 'n ritsel of roer, al vier die rigtings'' '''botstil.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> botdoodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> stokstil<ref name="Esterhuizen" />, muisstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Laurie, Trienke. 2013. 'Klein kind hurk muisstil'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 180.</ref> grafstil,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kerkstil,<ref name="Potgieter" /> kerkhofstil,<ref name="Potgieter" /> klipstil, stofstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 47: ''Toe is sy in die werwelkolk, binne-in sy'' '''stofstil''' ''hart.''</ref> witstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Hy was bleek en'' '''witstil''' ''die hele tyd wat sy by die venster gestaan het, het glad nie geroer nie, net gelê met die wit gesiggie bokant die wit laken''.</ref> nagstil<ref name="WAT" />, grotstil<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 19: ''Die eggo's sterf weg... dit raak'' '''grotstil'''.</ref>, tonnelstil,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 20: ''Dit raak weer'' '''tonnelstil'''.</ref> kiepstil (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''styf''' – stokstyf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 121: ''Linda bly 'n paar sekondes'' '''stofstyf''' ''sit.''</ref> boomstyf (argaïes saam met liggaamsdele/ledemate gebruik; ook ''boomvas''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> snaarstyf<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> (draad, senuwees, spanning, situasie), kraanstyf,<ref>De Lange, Johann. 2008. Kusdorp. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.937: ''Hier veg die see sy landgoed terug: / dit sien mens aan die soutsweet / teen 'n ruit, 'n windpomp'' '''kraanstyf''' ''/vasgeroes, bome deur die seewind / teruggedryf, 'n plaag duiwe / op 'n weggeroesde dak.''</ref> kraakstyf, klipstyf, nertsstyf<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 152: ''Die meisie skuif tot teen hom. Hy merk weer haar'' ''nertsstywe'' ''broekie wat beswaarlik alles bedek.''</ref> * '''suinig''' – vreksuinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15: ''Ek was'' '''vreksuinig''' ''daarmee, maar het darem klein sakkies vol ook vir Gregoire Boonzaier en Uys Krige geneem.''</ref> stiksuinig * '''suiwer''' – kristalsuiwer,<ref name="WAT" /> glassuiwer<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 49-50: ''En ons sal al meer in daardie rigting groei, hoe sterker ons die hoofmomente in die lewe leer aanvoel en dit leer weergee in 'n taal wat'' '''glassuiwer''' ''daardie innerlike gespanne lewe suggereer.''</ref> * '''sukkel''' – doodsukkel<ref name="Esterhuizen" /> * '''suur''' – asynsuur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> brandsuur,<ref>[http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 Lategan, H. 2014. Breëstraat die nuwe Langstraat? Netwerk 24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124901/http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 |date= 9 Maart 2016 }}: ''Selde het ek sulke nors'', '''brandsuur''' ''mense in een dag teëgekom.''</ref><ref>[http://www.dbnl.org/tekst/wiel033jako01_01/wiel033jako01_01_0004.php G.R. von Wielligh. 1921. ''Jakob Platjie''. Pretoria: HAUM, bl. 26]: ''‘Dit sal ons so nooit as nooit doen nie!’ roep die twee uit. Bob vat'' '''brandsuur''' ''bier en gee daarvan aan ieder 'n glas vol''.</ref> doodsuur<ref>[[WAT]]: ''Die appels is nog'' '''doodsuur'''.</ref> * '''swaar''' – loodswaar,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipswaar,<ref name="WAT" /> stormswaar (gesigte),<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 189: ''Maar aan oom Dolf en tant Maria se'' '''stormswaar''' ''gesigte weet hy hulle is bewus van haar toestand; dra hulle kruis woordeloos.''</ref> kraakswaar,<ref name="WAT" /> kreunswaar,<ref name="WAT" /> hamerswaar (hou, slag)<ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 36: ''Hugo slaag daarin om die eerste hou net-net met sy linkerarm af te keer, maar toe seil die kleiner man onder sy verdediging deur en hy ontvang twee'' '''hamerswaar''' ''houe op die krop van sy maag wat hom snakkend vorentoe laat knipmes.''</ref><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 104-105: ''Die lig in die oorkantste vertrek word oombliklik afgeskakel en meteens is dit doodstil behalwe vir die'' '''hamerswaar''' ''slae van sy hart.''</ref> * '''swak''' – kuikenswak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodswak,<ref name="Van Schoor1" /> hoenderswak<ref name="Potgieter" /> * '''swart''' – pikswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> gitswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pikgitswart, nagswart,<ref name="WAT" /> roetswart, koolswart, (pik)gietswart, raafswart,<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 55-56: ''Hy sien die bekende'' '''raafswart''' ''hare, die volmaakte gelaatstrekke, die vol, rooi mond en die glimlaggies in haar oë waaraan hy so gewoond geraak het.''</ref><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 142: ''Sy het'' '''raafswart''' ''hare en is geklee in iets wat soos pers pajamas lyk''.</ref> steenkoolswart,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 104: ''Brys het sy'' '''steenkoolswart''' ''BMW voor die villa geparkeer.''</ref> skemerswart,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 79: ''Die groen van sy oë is'' '''skemerswart''', ''die pupille onnatuurlik groot.''</ref> blinkswart,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 204: ''Ingedagte streel hy oor die'' '''blinkswart''' ''lasergeweer wat dwars oor sy knieë lê''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 63: ''Die sterlig speel in haar'' '''blinkswart''' ''hare.''</ref> inkswart<ref name="Potgieter" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''Buitekant is daar niks... net die'' '''inkswart''' ''duisternis met die duisende derduisende blinkende, flonkerende sterre.''</ref> * '''swoeg''' – doodswoeg<ref name="Esterhuizen" /> * '''taai''' (buigsaam, maar moeilik breekbaar) – seningtaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 44: ''Tussen die verwaarloosde meisies met hulle armoedige bikini's en'' '''seningtaai''' ''bene van die mans, tussen almal met die groteske dierekoppe wat hulle gesamentlike masker is, beweeg Henry volkome uitgeslote op soek na Salome.''</ref> biltongtaai, rubbertaai * '''taai''' (gehard, ook moeilik) – rateltaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> toffietaai (''wedstryd''), hondstaai, karootaai (''plant'') * '''taai''' (klewerig) – heuningtaai,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 98: ''Voor die wydope vensters fladder die gordyne stadig en lui en laat af en toe 'n geur van blomme, te soet na sy smaak, swaar en'' '''heuningtaai''', ''die kamer binne.''</ref> toffietaai * '''tevrede''' – doodtevrede,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Bourliaguet" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 24: ''Dis karee, taaibos, buffeldoring, soetdoring, bloubos, witstinkhout, deurmekaarbos, rosyntjiebos – 'n wye versameling bome, groot en klein, wat hier hulle staning het; hier almal'' '''doodtevrede''' '' 'n bont boomfamilie saam.''</ref> oertevrede<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 43: ''G.T. glimlag'' – '''oertevrede.'''</ref> * '''tjank'''– doodtjank<ref name="Esterhuizen" /> * '''toe''' – bottoe,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''Maxie was reg. Hy kyk na hierdie saak met sy oë'' '''bottoe'''.</ref> pottoe,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> digtoe<ref name="Van Schoor1" /> * '''treur''' – doodtreur<ref name="Esterhuizen" /> * '''trou''' – hond(e)trou<ref name="WAT" /> (byvoorbeeld: ''hondetroue oë'') * '''vaak''' – doodvaak * '''vaal''' – asvaal,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> muisvaal,<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 28: ''Dalk het daar iewers 'n mooi vrou weggekruip onder die'' '''muisvaal''' ''hare en die moesies wat soos bosluise onder haar een oog gesit het.''</ref> roetvaal,<ref>Van Rooyen, Piet. 2005. ''Akwarius''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 19: ''Deur aangewasemde ruite kan hy meeue in mistroostige groepies op die kaai sien sit, sommige helderwit, ander'' '''roetvaal'''</ref> doringvaal,<ref>Blignault, Audrey. 1969. Een vreemdeling op de aarde. In: ''Trekvoëls: 'n Keur uit Afrikaanse Reisverhale met Inleiding en Aantekeninge deur AP Grové''. Johannesburg: Voortrekker, bl. 134: ''Klein eilandjies — die grootste beslaan maar twintig akker — dor'', '''doringvaal''', ''met die enigste uitsig dié oor die see, eindelose blou myle van see en see en nogmaals see.''</ref> loodvaal<ref>Van Blerk, H.S. 1994. Weary Willie. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 243.</ref> * '''vars''' – neutvars,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 149: ''Die omgewingstemperatuur was konstant en die lyk'' '''neutvars'''.</ref> oondvars, kraakvars,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9-10: '''Kraakvars''' ''goeie groente dwarsdeur die jaar''.</ref> kersvers (of kersvars), douvars,<ref name="Makrogids" /> kekkelvars (informeel), tuinvars, reënvars (grond, lug, groente ens.),<ref name="WAT" /> seevars, stoomvars (gebak), lentevars (blomme, huis, voorkoms), plaasvars,<ref name="WAT" /> bloedvars<ref>Viljoen, Fanie. 2010. Modderdonker Christiaan. In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 31 ''In my het 'n droom nog'' '''bloedvars''' ''gebroei.''</ref>, blinkvars, <ref>Fourie, L. 2019. Op die rug van 'n olifant - laat die wiele draai. Plus 50. 14 (3) Julie: ''Dit is eers as ’n mens fyner begin kyk, dat jy die mooi raaksien – in die detail van die eeue-oue bouwerk, die'' '''blinkvars''' ''groente en vrugte van die straatverkopers, die fyn handwerk te koop, die kleure van die vroue se sari’s, in die vriendelike gesigte van die mense en natuurlik die stringe gousblomme wat om jou nek gehang word om jou welkom te heet.''</ref> blomvars, <ref name="Kruger1977" /> parfuumvars<ref name="Kruger1977" /> * '''vas''' – rotsvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 22: ''Hy probeer eers 'n gesprek met haar aanknoop en gesels oor die aangename partytjie, die sjarmante gaste, die interessante leefwyse van die Silbersteins, maar sy staan'' '''rotsvas''', ''vierkantig voor hom, haar ogies met onbeweegbare haat op hom gerig.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 53: ''Die suidpunt van Afrika is die'' '''rotsvaste''' ''Kaap Agulhas, maar deskundiges is nog altyd onseker waar die skeiding tussen die Atlantiese en die Indiese Oseaan is.''</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Voor die muur. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 73-74: ''Ons is bome van deernis wat in al die takke van ons skepping bewe; al die liefdevolle wetenskap van ons wil om skoonheid en 'n'' '''rotsvaste''' ''doel deur middel van die spel skep, sidder deur ons met 'n pylpunt pyn om ons nog meer aan te spoor''.</ref> doodvas, bankvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.55: ''KEISERIN: Dis 'n lieflike dag buite, Majesteit. Hulle sê daar's nie meer plek vir 'n muis langs die strate nie – die mense staan'' '''bankvas''' ''ingeryg om ons optog te sien.''</ref> paalvas<ref name="Van Schoor1" /> (''blik, kyk, uitdrukking; houding; feit of stelling''), klipvas, ystervas,<ref>[[C.M. van den Heever]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]], bl. 104: ''Prof. T. J. Haarhoff is een van die vernaamste werkers in hierdie opsig. Hy gaan langs glad 'n ander weg te werk as die skoolvos, wat die hele ou beskawing weggesnoei het tot 'n aantal'' '''ystervaste''' ''reëls waarin jou opvatting pas of nie pas nie.''</ref> neetvas (sit/kleef)<ref name="WAT" /> * '''veel''' – dolveel<ref name="Potgieter" /> * '''veilig''' – doodveilig<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 118: '''"Doodveilig."''' ''Sy kyk op. "Kyk, dis amper volmaan"''</ref><ref name="Kruger1977" /> * '''verbaas''' – stomverbaas,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 157: ''Croos luister'' '''stomverbaas'''.</ref> doodverbaas<ref name="Potgieter" /><ref>Hendriks, H. 1994. Een misdaad te veel. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 259: ''David Meiklejohn frons, kyk 'n oomblik uit die hoogte na die offisier en na na die bestuurder. "Wie is die meneer en weet hy met wie hy praat?" vra hy'' '''doodverbaas'''.</ref> * '''ver''' – doodver<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo" /> * '''vererg''' – doodvererg<ref name="Potgieter" /> * '''verkluim''' – doodverkluim<ref name="WAT" /> * '''verlate''' – doodverlate<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''verlief''' – smoorverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dolverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kruger1977" /> malverlief <ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.92 (''Help''): ''Toe ek'' '''malverlief''' ''was op jou / het jy sag en kaal vir my dankie, dankie gesê: / "Dankie dat jy my raakgesien het." ''</ref> * '''verleë''' – doodverleë<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> * '''verlig''' – helderverlig <ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 82: ''Sy loop met die trappe af tot by die'' '''helderverligte''' ''parkeerterrein''.</ref> * '''vermoeid''' – doodvermoeid<ref name="Esterhuizen" /> * '''versigtig''' – doodversigtig<ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.75: '''Doodversigtig''' ''doen ek navraag, weeg ek pryse en modelle teen mekaar op.''</ref> * '''verskrik''' – doodverskrik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 42: '' 'n'' '''Doodverskrikte''' ''swerm kraaie het met hees krete in die lug rondgedraai en nie geweet waarheen hulle kon vlug nie.''</ref> * '''verskriklik''' – allerverskriklik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 19: ''"Dis 'n soort wonderblom... 'n nagblom, want volgens wat Kerneels vertel, blom die ding'' '''allerverskriklik''' ''mooi in die laatnag..."''</ref> * '''verslae''' – doodverslae<ref>Stevenson, R.L. 1951. ''Skateiland''. Libri-reeks II (vertaal en verwerk). Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 179: ''Hands was'' '''dood-verslae''' ''toe hy dit sien.''</ref> * '''verslete''' - doodverslete<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 15: ''[...] ek moet darem mooi kyk of daar agter die skynbaar'' '''doodverslete''' ''beeldspraak-procédé dalk tog niks besonders skuilgaan nie.''</ref> * '''verveel''' – doodverveel<ref name="Esterhuizen" /> * '''verveeld''' – doodverveeld,<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna penregop in haar boks, met 'n'' '''doodverveelde''' ''uitdrukking op haar gevreet''.</ref> siekverveeld<ref>[[François Verster]]. 2016. ''Omega, oor en uit: Die storie van 'n opstandige troep'' : ''Maar my mater het my manier van staan – boude uitgestoot en met 'n'' '''siekverveelde''' ''uitdrukking op my bakkies – blykbaar vermaaklik gevind''.</ref> * '''vervelend''' – stomvervelend,<ref name="Potgieter" /> doodvervelend<ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 41: ''Hulle arresteer jou nie omdat jou vrou en jou lewe jou'' '''doodverveel''' ''nie.'' (as werkwoord gebruik)</ref> * '''vervelig''' – doodvervelig,<ref name="Stadler, L.G 1994" /> vaalvervelig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 82: ''Hulle is almal mooier en skraler as sy, wat soos 'n baksteen gebou is en net so'' '''vaalvervelig''' ''ook.''</ref>, oervervelig<ref>Van Wyk, A. 2012. ''Wie is reg? Tien jaar se regspunte''. Kaapstad: Tafelberg. p.222: ''Met die eerste oogopslag lyk die tegniese en vir vele mense'' '''oervervelige''' ''terrein van rekeningkundige standaarde baie ver verwyderd van politiek van enige aard''.</ref> * '''verwonderd''' – doodverwonderd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stomverwonderd<ref name="Potgieter" /><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.145: ''Sy wou weer x-strale laat neem, en'' '''stomverwonderd''' ''het ons na die plate gekyk waarop daar g'n teken van gewasse of uitsaaiings was nie.''</ref> * '''vet''' – blinkvet,<ref name="Potgieter" /> spekvet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> moddervet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> varkvet, rondvet,<ref>Potgieter, D.J. 1942. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole''. Vyfde hersiene uitgawe. Kaapstad: Juta en kie, bl. 69</ref> appelvet<ref name="WAT" /> * '''vies''' – doodvies<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''vinnig''' – blitsvinnig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> bliksemvinnig,<ref name="Kempen" /> helvinnig, kwikvinnig,<ref>De Lange, Johann. 2008. Oer. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.942: '' 'n oog soos jaspis en'' '''kwik- / vinnig''', ''blits sonder deernis,''</ref> slang-vinnig<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 16:''"...gaan nie kuier nie... het dit net goedgedink om namens die gemeente julle gesin aan die Here op te dra..." hoor Rampie nog die dominee voordat hy'' '''slang-vinnig''' ''terug na sy kamer begin seil''.</ref> * '''vol''' – stampvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 55: ''Die klein onderdakstoep van Heer Halewijn sit'' '''stampvol'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 75: ''Die veerboot na Palermo sit'' '''stampvol'''.</ref> propvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> barstensvol, tjokvol,<ref name="Potgieter" /> tjok-en-blok vol (informeel), boordensvol<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die ouspens is'' '''boordensvol''' ''bottels.''</ref> (ongewoon), skepvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die knus kombuis is'' '''skepvol''' ''skottels / heuning, room en deeg. Voëls in pare verlaat hul neste onder geute.''</ref> windvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy het voor die ruit bly staan / en sy het ruim en sterk gevoel / en haar hande was'' '''windvol''' ''papiere''</ref> stikvol,<ref name="Van Schoor1" /> emmersvol,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''Dan dreun die weer, giet die reëndruppels skielik'' '''emmersvol''' ''uit 'n wolk wat in 'n oogwenk swart en onheilspellend, swaardragtig van water geword het.''</ref> randvol (glas water), kreunvol<ref name="WAT" /> * '''voos''' – grysvoos<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 196: ''Jare later, toe sy goeie huwelik en stabiele werk'' '''grysvoos''' ''begin raak het, het selfs die bruisende energie van sy ma daardie dag tussen die jagters, iets wat hy altyd bly vashou het, begin vervaag''.</ref> * '''vreemd''' – wildvreemd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> wondervreemd * '''vrek''' – morsdoodvrek<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 77: ''Flippit, dit was nou amper of ons was'' '''morsdoodvrek'''.</ref> * '''vriendelik''' – katvriendelik, doodvriendelik<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 80: ''Toe Tensy die deur oopmaak, spring sy uit en loop op die bedremmelde meisie af om haar snorbaard'' '''doodvriendelik''' ''teen haar arm te skuur – nie in die minste bekommerd oor die verwoeste leersitplekke nie''.</ref> * '''vrolik''' – dolvrolik, <ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> vonkelvrolik<ref name="Kruger1977" /> * '''vrot''' – papvrot<ref name="Esterhuizen" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 96: ''Ek het gou agtergekom die beste is om net die blaarkoppe af te kap – om die stele op te kap is te veel werk – en dit so 'n tien dae lank in 'n komposhoop klam te hou totdat dit'' '''papvrot''' ''en so sag soos botter is.''</ref> * '''vry''' – voëlvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skotvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Hy het nou wel'' '''skotvry''' ''weggekom toe hy en Adri op Mars gaan kuier het''[...]</ref> doodvry<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> tolvry<ref name="Esterhuizen" /> * '''vuil''' – kaiingvuil, moddervuil * '''wakker''' – wawyd wakker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids">Uys, I. 1998. ''Die Afrikaanse makrogids''. Kaapstad: Queillerie, bl. 215-218.</ref> nugter wakker,<ref name="Esterhuizen" /> haaswakker,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 39: ''"En nou: die trofee vir die belowendste tennisspeler," hoor hy meneer Steyn se bekende stem oor die mikrofoon. Nou is Rampie'' '''haaswakker'''.</ref> helder wakker<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''Opeens is hy'' '''helder wakker'''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 281: ''Later, toe almal tevrede en versadig in hulle slaapsakke lê, is Mohlomi'' '''helder wakker'''. </ref> * '''warm''' – vuurwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> gloeiwarm,<ref name="Potgieter" /> kokendwarm,<ref name="Esterhuizen" /> kookwaterwarm,<ref>Van Nierop, L. 2013. ''Plesierengel''. Kaapstad: Tafelberg. Agterbladteks: Plesierengel'' is 'n nuwe, aangepaste weergawe van Leon Van Nierop se 1998-blitsverkoper, maar dié slag'' '''kookwater-warm''', ''onbevange en onbevrees vertel.''</ref> rooiwarm, skroeiwarm, smoorwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 139: ''Dis'' '''smoorwarm''' ''in die vallei, en doodstil.''</ref> snikwarm, stikwarm, witwarm, hondwarm,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 55: ''Budde is uiteindelik klaar. Dit was nie maklik nie. Dis'' '''hondwarm''' ''en die sweet loop spinnerakke deur die stof op sy rooi wange.''</ref> smeltwarm<ref>Kotze, K. 1973. ''Oggendblom en bitterkalbas''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Dit was duidelik dat hierdie nie maar net nog 'n meisie was wat Brand huis toe gebring het vir aandete nie ; dit het uit die '''smeltwarm''' blik tussen hulle gespreek''.</ref><ref>Human, M. 2017. ''Held in 'n oorpak''. Pretoria: Romanza: “Mamma, man, maak nou gou, jy weet mos ek wil piepie,” skril die driejarige Karli se stemmetjie terwyl sy ongeduldig op haar pienk tekkies op die parkeerterrein se '''smeltwarm''' teer staan en trippel.</ref>, smeulwarm<ref>Ackermann, M.F. 2010. Satire, spraakvryheid, sensuur en siviele aanspreeklikheid en 'Portretjie en ander verhale'. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Universiteit van Pretoria. bl. 69-70: ''Die gesteelde stoorkameruurtjies het intussen weer instelling geword, maar in die plek van die'' '''smeulwarm''' ''passie van vroeër, is daar nou 'n waardige, stil teerheid.''</ref>, wreedwarm, helwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170-171: ''"Soos bedsere, net dieper, party kompleet of hulle daar met 'n'' '''helwarm''' ''yster ingebrand is en byne ammal op plekke waar mens g'n bedsere kry nie."''</ref> oondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 140: ''Stellenbosch is vroeg al '' '''oondwarm''' ''en bedompig.''</ref> bakoondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 69: ''"Dis frieken'' '''bakoondwarm''', ''Adéle – chill girl!"''</ref> brandwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 57: ''"Tant Lenie, dis nog'' '''brandwarm''' ''," waarsku sy die ouer vrou, wat die beker versigtig uit haar hande neem.''</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 283: ''Die sand wat'' '''brand-warm''' ''deur die dag was, is nou yskoud onder sy kaal voete.''</ref> bloedwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 76: ''Maar op 'n dag in die koringland, onder 'n'' '''bloedwarm''' ''middagson, toe nog net die laaste koring 'n yl strepie op die lande staan, word Barkus siek.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 97: ''Sy is vir hom soos sy ma, mooi en onvergelyklik; soos Ousus'', '''bloedwarm''' ''van erbarming; en nie mooi, maar koud en vals nie.''</ref> goudwarm,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl.36: ''Om van 'n digter soos Gezelle oor te gaan na een soos Van de Woestijne, beteken om 'n rustige tuin te verlaat waar die son'' '''goud-warm''' ''gloei agter die blomme en takke en verhelderend val deur die hoë beskilderde rame van die Kerk en om daarvandaan te gaan na 'n koel-vogtige herfsveld, waar die swak strale van die ondergaande son bewe oor die sorgvuldig-versorgde kasplante en die wandelaar diep wegsak in die sagte, donker aarde.''</ref> swoelwarm,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 51: ''Ons eet hulle natuurlik ook wanneer hulle goudryp,'' ''swoelwarm''', ''songebak en nog sag is.''</ref> bliknerswarm,<ref>Van Nierop, L. 2015. ''Adrenalien: Die Waarheid''. Kaapstad: Tafelberg, p. 94: ''Hy draai die ruit af. Dit is nou'' '''bliknerswarm'''.</ref> siswarm,<ref name="WAT" /> kraaiwarm, <ref name="WAT" /> helwitwarm<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 84: ''Dis een van daardie'' '''helwitwarm''' ''dae wanneer die Karoo vir sy eie hitte skrik. Wat selfs die horison nie meer bewe nie.''</ref> * '''waterpas''' – doodwaterpas<ref name="Esterhuizen" /> * '''weemoedig''' – oerweemoedig<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: '''Oerweemoedig''' ''is die wysie wat sy so sit en [[neurie]] met daardie rokerige, deurgeslykte stem van haar.''</ref> * '''weg''' – witweg,<ref>Du Plessis, P.G. 2011. ''Fees van die ongenooides''. bl. 171: ''Daar pik hoenders, langs 'n muur kou 'n bok 'n lap, voor hulle tussen die potklippe vrek 'n vuur'' '''witweg''' ''in sy as onder 'n amper leë pappot.''</ref> skoonveldweg<ref name="Esterhuizen" /> * '''weinig''' – bloedweinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> broodweinig<ref name="Esterhuizen" /> * '''werk''' – doodwerk<ref name="Esterhuizen" /> * '''wit''' – spierwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 181: ''Sy kneukels word'' '''spierwit'''.</ref> poeierwit,<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 186: ''Teen die motorruit leun 'n lang, skraal figuur in swart geklee met 'n'' '''poeierwit''' ''gesig wat onder die swart bolhoed flits''.</ref> raapwit, melkwit,<ref name="Potgieter" /> krytwit,<ref name="Potgieter" /> papierwit, sneeuwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 266: ''Niemand het nog ooit die'' '''sneeuwit''' ''klawers aangeraak nie en dit sou ook nooit gebeur nie.''</ref> wolkwit,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, / vetbruin sooie en groen / weiding,'' '''wolkwit''' ''troppe, 'n bron,</ref> lykwit,<ref name="Van Schoor1" /> haelwit,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Hambidge, Joan. 2008. My jeug. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.998: ''Ek loop deur die nuwe huis; / besigtig alles voetjie vir voetjie: / 'n engel wat harp speel / voor die hemelpoorte; / die Bybel-in-kalfsleer; / 'n skildery / wat iets uitblaker / van '' '''"haelwit''' '' gestapelde wolke" / en vele boeke oor die politiek / deur Verwoerd en Malan, / die wysvinger van P.W. / ook hier verewig.''</ref> meelwit,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 9: ''Maar die ontvangsdame het reeds begin om op die Nederlanders met hulle'' '''meelwit''' ''hare en hulle pienkgebrande velle, se talryke vrae te probeer antwoord.''</ref> lakenwit,<ref>Van den Heever, C.M. 1939. [http://www.dbnl.org/tekst/heev001laat01_01/heev001laat01_01.pdf ''Laat vrugte''] Kaapstad: Nasionale Pers. 127-128: ''Mense kuier daarheen aan en vir 'n oomblik kyk hulle na die uitgeleefde, bleekgeel gesig, nou klein en verrimpel onder haar wit mussie, na die taai hande, wat soveel gewerk, soveel dinge op hulle regte plek laat staan het,'' '''lakenwit''' ''hande wat nou vir goed gekruis lê op haar bors, op die wit nagkleed wat sy eenmaal, jare, jare gelede gedra het gedurende haar wittebroodsdae.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 89: ''En Cornelia staan eenkant'', '''lakenwit''' ''en toekyk''.</ref> wolwit,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 323: ''Hier op die plat ou berg, waar die wind binne minute alles met 'n klam deken van doudruppels kan bedek, waar die'' '''wolwit''' ''mis menige ongeïnisieerde al gillend teen die kranse afgestuur het.''</ref> skitterwit,<ref name="WAT" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 370: ''Tot dan sal sy goed kan uitrus in haar snoesige bed van kraakvars,'' '''skitterwit''' ''linne, selfs 'n kussing onder haar kop.''</ref> droomwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Die sand is'' '''droomwit''' ''en na regs staan rotsplate tot waar die kuslyn weer in die verte wegdraai''.</ref> sonwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 63-64: ''Toe hulle uit die bos breek, lê die strand'' '''sonwit''' ''voor hulle uitgestrek.''</ref> kalkwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 76: '' 'n Breë en plat toonnael wat getuig van goeie voetgene, nou'' '''kalkwit''' ''en net-net onderskeibaar van die vel op die brug van die voet, met 'n pienk rand regs waar die nael venynig die vlees binnedring.''</ref> spookwit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 45: ''Wasbessies ryp oplaas'' '''spookwit''' ''op die bleek duine, en koekemakrankas se goue blindedermpies steek oornag uit droë vleigrond uit.''</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 159: ''… die grasperk'' '''spookwit''' ''met dou wat net-net na frisser herfsdou begin ruik.''</ref> siekwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 223: ''Sissie, ook'' '''siekwit''', ''spring op, "Mattie," sy trippel agter om haar stoel om hom in te haal, vas te hou, maar hy druk haar weg en hol uit die eetkamer met ant Sannie wat vadoek voor die mond in die kombuisdeur kom staan het.''</ref> beenwit,<ref>[http://slipnet.co.za/view/reviews/johann-de-lange-se-beenwit-woorde Johann de Lange se beenwit woorde (Slipnet)]</ref><ref>Uit e-WAT: '''Beenwit''' ''wolke pluim en groei … middag na middag op die ver gesigseinder (Sarie, 3 Jun. 1970, 164)''</ref> styselwit,<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html Smith, Francois. 2003. 'Toorbos' voltooi woud se verhaal: Matthee skryf oor laaste houtkappers. ''Die Burger'', 15 Julie:10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153423/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html |date=28 November 2015 }}: ''Haar oë soek agterdogtig deur die'' '''styselwit''' ''hotelkamer''.</ref> ryswit,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false''Die Afrikaanse Kortverhaalboek: Sewende, hersiene uitgawe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010007/https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}. 2012. ''Toe sy op 'n dag 'n miernes ontdek onder haar sitkamervloer – dit was ná haar ouers se dood, toe sy alleen in die hoekhuisie in die dorp gewoon het – was sy baie omgekrap: die wriemelende, krioelende,'' '''ryswit''' ''insekte – tonnels vol onder die hout.''</ref> vuurwit,<ref>Resensie in die ''Taalgenoot'', Somer 2015, bl. 24, rakende ''Fragmente uit die Ilias'' ([[Homeros]]; vertaal deur Cas Vos): ''Die Griekse koning, Agamemmon ...se hart is'' '''vuurwit''' ''van woede...(bl. 87) en hy sweer wraak''.</ref> kraakwit (klere en linne)<ref name="WAT" />, waswit, marmerwit<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 181: Selfs dan, toe Oeagriese Hebrus die hoof, afgeskeur van die '''marmerwit''' nek, in die middel van sy stroom afrol, het die blote stem en die koue tong met vlugtende asem uitgeroep: "Eurudice, a, ongelukkige Eurudice!" en "Eurudice" het die oewers oor die hele stroom weergalm.</ref> * '''woes''' – dolwoes<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''wyd''' – wawyd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldwyd,<ref name="Esterhuizen" /> hemelwyd, horingwyd,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 119-120: ''Hy kyk op na die bonkige gestalte bo hom, sien die dik bene in die kakie-uniform, die blink knope aan die tuniek, die rooi gesig met die blonde snor wat'' '''horingwyd''' ''verby die rooi wange krul.''</ref> hekwyk/hartwyd,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 93: ''Ek sal nog net byvoeg ons herberg staan nog'' '''hekwyd''', '''hartwyd''' ''oop langs die see, stoele, koffie en wyn gereed, hoe ons ook al soms mag klink of ons klae.''</ref> wawielwyd<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 79: ''Braaivleis met bier in die sonlig saam met die slank Mrs Silberstein, haar blou rok oor die gras versprei, haar oë beskadu deur 'n'' '''wawielwye''' ''sonhoed, haar rus tot sluimering gesus deur die larie van paramour Van Eeden wat, hande agter die kop, op die naat van sy rug, sotto voce sy liefdesinspirasie in die son vertolk.''</ref> == Deens == * '''bleg''' – dødbleg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blind''' – stekeblind<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blødt''' – gennemblødt<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blå''' – himmelblå<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''dristig''' – dumdristig<ref name="VanGoorDeens1970">''Van Goor's Klein Deens Woordenboek''. 1970. 9e druk. Den Haag: G.B. van Goor Zonen's U.M.</ref> * '''død''' – stokdød, stendød<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''døv''' – stokdøv<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fattig''' – bundfattig, ludfattig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''falden''' – himmelfalden<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fast''' – klippefast<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fin''' – hårfin<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fuld''' – propfuld<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''gal''' – ravgal, splittergal<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''glad''' – kisteglad<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 27: ''Når hun er fuld, er hun'' '''kisteglad''' ''og dansant''.</ref> * '''god''' – ejegod, tossegod, hjertensgod<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''hård''' – stenhård<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mager''' – radmager<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mørk''' – bælgmørk<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ny''' – splinterny<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''nøgen''' – splitternøgen<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''rig''' – stenrig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''skarp''' – knivskarp<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''snar''' – lynsnar<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 45: ''Han svinger øjeblikkeligt og'' '''lynsnart''', ''som over for min mor, fra forurettelse til omsorg.''.</ref> * '''sort''' – kulsort<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''stille''' – blikstille<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''sur''' – eddikesur<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''syg''' – dødssyg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ung''' – purung<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''våd''' – drivvåd, dyngvåd, <ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''vågen''' – lysvågen<ref name="VanGoorDeens1970" /> == Duits == * '''aktuell''' – brandaktuell, topaktuell * '''allein''' – mutterseelenallein * '''alt''' – steinalt,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 80: ''Der'' '''steinalte''' ''Ochse lag unter den Zweigen einer Fichte, als wollte die Taiga seinen Tod vor den Augen des Sommers verbergen.''</ref> uralt * '''angst''' – himmelangst * '''anständig''' – grundanständig * '''arm''' – bettelarm<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 77: ''Dann verzichtet sie lieber auf ihren ersten Lohn und geht'' '''bettelarm''' ''in die Fremde.''</ref>, blutarm<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 253: ''Meine Mutter stirbt daran, daß sie mit einem'' '''blutarmen''' ''Prokuristen lebt''.</ref> * '''besoffen''' – stockbesoffen, sturzbesoffen,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 171: '' ,,Der ist doch'' '''sturzbesoffen'', ''Herr Hauptmann", bemerkte jemand anders nüchtern.''</ref> stinkbesoffen * '''betrübt''' – tiefbetrübt * '''betrunken''' – stockbetrunken<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.168: ''Mary war'' '''stockbetrunken''' ''und hatte sich in meiner Bar ausgiebig bedient.''</ref> * '''billig''' – spottbillig * '''bitter''' – gallenbitter * '''blank''' – blitzblank, spiegelblank<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 70: ''Das Wasser war spiegelblank, im Hafenbecken schwamm ein Hund.''</ref> * '''blaß''' – leichenblass, totenblass * '''blau''' – knallblau, saphirblau<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 266: ''In der Mitte des Raumes stand ein runder Teakholztisch'' [...] ''die mit '''saphirblauer''' ''und'' '''smaragdgrüner''' ''Seide bezogen waren.''</ref> * '''bleich''' – todbleich, totenbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Das Gesicht des braunhaarigen Mannes war'' '''totenbleich''', ''die Augen aufgerissen, eine Hand vor der Brust verkrampf, mit der anderen deutete er in die Richtung der hohen Fenster''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 163: ''"Du bist'' '''totenbleich'''. ''Du hast dich geschnitten, da im Gesicht."''</ref> schreckensbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 418: ''Am oberen Ende der Treppe stand Valentine, des Gesicht'' '''schreckensbleich''', ''in nicht mehr als ein dünnes Nachthemd gehüllt.''</ref> kreidebleich<ref>Stine, R.L. 2016 (1998). ''Gänsehaut: Der Werwolf aus den Fiebersümpfen''. Aus dem amerikanischen Englisch von Günter W. Kienitz. Garbsen: cbj Kinder- und Jugendbuchverlag, S. 5: ''Ich blickte durchs Fenster zum'' '''kreidebleichen''' ''Mond hinauf und lauschte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 118: ''„Das kann doch gar nicht sein! Seit wann sind sie denn fort? So sagt es mir doch, ich bitt Euch!“, stammelt Mäu, die'' '''kreidebleich''' ''geworden ist.''</ref> * '''blöde''' – saublöde (plat), stinkblöde * '''böse''' – bitterböse * '''braun''' – britzebraun * '''brav''' – kreuzbrav * '''bunt''' – knallbunt, kunterbunt, grellbunt<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 83: ''Unter lautem Puffen, wie bei einem knallenden Sektkorken, entlädt sich die Energie in einem'' '''grellbunten''' ''kosmischen Feuerwerk''.</ref>, prallbunt,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 48: ''Im Dickicht kaum zu sehen, doch dafür schon auf viele Meter hin zu riechen sind riesige'', '''prallbunte''' ''Blüten, deren Duft dich schwindlig macht.''</ref> regenbogenbunt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 164: ''Vor meinen Augen schwammen'' '''regenbogenbunte''' ''Kreise, die sich mal weiteten, mal enger wurden, und mein Herz war schwer wie ein Pflasterstein.''</ref> * '''dicht''' – hageldicht * '''dick''' – faustdick, knüppeldick * '''dreckig''' – saudreckig * '''dreist''' – tolldreist * '''dumm''' – blitzdumm, kreuzdumm, saudumm (plat), stockdumm, strohdumm * '''dunkel''' – stockdunkel<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 277: ''Draußen vor dem Fenster war es'' '''stockdunkel''', ''doch ich war hellwach.''</ref> * '''dünn''' – hauchdünn, papierdünn, haardünn,<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 151 : ''Aus ihr formte sich eine zweite Spirale, danach eine dritte, aus der ein'' '''haardünner''' ''weißer Lichtstrahl kam, der meinen Hinterkopf berührte''.</ref> holzsplitterdünn<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 199: ''Borchert sah einer Prostituierten hinterher, die mit'' '''holzsplitterdünnen''' ''Beinen apathisch über den Bürgersteig wankte.''</ref> * '''dürr''' – knochendürr, rappeldürr, spindeldürr * '''duster''' – zappenduster, stockduster<ref>[http://www.kapstadt-entdecken.de/reiseinformationen-suedafrika/zeitverschiebung/ Zeitverschiebung Südafrika – wieviel Uhr ist es in Südafrika?]: ''Die Dämmerungsphase in Südafrika ist kurz, etwa eine halbe Stunde nach Sonnenuntergang ist es'' '''stockduster'''.</ref> * '''egal''' – scheißegal (plat) * '''ehrlich''' – grundehrlich<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 153: ''Überhaupt macht der inzwischen 44jährige den Eindruck eines'' '''grundehrlichen''', ''geradlinigen Mannes, der sich trotz seiner nur geringen Schulbildung erstaunlich gewandt auszudrücken pflegt''.</ref> * '''eigen''' – ureigen * '''elend''' – hundeelend * '''entschlossen''' – wildentschlossen * '''ernst''' – bierernst, todernst * '''ewig''' – urewig * '''fahl''' – aschfahl<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 418: ''Die Welt, nicht länger reich an Farben, sonder'' '''aschfahl,''' ''schien getäuscht worden zu sein von der trügerischen Sonne wie Gisla von Thure.''</ref> * '''falsch''' – grundfalsch * '''faul''' – stinkfaul * '''fein''' – haarfein, hauchfein * '''fest''' – bombenfest, felsenfest<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.148:''Ich wußte, Gott hatte zu mir gesprochen und war jetzt'' '''felsenfest''' ''davon überzeugt, daß Sabine wieder völlig gesund werden würde''.</ref> * '''fidel''' – kreuzfidel, mopsfidel, quietschfidel * '''finster''' – stockfinster<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.151: ''Er wurde in'' '''stockfinsterer''' ''Nacht zu ihr geschickt, um die Thronfolgerin zu zeugen.''</ref> * '''fit''' – topfit * '''fleißig''' – ameisenfleißig, bienenfleißig * '''flink''' – wieselflink * '''forsch''' – nassforsch * '''frech''' – rotzfrech * '''fremd''' – wildfremd, stockfremd<ref>Pausewang, G. 1984. ''Roman aus der Friedensbewegung''. Verlag: Meier, Ravensburg. S. 64: ''Jeder steif an seinem Platz... Als ob wir einander'' '''stockfremd''' ''wären – zufällig an diesem Tisch zusammengeraten.''</ref> * '''freundlich''' – katzenfreundlich, scheißfreundlich (plat en ironies bedoel vir aangeplakte vriendelikheid) * '''frisch''' – taufrisch * '''fromm''' – lammfromm * '''gefährlich''' – brandgefährlich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 157: ''Am Ende war ich mitten in eine'' '''brandgefährliche'' ''Räuberpistole geraten, deren Akteure hinter alten Büchern von unschätzbarem Wert her waren.''</ref> * '''geil''' – affengeil, oberaffengeil, saugeil (plat), schweinegeil (plat) * '''gelb''' – quittegelb, weizengelb<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 201: ''"Vielleicht sind es seine'' '''weizengelben''' ''Haare oder die zarten Finger, die sich nie in die Erde eines Ackers gegraben haben. Wer weiss das schon! Ich rate dir jedenfalls, sie dir aus dem Kopf zu schlagen!"''</ref> * '''gelehrt''' – grundgelehrt * '''geliebt''' – heißgeliebt * '''gemein''' – hundsgemein * '''gemütlich''' – urgemütlich * '''genau''' – haargenau<ref>Fitzek, S. 2006. ''Die Therapie''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 269: '''Haargenau''' ''dieselbe E-Mail, die ihm die Chefredaktion geschickt hatte.''</ref> * '''gerade''' – bolzengerade, kerzengerade<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 222: ''Amanda setzte sich'' '''kerzengerade''' ''auf''.</ref><ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 311: ''Sie sah keine Zombies oder Menschen, und die wenigen Bäume, die'' '''kerzengerade''' ''in der Sonne standen, sahen trostlos und einsam aus.''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 184 '''Kerzengerade''' ''saß er in seinem Sessel, ohne im Geringsten angestrengt zu wirken.''</ref> * '''gescheit''' – blitzgescheit, grundgescheit * '''gesund''' – kerngesund<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 104: ''Und was mich anbetrifft, weißt du genau, dass ich schon mein halbes Leben hier bei den Aussätzigen wohne en ich bin immer noch'' '''kerngesund!'''</ref> * '''gewandt''' – katzengewandt * '''glatt''' – aalglatt (glibberig), spiegelglatt (gelyke oppervlak) * '''glücklich''' – kreuzunglücklich * '''grau''' – aschgrau, unwettergrau,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: '' 'Simon Sachs, unser Waisenkind', sagte der Pfleger und blieb nach wenigen Schritten vor einer'' '''unwettergrauen''' ''Tür mit der Aufschrift 'Physiotherapie' stehen.''</ref> mausgrau<ref>Fitzek, Sebastian. 2017. ''AchtNacht''. München: Knaur Verlag, S. 334: ''Kleine'' '''mausgraue''' ''Klebestreifen, mit denen Musiker lose Kabel sicherten und Aufbauanweisungen gaben, damit die Roadies wussten, an welcher Stelle sie die Verstärker zu plazieren hatten.''</ref> * '''groß''' – riesengroß * '''grün''' – giftgrün, katzengrün(e Augen)<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Ihre'' '''katzengrünen''' ''Augen'' [...] ''verrieten, dass sie vor Zorn bebte'' [...]</ref> * '''gut''' – herzensgut, saugut (plat) * '''gütig''' – grundgütig * '''hart''' – beinhart, eisenhart, knallhart, knochenhart, knüppelhart, stahlhart,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 359: ''...dass der'' '''stahlharte'' ''Griff der Miliz am Ende vielleicht doch stärker war als die tödliche Umarmung jener Fangarme...''</ref> steinhart,<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 139: ''"Wahrscheinlich ist auch dein Bett steinhart''' ''!", rief Fulrad.''</ref> betonhart<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 232 ''Er sei denn, er buddelt sich einen Tunnel, dachte Emma, aber die Bodenplatte war'' '''betonhart''' ''und die Erde darunter ganz sicher gefroren.''</ref> * '''häßlich''' – grundhäßlich, potthässlich * '''heimlich''' – klammheimlich<ref>Hammesfahr, P. 2009. ''Ein fast perfekter Plan: psychothriller''. Reinbek bei Hamburg:Rowohlt Taschenbuch Verlag, p. 16: ''Still für sich dachte sie oft darüber nach,'' '''klammheimlich''' ''zu verschwinden.''</ref> * '''heiser''' – stockheiser * '''heiß''' – brühheiß, bullenheiß, höllenheiß, knallheiß * '''hell''' – taghell, glockenhell<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S.125:''"Zwar ist Coppet Provinz, aber doch nicht derartig unzivilisiert", erwiderte Madame de Staël mit einem'' '''glockenhell''' ''Lachen''.</ref> * '''hoch''' – haushoch, himmelhoch, turmhoch * '''hübsch''' – wunderhübsch * '''hungrig''' – heißhungrig<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 93: ''Sie war geradezu'' '''heißhungrig'''.</ref> * '''jung''' – blutjung<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: '''Blutjunge''' ''Milizazubis mit Segelohren verjagten halbherzig einige Plünderer von den zerplatzten Vitrinen schicker Boutiquen...''</ref> * '''kahl''' – ratzekahl * '''kalt''' – eiskalt, hundekalt, lausekalt, frostkalt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 130: ''... ich bemerkte weder den'' '''frostkalten''' ''Wind, noch den einsetzenden Regen.''</ref> * '''klar''' – glasklar, sonnenklar, wasserklar, kristallklar * '''klein''' – klitzeklein * '''komisch''' – urkomisch * '''krank''' – sterbenskrank, todkrank, todsterbenskrank * '''kühn''' – tollkühn * '''lang''' – baumlang * '''langweilig''' – kotzlangweilig (plat), scheißlangweilig (plat), sterbenslangweilig, todlangweilig, todsterbenslangweilig * '''lebendig''' – quicklebendig,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 104: ''Die Träume unterschieden sich im Wesentlichen nur durch die Umstände, unter denen ich entdeckte, dass mein Hund eigentlich gar nicht tot, sondern im Gegenteil'' '''quicklebendig''' ''und bei bester Laune war.''</ref> springlebendig * '''leicht''' – babyleicht, federleicht, kinderleicht * '''matt''' – sterbensmatt, hundematt * '''miserabel''' – hundsmiserabel * '''modern''' – topmodern * '''müde''' – hundemüde,<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 78: ''Papa war'' '''hundemüde''', ''völlig entmutigt und wusste nicht, was er tun sollte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 125: ''Ich für mein Teil bin'' '''hundemüde.'''</ref> todmüde * '''munter''' – putzmunter * '''mutig''' – todesmutig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 74: ''So schnell es ging, wurde dieser Satz in drei verschiedene Sprachen übersetzt, und Papa stand'' '''todesmutig''' ''zwischen den Pfeilspitzen.''</ref> * '''nackt''' – pudelnackt, splitternackt * '''nah''' – hautnah * '''närrisch''' – pudelnärrisch * '''nass''' – patschnass, pitschnass,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 30: '''Pitschnass''' ''standen sie da.''</ref> pudelnass, tropfnass, klatschnass<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.177:''Er war'' '''klatschnaẞ''', ''seine Stiefel waren lehmverschmiert, doch er kam mit groẞen Neuigkeiten.''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 180: ''"Du bist ja'' '''klatschnass!"'''</ref>, klitschnaß<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 119: ''Erst jetzt bemerkt Mäu, wie durchgefroren sie ist und befreit sich nach und nach von den'' '''klitschnassen''' ''Kleidungsstücken''.</ref> * '''neu''' – brandneu, funkelnagelneu, nagelneu<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: ''Die'' '''nagelneuen''' ''Reifen surrten sanft über den glänzenden Fußboden, als Picasso den Rollstuhl wieder anschob.''</ref> * '''normal''' – stinknormal * '''nüchtern''' – stocknüchtern * '''offen''' – sperrangelweit offen<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: ''Alle Eichentüren an den Eingängen standen'' '''sperrangelweit offen''' ''und würgten schäumende Ströme dreckversmierter, stolpernder und blinzelnder Passagiere hervor.''</ref> * '''reich''' – schwerreich, steinreich, stinkreich * '''rein''' – astrein,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 18:»'''Astreine''' ''Panik«, sagte Lars trocken. »Die wollen alle zur Autobahn.«''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 78: ''„Abdecker, ich kann es kaum glauben, dass Ihr der Vater einer so'' '''astreinen''' ''Tochter sein könnt!“''</ref> hasenrein, lupenrein * '''richtig''' – goldrichtig<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 108: ''Das war'' '''goldrichtig'''.</ref> * '''rocken''' – brottrocken * '''rot''' – feuerrot,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.215:''Sie war ein paar Jahre jünger als Linda, hatte'' '''feuerrotes''' ''Haar mit blauen Schleifen, und von einem Nasenloch zum Ohr führte eine Kette.''</ref> knallrot, krebsrot, puterrot,<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 194 ''Er wurde'' '''puterrot'''.</ref> rosenrot, rubinrot, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Sie trug ein'' '''rubinrotes''' ''Seidenkopftuch''.</ref> tomatenrot <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 163: ''Newberry trat zu ihr mit'' '''tomatenrotem''' ''Gesicht''.</ref> * '''rund''' – kreisrund, kugelrund * '''satt''' – knüppelsatt, pappsatt * '''sauber''' – blitzsauber<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 290: ''Albert fällt auf, wie'' '''blitzsauber''' ''alles ist.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 307: ''Zwei Maler in'' '''blitzsauberen''' ''orangefarbenen Overalls waren gerade damit beschäftigt, die Decken nachzustreichen.''</ref> * '''sauer''' – stinksauer,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 221: ''"Ich war'' '''stinksauer''' ''auf Sie."''</ref> stocksauer<ref>Franz, Andreas. 2006. ''Unsichtbare Spuren''. München: Knaur. S. 363: ''Ich bin'' '''stocksauer'''!</ref> * '''schade''' – jammerschade * '''scharf''' – haarscharf,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.151: ''Irgendwo im Tivoli spielte ein Orchester, der Trompeter blies ständig'' '''haarscharf''' ''an den richtigen Tönen vorbei.''</ref> messerscharf, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 202: ''Doch trotz seines trunkenen Zustands arbeitete sein Verstand'' '''messerscharf'''.</ref> rasiermesserscharf<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 417: ''Drei stahlgepanzerte,'' '''rasiermesserscharfe''' ''Flossen pflügten durchs Wasser,''</ref> * '''schick''' – todschick * '''schief''' – windschief<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 115: ''Als Gisla sich noch weiter vorbeugte, sah sie nicht nur Kirchen oder mächtige Römermauern, sonder auch kleine,'' '''windschiefe''' ''Gebäude.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 266: ''...das ich es einfach spannender fand, den Staub der Prärie mit den Hufen meines Pferds aufzuwirbeln und'' '''windschiefe''' ''Forts vor Rothäuten zu verteidigen...''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 144: ''Die Gastenpforte hatte schon bessere Tage gesehen und hing'' '''windschief''' ''an einem verrosteten Eisengestänge.''</ref> * '''schlank''' – gertenschlank * '''schlau''' – bauernschlau * '''schlecht''' – grottenschlecht * '''schnell''' – blitzschnell, windschnell<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 61: ''Ein anderes Mal wich der'' '''windschnelle''' ''Nodin zu spät seiner Beute aus und wurde vom Geweih einer Elchkuh gegen einen Fichtenstamm geschleudert.''</ref> * '''schön''' – bildschön, engelschön, wunderschön * '''schwarz''' – kohlrabenschwarz, kohlschwarz, nachtschwarz, pechrabenschwarz,<ref>[[Stefanie Gercke|Gerke, Stefanie]]. 2001. ''Ins dunkle Herz Afrikas''. München: Droemer Knaur. S. 162: ''Es war'' '''pechrabenschwarz''' ''draußen, die Wohnzimmerlampen spiegelten sich in den hohen, dunklen Fenstern, und der Fernseher lief, wie immer.''</ref> pechschwarz<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 112: '''Pechschwarze''', ''volle Haare umrahmen ein herzförmiges Gesicht mit schräg geschnittenen hellgrünen Augen.''</ref>, rabenschwarz, tiefschwarz * '''schwer''' – bleischwer, sauschwer (plat), zentnerschwer * '''sehnt''' – heißersehnt * '''sicher''' – bombensicher, todsicher * '''schnell''' – pfeilschnell * '''stark''' – bärenstark,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 250: ''Er hatte einen großen,'' '''bärenstarken''' ''Mann erwartet, stattdessen führte man ihm einen mickrigen Kerl mit vernarbtem Gesicht und gelben Haaren vor, stark gezeichnet von der langen Zeit im Verlies''.</ref> baumstark, bullenstark, stierstark * '''steif''' – stocksteif<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 122: ''Gisla blieb'' '''stocksteif''' ''stehen.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 291: ''...bekam mein Hund einen heftigen Anfall von Panik. Eigentlich war er immer ein ausgeglichener, friedlicher Typ gewesen, doch an diesem Tag blieb er'' '''stocksteif''' ''auf der Schwelle des Zimmers stehen...''</ref>, statuensteif<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 164: ''Heute trug sie statt dem üblichen Designerkleidchen einen mausgrauen Jogginganzug und saß'' '''statuensteif''' ''auf der Kante der Couch.''</ref> * '''still''' – mäuschenstill, mucksmäuschenstill * '''süß''' – honigsüß, zuckersüß<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 258:''"Es geht nicht um mich", erklärte Esmeralda'' '''zuchersüß''' ''und wies auf Niccolo. "Das hier ist ein junger Mann, der den Bischof sprechen möchte."''</ref> * '''taub''' – stocktaub * '''teuer''' – schweineteuer; sauteuer (plat) * '''tief''' – abgrundtief<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 290: ''Dann taumelte er in den Wald hinein un wollte sein kaputtes Leben zurückhaben, das er vor zwei Tagen noch so'' '''abgrundtief''' ''gehasst hatte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 114: ''Demnach müsse der Täter sein Opfer'' '''abgrundtief''' ''gehasst haben, dass er ihm eine solche Qual zugefügt hätte.''</ref> * '''tot''' – mausetot * '''traurig''' – tieftraurig, todtraurig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 254: ''Es war für mich ein'' '''todtrauriger''' ''Moment, wie wir da mit unserem Boot abfuhren und schlieẞlich nur noch die Trauerlieder der Fayu weithin über den Fluss schallen hörten.''</ref> * '''trocken''' – staubtrocken,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 384: ''Sterns Finger berührten die'' '''staubtrockene''' ''Haut der Frau, als er ihr den Schlüssel aus der Hand nahm.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 216: ''Meine Kehle war'' '''staubtrocken''', ''das Schlucken schmerzte.''</ref> knochentrocken<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 302: ''Selbst wenn ihr'' '''knochentrockener''' ''Verstand wider Erwarten in der Lage wäre, meine Erklärung der Vorfälle aufzunehmen und zu glauben - was brachte das?''</ref> * '''übel''' – speiübel,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 233-234: ''Stern wurde'' '''speiübel''', ''als er erkannte, wie sinnbildlich die unechte Kulisse dieses Hauses für die gesamte Situation war, in der er seit wenigen Tagen steckte''.</ref> kotzübel (plat, letterlik kotsmislik) * '''umkämpft''' – heißumkämpft * '''umstritten''' – heißumstritten * '''unglücklich''' – todunglücklich * '''vergnügt''' – quietschvergnügt * '''verschieden''' – grundverschieden * '''voll''' – knallvoll, proppenvoll, randvoll,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 77:''Nur vor einem Supermarkt gab es Lärm: Scharen von Leuten packten die Kofferräume ihrer Wagen'' '''randvoll''' ''mit Lebensmitteln.''</ref> sternhagelvoll (dronk) * '''vornehm''' – scheißvornehm (plat), stinkvornehm * '''wach''' – hellwach<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 76:''Janna-Berta war'' '''hellwach''' ''geworden.''</ref> * '''warm''' – brühwarm * '''weich''' – butterweich, samtweich, wachsweich, watteweich,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 324: ''Riesige weiße Flocken fielen langsam herab, schon hatten sich dicke'', '''watteweiche''' ''Schneehaufen gebildet,...''</ref> windelweich, gummiweich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 381: ''Du versuchst zu laufen, doch setzt du völlig vergeblich ein'' '''gummiweiches''' ''Bein vor das andere, ohne von der Stelle zu kommen.''</ref> * '''weiß''' – blütenweiß, kalkweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Die übrigen Gäste hatten sich alle um den'' '''kalkweißen''' ''Dichter versammelt, der schnell und hastig atmete, während Mary sein schweißfeuchtes Gesicht vorsichtig mit einer Serviette abtufte.''</ref><ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 342: ''Gisla war'' '''kalkweiß''' ''im Gesicht vor Angst um Runa.''</ref> schneeweiß, schlohweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 224: ''Gleichzeitig wurde der Verschlag an der anderen Seite aufgerissen, und ein zweiter Mann, mit'' '''schlohweißen''' ''Haaren und deutlich älter als der Junge am Fenster, erschien in der Öffnung.''</ref> milchweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 58: ''Die langen roten Haare, die nun gelöst über ihren Körper hingen, bildeten einen reizvollen Gegensatz zu ihrer'' '''milchweißen''' ''Haut.''</ref> wolkenweiß - <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 139: ''Anders als das kugelförmige Schlachtschiff, das Sheffield gebaut hatte, trug die'' Lady Corsair ''einen langen,'' '''wolkenweißen''' ''Ballon über dem hölzernen Schiff'', [...]</ref> * '''weit''' – himmelweit, meilenweit, sperrangelweit<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 104: ''Sie stand'' '''sperrangelweit''' ''offen''.</ref> * '''wenig''' – blutwenig * '''wild''' – fuchsteufelswild * '''wohl''' – pudelwohl * '''wütend''' – stinkwütend<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 210: ''Sie war noch immer'' '''stinkwütend''', ''das Papa es gewagt hatte, sie anzuschreien.''</ref> * '''zahm''' – handzahm * '''zart''' – babyzart, hauchzart, pfirsichzart == Engels == * '''ahead''' - dead ahead<ref>Fabbri, R. 2014. ''Masters of Rome: Vespasian V''. London: Corvus. p. 90: ''Vibius kicked his mount forward, looking'' '''dead ahead''' ''with blank eyes; the Gallic and legionary cavalry streamed through the gap behind him unaware of what their legate was expecting of them.''</ref> * '''black''' - pitch black * '''broke''' - stone broke, stony-broke * '''cheap''' - dirt cheap * '''clear'''- crystal-clear<ref name="Esterhuizen" /> * '''cold''' - ice cold, stone-cold<ref name="Esterhuizen" /><ref>Browne, Adam. 2020. ''Dogs of Mars: Dog from the Machine''. Dayfly Publications, p. 11: ''Lost a lot of good dogs to these abominations. The black ones were the worst.'' '''Stone-cold''' ''killers, every last one of 'em.''</ref> * '''crazy''' - batshit crazy (plat) * '''dead''' - stone dead<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 558: ''The cocktail of poisons in Rafe's body would kill any of us'' '''stone dead''' ''...even you my Alpha.''</ref>, dog-dead<ref>Cape Fear (1991) ''"Best-case scenario: you kill Cady'' '''dog-dead.'''"</ref> * '''deaf'''- stone-deaf<ref name="Esterhuizen" /> * '''drunk''' - dead drunk, blind drunk * '''dry''' - bone dry, cotton-dry (mouth) * '''earnest''' - blood-earnest * '''full''' - chock full * '''hard''' - rock hard * '''hot''' - sizzling hot, melting hot * '''mad''' - stock raving mad, stark raving mad * '''naked''' - stark naked * '''new''' - brand new * '''poor''' - dirt poor * '''quiet''' - church quiet<ref>Navarro, Y. 2005. ''Elektra''. New York: Pocket Books, p. 143: ''Everything was lush and green and, except for their own breathing and the bugs, nearly'' '''church quiet'''.</ref> * '''red''' - blood red * '''serious''' - dead-serious<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 680: ''Uther laughed the offer off, as if it were a joke, but Lorna looked'' '''dead-serious'''.</ref> * '''sharp''' – razor sharp * '''silent''' - dead silent * '''still''' - stock still<ref name="Esterhuizen" /> * '''straight''' - ramrod straight * '''thin''' - razor thin<ref>Paulsen, R. & Fleeman, M. 2019. ''Voice Lessons: How a Couple of Ninja Turtles, Pinky and an Animaniac Saved My Life''. Jersey City: Viva Editions. pp. 57: ''I came to realize that the margin of error in Hollywood was'' '''razor thin'''.</ref>, stick-thin, rake-thin * '''tired''' - dog-tired<ref name="Esterhuizen" /><ref>''Collins Unabridged French-English Dictionary'', 1981 (1978) p. 191, ''être sur les dents'' (épuise) to be worn out, '''dog-tired'''</ref> * '''upright''' - bolt upright * '''white''' - snow-white<ref name="Esterhuizen" /> == Nederlands == === Middelnederlands === Die onderstaande voorbeelde is geteleskopeerde vergelykings, bv. steendoot = so doot als een steen:<ref>De Klerk, G.J. 1982. ''Middelnederlands: 'n eerste kennismaking''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 166</ref> * '''claer''' - silverclaer * '''doot''' - steendoot * '''graeu''' - ascgraeu * '''hart''' - iserhart * '''naeckt''' - moedernaect * '''root''' - bloetroot * '''sat''' - coesat * '''vast''' - erdvast, lantvast * '''wit''' - snewit === Moderne Nederlands === In Nederlands kan ''versterkte adjectieven'' ook vir verskillende beklemtonings in spesifieke kontekste gebruik word. So kan ''gortdroog'' gebruik word vir 'n vervelige (saai) boek en ''kurkdroog'' vir klimaat, of ''beeldschoon'' gesê geword van vroue en ''brandschoon'' van linnegoed of kleedkamers.<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''Alle wc's waren'' '''brandschoon''', ''en hij liep terug de gang in en stak op zijn beurt zijn hand op naar de beheerder.''</ref> In 'n 2007-opname is 'n sekere aantal Nederlandse en Belgiese studente tussen 18 en 25 jaar oud gevra om die onderstaande byvoeglike naamwoorde (in '''vetdruk''') in die spesifieke konteks van die voorbeeldsin te versterk. Die respondente is toegelaat om meer as een moontlikheid neer te pen:<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/_ver016200701_01/_ver016200701_01_0022.php ''Het gebruik van samengestelde adjectieven met een versterkend betekenisaspect in het Nederlands'' Philippe Hiligsmann & Christine Meurs]</ref> * '''alleen''': moederziel alleen, zielsalleen, doodalleen. * '''arm''': straatarm, doodarm, hondsarm, broodarm, superarm, keiarm. * '''bang''': doodsbang, superbang, doodbang, hondsbang. * '''bekend''': superbekend, alombekend, overbekend, wereldbekend, oerbekend, gigabekend, megabekend, welbekend. * '''bezopen''': straalbezopen,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 266:'' 'Een zooitje. Vuil, verwaarloosd, bierkratten manshoog opgestapeld op het balkon. Moeder'' '''straalbezopen'''…</ref> strontbezopen, ladderzat, stomdronken, ladderbezopen. * '''bleek''': lijkbleek<ref>D'Haese, M. 1979 (1967). "De terechtwijzing''. In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 32: ''Toen werd hij'' '''lijkbleek''' ''omdat hij besefte dit tamelijk dubbelzinnig gezegde te hebben uitgesproken.''</ref>, doodsbleek, lijkwit, witbleek. * '''blij''': dolblij, superblij, reuzeblij, keiblij, zielsblij, doodblij, razendblij, doodsblij, hondsblij. * '''breed''': kamerbreed, superbreed, megabreed, hemelsbreed, keibreed, duimbreed, stratenbreed, ultrabreed, oeverbreed, schouderbreed, gevelbreed, duimenbreed. * '''dom''': oliedom, oerdom, keidom, megadom, steendom, ezelsdom, oerstom, oliekoekerdom, aartsdom. * '''donker''': pikdonker, stikdonker, pikkedonker, aardedonker<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 64: ''Het was intussen'' '''aardedonker''' ''geworden, de lamp straalde als een planeet en ontwierp tegen de woudrand een supergriezeligheid van'' [...]"</ref>, aardsdonker, stekedonker, steendonker, aarddonker, aartsdonker, stikkedonker, oerdonker. * '''dood''': morsdood, steendood. * '''dronken''': stomdronken, ladderzat, steendronken, lamdronken, blauwdronken, straalbezopen. * '''dun''': flinterdun, splinterdun, ultradun, extradun, superdun, filterdun, ragfijn, papierdun, vliesdun, draaddun<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 195:''Hoewel hij niet verwachtte iets te zullen aantreffen, opende hij alle kastdeurtjes en vond een halfvergane muis naast een roestig blik doperwten van een merk dat al jaren niet meer in de handel was. Hij droeg het lijkje aan de'' '''draaddunne''' ''staart naar buiten.''</ref> * '''duur''': peperduur, superduur, keiduur, pokkeduur, stikduur, strontduur, tyfusduur, steenduur. * '''eenvoudig''': doodeenvoudig, poepeenvoudig, supereenvoudig, poepsimpel, simpeleenvoudig, doodsimpel, supersimpel. * '''ellendig''': doodellendig, superellendig, doodsellendig, kei-ellendig, oerellendig, strontellendig, straatellendig, bere-ellendig, allerellendigst, zielsellendig, doodongelukkig, hondsellendig. * '''gek''': stapelgek, knettergek, knotsgek, goedgek, supergek. * '''gelukkig''': dolgelukkig, doodgelukkig, zielsgelukkig, overgelukkig, supergelukkig, reuzegelukkig, dolblij, ingelukkig. * '''gevaarlijk''': levensgevaarlijk, supergevaarlijk, aartsgevaarlijk, doodsgevaarlijk, keigevaarlijk, reuzegevaarlijk, doodgevaarlijk, megagevaarlijk. * '''goed''': beregoed, supergoed, steengoed, keigoed, megagoed, ingoed, reuzegoed, retegoed. * '''goedkoop''': spotgoedkoop, supergoedkoop, megagoedkoop, ultragoedkoop. * '''groot''': reuzegroot, supergroot, megagroot, levensgroot, beregroot, keigroot. * '''gruwelijk''': doodgruwelijk, aartsgruwelijk, supergruwelijk, keigruwelijk, oergruwelijk, godsgruwelijk. * '''heet''': bloedheet,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 233:''Hij had opdracht gegeven de verwarming in het kamertje open te draaien, en het was er inmiddels'' '''bloedheet.'''</ref> superheet, snikheet, kokendheet, loeiheet, vuurheet, gloedheet, keiheet, pokkenheet, stikheet. * '''hoog''': torenhoog, huizenhoog, superhoog, megahoog, metershoog, mijlenhoog, reuzehoog, hemelhoog, kilometershoog, wolkenhoog, knetterhoog. * '''jaloers''': stikjaloers, superjaloers, doodjaloers, hondejaloers, strontjaloers, zielsjaloers, megajaloers, aartsjaloers, rotjaloers<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 96: ''Ze zijn allemaal'' '''rotjaloers''' ''op de croton, denkt hij.''</ref> * '''jong''': piepjong, superjong, berejong, kei-jong, megajong, bloedjong. * '''kalm''': doodkalm, doodskalm, ijskalm. * '''lekker''': superlekker, kiplekker, keilekker, berelekker, reuzelekker, megalekker, steenlekker, doodlekker, hemelslekker, ovenlekker, overheerlijk. * '''lief''': poeslief, superlief, doodlief, keilief, hondslief, megalief. * '''lui''': superlui, aartslui, aardslui, hondslui, keilui, oerlui, doodlui, vetlui, megalui, berelui. * '''mager''': graatmager, doodmager, broodmager, keimager, supermager, latmager. * '''moe''': doodmoe,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 63:''De hele eindeloze dag was gevuld met uitsluitend negatieve feiten, en hoewel hij'' '''doodmoe''' ''was en licht in zijn hoofd omdat hij niet had geluncht, besloot Vegter zichzelf te trakteren op een blik op het huisje.''</ref> hondsmoe, supermoe. * '''naakt''': poedelnaakt, spiernaakt, piemelnaakt. * '''nat''': kletsnat, doornat, kleddernat, zeiknat, drijfnat, strontnat, druipnat, zuipnat, kliedernat. * '''nieuw''': gloednieuw,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 125:'' 'Ik denk niet dat er aanleiding is om bang te zijn,' zei Talsma. Ze liepen met hem mee de gang in en hij zag de'' '''gloednieuwe''' ''veiligheidsketting die aan de deur was bevestigd. 'Maar een goed slot is natuurlijk nooit verkeerd'.''</ref> splinternieuw, spiksplinternieuw, nagelnieuw, gladnieuw, ultranieuw. * '''rijk''': schatrijk, steenrijk, superrijk, poeprijk, smoorrijk, keirijk, stinkrijk, strontrijk. * '''saai''': oersaai, doodsaai, keisaai, megasaai, beresaai, supersaai, bloedsaai, pokkesaai, apesaai, doodvervelend. * '''serieus''': bloedserieus, doodserieus, doodernstig, stikserieus. * '''trots''': ape(n)trots, beretrots, supertrots, megatrots, reuzetrots. * '''verbaasd''': stomverbaasd<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 95: ''Ziezo, dan weten de bezoekers er alles van en ze hoeven alleen maar'' '''stomverbaasd''' ''het hoofd te schudden om meneer H. volmaakt gelukkig te maken.''</ref>, superverbaasd, keiverbaasd. * '''vers''': dagvers, supervers, kakelvers, kersvers, levensvers, kraakvers, marktvers, slachtvers, visvers, vriesvers, poepvers, botervers, krakelvers, diepvriesvers. * '''vervelend''': oervervelend, stomvervelend, doodvervelend, strontvervelend, supervervelend, rotvervelend, stiervervelend, stikvervelend, stinkvervelend. * '''vlug''': vliegensvlug, supervlug, razendvlug, razendsnel, keivlug, kattenrap, vingervlug. * '''vreemd''': supervreemd, keivreemd, knalvreemd, wereldvreemd. * '''ziek''': doodziek, hondsziek, keiziek, megaziek, paardeziek, strontziek. * '''zoet''': mierzoet, suikerzoet, superzoet, megazoet, honingzoet, overzoet, koekezoet, peperzoet, zeemzoet. * '''zot''': stapelzot, apezot, stapelgek, superzot, stekezot, keizot, stikzot, toppezot, tokkezot, megazot, dolzot, oerzot, ladderzot, knetterzot, knettergek. Hierdie opname strook ook met die bevinding van die Nederlandse taalkundige en skrywer René Appel, in die radiotaalprogram, ''De Taalstaat''. Intensiverende voorvoegsels soos "super-" (bv. ''super''spannend, ''super''leuk...) is "enorm populaire" in Nederlands. Ander voorvoegsels wat ook aan die beurt kom is ''bere''leuk, ''rete''goed, ''kei''hard, ''kei''leuk, ''knetter''leuk, ''knetter''goed en selfs ''foei''lekker.<ref>[http://radiobox2.omroep.nl/broadcaststream/file/467578.mp3 ''De taalstaat''-potgooi, Radio 1, 7 Mei 2016, 40:28 – 41:40]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (60,3 Megagreep)</ref> Ander voorbeelde: * '''blank''': roomblank * '''bleek''': kurkbleek<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 55: ''En zij vestigde daarbij, onbewust en volstrekt zonder bedoeling, haar ogen, waarin de liefde leefde, op de'' '''kurkbleke''' ''apotheker tegenover haar, die al in geen twintig jaren de grenzen overschreden had.''</ref> * '''druk''': knetterdruk<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5245525/hoe-druk-op-de-weg-frankrijk-duitsland-italie-zwarte-zaterdag-anwb rtlnieuws. 2021. "'Ergste zwarte zaterdag ooit' verwacht, gisteren al 1000 kilometer file" 31 juli.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Het is dit weekend'' '''knetterdruk''' ''op de Europese wegen''.</ref> * '''dun''' - palingdun<ref>De Vries, D. ''China'' ''Als je je raampje vijf centimeter opendraait en een seconde de anderekant opkijkt, kruipt er tot je niet geringe verbazing een'' '''palingdun''' ''Chineesje naarbinnen.''</ref> * '''dwaas''': doldwaas<ref>[http://www.vandale.be/column-van-milfje-meulskens-de-gevreesde-dt-fout De gevreesde dt-fout.]: In die ''doldwaze'' paniek passen ze de regels verkeerd toe.</ref> * '''eerlijk''': doodeerlijk, goudeerlijk, brandeerlijk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 15: ''Marie, ze was zo'' '''brandeerlijk''' ''geweest toen ze zei: 'Ik speel geen komedie, Age Folgersma! Denk niet dat ik straks verliefd om je nek zal hangen want ik ben niet verliefd.''</ref> * '''eigenwijs''': stronteigenwijs * '''eng''': doodeng * '''enthousiast''': dolenthousiast<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 55: ''Dankzij het fantastische uitzicht over het woud waren we'' '''dolenthousiast''' ''over onze nieuwe huisvesting.''</ref> * '''fijn''': naaldfijn<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 41: ''Het'' '''naaldfijn''' ''kerktorentje stak, als met sille vinger, flauw op uit de neveligheid, om hem de plek te wijzen''.</ref> * '''gaaf''': puntgaaf<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.69: ''Ruud knikte: 'Wina in de Drentse bossen en ik hier in het hoge noorden en toch is ons huwelijk'' '''puntgaaf'''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 214: ''Hun huwelijk was'' '''puntgaaf''', ''al woog het gemis van kinderen voor Geertje nog altijd erg zwaar.''</ref> * '''geel''': goudgeel<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 57:''In zijn kamer stond Vegter voor het raam en keek naar het eetcafé aan de overkant, waar'' '''goudgeel''' ''licht door de beslagen ruiten scheen.''</ref> * '''gezond''': kerngezond<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 30: ''Want de ouders hadden aan deze kindervrijage tussen de'' '''kerngezonde''' ''knaap en het zwakke dochtertje uit de Overijsselse pastorie nooit betekenis willen hechten en de moeder wist niet te benaderen wat er omging in de gesloten jongen, met de lengte en het lichaam van een man en de blaauwe oopopslag van een kind.''</ref> * '''glad''': spekglad<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 44: ''Vooral niet bij regen, wanneer de versleten planken ook nog eens'' '''spekglad''' ''waren.''</ref> * '''grauw''': asgrauw<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.198: '''Asgrauw''' ''van kwaadheid had hij schor gefluisterd: 'Ga uit mijn ogen, jongen, of ik doe je wat...' ''</ref> * '''groen''': gifgroen, bronsgroen, knalgroen, biljartgroen<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 59: ''Zij zag inderdaad een bos'', '''biljartgroene''' ''struiken''.</ref> * '''grijs''': muisgrijs<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p.71: ''Ik zag dat heel dat Europese land er anders uitzag dan nu, sprookjesachtiger, warmer, olijfgroen, met bizarre'' '''muisgrijze''' ''rotsen die tussen de huizen uit de grond groeiden...[...]''</ref> * '''hard''': bikkelhard, glashard, keihard, knalhard, knoerhard, oerendhard * '''helder''': kraakhelder, glashelder * '''klaar''': zonneklaar * '''klein''': popklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 107: ''Zij zag een blootgewoeld voetje eronderuit glippen...'' '''pop-klein''', ''kleiner dan zij nog ooit een menselijke voet had gezien, de teentjes als een rijtje pepermuntjes onder tegen de rozige voetbal gedrukt, en het glimmend hieltje, dat scherp als een wigje toeliep.''</ref> appelklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 118: ''En zij wist niet wat daaraan toe te voegen, zó'' '''appelklein''' ''kwam haar, het middelpunt der zware wol-verschuivingen, onder een totemutsje met kolossale pluim, het rimpelgezichtje en dit menselijk wezen voor.''</ref> piepklein * '''koud''': stervenskoud * '''lang''': levenslang,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 77: ''En ik vrees, dat ik'' '''levenslang''' ''als de roepende in de woestijn zal blijven naar de goede Mens, deze, of een andere, aan wie ik mijn schuld, en die mijner reisgenoten, zal mogen voldoen''.</ref> ellenlang * '''lelijk''': spuuglelijk * '''leuk''': doodleuk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.395: ''De jongens, Renko en Heiko, hadden hun auto's diep onder de grond verstopt en reden nu weer'' '''doodleuk''' ''met de koets over de wegen!''</ref> * '''licht''': vlinderlicht<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 53: ''Zij droeg een jurkje uit een sjaal geknipt, zó'' '''vlinderlicht''' ''en ingepind, zó heupeloos en strak, dat er geen hemdje onder scheen, ternauwernood een lijfje.''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.424: ''Onno drukte vol tederheid een'' '''vlinderlichte''' ''kus op haar haar.''</ref> * '''misselijk''': hondsmisselijk<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 187:''Ze werd'' '''hondsmisselijk''' ''van de chemokuren, en de medicijnen die ze had gekregen om dat te bestrijden, hielpen niet erg.''</ref> * '''mooi''': bloedmooi<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 132:''Ze had een Antilliaanse vader, had haar jeugd op Aruba doorgebracht en was'' '''bloedmooi'''.</ref> * '''nat''': drijfnat<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.527: ''Deze nacht viel Fenneke het eers in slaap. Na een lange tijd waarin ze geluidloos haar verdriet uithuilde en waarbij enkel haar hoofdkussen'' '''drijfnat''' ''werd, viel ze uitgeput in slaap.''</ref> * '''nieuw''': fonkelnieuw<ref>Dijkzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 5: ''Een'' '''fonkelnieuwe''' ''rode meisjesfiets''.</ref> * '''nijdig''': spinnijdig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.199: ''Martje Vederius'', '''spinnijdig''' ''als ze was, keek niet op toen ze haar schoonmoeder zacht hoor zeggen: 'Ik weet wat je wilde zeggen met dat "later", meidje.''</ref> * '''recht''': kaarsrecht<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''In de hal zat Sonja Gerets'' '''kaarsrecht''' op een van de stoelen.</ref> * '''rond''': radijsrond,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 146: ''Vorbei Frankfurt,' herhaalde hij onbewogen, als hadden zomin de'' '''radijs-ronde''' ''paarlen in de oren van mevrouw Tuk, als de gekeerde demi-saison van de oude professor, die zich door haar verdringen liet, zijn aandacht bereikt.''</ref> kogelrond<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 66: ''Met'' '''kogelronde''' ''ogen stond hij in de tent te wankelen, als een robot, van het ene been op het andere''.</ref> * '''rood''': bloedrood,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 63: '''Bloedrood''' ''werd hij tot onder zijn kuifje''.</ref> vuurrood<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 190:''In de spiegel zag hij een nieuwe,'' '''vuurrode''' ''puist net naast zijn neus.''</ref> granaatrood<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 122: '''Granaat-rood''' ''werd het kinderhoofdje met het wijde, fronselende vel...''</ref> * '''scherp''': messcherp,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 258:'' 'Hij is rijp,' zei Talsma. In het doodse licht van de tl-buizen leek zijn gezicht een pentekening van Toorop. De jukbeenderen'' '''messcherp''', ''de holtes eronder inktzwart.''</ref> haarscherp,<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.326: ''Het was voor Nanne niets meer dan een bevlieging en ze begreep nu'' '''haarscherp''', ''dat Nanne er niets meer voor voelde om een verhouding aan te knopen met een weduwe!''</ref> vlijmscherp * '''stijf''': beeldstijf,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 10: ''Ze zat'' '''beeldstijf''' ''te staren''.</ref> stokstijf * '''stil''': doodstil<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 115: ''Het eerste jaar... toen van heinde en ver de vrienden naar het melodieuze huisje kwamen en 's avonds op het'' '''doodstil''' ''gazon Michaels viool al wat geen woorden vond naar de sterrenhemel opzong''.</ref> * '''toevallig''': stomtoevallig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.235: ''Age en Thijs hadden elkaar'' '''stomtoevallig'' ''bij het busstation in Groningen ontmoet en waren natuurlijk samen naar het dorp gereisd.''</ref> * '''verdiend''': dikverdiend * '''verliefd''': stapelverliefd * '''vet''': moddervet<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 225:''Drie'' '''moddervette''' ''goudvissen zwommen panisch rond.''</ref> * '''vol''': stampvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 133:''De kroeg was groter dan hij gedacht had, en het was er'' '''stampvol'''.</ref> bomvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 232:''Het eetcafé aan de overkant had zijn lichten ontstoken en zat'' '''bomvol'''.</ref> tjokvol, overvol * '''wakker''': klaarwakker<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 153: '''Klaarwakker''' ''werd zij van de inspanning en van de vloeken, die in alle talen haar achterna gonsden.''</ref> * '''wit''': sneeuwwit, spierwit, melkwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 206:''Gefascineerd staarde hij naar het dijbeen, waarvan de'' '''melkwitte''' ''huid zichtbaar was rond een grapende wond, en hij was vagelijk verwonderd dat de werkelijkheid van rauw, bloedende vlees de beelden zoals hij die van de televisie kende overtrof.</ref> hagelwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 230:''Haar ogen zwierven door de kamer, gleden langs de planten, het vijvertje, de'' '''hagelwitte''' ''vitrage.''</ref> waswit<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 155: ''Een oude vrouw zat daar, met in haar schoot het'' '''waswit''' ''gezicht van een jongere, een meisje, dat zij tussen haar rimpelhanden koesterde.''</ref> * '''wel''': wonderwel<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 93: ''In een paar maande heeft de croton zich hier'' '''wonderwel''' ''aangepast.''</ref> * '''zenuwachtig''': doodzenuwachtig * '''zwaar''': loodzwaar<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 283:''De alcohol had zijn armen en benen'' '''loodzwaar''' ''gemaakt, en nog meer bier zou de vermoeidheid alleen maar versterken''.</ref> * '''zwart''': grijmselzwart,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 41: '' 't Was'' '''grijmselzwarte''' ''avond reeds als Rik opschoot en wist dat 't al leugens waren en zinsbedrog!''</ref> pikzwart * [https://nl.wiktionary.org/wiki/Categorie:Intensief_in_het_Nederlands sien ook] == Noors == * '''blid''' - smørblid ("botterbly")<ref name="Niday">[https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/57358/MA-Sara-Niday.pdf Niday, S.M. 2017. Shit-cool and Giant-interesting words: A study of noun+adjective compounds in Norwegian. MA-thesis in Linguistics. Oslo: University of Oslo.]</ref> * '''blind''' - steinblind ("steenblind")<ref name="Niday" /> * '''blå''' - knallblå ("knalblou")<ref name="Niday" /> * '''bra''' - dritbra ("strontgoed")<ref name="Niday" /> * '''daud''' - steindaud ("steendood")<ref name="Niday" /> * '''dauv''' - steindauv ("steendoof")<ref name="Niday" /> * '''dyr''' - svindyr ("swynduur")<ref name="Niday" /> * '''ekte''' - rotekte ("wortel-eg")<ref name="Niday" /> * '''falsk''' - botnfalsk ("bodemvals")<ref name="Niday" /> * '''feit''' - smellfeit ("knalvet")<ref name="Niday" /> * '''fersk''' - blodfersk ("bloedvars")<ref name="Niday" /> * '''fin''' - brillefin ("brilfyn")<ref name="Niday" />, smellfin ("knalfyn")<ref name="Niday" /> * '''flat''' - paddeflat ("paddaplat")<ref name="Niday" /> * '''flink''' - dritflink ("strontslim")<ref name="Niday" /> * '''full''' - breddfull ("randvol")<ref name="Niday" /> * '''galen''' - steingalen ("steengek")<ref name="Niday" /> * '''gamal''' - eldgamal ("eeue-oud")<ref name="Niday" />, hundgamal ("hondoud")<ref name="Niday" />, steingamal ("steenoud")<ref name="Niday" /> * '''glad''' - hjarteglad ("hartebly")<ref name="Niday" />, kisteglad ("kisbly")<ref name="Niday" />, sjeleglad ("sielsbly")<ref name="Niday" /> * '''god''' - hjartegod ("hartegoed")<ref name="Niday" />, kjempegod ("reusegoed")<ref name="Niday" />, knallgod ("knalgoed")<ref name="Niday" />, krutgod ("kruitgoed")<ref name="Niday" />, naudgod ("noodgoed")<ref name="Niday" /> * '''gul''' - knallgul ("knalgeel")<ref name="Niday" /> * '''hard''' - knallhard ("knalhard")<ref name="Niday" />, knivhard ("meshard")<ref name="Niday" /> * '''heldig''' - griseheldig ("otjie-gelukkig", "varkiegelukkig")<ref name="Niday" />, svineheldig ("swyngelukkig")<ref name="Niday" /> * '''kald''' - bikkjekald ("hondkoud")<ref name="Niday" />, smellkald ("knalkoud")<ref name="Niday" />, steinkald ("steenkoud")<ref name="Niday" />, svinekald ("swynkoud")<ref name="Niday" /> * '''kjedeleg''' - dødskjedeleg ("doodvervelig")<ref name="Niday" /> * '''klar''' - klokkeklar ("klokhelder")<ref name="Niday" />, krystallklar ("kristalhelder")<ref name="Niday" />, soleklar ("sonhelder")<ref name="Niday" /> * '''kvit''' - kritkvit ("krytwit")<ref name="Niday" /> * '''lei''' - dritlei ("strontkeelvol"; vergelyk Nederlands: "strontvervelend")<ref name="Niday" />, skitlei ("skytkeelvol")<ref name="Niday" /> * '''mørk''' - belgmørk ("peuldonker")<ref name="Niday" /> * '''nydeleg''' - dritnydeleg ("strontlieflik")<ref name="Niday" /> * '''pen''' - dritpen ("strontmooi")<ref name="Niday" /> * '''rask''' - lynrask ("bliksemsnel", "blitssnel")<ref name="Niday" /> * '''raud''' - knallraud ("knalrooi")<ref name="Niday" /> * '''redd''' - dødsredd ("doodsbang")<ref name="Niday" />, livredd ("lewensbang")<ref name="Niday" /> * '''rein''' - gullrein ("goudrein")<ref name="Niday" />, klokkerein ("klokrein")<ref name="Niday" />, krystallrein ("kristalrein")<ref name="Niday" /> * '''rik''' - steinrik ("steenryk")<ref name="Niday" /> * '''rosa''' - sjokkrosa ("skokpienk")<ref name="Niday" /> * '''sikker''' - bombesikker ("bomseker")<ref name="Niday" /> * '''skjønn''' - dritskjønn ("strooiskoon/-mooi")<ref name="Niday" /> * '''snar''' - eldsnar ("vuurvinnig")<ref name="Niday" />, lynsnar ("blitsvinnig")<ref name="Niday" /> * '''snill''' - kjempesnill ("reusegaaf")<ref name="Niday" /> * '''stilig''' - dritstilig ("strontstylvol", "-cool")<ref name="Niday" /> * '''stille''' - blikkstille<ref name="Niday" /> ("blikstil" - vergelyk Sweeds "blickstilla", aanvanklik die spieëlgladde weerkaatsing op die water, wat later 'n betekenisverruiming ondergaan het vir enigiets wat stilstaan), dødsstille <ref name="Niday" />("doodstil"), musestille ("muisstil")<ref name="Niday" /> * '''svolten''' - naudsvolten ("noodshonger")<ref name="Niday" /> * '''søt''' - dritsøt ("strontsoet", "-oulik")<ref name="Niday" />, kjempesøt ("reusesoet", "-oulik")<ref name="Niday" /> * '''tynn''' - syltynn ("palingdun")<ref name="Niday" /> * '''tørr''' - knusktørr ("tonteldroog")<ref name="Niday" /> * '''vakker''' - smellvakker ("knalmooi")<ref name="Niday" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Sien ook == * [[Trappe van vergelyking]] * [[Vergelykings (taalkunde)]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|intensiewe vorm}} [[Kategorie:Taalkunde]] gk6vhtw6coy5cmv52yp8gc75odqq6rk 0 54568 2908904 2908565 2026-06-02T17:23:01Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Verbeter 2908904 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] ni44ba07lu18cc0q8y1x9pwf73ztmqg 2908905 2908904 2026-06-02T17:29:19Z Oesjaar 7467 /* Nasionale parke */ Verbeter 2908905 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in [[Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 2qhk67v68fa4za2gbtn3n6m23ubsj1l 2908906 2908905 2026-06-02T17:30:59Z Oesjaar 7467 /* Nasionale parke */ Ai! 2908906 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] hp968z66fqbogzgmk4kq0a0sa5sspgv 2908907 2908906 2026-06-02T17:31:56Z Oesjaar 7467 /* Nasionale parke */ Verbeter 2908907 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[LêerKata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 809gx5f4hspwf58omj1gj9itkk5ch2d 2908908 2908907 2026-06-02T17:32:12Z Oesjaar 7467 /* Nasionale parke */ Ai! 2908908 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 5najihai2wqw3x3byvca0orbnkzi16f 2908909 2908908 2026-06-02T17:33:07Z Oesjaar 7467 /* Nasionale parke */ Verbeter 2908909 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 5ecm05u89p7rosyypnjhozuvblfxyrv 2908910 2908909 2026-06-02T17:36:13Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908910 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum temperatuur so laag as 14°C daal, maar baie selde laer, en ryp is nog nooit aangeteken nie. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] h3mrjps6x7wqiyhfcfneshuhscpomqs 2908911 2908910 2026-06-02T17:36:28Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908911 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum temperatuur so laag as 14 °C daal, maar baie selde laer, en ryp is nog nooit aangeteken nie. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 7yzh851j1qq38g2wbame1aljpib7ug8 2908912 2908911 2026-06-02T17:37:18Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Skakels 2908912 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14 °C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] gc6ge141zjdnjal3zmw3wlm6sgd5hhg 2908913 2908912 2026-06-02T17:41:48Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908913 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] hv5lrzmrfujrmjlla3hzm3sxkfpipom 2908914 2908913 2026-06-02T17:45:38Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908914 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] dgp1ryc7w11znscqjf16hz5d29oc3d0 2908916 2908914 2026-06-02T17:47:23Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Werk dit by ons? 2908916 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weather box |metric first = y |single line = y |location = Northern Territory |Jan record high C = 48.3 |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 3onyxcjv6rao58ztyzm4mcf4ctpr2lm 2908917 2908916 2026-06-02T17:50:29Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ En... 2908917 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = Northern Territory |Jan record high C = 48.3 |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] rag81wmqmc9viguogce8icr9eeetmzv 2908918 2908917 2026-06-02T17:51:31Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908918 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = Noordelike Gebied |Jan record high C = 48.3 |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] s46kz443iybbysfegr5wyxf3303gzdq 2908919 2908918 2026-06-02T17:53:18Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908919 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = Noordelike Gebied |jan1={{{Jan_REC_Hi_°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] rwbgy3u8kyk0btrs1xtmc2cbqb6bkmz 2908920 2908919 2026-06-02T17:53:53Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908920 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = Noordelike Gebied |jan1={{{Jan_REC_Hi_48.3°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] ryszp2t33oat7jng6oosrcjtem3vepj 2908921 2908920 2026-06-02T17:55:09Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ En... 2908921 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = Noordelike Gebied |jan1= 48.33°C |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] pj93tdlor651z7xpqp18liwkk7mx2qq 2908922 2908921 2026-06-02T17:56:22Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Ai! 2908922 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = Noordelike Gebied |jan1={{{Jan_REC_Hi_48.3°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] ryszp2t33oat7jng6oosrcjtem3vepj 2908923 2908922 2026-06-02T17:56:55Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908923 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{Jan_REC_Hi_48.3°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 4grgripojajrh9s5suade3yye33o8ts 2908925 2908923 2026-06-02T17:59:57Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908925 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{48.3°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] nem7wdq1vmi5p9x4hd36fei2gb9tbgf 2908926 2908925 2026-06-02T18:00:54Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908926 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{Jan_48.3_°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] iz4nnz5h3bxf74d515bhnc4gkltug9o 2908928 2908926 2026-06-02T18:13:47Z Oesjaar 7467 /* Klimaat */ Verbeter 2908928 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{Jan_48.3_°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 6gfa9bvdaxtq3x7la1dhqw7v2558p82 2908930 2908928 2026-06-02T18:15:50Z Oesjaar 7467 /* Staatsbestuur */ Skakel 2908930 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{Jan_48.3_°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is, wat die Northern Territory Wetgewende Raad vervang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 8zvvzgppgj00l0mfyn8hkxfqu1rmh54 2908931 2908930 2026-06-02T18:16:42Z Oesjaar 7467 /* Staatsbestuur */ Verbeter 2908931 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{Jan_48.3_°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] ecghldzudnt8bg6hac8l0721fac95r5 2908932 2908931 2026-06-02T18:41:02Z Oesjaar 7467 /* Staatsbestuur */ Verbeter 2908932 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Weerkas |metric first = y |single line = y |location = die Noordelike Gebied. |jan1={{{Jan_48.3_°C|{{#if:{{{Jan_REC_Hi_°F|}}}|{{#expr:({{{Jan_REC_Hi_°F|}}}-32)/1.8 round 0}}}}}}} |Feb record high C = 46.4 |Mar record high C = 45.0 |Apr record high C = 41.5 |May record high C = 40.2 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.7 |Sep record high C = 42.0 |Oct record high C = 45.0 |Nov record high C = 46.1 |Dec record high C = 47.2 |Jan record low C = 6.7 |Feb record low C = 8.5 |Mar record low C = 4.7 |Apr record low C = 1.0 |May record low C = -4.2 |Jun record low C = -6.0 |Jul record low C = -7.5 |Aug record low C = -5.4 |Sep record low C = -2.8 |Oct record low C = 0.0 |Nov record low C = 3.5 |Dec record low C = 7.5 |source=[[Bureau of Meteorology]]<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] baesuwtyy9hu2nttlsnblj8iubyvjag 0 59393 2908828 2901168 2026-06-02T13:50:23Z Jcb 223 2908828 wikitext text/x-wiki [[Lêer:2010 UN Climate Talks.jpg|duimnael|300px|Die klimaatberaad van 2010 in Meksiko.]] [[Lêer:COP17 December 6.jpg|duimnael|300px|Van links na regs: VN se Sekretaris-generaal [[Ban Ki-moon]], [[President van Suid-Afrika]] [[Jacob Zuma]], president van die konferensie [[Maite Nkoana-Mashabane]] en UNFCC adjunk uitvoerende sekretaris Richard Kinley tydens die 2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad in Durban.]] Die '''2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad''' is in [[Durban]], [[Suid-Afrika]], vanaf 28 November tot 9 Desember 2011 aangebied.<ref>http://unfccc.int/meetings/unfccc_calendar/items/2655.php</ref> Die konferensie staan amptelik bekend as die 17de sitting van die Konferensie van die Partye (COP 17) van die Verenigde Nasies se Raamwerk Konvensie oor Klimaatsverandering (UNFCCC) en die 7de sitting van die Konferensie van die Partye wat as die Vergadering van die Partye (CMP 7) van die Kioto-protokol dien. Daarbenewens sal die twee permanente filiale liggame van die UNFCCC – die Filiale Liggaam vir Wetenskaplike en Tegniese Advies (SBSTA) en die Filiale Liggaam vir Implementering (SBI) – waarskynlik hul 35ste sittings aanbied. Een hooffokus van die konferensie was om 'n wêreldwye klimaatooreenkoms daar te stel, soos die Kioto-protokol se eerste verbintenistydperk (2008–2012) sy einde nader.<ref>http://www.guardian.co.uk/environment/2010/dec/14/cancun-climate-change-compromise-carrington</ref> Daar sal na verwagting ook gefokus word op "die finalisering van ten minste sommige van die Cancun-ooreenkomste", wat by die 2010-konferensie bereik is, soos "die samewerking op skoon tegnologie", sowel as "die beskerming van woude, die aanpassing op klimaatsimpakte, en finansies – die beloofde oordrag van fondse van die ryk lande na arm lande om hul te help om hul woude te beskerm, aan te pas by klimaatsimpakte, en hul ekonomieë meer "groen" te maak".<ref name="BBC Black">[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15518421 "Durban: A summit of small steps?"], BBC, 31 Oktober 2011</ref> == Voor die aanvang van die beraad == === Aanwysing van gasheerstad === Connie Hedegaard, president van die 15de konferensie van lidlande van die VN-raamwerkkonvensie oor klimaatsverandering in Kopenhagen, het bevestig dat die 17de saamtrek van lidlande (die sogenaamde COP17) in Suid-Afrika plaasvind.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/12/10/SK/2/brok2.html | title=Klimaatsberaad in 2011 in Suid-Afrika | archive-url=https://archive.is/20120127215941/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/12/10/SK/2/brok2.html | archive-date=27 Januarie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> In 2010 het die keuse as gasheerstad vir die grootste VN-klimaatskonferensie op [[Durban]] geval. [[Kaapstad]] en Durban was die voorlopers om dié konferensie aan te bied – glo op grond van tegniese aspekte. Die ander stad wat hiervoor gebie het, is [[Johannesburg]]. ’n Afvaardiging van die VN, wat Kaapstad einde Oktober sou besoek, maar dit op die nippertjie uitgestel het, het toe nooit ’n terreinbesoek gedoen nie. Aan al die bodstede is gesê ’n terreinbesoek sou volg.<ref name="jbcopkzn1835" /> === Nuwe voorstelle === 'n Maand voor die konferensie begin het, het die [[BBC]] twee omstrede voorstelle uitgelig wat ingedien is, die een deur [[Rusland]], die ander een deur [[Papoea-Nieu-Guinee]]. Beide se voorstelle is daarop gemik om die [[Verenigde Nasies]] se Raamwerkkonvensie oor Klimaatsverandering te wysig. Rusland se voorstel<ref>[http://unfccc.int/resource/docs/2011/cop17/eng/05.pdf "Proposal from the Russian Federation to amend article 4, paragraph 2 (f), of the Convention"]</ref> bring 'n "periodieke hersiening" mee, waarvolgens lande wat tans as "arm" gekategoriseer kan word as "ryk" herkategoriseer kan word, wat sal beteken dat hierdie lande groter verpligtinge sal moet nakom in die stryd teen [[klimaatverandering]]. BBC Environment se woordvoerder, Richard Black, het opgemerk dat die voorstel "uitdagend en plofbaar sou wees as Rusland dit te ver voer", omrede potensieel geaffekteerde lande, soos [[China]] en [[Brasilië]], "baie sterk teruggedruk sal word". Papoea-Nieu-Guinee se voorstel,<ref>[http://unfccc.int/resource/docs/2011/cop17/eng/04.pdf "Proposal from Papua New Guinea and Mexico to amend Articles 7 and 18 of the Convention"]</ref> wat deur ambassadeur Kevin Conrad met die ondersteuning van Mexiko ingedien is, sou 'n "laaste uitweg"-meganisme bekendstel waar enige blokkering in klimaatsveranderingonderhandelings uitgeskakel sal word deur middel van 'n driekwart meerderheid stemme. Oënskynlik sal dit die besluitnemings by die Konvensie vergemaklik. Teoreties, so voer Black aan, stel dit ontwikkelende lande in staat om hul getalsoorwig te gebruik om enige soort wêreldwye bindende verpligting aan te neem, maar in praktyk is hulle steeds van die goedkeuring van die ryk lande afhanklik as hul van befondsing verseker wil wees.<ref name="BBC Black" /> === Voorspellings === Friends of the Earth International (FoEI) en die WWF ([[Wêreldnatuurlewefonds]]) voorspel dat die klimaatberaad 'n mislukkig gaan wees. FoEI het gewaarsku COP17 – wat veronderstel is om geskiedenis te maak en ’n nuwe klimaatooreenkoms (in die plek van die Kioto-verdrag) daar te stel – kan weens “hebsug en eng eiebelang” van lande soos Amerika, [[Japan]] en [[Kanada]], heeltemal ontspoor. Die WWF het gesê ná die vergadering in Panama is dit duidelik dat die klimaatonderhandelinge "in groot moeilikheid" is. Volgens die WWF is geen vooruitgang gemaak in sleutelkwessies nie. Dit sluit in die toekoms van die Kioto-verdrag; lande se bereidwilligheid om kweekhuisgasse drasties te verminder; en finansies (die oordrag van geld aan ontwikkelende lande, soos Suid-Afrika, om by klimaatsverandering aan te pas). Sarah-Jayne Clifton, koördineerder van klimaatgeregtigheid en energie by FoEI, het gesê die stryd teen klimaatsverandering te same met die skep van beter werk, mense se volhoubare voortbestaan en veiliger klimaatomstandighede en dat die regerings nou in die belang van die gewone mense en gemeenskappe moet begin onderhandel en nie in die belang van korporatiewe instellings en die finansiële elite nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/10/11/VB/9/etCOP17_1608.html | title=Beraad in Durban kan ontspoor,sê NGO’s | archive-url=https://archive.is/20120707090708/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/10/11/VB/9/etCOP17_1608.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Die armes (ontwikkelende lande soos Suid-Afrika, Indië, China en Brasilië) vorm hierin ’n verenigde front teen die ontwikkelde lande (hoofsaaklik die Europese Unie) en soek geld om hulle te help oorleef te midde van storms en droogtes. Die ontwikkelde lande het die hef in die hand en steek dikwels ’n stok in die speke van die onderhandelings omdat hulle meen die armes het ook ’n plig om hul kweekhuisgasvrystellings te verminder. Die “arm” lande meen hulle moet nog tyd gegun word (vir die verbranding van olie en [[steenkool]]) om tot ’n sekere vlak te ontwikkel. Dit is om hierdie rede dat Minister Edna Molewa, Suid-Afrika se Minister van Omgewingsake, onlangs erken het Suid-Afrika gaan nog vir die volgende agt jaar “erg besoedel” en dan eers sy uitlaatgasse begin verminder.<ref>{{cite news| url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/01/B1/9/EliseT29Okt.HTML |title=Beeld}}</ref> Een van die verwagte uitkomste by COP17 is onderhandelinge tussen partye vir ’n tweede verbintenistydperk van die Kyoto Protokol vanaf 2013 tot 2017 om hul uitlaatgasse met 40% laer as die 1990-vlakke te verminder. Dit sal die gemiddelde temperatuurstyging van die planeet onder twee grade Celsius stabiliseer.<ref name="hoop">{{Cite web |url=http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/namibi-met-hoop-na-konvensie.136934.php |title=argiefkopie |access-date=12 November 2011 |archive-date= 5 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105131834/http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/namibi-met-hoop-na-konvensie.136934.php |url-status=dead }}</ref> Nog 'n verwagte uitkoms van die beraad is dat 'n Groenfonds gestig sal word om jaarliks sowat VS$100 miljard teen 2020 tot ontwikkelende lande beskikbaar te stel, waarin die Afrika Ontwikkelingsbank 'n sentrale rol sal speel. Dit is egter slegs vier lande, waaronder Suid-Afrika, Tunisië, Marokko en Egipte beskik tans oor die nodige kundigheid, kennis en tegnologie om voordeel uit hierdie Groenfonds te put.<ref>{{Cite web |url=http://www.republikein.com.na/die-mark/africa-to-launch-own-fund-to-manage-climate-cash.129893.php |title=argiefkopie |access-date=12 November 2011 |archive-date=10 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010071242/http://www.republikein.com.na/die-mark/africa-to-launch-own-fund-to-manage-climate-cash.129893.php |url-status=dead }}</ref> Ondertussen het die Minister van Waterwese en Omgewingsake bekendgemaak dat Suid-Afrika sal mik om sy koolstofvrystellings teen 2020 met 34% te verminder.<ref name="kool34">http://afrikaans.news24.com/Sci-tech/Nuus/Minister-Sny-koolfstofvrystellings-met-34-teen-2020-20110802</ref> Daarna sal dit ’n plato bereik wat 15 jaar lank gehandhaaf sal word. In 2035 sal dit met 42% afneem.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/28/VB/7/etklimaat_1711.html | title=Dié lande moet eers self gasse verminder | archive-url=https://archive.is/20120701103142/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/28/VB/7/etklimaat_1711.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/08/04/VB/6,7/etCOP17_1623.html | title=Volksblad | archive-url=https://archive.is/20120707060754/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/08/04/VB/6,7/etCOP17_1623.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Molewa het gesê die bekendstelling van hernieubare energiebronne, soos windkrag, vorder teen 'n bevredigende tempo. Die Minister van Internasionale betrekkinge, Maite Nkoana-Mashabane, het op daardie stadium die versekering gegee dat Suid-Afrika op datum is met die voorbereidings vir die konferensie in November.<ref name="kool34" /> Molewa het 'n beroep gedoen dat die 37 rykste lande wat die Kioto-verdrag onderteken het, die kweekhuisgasse wat hulle vrylaat eers moet verminder, voordat daar van die ontwikkelende lande (waaronder Suid-Afrika) verwag kan word om dieselfde te doen. Verder moet ontwikkelde lande onverwyld hul “regverdige deel” bydra sodat ontwikkelende lande nog ekonomies en maatskaplik kan ontwikkel. Dié “regverdige deel” verwys na ontwikkelde lande wat ontwikkelende lande hoofsaaklik geldelik moet bystaan om hul bydrae tot kweekhuisgasse in die atmosfeer te verminder. Dít moet gedoen word met behulp van geld (vir aanpassing by klimaatsverandering), die verskaffing van skoon tegnologie en kundigheid.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/27/VB/7/etklimaat_1711.html | title=Dié lande moet eers self gasse verminder | archive-url=https://archive.is/20120711093147/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/27/VB/7/etklimaat_1711.html | archive-date=11 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Namibiese afgevaardigdes het in Durban verskeie aanbiedinge gedoen, onder meer oor nasionale programme oor aanpassingsprojekte betreffende klimaatverandering (CCA) asook die aanpassingsprojek onder die sogenaamde Country Pilot Partnership-program vir die geïntegreerde onderhoubare bestuur van grond, wat in in 2008 in die Omusatistreek begin het.<ref name="hoop" /> Tussen 20 000 en 25 000 afgevaardigdes van 194 regerings en nie-regeringsorganisasies wêreldwyd is in November verwag vir die weeklange vergadering van die VN-konvensie oor klimaatsverandering (UNFCCC)<ref>http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/VN-tevrede-met-SA-se-reelings-vir-beraad-20110803</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/10/24/RH/14/polklimaat.html | title=Kioto-protokol móét bekyk word, sê minister | archive-url=https://archive.is/20120701164855/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/10/24/RH/14/polklimaat.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Dit sou minstens R525 miljoen tot die plaaslike ekonomie bydra.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/12/VB/11/jbcop_1824.html | title=Kaap, Durban loop voor in wedloop | archive-url=https://archive.is/20120307032651/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/12/VB/11/jbcop_1824.html | archive-date= 7 Maart 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref><ref name="jbcopkzn1835">{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/16/VB/9/jbcopkzn_1835.html | title=Durban gasheerstad van VN-konferensie | archive-url=https://archive.is/20120701101950/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/11/16/VB/9/jbcopkzn_1835.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Altesaam 20 000 beddens was in Durban beskikbaar tydens die klimaatberaad. In Augustus 2011 was reeds 2 000 beddens bespreek. Altesaam 2 000 fietse en ’n aantal elektriese motors is ingespan word in ’n poging om die beraad se koolstofvoetspoor te verklein. Die Departement van Omgewingsake het groot bewusmakingsveldtogte oor klimaatsverandering in al die provinsies geloods. Daar is beplan om miljoene bome tot in 2014 oor die land heen, maar veral in Limpopo, aan te plant .<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/08/04/VB/6,7/etCOP17_1623.html | title=Volksblad | archive-url=https://archive.is/20120707060754/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/08/04/VB/6,7/etCOP17_1623.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Dr. Debra Roberts, adjunkhoof van die eThekwini-munisipaliteit se departement van omgewingsbeplanning en klimaatbeskerming, het aangevoer dat die plaaslike koolstofvoetspoor vir dié konferensie omtrent 15 000 ton koolstofdioksied sou beloop. Tydens die 2010 Wêreldbeker-sokkertoernooi was die koolstofvoetspoor in die stad sowat 300 000 ton koolstofdioksied.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/04/VB/9/dlcop_1628.html | title=Voetspoor só geneutraliseer | archive-url=https://archive.is/20120701105604/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/04/VB/9/dlcop_1628.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 8 November 2011 | url-status=live }}</ref> Om hierdie klimaatberaad se koolstofvoetspoor te neutraliseer sou die stad die Umbilorivier se ekostelsel rehabiliteer wat strek van Kloof, deur Pinetown en Umbilo tot waar dit in die Durbanse hawe uitmond.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/03/VB/9/dlcop_1628.html | title=Voetspoor só geneutraliseer | archive-url=https://archive.is/20120701101232/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/03/VB/9/dlcop_1628.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Andrew Steer, die Wêreldbank se spesiale gesant vir klimaatsverandering, het gesê hy verwag nie ’n internasionale deurbraak-ooreenkoms in Desember op die VN se klimaatberaad in Durban nie, maar boublokke vir so ’n ooreenkoms sal aanmekaargesit word. Dis ’n skande dat die landbousektor tot dusver verwaarloos is in klimaatonderhandelinge, sê Steer. Die landbousektor stel kweekhuisgasse vry, maar kan ook ’n groot rol speel in koolstofvaslegging en moet betrek word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/07/01/B1/3/fwclimatefunds.html | title=SA groenkrag het miljoene se finansiering uit fondse | archive-url=https://archive.is/20120701101310/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/07/01/B1/3/fwclimatefunds.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 8 November 2011 | url-status=live }}</ref> Dr. Artur Runge-Metzger van die Europese Kommissie se direktoraat vir klimaatstrategieë het gesê die Europese Unie (EU) sal op die Verenigde Nasies se COP17-klimaatberaad te Durban hou by sy aanbod om sy koolstofvrystelling teen 2020 met 30% te verminder indien ander lande hulle tot soortgelyke teikens verbind. Vroeër het die regerings van EU-lidlande ingestem om hul vrystellingsvlakke teen 2020 skerper te verlaag – met 30% pleks van 20% – maar slegs indien ’n sterk ooreenkoms bereik kan word wat ander groot vrystellers van kweekhuisgasse tot ’n soortgelyke doelwit verbind. Die EU sê die wêreld kan dalk nie tot ’n vergelyk kom oor ’n bindende klimaatsooreenkoms om die Kioto Protokol voor 2015 te vervang nie. Runge-Metzger bedink dat die debat oor 30% in 2012 weer voortgesit sal word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/11/07/RS/11/jbklimaat.html | title=Europese Unie hou by sy koolstofvrystellingsaanbod | archive-url=https://archive.is/20120707102911/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/11/07/RS/11/jbklimaat.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> === Protesoptogte === Meer as ’n duisend mense het in September ’n protesoptog gehou in ’n poging om [[Eskom]] en [[Sasol]] te oorreed om aan Suid-Afrika se span te onttrek wat einde vanjaar op die internasionale klimaatberaad oor koolstofinperkings sou onderhandel. Tristen Taylor van Earthlife Africa, een van die organiseerders van die optog, het gesê Eskom en Sasol is twee van die wêreld se grootste besoedelaars en behoort hulle aan Suid-Afrika se onderhandelingspan te onttrek. Met die kragsentrales [[Kusile-kragstasie|Kusile]] en [[Medupi-kragstasie|Medupi]] in aanbou, is Eskom van plan om in die volgende dekade nog baie meer koolstofdioksied vry te stel. Earthlife Africa meen Eskom en Sasol het gevestigde belange by die onderhandelings en gaan vir hulself ’n gunstige uitslag probeer beklink. Volgens Taylor is die samestelling van Suid-Afrika se onderhandelingspan uniek omdat die spanne van geen ander lande wat die Kioto-verdrag onderteken het, uit sakelui en kragopwekkers bestaan nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/20/VB/9/eteskom_1719.html | title=Eskom, Sasol moet | archive-url=https://archive.is/20120701102833/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/09/20/VB/9/eteskom_1719.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Op 7 November 2011 het nege aktiviste van [[Greenpeace]] vlugtig in die hof op [[Ogies]] verskyn nadat hulle Eskom se nuwe halfgeboude kragstasie Kusile beset het. Hulle is van opsetlike saakbeskadiging en betreding aangekla. Die aktiviste het omstreeks 07:00 toegang tot die hoofhek van Kusile verkry en probeer om die konstruksiewerk te ontwrig. Drie het teen ’n hyskraan opgeklouter en baniere met die woorde “Green Jobs now!” en “No Future in Coal” vasgehou. Ander het hulself aan die hekke van die heinings rondom die kragstasie vasgeketting. ’n Ander groep het onder die hyskrane gestaan en ’n groot banier met die woorde “Kusile: Climate Killer” daaraan vasgemaak. Die aktiviste is op borgtog van R500.00 elk vrygelaat. Hulle het met die staatsaanklaer ooreengekom om ’n skulderkenningsboete te betaal wat op 21 November 2011 vasgestel sal word. Volgens Fiona Mushwana, woordvoerder van Greenpeace, was die protesaksie bedoel om die wêreld se aandag te vestig op Suid-Afrika wat reuse-bedrae in “vuil steenkool” belê, terwyl die land die gasheer van die internasionale klimaatberaad (COP17) sou wees.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/08/SK/2/etgreenpeace_1848.html | title=Greenpeace takel ‘vuil steenkool’ | archive-url=https://archive.is/20120707020905/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/08/SK/2/etgreenpeace_1848.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/08/B1/3/hooffotosvir3.html | title=Nege beboet oor protesaksie by kragstasie | archive-url=https://archive.is/20120701131637/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/08/B1/3/hooffotosvir3.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=live }}</ref> Ebrahim Patel, die Suid-Afrikaanse Minister van Ekonomiese Ontwikkeling, het op die protesaksies geantwoord dat steenkool steeds die hoofkragbron in die toekoms sal wees. Indien steenkool gestaak word, sal dit die ekonomie lamlê. Die rede hiervoor is dat steenkool baie goedkoper as hernieubare-energiebronne is en dat juis steenkoolenergie gesubsidieer moet word totdat die duur groenenergie op dreef kom en kragopwekkingskostes begin daal. Ondertussen belê die regering in skoner steenkooltegnologie. 'n Hulpbronplan bepaal dat daar teen 2030 50 000 MW bykomende elektrisiteit opgewek moet word. 19 000 MW hieruit sal wel deur hernieubare hulpbronne opgewek word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/10/B1/7/jdCOP17.html | title=Steenkool bly noodsaaklik | archive-url=https://archive.is/20120707033818/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/10/B1/7/jdCOP17.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date=10 November 2011 | url-status=live }}</ref> Die Departement van Minerale en Energie het aangekondig dat sy eerste bodronde vir die lewering van hernubare krag 53 aanbiedinge van R70 miljard vir altesaam 2 100 MW hernubare krag opgelewer het. Dit het grootliks betrekking op die drie Kaapse provinsies. Mpumalanga is die enigste provinsie waarvoor daar nog nie voorgestelde aanlegte vir hernubare krag is nie. Die totale kapasiteit van die huidige kragnetwerk beloop sowat 44 000 MW. Die aanbiedinge, wat nou beoordeel word, behels sowat 50% windkrag, 48% sonkrag en 2% kleinskaalse hidrokrag. ’n Aankondiging oor die geslaagde aanbiedinge sal na verwagting einde November of vroeg Desember by die COP17-beraad gedoen word. Die eerste doelwit is om teen 2015 gesamentlik 3 725 MW hernubare krag op te wek, waarna daar in 2030 altesaam 17 800 MW hernubare krag opgewek sal word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/9/tnjkrag_1434.html | title=SA het megawatt planne vir krag | archive-url=https://archive.is/20120701135653/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/9/tnjkrag_1434.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=live }}</ref> Daar is skeptici wat die Suid-Afrikaanse regering se voornemens in twyfel trek, en beweer dat dubbele standaarde gehandhaaf word. Steenkoolkragsentrales spring soos paddastoele op en steenkoolmyne word goedgekeur al het die maatskappye ernstige wetlike oortredings begaan. <ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/6/brandpunt15nov.html | title=Elkeen veg net vir homself | archive-url=https://archive.is/20120710141226/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/15/VB/6/brandpunt15nov.html | archive-date=10 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/12/B1/11/GerhardVerdoorn12Nov.html | title=Want elkeen veg net vir homself | archive-url=https://archive.is/20120701105226/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/12/B1/11/GerhardVerdoorn12Nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=dead }}</ref> === Werkswinkels === 'n Werkswinkel oor klimaatsverandering is 26 Oktober 2011 by die [[WNNR]] in Pretoria aangebied in aanloop tot die klimaatberaad (COP17). Sarwat Hussain, die senior woordvoerder van die Wêreldbank, het onder skoot gekom toe joernaliste aan hom gevra het waarom die WB dié omstrede lening aan Eskom toegestaan het, veral in die lig dat steenkoolverbranding een van die groot oorsake van klimaatsverandering is. Hussain het geantwoord dat Suid-Afrika in 'n kragonderbrekingskrisis gedompel was en dat daar geen ander keuse was as om die groot lening aan Eskom toe te staan nie, maar terselfdertyd is ook $100 miljoen (omtrent R800 miljoen) uit die eie skoonenergiefonds belê in Upington, waar die grootste sonkragprojek ter wêreld nou aangebou word. Hy het bygevoeg dat 25 lande suid van die Sahara tans ’n energiekrisis ervaar. [[Beeld:SAAGULHAS.JPG|duimnael|regs|Die ''SA Agulhas'' het Port Elizabeth en Durban om omgewingspraatjies en bewusmaking van COP17 aangedoen.]] “Afrika is verantwoordelik vir net 4% van die kweekhuisgasse wat in die atmosfeer beland, maar dit is dié kontinent wat die kwesbaarste is vir klimaatsverandering en wat die swakste voorberei is op die impak – intense storms en droogtes – daarvan.” <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/10/27/SK/6/etwereldbank_1651.html | title=Wêreldbank ‘móés ingryp in kragkrisis’ | archive-url=https://archive.is/20120708045636/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/10/27/SK/6/etwereldbank_1651.html | archive-date= 8 Julie 2012 | access-date= 9 November 2011 | url-status=dead }}</ref> Die ''SA Agulhas'', ook bekend as die "Rooi Taxi", wat gewoonlik na [[Antarktika]], [[Marion-eiland]] en [[Gougheiland]] vaar, het van die [[Victoria & Alfred Waterfront]] na Durban vertrek met sowat 40 akademici, omgewingskundiges en studente aan boord. Die skip het kuslangs na Durban gevaar om Suid-Afrikaners bewus te maak van die impak van klimaatsverandering op oseane, asook van die Verenigde Nasies se COP17-klimaatsberaad. Dit het eers by [[Port Elizabeth]] aangedoen om by die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit praatjies oor die omgewing te lewer. Ook in Durban is twee dae deurgebring om 'n slypskool by die Oseaan-navorsingsinstituut aan te bied. Dit keer op 21 November terug Kaapstad toe.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/14/SK/6/lsagulhas.html | title=SA Agulhas na Durban vir VN-beraad | archive-url=https://archive.is/20120707004740/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/14/SK/6/lsagulhas.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date=18 November 2011 | url-status=dead }}</ref> === Ander nuus === Gratis busdienste vir afgevaardigdes word ook van die lughawe na die stad en van sentrale punte in die stad na die verskillende COP17-sentrums verskaf. Die stad het ook 600 fietse gratis tot afgevaardigdes se beskikking gestel wat eerder ’n bietjie van hul eie energie wil verbrand om die beraad by te woon as om op voertuie se fossielbrandstof aangewese te wees.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | title=Groentapyt wag op beraad | archive-url=https://archive.is/20120701140235/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Inkosi-Albert Luthuli- Internasionale Konferensiesentrum voorgesit word, is “groener”. Kraanwater is in bekers op tafels verskaf in plaas van gebottelde water wat heelwat meer energie in die produksieproses verbruik.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | title=Groentapyt wag op beraad | archive-url=https://archive.is/20120701140235/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Volgens James Seymour, uitvoerende hoof van die Durbanse KwaZulu-Natal Convention Bureau, word geraam COP17 sal ’n verdienste van minstens R250 miljoen meebring.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | title=Groentapyt wag op beraad | archive-url=https://archive.is/20120701140235/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/28/VB/9/dlcop172_1713.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Die eerste is die uitgediende Kioto-protokol en die ander die noodsaak om die Derdewêreld-ekonomieë met sowat R800 miljard ($100 miljard) per jaar te finansier om hul teenbesoedelingsteikens te haal.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | title=Klimaatberaad | archive-url=https://archive.is/20120701140602/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Om dié kloof tussen ryk en arm lande te vernou sal van Suid-Afrika as voorsitter verg dat hy anders as gewoonlik goeie leierskap met buitelandse betrekkinge aan die dag lê. Ongelukkig laat Suid-Afrika se wispelturige optredes in twee skofte in die VN-[[veiligheidsraad]], sy ondeurdagte steun aan skurkstate soos Libië, Iran en Sirië, sy mistasting in verskeie konflikte in Afrika en veral sy groeiende gedienstigheid aan die Chinese agenda, vrae in die internasionale gemoed oor die land se diplomatieke statuur en vernuf ontstaan. Dat Suid-Afrika per ton uitsetgas en per capita die wêreld se grootste besoedelaar is, bevorder ook nie sy rol as konsensusmakelaar in Durban nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | title=Klimaatberaad | archive-url=https://archive.is/20120701140602/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/8/arteen29nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Hilary Joffe, Eskom-woordvoerder, het gesê die verhoogde veiligheidsvlak sal minstens die twee weke van die beraad geld. Bykomende veiligheidswagte is aangestel om Eskom se kragstasies te beskerm en bykomende streng maatreëls is ingestel wat sekuriteitsklaring vir besoekers betref.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/13/jmcop17.html | title=Selfs minister mag in dié tyd nie by Eskom besoek aflê | archive-url=https://archive.is/20120701141841/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/13/jmcop17.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Suid-Afrika en ander ontwikkelende lande is egter daarop ingestel om die COP17-deelnemers, wat afvaardigings van 190 lande insluit, te oorreed om ’n tweede periode van verbintenis tot Kioto wat tot 2020 moet strek, as die beraaddoelwit na te streef.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/25/VB/9/alrCOPnuus_1513.html | title=EU plaas druk op SA oor klimaat | archive-url=https://archive.is/20120701160457/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/25/VB/9/alrCOPnuus_1513.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> In ’n verslag wat UNEP ná tien jaar se navorsing bekend gestel het, sê hy metaangas wat uit stukkende rioolstelsels in die atmosfeer ontsnap, is een van die grootste oorsake van klimaatsverandering. Metaangas (ook bekend as swart koolstof en roet) is 23 keer kragtiger as koolstofdioksied. Koolstofdioksied is die grootste sondaar wat die afgelope meer as 160 jaar (sedert die nywerheidsomwenteling) klimaatsverandering veroorsaak het. UNEP doen aan die hand dat die gas opgevang, gestoor en as alternatiewe skoon energiebron gebruik word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/26/VB/10/etriool_1730.html | title=Red só lewens, lui verslag | archive-url=https://archive.is/20120706235613/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/26/VB/10/etriool_1730.html | archive-date= 6 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/26/B1/4/etriool.html | title=‘Maak riole reg om die aarde te help red’ | archive-url=https://archive.is/20120710145815/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/26/B1/4/etriool.html | archive-date=10 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/26/SK/5/etriool_1731.html | title=Wêreldleiers gemaan oor rioolstelsels se gas | archive-url=https://archive.is/20120707162657/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/26/SK/5/etriool_1731.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die Wêreldnatuurfonds (WWF) het ’n beroep op die Departement van Minerale en Hulpbronne gedoen om onmiddellik op te hou om steenkoolmyne in die opvangsgebiede van riviere in Mpumalanga goed te keur. Die WWF waarsku in ’n verslag wat hy in Johannesburg bekend gestel het dat Suid-Afrika op ’n ramp afstuur as mynbou in die land se waterryke gebiede voortgaan soos nou. <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/24/B1/5/etWWFsensitief.html | title=‘Staak myne hiér’ | archive-url=https://archive.is/20120709083030/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/24/B1/5/etWWFsensitief.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Volgens Japan is die dekking vandag net 27% van die aanvanklike doelwit van 58% van die uitsette en word ’n verdere afname verwag. “Dis ondoeltreffend en onbillik,” het mnr. Ken Okaniwa, minister in die Japanse ambassade, aan Beeld gesê. Vandaar sy land se besluit om hom by die VSA, Kanada en Rusland aan te sluit om nie op COP17 in te stem tot ’n tweede verbintenistydperk (Kioto 2) wat tot 2020 moet geld nie. Japan het pas meer as 60 van sy kernkragsentrales weens die tsoenami-skade gesluit en wend hom vir die eerste keer in 30 jaar weer tot die verbranding van diesel om krag aan sy beskadigde ekonomie, die derde grootste ter wêreld, te verskaf.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/25/B1/15/alrCOP17.html | title=Wyl leiers stry, eis honger tol | archive-url=https://archive.is/20120712141521/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/25/B1/15/alrCOP17.html | archive-date=12 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die Wêreldraad van Kerke (WRK) is teenwoordig op die COP-17 byeenkoms. Die WRK se tema vir COP17 is “Ons glo! Tree op ter wille van klimaatsgeregtigheid.” <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/10/NelusNiemandt28Nov.html | title=Die skepping kan nie wag | archive-url=https://archive.is/20120701120121/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/28/B1/10/NelusNiemandt28Nov.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> ’n Hewige [[donderstorm]] op die vooraand van die opening van COP17 wat die lewe van minstens ses mense geëis en sowat 300 gesinne dakloos gelaat het, is hier beskryf as ’n waarskuwing van die klimaatkrisis waardeur die planeet in die gesig gestaar word. Volgens [[Christiana Figueres]] van die VN se raamwerkkonvensie oor klimaatsverandering is die kelder van die Internasionale Konferensiesentrum oorstroom toe 115&nbsp;mm reën in ’n paar uur uitgesak het.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/29/SK/4/dlstorm_1702.html | title=Hewige storm teister Durban | archive-url=https://archive.is/20120127221022/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/29/SK/4/dlstorm_1702.html | archive-date=27 Januarie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> == Tydens die beraad == === Kommentaar oor Suid-Afrika === Friends of the Earth International (FoEI) het Suid-Afrika daarvan beskuldig dat hy met 'n gevurkte tong praat. Hoewel Suid-Afrika homself baie groen hou by COP17, word steun gegee aan steenkoolmyne in sensitiewe gebiede, hidrobreking in die Karoo, steenkool-tot-brandstoftegnologie terwyl goedkoop elektrisiteit ook aan mynreuse en nywerhede gelewer word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP2_1750.html | title=Suid-Afrika ‘loop links en praat regs’ | archive-url=https://archive.is/20120708075921/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP2_1750.html | archive-date= 8 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Francois D’Adesky, die direkteur van die VN se Nywerheidsorganisasie (Unido), het gesê Suid-Afrika se koolstofvoetspoor is groter as dié van die Amerikaners en selfs groter as dié van die Chinese s'n.<!-- werlik moeilik om te glo? Aliwal2012.--><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | title=SA gelooi oor groot voetspoor | archive-url=https://archive.is/20120701182103/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Daar is egter begrip getoon dat Suid-Afrika se produktiwiteit en ekonomiese groei in gedrang gebring word. Suid-Afrika is ook geprys dat hy daarna gestreef het om die Sokkerwêreldbeker neutraal te hou. D’Adesky voer aan dat 138 nywerhede in Suid-Afrika meer as 40% van die land se krag gebruik en intensiewe gebruikers van steenkool is. D’Adesky het verwys na die reuse-kragonderbrekings in 2007 en 2008 in Suid-Afrika en gesê dié krisis het die land R50 miljard gekos en meer as 7 000 mense het hul werk verloor. Om hierdie rede het Unido besluit om Suid-Afrika te help om sy koolstofvoetspoor te verklein en groen nywerhede te skep.<ref name="voetspoor">{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | title=SA gelooi oor groot voetspoor | archive-url=https://archive.is/20120701182103/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/29/VB/5/etCOP1_1653.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die 2010-Sokkerwêreldbekertoernooi in Suid-Afrika se koolstofvoetspoor was agt keer groter as die toernooi wat in 2006 in Duitsland gehou is.<ref name="voetspoor" /> Die Limpopo Vleilandforum en die Internasionale Veenbewaringsgroep (International Mire Conservation Group) het die regering gesmeek om onverwyld in te gryp en die plundering van die Mokolorivier te beëindig. Bousand word onwettig uit dié rivier gemyn vir die bouwerk aan Eskom se Medupi-kragstasie. Hulle het in die sterk bewoorde verklaring gesê dit is duidelik die regering, wat aanstaande week die klimaatberaad (COP17) in Durban aanbied, is nie ernstig oor omgewingsbewaring of klimaatsverandering nie.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/5/etmire.html | title=‘Gryp tog net in by Mokolo!’ | archive-url=https://archive.is/20120707074039/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/5/etmire.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Destydse beloftes vir die fonds sluit in $30 miljard van 2010 tot 2012 per jaar en ’n belofte dat dié bedrag teen 2020 tot $100 miljard vermeerder sal word. Dit sou jaarliks in die klimaatfonds gestort word.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/15/gvcop.html | title=Klimaat: Stryd word warmer | archive-url=https://archive.is/20120701112806/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/23/B1/15/gvcop.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Ná twee dae van gesprekvoering en onderhandelinge was dit duidelik dat dit moeilik gaan wees om ’n ooreenkoms te bereik. Die wêreldwye ekonomiese krisis en internasionale toutrekkery staan in die pad daarvan om te verseker dat alle lande, insluitend Amerika en China, toestem oor die pad vorentoe.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/2/kmcop.html | title=Só kan COP17 ontspoor | archive-url=https://archive.is/20120709194836/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/2/kmcop.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Die internasionale bewaringsorganisasie ''[[Greenpeace]]'' het ’n beroep by COP17 op die regering gedoen om onmiddellik bouwerk aan die steenkoolkragsentrale [[Kusile-kragstasie|Kusile]] te staak. Greenpeace en die [[Universiteit van Pretoria]] het ’n gesamentlike navorsingsverslag, "''The True Cost of Coal''", bekend gemaak. Luidens dié verslag sou die [[Kusile-kragstasie|Kusile]] en [[Medupi-kragstasie|Medupi]], sodra hulle in bedryf is, Suid-Afrika se koolstofvoetspoor – wat per capita reeds die grootste in die wêreld is – met meer as 10% vergroot.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/etcop4_1723.html | title=Stop bouwerk aan kragstasie | archive-url=https://archive.is/20120707113157/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/etcop4_1723.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> [[Edna Molewa]], destydse minister van waterwese en omgewingsake, het op ’n mediakonferensie bevestig dat “hoëvlak- politieke toetrede” nodig gaan wees om te keer dat veral Kanada en Japan in Durban “van die Kioto-skip afspring”. Die ''Climate Action Network'' (CAN), wat 700 internasionale burgerlike aktivistegroepe verteenwoordig, het die EU, Kanada, Japan en Amerika ook daarvoor veroordeel dat hulle die Kioto-protokol “in Durban ’n dood wil laat sterf”. Dié lande word daarvan beskuldig dat hulle die verdoemende klimaatwetenskap misken en dat hulle doelbewus daarop uit is om konsensus in Durban onmoontlik te maak.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | title=Afrika-groep veg vir Kioto | archive-url=https://archive.is/20120707223614/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Kanada veral is skerp veroordeel vir sy beweerde dreigement om nie net uit die Kioto-protokol te tree nie, maar ook sy afvaardiging aan Durban te onttrek. “Europa en Kanada gaan nie aan die gevolge ontkom as hulle Kioto hier in Durban kelder nie,” het me. Tove Ryding, die hoof van Greenpeace se afvaardiging, gesê.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | title=Afrika-groep veg vir Kioto | archive-url=https://archive.is/20120707223614/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/11/30/VB/11/alrbegraaf_1710.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Die ''International Chamber of Shipping'', wat meer as 80% van die wêreld se handelskepe verteenwoordig, het saam met die nie-regeringsorganisasies WWF en Oxfam voorstelle aan regerings gedoen oor hoe die kweekhuisgasvrystellings van die internasionale skeepsbedryf verder verminder kan word en hoe die proses gereguleer moet word. Dié organisasies het afgevaardigdes by COP17 gevra om duidelike riglyne aan die Internasionale Maritieme Organisasie (IMO) te gee om die kweekhuisgasvrystelling van skepe deur die ontwikkeling van markmeganismes te verminder. <ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/30/B1/4/fwCOPship.html | title=Plan vir gasbeperking voorgelê | archive-url=https://archive.is/20120701115357/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/11/30/B1/4/fwCOPship.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Terwyl Amerika, Kanada en Europa aan die een kant nie die Kioto-verdrag vir ’n tweede periode ná 2012 wil verleng nie (omdat dit as wetlik afdwingbare verdrag net 15% van wêreldwye kweekhuisgasvrystellings verteenwoordig), glo China en ’n reeks ontwikkelende lande, wat Suid-Afrika insluit, dat ’n tweede Kioto-verdrag noodsaaklik is. Amerika wil nie in ’n wetlik afdwingbare verdrag ingesleep word sonder om te weet presies waarvoor hy hom inlaat nie. Hiervoor kry hy kritiek omdat gemeen word hy moet as wêreldleier en mededinger met China vir die posisie as grootste kweekhuisgasvrysteller ’n beter voorbeeld stel. Die feit dat die beraad in Durban is en Suid-Afrika die voorsitterskap beklee, gaan ook nie ’n onderhandelingsdeurbraak besorg nie. “Madiba-magic” het lankal gekwyn en die land beklee nou nie juis die morele hoë grond wat klimaatbesoedeling betref nie. Ondanks al die vensterversierings is Suid-Afrika weens sy steenkoolkragsentrales vir die volgende paar dekades aan ’n styl groeikurwe van kweekhuisgasvrystellings uitgelewer. Op tegniese gebied kan wel trae vordering verwag word – met sleutelspelers soos minister Trevor Manuel, hoof van die nasionale beplanningskommissie, wat betrokke is by die ontwerp van die Groen Klimaatfonds. Die fonds is veronderstel om teen 2020 $100 miljard per jaar vir die stryd teen klimaatsverandering op te lewer. Sterk sake-drukgroepe met diepgewortelde gevestigde belange – soos die oliebedryf – staan agter van die meer hardkoppige onderhandelaars. Onder dié omstandighede is die kanse dat COP17 tasbare vooruitgang gaan oplewer, uiters skraal.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/30/SK/14/30nov1SUB.html | title=COP17: Moenie wonderwerkeverwag nie | archive-url=https://archive.is/20120709024032/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/11/30/SK/14/30nov1SUB.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Dr. Steve Lennon, besturende direkteur vir strategiese beplanning van Eskom, het op ’n paneelbespreking by die COP17-klimaatberaad gesê as genoeg gas aan die Mosambiekse kus beskikbaar is, kan dit van die beoogde nuwe steenkoolkragstasies in die geïntegreerde hulpbronplan vervang en selfs ’n deel van die beplande kernkragstasies.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/12/01/B1/3/fwCOPgasveld.html | title=Eskom kyk eers of gas in Moz nie warm lug is | archive-url=https://archive.is/20120707210921/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/12/01/B1/3/fwCOPgasveld.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Nog beskuldigings is teen [[Nedbank]], Suid-Afrika se sogenaamde “groen bank”, gemaak. Die bank het by COP17 onder skoot gekom oor sy aggressiewe reklameveldtog waarmee hy “voorgee” hy is koolstofneutraal. Nedbank en die Wêreldnatuurfonds (WWF) het in 2009 ’n gesamentlike projek begin om dié bank se koolstofvoetspoor uit te wis. Dit het egter misluk omdat Nedbank steeds een van Eskom en verskeie mynhuise se grootste finansiers is, het Bobby Peek, uitvoerende hoof van groundWork, ’n Suid-Afrikaanse nie-regeringsorganisasie (NRO), by die bekendstelling van die verslag “Bankrolling Climate Change” gesê.<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/12/01/SK/1/etCOP5_1819.html | title=Banke in SA is eerder bruin as groen – verslag | archive-url=https://archive.is/20120707152445/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/12/01/SK/1/etCOP5_1819.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | title=Só sê Nedbank | archive-url=https://archive.is/20120707100026/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> [[Standard Bank]] is dié bank in Suid-Afrika wat die meeste geld – meer as R1 miljard – in koolstofinstensiewe nywerhede belê het. Standard Bank is Eskom se grootste finansiële ondersteuner, het Peek gesê. Erik Larson, woordvoerder van Standard Bank, het in reaksie op die verslag gesê energie is “kritiek noodsaaklik” vir Suid-Afrika en ander ontwikkelende lande en dit sal onmoontlik wees om onmiddellik alle steenkoolkragsentrales te sluit. Standard Bank het reeds in die verlede sy verbintenis getoon met die finansiering van hernubare energieprojekte, soos dié van wind in Kenia en Brasilië, het hy gesê.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | title=Só sê Nedbank | archive-url=https://archive.is/20120707100026/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/7/etkolebank_1741.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/etCOP5_1820.html | title=Nedbank lei kliënte om die bos, sê NRO | archive-url=https://archive.is/20120701101341/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/etCOP5_1820.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Volgens die Wêreld-Meteorologiese Organisasie het temperature die wêreld oor sedert konstant gestyg, met 2011 wat tot dusver die 10de warmste jaar op rekord was. Dit is veroorsaak deur die toename in kweekhuisgasse in die atmosfeer, wat vanjaar rekordhoogtes bereik het.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/2/etCOP3_1522.html | title=Klimaatberaad: Dekade glo warmste op rekord | archive-url=https://archive.is/20120701125833/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/2/etCOP3_1522.html | archive-date= 1 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Seyni Nafo, die woordvoerder van die Afrika-Unie (AU), het gesê Afrika eis dat ontwikkelde lande tot $600 miljard (R4,8 triljoen) per jaar betaal vir die “groen” ekonomiese ontwikkeling van dié vasteland alleen. Volgens hom dring al 54 lande in die Afrika-groep (op COP17) daarop aan dat die wêreld se rykste lande 1,5% van hul bruto nasionale produk (BNP) aan Afrika afstaan het.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/alrtrollie_1444.html | title=Klimaatberaad: Groep stel hoë eise aan ontwikkelde lande | archive-url=https://archive.is/20120708224853/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/12/alrtrollie_1444.html | archive-date= 8 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Die ''Climate Action Network'' (CAN), wat 700 internasionale burgerlike aktivistegroepe verteenwoordig, het die EU, Kanada, Japan en Amerika ook daarvoor veroordeel dat hulle die Kioto-protokol “in Durban ’n dood wil laat sterf”. Dié lande word daarvan beskuldig dat hulle die verdoemende klimaatwetenskap misken en dat hulle doelbewus daarop uit is om konsensus in Durban onmoontlik te maak.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/11/alrbegraaf_1710.html | title=Klimaatberaad: Afrika-groep veg vir Kioto | archive-url=https://archive.is/20120709090017/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/02/VB/11/alrbegraaf_1710.html | archive-date= 9 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> Ook die geestelike leiers het hul stem dik gemaak by die beraad. ’n Koalisie van geloofsgroepe en geestelikes het op COP17 gesê hulle is diep teleurgesteld in die politieke leiers en doen ’n ernstige beroep op hulle om dadelik die dooie punt op te los. Die knelpunte word toegeskryf aan hebsug, materialisme en selfsug. Kardinaal Wilfred Napier, Rooms-Katolieke aartsbiskop van Durban, het gesê die geestelike leiers is “diep bekommerd dat Durban niks gaan oplewer nie”. Hy het aan Figueres gesê hebsug en ekonomiese selfbelang laat die onderhandelinge ontspoor. “Dit bedreig die voortbestaan van lewe op die aarde.” Biskop Geoff Davies van die omgewingsinstituut van die Suider-Afrikaanse geloofsgemeenskappe, het daarop gewys dat “God se ongelooflike skepping hiér in Durban op die spel is.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/etCOP7_1701.html | title=‘God se skepping op spel’ | archive-url=https://archive.is/20120707023729/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/etCOP7_1701.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=live }}</ref> Om ’n dreigende dooie punt oor die Groen Klimaatfonds en die omstrede Kioto-protokol te voorkom, het verskeie regerings se ministers reeds in Durban begin aankom om hulle by hul tegniese onderhandelaars aan te sluit. Christian Figueres het gesê dat daar teen 6 Desember 2011 die grootste moontlike konsensus bereik moet word, voordat die hoëvlak-samesprekings tussen regeringsleiers begin. 'n Durban-mandaat word bedink van 'n raamwerk van ’n nuwe en afdwingbare internasionale verdrag om Kioto te vervang. * Die “buitelyne” van die nuwe raamwerk word tans hier oorweeg. * Die COP17-sekretariaat het bevestig die eerste konsep van 100 bladsye sal dié naweek bespreek word. * Die Durban-mandaat behels ’n “vaste tydlyn” vir afhandeling van verdere onderhandelings wat teen 2015 voltooi moet word. * Die plan is om dié ooreenkoms in 2015 te bekragtig en lidlande tot 2020 kans te gee om die verdrag by hul eie wetboeke te integreer. * Die voorgestelde tydlyn is grootliks te danke aan die Europese Unie (EU) se sentrale rol in die onderhandelings.<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/alrCopWet_1523.html | title=‘Oudstes’ gaan geskille aanpak | archive-url=https://archive.is/20120707000510/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/03/VB/9/alrCopWet_1523.html | archive-date= 7 Julie 2012 | access-date= 4 Desember 2011 | url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Durban]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Verenigde Nasies]] h6af56krgs3pi6ma5me7and76g53c8g 0 67879 2908973 2905251 2026-06-03T06:27:23Z Jcb 223 2908973 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Izak van der Merwe | bynaam = Prof. Izak van der Merwe | beeld = Boerneef.jpg | onderskrif = Boerneef | geboortenaam = Izak Wilhelmus van der Merwe | geboortedatum = [[11 Mei]] [[1897]] | geboorteplek = [[Ceres]] | dood_datum = {{SDEO|1897|5|11|1967|7|2}} | sterfteplek = [[Kaapstad]] | titel = Prof. | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | beroep = Skrywer en digter | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Maria Hugo Roux (1924–1940)<br />Anna de Kock (1941–1943)<br />Francina Gobregts (1956) | kinders = Carl Petrus van der Merwe | webwerf = | handtekening = }} '''Izak Wilhelmus van der Merwe''' (1897–1967), eerder bekend onder sy skrywersnaam '''Boerneef''', was ’n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]], [[digter]], [[leksikograaf]] en akademikus. Hy word beskou as 'n fyn prosaïs en die beste onder die Afrikaanse skrywers wat "klein-realisme" of "fantasie-realisme" gelewer het.<ref name=antonis>{{cite book |last1=Antonissen |first1=Rob |title=Die Afrikaanse Letterkunde van die Aanvang tot die Hede |date=1955 |publisher=H.A.U.M. |location=Pretoria / Kaapstad |pages=237-239}}</ref> Hierdie skrywers het hulself buite die groter lewensproblematiek gestel, en hul blik gevestig op volkstipes, eenvoudige mense, kleindorpse lewe en die noue lewenskringe daarvan. Die [[Hertzogprys]] vir digkuns word in [[1968]] [[postuum]] aan hom toegeken. Talle van sy gedigte is getoonset, onder meer ''Voshaarnooi'' en ''Die berggans het ’n veer laat val''. Hy het ook 'n toonaangewende Afrikaans-Engels woordeboek saam met medewerkers gelewer.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewe en werk == [[Lêer:Boerneef 1968.jpg|duimnael|links|280px|Boerneef omstreeks 1966]] Boerneef is op [[11 Mei]] [[1897]] op Boplaas in [[Ceres]] se Koue Bokkeveld gebore.<ref name=":0">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/Authors/7967 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817214716/http://nb.co.za/Authors/7967 |date=17 Augustus 2016 }}</ref> Sy ouers was Carel Petrus van der Merwe en Eliza Lubbe. Boplaas is sedert [[1743]] in die familie se besit en die plaaswerf met die historiese gebou is in 1973 tot ’n nasionale gedenkwaardigheid verklaar. By die plaasskole op Boplaas en die buurplaas Houdenbek kry hy sy laerskoolonderrig, waarna hy in [[1914]] op die dorpskool in Ceres matrikuleer. Hierna boer hy ’n jaar lank op die familieplaas en studeer dan vanaf [[1916]] verder aan die [[Suid-Afrikaanse Kollege|South African College]] (vandag die [[Universiteit van Kaapstad]]) waar hy in [[1918]] ’n B.A.-graad en in [[1919]] ’n M.A.-graad in Afrikaans-Nederlands en ’n Onderwysdiploma behaal. Hy gee ’n jaar aan die South African College School onderwys in Hollands, waar [[N.P. van Wyk Louw]] een van sy leerlinge was.<ref>Steyn, J.C. ''Van Wyk Louw: ’n Lewensverhaal Deel I.'' Tafelberg-uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 bl 35-36</ref> Vanaf [[1922]] tot [[1961]] is hy as dosent in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Kaapstad verbonde, later as senior lektor en die laaste aantal jare (1956–1961) as medeprofessor.<ref name=":1">Esaach: http://esaach.org.za/index.php?title=Van_der_Merwe,_Izak_Wilhelmus{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In hierdie tyd is hy ’n gereelde deelnemer aan radioprogramme. Op [[6 Mei]] [[1924]] trou hy met Marie Roux, dogter van ds. [[Paul Hendrik Roux|Paul Roux]] wat ’n Boeregeneraal was in die [[Anglo-Boereoorlog]] en ’n krygsgevangene op [[Ceylon]]. Een kind, Carl Petrus, word uit die huwelik gebore === Moeilike jare === In [[1929]] kry hy [[tering]], wat hom etlike maande van die werk af weghou. Vir ’n tyd is hy in die sanatorium van dr. D.P. Marais van Kloofnekweg en hy kry ook behandeling in die [[Vrystaat]], maar hy herstel volkome. In [[1933]] verhuis die gesin na [[Tamboerskloof]] in [[Kaapstad]], waar hulle in Byronstraat 2 ’n huis gebou het, wat hy Hantam noem. Marie sterf op [[27 Augustus]] [[1940]] op 44-jarige ouderdom aan maagkanker. Hy trou weer kort daarna, op [[31 Oktober]] [[1941]] met Annie de Kock. Slegs ses weke na die huwelik word ontdek dat Annie borskanker het en haar bors word voor Kersfees verwyder. Die kanker was egter reeds te ver versprei en op [[9 Mei]] [[1943]] sterf sy, slegs vyf en dertig jaar oud. Kort voor sy aftrede trou hy in [[1956]] met Francina Alida (Fannie) Jordaan, weduwee van J.J. Jordaan, die eerste hoof van die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]] in Kaapstad. Sy is die moeder van Willem Jordaan, wat as boekkunstenaar die tegniese en kreatiewe versorging van ’n groot aantal Afrikaanse boeke behartig het. Hulle het getrek na haar huis, Berg-en-See, in Moltenoweg 28 in [[Oranjezicht]] in Kaapstad. === Betrokkenheid by Kaapstad se literêre beweging === In die dertigerjare is hy een van die leidende figure in die Kaapse letterkundige kring, wat ook [[N.P. van Wyk Louw]], [[W.E.G. Louw]], [[Hettie Smit]], [[F.J. le Roux]] en [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. Scholtz]] insluit. Hy is in [[1936]] ’n stigterslid van die Vereniging vir die Vrye Boek, wat onder meer Hettie Smit se ''Sy kom met die sekelmaan'' en Van Wyk Louw se ''Die halwe kring'' publiseer. In [[1934]] word die Kaapstadse Afrikaanse Toneelvereniging (K.A.T.) gestig,<ref name=":1" /> waarvan hy saam met [[H.A. Fagan]] en sy vrou Queenie, A.M. Viljoen, [[Anna Neethling-Pohl]], [[M.I. Murray]], Herman Rooseboom, N.P. van Wyk Louw en Jacques Malan die eerste bestuurslede is. Die doel van die K.A.T. is om die Afrikaanse toneel deur opvoerings, besprekings en vertalings te bevorder, ’n toneelbiblioteek en ’n teater met die nodige fasiliteite op te rig en die Afrikaanse Eisteddfod te ondersteun. Self tree hy op die verhoog op in die 1936 opvoering van ''Die heks''.<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/I.W._van_der_Merwe</ref> Wanneer die Nederlander [[Jan Greshoff]] hom in [[1939]] in Kaapstad vestig, word Boerneef goeie vriende met hom, asook met [[D.J. Opperman]] nadat hy in [[1949]] as dosent aan die Universiteit van Kaapstad aangestel word. === Liefde vir kuns === Hy reis nie baie in sy leeftyd nie en verkies om eerder sy geld op kunswerke te bestee. So koop hy skilderye aan van kunstenaars soos [[Cecil Higgs]], [[Pranas Domšaitis]], [[Irma Stern]], Enslin du Plessis, [[Francois Krige|François Krige]], [[Erik Laubscher]] en [[Jean Welz]], wat in vandag se waarde ’n fortuin van baie miljoene rand werd is. Hy skenk die kern van sy versameling in [[1962]], vyf jaar voor sy dood, aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad. Hierdie skenking beloop altesaam 64 skilderye. Hy is op Sondag, [[2 Julie]] [[1967]] in sy huis in Kaapstad oorlede. Sy as is na Boplaas geneem, soos dit sy begeerte was. == Skryfwerk == [[Lêer:'n Jong Boerneef.jpg|links|duimnael|Boerneef voor 1936]] === Prosa === Boerneef se eerste skryftaak (onder sy regte naam) was om saam met professor [[D.B. Bosman]] (en later ook [[L.W. Hiemstra]]) ’n Tweetalige Woordeboek vir Engels en Afrikaans saam te stel, wat dan ook die standaardwerk op hierdie gebied word (eerste uitgawe in 1936 en daarna telkens hersien en aangevul).<ref name=":0" /> Sy vriende moedig hom aan om die stories wat hy aan hulle vertel, neer te skryf. Vanaf [[1935]] verskyn hierdie stories dan ook in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' en word dit later in boekvorm gepubliseer. Hoewel baie van die vertellings by anekdotes bly en nie veel spanning het nie, tref dit met die woordgevoeligheid, die pretensieloosheid, opregtheid en die menslikheid daarvan. Hierin spreek hy sy verlange na ’n kinderwêreld uit en gebruik hy woorde en uitdrukkings wat eie is aan sy grootwordjare en andersins verlore sou geraak het. Waar die werke van sy tydgenote die plaaslewe sterk romanties gekleur het, munt Boerneef se bydrae uit in die nugter uitbeelding van die wrede en harde aard van hierdie lewe, sowel as aan die heerlikheid daarvan. Vir sy tyd, waar die romantiese rigting in die prosa oorheers, is hierdie eenvoud en natuurlikheid van segging iets besonders. Gewilde temas uit sy werk sluit in die jaarlikse trek met die veetroppe uit die Koue Bokveld na Ceres se Karoo, die oes, die geestigheid, gebruike en gewoontes van die outydse wêreld van die boer en die talle bruin mense en feitlik simbolies geworde diere (voorbokke, osse en perde met hulle treffende name soos Mooiveld, Stokwil, Douland) uit hierdie kontrei, wat soms op die periferie beweeg en soms sentraal in die vertelling staan. Wat die bruin mense betref, is daar Jakob April, Jan Skotland, Pensie en bowenal [[Dirk Ligter]]. Sy eerste bundel kortverhale of sketse is ''Boplaas'', waarin hy stories vertel oor sy jeugherinneringe van sy kontrei en ook die legendariese Dirk Ligter aan ’n breër publiek bekendstel. Die lewe op ’n plaas in vergange jare word in sy voorspoed en teenspoed geteken, met die plaaswerkers en plaasdiere as belangrike karakters. [[PG du Plessis|P.G. du Plessis]] neem ''Dirk Ligter – die nimlike hy'' in die versamelbundel ''Halfeeu'' op, waarin hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van Die Huisgenoot saamgebundel word. Dit is ’n humoristiese verhaal van die besoek wat die verteller en sy broer Frans by Dirk Ligter gaan aflê. Hulle spoor hom op by Tankwafontein en luister die hele dag na sy verhale oor sy wedervaringe. ''Van my kontrei'' is soortgelyk van aard, met plaassketse wat die bundel oorheers. Hierdie herinneringe aan die lewe op die plaas word vertel in kleurryke taal, deurspek met die volksidioom. Die geaardheid van die plaaswerkers en die interaksie tussen die boer en sy werkers word in verskeie humoristiese insidente verhaal. Ook Dirk Ligter maak weer sy verskyning, hierdie keer op sy oudag in ’n Kaapse tehuis, waar hy verteer word deur verlange na sy kontrei. In ''Stad en land'' bevat, soos die titel aandui, sketse uit die plaaslewe wat aansluit by sy vorige bundels, en sketse uit die stadslewe. Op die plaas word Dirk Ligter se prominente plek nou gevul deur Hans Saal, wat [[doepa]] gooi en deur al die plaaswerkers met ontsag behandel word. ’n Hoogtepunt uit Boerneef se sketse uit die stad is ''Stortreën'', waarin hy hulde bring aan ’n Kleurlingseun wat ten spyte van die yskoue reën wat hom deurdrenk laat, met opregte vrolikheid sy stootkarretjie met vis stoot terwyl hy onophoudelik sing. ''Die skaapwagter se vrou'' ontgin die waansin op ontroerende wyse. Ook treffend is die skets oor ’n aantal teringlyers in ’n sanatorium, waar hulle verhoudings onderling en hulle geestestoestand met goeie insig geteken word. In ’n paar sketse verskuif die agtergrond na die Vrystaat in die tyd van die [[Anglo-Boereoorlog]]. ''Sketsboek'' bevat weer verskeie sketse oor die Kaapse Kleurlinge, vol simpatie en humor. [[Elize Botha]] neem ''Dennepitte'' uit hierdie bundel op in ''Afrikaanse essayiste''. In hierdie opstel word die temas van herinnering, verlange en verlatenheid wat gereeld in sy werk voorkom, goed gekombineer met die vereistes van die werklikheid en hoe die beste uit albei wêrelde behou kan word. Hierdie bundel bevat ook die kinderreeks oor ''Oupie'', die koerantverkopertjie. ''Teen die helling'' munt uit in die sober weergawe van die gebeure, waarin telkens die karakters, oomblik en stemming helder vasgevat en weergegee word. Dit geskied alles sonder boodskap of strekking en bly slegs suiwer weergawe waarop die leser self sy eie gevolgtrekkings moet maak, sodat elke skets tot nadenke stem. Die bundel bevat onder andere die aangrypende verhaal van ''Klara Mentoo''r, wat in yskoue weer uitgaan om haar byna blinde vader te gaan soek en in die koue omkom, terwyl haar vader veilig was by ’n vriend. ''Papadiamantopoulos'' is ’n ou Griekse kafee-eienaar wat gereeld skaak speel met die digter Dietlof. Dit is sy enigste intieme kontak met ander mense, want hy slyt sy lewe in eensaamheid en met baie geldelike probleme in ’n vreemde land waar sy gebrekkige taalkennis kommunikasie feitlik onmoontlik maak. Iewers in sy verlede was daar egter ’n vrou en ’n hartseer storie, verklap deur die skildery van ’n pragtige jong vrou wat in die verwaarloosde kafeetjie hang. ''Teen die helling'', die titelstuk in hierdie bundel, het die Kleurling Andries Harlekyn as hoofkarakter. Hy bly in die stad maar hunker steeds terug na die plaas, ’n ver en onbereikbare wêreld. In sy taalgebruik, vertelwyse en wanaangepastheid in die stad vorm hy ’n band met die verteller. Dialoog beslaan die oorgrote meerderheid van die lengte van die verhaal, waardeur dit ook ’n sterk dramatiese karakter kry. Die titel is simbolies van die steilte van die laaste dae, voor die dood ons kry. Hoewel hierdie stuk hoofsaaklik beskrywend van aard is, slaag die skrywer daarin om met fyn vakmanskap die gegewe te verdig sodat meerduidige interpretasies van die teks moontlik word.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 16, Februarie-April 1957</ref><ref name="ant">Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> Vir ''Teen die helling'' ontvang Boerneef in 1956 die [[W.A. Hofmeyr-prys]]. Ook vir die jeug lewer hy ’n bydrae met sy boeke ''Pensie'' (oor ’n kleurlingseuntjie), ''Van my kinderdae'' (waarin veral ''Heldermuis en Joors Jorie'' ’n hoogtepunt is) en ''Vlettervlie en Koesnaatjie''. Hierdie boeke bestaan hoofsaaklik uit sketse uit die lewe van bruin kinders uit sy geboortekontrei. Boerneef se jonger broer C.P. van der Merwe maak ''’n Keur uit sy prosa'', wat kort na sy dood gepubliseer word.<ref>Bekker, Pirow. Standpunte. Nuwe reeks 72, Augustus 1967</ref> C.N. van der Merwe publiseer ''Tromboniusdagboekenkaart,'' ’n boek oor sy werk met vyf hoofstukke en ’n bibliografie.<ref>Brink, André P. Rapport, 28 Februarie 1982</ref> Die hoofstukke behandel sy persoonlike lewe, sy prosa, sy poësie, verklarende woordelys van sy buitengewone woorde en laastens verwysings, problematiese versreëls en strofes uit sy werk. Later word Boerneef se ''Versamelde prosa'' deur [[Merwe Scholtz]] in een band saamgebundel. Hierdie omvattende versameling bevat alles wat in boekvorm verskyn het, plus drie verhale wat verskyn het na die publikasie van ''Teen die helling'', sy laaste prosabundel. Hulle is ''Kortverhaal'' (Standpunte Maart-April 1958), ''Die verskietende ster'' (’n Kersverhaal wat verskyn het in [[Die Burger]] van [[25 Desember]] [[1964]]) en ''Hy wat Jan Kellerman is, ken nou nog dele van Lukas, die tweede kapittel''… (Die Burger van 25 Desember 1965).<ref>Aucamp, Hennie. ''Dagblad''. HAUM-Literêr Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe Eerste Druk 1987</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 25 November 1979</ref><ref>Grové, A.P. Tydskrif vir Letterkunde, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980</ref><ref>Olivier, Fanie. Die Transvaler, 14 Julie 1979</ref> Twee verhale is gepubliseer in Die Huisgenoot maar nooit in ’n bundel opgeneem nie en omdat Boerneef dit self in ’n bundel sou kon opgeneem het as hy wou, is hierdie verhale uit die bundel weggelaat. Hierdie stukke is ''Die dans'' (Die Huisgenoot no. 8 van 1935) en ''Ontmoeting'' (Die Huisgenoot [[12 Junie]] [[1942]]). Wium van Zyl maak ’n keur uit sy prosa en poësie wat as ''Die berggans het ’n veer laat val'' gepubliseer word.<ref>Grové, A.P. Beeld, 28 September 1998</ref> Van sy kortverhale word in versamelbundels opgeneem, soos ''Mooiveld'' in ''Kortpad'' en ''Tussen die engtes'' en ''Dirk Ligter – Die nimlike hy'' in ''Halfeeu'', waarin P.G. du Plessis hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van Die Huisgenoot saambundel. Ander versamelbundels waar-in sy werk verskyn, sluit in ''Borde borde boordevol'' en ''Vuurslag'', beide onder redaksie van [[Hennie Aucamp]], ''Uit dorp en veld'' van [[Abraham Jonker|Abraham H. Jonker]], ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal'' van F.V. Lategan; ''Moderne Afrikaanse verhaalkuns'' van F.E.J. Malherbe, ''Vertellers'' en ''Vertellers 2'' van Merwe Scholtz, ''Op Afrikaanse werf'' van A. Schwerdtfeger en N.J. Snyman en ''Kort keur'' en ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' van [[Abraham H. de Vries]]. Van sy verhale verskyn ook in tydskrifte soos Standpunte en Die Huisgenoot. === Poësie === Hoewel Boerneef hom aanvanklik op die prosa toespits, slaan hy later oor na die poësie, eers met ’n paar gedigte in die verhalebundel ''Teen die helling'' en later met volwaardige digbundels. Sy volksverse bring vernuwing in die digkuns weens die aardsheid en moderniteit daarvan. Die musikaliteit en ritme is veral kenmerkend van sy gedigte. Deurlopende tegnieke is die gebruik van aanhalings uit die Nederlandse Bybelvertaling en psalmberyming, die afwesigheid van interpunksie en die herhaling van reëls, veral van die insetreël of sleutelwoorde, om die gedig se eenheid te versterk. Met sy landelike beelde, vernuftige woord- en klankspel, volkse segging en gewestelike taal skryf hy gedigte wat aan die een kant aansluit by [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]] en die ''Klipwerk''-gedigte van [[N.P. van Wyk Louw]] en later ook die tipe verse wat onder andere by [[Everwyn Wessels]], [[Peter Blum]] en [[Adam Small]] voorkom, maar tog heeltemal eiesoortig in Afrikaans is. Dis veral sy taal wat eiesoortig is aan die streek waaroor meeste van sy gedigte gaan. Hy bly weg van digterlike woorde en taalgebruik en wend hom tot die spreektaal in sy aardse vorm. Die tematiek bly, met geringe wysigings, deurgaans feitlik dieselfde deur al sy bundels, met die heimwee oor die plaaswêreld van sy jeug, die vrese en vreugdes van die onbevange en plat-op-die-aarde-mens, die spontane uiting van gevoelens, die bepeinsinge oor die verhoudings met die medemens en oor die digkuns en die krag van en spel met die woord wat deurentyd ’n rol speel. Sy groot liefde vir woorde blyk duidelik uit die oorspronklike titels vir sy bundels, maar ook met sy kreatiewe neologismes.<ref>Vrouekeur: http://www.vrouekeur.co.za/artikel.aspx?id=54607{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Krokos'' (streektaal vir Karookos) is die debuut van sy unieke primitiewe, embrionale verse vol klank en kleur, waar die aarde met sy gewoonheid maar ook sy kosbaarheid direk tot die leser spreek en die aardsgebonde, natuurlike mens aan die woord is. Die klankspel so kenmerkend van sy poësie word in talle verse uitgestal, onder meer ''Geel kapel en skurwejankoggel''. ''By Pramberg blêr ’n moflam'' betreur die sterfte van die moflam, met ’n ironiese kontras tussen die naam wat juis voeding beteken. ’n Vers wat die kind ook aanspreek is ''Klein Karel Kraan van ou Karel Kraan''. In hierdie bundel en ook in ''Ghaap en kambro'' is die temas van die gedigte hoofsaaklik die landskap, diere, mense en gebruiksvoorwerpe uit die verbygegane jeugwêreld, waarna die digter terug verlang. Dikwels word raaisels, doprympies en werksliedjies verwerk en sluit die gedigte aan by die ritme van die volksvers. Besonder indrukwekkend is die fonetiese spel met die klank van die woorde, waardeur ’n soort inkanterende effek bereik word wat op sigself ’n verdere betekenislaag aan die samestelling gee.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte, Nuwe reeks 31, Oktober 1960</ref><ref>Antonissen, Rob. ''Kern en tooi''. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> Verstegnies vind dit uiting in die veelvuldige heffinge op die vers-einde, met ’n resonerende effek, soos byvoorbeeld in ''Dis die bielie met die biesie op die bruidswa''.<ref name="ant" /> Die musikaliteit van gedigte maak dat vele daarvan getoonset word. ''Bantom hom so en flennie die snare'' word as ''Die voshaarnooi'' besonder gewild, terwyl ''Lappa lei vir Bella koud'' ook deur vele kunstenaars opgeneem word. ''Die berggans het ’n veer laat val'' is ’n besondere hoogtepunt, waarin die ongesofistikeerde spreker na aanleiding van die veer sy liefdesbelydenis teenoor die geliefde aflê en aan haar die, vir hom, kosbare veer aanstuur. Verskeie van die gedigte in die bundels is ook toeganklik vir kinders, soos byvoorbeeld ''Die bloedrooi kapokhaan van Vandaan'' en ''Bobbejaan loop in die straat''. Vanaf ''Mallemole'' begin Boerneef ook om die stadswêreld te betrek, waar die verlatenheid en eensaamheid te midde van die gewoel uitgebeeld word. Die bundel bevat dan ook hipermoderne verse soos ''Varkleerbaadjie en klinknaelbroek'', waarin die heel nuutste neigings onder die jongmense in die stad skitterend saamgevat word. Sy poësie is paradoksaal in die sin dat dit die bestaan van die primitiewe mens en ding vertolk, maar terselfdertyd ’n geraffineerde stilering het wat van sofistikasie getuig. Sonder om te bely of ’n les te bevat, dokumenteer die gedigte ’n waarneming van ’n wêreldbeeld in ’n vaardige spel met eenvoudige woorde.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 42, Augustus 1962</ref><ref>Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> In ''Palissandryne'' is dit duidelik dat hy die jeugwêreld as herinnering en afgehandel beskou en op nostalgiese manier daaraan terugdink, terwyl die gedigte oor die ouderdom, eensaamheid en dood meer dominant en indrukwekkend word. Die woord “palissandryne” is ’n eieskepping, wat sy besondere tipe ligte lied aandui, so op die voorbeeld van Leipoldt se “slampamperliedjies” mee. Die woord is waarskynlik ’n samevoeging van “palin” (Grieks vir nogmaals, opnuut), “palimpses” (’n perkamentrol waarop die geskryf keer op keer uitgevee word sodat die rol weer gebruik kan word vir ’n nuwe boodskap) en (ironies genoeg) “aleksandryn” (plegstatig en streng formeel). ''Van al my land se Tafelberge'' beskryf die digter se kinderlike huil en lag by Boplaas se Tafelberg, terwyl hy by Tafelberg in Kaapstad soos ’n ou man dink en wag. So dig Boerneef dan om die nood van die lewe in woorde vas te vang en te besweer, al is dit net vir die oomblik. Hy bewys ook sy moderniteit deur gedigte soos ''Die teerstraat suig my voete vas'', ''Die meisiekind vleg swaaiboud-swaaiboud'', ''Ek is Billieboomskraap met die vlamrooi snor'' en ander, wat as die eerste beatnik-gedigte in Afrikaans bestempel kan word. Hiermee word die nuwe stedelike volksmens beskryf, wat in sterk kontras staan teenoor die tradisionele plattelandse volksmens. Waar die stadsmense aanvanklik in hulle luidrugtigheid geteken word, sien die digter later ook hulle eensaamheid en soeke na geborgenheid raak, sodat die grense tussen die mense opgehef word. ''Horie petryse ennie fisane'' is ’n voorbeeld van ’n spontane weergawe van natuurlike klank. In ''’n Tortelduif op ’n betonperron'' is ’n treffende uitbeelding van die tortelduif wat uit sy plek op soek is na kos en ’n vaste verblyfplek, met ’n verdieping wat kom met die vergelyking met die duif wat Noag uitgestuur het om “’n holte vir die voet” te vind. Hierdie soeke na ’n geborgenheid word dan ook van toepassing gemaak op die mens.<ref>Antonissen, Rob. Spitsberaad. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> ''Op die flottina'' sluit ten nouste aan by sy vorige bundel. “Flottina” verwys na ’n klein trekklaviertjie. Hier is daar weer moderne gedigte soos ''Met transistor innie hand'', gemeng met nostalgiese gedigte soos ''Makie mooigoed eeneen staan''. ''Boplaas se berg'' en ''Gister kry ’n spogkarwats persent'' speel effektief die verlede teen die hede en die platteland teen die stad af. Die Hertzogprys word in 1968 postuum aan hom toegeken vir al sy digbundels (''Krokos'', ''Ghaap en kambro'', ''Mallemole'', ''Palissandryne'' en ''Op die'' ''flottina''). ''En Tafelberg praat Krotaal'' is ’n bloemlesing uit al sy gepubliseerde werk wat saamgestel word deur Ernst Lindenberg. Uit sy ongepubliseerde nagelate verse stel [[F.I.J. van Rensburg]] die bundel ''Sesde hoepel'' saam. In hierdie bundel skyn die teenstelling wat in al sy poësie teenwoordig is, baie helder deur. Daar is aan die een kant die oënskynlik ligte aanslag in eenvoudige rympies, maar aan die ander kant die fyn woordmanskap met suggestie van dieper betekenis wat dwing tot dieper en nader lees. Op fyn sintuiglike wyse word natuurverskynsels en die lewe en die dood ondersoek, met vernuftige oorgange en verbinding tussen geluk en troosteloosheid. Hoewel die bundel nie ’n nuwe blik op sy poësie gee nie, bevat dit gedigte van hoë gehalte wat sy erfenis waardig is.<ref>Brink, André P. Rapport, 29 Augustus 1976</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 17 no.2, Junie 1977</ref><ref>De Vries, Abraham. Beeld, 28 Junie 1976</ref> In sy testament spreek Boerneef die wens uit dat sy individuele digbundels nooit herdruk moet word nie, wat lei tot die verskyning van ''Versamelde poësie'' (met ’n verantwoording deur [[L.W. Hiemstra]]) in [[1977]] om in die vraag na sy gedigte te voorsien.<ref>Brink, André P. Rapport, 30 April 1978</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 18 no. 2, Junie 1978</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Beeld, 20 Maart 1978</ref> Van sy gedigte verskyn in tydskrifte soos ''Standpunte'' en word meermale in versamelbundels opgeneem, onder andere in ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Groot verseboek'', ''Afrikaanse verse'', ''Digters en digkuns'', ''Faune'', ''Die dye trek die dye aan'', ''Miskien sal ek die wingerd prys'', ''Liggaamlose taal'', ''Kraaines'', ''Nuwe Kleuterverseboek'', ''Woordpaljas'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''. == Eerbewyse == Weens die musikaliteit van sy gedigte word dit meermale getoonset, onder andere deur Pieter de Villiers, wat reeds in 1961 sy eerste siklus verwerk onder die titel ''Sewe Boerneefliedjies''. Ander liedjies volg en De Villiers laat in [[2004]] die bundel ''Boerneef sing'' van sy Boerneef-liedjies publiseer.<ref>Boekkooi, Paul. Beeld, 28 Maart 2005</ref> Dit word ook deur kunstenaars soos [[Mimi Coertse]] en [[Louis van Rensburg]] gesing terwyl Helena Conradie en Annalise Wiid die CD ''Makie mooigoed staan'' uitgee, waarin Helena van sy gedigte voorlees en Annalise toonsettings sing. Louis van Rensburg se weergawe van ''Voshaarnooi'' word in die bekende televisiereeks ''Ballade vir ’n enkeling'' gebruik. [[Gert van Tonder]], Kristie Herbst en Yvonne Schoeman stel ’n Boerneef-produksie saam onder die titel ''Raad vir Maandagmôre: Boerneef op sy best''e, wat in [[2000]] by [[Aardklop]] en in [[2001]] in [[Londen]] by die UKkasie Kunstefees opgevoer word. Hierin sing Gert toonsettings van Boerneef se gedigte, terwyl Kristie en Yvonne gedramatiseerde verse en sketse opvoer. Boerneef se werk word ook getoonset deur Ansie Loots, ma van die aktrise [[Tinarie van Wyk-Loots]], en word onder regie van Albert Maritz deur [[Jannie du Toit]] en ander kunstenaars in [[2013]] op verskeie Bolandse dorpe opgevoer, met ’n spesiale opvoering op Boplaas.<ref>Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boerneef-se-woorde-sing-opnuut-20130919 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129024134/https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boerneef-se-woorde-sing-opnuut-20130919 |date=29 November 2017 }}</ref> Verskeie strate in Suid-Afrikaanse dorpe en stede, insluitende [[Johannesburg]], [[Midrand]] en [[Bloemfontein]], word na hom vernoem. == Publikasies<ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html#B {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402204618/http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html#B |date= 2 April 2016 }}</ref><ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n79-106338/</ref> == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1936 |''Tweetalige woordeboek'' (saam met [[D.B. Bosman]]) |- |1938 |''Boplaas'' ''Pensie'' ''Van my kontrei'' |- |1939 |''Van my kinderdae'' |- |1941 |''Stad en land'' |- |1942 |''Vlettervlie en Koesnaatjie'' |- |1942 |''Tweetalige skoolwoordeboek'' (saam met [[D.B. Bosman]]) |- |1947 |''Sketsboek'' |- |1956 |''Teen die helling'' |- |1958 |''Krokos'' |- |1959 |''[[Ghaap]] en kambro'' |- |1962 |''Mallemole'' |- |1964 |''Palissandryne'' |- |1967 |''Op die flottina'' ''’n Keur uit sy prosa'' |- |1968 |''En Tafelberg praat Krotaal'' |- |1976 |''Sesde hoepel'' |- |1977 |''Versamelde poësie'' |- |1979 |''Versamelde prosa'' |- |1998 |''Die berggans het ’n veer laat val'' |- |2004 |''Boerneef sing'' |} == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Elsiesrivier. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk, 1964 * Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk Elsiesrivier, 1963 * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe Eerste druk, 1966 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) ''Voorspraak.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe Tiende druk, 1994 * Aucamp, Hennie. ''Dagblad.'' HAUM-Literêr Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste Druk, 1987 * Aucamp, Hennie. ''Woorde wat wond''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Eerste druk, 1984 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe, 1952 * Botha, Danie. ''Die helder dae.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 2014 * Botha, Elize. ''Afrikaanse essayiste''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Vyfde druk, 1975 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980 * Cloete, T.T. ''Faune''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Derde druk, 1971 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970 * De Vries, Abraham H. ''Kortom.'' Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989 * Grobler, Hilda. ''Halfeeu''. Blokboeke 33 Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1980 * Grové, A.P. L''etterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.'' Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.'' Academica, Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2.'' Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983 * Kannemeyer, J.C. ''D.J. Opperman: ’n Biografie.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1986 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines''. Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe, 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652-2004''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005 * Krige, Uys. ''Die naamlose muse.'' Protea Boekhuis. Pretoria, Eerste uitgawe, 2002 * Lategan, F.V. ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg, 1961 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe Eerste druk, 1973 * Nasionale Pers Beperk. ''Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album''. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, 1936 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns.'' Perskor-Uitgewers. Kaapstad. Vyfde uitgawe Sewende druk, 2007 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969 * Opperman, D.J. ''Digters van Dertig''. Nasou Beperk Kaapstad Eerste druk, 1953 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas''. Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Derde uitgawe. Derde druk, 1993 * Scholtz, Merwe. ''Slampampers en spoiings in Boerneef Versamelde prosa.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, 1979 * Schoonees, P.C. ''Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging''. J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Schoonees, P.C''. Tien jaar prosa.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg 1950 * Schwerdtfeger, A en Snyman, N.J. ''Op Afrikaanse werf.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Tweede uitgawe, 1988 * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries. Reuse-Blokboek 3.'' Academica. Pretoria Kaapstad en Johannesburg. Tweede druk, 1983 * Van Biljon, Madeleine. ''Geliefde leesgoed''. Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1996 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe,1999 * Van Rensburg, F.I.J. ''Boerneef.'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969 * Van Rensburg, F.I.J. ''Boerneef (1897-1967'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998 === Vakkundige artikels === *Meintjes, Godfrey. 1993. Verlewendiging of funksioneel? - Enkele aantekeninge oor die funksie van poesie in 'n Boerneef-prosateks. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Wium. 2003. Boerneef en die volkspoësie . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Aucamp, Hennie. ''Nuwe volksmens by Boerneef.'' Die Burger, 19 November 1982 * Botha, Amanda. ''Boerneef, ‘kunsliefhê-er’.'' Rapport, 18 Maart 2012 * Botha, Danie. ''Die stil oom met die baret praat troostaal.'' Beeld, 19 Desember 2011 * Kannemeyer, J.C. ''Die wêreld van Boerneef''. Standpunte. Nuwe reeks 148, Augustus 1980 * Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 17, nr. 3, Maart 1968 * Meintjes, Godfrey. ''‘Stokwil’ en ‘Mooiveld’ as transtekstuele tekens''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2, Mei 1991 * Meintjes, Godfrey. ''Verlewendiging of funksioneel? Enkele aantekeninge oor die funksie van poësie in ’n Boerneef-prosateks.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993 * Pauw, Rina. ''Enkele patroonmatighede in Boerneef se verse.'' Standpunte. Nuwe reeks 73, Oktober 1967 * Rina Pauw. ’''By Pramberg blêr ’n moflam’ uit ‘Krokos’; ‘Jy’s man alleen’ uit ‘Mallemole’; “Die berggans het ’n veer laat val’ uit ‘Ghaap en kambro'.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 4, November 1980 * Pieterse, Henning. ''Drie verhale uit ‘Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990 * {{cite book |last=Van der Merwe |first=C.N. |editor=Beyers, C.J. |title=[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] |origyear=1987 |publisher=Chris van Rensburg nms. die [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]] |location=Pretoria |language=Afrikaans |isbn=0-7969-0419-7 |pages=962 }} * Van Heerden, Ernst. D''ie beste Afrikaanse prosawerke van die jaar''. Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring. Johannesburg 1941 * Van Heerden, Ernst. Van Reenen, Rykie en Hiemstra, L.W. ''Boerneef – drie waarderings''. Lantern. Jaargang XVII no. 3, Maart 1968 * Van Zyl, Wium. ''C.N. van der Merwe se Boerneef-boek''. Standpunte. Nuwe reeks 162, Desember 1982 * Van Zyl, Wium. ''Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Van Zyl, Wium. ''Boerneef en die volkspoësie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 40, 2003 * Verhage, J.A. ''Izak Wilhelmus van der Merwe Boplaas 11 Mei 1897 – Kaapstad 2 Julie 1967''. Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden 1971-1972. === Internet === * Die Burger hoofartikel 10 Mei 1997: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/05/10/12/10.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/11/19/14/15.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/09/08/DB/2JANNk/02.html == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1897]] [[Kategorie:Sterftes in 1967]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Leksikografie]] e6dm9haldhvzm3lxuyzcamsm6020hqt 0 74875 2908832 2901293 2026-06-02T14:07:02Z Jcb 223 2908832 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Adriaan Hofmeyr | Beeld = Adriaan Hofmeyr nuut.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Adriaan Hofmeyr | Beeldonderskrif = Ds. A.J.L. Hofmeyr | Geboortenaam = Adriaan Jacobus Louw Hofmeyr | Geboortedatum = [[13 April]] [[1854]] | Geboorteplek = [[Calvinia]], [[Kaapkolonie]] | Sterftedatum = [[1 Mei]] [[1937]] | Sterfteplek = [[Bellville]], [[Kaapland]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | Gemeente = [[NG gemeente Willowmore|Willowmore]], [[NG gemeente Prins Albert|Prins Albert]], [[NG gemeente Wynberg|Wynberg]], [[NG gemeente Kuruman|Kuruman]] | Jare aktief = 1881–1933 | Kweekskool = [[Kweekskool]], [[Stellenbosch]] | Sendingwerk = }} Ds. '''Adriaan (Attie) Jacobus Louw Hofmeyr''' ([[Calvinia]], [[13 April]] [[1854]] – [[Bellville]], [[1 Mei]] [[1937]]) was ’n geliefde maar omstrede predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], bekend as een van die Kerk se welsprekendste en boeiendste leraars<ref name="stock">Stockenstrom, E. 1942. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente te Prins Albert''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk.</ref> asook ’n politieke agitator. In sy meer as halfeeu lange dog onderbroke dienstyd as predikant het hy net vier gemeentes bedien, naamlik van 1881 agtereenvolgens [[NG gemeente Willowmore|Willowmore]], [[NG gemeente Prins Albert|Prins Albert]] en tot 1899 [[NG gemeente Wynberg|Wynberg]], en daarna eers weer van 1928 tot 1933 [[NG gemeente Kuruman|Kuruman]]. Vandat hy dus in 1881 in sy eerste gemeente ontvang is totdat hy 52 jaar later sy emeritaat aanvaar het, het hy langer buite die Kerk se diens gestaan as binne. Dié lang onderbreking was te wyte aan twee beweerde "onfatsoenlike" verhoudings met vroue, waarvan die eerste betreklik gou in die kiem gesmoor is danksy streng optrede deur die Ring van George, maar die tweede, wat volgens oorlewering ernstiger van aard was, daartoe gelei het dat hy die Kerk se diens van 1899 tot 1928 moes verlaat ná ’n bittere twis, waarskynlik juis oor sy onbetaamlike optrede, tussen hom en die kerkraad van die [[NG gemeente Wynberg]]. So het van sy vroeë potensiaal om, net soos sy vader en ander gesiene Hofmeyr-familielede in diens van die evangelie, 'n leidende rol in die NG Kerk te speel, niks tereg gekom nie. Sy broer [[Jan Hofmeyr|Jan]] is in 1887 as predikant geskors nadat hy bedank het, ook weens onsedelike gedrag. Toe ds. Adriaan Hofmeyr eindelik in 1933 aftree as predikant van die NG gemeente [[Kuruman]], was hy die leraar in die NG Kerk met die langste diens, hoewel hy toe bloot 'n betreklik onbekende predikant van 'n verafgeleë gemeente was, maar darem 'n tyd lank as Ringsvoorsitter gedien het. Nietemin het sommige Afrikaners hom vir altyd gebrandmerk as ’n volksverraaier omdat hy tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] as agent van die Britse regering die Boere wou omhaal om die wapen neer te lê.<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/03/20/3/7.html "‘Handomkeer Hofmeyr’ het Wynberg-lidmate, Boere verbyster"], ''[[Die Burger]]'', [[20 Maart]] [[1999]].</ref> == Herkoms == [[Lêer:Prof NJ Hofmeyr.jpg|duimnael|regs|190px|Adriaan Hofmeyr se vader, prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]], een van die eerste twee hoogleraars aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]]. Hy was van 1851 tot 1858 die eerste leraar van die [[NG gemeente Calvinia]], wat so genoem is op sy voorstel ter ere van die kerkhervormer [[Johannes Calvyn]].]] [[Lêer:Victoria-kollege eerste BA-klas 1873.jpg|duimnael|links|320px|Die eerste B.A.-klas aan die Victoria-kollege, die voorloper van die [[Universiteit Stellenbosch]]. Adriaan Hofmeyr, toe nagenoeg 19 jaar, sit-lê voor in die middel. Links van hom is J.M. Zahn (seun van die sendeling [[Gustav Zahn]] en van 1889 tot 1905 leraar van die Lutherse kerk in Strandstraat, Kaapstad)<ref>{{en}}[http://www.safrika.org/Articles/Strand%20Street%20History.html Die geskiedenis van die Lutherse kerk in Strandstraat]. URL besoek op 10 Mei 2016.</ref> en regs J.M. Hoffman. Agter sit H.J. Neethling en G.W. Lückhoff.]] Adriaan Hofmeyr is in die NG [[pastorie]] op [[Calvinia]] in die Noordwes-Kaap gebore waar sy vader predikant was. Hy was die oudste van 13 kinders, van wie twee ook predikant geword het: [[Jan Hofmeyr|Jan]], wat geskors is, en [[Nico Hofmeyr|Nico]], wat ná 'n kort bediening bedank het. Die jong ds. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] was ’n seun van die vermoënde en goedhartige Jan Hendrik Hofmeyr (1798–1862) en Hester Sophia Joubert van [[Welgemeend]], die [[Kaapstad]]se Hofmeyr-woning wat in 1944 in die besit van die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]] gekom het nadat die provinsiale administrasie van Kaapland dit onteien het. N.J. Hofmeyr was 'n neef van [[Onze Jan Hofmeyr]]. Jan Hendrik se vader, Stephanus Johannes Hofmeyr (1760–1826), was die tweede seun van die Hofmeyrs se stamvader, Johann Heinrich Hofmeyr (1721–1805). Een van N.J. Hofmeyr se broers was ds. [[Servaas Hofmeyr]]. Hy trou op sy 25ste verjaardag met Maria Magdalena Louw (1834–1918). Hulle het ses seuns en sewe dogters gehad. Hy het in 1859 ’n beroep aanvaar om, saam met ds. [[John Murray]], een van die eerste twee hoogleraars aan die Teologiese [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] te word. Adriaan Hofmeyr se ma, Maria Magdalena Louw (1834–1918), was ’n kleindogter van Johannes Wynand Louw (1786–1854), en die oudste van sewe susters wat almal met ’n predikant getroud was. Hulle was: 1. Maria (Miemie); 2. Louisa Adriana (Wiesie) getroud met ds. Arend Hermanus Hofmeyr van [[Hanover]]; 3. Margaretha Johanna (Maggie) met ds. [[Johannes Rudolph Albertyn]]; 4. Catharina Johanna (Kitty) met ds. [[George Murray]]; 5. Johanna Hendrina met prof. C.F.J. Muller; 6. Charlotte met ds. J.C. Truter; 7. Susanna Maria met ds. [[Pieter Gerhardus Jacobus Meiring|P.G.J. Meiring]]. Adriaan se grootouers aan moederskant was Adriaan Jacobus Louw van Babylons Toren, [[Paarl]], en Charlotte Louise Herold, ’n dogter van ds. [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herold]] (1788–1857). Sy oom Adriaan Jacobus Louw (1859–1935) het ’n leidende rol in die [[Transvaal]]se NG Kerk gespeel van 1894 en veral van 1916 tot 1924 toe hy Transvaalse moderator was. Hy was 38 jaar predikant van die NG gemeente [[Heidelberg, Gauteng|Heidelberg, Transvaal]]. ’n Tante van Adriaan, Susanna Maria Louw (1813–1887), was getroud met die Kaapse bankier Arend Hofmeyr (1802–1887), en hulle was die ouers van ds. [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|J.H. Hofmeyr]] (1835–1908), 31 jaar predikant van die [[NG gemeente Somerset-Oos]]. Sy vrou, Isabella, was ’n suster van prof. [[John Murray]]. Omdat Adriaan skaars vyf was toe die gesin [[Stellenbosch]] toe verhuis, geniet hy sy eintlike jeugjare en opvoeding in die Eikestad. Hier studeer hy eers aan die [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]] en later aan die [[Kweekskool]], waar hy einde 1879 as predikant gelegitimeer is. Op Stellenbosch was hy ’n baanbreker op musiekgebied en het onder meer konserte gehou met ’n orkes van sowat 40 blaas- en strykinstrumente. Hy was ook die leier van ’n groot "gewyd zangkoor". == Huwelik en gesinslewe == [[Lêer:Prof NJ Hofmeyr gesin.jpg|regs|duimnael|320px|Prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] en sy gesin. Voor: Maggie, Lucy, Lily (Susanna); middel: Adriaan met Wynand op sy skoot, Miemie, Tobie; agter: [[Geertruida Kestell|Truida]] (wat getroud was met ds. [[John Daniel Kestell]]), [[Nico Hofmeyr|Nico]], Annie (Adriaan se vrou), Charlie, [[Jan Hofmeyr|Jan]] en Hessie.]] [[Lêer:Adriaan Hofmeyr jonk.jpg|duimnael|links|240px|Ds. Hofmeyr as jong predikant.]] Op [[8 Maart]] [[1880]] trou hy met Anna Jacoba Joubert ([[27 Augustus]] [[1856]] – [[23 Junie]] [[1944]]). Die huwelik was kinderloos, maar die egpaar het wel 'n seun, John William, van wyle ds. Richard van Reenen Barry as hul eie aangeneem. Ds. Barry was die eerste leraar van die [[NG gemeente Calitzdorp]], van 1874 tot 1915 (dit was sy enigste gemeente). Hy is op [[Calitzdorp]] oorlede op [[16 November]] [[1920]] in die ouderdom van 71 jaar.<ref>[[Henry Charles Hopkins|Hopkins, H.C.]]. 1973. ''Ned Geref Kerk Calitzdorp 1873–1973''. Calitzdorp: NG Kerkraad.</ref> Ds. Barry is op die skrikkeldag van 1872 deur Adriaan se vader, prof. Hofmeyr, in die huwelik bevestig met Elisabeth Wilhelmina, wat op [[5 Desember]] [[1853]] op die familieplaas Spier naby [[Stellenbosch]] gebore is as die tweede jongste dogter van Paul A. van der Byl en sy vrou, 'n dogter van ds. [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herold]], se tien kinders. Die eerste mev. Barry is op Donderdagaand [[28 Junie]] [[1888]] oorlede nadat sy lank bedlêend was. Adriaan Hofmeyr, toe leraar van die nabygeleë [[NG gemeente Prins Albert]], was een van die leraars wat die begrafnisdiens die Saterdagmiddag in die kerk op [[Calitzdorp]] gelei het en daar was om die bedroefde familie by te staan. Tydens die diens het ds. Hofmeyr die tussen 500 en 600 toehoorders aangespoor tot bekering en die gelowiges tot volharding in die werk van Here. Hy het hulle ook daaraan herinner hoedat mev. Barry gedurig biddend saam met haar eggenoot gewerk het. By die graf het ds. Hofmeyr die bedankings waargeneem. Mev. Barry is net meer as 'n maand ná die geboorte van haar tiende kind oorlede. Toe die kinderlose ds. Hofmeyr en sy vrou, 'n niggie van wyle mev. Barry, ná die begrafnis na [[Prins Albert]] terugkeer, neem hulle die vierjarige Reggie Barry vir 'n tydjie met hulle saam. Hulle wou hom later aanneem, maar ds. Barry bied hulle die baba, John William (Willie, [[16 Mei]] [[1888]] – [[31 Augustus]] [[1927]] op [[Bethlehem]]),<ref>{{Cite web |url=http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/BUITENPOSTEN/2011-09/1316282344 |title=RootsWeb.com |access-date=20 April 2013 |archive-date=14 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014170347/http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/BUITENPOSTEN/2011-09/1316282344 |url-status=dead }}</ref> aan wat hy gereken het die sorg van 'n moeder die nodigste gehad het. Ds. Barry het hierna gereeld met kar en perde Prins Albert toe gery om klein Willie te besoek en so kry hy mettertyd 'n ogie op die prinsipale van die plaaslike skool, Christina Maria (1883–1933), met wie hy op [[22 April]] [[1890]] op [[Stellenbosch]] trou. Sy was 'n leerling in prof. Hofmeyr se [[Bybel]]klas op Stellenbosch. By haar het ds. Barry nog ses kinders gehad. Soos die geval in die huwelik van sy aanneemouers, was ook Willie se huwelik met [[Helena Barry-Hofmeyr|Helena Brink]] op [[8 Junie]] [[1918]] op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], kinderloos. Sy is in 1887 gebore en op [[29 Januarie]] [[1954]] in die ouderdom van 66 jaar oorlede<ref>[http://www.genealogieonline.nl/en/stamboom-eric-esterhuizen/I11773.php Genealogieonline.com]</ref> oorlede.<ref>{{Cite web |url=http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/BUITENPOSTEN/2011-09/1316392209 |title=Rootsweb.com |access-date=20 April 2013 |archive-date=14 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014170418/http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/BUITENPOSTEN/2011-09/1316392209 |url-status=dead }}</ref> Willie was blykbaar ten tyde van sy dood 'n bankbestuurder op Bethlehem.<ref>[http://www.genealogieonline.nl/stamboom-eric-esterhuizen/I11772.php Genealogieonline.com]</ref> Helena Barry-Hofmeyr was lid van die Provinsiale Raad vir die kiesafdeling Bethlehem vir die [[Nasionale Party]] vanaf die provinsiale verkiesing in 1949 tot in 1953 en daarna nog sekretaresse van die [[Nasionale Party|N.P.]] se tak Bethlehem-Wes, toe sy by Burgerstraat 39,<ref>[http://goo.gl/maps/1wiH0 Die huis op Google Maps]</ref> gewoon het.<ref>Goosen, D.P. (red.). 1953. ''Die triomf van Nasionalisme in Suid-Afrika (1910–1953)''. Johannesburg: Impala Opvoedkundige Diens (Edms.) Bpk.</ref> Dit was waarskynlik as gevolg van sy aangenome seun en skoonsuster se verbintenis met Bethlehem dat ds. Hofmeyr gevra is om op [[28 Februarie]] [[1931]] die wydingsdiens waar te neem tydens die ingebruikneming van die [[NG gemeente Bethlehem-Wes|NG kerk Bethlehem-Wes]]. Ds. Hofmeyr, wat bekend was om sy liefde vir kinders, het Willie soos hul sy eie grootgemaak. Hy het die seun gereeld saam geneem met huisbesoek, ook op die omliggende plase. By sy vader het klein Willie sy liefde vir perde gekry.<ref name="rose">[http://capeinfo.com/blogs/rose/page/8/?tmpl=component Capeinfo.com/blogs Karoo Rose se blog, ''Letters from a Parsonage''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014170424/http://capeinfo.com/blogs/rose/page/8/?tmpl=component |date=14 Oktober 2015 }}.</ref> == Willowmore == [[Lêer:NG kerk Willowmore 1917.jpg|duimnael|regs|250px|Die ou kerkgebou van die [[NG gemeente Willowmore]], waarskynlik ontwerp deur [[Carl Otto Hager]]. Ds. Hofmeyr was skaars drie jaar lank predikant hier voor hy die beroep na [[Prins Albert]] aangeneem het.]] Aan die begin van 1881 word ds. Adriaan Hofmeyr met handeoplegging deur sy vader in sy eerste gemeente, [[NG gemeente Willowmore|Willowmore]], bevestig, waar hy baie goeie werk verrig het, veral ten behoewe van die jeug. Dié gemeente was toe skaars 17 jaar oud nadat dit in 1864 gestig is. Die eerste leraar, ds. P.N. Ham, is in November 1865 bevestig, maar hy is oorlede ná 'n bediening van slegs 10 maande. Die gemeente was hierna 'n verdere drie jare vakant omdat die nodige geld nie gekry kon word om 'n leraar te betaal nie. Nietemin besluit die kerkraad in 1869 om weer 'n leraar te beroep sodat ds. [[George Murray]] in Julie van daardie jaar bevestig word as die gemeente se tweede leraar. Van toe af kon die gemeente onder dié seun van ds. [[Andrew Murray sr.]] en 'n broer van dr. [[Andrew Murray]] se geseënde arbeid begin bloei en groei. Tydens sy bediening word ook die ou kerk vervang deur 'n groot en doelmatige gebou wat moontlik ontwerp is deur die grootste eksponent van die neogotiese kerkboustyl in Suid-Afrika, [[Carl Otto Hager]], en in 1879 ingewy is. Die kerk het sitplek gebied aan 800 kerkgangers, maar is in 1963 gesloop om plek te maak vir die huidige. Ds. Hofmeyr vertrek ná sy kort dienstyd van hier na die nabygeleë [[Prins Albert]] nadat ’n volstrekte meerderheid van die kerkraad op [[27 Augustus]] [[1883]] besluit het om hom te beroep, die tweede predikant wat beroep is tydens die vakature wat gelaat is nadat ds. W.A. Krige in Junie 1883 sy emeritaat aanvaar het. Ds. Hofmeyr is op [[15 Desember]] [[1883]] plegtig ingeseën. == Leraar op Prins Albert == === Ontvangs en bevestiging === [[Lêer:NG kerk Prins Albert.jpg|duimnael|links|210px|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Prins Albert]] waarin ds. Hofmeyr die Woord bedien het van 1883 tot 1895. Die hoeksteen van dié gebou is op [[1 Oktober]] [[1860]] gelê.]] Die skrywer van ''Eeufees van die gemeente Prins Albert, 1842–1942'', wat net as "’n Seun van die gemeente" in die boek bekendstaan, maar in ander bronne as E. Stockenstrom geëien word, skryf ds. Hofmeyr was ’n "forse, frisgeboude, lewenslustige jong man van skaars 26 jaar toe hy sy bediening in die nuwe gemeente aanvaar het. Hy was met baie talente bedeel. Dit was veral wat musiek en sangkuns betref, en welsprekendheid het nie by hom ontbreek nie. By sy gespierde gestalte het hy ’n soetklinkende stem en ’n innemende geaardheid gehad, waardeur hy die hart van gemeentelede van die staanspoor af gewen het. Sy eggenote was ’n sterkgeboude, hoflike dame, wat oor die eienskappe van ’n ideale predikantsvrou beskik het." Jare nadat dié boek verskyn het, het Norrie Steyn in ''Gedenkboek van die 100-jarige bestaan van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Willowmore 1864–1964'' ds. Hofmeyr amper presies dieselfde beskryf: "Die nuwe leraar … was 'n forse, frisgeboude, lewenslustige jong man van omtrent 24 jaar toe hy sy bediening in die nuwe gemeente aanvaar het. Hy was baie talentvol. Dit was veral in die sangkuns en musiek wat hy uitgeblink het, en aan welsprekendheid het dit hom nie ontbreek nie. Sy soetklinkende stem gepaard met sy innemende geaardheid en sy fyn sin vir humor het uit die staanspoor die harte van sy nuwe gemeentelede gewen." === Sy bydrae tot die gemeenskap === [[Lêer:NG kerkraad Prins Albert 1893.jpg|duimnael|320px|regs|Ds. Adriaan Hofmeyr en sy kerkraad op Prins Albert, omstreeks 1893. Hy sit vyfde van links.]] [[Lêer:NG kerk Prins Albert orrel.jpg|duimnael|links|210px|Onder ds. Hofmeyr se geesdriftige leiding het die gemeente op Prins Albert £850 vir die kerkorrel ingesamel. Dit is van [[Engeland]] bestel en op [[7 Augustus]] [[1886]] ingewy toe ds. Hofmeyr self die orrel bespeel het.]] Ds. Hofmeyr het op Prins Albert, soos op [[Willowmore]] hom onvermoeid beywer vir die opheffing van die armes en minderbevoorregtes en die opvoeding van behoeftige kinders in die gemeente. Binne ’n jaar ná sy bevestiging, op [[8 November]] [[1884]], het die kerkraad op sy aandrang besluit om uit die kerkkas £24 per jaar aan die opvoeding van arm kinders in die samelewing te bestee. Hy het ook ’n groot bydrae gelewer tot die musieklewe van die gemeente en dorp, soos Helena Marincowitz eenmaal in die dorpskoerant, die Prins Albert Vriend geskryf het: "Ds. Adriaan Hofmeyr het vir die musiekkultuur op hierdie dorp baie beteken, maar veral vir die kerk. Onder sy geesdriftige leiding het die gemeente gou £850 vir die kerkorrel ingesamel. Die persone wat veral bygedra het, was die broers Samuel en Jan Luttig en Frederick Oosthuizen. Die orrel is van Engeland bestel en op [[7 Augustus]] [[1886]] was die inwyding van die orrel. Ds. Adriaan Hofmeyr het self die orrel bespeel saam met die nuwe orreliste, mej. Fischer. Hy het ook die koor afgerig en ’n Musiek- en Letterkundige Vereniging op die dorp gestig, waarby die magistraat ook betrek is, veral by die literêre aanbiedings. By geleentheid het hy selfs 'n kantate in die kerk gereël vir die Woensdag voor die Nagmaal. Met die goudstormloop in die distrik van Prins Albert in 1891, het ds. Adriaan by die delwers besoek gaan aflê en ook daar ’n delwerskoor op die been gebring."<ref>[http://princealbertfriend.blogspot.com/2007/04/prince-alberts-national-monument.html Prince Albert Friend].</ref> Die distrik Prins Albert is gereeld deur periodieke droogtes geteister wat met groot verlies van lewende hawe gepaard gegaan het en noodwendig tot ’n haglike finansiële toestand gelei het, ook in die gemeente. So ’n ongunstige toestand het weer aan die begin van 1888 geheers toe ds. Hofmeyr, met die oog op die benarde omstandighede waarin die inwoners van die distrik verkeer het, op [[31 Maart]] [[1888]] ’n brief aan die kerkraad geskryf het waarin hy hulle meedeel dat hy ten volle bewus is van die sorgwekkende toestand van die gemeente. Hy bied aan dat hulle die pastorie-erf en -tuin verhuur wat jaarliks sowat £60 tot die kerkkas sou bydra en dat hy dan op eie onkoste ’n huisie sou huur. Hy sou dus £50 van sy jaarlikse salaris kan afgee. Die kerkraad het egter nie van dié aanbod van die leraar gebruik gemaak nie. Gedurende die laaste maande van 1888 het ds. Hofmeyr moeilikheid met sy keel ondervind en die kerkraad het hom gevolglik verlof vir afwesigheid van enige maande toegestaan. Op [[6 Februarie]] [[1889]] het die dominee en sy vrou na Europa vertrek. Hulle het in Junie veilig teruggekeer en die gemeente het van heinde en verre toegestroom om hulle by hul aankoms op die pastorie-terrein te verwelkom. Daar was ’n reuse-opkoms en skoolkinders het die "geliefde leraar en sy beminlike wederhelf" ’n lied toegesing. Dié lied, "Kom dank nou almal God" het hulle in Engels gesing: "''Now thank we all our God / With heart and hands and voices / Who wondrous things hath wrought / In whom this world rejoices''." === Nuwe pastorie === [[Lêer:Prins Albert NG pastorie.jpg|duimnael|regs|285px|Die NG pastorie op [[Prins Albert]] is tydens ds. Hofmeyr se tyd gebou en ingewy op [[3 April]] [[1893]]. Die hoofspreker tydens die verrigtinge was prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]], ds. Hofmeyr se vader. Jan Luttig, die seun van Prins Albert wat die eerste toespraak in Hollands in die Kaapse Parlement gelewer het, het toe tydens ’n kort toespraak die leraar en sy vrou gemaan om die woorde van die profeet Josua in hul nuwe tuiste hul leuse te maak: "Aangaande mij en mijn huis wij zullen den Heere dienen."]] In ds. Hofmeyr se tyd op Prins Albert is besluit om die ou pastorie, wat amper vyftig jaar vantevore in aller yl opgetrek moes word en in die loop van jare bouvallig en ondoelmatig geword het, deur ’n nuwe te vervang. In Julie 1890 het die kerkraad gevolglik besluit om ’n nuwe pastorie te bou, en op ’n vergadering op [[2 Augustus]] is die plan van die boumeester, G. Alexander (waarskynlik die argitek [[George Murray Alexander]]), vir die voorgestelde gebou reeds aan die kerkraad voorgelê. Die bouery het egter nie dadelik begin nie en amper drie jaar sou verloop voordat die voltooide gebou eindelik ingewy kon word nadat die bouaannemers, die here Townsend en Roberts, dit in Maart 1893 afgelewer het. Die inwydingsgeleentheid het op [[3 April]] [[1893]], tien dae voor die leraar se 39ste verjaardag, plaasgevind. Die hoofspreker tydens dié verrigtinge was sy vader, prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] van Stellenbosch. Hy het ’n treffende rede op die stoep van die pastorie gelewer. === 'n Gewilde leraar === Ds. Hofmeyr se algemene gewildheid onder sy gemeentelede word geïllustreer deur twee gebeure waarvan die besonderhede behoue gebly het. In Desember 1886 het die plaaslike magistraat en sy vriende 'n groot geselligheid vir die Hofmeyrs in die Hofsaal gereël waarheen 60 gaste genooi is. Dit was kort nadat ds. Hofmeyr van die Sinodesitting af teruggekeer het. Die aand het onder meer bestaan uit klavier- en sangsolo's. Die tweede gebeurtenis was op [[10 Maart]] [[1893]] toe ds. Hofmeyr twee kerkdienste op Prins Albertweg-stasie gehou het. Tussen die oggend- en die middagdiens het die boere, wat van alle kante af daarheen gestroom het om die dienste by te woon, ’n politieke vergadering gehou waarop hulle eenparig versoek het dat die dominee die voorsitterstoel inneem. Die eerste bewys van sy politieke belangstelling was sy verrassende aankondiging op die kerkraadsvergadering van [[12 Augustus]] [[1893]] dat hy "op verzoek van vele vrienden" voorlopig besluit het om hom as parlementslid vir [[Somerset-Oos (kiesafdeling)|Somerset-Oos]] verkiesbaar te stel. Ná die mededeling het hy die versoek goed oorweeg en drie maande later aan die kerkraad bekendgemaak dat hy beslis besluit het om dit van die hand te wys. Dit was die tweede sodanige versoek aan die gewilde leraar van Prins Albert, want in Januarie daardie jaar, na afloop van die [[Burgersdorp]]se Taalmonument se feestelike onthulling, het die plaaslike [[Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika|Doppers]] hom met die versoek genader dat hy as kandidaat in hul kiesafdeling by die volgende algemene verkiesing moes staan. Toe het hy dit sonder verdere oorweging geweier. Sy optrede op Prins Albert het Hollands- en Engelssprekendes saamgesnoer en deur die musiekaande wat hy in die pastorie gereël het, die vereniging wat hy gestig het en sy bevordering van kerkmusiek, was ds. Hofmeyr "letterlik die middelpunt van lewe op die dorp".<ref>Botes, P.J. en M. 1992. ''Gemeente onder die Swartberg. Geskiedenis van die Ned Geref Kerk Prins Albert 1842–1992''. Prins Albert: Kerkraad.</ref> === Eerste skandaal === Reeds hier, enkele jare voordat 'n soortgelyke skandaal op Wynberg tot 'n lang onderbreking in sy bediening sou lei, het sy aantreklike voorkoms hom na bewering in die moeilikheid gelei en het sy reputasie en goeie aansien die eerste keer skade gely. Terwyl hy in die pastorie met sy vrou en aangenome seun gewoon het, het hy in die geheim gekorrespondeer met ene mej. Jemima Orr van [[Willowmore]], sy vorige gemeente. Inwoners van Willowmore het snuf in die neus gekry en ds. Hofmeyr verkla by die Ring van [[George]]. Luidens dokumente van dié Ring is klagtes teen die leraar van Prins Albert en twee "onfatsoenlike" dames van Willowmore ingedien. Volgens 'n ander bron<ref>Botes, P.J. en M. 1992. ''Gemeente onder die Swartberg. Geskiedenis van die Ned Geref Kerk Prins Albert 1842–1992.'' Prins Albert: Kerkraad.</ref> is die klag by die Ring reeds op Willowmore ingedien en het dit dus gespruit uit gebeure voor sy aanname van die beroep na Prins Albert. Dit het verband gehou met sy optrede teenoor twee vroue wat as "onvoorzigtigheid" beskryf is. Die voorval het 'n opskudding in kerklike kringe veroorsaak en die pers het selfs daaroor berig. Die Kerk het die aantygings teen ds. Hofmeyr deeglik ondersoek (dit is indertyd as 'n romantiese onbesonnenheid beskryf) en in Julie 1884 'n verklaring uitgereik dat die predikant se morele karakter suiwer en bo verdenking was, maar dat sy woorde en dade aanleiding tot gerugte gegee het wat skadelik was vir sowel sy karakter as sy werk vir die Here. Hy is tereggewys en toepaslik gestraf. In die Ringsverslag van 1884 is 'n apologie van ds. Hofmeyr vervat waarin hy geskryf het die voorafgaande ses maande was 'n tydperk van liefde en leed, lig en duisternis, vrede en onrus. Hy het voorts geskryf die saak het hom, die gemeente en kerkraad nader aan mekaar gebring.<ref name="rose" /> Die godsdiensverslag van 1884 van die gemeente Prins Albert aan die Ring van George het hoofsaaklik gehandel oor ds. Hofmeyr se sedelike lewe. Dit was 'n saak van groot hartseer. In ''Gemeente onder die Swartberg, 1842–1992. Ned Geref Kerk Prins Albert'' skryf P.J. en M. Botes: "Sy onversigtige optrede teenoor 'n ongetroude jongdame wat 'n uitgerekte ringsaak tot gevolg gehad het, het diepe hartseer vir hom en die gemeente meegebring. Ten spyte van die leed, getuig die godsdiensverslag dat 'er nogthans een zeer ryke zegen op alles wat er geschiedde in den Naam des Heeren' gerus het. Dat 'n gemeente deur so 'n smeltkroes gegaan het en dieselfde ds. Hofmeyr as 'n gewaardeerde leraar van Prins Albert opgeteken staan, toon dat die liefde van God inderdaad in mense se lewens kan seëvier".<ref>Botes, P.J. en M. 1992. ''Gemeente onder die Swartberg. Geskiedenis van die Ned Geref Kerk Prins Albert 1842–1992''. Prins Albert: Kerkraad.</ref> === Afskeid van Prins Albert === [[Lêer:Ds Attie en Anna Hofmeyr.jpg|duimnael|links|230px|Ds. Adriaan en mev. Anna Hofmeyr omstreeks 1885 op [[Prins Albert]].]] In Mei 1895 het skokgolwe deur Prins Albert getrek toe ’n koerant bekendmaak dat ds. Hofmeyr ’n beroep na die [[NG gemeente Wynberg]] naby [[Kaapstad]] ontvang het. Binne enkele minute het die berig deur die hele dorp versprei en was dit gou onder die hele gemeenskap ’n punt van bespreking. Twee of drie weke lank het die gemeente in groot spanning verkeer en was dit, volgens die skrywer van die gemeente Prins Albert se ''Eeufees-Gedenkboek'', asof daar by die meeste ’n voorgevoel was dat die leraar nie dié keer die beroep van die hand sou wys nie. Hy skryf: "So het dit ook werklik gebeur, en ’n traan het oor menigte wang gerol toe die beminde leraar op die stille Sondagoggend na die diens met tasbare gemoedsaandoening aan die gemeente bekendgemaak het dat hy besluit het om die beroep aan te neem."<ref name="stock" /> In die adres wat die kerkraad ds. Hofmeyr aangebied het, het hulle melding gemaak van die groot dienste wat hy tydens sy dienstyd aan die samelewing bewys het. Dit het ywer vir die sendinggemeente en sy groot werk in verband met die oprigting, bevordering en uitbreiding van die Christelike Jongeliedevereniging ingesluit, asook die oprigting van nuwe skole in die buitewyke van die gemeente en die onvermoeide bevordering van die onderwys. Soos op [[Willowmore]] het hy hom beywer om die lot van die armes en behoeftiges te verbeter. In een jaar het byvoorbeeld £30 aan skoolgeld vir die kinders van behoeftige ouers uit sy eie sak betaal. Hy het ook af en toe kinders in die pastorie onthaal en byvoorbeeld op ’n aand, kort ná die inwyding van die nuwe pastorie, ’n groot aantal kinders daarheen genooi en ’n paar uur gesellig daar deur te bring. == Besoek aan Masjonaland == [[Lêer:Stegmann-Hofmeyr-reis 1891 Mashonaland.jpg|duimnael|regs|420px|Di. Hofmeyr en Stegmann en mnre. Fourie en Luttig langs die pad op hul reis na Masjonaland in 1891. Die Kaapse Kerk het dié viermankommissie aangestel om ondersoek in te stel na die beter bearbeiding van lidmate in wat later [[Suid-Rhodesië]] sou word.]] Op die kerkraadsvergadering op [[20 Desember]] [[1890]] het ds. Hofmeyr die lede in kennis gestel dat hy deur die Sinode afgevaardig is om na [[Masjonaland]] te gaan om die lidmate van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in wat later [[Suid-Rhodesië]] sou word, te gaan opsoek. Omdat hy geruime tyd uit die gemeente afwesig sou wees, sou die kerkraad voorsiening vir ’n plaasvervanger moes maak. Op [[28 Februarie]] [[1891]] het die kerkraad toe besluit om prop. R. McLachlan te vra om die dienste tydens die leraar se afwesigheid te kom waarneem. ’n Kerklike kommissie van vier lede, van wie twee predikante was, naamlik Prins Albert se ds. Adriaan Hofmeyr en ds. G. Stegmann van [[Oudtshoorn]], het op [[31 Maart]] [[1891]] van Prins Albert-stasie per trein vertrek na [[Kimberley]] waar hulle waens afgelaai is, om vier ander sterker vere te laat insit, en vandaar is hulle per trein na [[Vryburg]] vervoer. Ds. [[John Daniel Kestell|J.D.]] en mev. [[Geertruida Kestell|Truida]] Kestell (mev. Kestell was ds. Hofmeyr se suster) van die [[NG gemeente Kimberley]] het hul verder raad gegee in verband met benodigdhede vir die reis, en so is hulle noordwaarts. Op weg na Taung-stasie moes hulle aanskou hoe ’n bende inboorlinge al die besittings van ds. en mev. [[George Frederick Charles Faustmann|George Faustmann]], nes ds. Hofmeyr in latere jare ’n leraar van die [[NG gemeente Wynberg]], op pad na hul eerste gemeente, [[Schweizer-Reneke]], geplunder en verniel het. Op [[Vryburg]] weer het hulle hul eerste ondervinding met rysmiere gehad toe hulle sien hoe die insekte die nog onuitgepakte huisraad en linne van die pas aangekome ds. David en mev. Wilcocks opgevreet het. Hier was hulle moeilike taak om uit 600 tot 800 beeste een span uit te soek; die diere was vet, maar ongeleerd en menige os het met riem en al weggeraak. Deur die vriendelikheid van maj. (later sir) [[Hamilton John Goold-Adams]] is die rytuig van [[sir Frederick Carrington]], bevelvoerder van [[Betsjoeanaland]] se polisiemag, tot hul beskikking gestel om dienste op Molopo en in die distrik [[Lichtenburg]] te gaan hou. Hul reis van Vryburg na [[Mafikeng|Mafeking]] het elf dae geduur en alles is so deur die slegte en modderige pad beskadig, dat hulle om ’n tweede wa en een span osse wat [[Cecil John Rhodes]] hulle gegee het, moes vra. Op Mafeking het hulle ook ’n goeie wadrywer, Andries, wat al dikwels na [[Masjonaland]] gereis het, bygekry. Ds. Hofmeyr het vooruitgegaan na die aanleg om drie dienste te hou, die oggend in Hollands, die middag ’n kinderpreek in Engels en die aand ’n Engelse diens vir ’n baie groot opkoms. (Daar was maar net 30 van die N.G. Kerk-lidmate). Van Mafeking is hulle na [[Zeerust]], waar hulle Sondag ’n Hollandse en Maandag ’n Engelse diens gehou het. Hulle besoek ook die Hermanusberg-sendingstasie op Ikalifynstad, Chapani en Kamoutsa, terwyl ds. Stegmann ook vir die polisie op Aasvogelkop diens kon hou. Die twee predikante het dus onverskrokke die dienste waargeneem, selfs in die distrikte waar die groot kerkstryd van daardie jaar gewoed het. Hulle het onder meer die vermaarde Voortrekker Jan Viljoen op sy plaas, Vergenoeg, gaan besoek. "Mnr. Viljoen as ouer jagter het ons baie goeie raad gegee, en vir enige ure baie van sy binnelandse jagtogte vertel, en ook van sy persoonlike kennis met Lobengula," aldus H.W. Fourie, een van die reisgenote. Vandaar is hulle na die regte grootpad, langs Tokwanirivier tot by sy inloop in die [[Krokodilrivier]], en toe deur Khamasland na Macloutsie al langs die Krokodilrivier. By die Rhodes-Limpopodrif was die dispuut tussen die [[Adendorff-trek]] en [[Leander Starr Jameson]] juis aan die gang, maar die trekkers se deurgang is deur [[Onze Jan Hofmeyr]] gereël. === In Masjonaland === [[Lêer:Fort Salisbury 1890.jpg|duimnael|links|320px|Toe die geselskap van di. Hofmeyr en Stegmann in Fort Salisbury aankom, het die een jaar oue nedersetting reeds sowat 450 inwoners gehad, hoewel baie nog in tente gewoon het soos die pioniers op dié foto wat waarskynlik kort ná die stigting van die dorpie geneem is. Vandag is dié plek in die middestad van [[Harare]].]] [[Beeld:Ds Adriaan Hofmeyr, Gedenkboek NG gemeente Calvinia.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. Hofmeyr, omstreeks 1890.]] Vanaf Fort Tuli by die Shashirivier, waar hulle op 8 Junie aangekom het, hul voorrade aangevul en die stam wat ds. Helm moes bearbei, besoek het, is hulle na [[Masvingo|Fort Victoria]], waar hul enige dae vertoef het, en deur die Koloniale Trek-kommissie uit die Suide, by name Jan Eksteen ([[Paarl]]), Adriaan de Waal ([[Stellenbosch]]) en Jan Vosloo (Klipfontein, [[Somerset-Oos]]) ingehaal is en saam die [[Groot-Zimbabwe|Zimbabwe-ruïnes]] gaan besigtig het. Daar is seker die eerste Hollandse Psalms en Gesange deur die Afrikaners gesing, weergalmend deur die ou bouvalle. Dié kommissie het verder saamgereis na [[Harare|Salisbury]] en op pad help soek na ene Van der Riet, wat 42 dae weg was. Hulle doen aan by Fort Victoria op pad na Fort Charter deur die Lundi-, Umfuli- en Hunyanirivier totdat hulle ná ’n reis van drie maande en sewe dae aan die begin van Julie in Salisbury aankom, destyds ’n dorpie van 400 tot 500 inwoners, waar behalwe waens en tente, heelwat hutte van pale en grasdakke was. Een van die reisigers het berig: "Iedereen skyn dadelik ’n winkel te begin, skynbaar ten einde oortollige goed te verkoop." Op Fort Salisbury was daar benewens die militêre en siviele amptenare, en ’n hospitaal, ook ’n Rooms-Katolieke en ’n Anglikaanse kerk. Die Administrateur en die militêre bevelhebber het hulle vriendelik ontvang en van alle benodigdhede voorsien, sodat hul kort ná hul aankoms hul eerste diens in die hoofstad van die nuwe land onder bokseile kon hou met ’n gehoor wat verteenwoordigers van gemeentes vanaf Mafeking tot by [[Somerset-Wes]] ingesluit het, onder wie lede van bekende ou Kaapse families soos Morkel, Van der Byl, Krige, De Villiers en Lategan. "Hier aangekomen,” skryf hulle in ’n brief aan ''[[Kerkbode|De Kerkbode]]'' ([[20 Oktober]] [[1891]]) "vonden wij alles in rep en roer, de manskappen liggen aan de Krokodilrivier met het oog op den voorgenomen trek der Boeren, en kanonnen en ammunitie werden in aller haast ten gevolge van den aanval deur Portugezen naar Manika opgezonden. Aangenaam was het om te zien hoe het gekleurde volk uit de kolonie de Zondagdiensten, zoo de Engelsche as de Hollandsche en dikwijls ook onze gewone huisgodsdienst bijwoonde." Die kerkverteenwoordigers het dan ook gou opgemerk dat bearbeiding deur die N.G. Kerk onder wit en swart ’n dringende vereiste was, veral aangesien ’n Engelse biskop met sowat ses Dominikaanse susters alreeds op Manica (later genoem [[Mutare|Umtali]]) gearbei het. Dr. Harris, sekretaris van die [[British South Africa Company]], het hul geleentheid gegee om die omliggende landstreke en goudvelde te besigtig. Dat ’n groot delwersbevolking spoedig daarheen sou getrek word, was vir hulle baie duidelik. "Even zeker is het dan ook naar ons oordeel dat het land eerlank eene boerebevolking zal hebben, uitgelokt door de gunstige voorwaarden waarop grond verkrijgen kan worden, en aangezien er streken zijn, uitnemend geschikt voor landbou en veeteelt in de nabijheid van de markten die de goudvelden zullen verschaffen." Talle jong manne vind hulle op buiteposte en forte en baie transportryers het hul verskyning gemaak, manne wat sou bly totdat die spoorweë aangelê is. Die talle trekke op pad (die Van der Byl-trek met 25 jong manne uit die [[Kaapland|Kolonie]] het toe al aangekom) het hulle laat besef dat die land ’n groot bevolking sou lok. Mnr. Fourie is per skotskar en ses osse verby Mt. Hampden na die Mazoevallei om vir hulle na plase uit te sien, terwyl die trekkommissie via [[Beira]] is om Manikaland en Oos-Rhodesië te gaan besigtig. So het hulle die land en omstandighede goed opgeneem, kennis gemaak met al die owerhede, onder andere ook die jagter [[Frederick Courtney Selous|Selous]] wat hulle meegedeel het hoeveel Lobengula mnr. Jan Viljoen as ’n man van sy woord geëer het, en waar hy (Selous) Viljoen in die binneland van Afrika ontmoet het. === Terug na die Suide === [[Lêer:Ds G Stegmann.jpg|duimnael|210px|links|Ds. G Stegmann, wat ds. Hofmeyr na [[Masjonaland]] vergesel het. Die ander twee lede van die kommissie was mnre. Fourie en Luttig.]] Die harmonium ([[mondfluitjie]]) waarmee ds. Hofmeyr die aande en reis vervrolik en geïnspireer het, het hy aan die Engelse kerk gegee om as ’n pionierstuk bewaar te word. Nadat hulle as ’n viertal ’n rapport oor die land opgestel het, het hulle op [[10 Augustus]] [[1891]] weer vertrek. Op Fort Victoria is hul deur dr. [[Leander Starr Jameson|Jameson]] uitgenooi om die aand in die offisiersmenasie te kom eet. Mnr. Fourie het gemeen dat hy nog nooit in sy lewe so ’n maaltyd beleef het nie. Almal, selfs die vrolike ds. Hofmeyr, was stil en die enigste woordvoerders was dr. Jameson en ds. Stegmann wat oor [[Onze Jan Hofmeyr]] en staatkundige probleme gesels het. Blykbaar het die dominee die dokter goed die waarheid vertel en so ’n indruk op laasgenoemde gemaak dat hy later aan Fourie gesê het: "Ek gaan dadelik aan (Cecil John) Rhodes skrywe dat hy die grootste en bekwaamste in Suid-Afrika nog nie ontmoet het nie — en dit moet hy sy eerste werk maak." Nadat hulle die manne gegroet het, is hul daardie nag nog erder. Maar so opgeruimd en voorspoedig as hul reis noordwaarts was, so stil en bedroef was die terugreis. Ds. Stegmann het kort ná hul vertrek van Fort Victoria ernstig siek geword. ’n Dokter is uit Fort Tuli ontbied, waar die laaste diens gehou en die jongmanne ds. Stegmann vir laas kom groet het. Hy is daar verpleeg, terwyl Luttig met die waens en jongmanne oor Macloutsi na Vryburg en huis toe is. Ds. Hofmeyr is die volgende dag na [[Transvaal]], terwyl Fourie by ds. Stegmann gebly het totdat hy agt dae later na [[Polokwane|Pietersburg]], toe [[Pretoria]] en eindelik na [[Johannesburg]] is, waar hy sy siek vriend en metgesel op [[1 November]] [[1891]] aan die dood moes afgee.<ref>Olivier, S.P. 1945. ''Ons Kerk in Rhodesië''. Bulawayo: Ring van Bulawayo.</ref> (Volgens eerw. [[Andries Dreyer]] is hy egter op [[17 November]] [[1891]] oorlede op [[Oudtshoorn]].<ref>[[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1907. ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika''. Kaapstad: Cape Times Beperkt.</ref>) So het dan gesterf een van die allerbriljantste N.G. Kerk-predikante, die "Spurgeon van Suid-Afrika", in die eerste bediening van sy stamgenote in die nuwe land, volgens S.P. Olivier. === Verslag aan die Sinode === Ds. Hofmeyr en die kommissie het in hul aanbevelings aan die Sinode onder meer gesê as die Kerk sou besluit op ’n arbeidsveld, dan sou twee leraars gestuur moes word, een na Fort Salisbury en een meer ooswaarts. Die werk kon nie later as die volgende jaar uitgestel word nie, en dit was die verantwoordelikheid van die Kerk in die Suide, in die eerste plek. Wat vereis word, het hulle gesê, is manne gevul met die Heilige Gees, met wysheid, en besiel met geesdrif, met ’n ruim hart en aanpassingsvermoë. Hulle merk aan hoedat die inboorlinge g’n begrip van sending of van Christus het nie, en voel dat ook op dié gebied ’n onmiddellike begin gemaak moet word, voor ander kerkgenootskappe die voortou neem. In dié verband stel hulle voor dat ds. Helm, in plaas van om die Banyai te bearbei, onder die Masjonas moes kom werk, en dat hy die belangrike werk onder die blankes kon doen, totdat hy die taal magtig was. Ds. Helm en eerw. [[Andries Adriaan Louw sr.|A.A. Louw]], meen hulle, sou meer in samewerking met ander leraars wat sou kom, uitrig as wat hulle in aparte uitgestrekte streke sou doen. "Waar die Afrikanervolk gevestig word, moet die Kerk sorg dat die naburige inboorlinge bearbei word, om sodoende misverstande en moeilikhede tee te werk." == Burgersdorpse Taalfees == === Aanloop === [[Lêer:Ou NG kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|regs|270px|Ds. Hofmeyr het tydens die fees in ’n volgepakte [[NG gemeente Burgersdorp|NG kerkgebou]] op [[Burgersdorp]] gepreek. Dié gebou se hoeksteen is in die naweek van [[18 April]] [[1848]] gelê. Die nuwe en huidige kerkgebou is eers op [[13 Desember]] [[1913]] ingewy.]] [[Lêer:Burgersdorpse Taalmonument bewoording.jpg|duimnael|regs|210px|Die bewoording aan die sykant van die voetstuk van die replika van die Taalmonument op Burgersdorp. Die oorspronklike monument, opgerig in 1893, is "beskadig en weggevoer deur die vyand van die Afrikaner in die oorlog van 1899–1902. In 1939 teruggevind in [[King William’s Town|Kingwilliamstown]] waar dit begrawe was. In ere herstel deur die Afrikaners van Burgersdorp op [[10 Oktober]] [[1957]]", luidens die inskripsie op die monument se voetstuk.]] [[Lêer:Burgersdorpse Taalmonumente.jpg|duimnael|regs|210px|Die taalmonument (regs) is op [[18 Januarie]] [[1893]] voor ’n skare van sowat 3&nbsp;000 onthul. Britse soldate het dit tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] beskadig en weggevoer sodat dit eers in 1939 op [[King William’s Town]] opgegrawe is en na [[Burgersdorp]] teruggebring is. Die gedenkteken links is ’n replika wat die Britse Owerheid in 1907 op aandrang van die Burgersdorpers moes oprig.<ref>Swart, prof. dr. M.J. (voors. redaksiekomitee). 1989. ''Afrikanerbakens''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.</ref>]] Adriaan Hofmeyr was een van agt predikante wat genooi is na die onthulling van die Taalmonument op [[Burgersdorp]] in Januarie 1893. Omdat ds. Bosman van [[Pretoria]], wat die hoofdiens in die [[NG gemeente Burgersdorp|NG kerk op Burgersdorp]] moes waarneem, weens onvermydelike omstandighede nie teenwoordig kon wees nie, moes ds. Hofmeyr as plaasvervanger optree. Die boeiende rede wat hy daar gelewer het, het die aanwesiges so getref dat ’n aantal van die vooraanstaande [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Doppers]] hom ná die verrigtinge genader het met die versoek om hom as kandidaat vir daardie kiesafdeling by die volgende algemene verkiesing verkiesbaar te stel. Hy het dit egter van die hand gewys. Vir die fees was Burgersdorp in ’n feesgewaad "soos ’n bruid" versier in rooi, blou, geel en allerlei kleure, die strate vol vaandels en vlae. Die dorp het gewemel van besoekers, karre en waens. Die doel van die fees, wat geduur het van 15 tot 18 Januarie 1893, was die onthulling van die Burgersdorpse Taalmonument as ’n gedenkteken ter herinnering daaraan dat Hollands gelyke regte met Engels in die [[Kaapland|Kaapkolonie]] gekry het. === Saterdag en Sondag === Die Saterdagaand tree ds. Hofmeyr die eerste keer op toe hy ’n Engelse voorlesing hou in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde]] Skoolgebou oor Masjonaland. Die Sondagaand kom hy weer aan die beurt toe hy ’n diens lei in die NG kerkgebou wat deur sowat duisend mense bygewoon is. Die toe reeds 44 jaar oue kerkgeboutjie was te klein en honderde van die toehoorders moes buite staan. Sy teks was uit Haggai 1:7 en 8: "Alzo zegt de HEERE der heirscharen: Stelt uw hart op uw wegen. Klimt op het gebergte, en brengt hout aan, en bouwt dit huis, en Ik zal een welgevallen daaraan hebben, en verheerlijkt worden, zegt de HEERE" (''[[Statebybel]]''). Hy het gepraat oor die vernaamste wat nodig is ter oprigting van die volkskarakter: eerbied vir ander se gevoelens, vatbaarheid vir oortuiging, die moed om ’n oortuiging uit te spreek, en gehoorsaamheid aan die Groot Koning. === Maandag === Die volgende môre (Maandag) was ds. Hofmeyr flink uit die vere, want om seweuur reeds het hy sowat 300 boere onder voorsitterskap van mnr. Johannes van den Heever toegespreek in die Gereformeerde Skoolgebou en wel oor die [[armblankevraagstuk]]. Die vergadering het ten gunste van verpligte onderwys besluit en daar is eenparig ooreengekom dat hulle die regering sou vra om "waar noodig, vrije scholen te stichten en gedwongen onderwijs (skoolplig) in te voeren". Maandagmiddag het omtrent 500 burgers op die markplein byeengekom waar verskeie adresse aangebied is, onder meer aan mnr. J. Luttig wat heel eerste Hollands in die ou Kaapse Parlement gepraat het en aan ds. Hofmeyr. Die verrigtinge op Markplein is gevolg deur ’n wapenskouing op die vlakte van Dreunberg en die aand was daar ’n "duisternis van mensen" op die markplein waar ’n indrukwekkende vuurwerkvertoning te sien was, terwyl die orkes gespeel het. === Dinsdag === ’n Groot menigte mense en rytuie het die Dinsdagoggend opgeruk na die Dreunbergvlakte vir ’n piekniek. In die predikante-wedloop was ds. [[Louis Vorster|L.P. Vorster]] eerste, ds. Postma (die bron vermeld dit nie, maar dit was waarskynlik ds. [[Petrus Postma|Petrus]], [[Martinus Postma|Martinus]] of [[Dirk Postma jr.]]) laaste en ds. Hofmeyr in die middel, "kort agter den manelpanden van den [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstownschen]] atleet". Die Dinsdagmiddag is belangrike besoekers, onder wie [[Onze Jan Hofmeyr]], ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] en die Nederlandse konsul-generaal De Waal by die stasie afgehaal deur ’n 330-tal ruiters. Onze Jan is op ’n perd gesit en aan die hoof van die burgery het hy die dorp ingery gekom tot op die markplein waar ’n adres hom aangebied is. Hy het ’n paar woorde gespreek en gewys op die vreedsame wyse waarop die taaloorwinning behaal is, en is toe in ’n kar deur enige burgers getrek na sy tuisgaanplek, die huis van prokureur J. van den Heever. Daardie aand was daar ’n konsert in die klubgebou waar Afrikaanse liedere van mev. (dr.) Kannemeyer en burgemeester Kannemeyer dawerend toegejuig is. === Woensdag === Die Woensdagoggend, op die dag van die groot onthulling, is adresse aan van die vername besoekers by hul verblyfplekke aangebied. Ds. Du Toit was baie geaffronteer omdat, ten spyte van alles wat hy in belang van die taalbeweging en selfs in verband met die monument gedoen het, sy naam op die steen weggelaat is. Hy het egter gesê hy werk nie vir "adressen en ydele eer" nie, maar vir sy volk; "het nageslacht oordeele over myn daden". Die onthulling het om 10:15 plaasgevind. Ná prokureur Jan van Heerden telegramme van press. [[Paul Kruger]] en [[F.W. Reitz]], ’n paar burgemeesters, sir Jas. Sivewright (uit [[Egipte]]) en mejj. Schroeder en Jansen, Hollandse onderwyseresse op [[Stellenbosch]], het [[Daantjie van den Heever]], die voorsitter van die reëlingskomitee (en grootoupa van die Afrikaanse skrywer [[Eben Venter]]), die woord geneem en gesê "sy hart is byna te vol om te praat van blydskap".<ref>Cilliers, D.H. 1982. ''Albert se aandeel in die Afrikaanse beweging tot 1900.'' Burgersdorp: Burgersdorpse Seëlkomitee.</ref> "Zie daar een steen waarop ons volk zyn nationaliteit kan gronden," was sy boodskap. Sy teks was die opskrif op die medalje wat [[Marie Koopmans-De Wet]] vir die geleentheid geskenk het: "Zij worstelt maar zij zinkt niet." Onder die speel van die ''Bondslied'' (die lied van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]) is die standbeeld toe onthul in die teenwoordigheid van sowat 3 000 mense. Aan die voorkant van die voetstuk staan die volgende woorde: "Eerste volksbesluit voor de Hollandsche taal te Burgersdorp in Junij, 1879, op voorstel van den weledelen heer D.P. van den Heever, L.W.R eerste acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. eerste kandidaat der nationale herleving, J. Joubert, L.W.V. eerste Hollandsche spreker in ’t Parlement, J. Luttig, L.W.V." Aan die regterkant staan: "Bewaar Gij onze Taal o Heer, tot Uw en Onzer Vad’ren eer." Agter staan: "Voor Moedertaal en Vaderland, staat hier deez’ eerzuil geplant. Onthuld 1893 namen der Comiteeleden tot oprigting van den steen: D.P. van den Heever, L.W.V., J.D.P. van den Heever, W.A. Smit, N. Kruger,. J.C. van den Heever, procureur." Aan die linkerkant staan: "Erkend is nu de Moedertaal, in Raad, Kantoor, en Schoollokaal." Die monument het sowat £430 gekos.<ref>Cilliers, D.H. 1982. ''Albert se aandeel in die Afrikaanse beweging tot 1900.'' Burgersdorp: Burgersdorpse Seëlkomitee.</ref> Ná die onthulling het dr. [[Frans Engelenburg]], redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]'', met die lees van ’n adres twee medaljes oorhandig aan Daantjie van den Heever en as voorsitter van die reëlingskomitee, een van goud en een van silwer. [[Onze Jan Hofmeyr]] het toe die geskiedkundige verloop van die taaltoestand van 1806 af geskets en gewys hoedat die Hollandse taal se regte telkens ingekrimp is op allerlei maniere en op alle gebiede; en daarna kortliks die stappe opgesom wat gedoen is tot herstel van die griewe, met verwysing na [[Burgersdorp]] se aandeel. Hierna het ds. Du Toit die feesrede gehou. Hy het gevra: Sou die monument "een pyramide wezen ter gedachtenis aan verleden grootheid" of "een gedenkzuil … van toekomstige grootheid"? Hy het gewys op die marmer van die beeld en gesê: "Eerder zou het marmer als zuiker wegsmelten dan de taal der Afrikaners uitsterven." Vir hom was die oorwinning slegs die spoorslag vir verdere strewe. Hierna het toesprake gevolg deur onder meer konsul De Waal, landdros De Beer namens pres. Reitz, Jan Luttig en ds. [[Louis Vorster|L.P. Vorster]], van die [[Gereformeerde kerk Philipstown]] namens die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]], wat gepraat het van die taaiheid en krag van die Afrikaanse volk. In [[Mossamedes]] het dit hom getref hoe geheg die volk aan sy taal, godsdiens en voorvaderlike sedes is. Hy het gesê hy mis "de oude ''Langklip van Willem''" wat nog daar begrawe lê. Ds. Hofmeyr antwoord hierop: "Die ou klip het gegroei." Hy roep die Afrikaners toe om steeds hoër te strewe, nooit moed te verloor nie, op te hou twis, en nie alleen geesdriftig te wees in woord nie, maar ook in daad. Prof. [[Stephanus Postma]] van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool op Burgersdorp het daarop gewys dat die Afrikaanse taal, die taal van die volk, veredel en verbeter moet word deur die studie van die ryk Hollandse letterkunde en deur onderwys. Ná ’n toespraak deur ds. M.P.A. Coetzee, ’n Gereformeerde predikant, is gekollekteer "op een wyze zoo als men maar zelden geszien heeft", sodat die £40-skuld op die monument net gou gedek is. ''[[The Friend]]'' het dan ook onder meer berig: "The utmost good-feeling prevailed, and the simple and loyal conduct of the thousands present deeply touched the English visitors." Daardie aand is die vyf dag lange afgesluit met ’n dinee in die Gereformeerde Kerkskool, waar sowat 200 gaste teenwoordig was en waarvan die uitstekende spyskaart, met meer as 50 geregte en soorte drank, in Hollands was. Weer is talle toesprake gehou en heildronke ingestel. === Die monument en die Boereoorlog === Die Taalmonument-beeld is tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] deur vandale geskend wat die wysvinger en neus afgebreek het. Later is die beeld van die voetstuk afgestoot en die arm en ook die gesig verwyder. Ná die oorlog het lord [[Alfred Milner]] die monument heeltemal laat afbreek en verwyder. Die Burgersdorpers het geëis dat die Britse regering hul monument teruggee, maar omdat dit nie opgespoor kon word nie, het die Britse owerheid in 1907 ’n replika op dieselfde plek op Kerkplein laat oprig. Daar is ’n Taalfees gehou met die onthulling van dié monument op 24 en 25 Mei 1907, want dit was die 25ste herdenking van die erkenning van Nederlands deur die Kaapse Parlement. Dié monument is in 1933 na Markplein verskuif. Die oorspronklike is, in die beskadigde toestand waarin dit in 1939 op [[King William's Town]] opgegrawe is sonder die kop en een arm, teruggebring na Burgersdorp en in 1957 agter die replika opgerig.<ref>Swart, prof. dr. M.J. (voors. redaksiekomitee). 1989. ''Afrikanerbakens''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.</ref> == Leraar van Wynberg == [[Beeld:NG kerk Wynberg orrelgalery.jpg|duimnael|links|270px|Die Wynbergse NG kerk se orrelgalery.]] [[Beeld:Adriaan Hofmeyr Wynberg.jpg|210px|duimnael|regs|Ds. Hofmeyr se portret wat vandag nog hang in die konsistorie van die [[NG gemeente Wynberg]].]] [[Lêer:NG kerk Wynberg 1916.jpg|duimnael|regs|230px|Ds. Hofmeyr was ten nouste betrokke by die vergroting van die ou kerkgebou van die [[NG gemeente Wynberg]]. Dié foto is omstreeks 1916 geneem, 17 jaar ná die inwyding van die nuwe gebou.]] [[Lêer:NG kerk Wynberg binne 1906.jpg|duimnael|links|305px|Soos op [[Prins Albert]] is op Wynberg ’n nuwe orrel tydens ds. Hofmeyr se dienstyd in gebruik geneem, maar in die Kaapse gemeente het dit gepaard gegaan met die inwyding van ’n nuwe, oftewel vergrote, kerkgebou. Die binneruim van die [[NG gemeente Wynberg|Wynbergse NG kerkgebou]], soos dit daar uitgesien het in 1906, sewe jaar ná die gebou en orrel ingewy is en ook sewe jaar ná ds. Hofmeyr die gemeente moes verlaat.]] [[Lêer:Ds Adriaan Hofmeyr gesin.jpg|duimnael|links|230px|Ds. Hofmeyr en sy vrou met hul aangenome seun, Willie, gebore Barry.]] Ds. Adriaan Hofmeyr is op [[11 Julie]] [[1895]] op [[Wynberg]] as die nuwe leraar van die [[NG gemeente Wynberg|plaaslike NG gemeente]] bevestig deur ds. C.F.J. Muller, wat die konsulent was en die nuwe leraar se oom aan moederskant. Dié [[Kaapstad|Kaapse]] gemeente, die derde oudste in die Skiereiland naas [[NG gemeente Kaapstad|die moedergemeente]] en [[NG gemeente Durbanville|Durbanville]], is in 1829 van [[NG gemeente Kaapstad|Kaapstad]] afgestig. Sy eerste leraar was dr. [[Philip Eduard Faure|P.E. Faure]] van 1834 tot 1882 en die tweede ds. [[Pieter Adam Strasheim|P.A. Strasheim]] van 1883 tot 1895. Ds. Hofmeyr was dus slegs die derde leraar in meer as 65 jaar. === Weer 'n nuwe pastorie === Soos op Prins Albert is ook hier, spoedig ná sy koms, besluit om die ou pastorie met ’n nuwe te vervang. Die oue is gesloop en die nuwe op die dieselfde perseel, maar net ’n bietjie hoër op, teen ’n koste van £1 530 opgerig. Maar die uitstaande gebeurtenis tydens ds. Hofmeyr se kort dienstyd op Wynberg was die bou van die nuwe kerk. Dié besluit is geneem op ’n gemeentevergadering op [[24 November]] [[1896]] toe deur die kerkraad daartoe volmag gegee is. Nog voor die bouwerk begin het, het die leraar saam met ouderling Tom Louw, wat al die onkoste betaal het, na Europa gegaan. Die kerkraad het dié broer later bedank vir sy "liefdesdiens" aan die leraar bewys. === Wynberg se vergote kerkgebou === Om die nodige geld vir die kerkgebou te kry is ’n deel van die pastoriegrond teen £1 500 verkoop en is daar op [[4 Augustus]] [[1897]], op ds. Hofmeyr se voorstel, besluit dat ouderling Louw gevolmagtig word om met dr. Muir te onderhandel oor die verkoop van die skoolgeboue op die aangewese grond aan die regering vir ’n bedrag van nie minder nie as £4 000. Dié skoolgeboue was die kerk se eiendom en het die meisieskool gehuisves wat ds. Strasheim gestig het. Teen dié voorstel het sekere lidmate beswaar gemaak, maar wat die verloop van die saak was, blyk nie uit die ses blanko bladsye in die notuleboek van destyds nie. Die verkoop het nietemin deurgegaan en so het die gemeente ’n kosbare besitting kwytgeraak, maar in die plek daarvan ’n nuwe, sierlike kerkgebou gekry wat op [[17 Maart]] [[1899]] ingewy is met ’n redevoering deur prof. Muller oor [[Miga]] 4:2: "Komt en laat ons opgaan tot den berg des HEEREN, en ten huize van den God Jakobs, opdat Hij ons lere van Zijn wegen, en wij in Zijn paden wandelen (''[[Statebybel]]'')." Ná prof. Muller se toespreek het ds. Hofmeyr ’n kort oorsig gegee van die geskiedenis van die kerkgebou en die bedankings waargeneem. Dieselfde aand is ’n pragtige nuwe orrel ter waarde van digby die £1 000 ingewy deur ds. G.F.C. van der Lingen van [[NG gemeente Vishoek|Simonstad]]. Die nuwe kerk met sy toring ingereken, het £4 000 gekos. Die goewerneur sir [[Alfred Milner]] was teenwoordig by die inwyding. Volgens oorlewering het ds. Hofmeyr vir hom Hollandse lesse gegee. Volgens eerw. [[Andries Dreyer]], wat die Wynbergse gemeente se geskiedenis met sy eeufees in 1929 opgeteken het, was die latere lord Milner "toe seker nie ’n ''persona grata'' by die Afrikaanse volk nie, want geen ses maande daarna het die vreeslike oorlog van Engeland teen die Transvaalse en Vrystaatse Republieke uitgebreek."<ref>[[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A]]. 1929. ''Kerksouvenir van Wynberg''. Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein: Nasionale Pers, Beperk.</ref> === Skielike einde aan sy ampstyd === Eerw. Dreyer verstrek in dié gedenkboek geen besonderhede oor hoekom ds. Hofmeyr in daardie jaar (1899) nog die gemeente verlaat het of wat die omstandighede van sy vertrek was nie. Hy skryf net: "... voor die eerste oorlogsvuur ontbrand is, is daar ’n einde gekom aan die betrekking tussen leraar en gemeente en het ds. Hofmeyr Wynberg verlaat." Ds. Gerdrie van der Merwe, in die NG gemeente Kuruman se gedenkboek ter viering van daardie gemeente se 75ste bestaansjaar, skryf oor die einde van ds. Hofmeyr se dienstyd in Wynberg: "Sy verblyf hier het hom in besonder(s)e gevaarlike versoeking gebring, want deur sy genialiteit en briljante talente, het hy gemaklik ingang gevind in die hoogste kringe en word hy ’n persoonlike vriend van [[Cecil John Rhodes]] en (l)ord Milner. Dit het hom pens en pootjies in die politiek ingesleep, tot nadeel van sy beroep." Van der Merwe sê die band tussen ds. Hofmeyr, so bemind en geëerd op Prins Albert, en Wynberg se gemeente is losgemaak weens "bittere tweedrag en twis".<ref>Van der Merwe, dr. Gerdrie. 1991. Strome lewende water: Nederduitse Gereformeerde gemeente Kuruman 1916–1991. Kuruman: Kerkraad.</ref> Die geskiedkundige [[D.W. Krüger]] skryf die Ring het hom in Junie 1899 aan "ernstige wangedrag" skuldig bevind en geskors.<ref>{{af}} Küger, D.W. in Beyers, C.J. 1977. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers Bpk.</ref> == Tweede Anglo-Boereoorlog == [[Lêer:Ds Adriaan Hofmeyr handtekening.jpg|duimnael|links|240px|Ds. Hofmeyr se handtekening voorin sy herinneringe aan die [[Anglo-Boereoorlog]], "The story of my captivity" (1900).]] [[Lêer:Ds Adriaan Hofmeyr in aanhouding.jpg|duimnael|270px|regs|’n Skets van Adriaan Hofmeyr toe hy gevange gehou is in die Staatsmodelschool in [[Pretoria]].]] [[Lêer:Ds Adriaan Hofmeyr 1900.jpg|duimnael|170px|regs|Ds. Adriaan Hofmeyr, oftewel "Adrian Hofmeyr", soos hy voorin die boek verskyn wat hy in 1900 in Engeland die lig laat sien het oor sy ervaring as ’n krygsgevangene van die Boeremagte tydens die vroeë maande van die [[Anglo-Boereoorlog]].<ref>[http://archive.org/stream/storymycaptivit00hofmgoog#page/n0/mode/1up Google Books]</ref>]] In ’n berig in ''[[Die Burger]]'' van [[20 Maart]] [[1999]], "‘Handomkeer Hofmeyr’ het Wynberg-lidmate, Boere verbyster", met die oog op die Wynbergse kerkgebou se honderdste bestaansjaar, skryf Danie de Villiers egter oor die omstandighede waaronder die leraar Wynberg verlaat het: "Met die inwyding van hul herboude kerkgebou honderd jaar gelede het die lidmate van die NG gemeente Wynberg seker nooit kon droom dat hul flambojante predikant, ds. Adriaan Hofmeyr, die pad só byster sou raak dat hy later as ’n vyand van sy eie mense gebrandmerk sou word nie. Hofmeyr was ’n gesiene en verfynde man met ’n goeie musiekkennis. Hy was lid van ’n toonaangewende Kaapse Afrikaanse familie … Adriaan Hofmeyr was die gerespekteerde middelpunt van sy vorige gemeente op Prins Albert en ’n boeiende prediker geliefd by oud en jonk. En was dit nie deur sy Hollandse lesse aan die Kaapse Goewerneur sir Alfred Milner, dat Milner die inwyding self bygewoon het nie? Dit is ook waarskynlik danksy sy vriendskap met Cecil John Rhodes dat laasgenoemde vier granietpilare vir die herboude Wynberg-kerk aan die gemeente geskenk het." === Deur die Boere gevange geneem === De Villiers beweer min Wynbergse lidmate het geweet ds. Hofmeyr se vermeende "onbehoorlike" verhouding met ’n musiekonderwyseres was die oorsaak van sy skorsing net vier maande ná die inwyding van die herboude kerkgebou. Dit was kort ná sy skorsing en net voor die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] dat ds. Hofmeyr op [[11 Oktober]] [[1899]] na [[Betsjoeanaland]] gegaan het waar hy, volgens Van der Merwe, "onder Afrikaners ’n ongunstige reputasie as sterk Britsgesinde verwerf". De Villiers skryf dat Hofmeyr "oornag ’n vyand van sy eie mense geword" het en uit [[Betsjoeanaland]] "as ''lojale Britsgesinde'' die Zuid-Afrikaansche Republiek met politieke propaganda teengewerk het". Die Boeremagte het die protektoraat in November daardie jaar binnegeval en ds, Hofmeyr gevange geneem en, soos onder meer [[Winston Churchill]], in die [[Staatsmodelschool]] in [[Pretoria]] aangehou. Hier het die gewese predikant vir gevange Britse offisiere op 'n harmonium musiek gemaak. === Vrygelaat === Met die inname van Pretoria in Junie 1900 deur die Britse magte onder bevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]] herwin Hofmeyr sy vryheid. De Villiers skryf hy is "as ’n agent aangestel om die Boere te probeer omhaal om die wapen neer te lê". Dit het onder meer behels dat hy saam met kmdt.genl. [[Piet de Wet]], die broer van genl. [[Christiaan de Wet]], vroue in Britse konsentrasiekampe probeer oortuig het dat die Boeresaak verlore was en dat hulle hul mans op kommando moet aanraai om liewer die wapen neer te lê as voort te veg teen die Britse oormag. Hiermee het Hofmeyr min sukses behaal en reis Engeland waar hy ’n boek skryf met die titel "The Story of my captivity during the Transvaal War 1899-1900" deur "Adrian Hofmeyr". Dit is in 1900 uitgegee deur die uitgewery Edward Arnold van [[Londen]]. Hofmeyr dra dit op met "sincere affection and heartfelt gratitude" aan die Britse offisiere, sy mede-krygsgevangenes. In die voorwoord skryf hy: "The greater party of my ‘Story’ was written in prison. One feels then more keenly and poignantly, and suffers more accutely. I have given vent to such feelings, and this will account for many seemingly hard words. Will the kind reader please remember this? Now that I am free I cherish no hard thoughts; I have forgotten all indignity heaped upon me. To pacify, to conciliate the genuine Boer, whom I love and respect, I would do anything. My ardent desire is that he, too, soon may experience the inestimable advantages of a beneficient British rule, as we all do in the Cape Colony. What a grand, happy country South Africa then will be – the brightest jewel in our gracious sovereign’s crown. May I live to see my dream realised!"<ref>[http://archive.org/stream/storymycaptivit00hofmgoog#page/n16/mode/1up Google Books]</ref> Hofmeyr verduidelik sy standpunt met betrekking tot die oorlog wanneer hy in die eerste hoofstuk skryf: "I happened to be one of those colonial-born Africanders who believed that the Transvaal ought to have given in to the demand for a five years’ franchise. I could not see how that could have endangered Transvaal independence. I felt persuaded that a refusal to do so would undermine that independence. Why? Because, first of all, history teaches us that equal rights bestowed upon the inhabitants of a country never endanger such a country’s safety. And secondly, because it is unnatural to expect a majority to consent to the supremacy of a minority. Wherever a minority rules it tyrannises, and when that takes place the fires of dissatisfaction are always smouldering, and sooner or later civil war ensues. I feared this for the Transvaal. I felt assured that giving in to the Uitlanders’ just claims (all were not just) would be a masterstroke of policy. And, therefore, I advocated the "climb down" on the Kimberley and Beaconsfield platforms in the month of July. I then said that I knew I would be made to suffer for my opinions. I never dreamt, however, what horrors of vengeance awaited me." De Villiers skryf "met sy briewe aan die Britse pers het Hofmeyr probeer om die onthullings van Emily Hobhouse oor die haglike toestande in konsentrasiekampe te weerlê. Hobhouse se woede het klaarblyklik oor dié verfynde vrou die oorhand gekry toe sy hom soos volg beskryf het: ‘What a coarse, repulsive looking man he is!’ [[Onze Jan Hofmeyr]] noem sy neef ewe vies in ’n brief aan Hobhouse ‘that scapegrace of a cousin of mine’. [[John X. Merriman]] se moeder verwys na Adriaan Hofmeyr as ‘that hipocritical sneak’." Volgens hom was Hofmeyr in Engeland "’n gewilde spreker wat lesings oor die hele land gegee het ter ondersteuning van die regeringsparty se verkiesingsveldtog. In die proses het hy die Boere en hul saak verder beswadder en benadeel." Hy het ook propaganda gemaak teen die besoek van die Kaapse politici [[John X. Merriman]] en [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] aan Engeland van Januarie tot Julie 1901.<ref>[http://ancestry24.com/articles/emily-hobhouse/ Biografie op Ancestry24.com]</ref> "Sy kruit het egter nat geword," vervolg De Villiers, "toe die Britse opposisiepers die feite oor sy skorsing as predikant openbaar gemaak het. Dié koerante het dit ook beklemtoon dat Hofmeyr deur sy eie mense geminag en verwerp word." Vir dié feite steun De Villiers op die geskiedkundige D.W. Krüger se lewenskets van Hofmeyr in die [[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] (deel III) waarin hy skryf: "Sy saak word egter vertroebel deur die openbaarmaking deur die Liberale opposisiepers van die feite met betrekking tot sy skorsing as predikant en die beklemtoning ban die omstandigheid dat Hofmeyr geen status of aansien onder sy eie mense geniet nie.".<ref>{{af}} Küger, D.W. in Beyers, C.J. 1977. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers Bpk.</ref> In teenstelling met Van der Merwe se weergawe dat Hofmeyr sy aansien onder sy eie mense "ná jare … herwin toe die Ned. Geref. Kerk hom in 1926 weer as predikant toelaat," skryf De Villiers: "Van Hofmeyr het in 1937 as verstoteling en kinderloos in Bellville heengegaan, vir altyd gebrandmerk as ’n verraaier." == Kuruman == === Swerfjare === [[Lêer:Ds Attie Hofmeyr ouer.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Hofmeyr, waarskynlik omstreeks 1916 in die tydperk toe hy nie ’n predikant was nie nadat die band tussen hom en die [[NG gemeente Wynberg]] in 1899 losgemaak is weens bittere onenigheid. Die Kerk het hom eers in 1925 of '26 weer as predikant toegelaat toe hy hulpprediker op [[NG gemeente Heilbron|Heilbron]] word.]] Hofmeyr het hom ná die Driejarige Oorlog op [[Kuruman]] gaan vestig. Dis nie bekend presies wanneer of hoekom nie en ook nie wat hy daar gedoen het om liggaam en siel aan mekaar te hou nie. Dit is wel bekend dat hy 'n tyd lank onderwys in 'n tweemanskool op die plaas Arbeid Adelt in die distrik [[Kestell]] in die [[Vrystaat]] gegee het. Van 1921 tot 1925, toe hy weer predikant predikantstatus ontvang het, het Hofmeyr die betrekking van orrelis in die [[NG gemeente Winburg]] beklee. Oor sy tydperk as Winburgse orrelis skryf dr. I.L. Ferreira in dié gemeente se gedenkboek: “Hy het inderdaad die gemeente ‘verbaasd en verkwikt deur sy wondervolle musiek-talent’. Sy preke was ‘uitmuntend’ voorgedra, ‘overtuigend’ en ‘gloedvol’ en van 'n ‘bewonderenswaardige woordenrijkdom’. Hy neem op Sondag [[3 Mei]] [[1925]] in 'n stampvol kerkgebou afskeid en by daardie geleentheid was ‘geen oog droog’.” In 1925, toe hy 71 of 72 jaar oud was, het hy na [[Heilbron]] in die [[Vrystaat]] vertrek om in die [[NG gemeente Heilbron|plaaslike NG gemeente]] as hulpprediker te werk nadat hy die beroep daarheen aangeneem het. Dit was in daardie jaar dat die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] hom ná 27 jaar weer tot die bediening toegelaat en wel as emeritus-predikant nadat hy om die herstel van sy status aansoek gedoen het. Op [[NG gemeente Heilbron|Heilbron]] sou ds. en mev. Hofmeyr net twee jaar bly (hulle aangenome seun is in dié tyd op [[Bethlehem]] oorlede), want in 1928 aanvaar hy 'n beroep na [[NG gemeente Kuruman|Kuruman]]. Hy was toe al 73 jaar oud en reeds die kerkraad se vierde beroep. Die eerste drie het almal vir die beroep bedank. Van der Merwe skryf daar was aanvanklik vrae oor sy hoë ouderdom, maar "hy het vriend en vyand verras met sy dinamiese werkkrag en besielende lewe". Die kerkraad en lidmate was terdeë bewus van sy verlede. === Eindelik weer evangeliedienaar === So is ds. Hofmeyr, ná die ongelukkig gebeure op Wynberg, sy gevangenskap tydens die oorlog, die tydperk in Londen, die verwerping deur sy eie mense, die dood van sy aangenome seun en 'n kwarteeu sonder 'n vaste standplaas, dus langer as wat hy in sy drie eerste gemeentes gestaan het, eindelik weer in 'n gemeente as herder en leraar bevestig, naamlik op [[21 April]] [[1928]], agt dae ná sy 74ste verjaardag. Ten spyte van sy hoë ouderdom, kon hy die jongmense besiel en kom daar 'n kentering onder die jeug van Kuruman. Hy was altyd 'n uitsonderlik prediker en kon selfs op dié hoë ouderdom nog altyd die Woord met krag en mening bring. Van der Merwe skryf: "Sy buitengewone welsprekendheid en die gawe om mense te boei, het jonk en oud meegevoer … Hy was 'n man met 'n indrukwekkende voorkoms en innemende geaardheid." Van ds. Hofmeyr getuig die matrieks van 2006, dekades nadat hy daar predikant was, op ’n webtuiste: "Op 21 Mei 1928 word die 74-jarige ds. A.L.J. Hofmeyr herder en leeraar op Kuruman, iemand met ’n dinamiese werkkrag en ’n besieling vir die jeug. Hy gee baie aandag aan albei skole, sy buitengewone welsprekendheid en die gawe om mense te boei, het jonk en oud meegevoer. Hy was besonder musikaal en het gewoonlik ’n opvoubare orreltjie saamgery en musiek vir die kinders gemaak. Ds. Adriaan Hofmeyr skryf en toonset ’n skoollied wat met die eeuwenteling nog deur Laerskool Seodin en Hoërskool Kalahari gebruik word. Hierdie skoollied met sy onsterflike woorde bring altyd ’n knop in die keel, dit bind steeds leerlinge en oud-leerlinge oor die land saam aan Seodin."<ref>[https://archive.is/20130422151936/matrix2006.tripod.com/info.htm Hoërskool Kalahari Matrieks 2006].</ref> Enkele weke ná ds. Hofmeyr se bevestiging op Kuruman, het ds. D.J. le R. Marchand ná 19 jaar op 'n kerkraadsvergadering op Prins Albert bekendgemaak dat hy wil aftree. Hy ontvang sy emeritaat op [[28 Julie]] [[1928]] en tydens die gevolglike vakature bring die kerkraad vyf beroepe uit. Vier keer verskyn die naam van 'n geliefde oudleraar van Prins Albert op die groslys, naamlik dié van ds. A.J.L. Hofmeyr. Ná meer as drie dekades is dié indrukwekkende dominee nog nie deur sy ou gemeente, waar hy deurentyd ten spyte van teëspoed 'n goeie verhouding met sy kerkraad gehandhaaf het, vergeet nie, selfs al was hy toe al 74 jaar oud. Op die vyfde beroepsvergadering haal ds. Hofmeyr die tweetal saam met ds. J.S. Theron van [[NG gemeente Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] en in die stemmery verloor hy met 15 stemme teen ds. Theron se 28.<ref>Botes, P.J. en M. 1992. ''Gemeente onder die Swartberg. Geskiedenis van die Ned Geref Kerk Prins Albert 1842–1992''. Prins Albert: Kerkraad.</ref> Tydens sy dienstyd in die verre [[Kalahari]] het die gryse leraar nog vir oulaas sy ou gemeente op Prins Albert besoek toe 'n aansienlike aantal inwoners hom tegemoetgaan. === Afrikaanse Bybel in gebruik geneem === Heel aan die einde van sy dienstyd op Kuruman en dus ook van sy evangeliebediening, wat ruim 53 jaar gelede op [[Willowmore]] begin het, het ds. Hofmeyr die voorreg gehad om die ingebruikneming van die ''[[Bybel]]'' in [[Afrikaans]] mee te maak. Die naweek wat daarvoor opsygesit is, was ook 'n biddag om reën, want dit het midde-in die knellendste droogte in menseheugenis geval. Dié naweek is talle dienste gehou, waartydens talle sprekers opgetree het. Ds. Hofmeyr het oudergewoonte besonderse aandag aan die jeug gegee. Hy het hulle aanmoedig om onvermoeid te ywer totdat elkeen sy eie Bybel het. "Maar jul pennies bymekaar, kinders, en koop vir julle 'n mooi, sterk Afrikaanse Bybel. Ek het een wat my vader in 1849 in Londen gekoop het, nog heeltemal mooi en sterk." Die Bybelfees is afgesluit met 'n konferensie, waar ook die predikante van die ander kerkgenootskappe en die skoolhoof van Kuruman, mnr. S.J. Botha, opgetree het. Iemand het aan die ''[[Kerkbode]]'' geskryf: "Wat was dit tog 'n aangename feesdag. Dit was lieflike weer, lieflike woorde en 'n lieflike stemming." === Nogeens 'n nuwe pastorie === Kuruman was ds. Hofmeyr se derde gemeente agtereenvolgens waar 'n nuwe pastorie tydens sy dienstyd betrek is, al was dit moeilike tye, soos op Prins Albert met die destydse droogte. Tydens die [[Groot Depressie]], wat met die bejaarde leraar se dienstyd saamgeval het, was daar byna geen kontant beskikbaar nie, nietemin was die kerkraad by verskeie transaksies betrokke wat 'n geweldige skuldlas meegebring het. Aan die einde van 1929, die jaar waarin die depressie begin het, koop die kerkraad 'n plaas aan waarvan die opstal as koshuis vir behoeftige kinders moes dien. Ook in dié tyd moes elektrisiteit in die kerkgebou en die pastorie geïnstalleer word, nog 'n groot uitgawe. Die pastorie wat in 1913 deur die gemeente se eerste leraar betrek is, was nie meer geskik vir sy doel nie. Met die aankoop van 'n nuwe en al die ander uitgawes, skuif die gemeente se skuld in 1932 op tot £3 000, destyds 'n aardige bedrag. Die jaar daarop bereik die gemeente se geldsake 'n krisispunt, toe ds. Hofmeyr vrywillig afstand doen van 'n deel van sy salaris as tydelike hulpmaatreël. Nogtans besiel hy die kerkraad en lidmate met geloofsmoed en spoor hy hulle aan om met toewyding voort te gaan. == Sy aftrede en dood == In 1933 was ds. Hofmeyr, toe 79 jaar oud, die oudste diensdoende predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]]. In die voorafgaande jaar was hy soms ernstig siek en so word hy genoodsaak om sy emeritaat op [[22 Oktober]] [[1933]] te aanvaar. In die ''[[Kerkbode]]'' van [[8 November]] [[1933]] skryf ds. N.E. Nel van die [[NG gemeente Daniëlskuil]] oor dié naweek: "Sondagmôre ná die bediening van die nagmaal en ná 'n hartroerende gebed by die tafel van die gryse leidsman tot sy gemeente, het hy in die teenwoordigheid van ongeveer 600 mense demissie ontvang. Dit was 'n plegtige en indrukwekkende gebeurtenis toe die byna 80-jarige ou vader voor die kansel verskyn vir die losmaking." Met die gemeentekonferensie die Sondagaand deel "hierdie prins van die predikers van die Ned. Geref. Kerk, met sy welluidende sterk stem, iets aan die gehoor mee van sy eie lewenservaring: 'Een maal het ek skipbreuk gely, maar God het my lewe gered; een maal was ek so siek dat vyf geneeshere vir my geen hoop gehad het nie, maar die Heiland het my weer herstel; twee maal het mense my met rewolwers bedreig omdat ek vir my land en volk gepraat het, maar die Here het my beskerm, sodat ek nou kon aftree, op vyf maande na 80 jaar'<ref>Van der Merwe, dr. Gerdrie. 1991. ''Strome lewende water: Nederduitse Gereformeerde gemeente Kuruman 1916–1991''. Kuruman: Kerkraad."</ref> Ds. Hofmeyr lewer eers op [[17 Desember]] [[1933]] sy afskeidspreek en verlaat die gemeente. Minder as 'n week voor sy dood in 1937 het hy nog 'n feesboodskap met die oog op die gemeente se kwarteeufeesviering in 1941 geskryf: "Met die afneming van liggaamlike kragte gaan my gedagtes gedurig in liefde uit na die geliefde gemeente waar dit my voorreg was om enige jare as leraar te staan. Maar u is nie alleen gedurig in my gedagtes nie, maar ook in my gebede voor die genadetroon." Hy is kort hierna in [[Bellville]] in die Kaapse Skiereiland oorlede. == Bronne == * {{af}} Beyers, C.J. 1977. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel III''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. * {{af}} Cilliers, D.H. 1982. ''Albert se aandeel in die Afrikaanse beweging tot 1900.'' [[Burgersdorp]]: Burgersdorpse Seëlkomitee. * {{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1907. ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika''. Kaapstad: Cape Times Beperkt. * {{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A]]. 1929. ''Kerksouvenir van Wynberg''. Kaapstad, [[Stellenbosch]] en [[Bloemfontein]]: [[Nasionale Pers]], Beperk. * {{af}} {{en}} Hofmeyr, W. Lou(w); Hofmeyr, Nico J.; Hofmeyr, S.M.; Hofmeyr, George S.; Hofmeyr, Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: 'n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers. * {{af}} [[Henry Charles Hopkins|Hopkins, H.C.]]. 1973. ''Ned Geref Kerk Calitzdorp 1873–1973''. [[Calitzdorp]]: NG Kerkraad. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. [[Kaapstad]]: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} Meiring, J.G. et al. 1964. ''Ds. P.G.J. Meiring en sy Mense''. Kaapstad: C. Struik. * {{af}} [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, dr. J.A.S.]] 1946. ''Nederduitse Gereformeerde Kerk Burgersdorp. Eeufees-Gedenkalbum 1846–1946. ’n Oorsig van die Geskiedenis van die Gemeente.'' Burgersdorp: Kerkraad. * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller). 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en [[Pretoria]]: N.G. Kerk-uitgewers. * {{af}} Olivier, S.P. 1945. ''Ons Kerk in Rhodesië''. [[Bulawayo]]: Ring van Bulawayo. * {{af}} [[A.P. Smit|Smit, ds. A.P.]] 1956. ''Ons mooi erfenis: Hanover 1856–1956''. [[Hanover]]: N.G. Kerkraad. * {{af}} Stockenstrom, E. 1942. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente te Prins Albert''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk. * {{af}} [[Hendrik Bernardus Thom|Thom, prof. H.B.]] (sameroeper: redaksiekomitee). 1966. ''Stellenbosch 1866–1966. Honderd Jaar van Hoër Onderwys''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Van der Merwe, dr. Gerdrie. 1991. ''Strome lewende water: Nederduitse Gereformeerde gemeente Kuruman 1916–1991''. [[Kuruman]]: Kerkraad. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/03/20/3/7.html "‘Handomkeer Hofmeyr’ het Wynberg-lidmate, Boere verbyster"], ''[[Die Burger]]'', [[20 Maart]] [[1999]]. * [http://archive.org/stream/storymycaptivit00hofmgoog#page/n0/mode/1up The story of my captivity in the Transvaal War 1899–1900, volledig geskandeer en op Google te sien.] * [http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=580828 Grafsteen van die Hofmeyrs se aangenome seun op Eggsa.org]. * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/07/31/3/7.html ''Historiese pastorie op Prins Albert vanjaar 'n eeu oud''], ''[[Die Burger]]'', [[31 Julie]] [[1993]]. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Hofmeyr, Adriaan}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Geboortes in 1854]] [[Kategorie:Sterftes in 1937]] h1iexwo69njw7uealqhkrho6n750i2o 0 77734 2908946 2877041 2026-06-02T19:53:23Z JMK 649 hofies, skakels, et al. 2908946 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Sterretjies | image = Crested tern444 edit.jpg | image_caption = [[Geelbeksterretjie]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | subordo = [[Lari]] | familia = '''Sternidae''' | familia_authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838 | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Anous]]'' * ''[[Procelsterna]]'' * ''[[Gygis]]'' * ''[[Onychoprion]]'' * ''[[Sternula]]'' * ''[[Phaetusa]]'' * ''[[Hydroprogne]]'' * ''[[Gelochelidon]]'' * ''[[Larosterna]]'' * ''[[Chlidonias]]'' * ''[[Thalasseus]]'' * ''[[Sterna]]'' }} Die '''sterretjies''' is 'n groep [[voëls|seevoëls]] wat verwant is aan die [[steltloperagtiges]] (''Charadriiformes'') en [[waterploeërs]] (''Rhynchopidae''). ==Taksonomie== Daar is egter geen konsensus oor hierdie groep se indeling nie en hulle word dikwels onder die [[Familie (biologie)|familie]] [[Laridae|meeue]] (''Laridae'') ingedeel. Soms word hulle egter as 'n aparte familie (''Sternidae'') beskou, of selfs as 'n subfamilie (''Sterninae''), of 'n [[genus]] (''Sternini''). Die meeste sterretjies is vroeër by die genus ''[[Sterna]]'' ingedeel.<ref>del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (1996): ''Handbook of Birds of the World'', Volume 3: Hoatzin to Auks. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-22-9}}</ref> DNS-analise het egter gelei tot die opdeel van hierdie groep in 'n aantal [[klade]]s van kleiner genera.<ref name="Bridge">Bridge, E.S.; Jones, A.W. & Baker, A.J. (2005): A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''35'''(2): 459-469. {{DOI|10.1016/j.ympev.2004.12.010}}</ref><ref>Collinson, M. (2006). Splitting headaches? Recent taxonomic changes affecting the British and Western Palaearctic lists. British Birds 99 (6): 306-323.</ref> ==Verspreiding en kenmerke== Sterretjies kom oor die hele wêreld voor. Met uitsondering van enkele tropiese en varswaterspesies het almal 'n grys en wit verekleed. Tydens die paartyd het hulle egter swart mussies en sommige spesies kry ook swart vere op die rug en bors. Hulle is skraal, elegante voëls met lang, gepunte vlerke, met relatief klein pote en tone en dun snawels. Die meeste spesies het gevurkte swaelsterte met diep mikke. Seeswaels leef hoofsaaklik van klein vissies en word trouens meestal in kusgebiede aangetref. ==Diversiteit== Sowat 75% van alle seeswaels behoort tot die genus ''Sterna'', waarvan elf spesies in Suid-Afrika voorkom. Die bekendste verteenwoordiger van die genus wat ook in Suid-Afrika aangetref word, is die Europese [[Grysborssterretjie]] of die [[Arktiese sterretjie]] (''Sterna paradisaea''), wat elke winter van die [[Noordpool]] tot selfs na die [[Suidpool]] migreer. Die [[Damarasterretjie]] (''Sterna balaenarum'') word slegs aan die kus van [[Angola]], [[Namibië]] en Kaapland aangetref. Sommige spesies is slegs somergaste wat van [[Asië]] of [[Europa]] af migreer. Verteenwoordigers van ander genera wat ook in [[Suid-Afrika]] aangetref word, is die [[reusesterretjie]] (''Hydroprogne caspia''); die [[Oostelike sterretjie]] (''Gelochelidon nilotica''); die [[grootbruinsterretjie]] (''Anous stolidus''); die [[witvlerksterretjie]] (''Chlidonias leucoptera''); die [[witbaardsterretjie]] (''Chlidonias hybrida''); die [[Swartsterretjie|swartmeerswael]] (''Chlidonias nigra'') en moontlik die [[witseeswael]] (''Gygis alba''). Spesies wat nie in Suid-Afrika voorkom nie, is die [[grootbekseeswael]] (''Phaetusa simplex''), wat langs riviere in [[Suid-Amerika]] voorkom, en die [[inkaseeswael]] (''Larosterna inca''), wat in [[China]] voorkom. == Sien ook == * [[Arktiese sterretjie]] * [[Gewone sterretjie]] * [[Oostelike sterretjie]] * [[Kerguelenseeswael]] * [[Grysborssterretjie]] * [[Swartsterretjie]] * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0-908409-66-4}}, volume 25, bl. 60 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Sternidae|Sterretjies}} {{Wikispecies-inlyn|Sternidae}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/animal/tern|title=Tern|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 Augustus 2019}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sterretjies| ]] 77dy36ic0w9oyl7ez7xpwyox9shus75 0 83368 2908984 2852840 2026-06-03T06:34:49Z Jcb 223 2908984 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bosveldvalsdoring | other_names = Bleekblaarboom <ref name=PvanWyk /> | image = Albizia harveyi03.jpg | image_caption = | image2 = Albizia harveyi, peule en loof, Steenbokpan, b.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Albizia harveyi | authority = E.Fourn. (1865) }} Die '''Bosveldvalsdoring''' (''Albizia harveyi'') is 'n slanke [[boom]] wat soortgelyk is aan die [[breëpeulvalsdoring]] met skerp haakpunte aan die pinnas. Die boom is [[inheems]] in Suid-Afrika en kom in [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die boom is ook inheems in [[Angola]], [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Tanzanië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronne == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=278-12 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:473260-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Albizia]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] kp38ums83siktd3w5jfmmv1rt2ta6ot 2908985 2908984 2026-06-03T06:35:28Z Jcb 223 2908985 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bosveldvalsdoring | other_names = Bleekblaarboom | image = Albizia harveyi03.jpg | image_caption = | image2 = Albizia harveyi, peule en loof, Steenbokpan, b.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Albizia harveyi | authority = E.Fourn. (1865) }} Die '''Bosveldvalsdoring''' (''Albizia harveyi'') is 'n slanke [[boom]] wat soortgelyk is aan die [[breëpeulvalsdoring]] met skerp haakpunte aan die pinnas. Die boom is [[inheems]] in Suid-Afrika en kom in [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die boom is ook inheems in [[Angola]], [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Tanzanië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronne == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=278-12 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:473260-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Albizia]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] ttarzbfwk6ilna65g6m6r9kidzrxeor 0 83770 2909034 2906356 2026-06-03T09:12:12Z Jcb 223 2909034 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Daantjie van den Heever | bynaam = Oom Daantjie | beeld = Daantjie van den Heever.jpg | beeldbeskrywing = Daantjie van der Heever en waarskynlik sy vrou en dogter | onderskrif = Daantjie van den Heever, sy vrou en dogter Anna (later mev. dr. Coates) | geboortenaam = D.P. van den Heever | geboortedatum = [[18 Januarie]] [[1838]] | geboorteplek = Distrik [[Colesberg]], [[Kaapkolonie]] | dood_datum = [[4 September]] [[1903]] | sterfteplek = [[Venterstad]], [[Kaapkolonie]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Lid van die Afdelingsraad, vrederegter, lid van die Kaapse Wetgewende Raad | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Daniël Petrus van den Heever''' (noemnaam '''oom Daantjie''', plaas Boesmansfontein, distrik [[Colesberg]], [[Kaapkolonie]], [[18 Januarie]] [[1838]] – [[Venterstad]], Kaapkolonie, [[4 September]] [[1903]]) was ’n boer, Hollandse taalstryder en lid van die Kaapse parlement. Hy was 'n vername voorstander van die bevordering van die [[Hollands]]e taal, die voorloper van [[Afrikaans]]. == Herkoms en jeug == Van den Heever was die seun van Petrus Johannes van den Heever en sy vrou, Anna Christina van der Westhuysen. Hy het net ses maande lank formele onderwys ontvang en wel 'n rondtrekkende Hollandse onderwyser. Op [[5 Desember]] [[1854]] is hy as lidmaat van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in die [[NG gemeente Colesberg|gemeente Colesberg]] aangeneem in die tyd toe in dié gemeente ’n hewige stryd oor die sing van die evangeliese gesange gewoed het. Veral weens ds. [[Thomas Reid]] se hantering van die sogenaamde Doppers se besware teen die gesange, het ’n groot kerkskeuring einde 1860 op Colesberg plaasgevind. == Taalstryder == Van den Heever het reeds op sestienjarige leeftyd op die plaas Klipfontein in die distrik Colesberg geboer. Later het hy vanweë openbare verpligtings nader aan die dorp gewoon, die plase Kareefontein en Lekkerdraai gekoop wat aan die huidige [[Venterstad]] grens (die dorp is eers in 1875 gestig), en met skape en ingevoerde beeste gewoon. Hy is op [[21 Maart]] [[1859]] getroud met Anna Johanna Smit, die dogter van Stephanus A. Smit van die plaas Vinkelfontein, [[Burgersdorp]]. Uit dié huwelik is agt seuns en 'n dogter gebore. In die noordoostelike distrikte van die Kaapkolonie het Van den Heever hom as kampvegter vir die Hollandse taal onderskei. Onder sy voorsitterskap is 'n selfstandige tak van die Boerenbeschermingsvereeniging op [[23 Augustus]] [[1878]] ten huise van sy skoonvader op Vinkelfontein gestig en reeds op die stigtingsvergadering is 'n voorstel ten gunste van die amptelike erkenning in die Kaapse parlement van Hollands as taal aanvaar. 'n Jaar later het hy in dieselfde huis die leiding met die stigting van 'n tak van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]] geneem. Hierdie twee selfstandige organisasies het in Desember 1881 op Burgersdorp verenig. Die druk wat van de Heever ten gunste van Hollands uitgeoefen het, was intussen so sterk dat sy plaaslike parlementslid, Godfrey Sichel, op [[21 Julie]] [[1879]] die eerste petisie om die erkenning van Hollands as debatstaal by die wetgewende vergadering ingedien het. Op hierdie versoekskrif het petisies uit ander oorde gevolg en op [[9 Junie]] [[1882]] het die wetgewende vergadering die voorstel van [[Onze Jan Hofmeyr|J.H. Hofmeyr]] aangeneem waardeur die gebruik van Hollands in die parlement toegelaat is. == Burgersdorpse Taalfees == [[Lêer:Ou NG kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|links|270px|Die [[NG gemeente Burgersdorp|NG kerkgebou]] op [[Burgersdorp]] waarin van die feesdienste gehou is. Dié gebou se hoeksteen is in die naweek van [[18 April]] [[1848]] gelê. Die nuwe en huidige kerkgebou is eers op [[13 Desember]] [[1913]] ingewy.]] [[Lêer:Burgersdorpse Taalmonument bewoording.jpg|duimnael|regs|200px|Die bewoording aan die sykant van die voetstuk van die replika van die Taalmonument op Burgersdorp. Die oorspronklike monument, opgerig in 1893, is "beskadig en weggevoer deur die vyand van die Afrikaner in die oorlog van 1899–1902. In 1939 teruggevind in [[King William’s Town|Kingwilliamstown]] waar dit begrawe was. In ere herstel deur die Afrikaners van Burgersdorp op [[10 Oktober]] [[1957]]", luidens die inskripsie op die monument se voetstuk.]] [[Lêer:Burgersdorpse Taalmonumente.jpg|duimnael|links|200px|Daantjie van der Heever het die taalmonument (regs) op [[18 Januarie]] [[1893]] voor ’n skare van sowat 3&nbsp;000 onthul. Britse soldate het dit tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] beskadig en weggevoer sodat dit eers in 1939 op [[King William’s Town]] opgegrawe is en na [[Burgersdorp]] teruggebring is. Die gedenkteken links is ’n replika wat die Britse Owerheid in 1907 op aandrang van die Burgersdorpers moes oprig.<ref name="swart">Swart, prof. dr. M.J. (voors. redaksiekomitee). 1989. ''Afrikanerbakens''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.</ref>]] Agt predikante is genooi is na die fees, wat geduur het van [[15 Januarie|15]] tot [[18 Januarie]] [[1893]], vir die onthulling van die Burgersdorpse Taalmonument, waarvan die vrouebeeld gegrond is op Daantjie van den Heever se enigste dogter. Omdat ds. Herman Bosman van [[Pretoria]], wat die hoofdiens in die [[NG gemeente Burgersdorp|NG kerk op Burgersdorp]] moes waarneem, nie teenwoordig kon wees nie, moes ds. [[Adriaan Hofmeyr]] van die [[NG gemeente Prins Albert]] as plaasvervanger optree. Vir die fees is Burgersdorp in ’n feesgewaad "soos ’n bruid" versier in rooi, blou, geel en allerlei kleure, die strate vol vaandels en vlae. Die dorp het gewemel van besoekers, karre en waens. as ’n gedenkteken ter herinnering daaraan dat Hollands gelyke regte met Engels in die [[Kaapland|Kaapkolonie]] gekry het. Die Saterdagaand was daar ’n Engelse voorlesing in die Gereformeerde skoolgebou oor Masjonaland. Die Sondagaand het ds. Hofmeyr ’n diens gelei in die NG kerkgebou wat deur sowat duisend mense bygewoon is. Die toe reeds 44 jaar oue kerkgeboutjie was te klein en honderde van die toehoorders moes buite staan. Sy teks was uit [[Haggai]] 1:7 en 8: "Alzo zegt de HEERE der heirscharen: Stelt uw hart op uw wegen. Klimt op het gebergte, en brengt hout aan, en bouwt dit huis, en Ik zal een welgevallen daaraan hebben, en verheerlijkt worden, zegt de HEERE" (''[[Statebybel]]''). Die volgende môre het ds. Hofmeyr om seweuur reeds sowat 300 boere toegespreek in die Gereformeerde skoolgebou oor die [[armblankevraagstuk]]. Die vergadering het ten gunste van verpligte onderwys besluit en daar is eenparig ooreengekom dat hulle die regering sou vra om "waar noodig, vrije scholen te stichten en gedwongen onderwijs (skoolplig) in te voeren". Maandagmiddag het omtrent 500 burgers op die markplein byeengekom waar verskeie adresse aangebied is, onder meer aan J. Luttig wat heel eerste Hollands in die ou Kaapse Parlement gepraat het en aan ds. Hofmeyr. Die verrigtinge op Markplein is gevolg deur ’n wapenskouing op die vlakte van Dreunberg en die aand was daar ’n "duisternis van mensen" op die markplein waar ’n indrukwekkende vuurwerkvertoning te sien was, terwyl die orkes gespeel het. ’n Groot menigte mense en rytuie het die Dinsdagoggend opgeruk na die Dreunbergvlakte vir ’n piekniek. In die predikante-wedloop was ds. [[Louis Vorster|L.P. Vorster]] eerste, ds. Postma (die bron vermeld dit nie, maar dit was waarskynlik ds. [[Petrus Postma|Petrus]], [[Martinus Postma|Martinus]] of [[Dirk Postma jr.]]) laaste en ds. Hofmeyr in die middel, "kort agter den manelpanden van den [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstownschen]] atleet". Die middag is belangrike besoekers, onder wie [[Onze Jan Hofmeyr]], ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] en die Nederlandse konsul-generaal De Waal by die stasie afgehaal deur ’n 330-tal ruiters. Onze Jan is op ’n perd gesit en aan die hoof van die burgery het hy die dorp ingery gekom tot op die markplein waar ’n adres hom aangebied is. Hy het ’n paar woorde gespreek en gewys op die vreedsame wyse waarop die taaloorwinning behaal is, en is toe in ’n kar deur enige burgers getrek na sy tuisgaanplek, die huis van prokureur J. van den Heever. Daardie aand was daar ’n konsert in die klubgebou waar Afrikaanse liedere van mev. (dr.) Kannemeyer en burgemeester Kannemeyer dawerend toegejuig is. Die Woensdagoggend, op die dag van die groot onthulling, is adresse aan van die vername besoekers by hul verblyfplekke aangebied. Ds. Du Toit was baie geaffronteer omdat, ten spyte van alles wat hy in belang van die taalbeweging en selfs in verband met die monument gedoen het, sy naam op die steen weggelaat is. Hy het egter gesê hy werk nie vir "adressen en ydele eer" nie, maar vir sy volk; "het nageslacht oordeele over myn daden". Die onthulling het om 10:15 plaasgevind. Ná prokureur Jan van Heerden telegramme van press. [[Paul Kruger]] en [[F.W. Reitz]], ’n paar burgemeesters, sir Jas. Sivewright (uit [[Egipte]]) en mejj. Schroeder en Jansen, Hollandse onderwyseresse op [[Stellenbosch]], het Daantjie van den Heever, die voorsitter van die reëlingskomitee, die woord geneem en gesê "sy hart is byna te vol om te praat van blydskap".<ref name="cilliers">Cilliers, D.H. 1982. ''Albert se aandeel in die Afrikaanse beweging tot 1900.'' Burgersdorp: Burgersdorpse Seëlkomitee.</ref> "Zie daar een steen waarop ons volk zyn nationaliteit kan gronden," was sy boodskap. Sy teks was die opskrif op die medalje wat [[Marie Koopmans-De Wet]] vir die geleentheid geskenk het: "Zij worstelt maar zij zinkt niet." Onder die speel van die ''Bondslied'' (die lied van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]) is die standbeeld toe onthul in die teenwoordigheid van sowat 3 000 mense. Aan die voorkant van die voetstuk staan die volgende woorde: "Eerste volksbesluit voor de Hollandsche taal te Burgersdorp in Junij, 1879, op voorstel van den weledelen heer D.P. van den Heever, L.W.R eerste acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. eerste kandidaat der nationale herleving, J. Joubert, L.W.V. eerste Hollandsche spreker in ’t Parlement, J. Luttig, L.W.V." Aan die regterkant staan: "Bewaar Gij onze Taal o Heer, tot Uw en Onzer Vad’ren eer." Agter staan: "Voor Moedertaal en Vaderland, staat hier deez’ eerzuil geplant. Onthuld 1893 namen der Comiteeleden tot oprigting van den steen: D.P. van den Heever, L.W.V., J.D.P. van den Heever, W.A. Smit, N. Kruger,. J.C. van den Heever, procureur." Aan die linkerkant staan: "Erkend is nu de Moedertaal, in Raad, Kantoor, en Schoollokaal." Die monument het sowat £430 gekos.<ref name="cilliers" /> Ná die onthulling het dr. [[Frans Engelenburg]], redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]'', met die lees van ’n adres twee medaljes oorhandig aan Daantjie van den Heever en as voorsitter van die reëlingskomitee, een van goud en een van silwer. [[Onze Jan Hofmeyr]] het toe die geskiedkundige verloop van die taaltoestand van 1806 af geskets en gewys hoedat die Hollandse taal se regte telkens ingekrimp is op allerlei maniere en op alle gebiede; en daarna kortliks die stappe opgesom wat gedoen is tot herstel van die griewe, met verwysing na [[Burgersdorp]] se aandeel. Hierna het ds. Du Toit die feesrede gehou. Hy het gevra: Sou die monument "een pyramide wezen ter gedachtenis aan verleden grootheid" of "een gedenkzuil … van toekomstige grootheid"? Hy het gewys op die marmer van die beeld en gesê: "Eerder zou het marmer als zuiker wegsmelten dan de taal der Afrikaners uitsterven." Vir hom was die oorwinning slegs die spoorslag vir verdere strewe. Hierna het toesprake gevolg deur onder meer konsul De Waal, landdros De Beer namens pres. Reitz, Jan Luttig en ds. [[Louis Vorster|L.P. Vorster]], van die [[Gereformeerde kerk Philipstown]] namens die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]], wat gepraat het van die taaiheid en krag van die Afrikaanse volk. In [[Mossamedes]] (toe hy daar op besoek was aan lidmate van die [[Gereformeerde kerk Humpata]]) het dit hom getref hoe geheg die volk aan sy taal, godsdiens en voorvaderlike sedes is. Hy het gesê hy mis "de oude ''Langklip van Willem''" wat nog daar begrawe lê. Ds. Hofmeyr antwoord hierop: "Die ou klip het gegroei." Hy roep die Afrikaners toe om steeds hoër te strewe, nooit moed te verloor nie, op te hou twis, en nie alleen geesdriftig te wees in woord nie, maar ook in daad. Prof. [[Stephanus Postma]] van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool op Burgersdorp het daarop gewys dat die Afrikaanse taal, die taal van die volk, veredel en verbeter moet word deur die studie van die ryk Hollandse letterkunde en deur onderwys. Ná ’n toespraak deur ds. M.P.A. Coetzee, ’n Gereformeerde predikant, is gekollekteer "op een wyze zoo als men maar zelden geszien heeft", sodat die £40-skuld op die monument gou gedek is. ''[[The Friend]]'' het dan ook onder meer berig: "The utmost good-feeling prevailed, and the simple and loyal conduct of the thousands present deeply touched the English visitors." Daardie aand is die vyf dag lange afgesluit met ’n dinee in die Gereformeerde Kerkskool, waar sowat 200 gaste teenwoordig was en waarvan die uitstekende spyskaart, met meer as 50 geregte en soorte drank, in Hollands was. Weer is talle toesprake gehou en heildronke ingestel. == Taalmonument se lot == [[Beeld:Die kommissie vir die restourasie en oprigting van die beskadigde Taalmonument, Burgersdorp, onder wie Abraham en Anna Aucamp.jpg|duimnael|regs|230px|Die kommissie vir die restourasie en oprigting van die beskadigde [[Eerste Taalmonument]], [[Burgersdorp]], onder wie ds. [[Abraham Aucamp|A.L. Aucamp]] (regs voor) en sy eggenote, [[Anna Aucamp|Anna]], vierde van regs voor, 1957.]] Die Taalmonument-beeld is tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] deur vandale geskend wat die wysvinger en neus afgebreek het. Later is die beeld van die voetstuk afgestoot en die arm en ook die gesig verwyder. Ná die oorlog het lord [[Alfred Milner]] die monument heeltemal laat afbreek en verwyder. Die Burgersdorpers het geëis dat die Britse regering hul monument teruggee, maar omdat dit nie opgespoor kon word nie, het die Britse owerheid, ná ’n besluit deur die Kaapse parlement in 1903 op Van den Heever se voorstel, ingewillig om die koste van 'n nuwe monument te dra. In 1907 is ’n replika op dieselfde plek op Kerkplein opgerig. Weer is ’n Taalfees gehou met die onthulling van dié monument op [[24 Mei|24]] en [[25 Mei]] [[1907]], want dit was die 25ste herdenking van die erkenning van Nederlands deur die Kaapse Parlement. Dié monument is in 1933 na Markplein verskuif. Die oorspronklike is, in die beskadigde toestand waarin dit in 1939 op [[King William's Town]] opgegrawe is sonder die kop en een arm, teruggebring na Burgersdorp en in 1957 agter die replika opgerig.<ref name="swart" /> == Politiek en openbare deelname == In 1880 het hy lid van die afdelingsraad geword, in 1883 vrederegter, en in 1884 lid vir die sirkel Noordoostelike Distrikte in die wetgewende raad. Hy sou LWR tot sy dood bly en bekendheid verwerf veral weens sy verbete teenstand teen die Brandsiektewet. Hy was iemand wat nooit geaarsel het om oor landsake sy mening te lug nie; oor die Brandsiektewet het hy nie geskroom om “volkskomitees” te stig en in groot onguns te raak nie. Hy het periodiek ook briewe in die pers skryf, dikwels polemies van aard. Naas sy ywer vir die erkenning van Hollands in die parlement, was Van den Heever van die begin af ook 'n kampvegter vir Afrikaans. Hy was beriggewer vir die oostelike distrikte van [[Die Afrikaanse Patriot]] en het bekendgeraak vir die artikels wat hy onder die skuilnaam “Klein Joggem” vir dié blad geskryf het. Hy het ook sy kerk, die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde]], en sy gemeenskap op vele terreine gedien ten spyte van sy beperkte skoolopleiding, sy oplopende geaardheid en dikwels inkonsekwente optrede. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Eben Venter]], sy agterkleinseun {{DEFAULTSORT:Van den Heever, Daantjie}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1838]] [[Kategorie:Sterftes in 1903]] qb7agisfky2xi7m4xqda4vc09sxkpjp 0 85239 2908991 2905407 2026-06-03T06:42:35Z Jcb 223 2908991 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bonobo | fossil_range = {{Fossiel tydperk|1.5|0|earliest=2}} | status = EN | trend = onbekend | status_system = iucn3.1 | status_ref =<ref name="iucn">{{IUCN2008 | assessors = Fruth, B., Benishay, J.M., Bila-Isia, I., Coxe, S., Dupain, J., Furuichi, T., Hart, J., Hart, T., Hashimoto, C., Hohmann, G., Hurley, M., Ilambu, O., Mulavwa, M., Ndunda, M., Omasombo, V., Reinartz, G., Scherlis, J., Steel, L. & Thompson, J. | year = 2008 | id = 15932 | title = Pan paniscus | downloaded = 4 Januarie 2009}}</ref> | image = Apeldoorn Apenheul zoo Bonobo.jpg | image_caption = 'n Mannetjie in die Apenheul-primaatpark. | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Primates]] | infraordo = [[Simiiformes]] | familia = [[Hominidae]] | subfamilia = [[Homininae]] | tribus = [[Hominini]] | genus = ''[[Pan (genus)|Pan]]'' | species = '''''P. paniscus''''' | binomial = ''Pan paniscus'' | binomial_authority = (Ernst Schwarz, 1929) | range_map = Bonobo distribution.svg | range_map_width = 200px | range_map_caption = Die hougebied van die bonobo. }} Die '''bonobo''', of '''''Pan paniscus''''',<ref name="deWaal1997"/> is ’n spesie [[Hominidae|groot ape]] (Hominidae). ’n Nabyverwant is die [[sjimpansee|gewone sjimpansee]]. [[Fossiel]]- en [[DNS]]-toetse wys albei spesies is sustersgroepe van die [[Homo sapiens|moderne menslike lyn]]. Die bonobo is 'n [[bedreigde spesie]] en een van die twee spesies van die [[genus]] ''[[Pan (genus)|Pan]]''. Die ander spesie is die sjimpansee.<ref name="NYT-20160910">{{cite news | vauthors = Angier N |title=Beware the Bonds of Female Bonobos |url=https://www.nytimes.com/2016/09/13/science/bonobos-apes-matriarchy.html |date=September 10, 2016 |work=[[The New York Times]] |access-date=September 10, 2016}}</ref> Hoewel die term "sjimpansee" soms gebruik word om na albei spesies te verwys, word dit deesdae meestal gebruik vir ''Pan troglodytes'', terwyl die naam "bonobo" gebruik word vir ''Pan paniscus''. Hulle is voorheen as 'n enkele spesie beskou en die bonobo was bekend as die '''dwergsjimpansee'''. Taksonomies word die subtribus Panina heeltemal deur die genus ''Pan'' opgeneem en daarom is die sjimpansee en bonobo saam as die "paniene" bekend.<ref>{{cite book | vauthors = Muehlenbein MP |date= 2015|title= Basics in Human Evolution|url= https://www.elsevier.com/books/basics-in-human-evolution/muehlenbein/978-0-12-802652-6 |publisher= Elsevier Science |pages= 114–115|isbn= 978-0-12-802652-6 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Diogo R, Molnar JL, Wood B | title = Bonobo anatomy reveals stasis and mosaicism in chimpanzee evolution, and supports bonobos as the most appropriate extant model for the common ancestor of chimpanzees and humans | journal = Scientific Reports | volume = 7 | issue = 1 | pages = 608 | date = April 2017 | pmid = 28377592 | pmc = 5428693 | doi = 10.1038/s41598-017-00548-3 | bibcode = 2017NatSR...7..608D }}</ref> Die bonobo word gekenmerk deur relatief lang bene, pienk lippe, ’n donker gesig en lang hare wat 'n middelpaadjie vorm. Hy kom voor in ’n gebied van 500&nbsp;000&nbsp;km² in die [[Kongorivier|Kongobekken]] van die [[Demokratiese Republiek die Kongo]]. Die spesie is [[Omnivoor|omnivore]], veral [[vrugte]]vreters,<ref>{{Cite web |last=Beaune |first=David |date=November 2012 |title=The Ecological Role of the Bonobo. Seed Dispersal Service in Congo Forests |access-date=May 27, 2021 |website=Research Gate |url=https://www.researchgate.net/publication/256303376}}</ref> en kom hoofsaaklik in woude voor. Nie die bonobo of sjimpansee is goeie swemmers nie en die vorming van die [[Kongorivier]] sowat 1,5-2&nbsp;miljoen jaar gelede het moontlik gelei tot die splitsing van die bonobolyn vanweë [[spesievorming]]. Bonobo's bly suid van die rivier en het dus geskei geraak van die voorouers van die sjimpansee, wat noord van die rivier voorgekom het. Daar is geen konkrete inligting oor getalle nie, maar daar is na raming tussen 29&nbsp;500 en 50&nbsp;000 bonobo's oor. Die spesie is op die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur]] (IUBN) se lys van bedreigde spesies. Hulle word bedreig deur die vernietiging van hul habitat en die groter wordende mensbevolkings, maar hoofsaaklik deur wilddiefstal. In aanhouding leef hulle sowat 40&nbsp;jaar.<ref>Rowe, N. (1996) ''Pictural Guide to the Living Primates'', Pogonias Press, East Hampton, {{ISBN|0-9648825-1-5}}.</ref> Hulle lewensverwagting in die natuur is onbekend, maar waarskynlik heelwat korter.<ref>{{cite book | vauthors = Rowe N | date = 1996 | title = Pictural Guide to the Living Primates | publisher = Pogonias Press | location = Wes-Hampton | isbn = 0-9648825-1-5 }}</ref> == Etimologie == Ondanks die ou naam "dwergsjimpansee" is die bonobo nie eintlik kleiner as die gewone sjimpansee nie. Die "dwerg"-deel kom moontlik van die [[pigmee]]volk wat in dieselfde gebied woon.<ref name="ADW">{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pan_paniscus.html |last1=Williams |first1=A. |first2=P. |last2=Myers |year=2004 |title=''Pan paniscus'' |publisher=Animal Diversity Web |access-date=6 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428180122/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pan_paniscus.html |archive-date=28 April 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die naam "bonobo" is in 1954 die eerste keer gebruik deur Tratz en Heck. Dit is vermoedelik die verkeerde spelling op ’n skeepskrat van die dorp Bolobo aan die Kongorivier, wat verbind word met die verskeping van sjimpansees in die 1920's.<ref name="Savage-Rumbaugh1994">{{cite book | first1 = Sue | last1 = Savage-Rumbaugh | first2 = Roger | last2 = Lewin | title = Kanzi: the ape at the brink of the human mind | year = 1994 | publisher = John Wiley & Sons | page=97 | isbn=0-385-40332-1}}</ref><ref name="deWaal2005">{{cite book | last = de Waal | first = Frans | title = Our Inner Ape | publisher = Riverhead Books | year = 2005 | isbn = 1-57322-312-3}}</ref> ==Taksonomie== Die Duitse [[Anatomie|anatoom]] Ernst Schwarz het die bonobo in 1928 eerste as 'n aparte [[takson]] erken, gebaseer op 'n [[skedel]] in die Tervuren-museum in [[België]] wat voorheen geklassifiseer is as 'n jong ''Pan troglodytes'' (sjimpansee). Schwarz het sy bevindings in 1929 gepubliseer en die bonobo geklassifiseer as ''Pan satyrus paniscus'', 'n [[subspesie]] van die sjimpansee.<ref name="Schwarz1929">{{cite journal |vauthors=Schwarz E |date=April 1, 1929 |title=Das Vorkommen des Schimpansen auf den linken Kongo-Ufer |journal=Revue de Zoologie et de Botanique Africaines |volume=16 |pages=425–426 |url=http://www.metafro.be/primates/English_translation_of_Schwarz.pdf |access-date= 6 Julie 2022 |archive-date=19 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719053540/http://www.metafro.be/primates/English_translation_of_Schwarz.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Coolidge1933">{{cite journal | vauthors = Coolidge Jr HJ |date=July–September 1933 |title=''Pan paniscus''. Pigmy chimpanzee from south of the Congo river |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=18 |issue=1 |pages=1–59 |doi=10.1002/ajpa.1330180113}} Coolidge's paper contains a translation of Schwarz's earlier report.</ref> In 1933 het die Amerikaanse anatoom Harold Coolidge dit tot spesiestatus verhoog.<ref name="Coolidge1933" /><ref name="Herzfeld2007">{{cite journal | vauthors = Herzfeld C |year=2007 |title=L'invention du bonobo |language=fr |journal=Bulletin d'Histoire et d'Épistémologie des Sciences de la Vie |volume=14 |issue=2 |pages=139–162 |url=http://www.chrisherzfeld.com/userfiles/publications/BONOBO.pdf |access-date=21 December 2011|doi=10.3917/bhesv.142.0139 }}</ref> Groot gedragsverskille tussen bonobo's en sjimpansees is in die vroeë 1950's die eerste keer in detail deur Tratz en Heck bespreek.<ref name="deWaal2002">{{cite book | vauthors = de Waal FB |year=2002 |title=Tree of Origin: What Primate Behavior Can Tell Us About Human Social Evolution |isbn=978-0-674-01004-8 |publisher=Harvard University Press |page=51}}</ref> Die Amerikaanse sielkundige en primatoloog Robert Yerkes was ook een van die eerste mense wat groot gedragsverskille bespeur het.<ref name="Savage-Rumbaugh2010">{{cite journal | vauthors = Savage-Rumbaugh S |date=21 June 2010 |title=Bonobos have a secret |journal=New Scientist |volume=206 |issue=2765 |pages=48 |url=https://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2010/06/bonobos-have-a-secret.html |access-date=21 December 2011 |bibcode= 2010NewSc.206...48S |doi=10.1016/S0262-4079(10)61507-2 }}</ref> Bonobo's en sjimpansees is die twee spesies wat die genus ''Pan'' vorm. Hulle is die naaste lewende verwante van die mens (''Homo sapiens'').<ref name="Takahata1995">{{cite journal | vauthors = Takahata N, Satta Y, Klein J | title = Divergence time and population size in the lineage leading to modern humans | journal = Theoretical Population Biology | volume = 48 | issue = 2 | pages = 198–221 | date = October 1995 | pmid = 7482371 | doi = 10.1006/tpbi.1995.1026 }}</ref><ref name="ChimpGenome">{{cite journal | vauthors = Waterson RH, Lander ES, Wilson RK | collaboration = Chimpanzee Sequencing Analysis Consortium | title = Initial sequence of the chimpanzee genome and comparison with the human genome | journal = Nature | volume = 437 | issue = 7055 | pages = 69–87 | date = September 2005 | pmid = 16136131 | doi = 10.1038/nature04072 | doi-access = free | bibcode = 2005Natur.437...69. }}</ref> Die presiese tyd waarin die [[laaste gemeenskaplike voorsaat]] van ''Pan'' en ''Homo'' gelewe het, is onbekend, maar [[DNS]]-vergelykings dui daarop dat verbastering tussen die twee groepe se voorsate nadat die spesies geskei het, tot sowat 4&nbsp;miljoen jaar gelede voorgekom het.<ref name=Patterson2006>{{cite journal | vauthors = Patterson N, Richter DJ, Gnerre S, Lander ES, Reich D | title = Genetic evidence for complex speciation of humans and chimpanzees | journal = Nature | volume = 441 | issue = 7097 | pages = 1103–8 | date = June 2006 | pmid = 16710306 | doi = 10.1038/nature04789 | s2cid = 2325560 | bibcode = 2006Natur.441.1103P }}</ref> DNS-bewyse dui aan die bonobo en sjimpansee het sowat 890&nbsp;000 - 860&nbsp;000 jaar gelede geskei vanweë veranderings in die omgewing. Die twee spesies word tans deur die Kongorivier geskei. Die rivier het lank voor die skeidingsdatum bestaan, maar die voorouers van ''Pan'' het dalk die rivier oorgesteek met natuurlike brûe wat nie meer bestaan nie.<ref name="Won2004">{{cite journal | vauthors = Won YJ, Hey J | title = Divergence population genetics of chimpanzees | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 22 | issue = 2 | pages = 297–307 | date = February 2005 | pmid = 15483319 | doi = 10.1093/molbev/msi017 | doi-access = free }}</ref> Die eerste ''Pan''-fossiele is in 2005 aangeteken uit die Middel-[[Pleistoseen]] (ná die splitsing tussen bonobo's en sjimpansees) van [[Kenia]], saam met fossiele van vroeë lede van ''Homo''.<ref name="McBrearty2005">{{cite journal | vauthors = McBrearty S, Jablonski NG | title = First fossil chimpanzee | journal = Nature | volume = 437 | issue = 7055 | pages = 105–8 | date = September 2005 | pmid = 16136135 | doi = 10.1038/nature04008 | s2cid = 4423286 | bibcode = 2005Natur.437..105M }}</ref> Volgens A. Zihlman lyk die beenproporsies van die bonobo baie soos dié van ''[[Australopithecus]]'',<ref>{{cite journal | vauthors = Zihlman AL, Cronin JE, Cramer DL, Sarich VM | title = Pygmy chimpanzee as a possible prototype for the common ancestor of humans, chimpanzees and gorillas | journal = Nature | volume = 275 | issue = 5682 | pages = 744–6 | date = October 1978 | pmid = 703839 | doi = 10.1038/275744a0 | bibcode = 1978Natur.275..744Z | s2cid = 4252525 }}</ref> en dit het die evolusionêre bioloog Jeremy Griffith laat voorstel bonobo's kan 'n lewende voorbeeld van ons verlangse menslike voorsate wees.<ref>{{cite book | vauthors = Griffith J |year=2013 |title=Freedom Book 1 |volume=Part 8:4G |publisher=WTM Publishing & Communications |isbn=978-1-74129-011-0 |url=http://www.worldtransformation.com/freedom-book1-integration-through-love-indoctrination/}}</ref> Volgens die Australiese antropoloë Gary Clark en Maciej Henneberg het die menslike voorsate deur 'n bonobo-agtige fase gegaan met minder aggressie en verwante anatomiese veranderings, soos voorkom in ''[[Ardipithecus ramidus]]''.<ref name="Clark & Henneberg 2015">{{cite journal |doi=10.1515/anre-2015-0009 |title=The life history of ''Ardipithecus ramidus'': A heterochronic model of sexual and social maturation |journal=Anthropological Review |volume=78 |issue=2 |pages=109–132|year=2015 | vauthors = Clark G, Henneberg M |doi-access=free }}</ref> ==Beskrywing== [[Beeld:Bonobos Kanzi and Panbanisha with Sue Savage-Rumbaugh.jpg|thumb|links|220px|Die bonobos Kanzi (middel) en Panbanisha by Sue Savage-Rumbaugh en 'n buitelug-simbole-"toetsbord".]] Die bonobo word algemeen beskou as slanker as die sjimpansee. Hoewel groot sjimpanseemannetjies baie groter en swaarder as enige bonobomannetjie kan wees, oorvleuel die twee spesies se liggaamsgrootte in 'n groot mate. Volwasse bonobowyfies is effens kleiner as volwasse mannetjies. Liggaamsmassa wissel van 34 tot 60&nbsp;kg, met 'n gemiddelde gewig van 45&nbsp;kg in mannetjies teenoor sowat 33&nbsp;kg in wyfies.<ref>{{Cite book|last=Kingdon|first=Jonathan|title=Mammals of Africa: Volume II|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2013|pages=69}}</ref> Die lengte van bonobo's van die neus tot die agterstewe as hy handeviervoet staan, is 70 tot 83&nbsp;cm.<ref>{{cite journal | vauthors = Scholz MN, D'Août K, Bobbert MF, Aerts P | title = Vertical jumping performance of bonobo (Pan paniscus) suggests superior muscle properties | journal = Proceedings. Biological Sciences | volume = 273 | issue = 1598 | pages = 2177–84 | date = September 2006 | pmid = 16901837 | pmc = 1635523 | doi = 10.1098/rspb.2006.3568 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/bonobo/pan-paniscus/ |title=Bonobo videos, photos and facts – Pan paniscus |publisher=ARKive |access-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825024053/http://www.arkive.org/bonobo/pan-paniscus/ |archive-date=2012-08-25 |url-status=dead }}</ref> Die bonobo se kop is relatief kleiner as dié van gewone sjimpansees en hulle het minder prominente oogbanke. Hulle het 'n swart gesig met pienk lippe, klein ore, wye neusvleuels en lang hare op die kop wat 'n paadjie vorm. Wyfies se borste is effens groter as die ander mensape se plat borste, maar nie so prominent soos by mense nie. Die bonobo het ook 'n slank torso, smal skouers, 'n dun nek en lang bene in vergelyking met die gewone sjimpansee. Bonobo's hou op die grond en in bome. Op die grond loop hulle meestal op hulle kneukels. In minder as 1% van gevalle loop hulle op twee voete in die natuur,<ref>{{cite journal | vauthors = Doran DM | title = Comparative locomotor behavior of chimpanzees and bonobos: the influence of morphology on locomotion | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 91 | issue = 1 | pages = 83–98 | date = May 1993 | pmid = 8512056 | doi = 10.1002/ajpa.1330910106 }}</ref> terwyl daar in gevangenskap 'n groot mate van variasie is – van sowat 3,9% van die tyd tot sowat 19% wanneer volop kos verskaf word.<ref name="D'Août2004">{{cite journal | vauthors = D'Août K, Vereecke E, Schoonaert K, De Clercq D, Van Elsacker L, Aerts P | title = Locomotion in bonobos (Pan paniscus): differences and similarities between bipedal and quadrupedal terrestrial walking, and a comparison with other locomotor modes | journal = Journal of Anatomy | volume = 204 | issue = 5 | pages = 353–61 | date = May 2004 | pmid = 15198700 | pmc = 1571309 | doi = 10.1111/j.0021-8782.2004.00292.x }}</ref> Dié fisieke eienskappe en houding laat die bonobo meer soos die mens as soos die gewone sjimpansee lyk. Die bonobo het ook hoogs individuele gelaatstrekke,<ref>{{cite book | vauthors = Wiessner PW, Wiessner P, Schiefenhövel W |title=Food and the status quest: an interdisciplinary perspective |date=1996 |location=Providence | publisher = Berghahn Books |isbn=1-57181-871-5 | url = https://books.google.com/books?id=Hp7dOJzVCeIC | page = 50 | quote = ...twenty-two mature community members (eight males, fourteen females)could be identified using facial features... }}</ref> nes mense, sodat een individu heelwat anders as ander individue kan lyk. Dié eienskap sorg vir visuele herkenning in sosiale situasies. ==Gedrag== ===Algemeen=== Volgens die Nederlandse primatoloog Frans de Waal is bonobo's in staat tot naasteliefde, deernis, empatie, [[goedhartigheid]], geduld en sensitiwiteit.<ref name="deWaal1997">{{cite book|url=https://archive.org/details/bonoboforgottena0000waal|title=Bonobo: The Forgotten Ape|vauthors=De Waal F, Lanting F|publisher=University of California Press|year=1997|isbn=978-0-520-20535-2|url-access=registration}}</ref> Hy beskryf die bonobogemeenskap as matriargaal.<ref>{{cite book | vauthors = de Waal F | title = The Bonobo and the Atheist: In Search of Humanism Among the Primates | publisher = W. W. Norton | edition = 1st | year = 2013 | isbn = 978-0-393-07377-5 | page = [https://archive.org/details/stormhasmanyeyes00lodg/page/78 78] | url = https://archive.org/details/stormhasmanyeyes00lodg/page/78 }}</ref> Primatoloë wat bonobo's in die natuur bestudeer het, het 'n wye verskeidenheid gedrag waargeneem, onder meer aggressiwiteit en meer sikliese seksuele gedrag nes by sjimpansees, hoewel bonobo's meer seksuele gedrag in 'n groter verskeidenheid verhoudings openbaar. 'n Ontleding van die binding (''bonding'') tussen wyfies in die natuur het vroulike seksualiteit beklemtoon en gewys hoe wyfies baie langer [[Bronstigheid|bronstig]] bly as sjimpansees.<ref>{{cite journal | vauthors = Furuichi T | title = Female contributions to the peaceful nature of bonobo society | journal = Evolutionary Anthropology | volume = 20 | issue = 4 | pages = 131–42 | year = 2011 | pmid = 22038769 | doi = 10.1002/evan.20308 | s2cid = 17830996 }}</ref> Sommige primatoloë reken De Waal se data weerspieël net die gedrag van bonobo's in gevangenskap, wat aandui dat hulle in die natuur 'n vlak van aggressiwiteit toon wat nader aan dié van sjimpansees is. De Waal het gereageer deur te sê die kontras in temperament tussen bonobo's en sjimpansees in gevangenskap is betekenisvol, want die invloed van die omgewing kan beheer word. Die twee spesies tree verskillend op, al is die omstandighede identies.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1086/204757| title = The Social Behavior of Chimpanzees and Bonobos: Empirical Evidence and Shifting Assumptions| journal = Current Anthropology| volume = 39| issue = 4| pages = 399–420| year = 1998| vauthors = Stanford CB | s2cid = 8452514}}</ref> 'n Studie in 2014 het ook bevind bonobo's is minder aggressief as sjimpansees, veral die oostelike sjimpansees. Die skrywers reken die relatiewe vreedsaamheid van westelike sjimpansees en bonobo's kan hoofsaaklik aan ekologiese faktore toegeskryf word.<ref>{{cite journal | vauthors = Wilson ML, Boesch C, Fruth B, Furuichi T, Gilby IC, Hashimoto C, Hobaiter CL, Hohmann G, Itoh N, Koops K, Lloyd JN, Matsuzawa T, Mitani JC, Mjungu DC, Morgan D, Muller MN, Mundry R, Nakamura M, Pruetz J, Pusey AE, Riedel J, Sanz C, Schel AM, Simmons N, Waller M, Watts DP, White F, Wittig RM, Zuberbühler K, Wrangham RW | display-authors = 6 | title = Lethal aggression in Pan is better explained by adaptive strategies than human impacts | journal = Nature | volume = 513 | issue = 7518 | pages = 414–7 | date = September 2014 | pmid = 25230664 | doi = 10.1038/nature13727 | s2cid = 4449515 | bibcode = 2014Natur.513..414W | url = https://lib.dr.iastate.edu/anthr_pubs/13 }}</ref> Bonobo's waarsku mekaar oor gevaar minder doeltreffend as sjimpansees in dieselfde situasie.<ref>{{Cite web|title=In the wild, chimpanzees are more motivated to cooperate than bonobos|url=https://phys.org/news/2020-06-wild-chimpanzees-cooperate-bonobos.html|access-date=2020-06-24|website=phys.org|language=en}}</ref> ===Sosiale gedrag=== [[Beeld:6 bonobos WHCalvin IMG 1341.jpg|thumb|220px|Bonobo's is baie sosiaal.]] Bonobo's is ongewoon onder mensape vanweë hulle matriargale sosiale struktuur (die groot oorvleueling van manlike en vroulike hiërargieë laat sommige kenners na hulle verwys as gendergebalanseerd in hulle magstruktuur). Bonobo's het nie 'n afgebakende gebied nie en gemeenskappe sal oor groot gebiede rondbeweeg. Danksy die [[Nomade|nomadiese]] aard van die wyfies en die eweredige verspreiding van voedsel in hulle omgewing kry mannetjies nie 'n duidelike oorhand in die vorming van bondgenootskappe met ander mannetjies of in die verdediging van hulle tuiste, soos by sjimpansees, nie. Bonobowyfies het ook skerper oogtande as sjimpanseewyfies, en dit help verder om hulle status in die groep te verhoog.<ref>{{Citation|title=The Other Sister, Bonobos: The Monkey Convergence Hypothesis|date=2020|url=https://www.cambridge.org/core/books/chimpanzee/other-sister-bonobos/280B5FEC69616A853DB64AA0B4FDB023|work=Chimpanzee: Lessons from our Sister Species|pages=499–516|editor-last=Hunt|editor-first=Kevin D.|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781316339916.029|isbn=978-1-107-11859-1|s2cid=236795730|access-date=2021-12-06}}</ref> Hoewel 'n mannetjie in 'n bonobopaartjie oorheers,<ref>{{Cite journal|last1=White|first1=Frances J.|last2=Wood|first2=Kimberley D.|date=August 2007|title=Female feeding priority in bonobos, Pan paniscus, and the question of female dominance|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17358018/|journal=American Journal of Primatology|volume=69|issue=8|pages=837–850|doi=10.1002/ajp.20387|issn=0275-2565|pmid=17358018|s2cid=17628292}}</ref> na gelang van die gemeenskap, kan wyfies wat sosiaal bind net so oorheersend as mannetjies wees<ref>{{cite journal | vauthors = Paoli T, Palagi E, Tarli SM | title = Reevaluation of dominance hierarchy in bonobos (Pan paniscus) | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 130 | issue = 1 | pages = 116–22 | date = May 2006 | pmid = 16353224 | doi = 10.1002/ajpa.20345 }}</ref> of die mannetjies oorheers, in so 'n mate dat wyfies onwillige mannetjies kan oorreed om met hulle te paar.<ref>{{Cite web|title=What Bonobos Can Teach Us About Sexual Assault|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2018/10/are-men-wired-dominate-women-bonobos-suggest-not/571957/|access-date=2021-11-17|website=The Atlantic|date=3 October 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Surbeck M, Hohmann G | title = Intersexual dominance relationships and the influence of leverage on the outcome of conflicts in wild bonobos (Pan paniscus). | journal = Behavioral Ecology and Sociobiology | date = November 2013 | volume = 67 | issue = 11 | pages = 1767–80 | doi = 10.1007/s00265-013-1584-8 | s2cid = 15709567}}</ref> Aan die bopunt van die hiërargie is 'n koalisie van wyfies en mannetjies van 'n hoë rang met gewoonlik 'n ou, ervare matriarg<ref>{{Cite web | vauthors = Pallardy R |date=2012-05-21|title=The Scandalous Social Lives of Bonobos|url=https://www.britannica.com/explore/savingearth/the-scandalous-social-lives-of-bonobos|access-date=2021-01-13|website=Saving Earth {{!}} Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> wat as besluitnemer en leier van die die groep optree. Wyfies verdien gewoonlik hulle rang met ondervinding, ouderdom en die vermoë om alliansies met ander wyfies in die groep te vorm, eerder as deur fisieke intimidasie, en wyfies met 'n hoë rang sal nuwe wyfies in die groep teen manlike teistering beskerm.<ref>{{Cite web|vauthors=Sivasubramanian S|title=Feminist bonobos are taking a stand against male aggression|url=https://www.sbs.com.au/topics/science/nature/article/2016/07/27/feminist-bonobos-are-taking-stand-against-male-aggression|access-date=2021-03-12|website=Topics|language=en|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226031727/https://www.sbs.com.au/topics/science/nature/article/2016/07/27/feminist-bonobos-are-taking-stand-against-male-aggression|url-status=dead}}</ref> Terwyl bonobo's dikwels matriargaal genoem word en elke gemeenskap deur 'n wyfie oorheers word, sal sommige mannetjies steeds 'n hoë rang bereik en saam met die alfawyfie werk.<ref>{{Cite web|date=2007-08-13|title=Zoo Story|url=https://www.milwaukeemag.com/ZooStory/|access-date=2021-12-06|website=Milwaukee Magazine|language=en-US}}</ref> Hulle sal dikwels die inisiatief neem om die groepsbewegings te koördineer. Hulle kan nie net 'n hoër rang as die ander mannetjies in die groep bereik nie, maar ook as baie wyfies.<ref>{{Cite web|date=2007-08-13|title=Zoo Story|url=https://www.milwaukeemag.com/ZooStory/|access-date=2021-05-07|website=Milwaukee Magazine|language=en-US}}</ref> Sekere mannetjies waarsku die groep teen moontlike bedreigings en beskerm die groep teen roofdiere soos [[slang]]e en [[luiperd]]s.<ref>{{Cite web| vauthors = Raffaele P |title=The Smart and Swinging Bonobo|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-smart-and-swinging-bonobo-134784867/|access-date=2020-09-07|website=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Corredor-Ospina|first1=Nicolas|last2=Kreyer|first2=Melodie|last3=Rossi|first3=Giulia|last4=Hohmann|first4=Gottfried|last5=Fruth|first5=Barbara|date=2021-07-01|title=First report of a leopard (Panthera pardus)–bonobo (Pan paniscus) encounter at the LuiKotale study site, Democratic Republic of the Congo|journal=Primates|language=en|volume=62|issue=4|pages=555–562|doi=10.1007/s10329-021-00897-8|issn=1610-7365|pmc=8225524|pmid=33950405}}</ref> [[Beeld:A Bonobo at the San Diego Zoo "fishing" for termites.jpg|thumb|links|'n Bonobo op soek na termiete.]] Aggressiewe wisselwerking tussen mannetjies en wyfies is seldsaam, en mannetjies verdra kleintjies en jong diere. Daar is 'n bevestigde geval van 'n mannetjie wat sy boetie aangeneem het nadat dié wees gelaat is.<ref>{{Cite journal |last1=Surbeck |first1=Martin |last2=Hohmann |first2=Gottfried |title=Affiliations, aggressions and an adoption: Male–male relationships in wild bonobos |journal=Oxford Scholarship |year=2018 |url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/oso/9780198728511.001.0001/oso-9780198728511-chapter-3 |language=en |doi=10.1093/oso/9780198728511.003.0003|isbn=978-0-19-872851-1 }}</ref> 'n Mannetjie kry gewoonlik sy status van dié van sy ma.<ref>{{cite book | vauthors = White F | date = 1996 | chapter = Comparative socio-ecology of ''Pan paniscus'' | pages = 29–41 | veditors = McGrew WC, Marchant LF, Nishida T | title = Great ape societies | location = Cambridge, England | publisher = Cambridge Univ Press | isbn = 0-521-55536-1 }}</ref> Die band tussen ma en seun bly dikwels dwarsdeur hulle lewe sterk. Hoewel sosiale hiërargieë bestaan en die seun van 'n wyfie met 'n hoë rang groter beheer as 'n wyfie met 'n laer rang kan hê, speel range 'n kleiner rol as in ander primaatgemeenskappe.<ref name="bbc.com">{{cite web | vauthors = Nicholls H | date = 17 March 2016 | url = http://www.bbc.com/earth/story/20160317-do-bonobos-really-spend-all-their-time-having-sex | title = Do bonobos really spend all their time having sex? | work = BBC }}</ref> Bonobo's is nie territoriale diere nie en die verhoudings tussen verskillende gemeenskappe is dikwels positief en samewerkend.<ref>{{cite journal | vauthors = Furuichi T | title = Female contributions to the peaceful nature of bonobo society | journal = Evolutionary Anthropology | volume = 20 | issue = 4 | pages = 131–42 | date = July 2011 | pmid = 22038769 | doi = 10.1002/evan.20308 | s2cid = 17830996 }}</ref> Hulle sal ook hulle kos met ander deel, selfs met vreemdelinge.<ref>{{cite journal | vauthors = Hare B, Kwetuenda S | title = Bonobos voluntarily share their own food with others | journal = Current Biology | volume = 20 | issue = 5 | pages = R230-1 | date = March 2010 | pmid = 20219170 | doi = 10.1016/j.cub.2009.12.038 | s2cid = 28319610 }}</ref> Volwasse bonobo's behou dikwels eienskappe van jong diere,<ref>{{cite journal | vauthors = Wobber V, Wrangham R, Hare B | title = Bonobos exhibit delayed development of social behavior and cognition relative to chimpanzees | journal = Current Biology | volume = 20 | issue = 3 | pages = 226–30 | date = February 2010 | pmid = 20116251 | doi = 10.1016/j.cub.2009.11.070 | s2cid = 3398517 | url = http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:5270286 }}</ref> en dit verhoed aggressie in 'n groot mate. Dit stel ook vreemde bonobo's in staat om vrylik te meng en saam te werk.<ref>{{Cite web| vauthors = Callaway E |title=Peter Pan ways make bonobos the most amiable of apes|url=https://www.newscientist.com/article/dn18443-peter-pan-ways-make-bonobos-the-most-amiable-of-apes/|access-date=2021-03-14|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> Mannetjies knoop lang vriendskappe met wyfies aan en op hulle beurt verkies wyfies om te paar met mannetjies wat respek teenoor hulle betoon en maklik is om oor die weg mee te kom. Omdat wyfies alliansies kan gebruik om oorheersende mannetjies te ondermyn, neem hulle hulle tyd om maats te kies wat nie aggressief teenoor hulle is nie.<ref>{{cite journal | vauthors = Surbeck M, Deschner T, Schubert G, Weltring A, Hohmann G | title = Mate competition, testosterone and intersexual relationships in bonobos, Pan paniscus. | journal = Animal Behaviour | date = March 2012 | volume = 83 | issue = 3 | pages = 659–69 | doi = 10.1016/j.anbehav.2011.12.010 | s2cid = 53198728}}</ref> Ouer bonobo's verloor hulle spelerige aard en raak makliker geïrriteer. Albei geslagte toon dieselfde mate van aggressiwiteit.<ref>{{Cite web| vauthors = Hogenboom M |title=First personality test shows that female apes are irritable|url=https://www.bbc.com/earth/story/20160622-why-female-apes-are-irritable|access-date=2021-03-12|website=www.bbc.com|language=en}}</ref> Bonobowyfies migreer na nuwe gemeenskappe, terwyl die mannetjies in die groep bly waarin hulle gebore is. Dit is egter nie ongehoord dat mannetjies ook na 'n nuwe groep trek nie.<ref>{{Citation| vauthors = Furuichi T, Idani GI, Ihobe H, Hashimoto C, Tashiro Y, Sakamaki T, Mulavwa MN, Yangozene K, Kuroda S |title=Long-Term Studies on Wild Bonobos at Wamba, Luo Scientific Reserve, D. R. Congo: Towards the Understanding of Female Life History in a Male-Philopatric Species|date=2012|work=Long-Term Field Studies of Primates|pages=413–433| veditors = Kappeler PM, Watts DP |place=Berlin, Heidelberg|publisher=Springer|language=en|doi=10.1007/978-3-642-22514-7_18|isbn=978-3-642-22514-7}}</ref> Soms bly wyfies met invloedryke ma's ook in hulle geboortegroep.<ref>{{Cite web|last=e.V.|first=Bonobo Alive|title=Bonobo Alive {{!}} News|url=https://www.bonobo-alive.org/files/news.html|access-date=2021-11-21|website=www.bonobo-alive.org|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313035350/https://www.bonobo-alive.org/files/news.html|url-status=dead}}</ref> Terwyl alliansies tussen wyfies sterk is, is dié tussen mannetjies in die meeste gemeenskappe onderontwikkel. Wyfies kan ook alliansies met mannetjies vorm, soos in 'n jaggeselskap met albei geslagte.<ref>{{Cite web| vauthors = Jirik K |title=LibGuides: Bonobo (Pan paniscus) Fact Sheet: Behavior & Ecology|url=https://ielc.libguides.com/sdzg/factsheets/bonobo/behavior|access-date=2021-01-13|website=ielc.libguides.com|language=en}}</ref> 'n Wyfie sal haar volwasse seun ondersteun in konflikte met ander mannetjies en hom help om beter bande met wyfies aan te knoop. So sal sy haar kans vergroot om kleinkinders van hom te kry.<ref name="pmid20810444">{{cite journal | vauthors = Surbeck M, Mundry R, Hohmann G | title = Mothers matter! Maternal support, dominance status and mating success in male bonobos (Pan paniscus) | journal = Proceedings. Biological Sciences | volume = 278 | issue = 1705 | pages = 590–8 | date = February 2011 | pmid = 20810444 | pmc = 3025686 | doi = 10.1098/rspb.2010.1572}}</ref> Sy sal selfs fisiek tussenbeide tree om mannetjies te keer om met sekere wyfies te paar wat sy vir haar seun wil hê.<ref>{{Cite web | vauthors = Sample I |date=2019-05-20|title=Pushy bonobo mothers help sons find sexual partners, scientists find|url=http://www.theguardian.com/science/2019/may/20/pushy-bonobo-mothers-help-sons-find-sexual-partners-scientists-find|access-date=2021-01-13|website=The Guardian|language=en}}</ref> Wyfies is ook al waargeneem wat kinders van 'n ander gemeenskap aanneem.<ref name="pmid33737517">{{cite journal | vauthors = Tokuyama N, Toda K, Poiret ML, Iyokango B, Bakaa B, Ishizuka S | title = Two wild female bonobos adopted infants from a different social group at Wamba | journal = Scientific Reports | volume = 11 | issue = 1 | pages = 4967 | date = March 2021 | pmid = 33737517 | pmc = 7973529 | doi = 10.1038/s41598-021-83667-2 | bibcode = 2021NatSR..11.4967T}}</ref> Bonobo's maak mekaar gewoonlik nie dood nie en hoewel hulle minder aggressief as sjimpansees is, kom aggressiwiteit wel soms voor. Sommige vryerige mannetjies bereik makliker 'n hoër rang en het baie kleintjies, en hulle dwing dikwels hulle rang aan ander, jonger mannetjies op. Mannetjies val mekaar dikwels aan en berokken mekaar groot skade. Soms word mannetjies ook deur wyfies met 'n hoë rang beseer wanneer hulle hom in 'n groep aanval.<ref>{{Cite web| vauthors = Clint E |date=2017-10-09|title=Faux-nobo: "Naked Bonobo" demolishes myth of sexy, egalitarian bonobos|url=https://skepticink.com/incredulous/2017/10/09/bonobo-myth-demolished/|access-date=2020-12-18|website=Incredulous|language=en-US}}</ref> [[Beeld:Monkey Love.jpg|thumb|180px|'n Bonobopaartjie.]] Hoewel die doodmaak van kleintjies nog nie waargeneem is nie, het dit al gebeur dat wyfies<ref>{{cite magazine | url=https://www.newyorker.com/magazine/2007/07/30/swingers | title=Swingers | magazine=The New Yorker | date=23 July 2007 }}</ref> en ook mannetjies<ref name="quest">{{cite web | url=https://skepticink.com/incredulous/2014/12/29/questioning-sexy-bonobo-hype-part-2-primatologist-responds-christopher-ryan/ | title=Questioning the "sexy" bonobo hype, part 2: A primatologist debunks Christopher Ryan | date=29 December 2014 }}</ref> kleintjies gevange neem en dit lei soms tot die dood van die kleintjies deur dehidrasie omdat hulle gekeer word om melk te drink. Mense is ook al deur bonobo's aangeval en beseer, hoewel nie noodlottig nie.<ref name="quest" /> Weens die [[promiskuïteit]] van wyfies is 'n mannetjie nie altyd seker watter kinders syne is nie, en die versorging van die kleintjies berus dus gewoonlik by die ma's.<ref>{{cite web | vauthors = Cawthon Lang KA | date = December 2010 | url = http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/bonobo/behav | work = Primate Factsheets | title = Bonobo (''Pan paniscus'') behavior | publisher = University of Wisconsin | archive-url = https://web.archive.org/web/20160412150955/http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/bonobo/behav | archive-date = 2016-04-12 }}</ref> Bonobo's is egter nie so promisku as sjimpansees nie en hoewel [[Poligamie|poligame]] neigings voorkom, het mannetjies met 'n hoë rang gewoonlik groter sukses om te paar. Anders as by sjimpansees, waar enige mannetjie 'n wyfie kan oorreed om met hom te paar, het bonobowyfies 'n vryer keuse en kan hulle die aandag van 'n mannetjie verwerp ten gunste van een met 'n hoër rang.<ref>{{Citation|title=16 The Absence of Sexual Coercion in Bonobos|date=2009-12-31|work=Sexual Coercion in Primates and Humans|pages=410–423|publisher=Harvard University Press|doi=10.4159/9780674054349-016|isbn=978-0-674-05434-9}}</ref> Bonobogroepe wissel in grootte, want 'n groep van sê 100 sal deur die dag in kleiner groepe opdeel om kos te soek, terwyl hulle saans weer sal byeenkom om te slaap. Hulle slaap in [[nes]]te wat hulle in bome bou. Wyfies het gewoonlik die voorreg om eerste te eet en hoewel sy haar nie teen 'n mannetjie sal kan verdedig nie, kan sy saam met haar bondgenote seker maak sy het alleenreg op kosbronne.<ref>{{cite journal | vauthors = White FJ, Wood KD | title = Female feeding priority in bonobos, Pan paniscus, and the question of female dominance | journal = American Journal of Primatology | volume = 69 | issue = 8 | pages = 837–50 | date = August 2007 | pmid = 17358018 | doi = 10.1002/ajp.20387 | s2cid = 17628292 }}</ref> Verskillende gemeenskappe het verskillende kosvoorkeure. In sommige gemeenskappe sal net die wyfies jag en verkies hulle [[knaagdier]]e, terwyl albei geslagte in ander gemeenskappe jag en [[Blouaap|apies]] sal teiken.<ref>{{Cite journal|last1=Samuni|first1=Liran|last2=Wegdell|first2=Franziska|last3=Surbeck|first3=Martin|date=2020-09-01|editor-last=Weigel|editor-first=Detlef|editor2-last=Van de Waal|editor2-first=Erica|editor3-last=Van de Waal|editor3-first=Erica|title=Behavioural diversity of bonobo prey preference as a potential cultural trait|journal=eLife|volume=9|pages=e59191|doi=10.7554/eLife.59191|pmid=32869740|pmc=7462605|issn=2050-084X}}</ref> In die natuur kan wyfies verdraagsamer teenoor jong mannetjies wees wat hulle om kos treiter, terwyl hulle aggressief teenoor ouer mannetjies sal wees.<ref name="pmid30889597">{{cite journal | vauthors = Wakefield ML, Hickmott AJ, Brand CM, Takaoka IY, Meador LM, Waller MT, White FJ | title = New Observations of Meat Eating and Sharing in Wild Bonobos (Pan paniscus) at Iyema, Lomako Forest Reserve, Democratic Republic of the Congo | journal = Folia Primatologica; International Journal of Primatology | volume = 90 | issue = 3 | pages = 179–189 | date = 2019 | pmid = 30889597 | doi = 10.1159/000496026 | s2cid = 84183655}}</ref> ====Sosioseksuele gedrag==== Seksuele aktiwiteit speel gewoonlik 'n groot rol in bonobogemeenskappe; dit kan volgens sommige wetenskaplikes 'n manier van groet wees, 'n manier om sosiale bande te vorm, 'n manier om konflik op te los en om vrede te maak ná konflik.<ref>{{cite web | url = http://pubpages.unh.edu/~jel/512/aggression-01.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20050320135050/http://pubpages.unh.edu/~jel/512/aggression-01.html | archive-date = 20 March 2005 | title = Aggression topics | publisher = University of New Hampshire }}</ref><ref name="NYT-20160910" /> Bonobo's is die enigste niemenslike dier waarby tongsoene waargeneem is.<ref name=Manson1997>{{cite journal| vauthors = Manson JH, Perry S, Parish AR |year = 1997|title = Nonconceptive Sexual Behavior in Bonobos and Capuchins|journal = International Journal of Primatology|volume = 18|issue = 5|pages = 767–86 |doi = 10.1023/A:1026395829818|s2cid = 3032455 }}</ref> Bonobo's en mense is die enigste primate wat dikwels van aangesig tot aangesig in [[Paring|genitale seks]] betrokke is, buiten in een geval van westelike [[gorilla]]s wat waargeneem is.<ref>{{cite web | vauthors = Nguyen TC | date = 2008-02-13 | url = http://www.livescience.com/2298-gorillas-caught-human-act.html | title = Gorillas Caught in Very Human Act | work = Live Science }}</ref> [[Beeld:Bonobo sexual behavior 1.jpg|thumb|links|240px|Twee bonobo's wat paar.]] [[Beeld:Pan paniscus11.jpg|thumb|links|240px|'n Groep bonobo's.]] Bonobo's gee nie om van watter ouderdom of geslag hulle seksmaat is nie, met die moontlike uitsondering van seks tussen ma's en hulle volwasse seuns. Wanneer bonobo's op 'n nuwe voedselbron of {{nowrap|-terrein}} afkom, sal die opwinding gewoonlik lei tot gemeenskapseks, wat vermoedelik die spanning verlig en lei tot 'n vreedsame maaltyd.<ref name="deWaal1995">{{cite journal | vauthors = de Waal FB | title = Bonobo sex and society | journal = Scientific American | volume = 272 | issue = 3 | pages = 82–8 | date = March 1995 | pmid = 7871411 | doi = 10.1038/scientificamerican0395-82 | url = http://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/uploads/media/Bonobo_sex_01.pdf | access-date = 21 December 2011 | url-status = dead | bibcode = 1995SciAm.272c..82W | archive-url = https://web.archive.org/web/20120127051545/http://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/uploads/media/Bonobo_sex_01.pdf | archive-date = 27 January 2012 }}</ref> Veral wyfies raak betrokke by wedersydse genitale wrywing, moontlik om sosiale bande te vorm en so die mannetjies te oorheers.<ref name="deWaal1995" /> Op dié manier word soms ook nuwe wyfies in 'n groep verwelkom. Wyfies se [[klitoris]] is groter en uitwendiger as by die meeste [[soogdier]]e.<ref name="Balcombe 2011">{{cite book | vauthors = Balcombe JP |title=The Exultant Ark: A Pictorial Tour of Animal Pleasure |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-26024-5 |year=2011 |access-date=2012-11-22|page=88|url=https://books.google.com/books?id=tz9mSyTWh0oC&pg=PA88}}</ref> Terwyl 'n jong bonobowyfie dalk die helfte so groot soos 'n menslike tienermeisie is, is haar klitoris omtrent "drie keer so groot as die menslike ekwivalent, en sigbaar genoeg om rond te swaai terwyl sy loop".<ref name="Angier">{{cite book | vauthors = Angier N |title=Woman: An Intimate Geography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-69130-4 |year=1999 |access-date=2012-11-22|page=[https://archive.org/details/womanintimategeo00angi/page/68 68]|url=https://archive.org/details/womanintimategeo00angi|url-access=registration }}</ref> Wyfies skuur dkwels hulle geslagsdele teen mekaar, soms binne 'n gemeenskap en soms daarbuite. Die etoloog (gedragskundige) Jonathan Balcombe sê die skuur van bonobowyfies se klitorisse teen mekaar geskied vinnig en duur 10 tot 20 sekondes; dit kan met kort tussenposes geskied "en gepaardgaan met 'n gekners, gegil en die swelling van die klitorisse"; volgens hom doen hulle dit gemiddeld "omtrent elke twee uur".<ref name="Balcombe 2011" /> Omdat bonobo's soms van aangesig tot aangesig paar, "het die evolusionêre bioloog Marlene Zuk voorgestel die posisie van die bonobo en sommige ander primate se klitoris het ontwikkel om maksimum seksuele bevrediging te bied tydens paring".<ref name="Balcombe 2011" /> Bonobomannetjies raak ook soms betrokke by wedersydse genitale gedrag.<ref name="deWaal1995" /><ref>{{cite web|url=http://www.bio.davidson.edu/people/vecase/Behavior/Spring2004/laird/Social_Organization.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519005633/http://www.bio.davidson.edu/people/vecase/Behavior/Spring2004/laird/Social_Organization.htm |archive-date=2011-05-19 |title=Courtney Laird, "Social Organization" |publisher=Bio.davidson.edu |year=2004 |access-date=2009-07-03}}</ref> Die algemeenste vorm van een mannetjie op 'n ander is dieselfde as by [[Heteroseksualiteit|heteroseksuele]]: Een van die mannetjies "lê passief op sy rug met die ander mannetjie wat teen hom stoot". Hulle [[penis]]se skuur dan teen mekaar danksy albei mannetjies se [[ereksie]].<ref name="deWaal1997" /> In 'n ander, seldsamer vorm word die penisse soos by mense teen mekaar geskuur terwyl twee mannetjies byvoorbeeld aan 'n tak hang.<ref name="deWaal1995" /><ref name=penisfencing>{{cite book| vauthors = de Waal FB | title=The ape and the sushi master: cultural reflections by a primatologist|publisher=Basic Books|chapter=Bonobos and Fig Leaves|year= 2001|isbn= 978-84-493-1325-7}}</ref> Soms sal twee mannetjies ná 'n rusie vrede maak deur hulle [[stuitjie]]s en [[skrotum]]s teen mekaar te skuur, maar dit is ook al buite rusieverband waargeneem: Kitamura (1989) het dié geskuur waargeneem tussen volwasse mannetjies wat seksuele toenadering by mekaar gesoek het soos wat wyfies doen.<ref>{{cite journal | vauthors = Kitamura K |title=Genito-Genital Contacts in the Pygmy Chimpanzees (Pan paniscus) |journal=African Study Monographs |date=August 1989 |volume=10 |issue=2 |pages=49–67 |doi=10.14989/68052 |hdl=2433/68052 }}</ref> Ook Takayoshi Kano het soortgelyke gedrag tussen mannetjies in die natuur waargeneem. Tongsoene, [[orale seks]] en genitale massering is ook al by bonobomannetjies gesien.<ref>{{cite web|website=BBC|url=http://www.bbc.com/earth/story/20150206-are-there-any-homosexual-animals|title=Are there any homosexual animals?|date=6 February 2015| vauthors = Hogenboom M }}</ref><ref name="deWaal1997" /> Wyfies skenk in die natuur die eerste keer op 13- of 14-jarige ouderdom die lewe.<ref>{{Cite journal |last=De Waal |first=Frans B. M. |date=June 1, 2006 |title=Bonobo Sex and Society |url=https://www.scientificamerican.com/article/bonobo-sex-and-society-2006-06/ |journal=Scientific American Sp |volume=16 |issue=2 |pages=14–21 |doi=10.1038/scientificamerican0606-14sp}}</ref> Die [[voortplanting]]stempo is nie hoër as by die sjimpansee nie.<ref name=deWaal1995 /> Wyfies is egter langer bronstig.<ref>{{Cite journal| vauthors = Ihobe H, Furuichi T |date=1994|title=Variation in Male Relationships in Bonobos and Chimpanzees|journal=Behaviour|volume=130|issue=3–4|pages=211–228|doi=10.1163/156853994x00532|issn=0005-7959}}</ref> Tydens bronstigheid is daar 'n swelling van die [[perineum]] (die deel tussen die [[anus]] en die [[vulva]]) wat 10 tot 20 dae duur. 'n Wyfie is gemiddeld 240 dae dragtig. 'n Jaar later kan sy weer bronstig raak, hoewel sy nie in dié stadium vrugbaar is nie. Wyfies versorg hulle kinders sowat vier jaar lank en skenk elke 4,6 jaar die lewe.<ref name="ADW"/> Wyfies wat steriel of nog nie vrugbaar is nie, kan egter seksueel aktief wees. Ma's sal vir hulle seuns bronstige wyfies kry om mee te paar.<ref name="bbc.com" /> Bonobomannetjies sal seks met kinders hê,<ref name="de Waal 1990">{{cite book | vauthors = de Waal FB | date = 1990 | chapter = Sociosexual behavior used for tension regulation in all age and sex combinations among bonobos | pages = 378–393 | title = Pedophilia: Biosocial Dimensions | veditors = Feierman JR | publisher = Springer | location = New York | isbn = 978-1-4613-9684-0}}</ref> maar sonder [[penetrasie]].<ref>{{cite web | vauthors = Small MF | date = 1 June 1992 | url = https://www.discovermagazine.com/mind/casual-sex-play-common-among-bonobos | title = Casual Sex Play Common Among Bonobos | work = Discover }}</ref> Wyfies kan ook seks met kinders hê, maar minder gereeld. Kinders is nie passiewe seksmaats nie; hulle inisieer dikwels seksuele kontak met mannetjies én wyfies, sowel as diere van hulle eie ouderdom.<ref name="de Waal 1990"></ref> Dit is onbekend hoe bonobo's voorkom dat hulle die [[Simiaanse immuniteitsgebreksvirus]] (MIV by ape) kry.<ref>{{cite journal | vauthors = Sharp PM, Shaw GM, Hahn BH | title = Simian immunodeficiency virus infection of chimpanzees | journal = Journal of Virology | volume = 79 | issue = 7 | pages = 3891–902 | date = April 2005 | pmid = 15767392 | pmc = 1061584 | doi = 10.1128/jvi.79.7.3891-3902.2005 }}</ref> ====Vreedsame diere==== [[Beeld:Bonobo (Pan paniscus) at Lola Ya Bonobo - 3.JPG|thumb|220px|'n Bonobowyfie en haar kleintjie.]] Mannetjies in sjimpanseegroepe is vyandig teenoor mannetjies van buite die gemeenskap. Klein groepe mannetjies "patrolleer" hulle gebied, kyk uit vir mannetjies van buurgroepe wat alleen rondloop, val hulle aan en maak hulle dikwels dood.<ref name="Economist2010">{{cite news | date = June 24, 2010 | url = http://www.economist.com/node/16422404 | newspaper = [[The Economist]] | title = Chimpanzee behavior: Killer instincts | access-date = 2011-12-08}}</ref> Dit lyk volgens waarnemings nie of dieselfde gedrag by mannetjies of wyfies van die bonobo voorkom nie. Hulle verkies seksuele kontak eerder as gewelddadige konfrontasie met diere van buite die groep.<ref name="NYT-20160910" /> Dit beteken nie bonobo's is glad nie aggressief nie.<ref name=wrangham /> In die natuur is bonobomannetjies omtrent die helfte so aggressief as sjimpanseemannetjies, en wyfies is aggressiewer as sjimpanseewyfies.<ref name=wrangham /> Beide bonobo's en sjimpansees is omtrent 100 keer so geneig om fisieke aggressie te toon as die mens.<ref name=wrangham>{{cite book | vauthors = Wrangham R |title=The Goodness Paradox: The Strange Relationship Between Virtue and Violence in Human Evolution |date=2019 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-101-97019-5 |pages=19–20 |url=https://books.google.com/books?id=pOi9DwAAQBAJ |language=en}}</ref> [[Beeld:Grooming de Zoé.jpg|thumb|220px|Versorging: die versterking van sosiale bande.]] Die hougebiede van die bonobo's en sjimpansees word deur die Kongorivier geskei, met eersgenoemde wat suid daarvan voorkom en laasgenoemde noord daarvan.<ref name="smithsonianmag.com">{{cite web | vauthors = Raffaele P | date = November 2006 | url = https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-smart-and-swinging-bonobo-134784867/ | title = The Smart and Swinging Bonobo | work = Smithsonian Magazine }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Caswell JL, Mallick S, Richter DJ, Neubauer J, Schirmer C, Gnerre S, Reich D | title = Analysis of chimpanzee history based on genome sequence alignments | journal = PLOS Genetics | volume = 4 | issue = 4 | pages = e1000057 | date = April 2008 | pmid = 18421364 | pmc = 2278377 | doi = 10.1371/journal.pgen.1000057 | veditors = McVean G }}</ref> Daar is 'n hipotese dat bonobo's 'n vreedsamer leefstyl kan hê deels danksy die oorvloed van voedsame plante in hulle natuurlike habitat, wat hulle in staat stel om in groot groepe te reis en kos te soek.<ref>{{cite journal|year=1988|title=Feeding competition and patch size in the chimpanzee species ''Pan paniscus'' and ''Pan troglodytes''|journal=Behaviour |volume=105 |issue=1/2 |pages=148–164 |doi=10.1163/156853988X00494 |jstor=4534684| vauthors = White FJ, Wrangham RW |s2cid=18285801}}</ref> Onlangse studies dui aan daar is aansienlike breinverskille tussen die twee spesies. Bonobo's het meer [[grysstof]] in dele van die brein wat empatie, die aanvoel van ongelukkigheid in ander en angstigheid beheer.<ref>{{cite journal | vauthors = Rilling JK, Scholz J, Preuss TM, Glasser MF, Errangi BK, Behrens TE | title = Differences between chimpanzees and bonobos in neural systems supporting social cognition | journal = Social Cognitive and Affective Neuroscience | volume = 7 | issue = 4 | pages = 369–79 | date = April 2012 | pmid = 21467047 | pmc = 3324566 | doi = 10.1093/scan/nsr017 }}</ref> Hulle het ook 'n dik verbinding tussen die [[amigdala]], 'n belangrike breindeel wat aggressie meebring, en die ''cingularis anterior ventralis'', wat impulse by mense beheer.<ref>{{cite journal | vauthors = Davidson RJ, Putnam KM, Larson CL | title = Dysfunction in the neural circuitry of emotion regulation--a possible prelude to violence | journal = Science | volume = 289 | issue = 5479 | pages = 591–4 | date = July 2000 | pmid = 10915615 | doi = 10.1126/science.289.5479.591 | bibcode = 2000Sci...289..591D }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Pezawas L, Meyer-Lindenberg A, Drabant EM, Verchinski BA, Munoz KE, Kolachana BS, Egan MF, Mattay VS, Hariri AR, Weinberger DR | display-authors = 6 | title = 5-HTTLPR polymorphism impacts human cingulate-amygdala interactions: a genetic susceptibility mechanism for depression | journal = Nature Neuroscience | volume = 8 | issue = 6 | pages = 828–34 | date = June 2005 | pmid = 15880108 | doi = 10.1038/nn1463 | s2cid = 1864631 }}</ref> Dié dikker verbinding help hulle dalk om hulle emosionele impulse en gedrag te beheer.<ref>{{cite news | vauthors = Vastag B | date = 11 April 2011 | url = https://www.washingtonpost.com/national/brain-differences-may-explain-varying-behavior-of-bonobos-and-chimpanzees/2011/03/29/AFP2wUND_story.html | title = Brain differences may explain varying behavior of bonobos and chimpanzees | newspaper = The Washington Post | access-date = 26 December 2012 }}</ref> Bonobogemeenskappe word deur wyfies oorheers, en die afsny van lewenslange alliansies tussen ma's en hulle seuns kan hulle kwesbaar vir vroulike aggressie maak.<ref name="NYT-20160910" /> De Waal het gewaarsku teen die gevaar om bonobo's te romantiseer: "Alle diere is mededingend van aard en net in spesifieke omstandighede samewerkend. Toe ek die eerste keer oor hulle gedrag geskryf het, het ek gepraat van "seks vir vrede" juis omdat bonobo's baie konflikte het. Daar sou geen rede gewees het om vrede te maak as hulle in perfekte harmonie gelewe het nie."<ref>{{cite web| last1 = De Waal |first1 = F. |url=http://www.skeptic.com/eskeptic/07-08-08/ |title=Bonobos, Left & Right||publisher=Skeptic| date=August 8, 2007}}</ref> ===Dieet=== [[Beeld:Les bonobos utilisent certaines feuilles aux vertus pharmacologique contre leurs parasites intestinaux.jpg|thumb|160px|Bonobos gebruik sekere plantspesies vir selfmedikasie.]] Bonobo's is [[Omnivoor|omnivore]] [[vrugte]]vreters; 57% van hulle dieet bestaan uit vrugte, maar dit word aangevul met [[Blaar|blare]], [[heuning]] en [[eier]]s,<ref>{{cite web|url=http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/bonobo | vauthors = Lang KC |title=Bonobo: Pan paniscus|year=2011|publisher=National Primate Research Center, University of Wisconsin – Madison}}</ref> asook die [[vleis]] van klein [[gewerweldes]] soos [[eekhoring]]s en [[duiker]]s<ref>{{cite journal | vauthors = Ihobe H |title=Observations on the meat-eating behavior of wild bonobos (''Pan paniscus'') at Wamba, Republic of Zaire |journal=Primates |volume=33 |issue=2 |pages=247–250|year=1992 |doi=10.1007/BF02382754|s2cid=10063791 }}</ref> en [[ongewerweldes]].<ref>{{cite web | vauthors = Rafert J, Vineberg EO | year = 1997 | url = http://www.nagonline.net/HUSBANDRY/Diets_pdf/Bonobo_Nutrition.pdf | title = Bonobo Nutrition – relation of captive diet to wild diet | archive-url = https://web.archive.org/web/20120425232556/http://www.nagonline.net/HUSBANDRY/Diets_pdf/Bonobo_Nutrition.pdf | archive-date=2012-04-25}}" ''Bonobo Husbandry Manual'', American Association of Zoos and Aquariums</ref> In sommige gevalle sal hulle selfs [[Primaat|primate]] van 'n laer orde eet.<ref name=Surbeck>{{cite journal | vauthors = Surbeck M, Fowler A, Deimel C, Hohmann G | title = Evidence for the consumption of arboreal, diurnal primates by bonobos (Pan paniscus) | journal = American Journal of Primatology | volume = 71 | issue = 2 | pages = 171–4 | date = February 2009 | pmid = 19058132 | doi = 10.1002/ajp.20634 | s2cid = 32622605 }}; {{cite journal | vauthors = Surbeck M, Hohmann G | title = Primate hunting by bonobos at LuiKotale, Salonga National Park | journal = Current Biology | volume = 18 | issue = 19 | pages = R906-7 | date = October 2008 | pmid = 18957233 | doi = 10.1016/j.cub.2008.08.040 | s2cid = 6708310 }}</ref> ===Kognitiewe vergelyking met sjimpansees=== [[Beeld:Composite image of male chimpanzee (left) and male bonobo (right) (CC BY version).png|thumb|220px|links|'n Manlike sjimpansee (links) en bonobo.]] In 2020 is die eerste [[genoom]]vergelyking tussen bonobo's en sjimpansees gepubliseer. Dit het aspekte van die genoom getoon wat hulle skeiding en gedragsverskille kon veroorsaak of daaruit kon gevloei het, insluitende seleksie vir gene wat met dieet en hormone verband hou.<ref name="pmid33200560">{{cite journal | vauthors = Kovalaskas S, Rilling JK, Lindo J | title = Comparative analyses of the Pan lineage reveal selection on gene pathways associated with diet and sociality in bonobos | journal = Genes, Brain, and Behavior | volume = 20 | issue = 3 | pages = e12715 | date = March 2021 | pmid = 33200560 | doi = 10.1111/gbb.12715 | s2cid = 226988471}}</ref> Volgens 'n studie in 2010 het "bonobowyfies 'n groter omvang van gereedskapgebruik as mannetjies getoon, 'n patroon wat voorheen vir sjimpansees beskryf is, maar nie vir ander groot ape nie".<ref>{{cite journal | vauthors = Gruber T, Clay Z, Zuberbühler K |title=A comparison of bonobo and chimpanzee tool use: evidence for a female bias in the Pan lineage |journal=Animal Behaviour |date=1 December 2010 |volume=80 |issue=6 |pages=1023–1033 |doi=10.1016/j.anbehav.2010.09.005 |s2cid=14923158 |url=http://doc.rero.ch/record/278363/files/Gruber_T._-_A_comparison_of_bonobo_and_chimpanzee-20170117.pdf }}</ref> Die bevinding is bevestig deur 'n ander studie in 2010 wat ook bevind het "bonobo's is bekwamer in take wat met die lees van gedagtes en 'n begrip van sosiale oorsaaklikheid te doen het, terwyl sjimpansees bekwamer is in take wat die gebruik van gereedskap en 'n begrip van fisieke oorsaaklikheid vereis".<ref name="10.1371/journal.pone.0012438">{{cite journal | vauthors = Herrmann E, Hare B, Call J, Tomasello M | title = Differences in the cognitive skills of bonobos and chimpanzees | journal = PLOS ONE | volume = 5 | issue = 8 | pages = e12438 | date = August 2010 | pmid = 20806062 | pmc = 2929188 | doi = 10.1371/journal.pone.0012438 | bibcode = 2010PLoSO...512438H | doi-access = free }} - [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Beskikbaar onder [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ CC BY 4.0].</ref> ===Ooreenkoms met mense=== Bonobo's slaag, nes alle groot ape, die spieëltoets vir selferkenning.<ref>Dielenberg, Robert A. "The comparative psychology of human uniqueness: A cognitive behavioral review." (2013).</ref><ref>Anderson, James R., and Gordon G. Gallup. "Mirror self-recognition: a review and critique of attempts to promote and engineer self-recognition in primates." Primates 56, no. 4 (2015): 317-326.</ref> Hulle kommunikeer hoofsaaklik op 'n vokale manier, hoewel die betekenis van hulle geluide tans nog onbekend is. Die meeste mense verstaan egter hulle gesigsuitdrukkings<ref name="BonoboDNA">{{cite web | url = http://www.colszoo.org/animalareas/aforest/bonobo.html | work = Columbus Zoo | title = Bonobos at the Columbus Zoo | access-date = 2006-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060502101116/http://www.colszoo.org/animalareas/aforest/bonobo.html | archive-date = 2006-05-02}}</ref> en sommige van hulle handgebare, soos 'n uitnodiging om te speel. Hulle kommunikasiestelsel in die natuur sluit 'n eienskap in wat tevore net in mense bekend was: Hulle gebruik dieselfde roep wat verskillende dinge in verskillende situasies kan beteken, en ander bonobo's moet die konteks in ag neem om te verstaan wat daarmee bedoel word.<ref name="BBC News">{{cite news | vauthors = Webb J | date = August 4, 2015 | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-33731444 | work = BBC News | title = Bonobo squeaks hint at earlier speech evolution | access-date = 2015-08-05}}</ref> Twee bonobo's van die Great Ape Trust in [[Iowa]], Kanzi en Panbanisha, is geleer om te kommunikeer deur die gebruik van 'n "toetsbord" wat met geometriese simbole gemerk is en om op gesproke sinne te reageer. Kanzi se woordeskat bestaan uit meer as 500 Engelse woorde,<ref>{{cite web|url=http://www.greatapetrust.org/bonobo/meet/kanzi.php|title=Meet our Great Apes: Kanzi | work = Great Ape Trust | date = 2007 |access-date=2008-09-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080630201101/http://www.greatapetrust.org/bonobo/meet/kanzi.php|archive-date = 2008-06-30}}</ref> en hy kan sowat 3&nbsp;000 woorde in dié taal verstaan.<ref>{{cite magazine|vauthors=Raffaele P|year=2006|title=Speaking Bonobo|url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/10022981.html|magazine=Smithsonian|access-date=2008-09-28|archive-date=2013-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216231356/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/10022981.html|url-status=dead}}</ref> Kanzi het ook geleer deur dop te hou hoe mense sy ma probeer leer. Hy het take begin verrig wat vir sy ma geleer is deur net toe te kyk. Van dié take het sy ma nooit leer verrig nie. In 'n studie in die 1990's om agter te kom of Kanzi die kognitiewe en biomeganiese vermoëns het om eenvoudige steengereedskap te maak en gebruik, is hy geleer om dit te doen. Hy het byvoorbeeld geleer hoe om klippe te breek, maar het dit anders as mense gedoen. Waar mense die klip in een hand sal hou en dit met 'n klip in die ander hand slaan, het Kanzi die klip teen 'n harde oppervlak of 'n ander klip gegooi. Dit het hom groter krag gegee om die klip te breek.<ref>{{cite journal| vauthors = Schick KD, Toth N, Garufi G, Savage-Rumbaugh ES, Rumbaugh D, Sevcik R |title=Continuing Investigations into the Stone Tool-making and Tool-using Capabilities of a Bonobo (''Pan paniscus'')|journal=Journal of Archaeological Science|volume=26|issue=7|pages=821–832|date=1999|doi=10.1006/jasc.1998.0350}}</ref> ==Bewaringstatus== Die [[IUBN-rooilys]] klassifiseer bonobo's as 'n [[bedreigde spesie]], met 'n konserwatiewe raming van sowat 29&nbsp;500 tot 50&nbsp;000 individue.<ref name="iucn" /> Groot bedreigings sluit in [[habitat]]verlies en die [[jag]] van diere vir [[bosvleis]]. Laasgenoemde het geweldig toegeneem sedert die Eeste en Tweede Kongo-oorlog in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] weens die teenwoordigheid van swaar gewapende soldate in afgeleë, "bewaarde" gebiede soos die Nasionale Park Salonga. Omdat bonobo's hulle habitat met mense deel, berus die eindelike sukses van bewaringspogings op plaaslike en gemeenskapsbetrokkenheid. Daar is sterk plaaslike teenkanting teen die skep van nasionale parke, omdat inheemse bevolkings dikwels uit hulle huise in die woude verdryf is daarvoor. In die Nasionale Park Salonga, die enigste nasionale park in die bonobo's se habitat, is daar geen plaaslike betrokkenheid nie. Opnames sedert 2000 dui daarop dat die bonobo, [[Afrika-woudolifant]] en ander spesies byna uitgeroei is deur wilddiewe en die florerende bosvleismark.<ref>{{cite web | url = http://www.zoosociety.org/conservation/Bonobo/BCBI/Survey.php | title = Bonobo and large mammal survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20120506233748/http://www.zoosociety.org/conservation/Bonobo/BCBI/Survey.php | archive-date=May 6, 2012 | publisher = Zoological Society of Milwaukee }}</ref> In teenstelling hiermee is daar steeds gebiede waar bonobo's en [[biodiversiteit]] floreer sonder gevestigde parke danksy die inheemse geloofsoortuigings en taboes oor die doodmaak van bonobo's. Tydens die oorloë van die 1990's is navorsers en [[nieregeringsorganisasie]]s (NGO's) uit die bonobohabitat gedryf. In 2002 het die Bonobo Conservation Initiative die Bonobovredeswoudprojek begin wat deur Bewaring Internasionaal ondersteun word en in samewerking met plaaslike instellings, NGO's en gemeenskappe bestuur word. 'n Paar gemeenskapsgebaseerde reservate word verbind en deur plaaslike mense bedryf. Daar was al ooreenkomste vir die bewaring van 130&nbsp;000&nbsp;km² van die bonobo se habitat.<ref>{{cite web | vauthors = Curwood S, Parish A | url = http://www.loe.org/shows/shows.htm?programID=06-P13-00027#feature2 | title = The Make Love, Not War Species | work = Living on Earth | date = July 2006 | publisher = National Public Radio }}</ref> In 1995 het kommer oor die afnemende getalle bonobo's in die natuur daartoe gelei dat die soölogiese vereniging ZSM van [[Milwaukee]], [[Wisconsin]], begin het om geld van wetenskaplikes oor die wêreld heen in te samel om die Aksieplan vir ''Pan paniscus'' te publiseer, wat onder meer voorstelle maak ook bewaring. Dit bevat data van 20 jaar van navorsing op verskeie terreine in die bonobohabitat. In reaksie op aanbevelings van die Aksieplan het die ZSM die Bonobo-en-Kongo-biodiversiteitsinisiatief begin. Die program sluit in habitat- en reënwoudbewaring, die opleiding van Kongolese burgers en bewaringsinstellings, die assessering van natuurlewebevolkings en opvoeding. Namate die projek gevorder het, het die ZSM ook betrokke geraak by hulp aan die Kongolese wat in die bonobohabitat woon. Hulle het skole gebou, onderwysers in diens geneem, medisyne verskaf en 'n landbouprojek begin sodat die bevolking minder op die jag van wilde diere hoef te steun vir voedsel.<ref>{{cite web | url = http://www.zoosociety.org/conservation/Bonobo/BCBI/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20120210211110/http://www.zoosociety.org/conservation/Bonobo/BCBI/ | archive-date = 10 February 2012 | title = Bonobo and Congo Biodiversity Initiative | publisher = Zoological Society of Milwaukee}}</ref> Van 2003 af het die Amerikaanse regering $54 miljoen bewillig aan die Congo Basin Forest Partnership. Dié belegging het internasionale NGO's betrokke gekry om te help met bewaringsprogramme.<ref>{{cite web | vauthors = Chapin M | date = December 2004 | url = http://watha.org/in-depth/EP176A.pdf | title = Vision for a Sustainable World | work = WORLDWATCH magazine | access-date = 7 Julie 2022 | archive-date = 19 Julie 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210719061047/http://watha.org/in-depth/EP176A.pdf | url-status = dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== ===Boeke=== * {{cite book | vauthors = De Waal F, Lanting F | title = Bonobo: The Forgotten Ape | publisher = University of California Press | date = 1997 | isbn = 0-520-20535-9 }} * {{cite book | vauthors = Takayoshi K | title = The Last Ape: Pygmy Chimpanzee Behavior and Ecology | location = Stanford, CA | publisher = Stanford University Press | date = 1992 }} * {{cite book | vauthors = Savage-Rumbaugh S, Lewin R | title = Kanzi: The Ape at the Brink of the Human Mind | publisher = John Wiley | date = 1994 | isbn = 0-471-58591-2}} * {{cite book | vauthors = Woods V | title = Bonobo Handshake | publisher = Gotham Books | date = 2010 | isbn = 978-1-59240-546-6}} * {{cite book | vauthors = Sandin J | title = Bonobos: Encounters in Empathy | publisher = Zoological Society of Milwaukee & The Foundation for Wildlife Conservation, Inc. | date = 2007 | isbn = 978-0-9794151-0-4}} * {{cite book | vauthors = De Waal F | title = The Bonobo and the Atheist | publisher = Norton | date = 2013 | isbn = 978-0-393-07377-5}} ===Artikels=== * {{cite journal | vauthors = De Waal F | url = http://songweaver.com/info/bonobos.html | title = Bonobo: Sex & Society |journal= Scientific American | date = 1995 | volume = 272 | issue = 3 | pages = 82–88 | doi = 10.1038/scientificamerican0395-82 | pmid = 7871411 | bibcode = 1995SciAm.272c..82W }} * {{cite journal | vauthors = DeBartolo A | url = http://www.hydeparkmedia.com/bonobo.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030211041752/http://www.hydeparkmedia.com/bonobo.html | title = The Bonobo: 'Newest' apes are teaching us about ourselves | journal = Chicago Tribune | date = 11 June 1998 | archive-date = 2003-02-11}} * {{cite journal | vauthors = Schweller K | url = https://spectrum.ieee.org/computing/software/apes-with-apps/ | title = Apes with Apps | journal = IEEE Spectrum Magazine | date = July 2012 | volume = 49 | issue = 7 | pages = 38–45 | doi = 10.1109/MSPEC.2012.6221081 | s2cid = 22556649 }} * {{cite journal | vauthors = Madrigal A | url = https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/06/brian-the-mentally-ill-bonobo-and-how-he-healed/372596/ | title = Brian the Mentally Ill Bonobo, and How He Healed | journal = The Atlantic | date = 11 June 2014 }} * {{cite magazine | vauthors = Parker I | url = http://www.newyorker.com/magazine/2007/07/30/swingers-2?currentPage=all | title = Swingers | magazine = The New Yorker | date = 30 July 2007 }} * {{cite journal | vauthors = Bechard D | url = http://www.thesolutionsjournal.com/node/237106 | title = Viral Conservation | journal = The Solutions Journal | date = February 2014 | access-date = 2016-07-13 | archive-date = 2016-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160326142635/http://www.thesolutionsjournal.com/node/237106 | url-status = dead }} ===Vaktydskrifartikels=== * {{cite journal | vauthors = Fischer A, Prüfer K, Good JM, Halbwax M, Wiebe V, André C, Atencia R, Mugisha L, Ptak SE, Pääbo S | display-authors = 6 | title = Bonobos fall within the genomic variation of chimpanzees | journal = PLOS ONE | volume = 6 | issue = 6 | pages = e21605 | date = 29 June 2011 | pmid = 21747915 | pmc = 3126833 | doi = 10.1371/journal.pone.0021605 | editor-first = Etienne | bibcode = 2011PLoSO...621605F | editor-last = Joly | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Zsurka G, Kudina T, Peeva V, Hallmann K, Elger CE, Khrapko K, Kunz WS | title = Distinct patterns of mitochondrial genome diversity in bonobos (Pan paniscus) and humans | journal = BMC Evolutionary Biology | volume = 10 | pages = 270 | date = September 2010 | pmid = 20813043 | pmc = 2942848 | doi = 10.1186/1471-2148-10-270 }} * {{cite journal | vauthors = Wildman DE, Uddin M, Liu G, Grossman LI, Goodman M | title = Implications of natural selection in shaping 99.4% nonsynonymous DNA identity between humans and chimpanzees: enlarging genus Homo | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 100 | issue = 12 | pages = 7181–8 | date = June 2003 | pmid = 12766228 | pmc = 165850 | doi = 10.1073/pnas.1232172100 | bibcode = 2003PNAS..100.7181W | doi-access = free }} == Eksterne skakels == * ARKive – [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Pan_paniscus/ BBC-foto's en rolprente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060321204742/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Pan_paniscus/ |date=21 Maart 2006 }} * [http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/l_073_03.html Evolution: Why Sex?] * [http://www.awf.org/content/wildlife/detail/bonobo Bonobos: opsomming deur die Afrika-natuurlewestigting] * {{Commons-kategorie inlyn|Pan paniscus}} {{Wikispecies-inlyn|Pan paniscus}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Bonobo|Engelse Wikipedia]] {{Taksonbalk}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Primate]] 1qt0sjkzu34zw4jh3rwi9fm1ovfwaan 0 86943 2908896 2901765 2026-06-02T16:45:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908896 wikitext text/x-wiki {{Suid-Afrikaanse Politiek}} Die '''Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019''' is 'n [[Verkiesings in Suid-Afrika|algemene verkiesing]] wat op 8 Mei 2019<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemdag-is-8-mei/ |title=Stemdag is 8 Mei |work=[[Maroela Media]] |first=Jan-Jan |last=Joubert |date=7 Februarie 2019 |access-date=19 April 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517144920/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemdag-is-8-mei/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> in [[Suid-Afrika]] plaasgevind het. Dit was die sesde volledig-demokratiese verkiesing sedert die einde van [[apartheid]] in 1994. Huidige president [[Cyril Ramaphosa]] het die regerende [[African National Congress]] gelei, terwyl dié party probeer het om sy meerderheidsstatus te behou en Ramaphosa 'n volle ampstermyn as president te verseker. Sy voorganger, [[Jacob Zuma]], het op 14 Februarie 2018 as president bedank en kon nie vir 'n derde termyn in die amp aanbly nie omdat die [[Grondwet van Suid-Afrika]] 'n president beperk tot 'n maksimum van twee vyfjaartermyne. Die verkiesing van die Nasionale Vergadering is gewen deur die regerende ANC, maar met 'n verminderde meerderheid van 57,50%, teenoor die 62,15% behaal in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|algemene verkiesing van 2014]]. Dit was ook die ANC se laagste stemaandeel sedert die einde van apartheid in 1994. Die amptelike opposisie, die [[Demokratiese Alliansie]] (DA), se stemaandeel het van 22,23% tot 20,77% gedaal, terwyl die teenkapitalistiese [[Economic Freedom Fighters]] aansienlik gegroei het, van 6,35% tot 10,79%. Die [[Vryheidsfront Plus]] se steun het ook gegroei van 0,9% tot 2,38%, wat die hoogste stemaandeel vir die party is sedert 1994. Agt van die nege provinsiale wetgewers is deur die ANC gewen. Die EFF het sy posisie as amptelike opposisie in [[Limpopo]] en [[Noordwes]] behou, terwyl die party die Demokratiese Alliansie in [[Mpumalanga]] as amptelike opposisie vervang het. Die DA het 'n tweede plek behaal in vyf provinsies wat deur die ANC gewen is. In [[KwaZulu-Natal]] het die [[Inkatha Vryheidsparty]] die DA as amptelike opposisie vir die eerste keer sedert 2014 vervang en tot 3,88% steun op nasionale vlak gegroei. In die [[Wes-Kaap]], die enigste provinsie wat nie deur die ANC gewen is nie, het die DA se steun van 59,38% tot 55,45% gedaal. == Agtergrond == Volgens die Grondwet van Suid-Afrika moet 'n verkiesing minstens elke vyf jaar plaasvind. Die doel van die verkiesing is om 'n nuwe [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en provinsiale wetgewers te verkies. Die Nasionale Vergadering bestaan uit 400 lede wat deur eweredige verteenwoordiging verkies word en wat op hulle beurt die [[President van Suid-Afrika|president van die land]] verkies. Die 2019-verkiesing is deur die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] behartig. == Deelnemende partye == === Nasionaal === Die volgende lys van 48 partye het aan die algemene verkiesing van 2019 deelneem, en is deur die OVK op 20 Maart 2019 bekend gestel – 'n aansienlike vermeerdering teenoor die 26 partye wat in die 2014 verkiesing op nasionale vlak deelgeneem het. Partye word gelys in die volgorde waarin hulle op die stembrief verskyn het.<ref>{{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/elections/2104383/here-is-a-list-of-the-48-political-parties-contesting-2019-elections/ |title=Here is a list of the 48 political parties contesting 2019 elections |work=[[The Citizen]] |first=Vhahangwele |last=Nemakonde |date=20 Maart 2019 |access-date=19 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145028/https://citizen.co.za/news/south-africa/elections/2104383/here-is-a-list-of-the-48-political-parties-contesting-2019-elections/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{columns-list|colwidth=35em| * [[African Security Congress]] * [[Afrikan Alliance of Social Democrats]] * [[Afrika Christen Demokratiese Party]] * [[African Congress of Democrats]] * [[African Content Movement]] * [[African Covenant]] * [[African Democratic Change]] * [[African Independent Congress]] * [[African National Congress]] * [[African Renaissance Unity Party]] * [[African Transformation Movement]] * [[Agang]] * [[Al Jama-ah]] * [[Alliance for Transformation for All]] * [[Azanian People's Organisation]] * [[African People's Convention]] * [[Better Residents Association]] * [[Black First Land First]] * [[Capitalist Party of South Africa]] * [[Christian Political Movement]] * [[Compatriots of South Africa]] * [[Congress of the People]] * [[Demokratiese Alliansie]] * [[Democratic Liberal Congress]] * [[Economic Emancipation Forum]] * [[Economic Freedom Fighters]] * [[Forum for Service Delivery]] * [[Free Democrats]] * [[Front Nasionaal]] * [[GOOD]] * [[Independent Civic Organisation of South Africa]] * [[Inkatha-Vryheidsparty]] * [[International Revelation Congress]] * [[Land Party]] * [[Minority Front]] * [[National Freedom Party]] * [[National People's Ambassadors]] * [[National People's Front]] * [[Pan Africanist Congress of Azania]] * [[Patriotic Alliance]] * [[People's Revolutionary Movement]] * [[Power of Africans Unity]] * [[Socialist Revolutionary Workers Party]] * [[South African Maintenance and Estate Beneficiaries Association]] * [[South African National Congress of Traditional Authorities]] * [[United Democratic Movement]] * [[Vryheidsfront Plus]] * [[Women Forward]] }} === Slegs provinsiaal === Die volgende politieke partye het slegs aan die provinsiale verkiesing deel geneem: {{columns-list|colwidth=35em| * Aboriginal Khoisan (Noord-Kaap) * [[African Change Academy]] (Oos-Kaap) * [[African Mantungwa Community]] (KwaZulu-Natal) * African People's Socialist Party (Limpopo) * African Progressive Movement (Wes-Kaap) * [[All Things Are Possible]] (Wes-Kaap) * [[Bolsheviks Party of South Africa]] (Limpopo) * [[Cape Party]] (Wes-Kaap) * [[Civic Warriors of Maruleng]] (Limpopo) * Diensleweringsparty (Wes-Kaap) * Economic Emancipation Forum (Gauteng) * Gaza Movement for Change (Limpopo) * Gazankulu Liberation Congress (Gauteng, Limpopo) * [[Groen Party van Suid-Afrika]] (Wes-Kaap) * Justice and Employment Party (KwaZulu-Natal) * Karoo Democratic Force (Wes-Kaap) * Khoisan Revolution (Noord-Kaap, Wes-Kaap) * Magoshi Swaranang Movement (Limpopo) * [[New South Africa Party]] (Wes-Kaap) * National Peoples Ambassadors (KwaZulu-Natal) * [[National Religious Freedom Party]] (KwaZulu-Natal) * People's Republic of South Africa (Wes-Kaap) * [[Plaaslike Besorgde Inwoners]] (Oos-Kaap, Wes-Kaap) * Reikemeste Dikgabo Party (Noordwes) * Residence Association of South Africa (Mpumalanga) * Sindawonye Progressive Party (Mpumalanga) * South African Concerned Residents Organisation 4 Service Delivery (Vrystaat) * South African Political Party (Noordwes) * [[United Christian Democratic Party]] (Noordwes) * [[Uniting People First]] (Noordwes) * [[Ximoko Party]] (Limpopo) * Zenzeleni Progressive Movement (Gauteng, Mpumalanga) }} == Verkiesingsveldtog fokuspunte == === Korrupsie === [[Lêer:DA 2019 election poster eskom.jpg|duimnael|'n Demokratiese Alliansie-plakkaat in [[Kaapstad]] met die vermelding "hou die ligte aan" met verwysing na die energiekrisis wat die land raak as gevolg van probleme by die staatsbeheerde elektrisiteitsmonopolie Eskom.]] [[Korrupsie]] binne die regering en ondernemings in staatsbesit was 'n beduidende verkiesingsvraagstuk met al drie die grootste partye wat oor die kwessie steunwerwing doen.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/what-sas-main-political-parties-are-promising-voters-20190302 |title=What SA's main political parties are promising voters |last=Amogelang Mbatha and Mike Cohen |date=2 Maart 2019 |website=Fin24 |publisher=Bloomberg |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145656/https://www.fin24.com/Economy/what-sas-main-political-parties-are-promising-voters-20190302 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ANC het belowe om korrupsie binne die regering en sy eie party te beveg,<ref name=":1" /><ref name=":4" /> terwyl dit ook stel dat dit die [[Zondo-kommissie]] van ondersoek ingestel het in [[staatskaping]].<ref>{{cite web |url=https://www.news24.com/Analysis/analysis-no-the-anc-did-not-establish-the-zondo-commission-20190326 |title=ANALYSIS: No, the ANC did not establish the Zondo commission |date=27 Maart 2019 |website=News24 |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145701/https://www.news24.com/Analysis/analysis-no-the-anc-did-not-establish-the-zondo-commission-20190326 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die DA wil 'n standaard 15-jaar tronkstraf oplê vir enigeen wat gevang is vir korrupsie en 'n nuwe teenkorrupsie-eenheid in die [[Nasionale Vervolgingsgesag]] (NGV) in te stel om politici en regeringsamptenare wat by wangedrag betrokke is, te ondersoek. Die EFF stel voor om die grondwet te verander om die Nasionale Vervolgingsgesag aan die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Parlement]], in plaas van die Nasionale Regering, aanspreeklik te maak.<ref>[https://businesstech.co.za/news/government/302086/anc-vs-da-vs-eff-promises-on-land-reform-jobs-and-fighting-corruption/ ANC vs DA vs EFF: promises on land reform, jobs and fighting corruption]. Retrieved on 17 April 2019.</ref> === Grondhervorming === Grondhervorming was ook 'n belangrike veldtogskwessie waarop die drie grootste politieke partye gefokus het. Die ANC het belowe om grond herverdeling te versnel deur onteiening op 'n manier wat nie voedselveiligheid negatief sal beïnvloed nie. Die EFF-veldtog vir staatsbesit oor alle grond en die afskaffing van huurgeld terwyl die DA veldtog het om eiendomsregte te versterk, maar terselfdertyd die implementering van 'n grondhervormingsprogram wat toegang tot grondbesit verhoog.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> Die Vryheidsfront Plus (VF +) en die Congress of the People (COPE) en baie ander partye is sterk gekant teen onteiening van grond sonder vergoeding. COPE en AfriForum het sedertdien 'n vennootskap tot stand gebring in hul teenkanting teen die omstrede beleid.<ref>[https://www.timeslive.co.za/politics/2018-12-19-dismal-land-policy-will-drive-a-million-voters-to-freedom-front-plus/ Dismal land policy 'will drive a million voters to Freedom Front Plus']. Retrieved on 17 April 2019.</ref><ref>[https://www.enca.com/news/afriforum-cope-team-fight-land-expropriation-without-compensation AfriForum, COPE team up to fight land expropriation without compensation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417175032/https://www.enca.com/news/afriforum-cope-team-fight-land-expropriation-without-compensation |date=17 April 2019 }}. Retrieved on 17 April 2019.</ref> === Ekonomiese groei === Die ANC het aangekondig dat dit ekonomiese groei en [[werkloosheid]] vermindering die party se hoofveldtog vraagstukke sal maak tydens die verkiesing.<ref>{{cite web |url=https://www.enca.com/news/ramaphosa-focuses-economy-speech |title=Ramaphosa focuses on economy in speech |website=eNCA |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145720/https://www.enca.com/news/ramaphosa-focuses-economy-speech |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Besondere fokus vir die ANC was op jeugwerkloosheid,<ref>{{cite web |url=https://ewn.co.za/2019/01/12/anc-outlines-its-plan-to-boost-sa-economy |title=ANC outlines its plan to boost SA economy |last=Ngcobo |first=Ziyanda |website=ewn.co.za |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145724/https://ewn.co.za/2019/01/12/anc-outlines-its-plan-to-boost-sa-economy |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met 'n belofte om 275 000 nuwe werksgeleenthede per jaar vir die volgende vyf jaar te skep en R1,2 biljoen in beleggings te lok.<ref name=":4" /> Ander partye het ook gefokus op werkskepping met die DA wat ekonomiese hervormings belowe om groei aan te moedig en die groei van klein ondernemings te bevorder. Die DA-leier [[Mmusi Maimane]] het gepleit vir 'n werk in elke huishouding, terwyl die EFF spesiale ekonomiese sones beloof het om buitelandse beleggings te lok.<ref name=":1">{{cite web |url=https://businesstech.co.za/news/government/302086/anc-vs-da-vs-eff-promises-on-land-reform-jobs-and-fighting-corruption/ |title=ANC vs DA vs EFF: promises on land reform, jobs and fighting corruption |last=Writer |first=Staff |website=businesstech.co.za |access-date=4 April 2019 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145708/https://businesstech.co.za/news/government/302086/anc-vs-da-vs-eff-promises-on-land-reform-jobs-and-fighting-corruption/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>[https://www.news24.com/SouthAfrica/News/maimane-dreams-of-a-job-in-every-home-at-the-das-manifesto-launch-20190223 Maimane dreams of a job in every home at the DA's manifesto launch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417175641/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/maimane-dreams-of-a-job-in-every-home-at-the-das-manifesto-launch-20190223 |date=17 April 2019 }}. Retrieved on 17 April 2019.</ref> === Misdaad === 'n Aantal partye het veldtogte gevoer oor die kwessie van [[misdaad]] en hoe om dit te hanteer. Die ANC het belowe om die polisiemag te versterk deur beter opleiding en werwing van meer beamptes terwyl hulle ook fokus op die hantering van geslagsgebaseerde geweld.<ref>{{Cite web|url=https://www.politicsweb.co.za/documents/the-ancs-2019-election-manifesto|title=The ANC`s 2019 election manifesto – DOCUMENTS {{!}} Politicsweb|website=www.politicsweb.co.za|access-date=2019-04-09}}</ref> Die DA het gepleit vir die skepping en versterking van plaaslike vlak polisiemagte in plaas van bestaande regeringsbeleid wat op die nasionale vlak van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] fokus.<ref>{{cite web |url=https://ewn.co.za/2019/04/03/maimane-da-won-t-stop-fighting-for-provincial-police-service |title=Maimane: DA won't stop fighting for provincial police service |last=Felix |first=Jason |website=ewn.co.za |access-date=9 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145740/https://ewn.co.za/2019/04/03/maimane-da-won-t-stop-fighting-for-provincial-police-service |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die EFF belowe harder vonnise vir oortreders en om die polisiemag betekenisvol uit te brei.<ref>{{Cite web|url=https://www.politicsweb.co.za/documents/the-effs-2019-election-manifesto-ii|title=The EFF`s 2019 election manifesto (II) – DOCUMENTS {{!}} Politicsweb|website=www.politicsweb.co.za|access-date=2019-04-09}}</ref> Die Inkatha Vryheidsparty (IVP),<ref>https://ewn.co.za/2019/03/21/death-penalty-subsidised-public-transport-here-s-what-ifp-manifesto-says</ref> die African Covenant<ref>https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-03-22-the-crib-sheet-to-the-political-parties-contesting-the-2019-polls-part-one/</ref> en die African Transformation Movement (ATM)<ref>{{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2019-01-11-from-the-death-penalty-to-scrapping-low-pass-marks--manyis-ambitions-for-the-atm/ |title=From the death penalty to scrapping low pass marks: Manyi's ambitions for the ATM |website=www.timeslive.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145505/https://www.timeslive.co.za/politics/2019-01-11-from-the-death-penalty-to-scrapping-low-pass-marks--manyis-ambitions-for-the-atm/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> beywer hulle vir die terugbring van die doodstraf. === Elektrisiteitskrisis === [[Beurtkrag]] en elektrisiteitsonderbrekings veroorsaak deur langdurige en voortdurende probleme as gevolg van wanbestuur en korrupsie by die staatsbeheerde [[Eskom]] was 'n verkiesingsvraagstuk wat die DA teen die gevestigde ANC aangevoer het. Mmusi Maimane en die DA se Wes-Kaapse premierkandidaat, [[Alan Winde]], het die Wes-Kaap aangespoor om sy elektrisiteitsvoorsiening van onafhanklike kragprodusente (IPP's) te verkry. ANC-president [[Cyril Ramaphosa]] het gesê dat Suid-Afrika die elektrisiteitskrisis sal oorkom.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-za/news/other/eskoms-nine-circles-of-hell-and-election-politics/ar-BBVgCdR|title=Eskom’s nine circles of hell, and election politics|website=www.msn.com|access-date=2019-04-01}}</ref><ref>[https://www.news24.com/SouthAfrica/News/government-fumbling-in-the-dark-for-solutions-to-eskom-crisis-da-20190320 Government 'fumbling in the dark' for solutions to Eskom crisis – DA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417184403/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/government-fumbling-in-the-dark-for-solutions-to-eskom-crisis-da-20190320 |date=17 April 2019 }}.</ref><ref>[https://www.news24.com/SouthAfrica/News/western-cape-wants-to-break-free-from-eskom-energy-stranglehold-maimane-20190327 Western Cape wants to 'break free from Eskom energy stranglehold' – Maimane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328193720/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/western-cape-wants-to-break-free-from-eskom-energy-stranglehold-maimane-20190327 |date=28 Maart 2019 }}.</ref> == Afloop van stemming == === Internasionale spesiale stemme === Kiesers in die buiteland het op 27 April 2019 hul stemme uitgebring.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemtye-verleng-by-vier-oorsese-punte |title=Stemtye verleng by vier oorsese punte |work=[[Maroela Media]] |date=18 April 2019 |access-date=19 April 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126041538/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemtye-verleng-by-vier-oorsese-punte/ |archive-date=26 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 29&nbsp;334 Suid-Afrikaners was geregistreer om in die buiteland te stem.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/soveel-suid-afrikaners-stem-op-vryheidsdag-in-die-buiteland/ |title=Soveel Suid-Afrikaners stem op Vryheidsdag in die buiteland |work=[[Maroela Media]] |date=27 April 2019 |access-date=28 April 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830000421/https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/soveel-suid-afrikaners-stem-op-vryheidsdag-in-die-buiteland/ |archive-date=30 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die oorsese stembriewe is op 8 Mei 2019 saam met die plaaslike stemme getel.<ref>[https://www.enca.com/news/south-africans-abroad-head-polls South Africans abroad head to the polls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427220700/https://www.enca.com/news/south-africans-abroad-head-polls |date=27 April 2019 }}.</ref><ref>[https://www.enca.com/news/polls-open-abroad-sa-expats-cast-votes Polls open abroad as SA expats cast votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427123540/https://www.enca.com/news/polls-open-abroad-sa-expats-cast-votes |date=27 April 2019 }}.</ref> === Spesiale stemme === Die plaaslike spesiale stemfase van die verkiesing het plaasgevind vanaf 6-7 Mei 2019, waartydens Suid-Afrikaners wat fisies ongesteld, gestremd of swanger is, of nie by hul stemlokaal kon stem op stemdag nie, kon vooraf stem.<ref>[https://ewn.co.za/2019/05/06/special-voting-a-trial-run-for-election-day-says-iec Special voting a trial run for election day, says IEC]</ref> Die registrasie vir spesiale stemme het plaasgevind vanaf 4-18 April 2019.<ref>[https://www.news24.com/Elections/News/2019-elections-special-vote-applications-to-end-at-midnight-on-thursday-iec-20190418 2019 Elections: Special vote applications to end at midnight on Thursday – IEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506151901/https://www.news24.com/Elections/News/2019-elections-special-vote-applications-to-end-at-midnight-on-thursday-iec-20190418 |date= 6 Mei 2019 }}.</ref> Meer as 770 000 kiesers het vir spesiale stemme geregistreer.<ref>[https://www.elections.org.za/IECOnline/About-Special-Vote Special votes (in South Africa)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508233519/https://www.elections.org.za/IECOnline/About-Special-Vote |date= 8 Mei 2019 }}.</ref> Aartsbiskop Emeritus [[Desmond Tutu]] en sy vrou Leah het hul spesiale stemme op 6 Mei uitgebring.<ref>[https://www.thesouthafrican.com/elections-2019-south-africa-wraps-up-first-day-special-votes/ Elections 2019: South Africa wraps up first day of special vote].</ref><ref>[https://www.enca.com/life/desmond-tutu-casts-his-special-vote Desmond Tutu casts special vote] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506151907/https://www.enca.com/life/desmond-tutu-casts-his-special-vote |date= 6 Mei 2019 }}.</ref> === Stemdag === Die stemproses het relatief glad verloop by 22 925 stemlokale in Suid-Afrika. Lokale het om 7:00 oopgemaak. Teen 11:30 het die OVK aangekondig dat 17 stemlokale nie oopgemaak het nie, waarvan 14 in die KwaZulu-Natal geleë was. Altesaam 5 stemlokale het nie op stemdag gefunksioneer nie. Die Kommissie het voortgesette gemeenskapsonrus vir die situasie verantwoordelik gehou. Stemlokale het om 21:00 gesluit waarna die tellery van stemme begin het.<ref>[https://www.businesslive.co.za/bd/national/2019-05-09-election-results-could-be-delayed-due-to-claims-of-double-voting/ Election results could be delayed due to claims of double voting].</ref><ref>[https://businesstech.co.za/news/government/315138/2019-national-elections-when-you-can-expect-the-full-results/ 2019 National Elections: when you can expect the full results].</ref><ref>[https://www.elections.org.za/content/About-Us/IEC-Events/2019-National-and-Provincial-Elections/ 2019 National and Provincial Elections].</ref><ref>[https://www.iol.co.za/news/politics/5-voting-stations-remain-shut-on-election-day-22840421 5 voting stations remain shut on Election Day].</ref> ==== Insidente ==== Negentien mense is in drie KwaZulu-Natalse munisipaliteite in hegtenis geneem weens beweerde dubbel stemmery.<ref>[https://www.news24.com/Elections/News/19-arrested-in-kzn-for-double-voting-20190509 19 arrested in KZN for 'double voting'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512151941/https://www.news24.com/Elections/News/19-arrested-in-kzn-for-double-voting-20190509 |date=12 Mei 2019 }}.</ref> 'n Bejaarde persoon het op stemdag gesterf terwyl sy wou stem. 'n Oos-Kaapse adjunk-verkiesingsamptenaar het ook gesterf.<ref>[https://ewn.co.za/2019/05/08/anc-saddened-by-death-of-second-elderly-person-at-polls ANC saddened by death of second elderly person at polls].</ref> == Meningspeilings == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; line-height:16px;" |- ! rowspan="2" |Stemdagorganisasie ! rowspan="2" |Veldwerkdatum ! rowspan="2" |Steekproefgrootte ! [[African National Congress|ANC]] ! [[Demokratiese Alliansie|DA]] ! [[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]] ! [[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]] ! [[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! [[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ! rowspan="2" style="width:50px;"|Ander ! rowspan="2" |Onthouding/Weet nie/Geen antwoord nie ! rowspan="2" |Leiding |- ! style="background:#006600; width:50px;"| ! style="background:#005BA6; width:50px;"| ! style="background:#600; width:50px;"| ! style="background:#FF0000; width:50px;"| ! style="background:#ec8713; width:50px;"| ! style="background:#AD2B2B; width:50px;"| |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voter-turnout-will-be-critical Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918013039/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voter-turnout-will-be-critical |date=18 September 2020 }} |1 Feb 2019—4 Mar 2019 |3&nbsp;511 |style="background:#7FA87F;"|'''61''' |18 |10 |2 |2 |1 |11 |0 |style="background:#006600;color:white;"|43 |- |[https://irr.org.za/reports/criterion-report/files/thecriterionreportv2n1-february2019.pdf IRR] |12 Feb 2019–26 Feb 2019 |1&nbsp;611 |style="background:#7FA87F;"|'''54,7''' |21,8 |12,2 |2,7 |1,7 |0,7 |8,8 |2,5 |style="background:#006600;color:white;"|32,9 |- |[https://afric.online/8351-what-worries-south-africans-and-who-should-be-in-charge Afric] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401215014/https://afric.online/8351-what-worries-south-africans-and-who-should-be-in-charge |date= 1 April 2019 }} |29 Jan 2019—8 Feb 2019 |1&nbsp;501 |style="background:#7FA87F;"|'''58,1''' |9,8 |16,7 |0,9 |0,2 | |3,5 |11,9 |style="background:#006600;color:white;"|41,4 |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-61 Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913022839/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-61 |date=13 September 2020 }} |23 Okt 2018—4 Des 2018 |3&nbsp;571 |style="background:#7FA87F;"|'''61''' |14 |9 |2 |1 | |1 |11 |style="background:#006600;color:white;"|'''47''' |- |[https://irr.org.za/reports/criterion-report/files/thecriterionreport-v1n3-december2018.pdf IRR] |26 Nov—4 Des 2018 |1&nbsp;017 |style="background:#7FA87F;"|'''56''' |18 |11 |3 |1 |2 |3 |6 |style="background:#006600;color:white;"|'''38''' |- |[http://afrobarometer.org/sites/default/files/publications/Dispatches/ab_r7_dispatchno248_south_africa_elections1.pdf Afrobarometer] |Aug—Sep 2018 |1&nbsp;800 |style="background:#7FA87F;"|'''48''' |11 |11 |1 | | |2 |28 |style="background:#006600;color:white;"|'''37''' |- |[https://irr.org.za/reports/occasional-reports/files/the-criterion-report-vol1-no1.pdf IRR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924145442/https://irr.org.za/reports/occasional-reports/files/the-criterion-report-vol1-no1.pdf |date=24 September 2018 }} |22 Aug—4 Sep 2018 |978 |style="background:#7FA87F;"|'''52''' |23 |13 |3 |1 |2 |2 |2 |style="background:#006600;color:white;"|'''29''' |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-support-60 Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925203218/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-support-60 |date=25 September 2020 }} |20 Apr—7 Jun 2018 |3&nbsp;738 |style="background:#7FA87F;"|'''60''' |13 |7 |1 | | |1 |18 |style="background:#006600;color:white;"|'''47''' |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voters-uncertain-pre-2019 Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913024025/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voters-uncertain-pre-2019 |date=13 September 2020 }} |Mei 2017 |3&nbsp;471 |style="background:#7FA87F;"|'''47''' |21 |5 | | | |3 |24 |style="background:#006600;color:white;"|'''26''' |- |style="background:#EFEFEF;"|[[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|2016 se munisipale verkiesingsuitslae]] |style="background:#EFEFEF;"|3 Augustus 2016 |style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;"| 14&nbsp;910&nbsp;817 |style="background:#7FA87F;"|'''53,3''' |style="background:#EFEFEF;"|26,8 |style="background:#EFEFEF;"|8,1 |style="background:#EFEFEF;"|4,2 |style="background:#EFEFEF;"|0,8 |style="background:#EFEFEF;"|0,4 |style="background:#EFEFEF;"|6,4 | style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" | n.v.t. |style="background:#006600;color:white;"|26,5 |- | style="background:#EFEFEF;" |[[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|2014 se algemene verkiesingsuitslae]] | style="background:#EFEFEF;" |7 Mei 2014 | style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" | n.v.t. | style="background:#7FA87F;" |'''62,2''' | style="background:#EFEFEF;" |22,2 | style="background:#EFEFEF;" |6,4 | style="background:#EFEFEF;" |2,4 | style="background:#EFEFEF;" |0,9 | style="background:#EFEFEF;" |0,6 | style="background:#EFEFEF;" |5,3 | style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" | n.v.t. | style="background:#006600;color:white;" |'''40''' |} == Verkiesingsuitslae == === Parlement === {{electiontable|South African general election, 2019|sortable=yes}} |-style="background:#e9e9e9;" !colspan="3" style="text-align:left"|Party !Stemme !% ! +/− !Setels ! +/− |- |[[African National Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African National Congress}} |10,026,475 |57.50 |{{decrease}} 4.65 |230 |{{decrease}} 19 |- |[[Democratic Alliance candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Demokratiese Alliansie}} |3,621,188 |20.77 |{{decrease}} 1.36 |84 |{{decrease}} 5 |- |[[Economc Freedom Fighters candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Economic Freedom Fighters}} |1,881,521 |10.79 |{{increase}} 4.44 |44 |{{increase}} 19 |- |[[Inkatha Freedom Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Inkatha-Vryheidsparty}} |588,839 |3.38 |{{increase}} 0.98 |14 |{{increase}} 4 |- |[[Freedom Front Plus candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Vryheidsfront Plus}} |414,864 |2.38 |{{increase}} 1.48 |10 |{{increase}} 6 |- |[[African Christian Democratic Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Afrika Christen Demokratiese Party}} |146,262 |0.84 |{{increase}} 0.27 |4 |{{increase}} 1 |- |[[United Democratic Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| United Democratic Movement}} |78,030 |0.45 |{{decrease}} 0.55 |2 |{{decrease}} 2 |- |[[African Transformation Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Transformation Movement}} |76,830 |0.44 |''Nuut'' |2 |''Nuut'' |- |[[Good (political party) candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| GOOD}} |70,408 |0.40 |''Nuut'' |2 |''Nuut'' |- |[[National Freedom Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color|National Freedom Party}} |61,220 |0.35 |{{decrease}} 1.22 |2 |{{decrease}} 4 |- |[[African Independent Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Independent Congress}} |48,107 |0.28 |{{decrease}} 0.25 |2 |{{decrease}} 1 |- |[[Congress of the People candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Congress of the People}} |47,461 |0.27 |{{decrease}} 0.40 |2 |{{decrease}} 1 |- |[[Pan Africanist Congress of Azania candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Pan Africanist Congress of Azania}} |32,677 |0.18 |{{decrease}} 0.02 |1 |{{steady}} 0 |- |[[Al Jama-ah candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Al Jama-ah}} |31,468 |0.18 |{{increase}} 0.04 |1 |{{increase}} 1 |- |[[African Security Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Security Congress}} |26,263 |0.15 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Socialist Revolutionary Workers Party (South Africa) candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Socialist Revolutionary Workers Party}} |24,439 |0.14 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Black First Land First candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Black First Land First}} |19,796 |0.11 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African People's Convention candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African People's Convention}} |19,593 |0.11 |{{decrease}} 0.06 |0 |{{decrease}} 1 |- |[[Afrikan Alliance of Social Democrats candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Afrikan Alliance of Social Democrats}} |18,834 |0.11 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Capitalist Party of South Africa candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Capitalist Party of South Africa}} |15,915 |0.09 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Alliance for Transformation for All candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Alliance for Transformation for All}} |14,266 |0.08 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Agang South Africa candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Agang}} |13,856 |0.08 |{{decrease}} 0.20 |0 |{{decrease}} 2 |- |[[Azanian People's Organisation candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Azanian People's Organisation}} |12,823 |0.07 |{{decrease}} 0.04 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Independent Civic Organisation of South Africa candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Independent Civic Organisation of South Africa}} |12,386 |0.07 |{{decrease}} 0.01 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Minority Front list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Minority Front}} |11,961 |0.07 |{{decrease}} 0.05 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Democratic Liberal Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Democratic Liberal Congress}} |10,767 |0.06 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Better Residents Assocation candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Better Residents Association}} |9,179 |0.05 |{{decrease}} 0.03 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Forum for Service Delivery candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Forum for Service Delivery}} |8,525 |0.05 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Front National candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Front Nasionaal}} |7,144 |0.04 |{{increase}} 0.01 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Land Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Land Party}} |7,074 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Covenant candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Covenant}} |7,019 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Patriotic Alliance candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Patriotic Alliance}} |6,660 |0.04 |{{decrease}} 0.03 |0 |{{steady}} 0 |- |[[African Democratic Change candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Democratic Change}} |6,499 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Economic Emancipation Forum candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Economic Emancipation Forum}} |6,319 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Women Forward candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Women Forward}} |6,108 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Christian Political Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Christian Political Movement}} |4,980 |0.03 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Content Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Content Movement}} |4,841 |0.03 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[International Revelation Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| International Revelation Congress}} |4,247 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[National People's Front candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| National People's Front}} |4,019 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Renaissance Unity Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Renaissance Unity Party}} |3,860 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Congress of Democrats candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Congress of Democrats}} |3,768 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[South African National Congress of Traditional Authorities candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| South African National Congress of Traditional Authorities}} |3,714 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Compatriots of South Africacandidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Compatriots of South Africa}} |3,406 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[People’s Revolutionary Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| People's Revolutionary Movement}} |2,844 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Power of Africans Unity candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Power of Africans Unity}} |2,685 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Free Democrats candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Free Democrats}} |2,580 |0.01 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[South African Maintenance and Estate Beneficiaries Association candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| South African Maintenance and Estate Beneficiaries Association}} |2,445 |0.01 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[National People’s Ambassadors candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color|National People's Ambassadors}} |1,979 |0.01 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |-style="background:#E9E9E9;" !colspan="3" style="text-align:left"|Totaal !17,436,144 !colspan="2" style="text-align:center"|100.00 !colspan="2" style="text-align:center"|400 |- !colspan="8"| |- |colspan="3" style="text-align:left"|Geldige stemme |17,436,144 |98.67 |colspan=3 rowspan=4| |- |colspan="3" style="text-align:left"|Bedorwe stemme |235,472 |1.33 |-style="background:#e9e9e9;" !colspan="3" style="text-align:left"|Stemme uitgebring !17,671,616 !100.00 |- | style="text-align:left;" colspan="3" |Geregistreerde kiesers opkoms |26,779,025 |65.99 |- | colspan="8" style="text-align:left;" |Bron: [https://www.elections.org.za/NPEDashboard/app/hybrid.html IEC] |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://www.elections.org.za/ Amptelike IEC-verkiesingsuitslae] {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:2019]] [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] crlt5rv27a02vg4bvozg7p433fv8zbt 0 88161 2908857 2904901 2026-06-02T14:44:31Z Jcb 223 2908857 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Anna Scheepers, presidente van die Klerewerkersunie.jpg|regs|250px|duimnael|Anna Scheepers (links) en lede van die Klerewerkersunie, 1943.]] Sen. '''Anna Elizabeth Prinsloo Scheepers''' (Delareyrust, [[18 Maart]] [[1914]] – 13 November 1999) was ’n [[Suid-Afrika]]anse vakbondleier, onder andere langer as 35 jaar presidente van die Klerewerkersunie van Suid-Afrika (KWU) en in 'n stadium ook van die Nasionale Unie van Sigaret- en Tabakwerkers van Suid-Afrika. Sy was, saam met [[Johanna Cornelius]] en [[Bettie du Toit]], een van die mees vooraanstaande Afrikanervroue in die vakbondbeweging.<ref name="152">{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2007/01/26/BJ/5/Volksmoeder-325.html Die Afrikanervrou as volksmoeder]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Die Burger]]'', 26 Januarie 2007. URL besoek op 27 Oktober 2016.</ref> Die KWU het onder haar leiding gestry vir regverdiger vergoeding en 'n korter werkweek. Hulle kon daarin slaag om in 1949 drie weke se betaalde verlof per jaar vir werkers beding, iets wat voorheen nie bestaan het nie. Vantevore was hul enigste betaal verlof Kersdag en Meidag. In 1949 is nog drie openbare vakansiedae bygevoeg. Die vakbond het twee fondse opgerig, dié vir hulp aan siekes en werkloses. Die KWU het hom beywer vir 'n beter lewe vir sy lede en amper geheel en al op sy eie krag en die morele ondersteuning van ander vakbondlede staatgemaak. Sommige werkgewers het die vakbond gerespekteer, terwyl ander dit gevrees het, maar sy lede is met respek behandel omdat hulle hulle altyd tot die vakbond kon wend wanneer hulle sleg behandel is.<ref name="gar">{{en}}[http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventory/AH1092.php Records of the Garemnt Workers Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919080050/http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventory/AH1092.php |date=19 September 2019 }}. URL besoek op 27 Oktober 2016.</ref> == Vroeë jare == Anna Scheepers was die tweede oudste van die nege kinders (gebore in die bestek van 20 jaar) van Jan Hendrik Scheepers, 'n armblanke-boer. Sy is op die plaas De la Rey gebore en het haar skoolopleiding deurloop aan die plaasskool Hillside en [[Hoërskool Monument]], [[Krugersdorp]]. Weens die [[Groot Depressie]] moes sy in 1932 in haar matriekjaar die skool verlaat en agter 'n vrugtetoonbank in [[Malvern, Johannesburg|Malvern]], [[Johannesburg]], gaan werk om haar gesin te help onderhou. Ná skool het 'n leeftyd van selfonderrig gevolg. Omstreeks 1934 het sy betrokke geraak by die KWU toe Jaffe & kie. haar in hul rokfabriek as strykster in diens geneem het. Dit was die begin van haar lewenslange stryd om die waardigheid van alle werkers en om gelykheid vir vroue op alle lewensterreine. == Vakbondleier == Slegs vier jaar nadat sy tot die KWU toegetree het, word sy in 1938 op die ouderdom van net 24 jaar verkies tot presidente van die KWU van SA. In 1939 het sy hoedemaaksters in ’n vakbond georganiseer en gehelp om hul Nywerheidsraad in [[Transvaal]] te stig. Sy het werkers in manshoede-fabrieke georganiseer asook klerewerkers van [[Kroonstad]] en [[Wepener]], en die glaswerkers van Johannesburg. Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] het sy in die Johannesburgse Prysbeheerraad gedien asook in die Demobiliserings- en Rehabilitasieraad. In 1950, met die aanvaarding van die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme, is sy, Solly Sachs (algemene sekretaris van die KWU) en Johanna Cornelius as kommuniste gelys.<ref name="gar" /> Soos talle ander vakbondleiers van destyds, het sy [[Rusland]] voor die oorlog besoek. In 1955 het sy gedien in die Loonraad vir ondersoek in die klerebedryf as werkersverteenwoordiger en ook in 1956 as assessor in die Nywerheidshof van Ondersoek insake werkreservering in die klerebedryf. In November 1968 is sy as die eerste en enigste vrou verkies tot die Algemene Raad van Internasionale Tekstiel- en Klerewerkersfederasies. Sy het jare lank in talle vakbondliggame gedien. Sy was voorsitter van die Transvaal Cloting Industry Medical Benefit Society, addisionele lid van die Loonraad, in 1957 en 1960 assessor in die Nywerheidstribunaal, vakbondverteenwoordiger in die loodskomitee van die Nasionale Produktiwiteitsinstituut en het die Unie en later Republiek op talle internasionale konferensies verteenwoordig. Dit het haar in staat gestel om wyd te reis in [[Europa]] en die Verre-Ooste. Scheepers was ’n ervare onderhandelaar in verband met loonooreenkomste en het die vakbond binne en buite Suid-Afrika op verskeie kongresse verteenwoordig, onder meer die seminaar "Challenges to working woven in changing times" in 1975 in [[Tel Aviv]], [[Israel]].<ref>{{en}} [http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventory/AH1426.php Records of the Trade Union Council of South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128155951/http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventory/AH1426.php |date=28 November 2017 }}.</ref> == Privaat lewe == Sy is op [[27 November]] [[1954]] getroud met Arthur Richard McLaughlin (sekretaris van die Tremweë en Omnibuswerkersunie, Kaapland). Voorheen was sy getroud met J.J. Venter, president van die Johannesburgse Munisipale Transportwerkersunie, maar hy het haar ontval. Haar liefhebberye was die [[kookkuns]], naaldwerk, piouter-werk, [[blommerangskikking]], tuinmaak en bak. Op die Randse Paasskou het sy die eerste pryse verower vir tapisserie- en borduurwerk en vir gebak; ook die eerste prys vir tapisseriewerk in Kaapstad. Sy en haar man het in die vroeë sestigerjare in [[Nuweland]], [[Kaapstad]], gewoon. Sy is in die Flora Kliniek in [[Roodepoort]] oorlede. == Eerbewyse en pryse == Vir haar bydrae tot die [[Tweede Wêreldoorlog|oorlogspoging]] het genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]], tydens die oorlog die opperbevelvoerder van die Suid-Afrikaanse Leër en eerste minister, die medalje vir vrywillige diens aan haar toegeken. [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] het die ''State Leadership Grant'' in 1969 aan haar toegeken. In 1972 het ''[[The Star]]'' haar aangewys as vrou van die jaar, dieselfde jaar waarin sy deur die Internasionale Wie Is Wie as een van die 2 000 vroue van uitnemendheid wêreldwyd aangewys is. In April 1973 het die [[Universiteit van die Witwatersrand]] ’n eredoktorsgraad in die regte aan haar toegeken. In 1974 is sy tot senator vir die [[Verenigde Party]] verkies.<ref name="152" /> == Bronne == * {{af}} {{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers. * {{en}} [http://reference.sabinet.co.za/document/EJC28503 Sabinet.co.za]. URL besoek op 26 Oktober 2016. * {{en}} Roberts, T. (besturende redakteur). 1975. ''Who's Who of Southern Africa 1975''. Johannesburg: Combined Publishers (Pty.) Ltd. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scheepers, Anna}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vakbondleiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] 1vgujv8o36efv594o8d0clojl1pbkjq 0 93950 2908987 2780497 2026-06-03T06:38:27Z Jcb 223 2908987 wikitext text/x-wiki [[Lêer:WikimediaZALogo.svg|regs|raamloos]] '''Wikimedia ZA''' is die verteenwoordiger van die [[Wikimedia-stigting]] in [[Suid-Afrika]].<ref name="ref1" /> Dit is op 26 Maart 2011 amptelik as 'n verteenwoordiger goedgekeur en op 25 Februarie 2012 op die been gebring. Die doelstelling van Wikimedia ZA is om die gebruik van Wikipedia en alle ander Wiki-projekte in Suid-Afrika te bevorder deur so die skepping en verspreiding van inligting te bewerkstellig, vir almal, te eniger tyd, gratis. ==Kontak== <!--T:2--> <!--T:3--> Om met ons in verbinding te tree, stuur 'n e-pos na [mailto:theresa.hume@wikimedia.org.za Die Administrateur] of sluit by ons nuusbrief aan. ===Nuusbrief=== <!--T:4--> <!--T:5--> Om by ons nuusbrief aan te sluit, besoek [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikimediaza Wikimedia ZA Nuusbrief] ===Bly op die Hoogte=== <!--T:7--> <!--T:8--> * [http://www.facebook.com/WikimediaZA Facebook] * [http://www.twitter.com/Wikimedia_ZA Twitter] * [http://www.youtube.com/channel/UCBFQLpvHnAWXcrVFMxdYLPw|YouTube YouTube Kanaal]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===Ons Webtuiste=== <!--T:9--> <!--T:10--> [http://wikimedia.org.za/wiki/Main_Page Wikimedia ZA] ==Lidmaatskap== <!--T:11--> <!--T:12--> Wikimedia ZA verwelkom enige persoon wat deel wil wees van die groter Wiki-gemeenskap. Die jaarlikse ledegeld is '''R30,00'''. Belangstellendes het ook die opsie om lewenslange lidmaatskap te kry teen 'n koste van '''R300,00'''. Indien jy belangstel om lid te word, e-pos [mailto:theresa.hume@wikimedia.org.za Die Administrateur]. ==Raad van Trustees (2014–2015)== <!--T:15--> <!--T:16--> * '''President''' – Douglas Scott * Dumisani Ndubane * Deon Steyn * Bobby Shabangu * Pria Chetty == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="ref1">http://wikimediafoundation.org/wiki/Home</ref> }} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] [[Kategorie:Wikipedia]] 6lac6cdhxks7razmo44gaiw1y1nqyfs 0 96045 2908837 2901571 2026-06-02T14:19:07Z Jcb 223 2908837 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Alexander Strachan | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[9 Junie]] [[1955]] | geboorteplek = [[Ladysmith]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Eugene Maraisprys]]<br />[[W.A. Hofmeyr-prys]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Alexander Strachan''' (1955-) is 'n [[Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]]. Hy matrikuleer in 1972 aan die Hoër Landbouskool Tweespruit. Hy studeer tale aan die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en later ook literatuur-wetenskap aan Unisa. Hy word 'n professor in [[Zoeloe]] aan die [[Universiteit van Zoeloeland]]; hy praat Zoeloe vlot. Ná sy bedanking skryf hy voltyds en sit sy wildboerdery voort. == Lewe en werk == [[Lêer:Tweespruit School Buildings.jpg|duimnael|regs|300px|Geboue op die perseel van die destydse Hoër Landbouskool Tweespruit, later die Hoërskool Unicorn, waaraan Strachan in 1972 gematrikuleer het.]] Alexander Strachan is op [[9 Junie]] [[1955]] op [[Ladysmith]] in Natal gebore as die oudste van drie kinders. Hy het ’n jonger broer en suster. Sy voorouers is aanvanklik van [[Skotte|Skotse]] afkoms, maar hulle verafrikaans gou in [[Suid-Afrika]]. Sy oupagrootjie was bekend as oom Daantjie, wat ’n houtbeen gehad het en ’n slaghuis op [[Harrismith]] besit het. Selfs nadat hy blind geword het, gaan hy aan om die slaghuis te bestuur en beeste aan te koop deur op beskrywings staat te maak. Alexander is vernoem na sy oupa, Alexander Strachan, wat op 3 Oktober 1899 in [[Bloemfontein]] gebore is, agt dae voor die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]]. Sy oupa word tydens die oorlog in die [[Sannaspos]]-konsentrasiekamp geplaas, maar oorleef hierdie ontbering om eindelik 78 jaar oud te word. Van Bloemfontein trek sy oupa, pa en neefs oos en beland so in die Collingspas-distrik, waar sy oupa die familieplaas Oude Hamelberg bekom deur huurlande met ’n span osse te bewerk. Later bekom hy ook die buurplaas deur die eerste motor in die kontrei vir die plaas te verruil. Alexander word groot op die beesplaas Monoughmore naby Ladysmith waar hy saam met werkerskinders speel en vlot [[Zoeloe]] leer praat. Aanvanklik leer sy ma hom op die plaas en hy begin sy formele skoolopleiding dan aan die Keatestraat Skool op Ladysmith. Op dertienjarige ouderdom trek hulle na ’n ander plaas toe en na ’n paar jaar gaan hy in standerd agt koshuis toe en matrikuleer in 1972 aan die Hoër Landbouskool Tweespruit naby Bloemfontein. In matriek is hy die [[Dux-leerling]] van die skool. Tydens sy [[militêre diensplig]] hierna word hy valskermsoldaat en hy word gekeur vir die verkenningskommando, algemeen bekend as die recce's. Hy neem deel aan verskeie Weermagoperasies, onder andere in [[Angola]], welke ondervindings ’n groot invloed het op sy latere skryfwerk. Hierna studeer hy verder aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat in [[Bloemfontein]] en behaal in 1977 die B.A.-graad met Afrikaans-Nederlands, Zoeloe en Suid-Sotho as hoofvakke. In 1979 verwerf hy die B.A. Honneurs-graad in Bantoetale en in 1980 die M.A.-graad met ’n verhandeling oor “''Karakterisering in J.M. Ngcobo se ‘Qhude Manikiniki’''”. Nadat hy Etienne Leroux ontmoet en na ’n letterkundekonferensie op Leroux se plaas by [[Koffiefontein]] genooi word, begin hy skryf. Hy neem in 1978 ’n betrekking aan as dosent in Afrikatale by sy alma mater in Bloemfontein, waarna hy in 1981 aangestel word by die Universiteit van Suid-Afrika as lektor in die Departement Afrikatale. In 1982 is hy terug by die Universiteit van die [[Oranje-Vrystaat]] as senior lektor en in 1985 keer hy terug na die Universiteit van Suid-Afrika as senior lektor. Hy skryf hom by die [[Universiteit van Pretoria]] in vir sy doktorsgraad en behaal in 1988 die D.Litt.-graad met ’n proefskrif oor “''’Uthingo Iwenkosazana’ van D.B.Z. Ntuli: ’n narratologiese ondersoek''”. In Pretoria woon hy in ’n meenthuis in [[Faerie Glen]]. By die [[Vista-universiteit]] net buite Pretoria word hy hierna in 1990 aangestel as professor in Zoeloe, ’n pos wat hy in 1994 verlaat om lektor in Afrikaans te word aan die Universiteit van Zoeloeland, terwyl hy op sy eie wildsplaas Moyeni (wat “Plek van die wind” beteken) by Ladysmith in [[Natal]] bly. In 1995 word hy bevorder tot senior lektor. In hierdie tyd doen hy navorsing vir ’n tweede doktorsgraad, hierdie keer in Afrikaans, met die onderwerp ’n vergelyking van “''Toorberg''” van Etienne van Heerden met enkele Zoeloe tekste deur D.B.Z. Ntuli. Hierdie navorsing doen hy aan die Universiteit van Stellenbosch onder leiding van Louise Viljoen. Na sy bedanking uit die akademie hou hy hom voltyds besig met wildboerdery en sy skryfwerk. Hy is verantwoordelik vir vele navorsingpublikasies in vaktydskrifte, asook populêre publikasies wat in ''[[De Kat]]'', ''Insig'' en ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn. In 1995 kry hy ’n Pica-toekenning vir joernalistiek met sy artikel “''Terug na die Caprivi''”, wat in Julie 1995 in ''De Kat'' verskyn. In 2002 skryf hy ’n artikel in ''Insig'' oor die Suid-Afrikaanse militêre operasies in [[Angola]], waarvoor hy benoem word vir ’n Mondi-benoeming vir die beste artikel. Hy tree op by die Wits-beraad van 1985, waar hy sy eie werk en dié van tydgenote soos Etienne van Heerden, Louis Krüger en Koos Prinsloo bespreek. In 1997 gee hy by die Indaba skryfslypskool op [[Brits]] leiding met die skryf van prosa, terwyl hy ook verskeie lesings by die Afrikaanse Skrywersgilde se beraad en die ''[[Weekly Mail]]'' se boekeweek hou. Sy professionele lidmaatskappe sluit in die Afrikaanse Skrywersgilde (waar hy ook vir ’n termyn van twee jaar voorsitter is), die Afrikaanse Letterkundevereniging en die Afrikatale-vereniging van Suider-Afrika. Waar hy aanvanklik gaste op die chalets op sy wildsplaas Moyeni naby Ladysmith ontvang en ook ’n restaurant bedryf, stop hy op die ingewing van die oomblik hierdie bedrywighede en bly daarna in privaatheid alleen op die plaas. Later trek hy tydelik [[Johannesburg]] toe, waar hy ’n kothuis in [[Melville]] huur en steeds universiteits- en korporatiewe opleiding gee. Hy koop verder die wildsplaas Mphemba (wat “draaijakkals” beteken) net buite [[Heidelberg]], wat hy na drie jaar weer in 2001 verkoop. In 2004 koop hy en sy broer Johannes sy oupa se familieplaas naby Harrismith in Natal waar hy met beeste boer. Aangesien die oorspronklike opstal vernietig is, vestig hy hom in ’n huis op die dorp. Hy is ’n vlot Zoeloespreker en hou hom deeltyds besig met industriële teater wat hy volledig via die medium van die inheemse tale aanbied. Op jeugdige ouderdom is hy vir drie jaar getroud voordat hy skei en gedurende 1988 ly hy aan erge depressie, so erg dat hy slegs tussen lig en donker kon onderskei. Daarna verkies hy om swart en wit klere te dra. Later verhuis hy na [[Clarens]] in die [[Vrystaat]], waar hy voltyds skryf. == Skryfwerk == === Kortverhale === In 1979 begin hy om kortverhale te skryf, waarvan sommiges (soos “''Huldeblyk''” in Februarie 1980) in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer word. Hy maak sy debuut met die kortverhaalbundel<ref>Aucamp, Hennie “Dagblad” HAUM-Literêr Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe Eerste Druk 1987</ref> “''’n Wêreld sonder grense''”, bestaande uit nege aaneengeskakelde kortverhale,<ref name="buys">Buys, Junita “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005</ref> wat almal onderdele is van ’n oorlogsverhaal.<ref>Roos, Henriette “Standpunte” Nuwe reeks 184, Augustus 1986</ref> Deur die tema van die grensoorlog verkry die titel beide ’n ironiese en paradoksale betekenis. Die grense binne die mens en die grense van menslikheid word ook oorgesteek sodat die mens mettertyd al hoe verder gaan en al hoe meer soos ’n dier of masjien word, met die geweld wat in kort sinne en emosieloos beskryf word. Hoewel sommige van die kortverhale beide binne die geheel en afsonderlik funksioneer, kan ander se vermoë om outonoom te funksioneer bevraagteken word weens ’n te sterk afhanklikheid van die kruisverwysings in die bundel.<ref>Smuts, J.P. “Die Burger” 13 September 1984</ref> In hierdie verhale is deurlopende bindingselemente die soektog na ’n dubbelganger, ’n bloedskandelik-getinte verhouding tussen ma en seun (na aanleiding van die Oedipus-figuur in die mitologie),<ref>Smuts, J.P. “Burgerband” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> buitestaanderskap, eksistensiële wanhoop en bevestiging van bestaan deur sinlose seks en geweld. Die afstomping wat volg na blootstelling aan te veel geweld word geïllustreer deur die gebrek aan emosie waarmee andersins skokkende gebeurtenisse oorgedra word.<ref>Van Zyl, Ia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 2, Mei 1985</ref> Daar is egter ’n toonaard van werklikheid en onmiddellikheid in die verhale wat die leser laat voel dat die verteller die gebeure werklik deurleef het. Deur die loop van die boek groei die verteller van jong seun wat nie die weermag en oorlog ken nie tot ’n geharde soldaat, wat na sy traumatiese ervarings sukkel om in die samelewing en in gesinsverband aan te pas. “''Visioen''” is die laaste verhaal in die bundel. Die verteller word weer uit die burgerlike milieu opgeroep en beveel om die groep soldate wat een van Swapo se basisse ingeneem het en weier om te onttrek, te oorreed om terug te keer. Die bevelvoerder van hierdie eenheid is Jock, die verteller se eertydse spanleier en vriend. Jock weier om te onttrek, waarna die verteller hom vermoor. Hy neem bevel oor van die groep soldate en probeer dan om die visioen van sy vader, naamlik ’n eie volk om oor te regeer, te verwesenlik. Hierdie kortverhaal word deur Abraham H. de Vries in “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''” opgeneem, die belangrikste versamelbundel van Afrikaanse kortverhale. “''’n Wêreld sonder grense''” word in 1985 met die Eugène Marais-prys bekroon en verower ook die FAK se Helpmekaar-prys vir ontspanningsleesstof. In 1987 word die verhaal verfilm, waarvoor Strachan self die draaiboek skryf. Die boek word ook in Engels en Nederlands vertaal en aan verskeie universiteite voorgeskryf. “''Agter die suikergordyn''”<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 22 Maart 1998</ref> se nege kortverhale het ’n opmerklik ligter aanslag.<ref name="kann">Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> Die titel het betrekking op ’n Zoeloelandse verblyf, maar dui ook op afgesonderdheid en ’n wêreld met grense, waar dinge aan verskillende kante van die grens anders beleef word.<ref>Van Coller, H.P. “Insig” Maart 1998</ref> Hierdie bundel ondersoek veral die Afrikaanse leefwyse na demokratisering, met verskeie van die verhale wat kennelik outobiografies is.<ref>Van Coller, H.P. “Insig” Maart 1998</ref> Op die oog af verander weinig aan die leefwyse, met rugby, partytjies, jagtogte en seks wat bedryf word soos voor die koms van demokrasie.<ref>Visagie, Andries “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 2, Mei 1998</ref>Hierdie leefwyse word gekontrasteer met die flardes herinneringe aan die traumatiese ervarings as soldaat aan die grens. Terwyl die grensoorlog steeds nie verdwyn het uit die Afrikaner-psige nie, gesels eertydse vyande tydens ’n herbesoek aan die Caprivi lekker saam. Nou is die Boere-soldate egter vegters aan die kant van die MPLA in Angola en nie Unita nie, want ’n soldaat veg aan die kant wat hom goed betaal. So word morele oortuigings nou vervang deur ekonomiese oorwegings. Deur suggestie gee die bundel dan indringende kommentaar op die rigtingloosheid van die Afrikaner na demokratisering. Soos in sy eerste bundel kortverhale is hier ’n hegte eenheid, wat meegebring word deur ’n ek-verteller in al die verhale en verskeie karakters wat in opvolgende verhale herverskynings maak, terwyl die verhale ook chronologies op mekaar volg. Van sy kortverhale word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''”, “''Story Flight''”, “''Koker''”, “''Kort-kort''”, “''Die wond en ander verhale''” en “''Vuurslag''”. Hy publiseer ook kortverhale in letterkundige tydskrifte soos ''Tydskrif vir Letterkunde''. === Romans === Sy belangrikste werk is sy langer prosa. In 1990 wen<ref>Britz, Etienne “Tydskrif vir Letterkunde” “Jaargang 29 no. 3, Augustus 1991</ref> “''Die jakkalsjagter''”<ref name="buys" /> die De Kat-Antenne-Saambou-Tafelberg Groot Romanwedstryd en hierdie boek word in dieselfde jaar genomineer vir die Rapportprys en is in 1991 op die kortlyste vir die W.A. Hofmeyr-prys en M-Net-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]].<ref name="kann" /> Dit word in 1991 deur die beoordelaars van die ATKV-Prosaprys uitgesonder as ’n boek met besondere meriete.<ref>Pakendorf, Gunther “Die Burger” 13 Desember 1990</ref> In hierdie boek is die jakkalsjagter (wat regdeur die roman naamloos bly) op die plaas van ’n weduwee op soek na die wit hond wat die skape vang en wat gedood moet word.<ref>Rabie, Jan “Insig” November 1990</ref> Die soektog is terselfdertyd ’n soeke na die self. Die verhaal word vertel in fragmente en terugflitse uit die verlede,<ref>Van Coller, H.P. “Rapport” 27 Januarie 1991</ref> waar die liefdelose huwelik tussen sy ouers ’n groot invloed uitoefen op die hoofkarakter Lenka (wat merkwaardige ooreenkomste met die jakkalsjagter toon) se ontwikkeling en ontwakende manlikheid. Jag is die essensie van manlikheid en daarom staan dood, wreedheid en vernietiging sentraal in hierdie soeke na oorlewing en selfherkenning. Jag is ook ’n metafoor vir die oermenslike stryd tussen mens en natuur. Die natuur skuil ook in die mens se wese en so vind die jagter sy prooi in die gemeenskap, veral die vrou, en ook in die eie psige. So is Lenka dan voortdurend aan die beweeg, met sy soeke na homself wat ook as ’n vlug gesien kan word. Hy was getroud met Gillian, maar die huwelik het misluk. Ook Gillian voer ’n stryd om Lenka uit haar gedagtes te kry. Verskeie gebeurtenisse en persone word in die ander weerspieël. So is die jag op die hond, op die voortvlugtige aan die grens en op die jakkals variasies van dieselfde verhaal. Terselfdertyd is daar onsekerheid oor identiteit, sodat die mense aan die begin van die laaste hoofstuk onseker is oor wie in die lykswa lê. Vir sommige is dit die man wat alleen op die plaas gewoon het, vir ander die jakkalsjagter en vir ander die man wat die boeke geskryf het. Hierdie is ’n geslaagde verwerking van die tema van die manlike psige in ’n patriargale bestel, wat aanleiding gee tot geweld, sielkundige verbrokkeling en ongevoeligheid, waardeur die buitestaander-figuur nie tyd inruim vir langdurige verhoudings nie. Die W.A. Hofmeyr-prys word in 1995 toegeken aan <ref name="buys" />“''Die werfbobbejaan''”,<ref>De Lange, Johann “Die Burger” 28 Junie 1995</ref> wat in 1993 ’n tweede plek verower het in die Sanlam-De Kat-Kuns op Een-romanwedstryd en in 1995 op die kortlys was vir die M-Net-prys. In hierdie boek betrek die jong Kaapstadse vrou Khera vir ’n jaar lank ’n buitekamer van ’n Zoeloelandse hotel om ’n biografie te skryf van die swerwer en avonturier met wie sy getroud was en oor wie sy ’n obsessie het.<ref>Hough, Barrie “Insig” Oktober 1994</ref> Deurentyd kry sy egter uit die briewe, die dagboeke en kanttekeninge wat sy as bronne gebruik die indruk dat die objek van haar ondersoek besig is om haar in ’n bepaalde rigting te lei.<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 25 September 1994</ref> Sy voel dat daar gedurig ’n moontlikheid is dat hy weer sy verskyning kan maak.<ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref>Hy doen dit dan ook in die vorm van die werfbobbejaan (in Zoeloekultuur die verpersoonliking van die bonatuurlike) wat in sy seksuele frustrasie na die vrou uitreik. Die bobbejaan is vasgemaak aan ’n ketting en sy sirkelgang rondom die paal word ook simbool van die vele lewenssirkels wat in die roman aangeraak word. Khera vind nie aansluiting by die ander inwoners van die hotel nie, maar haar ontmoeting met die jong musikant en veral die wildvanger veroorsaak oomblikke van herkenning, waarin die verlede helder word. Al hierdie mans word inkarnasies van die ontwykende man oor wie sy ’n obsessie het. Wanneer die werfbobbejaan van sy ketting losbreek, agtervolg die wildvanger hom en kry die jag met volgehoue intensiteit besondere betekenis. Die gebeure van “''Die jakkalsjagter''” word op postmodernistiese wyse ingebed in die verhaal sodat beide Lenka (as die onderwerp van die biografie) en Khera (as Gillian) in verskuilde vorm hulle verskyning maak. Daar is ook ooreenkomste tussen die wildvanger en die werfbobbejaan, sodat jagter en gejaagde een word, terwyl daar ook aanduidings is dat die wildvanger en die jakkalsjagter van die vorige boek ooreenkomste toon. Agter die gebeure in die hede is daar ’n stuk werklikheid wat telkens na die oppervlak beur en poog om die onmiddellike werklikheid te verdryf. Weereens is die mense as spoorsnyers en jagters steeds aan die beweeg om hulle eie alleenheid te besweer. “''Dwaalpoort''”<ref>Anker, Johan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 48 no. 1, Herfs 2011</ref> verower in 2010 die derde prys in Sanlam se Groot Romanwedstryd en word in 2011 bekroon met die W.A. Hofmeyr-prys nadat dit ook op die kortlys was vir die toekenning van die M-Net-prys en die Universiteit van Johannesburg-prys.<ref>Harper, Susanne “Beeld” 22 November 2010</ref> Die titel verwys na die eeue-oue familieplaas wat ’n jagtersparadys is iewers op die grens tussen Vrystaat en Natal en die roman ontstaan uit die gegewe van sy drama “''Kloof''”, wat hy grondig verwerk en aanpas. Die vyf karakters (Rentia, die eienaar), Henning (haar eggenoot), Bullet (Rentia se vorige minnaar en nou wildvanger) en die besoekers, Jurgens en sy vrou Anne, ’n voormalige ontkleedanseres, word om die beurt in opeenvolgende hoofstukke aan die woord gestel. Elkeen van hulle het ’n eiesoortige perspektief en meermale ook ’n geraamte of twee in die kas, wat die spanning in die interaksie tussen die karakters verhoog. Die hedendaagse gebeure waarvan hulle vertel speel af oor die verloop van ’n naweek, maar die roman het vele verwysings na die verlede. In die kloof hou die uiters seldsame wit hartbeeste, wat op magiese manier waghou oor die plaas. Vanuit die familiekerkhof is ook die voorouers nie rustig nie, want Henriette het gesweer om Dwaalpoort ná haar dood gereeld weer te besoek. Sy is die grootouma wat tydens die Anglo-Boereoorlog ’n verhouding het met ’n Engelse offisier en na die oorlog die baba alleen op die afgebrande Dwaalpoort moet grootmaak. Aktuele eietydse kwessies soos grondhervorming en plaasonteiening vorm ook deel van die tematiek, met die altyd heersende bedreiging van einde en uitwissing wat oor mens, dier en plaas hang. In 2015 word “''Brandwaterkom''”<ref>Burger, Willie Vrouekeur: http://www.vrouekeur.co.za/artikel.aspx?id=79890{{Dooie skakel|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> met die derde prys bekroon van NB-Uitgewers se Groot Afrikaanse Romanwedstryd. Hierdie roman het die Anglo-Boereoorlog as agtergrond en speel af in die [[Brandwaterkom]] en nabygeleë gebiede,<ref>Hambidge, Joan “Rapport” 28 Junie 2015: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Brandwaterkom-Alexander-Strachan-maak-geskiedenis-20150628 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110150518/http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Brandwaterkom-Alexander-Strachan-maak-geskiedenis-20150628 |date=10 November 2016 }}</ref> met die fokus wat veral val op die groot veldslae in die eerste jaar van die oorlog. Geskiedkundige feite word vernuftig met fiksie vermeng, terwyl die roman ook op intertekstuele wyse gesprek voer met veral sy vorige roman “''Dwaalpoort''”.<ref>Koen, Dewald “Beeld” 13 Julie 2015</ref> Daar is verskeie vertellers, met die lewensverhale van meer as een karakter wat vanuit verskillende hoeke vertel word. Die stem van die boodskapper verskaf verdere verskeidenheid van perspektief. Esther van Emmenes is ’n navorser wat haar tydelik op Fouriesburg vestig om in die omgewing navorsing oor die oorlog te doen vir haar proefskrif. Sy wil veral die twyfelagtige rol van kommandant Fanie Vilonel tydens die oorlog ondersoek. Esther se eie verlede spook egter ook by haar en belemmer haar navorsing. Sy ontmoet onder andere vir Bullet, ’n karakter uit “''Dwaalpoort''”, wat haar op haar navorsing begelei. In hierdie navorsing word die grensoorlog ook betrek as verwysingspunt en die impak daarvan vergelyk met die Anglo-Boereoorlog, met Dwaalpoort wat volgens Bullet die plek is waar hierdie oorloë bymekaar kom. Die navorsing beland dan op ’n onverwagte afdraaipad. ’n Parallelle verhaallyn handel tydens die oorlog oor die regsgeleerde Fanie Vilonel, wat sy verantwoordelikhede ernstig opneem  en ’n belang&shy;rike rol speel tydens die verskeie veldslae waaraan hy deelneem. Hy is egter in verskeie traumatiese voorvalle betrokke wat sy houding teenoor die lewe en oorlog beïnvloed. Hy raak ook betrokke by ’n liefdesintrige, wat sy lojaliteit teenoor sy eggenoot en vaderland beproef. Die roman bevat ’n uitgebreide bibliografie en erkennings, wat blyk is van die deeglike navorsing wat gedoen is om die gebeure lewensgetrou uit te beeld. === Drama === In 2000 debuteer sy postmodernistiese drama “''Hartebees''” by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees. Hy verwerk en herskryf die drama en dit word as<ref>Coetser, Johan “Beeld” 15 Desember 2003</ref> “''Kloof''” gepubliseer. Die aksie sentreer rondom ’n jagnaweek op ’n wildsplaas wat aan die egpaar Emma en Henning behoort.<ref>[[Eben Cruywagen]] “Die Burger” 29 Desember 2003</ref> Hier is ’n regter (Jurgens), getroud met ’n gewese ontkleedanseres (Riana), hulle gaste vir die naweek. Bullet is ’n professionele jagter sonder beginsels wat ook op die plaas werk. Sake begin verkeerd loop wanneer die karakter Bullet vir Riana as ontkleedanseres herken en sy later voor hom en Henning ’n vertoning lewer. Die motief van jag word uitgebeeld in Jurgens se jag van ’n rooihartbees en ook die jag van mans op vroue. Seksuele innuendo is heeltyd aanwesig in hierdie drama, waar die titel die kloof of paradys aandui waar nog nooit gejag is nie en die magiese withartbees (simbool van die vergeldende gees van die verontregtes of die vloek van die voorvaders) onversteurd bestaan. Gierigheid, bedrog en wellus dompel die uitstappie in rampspoed en deurgaans word al die karakters figuurlik ontklee om in al hulle naaktheid en menslikheid ontbloot te word. Die drama maak hier ook gebruik van ’n tydlose, alomteenwoordige waarnemer wat as verteller die gehoor op hoogte hou van hede, verlede en toekoms. Alexander was ook deel van SABC2 se projek ''Vierspel 2'', en sy riller “''Sjampanje vir Vrydagaand''” is in April 1996 gebeeldsend met André Jacobs en Michelle Botes in die hoofrolle. Antoinette Wilkinson was die regisseur. ’n Historikus keer terug van oorsee waar hy sy jongste werk bekend gestel het. Hy word dan die slagoffer van ’n paar gebeure wat hom tot op die randjie van ’n ineenstorting lei. == Eerbewyse == Hy wen die [[Eugene Maraisprys]] in 1984 met ''n Wêreld sonder grense'', die [[W.A. Hofmeyr-prys]] in 1994 met ''Die werfbobbejaan'' en weer in 2011 met ''Dwaalpoort''. In 2016 wen hy die ''kykNet-Rapport-boekprys'' van R 200,000 met sy boek ''Brandwaterkom'' vir die beste fiksiewerk.<ref>Afrikaans skrywers oes wye lof en geld in. Rapport. 25 September 2016</ref> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1984 |’n Wêreld sonder grense |- |1990 |Die jakkalsjagter |- |1994 |Die werfbobbejaan |- |1997 |Agter die suikergordyn |- |2003 |Kloof |- |2010 |Dwaalpoort |- |2015 |Brandwaterkom |} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse skrywers]] == Bronnelys == === Boeke === * Botha, Elize “Prosakroniek” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 * Van Coller, H.P. “Alexander Strachan (1955-)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 === Vakkundige artikels === *Anker, Willem. 2006. Guerilla-aanvalle op koning Oedipus. 'n Skisoanalitiese lees van Alexander Strachan se kortverhaal 'Herinnering' (1984). ''Stilet.'' *Anker, Willem. 2009. Nomades, oorlogmasjiene, Freud en The Doors- ’n Skisoanalise van Alexander Strachan se “Visioen” (1984) met verwysing na Apocalypse Now. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Burger, Willem. 1995. ''Die Werfbobbejaan'' van Alexander Strachan - Wêrelde sonder grense. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Klopper, EMM. 1996. Die gebruik van die mite in ''Die werfbobbejaan'' van Alexander Strachan. ''Literator.'' *Meyer, Susan. 2012. Stemme van agter die plaas se hek. die mens-natuur-gesprek in ''Dwaalpoort'' van Alexander Strachan. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Visagie, Andries. 2002. White Masculinity and the African Other- ''Die werfbobbejaan'' by Alexander Strachan. ''Alternation.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Snelvuur” “Beeld” 20 Junie 2011 * Brümmer, Willemien “Ek is die jakkalsjagter” “By” 25 September 2010 * Burger, Willem “’Die werfbobbejaan’ van Alexander Strachan: Wêrelde sonder grense” “Tydskrif vir * Letterkunde” Jaargang 33 no. 4, November 1995 * Buys, Junita “Alexander Strachan” “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005 * Coetzee, Carol “Jagter na liefde” “Rapport” 9 Desember 1990 * Coetzer, Susan “Hy koes liewer en kies koers” “Rooi Rose” Maart 2001 * Fourie, Corlia “Zander en sy grense” “Rooi Rose” 27 Mei 1998 * Hough, Barrie “Plaas toe, op Zander se spoor” “Rapport” 25 September 1994 * Le Roux, André “Oor Zander – wat jag sonder om te skiet” “Die Burger” 15 Februarie 1995 * Louw, Anika “Zander is wonderlik anders” “Rooi Rose” 9 Augustus 1995 * Nieuwoudt, Stephanie “Bevry jou van tradisionele prosagrense, sê Strachan” “Plus” 21 November 1997 * Nieuwoudt, Stephanie “Strachan wikkel hom los uit sy skryfkokon” “Plus” 20 Januarie 1998 * Prins, M.J. “Enkele verhale uit ‘Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P. * Grové" “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Robinson, Marguerite “Alexander Strachan, jagter en prooi” “Die Burger” 23 September 1994 * Smuts, J.P. “Commendatio vir die W.A. Hofmeyr-prys 1994 Alexander Strachan: ‘Die werfbobbejaan’” * “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 33 no. 3, Augustus 1995 * Strachan, Alexander “Ons jong skrywers doen dit nou anders” “Rapport” 21 Julie 1985 * Strachan, Alexander “Terug na die Caprivi” “De Kat” Julie 1995 * Strachan, Alexander “’n Spoor in die stof” “By” 5 Mei 2012 * Van Coller, H.P. “Tussen nostalgie en parodie: die Afrikaanse prosa in die jare negentig (1)” “Tydskrif   vir Geesteswetenskappe” Jaargang 35 no. 3, September 1995 === Internet === * Facebook: https://www.facebook.com/zander.strachan.96 * Hambidge, Joan Woorde wat Weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2015/07/joan-hambidge-n-nota-by-alexander.html * Klopper, E.M.M. Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/619/789 * LitNet ATKV-Skrywersalbum 4 Februarie 2015: http://www.litnet.co.za/alexander-strachan-1955/ * Meyer, Susan Scielo: http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512012000200010 * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/346 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427060711/http://www.nb.co.za/Authors/346 |date=27 April 2015 }} * Pretorius, Charmaine Universiteit van Johannesburg: https://ujdigispace.uj.ac.za/handle/10210/6578{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Visagie, Andries Universiteit van Pretoria: http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/19455/Visagie_White(2002).pdf?sequence=1 * Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-35861/ == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Strachan, Alexander}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] [[Kategorie:Akademiese personeel van Vista-universiteit]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] dr0ycne8rrafnc4abv3ao89usmu7bfy 0 101117 2908877 2902657 2026-06-02T15:21:25Z Jcb 223 2908877 wikitext text/x-wiki [[Lêer:B%C3%A9ton02.JPG|duimnael|Die tekstuur van moderne beton]] '''Beton''' (afgelei van die [[Frans]]e term ''béton'') is 'n werkbare plastiese mengsel van droë bestanddele soos gruis (gebreekte klip), [[sand]] (riviersand) en [[sement]] in spesifieke proporsies wat met [[water]] aangemaak word.<ref>Trevor Haas, Neil Simons en John Ellis: ''Siviele Tegnologie - Leerderboek vir Graad 12''. Braamfontein: Future Managers 2013, bl. 233</ref> Hierdeur ontstaan 'n vloeibare massa wat maklik in die gewenste vorm gebring kan word en toegelaat word om te verhard. As hidrouliese bindmiddel reageer sement chemies met water en ander vaste bestanddele en vorm uiteindelik 'n soliede matriks waarin alle uitgangsmateriale saamgebind word tot 'n harde en duursame steenagtige materiaal wat veral by [[Konstruksie|bouwerk]] gebruik word. Die invloed van die sementvervaardigingproses op die omgewingsbalans is egter verontrustend. Dit veroorsaak tussen ses en agt persent van die totale wêreldwye koolstofdioksied-vrystellings.<ref>{{Cite web |url=https://www.chemietechnik.de/klimabilanz-der-zementindustrie/ |title=''chemietechnik.de, 25 Maart 2019: Klimabilanz der Zementindustrie. Besoek op 28 Januarie 2020'' |access-date=28 Januarie 2020 |archive-date=28 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128013455/https://www.chemietechnik.de/klimabilanz-der-zementindustrie/ |url-status=dead }}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Aq Mons Beton romain 2.jpg|duimnael|Vir die vervaardiging van Romeinse beton (''opus caementitium'') is – naas gebreekte stene, gebrande kalk, sand en water – vulkaniese puzzolansand as hidrouliese bindmiddel gebruik. Dit maak antieke beton meer bestand teen natuurlike verwering as moderne variante<br /><small>Foto: Michel Royon, Wikipédia France</small>]] [[Lêer:KolosseumPalatin.jpg|duimnael|links|Die [[Colosseum|Kolosseum]] in Rome - een van die magtigste antieke geboue waarvoor naas steenblokke beton gebruik is - is ondanks sy ouderdom en aardbewings in 'n puik toestand]] [[Lêer:El Panteón de los Dioses, en Roma - panoramio.jpg|duimnael|links|Die [[Panteon in Rome]] se koepel - die grootste ooit wat van ongewapende beton gebou is]] Die vroegste grootskaalse gebruik van beton dateer terug tot die antieke tydperk. 'n Vroeë voorloper van beton was messelklei wat van kalk berei is en in [[Antieke Egipte]] onder meer vir die bou van [[Piramide|piramides]] gebruik is. Hierdie boumateriaal is later deur [[Antieke Griekeland|Griekse]] en uiteindelik ook [[Romeinse Ryk|Romeinse]] boumeesters oorgeneem. Die laasgenoemdes het dit verder ontwikkel tot 'n veelsydige boumateriaal wat in [[Latyn]] ''opus caementicium'' genoem is. Hierdie term het eintlik na die metode verwys waarvolgens aanvanklik fondamente en later ook hele betongeboue ontstaan het. Tussen twee [[Baksteen|baksteenmure]] is 'n mengsel van kalk, water, sand en klippe gegiet. Danksy die stabiliteit van dié materiaal kon 'n groot verskeidenheid Romeinse bouwerke soos die [[Kolosseum]] en [[Panteon]] in [[Rome]] van beton gebou word. Die Panteon se koepel is steeds die grootste ter wêreld wat sonder die gebruik van [[gewapende beton]] verwesenlik is.<ref>{{Cite web |url=http://www.romanconcrete.com/docs/chapt01/chapt01.htm |title=''www.romanconcrete.com: David Moore, P.E.: The Pantheon. Besoek op 7 Julie 2015'' |access-date= 7 Julie 2015 |archive-date= 1 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001052926/http://www.romanconcrete.com/docs/chapt01/chapt01.htm |url-status=dead }}</ref> Een van die belangrikste Romeinse innovasies was die ontwikkeling van beton wat waterbestand was en die bou van gesofistikeerde hawegeriewe soos dié in [[Ostia Antica|Ostia]] buite Rome moontlik gemaak het.<ref>[http://www.bernd-nebel.de/bruecken/index.html?/bruecken/6_technik/beton/beton.html ''www.bernd-nebel.de: Brücken aus Beton und Stahlbeton. Besoek op 13 Februarie 2018'']</ref> Ná die val van die [[Romeinse Ryk]] in die laat [[5de eeu]] [[Anno Domini|n.C.]] het antieke betontegnologie in vergetelheid geraak en is beton nouliks as boumateriaal ingespan. Eers teen die middel van die [[18de eeu]] het betontegnologie veral in Frankryk 'n herlewing ervaar waar argitekte vanaf die [[19de eeu]] met versterkte beton vir vloere en suile begin eksperimenteer het. Die Franse term ''béton ''is onder meer in [[Duits]], [[Nederlands]] en [[Afrikaans]] as [[leenwoord]] oorgeneem. Maar dit was veral die ontdekking van [[portlandsement]] – 'n samestelling van kalksteen, leem en [[gips]] – deur die [[Engeland|Engelse]] nyweraar [[Joseph Aspdin]] (1778–1855) in 1824 wat 'n [[Rewolusie|omwenteling]] in die moderne boubedryf teweeggebring het.<ref>Isabel Claassen: ''Byderwets met beton''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 12, Desember 1986, bl. 46</ref> Vandag is beton volgens [[Ton|tonnemaat]] die mees gebruikte mensgemaakte boumateriaal wat veelsydig en ekonomies ingespan kan word. So word in toenemende mate gebruik gemaak van betonpaaie wat veel langer hou as teerpaaie en feitlik geen onderhoudkoste meebring nie.<ref name="cla46">Claassen (1986), bl. 46</ref><ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2011/02/11/B1/8/assement.html ''Beeld, 11 Februarie 2011: Beton in padbou is steeds prakties. Besoek op 10 Mei 2016'']</ref> Belangrike Suid-Afrikaanse bydraes tot moderne betontegnologie sluit die gebruik van slak in beton, die gebruik van beton in die mynbou en die gebruik van vergruisde aggregate in.<ref name="cla46" /> == Belangrike aanwendings == [[Lêer:Barbican Estate Tower 2005.jpg|duimnael|[[Brutalisme]] is 'n argitektoniese styl wat veral in die 1960's en 1970's gewild geraak het, met ontblote betonfasades as een van sy hoofkenmerke: [[Barbican Estate]], [[City of London]]]] * Massabeton word in 'n aaneenlopende massa en sonder bewapening in posisie gegiet en dien veral as vulmateriaal. Dit is uitsluitlik bestand teen drukkragte, maar nie teen trek- of buigspanning nie. * [[Gewapende beton]] is beton wat vir gebruik in moderne boustrukture soos pilare, balke, vloere, [[Dam|damme]], [[Pad|paaie]] en [[Brug|brûe]] verder versterk word deur 'n [[yster]]- of [[Staal|staalraamwerk]] om dit meer bestand te maak teen trek-, buig- en skuifspanning.<ref>F.F. Odendal & R.H. Gouws: ''HAT Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 5de uitgawe met CD-ROM''. Pearson Education South Africa 2005, bl. 91</ref> * [[Rolbeton]] (of rollergekompakteerde beton), is 'n mengsel van sement, [[vliegas]], water, sand en bymiddels, met 'n laer waterinhoud as gewone beton, wat vir die bou van damme en paaie gebruik word. * Voorafgegote beton word in vorms gegiet vir die vervaardiging van 'n verskeidenheid bouelemente soos [[Muur|mure]], stene, vensterbanke, randstene, stormwaterpype en lateie. * [[Spuitbeton]], ook spuitsement genoem, is sementbeton wat met [[lugdruk]] (pneumaties) deur saamgeperste [[Aarde se atmosfeer|lug]] op voorwerpe gespuit en deur die botsingenergie verdig word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Gewapende beton]] * [[Konstruksie]] * [[Portlandsement]] * [[Rolbeton]] * [[Sement]] * [[Spuitbeton]] * [[Brutalisme]] == Eksterne skakels == ;Romeinse beton ---- * {{en}} [https://www.theguardian.com/science/2017/jul/04/why-roman-concrete-still-stands-strong-while-modern-version-decays Nicola Davis: ''Why Roman concrete still stands strong while modern version decays''. In: ''The Guardian'', 4 Julie 2017] * {{de}} [https://www.welt.de/geschichte/article166474367/Warum-der-Beton-der-Roemer-haltbarer-war-als-moderner.html ''welt.de: Warum der Beton der Römer haltbarer war als moderner''] * {{de}} [https://www.focus.de/wissen/technik/roemische-baukunst-roemer-konnten-es-besser-als-wir-roemischer-beton-uebersteht-jahrtausende_id_7339977.html'' focus.de: Darum hält antiker Beton länger als der heutige''] * {{de}} [http://www.sueddeutsche.de/wissen/antike-gebaeude-in-rom-jahre-alter-beton-1.2267884 ''Süddeutsche Zeitung: 2000 Jahre alter Beton''] * {{de}} [http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-16225-2013-06-07.html ''sinexx.de: Geheimnis des römischen Betons enträtselt''] ;Geskiedenis van beton ---- * {{de}} [http://www.baustoffwissen.de/wissen-baustoffe/baustoffknowhow/grundstoffe/beton/baustoff-beton-geschichte/ ''baustoffwissen.de: Die Geschichte des Baustoffes Beton''] * {{de}} [https://www.planet-wissen.de/technik/werkstoffe/beton_der_formbare_stein/index.html ''planet-wissen.de: Beton''] * {{en}} [https://www.concretenetwork.com/concrete-history/ ''concretenetwork.com: Timeline of Concrete & Cement History''] * {{en}} [http://concretecontractor.com/concrete-history/ ''concretecontractor.com: The History of Concrete''] * {{en}} [http://theconcreteprotector.com/history-of-concrete/ ''The Concrete Protector: The History of Concrete''] * {{en}} [https://www.nachi.org/history-of-concrete.htm ''International Association of Certified Home Inspectors: The History of Concrete''] * {{en}} [http://www.bbc.com/culture/story/20150824-concrete-a-brief-history ''bbc.com: Concrete: A Brief History''] ;Verenigings ---- * {{en}} [https://www.concretesociety.co.za/about/about-us ''Suider-Afrikaanse Betonvereniging''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202022519/http://www.concretesociety.co.za/about/about-us |date= 2 Februarie 2018 }} ;Vakkennis ---- * {{de}} [https://www.baunetzwissen.de/beton/fachwissen/einfuehrung ''baunetzwissen.de: Beton''] {{Normdata}} [[Kategorie:Boumateriale]] fawuerjypnik3v3b3ouxi3slr26fqsp 0 102120 2908971 2905219 2026-06-03T06:26:40Z Jcb 223 2908971 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Library of Ashurbanipal The Flood Tablet.jpg|duimnael|220px|Tablet met ’n deel van die ''Heldedig van Gilgamesj'', Britse Museum.]] [[Beeld:Venus Tablet of Ammisaduqa.jpg|duimnael|160px|Die Venus-tablet van Ammisaduqa met sterrevoorspellings.]] [[Beeld:Library of Ashurbanipal synonym list tablet.jpg|duimnael|160px|’n Tablet met sinonieme.]] Die '''Biblioteek van Assurbanipal''', wat genoem is na die groot koning [[Assurbanipal]] van die [[Nieu-Assiriese Ryk]], is ’n versameling van duisende kleitablette en -fragmente met ’n verskeidenheid inligting uit die [[7de eeu v.C.]]. Daaronder is die bekende ''[[Heldedig van Gilgamesj]]''. Weens die slordige hantering van die oorspronklike materiaal is ’n groot deel daarvan onherstelbaar beskadig en is dit onmoontlik vir geleerdes om baie van die tekste te rekonstrueer. Die tablette is ontdek op die terrein van die ou stad [[Nineve]], die hoofstad van [[Assirië]] in Noord-[[Mesopotamië]] (in die hedendaagse [[Irak]]).<ref name="Polastron, Lucien X. 2007, pages 2-3">Polastron, Lucien X.: "Books On Fire: The Tumultuous Story Of The World's Great Libraries" 2007, pages 2-3, Thames & Hudson Ltd, Londen</ref><ref name="gallica.bnf.fr">Menant, Joachim: [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k104837f/f41.table "La bibliothèque du palais de Ninive"] 1880, Parys: E. Leroux</ref> Volgens Oud-Persiese en Armeense tradisies was [[Alexander die Grote]] so beïndruk met die biblioteek toe hy dit sien dat dit hom laat besluit het om sy eie biblioteek te bou. Hy is dood voordat hy dit kon doen, maar sy vriend en opvolger in [[Antieke Egipte]], [[Ptolemeus I Soter]], het die projek begin wat later die beroemde [[Biblioteek van Alexandrië]] sou word.<ref>Phillips, Heather A., [http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm "The Great Library of Alexandria?". Library Philosophy and Practice, Augustus 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418191647/http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm |date=18 April 2012 }}</ref> == Inhoud == Assurbanipal was bekend as ’n sterk krygsheer, maar hy was ook ’n intellektueel wat geletterd was en beide [[Akkadies]] en [[Sumeries]] kon lees en skryf. Hy was ook ’n passievolle versamelaar van tekste en tablette.<ref>Roaf, M. (1990). Cultural atlas of Mesopotamia and the ancient Near East. New York: Facts on File</ref> Hy het skribas na elke streek in die Nieu-Assiriese Ryk gestuur om antieke tekste te versamel. Hy het ook geleerdes en skribas gehuur om veral [[Babilonië|Babiloniese]] tekste te kopieer.<ref name="Polastron, Lucien X. 2007, pages 2-3" /><ref name="gallica.bnf.fr" /> Assurbanipal was nie skaam om oorlogsbuit te gebruik om sy biblioteek te vul nie. Hy was wreed teenoor sy vyande en het hulle gedreig om materiaal uit Babilonië en omringende gebiede te bekom.<ref>[http://knp.prs.heacademy.ac.uk/essentials/assurbanipalslibrary "Assurbanipal's Library"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622114500/http://knp.prs.heacademy.ac.uk/essentials/assurbanipalslibrary/ |date=22 Junie 2012 }}, ''Knowledge and Power in the Neo-Assyrian Empire'', Britse Museum</ref> Die biblioteek bevat sowat 30&nbsp;000 tablette en geskrewe borde, hoewel die meeste daarvan gebreek is.<ref name="parpola">Parpola, S. (1983). Assyrian Library Records. Journal of Near Eastern Studies, 42(1), 1-29.</ref> Daar is sowat 6&nbsp;000 tablette in verband met wette, buitelandse korrespondensie en afsprake, adellike deklarasies en finansiële sake.<ref name="parpola" />, 42(1), 1-29.</ref> Van die oorblywende tekste bevat voorspellings, omens en gesange oor verskillende [[godheid|gode]], terwyl ander handel oor mediese sorg, sterre- en letterkunde. Net 10 bevat ritmiese gedigte soos heldedigte en mites.<ref name="parpola" />, 42(1), 1-29.</ref> Dit sluit in die ''Heldedig van Gilgamesj'', ’n skeppingsverhaal; die mite van Adapa, die eerste man; en stories soos ''Die Arm Man van Nippur''.<ref>{{cite web |author=Jeanette C. Fincke |url=http://fincke.uni-hd.de/nineveh/index.htm |title=Nineveh Tablet Collection |publisher=Fincke.uni-hd.de |date=5 Desember 2003 |access-date=30 Mei 2012 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229145757/http://fincke.uni-hd.de/nineveh/index.htm |archive-date=29 Desember 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="Polastron, Lucien X. 2007, page 3">Polastron, Lucien X.: "Books On Fire: The Tumultuous Story Of The World's Great Libraries" 2007, bl. 3, Thames & Hudson Ltd, Londen</ref><ref>Menant, Joachim: [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k104837f/f41.table "La bibliothèque du palais de Ninive"] 1880, page 33, Parys: E. Leroux</ref> Die tekste is hoofsaaklik in Akkadiese [[wigskrif]] geskryf; ander is van onsekere afkoms.<ref name="parpola" /> Die tablette is dikwels volgens vorm en inhoud georganiseer. Dié met vier kante het gewoonlik inligting oor finansies bevat en ronde tablette inligting oor landbou.<ref>Murray, S. (2009). ''The library: An illustrated history''. Chicago, IL: Skyhorse Publishing, (ble. 9).</ref> Nineve is in [[612 v.C.]] verwoes deur ’n koalisie van Babiloniërs, [[Skitiërs]] en [[Mede]], ’n Antieke Iranse volk. Daar word geglo van die tablette is gedeeltelik gebak in ’n groot brand wat die paleis verwoes het.<ref name="Polastron, Lucien X. 2007, page 3" /> Ironies het dié vernietigende voorval gehelp om die tablette te bewaar. Die databasis van die [[Britse Museum]] bevat 30&nbsp;943 "tablette" in die hele versameling, en die kurators van die museum het ’n bywerking van die katalogus voorgestel as deel van die "Ashurbanipal Library Project".<ref>{{cite web |url=http://www.britishmuseum.org/research/research_projects/ashurbanipal_library_phase_1.aspx |title=Ashurbanipal Library Phase 1 |publisher=Britishmuseum.org |date= |access-date=30 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117202505/http://www.britishmuseum.org/research/research_projects/ashurbanipal_library_phase_1.aspx |archive-date=17 November 2011 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Daar was waarskynlik ’n veel groter versameling dokumente in die biblioteek, waarvan dié op was, leer en moontlik papirus in die brand verwoes is. == Voorbeelde van tablette == * Azekah-inskripsie * Esarhaddon se Verdrag met Baäl van Tirus * Nimrod-tablet K.3751 * Sargon II se Prisma A * [[Venus-tablet van Ammisaduqa]] * ''Heldedig van Gilgamesj'' * ''Enûma Eliš'' == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.bbc.co.uk/programmes/b00b7r71 BBC-legger]. ''In our time'', besprekingsprogram. 45 minute. {{Commons-kategorie inlyn|Library of Ashurbanipal}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Library of Ashurbanipal|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Assirië]] [[Kategorie:Biblioteke]] 39fymgbklkfirhqtvpk3r4h023bo557 0 102885 2908990 2906785 2026-06-03T06:41:02Z Jcb 223 2908990 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Daniil Kvyat 2015 Malaysia FP2.jpg|duimnael|300px|Daniil Kvyat in Maleisië, 2015]] [[Lêer:Max Verstappen, Red Bull-Honda RB15, 2019 Italian Grand Prix, Monza, 8th September (cropped).jpg|duimnael|300px|Max Verstappen, in Italië, 2019. Hy is die suksesvolste Red Bull-renjaer tot op hede.]] '''Red Bull Racing''' is 'n [[Oostenryk]]se [[Formule Een]]motorrenspan wat se werke in [[Milton Keynes]] in [[Engeland]] gebaseer is. Hulle neem aan die Formule Een-wêreldkampioenskap deel en maak sedert 2019 gebruik van [[Honda Racing F1|Honda se F1-enjins]] in hulle renmotors, nadat hul voorheen [[Renault F1|Renault]]-enjins gebruik het. Die span se renjaers van [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] tot die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]] was [[Sebastian Vettel]] en [[Mark Webber]] gewees. Van die [[2016 Formule Een-seisoen]] tot 2018 was die renjaers [[Daniel Ricciardo]] en die [[Nederland]]er [[Max Verstappen]]. Die paar kon saam agt oorwinnings en 41 podiumplekke oor die drie jaar inpalm, in 'n tyd wat grootliks deur [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] gedomineer is. Die span, wat vanaf 2018 tot 2020 as '''Aston Martin Red Bull Racing''' bekend gestaan het, is een van twee Formule Eenmotorrenspanne wat deur [[Red Bull GmbH|Red Bull]] besit word, 'n vervaardiger van die energiedrankie [[Red Bull]]. Die ander span is die '''[[Racing Bulls]] F1-span''' (voorheen agtereenvolgend ''Toro Rosso'', ''Scuderia AlphaTauri'' en ''RB'') wat in [[Faenza]], [[Italië]] gesetel is. [[Red Bull GmbH]] borg ook vele ander ekstreme sportsoorte, o.a. in vliegkuns en vryspronge. == Renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2005 – 2009 === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] |rowspan="4"| RB1<br/><br/>{{Michelin}} |rowspan="4"| [[Cosworth]] TJ2005 V10 | | [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] <br /> {{vlagikoon|SMR}} | [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{US-VLAG}} | [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{BE-VLAG}} | [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} |rowspan="4"| '''34''' |rowspan="4"| '''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |- |align="left"| {{AT-VLAG}} [[Christian Klien]] |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> | | | | |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Vitantonio Liuzzi]] | | | |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 | | | | | | | | | | | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] |rowspan="4"| RB2<br/><br/>{{Michelin}} |rowspan="4"| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 [[V8-enjin|V8]] | | [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] <br /> {{vlagikoon|SMR}} | [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{US-VLAG}} | [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | |rowspan="4"| '''16''' |rowspan="4"| '''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{AT-VLAG}} [[Christian Klien]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 11 | | | | |- |align="left"| {{nowrap|{{NL-VLAG}} Robert Doornbos}} | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 12 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] |rowspan="3"| RB3<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3"| '''24''' |rowspan="3"| '''5''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 9 | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] |rowspan="3"| RB4<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{BE-VLAG}} | [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{SG-VLAG}} | [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3"| '''29''' |rowspan="3"| '''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 9 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |rowspan="3"| RB5<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] | [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |bgcolor="#dfdfdf" rowspan="3"| '''153.5''' |bgcolor="#dfdfdf" rowspan="3"| {{silwer}} |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 ! Punte ! Plek |} === 2010 – 2019 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |rowspan="3"| RB6<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] | [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''498''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 6{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |rowspan="3"| RB7<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] RS27-2011 [[V8-enjin|V8]] | |[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] |[[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |[[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] |[[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] |[[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] |[[2011 Monaco Grand Prix|MON]] |[[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] |[[2011 Europese Grand Prix|EUR]] |[[2011 Britse Grand Prix|GBR]] |[[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] |[[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] |[[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] |[[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |[[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |[[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] |[[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] |[[2011 Indiese Grand Prix|IND]] |[[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |[[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''650''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1 | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2 | bgcolor="#dfffdf"| 4 | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] | bgcolor="#dfffdf" | 5 | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffdf9f" | 3{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#dfdfdf" | 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#ffdf9f" | 3{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffdf9f" | 3{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfffdf" | 5 | bgcolor="#dfdfdf" | 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#efcfff" | <small>DNF</small> | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#dfffdf" | 4 | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#dfffdf" | 4 | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffffbf" | 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |rowspan="3"| RB8<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] RS27-2012 [[V8-enjin|V8]] | | [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] | [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''460''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#cfcfff"| 22^'''†''' |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 20 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |rowspan="3"| RB9<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] RS27-2013 [[V8-enjin|V8]] | | [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] | [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''596''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 15^'''†''' |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |rowspan="3"| RB10<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] Energy F1-2014 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''405''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| {{silwer}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| DSQ |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |rowspan="3"| RB11<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3"| '''187''' |rowspan="3"| '''4''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 | | |- |align="left"| {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="4"| RB12<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Renault F1|TAG Heuer]] F1-2016 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="4" bgcolor="#dfdfdf"| '''468''' |rowspan="4" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |- |align="left"| {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 15 | | | | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | | | | |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| RB13<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|TAG Heuer]] F1-2017 [[V6-enjin|V6 turbo]] | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''368''' |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| RB14<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|TAG Heuer]] F1-2018 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''419''' |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''{{brons}}''' |- |align="left"|{{vlagikoon|AUS}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |- |align="left"|{{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |rowspan="4"| RB15<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Honda]] RA619H [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="4" bgcolor="#ffdf9f"| '''417''' |rowspan="4" bgcolor="#ffdf9f"| '''{{brons}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 14^'''†''' |bgcolor="#dfffdf"| 6 | | | | | | | | | |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 ! Punte ! Plek |} </div> === 2020 – hede === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |rowspan="3"| RB16<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Honda]]<br/>RA620H<br/> [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{AT-VLAG}} | [[2020 Steiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>[[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{HU-VLAG}} | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{GB-VLAG}} | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>[[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|28px]] | [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{ES-VLAG}} | [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{BE-VLAG}} | [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>{{RU-VLAG}} | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>{{DE-VLAG}} | [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>{{vlagikoon|TUR}} | [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | | | | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''319''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} | | | | | | | |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| RB17<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Honda]]<br/>RA621H<br/>[[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia Romagna Grand Prix|EMI]] <br /> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''585,5''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=cfcfff|18^'''†'''{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=efcfff|^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|^'''2'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|^'''2'''2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=ffffbf| 1 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=cfcfff| 16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 9 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=dfffdf| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| 15^'''†''' | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="3"| RB18<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''759''' |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=cfcfff|19^'''†''' |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|^'''4''' 6 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=cfcfff|18^'''†''' |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|^'''3'''2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''5''' 7 |bgcolor=ffdf9f|3 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan=3| RB19<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Red Bull Powertrains|Honda RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''860''' |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''{{Goud}}''' |- |align=left| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''3'''2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''2'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |- |align=left| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|4 | | |- |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan=3| RB20<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Red Bull Powertrains|Honda RBPTH002]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=ffdf9f|'''589''' |rowspan="3" bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |- |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfffdf|^'''1'''5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''1'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffffbf|^'''4'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffbf|^'''8'''1 |bgcolor=dfffdf|6 |- |align=left|{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|^'''8'''11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=4| RB21<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Red Bull Powertrains|Honda RBPTH003]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=ffdf9f| '''426''' |rowspan=4 bgcolor=ffdf9f| '''{{brons}}''' |- |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|^'''1'''4 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffdf9f|^'''4'''3 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|^'''4'''1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=|<!-- laat blanko en ook verder ondertoe --> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] |bgcolor=|<!-- laat blanko --> |bgcolor=|<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''10 |bgcolor=cfcfff|14 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=3| RB22<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]<br/>DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |bgcolor=| |bgcolor=| |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''57*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''4*''' |- |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|^'''9'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 ! Punte ! Plek |}</div> * ^'''†''' Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen nog aan die gang. == Eksterne skakels == * [http://www.redbullracing.com/ Amptelike webtuiste] * {{Commonskat-inlyn|Red Bull Racing}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] [[Kategorie:Formule Een Wêreldvervaardigerskampioene]] 8pgvtygr0fifxe4n77nhtt0mzxu61tv 0 103501 2908848 2901766 2026-06-02T14:35:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908848 wikitext text/x-wiki {{Sjabloon:Regshulp}} [[Beeld:DowwesensuurstempelbiblioteekboekOrgieAndreP.Brink.jpg|duimnael|Sensuurwet:''Orgie'' was een van André P. Brink se boeke wat vir 'n tyd lank nie vir die oop biblioteekrakke beskore was nie.]] Die sensuurwet onder [[Apartheid]] verwys na die '''Wet op Publikasies en Vermaaklikhede''' wat sedert 1963 deur die parlement aanvaar is om binnelandse publikasies aan sensuur te onderwerp. Die bepaling van hierdie wet kon 'n publikasie ongewens verklaar indien die werk, of deel daarvan, onbetaamlik, onwelvoeglik, aanstootlik of skadelik vir die openbare sedes en/of godslasterlik sou wees en dit enige bevolkingsdeel van die Republiek van Suid-Afrika belaglik of veragtelik sou maak. == Agtergrond en aanloop == === Tweede Wêreldoorlog === Beheer oor publikasies is voor die eerste wetgewing van 1963 deur die Volksraad toegepas deur verskeie koloniale of provinsiale wette, doeanewette en die Sensuurwet van 1931. Van die Apartheid-Sensuurwetgewing toon wel duidelike ooreenkomste met dié tydens die Tweede Wêreldoorlog, toe Suid-Afrika deel van die Britse Ryk was. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is onder meer 'n paar Afrikaanse boeke verbied, kragtens ’n regulasie '''dat boeke wat aan enige deel van die gemeenskap aanstoot mag gee, nie aangekoop mag word nie.''' Die verhouding tussen die Afrikaans- en Engelssprekendes was op daardie stadium swak - want daar was veral spanning tussen Republikeinsgesindes (wat onafhanklikheid nastreef) en Rojaliste (wat vir die Britse Ryk veg). Hoewel die meerderheid soldate wat aan die oorlog deelgeneem het inderdaad Afrikaanssprekend was, het veral die Engelssprekende soldate en Afrikaanssprekende burgerlikes mekaar aangerand. Een aanval op ''[[Die Vaderland]]'' en ''[[Die Transvaler]]'' se geboue op Saterdagaand, 1 Februarie 1941, waar manuskripte en persklaar romans, toneelstukke en akademiese artikels vernietig is, volg op 'n lang aanloop. Verdagmakery begin reeds na afloop van Heldedagviering op 28 Oktober 1939 op Vryburg. Speurders wou verneem oor die gedig "Voor in die wapad brand 'n lig" deur A.G. Visser, want die aanleiding tot die ondersoek was blykbaar "'n simboliese voorstelling van moedersmart in die konsentrasiekampe".<ref name="SteynNov1991" /> Die eerste boek wat op amateuragtige wyse deur 'n burger self 'n verbod op geplaas is (glo op las van die Regering), is die topverkoper ''Ek rebelleer!'' deur J.A. Smith (assistent-kommandant-generaal van die Ossewabrandwag), waarin hy sy ervarings as Kaaplandse skoolseun en Rebel tydens die Anglo-Boereoorlog meedeel. Die boek is uit eie beweging deur die Engelse voorsitter van 'n skoolraad te Port Elizabeth laat verwyder uit die stad se skoolbiblioteke; by nadere ondersoek was daar geen sprake van enige opdrag van die militêre owerheid of Minister van Verdediging nie. Toe hierdie nuus aan die lig kom, het skoolkomitees met dank die skenkings van die boek in ontvangs geneem en die omsendbrief ignoreer.<ref name="SteynNov1991" /> Generaal [[Manie Maritz]] se boek, ''My lewe en strewe'', is die eerste Afrikaanse boek wat deur die regering tydens die Tweede Wêreldoorlog verban is, in Maart 1941. Dit is gedoen kragtens die noodregulasies tydens die duur van die oorlog - omdat dit '''een deel van die bevolking teen die ander ophits'''. Die eerste oplaag was toe reeds uitverkoop. Die boek is sterk gegrond op die "Protokolle" van die "Geleerdes Oues van Zion" en anti-Joods. Die staat voer aan dit is 'n heftige aanval op die Jode en propaganda, veral met die woorde "Laat ons die kanker wat aan ons volkslewe vreet - naamlik die Jood - verwyder." Maritz meen hy het nie bedoel dat die Jode met geweld magteloos gemaak moes word nie, maar op ander maniere. In sy oë was dit die knoeiery van die Jode wat aanleiding gegee het tot die 27&nbsp;000 Afrikanervroue- en kinders wat hul lewens in die konsentrasiekampe tydens die Anglo-Boereoorlog verloor het. Hy voel dit is sy plig as burger om in te gryp as daar dinge gebeur wat moontlik aanleiding tot die bloedvergieting van sy eie volk sou lei. Maritz ontken dat Christus en sy dissipels Jode was, maar wel Judas Iskariot. Hy beskou ook nie die Jood as medemens nie. Maritz is weens sy minagting van die hof (weens uitbarstings) en verdere uitlatings 'n verswarende 75 pond-boete opgelê, of nege maande gevangenisstraf. Die boete is nie betaal nie en 'n lasbrief vir die gevangesetting is uitgereik. 'n Prokureur, W.G. Kirsten, het na afloop van Maritz se inhegtenisname wel die boete inbetaal.<ref name="SteynNov1991" /> Twee boeke loop 'n jaar later dieselfde bloutjie: ''Helkampe'' deur Ewald Steenkamp en ''Só het hulle gesterf!'', 'n vertaling van ''Hoe zij stierven'' deur G. Jordaan. In albei gevalle handel dit weer oor die wreedheid van die Anglo-Boereoorlog wat uitgebeeld word. Die boekeverbod het feitlik geen aandag in die Engelse pers geniet nie. Albei boeke is verbied kragtens 'n noodregulasie oor die '''beslaglegging op boeke of dokumente waarin die informasie wat gebruik mag word om die landsverdediging te strem''', vervat is. Ook ''Tant Alie van Transvaal'', 'n dagboek van Alida Badenhorst, is later in die Tweede Wêreldoorlog 'n tyd lank verbied, maar na volgehoue protes weer ontban.<ref name="SteynNov1991" /> Ironies genoeg is die "hoogs anti-Britse" boek wat deur 'n Duitse sender (Radio Zeesen, wat ook na Suid-Afrika uitgesaai het) gebruik is, '' 'n Eeu van onreg'', destyds, tydens die Anglo-Boereoorlog, geskryf deur niemand anders nie as die nou dienende Eerste Minister, [[Jan Smuts]] self. Die vraag is geopper deur [[J.G. Strijdom]], na aanleiding van die vermelde Afrikaanse boeke, wanneer Smuts se werk dan nou verban gaan word. Namens die Minister van Binnelandse Sake is geantwoord : "Hierdie boek is nog nie onder my aandag gebring nie". Generaal Jan Kemp voer in 1942 aan hierdie antwoord kom maar "net omdat die boek deur die Eerste Minister geskryf is". In 'n persoonlike verklaring skryf Smuts reeds in 1939 die woorde wat hy veertig jaar tevore geskryf het, was geregverdig; daardeur kon 'n verenigde Suid-Afrika geskep word, "en daar is verder die vooruitsig dat ons 'n verenigde volk sal opbou. Ons geniet ook die waardevolle toegeneentheid en vriendskap van die hele Britse Gemenebes. [...] Niks waarvoor ons geveg en gely het, het op die ou end verlore gegaan nie, maar ons het selfs meer gewen as [waarop] ons gehoop het."<ref name="SteynNov1991" /> ''Die Transvaler'' was woedend oor die verbod op hierdie Afrikaanse boeke, juis in 'n tydperk wanneer "volkskadelike lektuur, naamlik oor die kommunisme" meer vryheid toegeken is. Ook voer ''Die Transvaler'' aan: feite bly feite, en wat die Britte aan die Afrikaner gedoen het sal nie gou uit die volksgeheue uitgevee word nie. Ook ''Die Burger'' voeg sy stem by: die dade van Brittanje staan swart as 'n ewige aanklag teen hom, en dit gaan maar moeilik om steun en geesdrif vir die Empire te werf wat presies dié gruweldade aan sy vyande toeskryf waaraan hy self skuldig is - kerke afbrand, onmenslike behandeling van vroue en kinders; alles onder die vaandel van Brittanje se stryd vir die Christelike beskawing. Die ''Volksblad'' het weer aangevoer daar was nooit voorheen 'n verbod op ''Hoe zij stierven'' nie - hoekom nou skielik? Dit is bloot die Britte se eie gewete wat hul aankla.<ref name="SteynNov1991">[https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_u6k/page/30 Steyn, J.C. 1991. Politieke redes vir die verbod op 'n paar Afrikaanse boeke. ''Tydskrif vir Letterkunde'', 29(4):30-38]</ref> === Ná die Tweede Wêreldoorlog === In 1947 kom die beheer oor binnelandse publikasies ter sprake, maar ook sit die Transvaalse Hooggeregshof in 1953 met 'n netelige probleem in verband met die kopieregskending van 'n 'obsene' artikel wat die ''Keur''-tydskrif na bewering van die ''Fyn Goud'' gesteel het. Die saak was een van die hoofoorsake wat aanleiding gegee het tot die samestelling van die Cronjé-kommissie om die 'euwel van onwelvoeglike, aanstootlike of skadelike leesstof’ te ondersoek. Die verslag van die Cronjé-kommissie word aan die Volksraad voorgelê en in 1957 gepubliseer. Reeds in die 1940's het die houding wat die Kerk en georganiseerde kultuur ingeneem het die uitgewersbesluite beïnvloed, onder meer op Nasionale Persboeke. In tydskrifte en koerante is eindeloos geskryf oor die gevaar van pornografie. Sensuur is bepleit. Op 28 November 1953 rig H.L. Roux, bestuurder van die Nasionale Boekhandel, 'n brief aan ''Die Volksblad'' waarin staan dat die Afrikaanse volk met sy kultuur en letterkunde voor 'n krisis staan. Die sedelike waardes word bedreig deur 'n "stortvloed pornografiese leesstof". [[Koos Human|J.J. Human]] skryf op 26 Maart 1954 aan ''Die Huisgenoot'' dat daar 'n verskil is tussen "pornografie" en "prikkellektuur". Prikkellektuur word nie geskryf nie, maar ''gedink''. Dit is die onoordeelkundige lees van die leser wat die vuil in 'n teks uitlig waarvan dikwels geen sprake is nie of waarvan dit nie die bedoeling is nie (Human skryf op 18 Januarie 1956 dat mens selfs van die [[Hooglied van Salomo]] pornografie kan maak). Hy verwys onder meer na die seksuele verhouding tussen Johanna en Henning in die roman ''Laat vrugte'' – wat nêrens ter sprake is nie – maar waar Sybrand se kleinkind tog uit gebore moet word. Human pleit eerder vir 'n grondige hervorming in die moedertaalonderwys en veral by die studie in die letterkunde. Die voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]], dr. T. E. W. Schumann, het egter op 3 Julie 1954 onwelvoeglike lektuur vergelyk met gifgas: ''Indien die wet my verbied om in die middel van Eloff- en [[Adderleystraat]] 'n ontwikkelaar van gifgas aan die gang te sit, waarom sal hy my nie ook verbied om geestelike gifgas in die land te versprei nie? Die argument dat die publiek hierdie gifgas verlang, maak op my geen indruk nie.'' By letterkundiges soos Gerrit Dekker en [[C.M. van den Heever]] was daar kommer oor die dekadensie asook sensasielus wat besig was om die verskyning van suiwer letterkunde in Afrikaans te verdring. Van den Heever wys onder meer na wellustige seks wat godsdiens verdring; dat dit amper 'n obsessie in die poësie en prosa was. In die vyftigerjare het die Nasionale Boekhandel dikwels meer gewaag met die digkuns as met die prosa. ''Steenbok tot poolsee'' (1955) van [[Peter Blum]] het oor die algemeen gemengde resensies ontvang. Maar na die verskyning van die bundel het die een klagte op die ander gevolg, ook van die Uitsaaikorporasie. Geen resensies van die boek is deur die [[SAUK]] uitgesaai nie, hoewel hul nie die boek in die ban gedoen het nie. Die heftigste beswaar was teen "Oor monnemente gepraat". (Ironies genoeg is die sonnet in 1986 afgedruk op die eksamenvraestel in die letterkunde vir Afrikaans Hoër Graad (Senior Sertifikaat) van die Kaapse Onderwysdepartement). [[N.P. van Wyk Louw]] het oor Radio Nederland Wereldomroep 'n goeie woordjie vir die digbundel gedoen. == Die Sensuurwet aanvaar == Die eerste poging van die Cronjékommissie om 'n sensuurwet ingesteld te kry, het misluk weens die verreikende voorstelle in verband met beheer. Ná herhaalde pogings het dit geluk. Die [http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdfo/AD1715/AD1715-24-3-4-001-jpeg.pdf Wetsvoorstel is in 1962 ter tafel gelê] en ingedien deur die Minister van Binnelandse Sake; met die amptelike benaming: ''Wetsontwerp om die produksie en verspreiding te verbied van publikasies en voorwerpe wat ongewens is, en om voorsiening te maak vir aangeleenthede wat daarmee in verband staan; en om die "Police Offences Ordinance, 1902" (Oranje-Vrystaat), die "Criminal Law Amendment Act, 1909" (Transvaal), die Doeanewet, 1955, en die Poswet, 1958, te wysig.'' In 1963 is die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aanvaar. Die wet bepaal dat 'n Raad saamgestel sou word wat minstens uit nege lede bestaan en waaruit ses deskundiges van kuns, taal en die lettere of regspleging moes wees. Hierdie aanstelling sou gedoen word deur die Minister van Binnelandse Sake, wat ook die paneel sou aanwys waaruit die Raad kommissies in die lewe kon roep. Die komitees moes dan onder die Raad se gesag verslag doen oor 'n publikasie wat aan hom voorgelê word. Die publiek kon publikasies vryelik voor die Raad gaan voorlê, maar die skrywer, uitgewer of invoerder moes by die Hooggeregshof (en daarna ook by die Appèlhof) appèl gaan aanteken. Die Raad hoef volgens die wet nie redes vir sy besluite te verstrek nie. Die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie was van hierdie wet vrygestel. Die Suid-Afrikaanse Wet (No. 26 van 1963) vir die Beheer oor Publikasies en Vermaaklikhede bevat destyds die volgende klousules:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, pp. 64-66</ref> :''Klousule 5 (2)'' :'n Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; ::(b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; ::(c) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; ::(d) vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdele van die Republiek skadelik is; ::(e) vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is; :''Klousule 6 (1)'' :Indien by 'n regsgeding ingevolge hierdie Wet die vraag ontstaan of enige stof onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is, word daardie stof geag – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik te wees indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; of ::(b) vir die openbare sedes aanstootlik te wees indien dit na die oordeel van die hof waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of ::(c) vir die openbare sedes skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op onbetaamlike wyse handel met moord, selfmoord, die dood, grusaamheid, wreedheid, bakleiery, rusie, mishandeling, wetteloosheid, rampokkery, roof, misdaad, die tegniek van misdaad en misdadigers, drinkery, dronkenskap, handel in of verslaafdheid aan verdowingsmiddels, smokkelary, geslagsverkeer, prostitusie, promiskuïteit, blanke slavinnehandel, losbandigheid, wellus, hartstogtelike liefdestonele, homoseksualiteit, seksuele aanranding, verkragting, sodomie, masochisme, sadisme, seksuele bestialiteit, vrugafdrywing, geslagsverandering, naglewe, liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding, egskeiding, huweliksontrouheid, owerspel, buite-egtelikheid, menslike of maatskaplike afwyking of ontaarding, of 'n ander soortgelyke of verwante verskynsel; of ::(d) onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op enige ander wyse die sedes ondermyn. :''Klousule 10'' :Die raad keur nie 'n rolprent goed nie wat volgens sy oordeel – ::(a) iets voorstel wat afbreuk doen aan die veiligheid van die Staat; ::(b) die uitwerking kan hê om – :::(i) die vrede of goeie orde te versteur; :::(ii) die algemene welsyn te benadeel; :::(iii) ten opsigte van welvoeglikheid aanstoot gee; :::(iv) ten opsigte van die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstoot te gee; :::(v) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelike te maak; :::(vi) die betrekkings tussen enige bevolkingsdele in die Republiek te benadeel; of :::(vii) kommunisme, soos in die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme, 1950 (Wet No. 44 van 1950), omskryf, te propageer of te bevorder; of ::(c) 'n aanstootlike voorstelling gee van – :::(i) die Staatspresident; :::(ii) die Republiek se gewapende magte of 'n lid daarvan; :::(iii) die dood; :::(iv) mensegestaltes; :::(v) liefdestonele; :::(vi) polemiese of internasionale politiek; :::(vii) openbare figure; :::(viii) jeugmisdaad; :::(ix) misdadigheid en misdadigerstegniek; :::(x) wrede bakleiery; :::(xi) dronkenskap en rusie; :::(xii) verslaafdheid aan verdowingsmiddels; :::(xiii) tonele van geweld waarby blankes en nie-blankes betrokke is; :::(xiv) vermenging van blanke en nie-blanke persone; of :::(xv) gewelddadigheid teenoor of mishandeling van vrouens en kinders. Die heftigste kritiek was die kriterium van die verbod, spesifiek artikels 5 en 6, volgens Kannemeyer: {{quote| Volgens 5 (2) is 'n publikasie ongewens indien dit of 'n deel daarvan onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdeel van die Republiek skadelik is; of vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is.<br /> Artikel 6 gee dan 'n omskrywing wat onder ‘onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik’ verstaan moet word: indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of op onbetaamlike wyse handel met 'n lang reeks onderwerpe soos moord, wetteloosheid, verslaafdheid, allerlei vorme van seksualiteit e.d.m. Daarby mag die doel van die skrywer of uitgewer nie by die vasstelling van onbetaamlikheid of onwelvoeglikheid in ag geneem word nie. }} Daarby dus kon 'n boek byvoorbeeld op grond van "of 'n deel daarvan" met 'n enkele woord of paragraaf onbetaamlik of onwelvoeglik wees en verbied word. Daar was geen sprake dat 'n kunswerk in sy geheelbeeld beoordeel (of veroordeel) kon word nie; dit was nie in die wet ingebou nie. Die estetiese oorwegings was totaal irrelevant – '''die eerste verbod op 'n publikasie wat kragtens die wet tot 'n regsgeding lei''' was die boek ''When the Lion Feeds'' deur Wilbur A. Smith. N.P. van Wyk Louw, een van die grootste teenstanders van die wet, het die wetgewing beskou as 'n effektiewer manier om die Afrikaanse taal en literatuur dood te smoor as wat [[Alfred Milner|Milner]] kon bedink het: as jy nie iets in Afrikaans kon sê nie, publiseer dit in Engels: ''Vir die jong aspirant-skrywer (ook die Afrikaanse!) in Suid-Afrika – is dit asof hier vir hom gesê word: Boeta, as jy jou sê wil sê, skryf Engels! En as jy nie Engels goed genoeg ken nie, léér dit, soos Joseph Conrad; maar skryf in Engels en behou jou siel!'' Op 25 April 1963 het W.A. de Klerk en Mary Renault 'n verklaring (gesteun deur 117 Suid-Afrikaanse skrywers en 41 kunstenaars) met beswaar teen die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aan sen. [[Jan de Klerk]], minister van binnelandse sake, oorhandig. Onder die beswaarmakers was: {{div col|colwidth=20em}} * [[Rob Antonissen]] * [[Hennie Aucamp]] * [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] * [[Ronnie Belcher|R.K. Belcher]] * [[André P. Brink]] * [[Guy Butler]] * [[Jack Cope]] * [[Johan Degenaar|J.J. Degenaar]] * [[W.A. de Klerk]] * [[Anna de Villiers]] * [[Abraham H. de Vries|Abraham de Vries]] * [[Eitemal|W.J. du P. Erlank (Eitemal)]] * [[Elisabeth Eybers]] * [[Athol Fugard]] * [[Sarah Goldblatt]] * [[Nadine Gordimer]] * Pieter Grobbelaar * [[Wilhelm Grütter]] * [[T.J. Haarhoff]] * [[Doc Immelman]] * [[Ingrid Jonker]] * [[Elsa Joubert]] * [[J.C. Kannemeyer]] * [[Karl Kielblock]] * [[Uys Krige]] * [[Etienne Leroux]] * R. E. Lighton * [[Freda Linde]] * [[Anna M. Louw]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * E.G. Malherbe * F.E.J. Malherbe * [[Leo Marquard]] * [[Johannes Meintjes]] * [[C.J.M. Nienaber]] * [[G.S. Nienaber]] * M. Nienaber-Luitingh * [[D.J. Opperman]] * [[Alan Paton]] * S.V. Peterson * [[P.J. Philander]] * M. Preller * [[Gert Pretorius]] * [[Jan Rabie]] * [[Mary Renault]] * [[Leon Rousseau]] * [[Jan Schutte]] * [[Adam Small]] * Barend Toerien * [[Sannie Uys]] * [[Laurens van der Post]] * Vincent van der Westhuizen * [[Ernst van Heerden]] * J.P.J. van Rensburg * [[Marthinus Versfeld]] * [[A.J.J. Visser]]. {{div col end}} Eers met die aanstel van die afgetrede prof. [[Gerrit Dekker]] as die eerste voorsitter van die Publikasieraad is die geskil besleg. Dekker was aanvanklik onwillig, maar Van Wyk Louw het met hom onderhandel. Sy aanstelling het die skrywers grootliks kalmeer. Drie prominente Afrikaanse literatore – [[A.P. Grové]], [[Merwe Scholtz]] en [[T.T. Cloete]] – is tot lede benoem. 'n Oud-Nasionale Persman, Jannie Kruger, het Dekker opgevolg toe sy termyn verstryk het. Op grond van Kruger se publikasies en literêre aansien kon hy nie dieselfde respek van sy voorganger afdwing nie. Die tydskrif ''Scope'' word herhaaldelik in die 1960's deur die Publikasieraad verbied, wat dan later deur die Hooggeregshof ter syde gestel word. Die ongunstige beeld van belastingbetalers se geld wat vermors word, laat felle kritiek en skerp reaksies ontstaan. Uit die oorgevoelige leserspubliek het die stof egter nog lank nie gaan lê nie: onder andere was 'n woord soos "kutteltjies" in ''Voëlvry'' deur D.J. Opperman beskou as "gekruide" taal (in 'n brief van 24 Mei 1967). == ''When the Lion Feeds'' == Vroeg in 1964 word die boek ''When the Lion Feeds'' uitgegee, geskryf deur Wilbur Smith. Die verhaal handel rondom die pioniersdae in Natal en Transvaal, hoofsaaklik ligte leesstof. Binne drie maande (April, Mei en Junie) word 10 000 eksemplare van die hand gesit; dus, 'n topverkoper. In Julie 1964 het die Raad van Beheer oor Publikasies die boek onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik bevind. Appèl teen hierdie besluit word aangeteken by die Kaapse Hooggeregshof. Met 'n meerderheidsbeslissing van twee regters teen een regter word die appèl gehandhaaf. Hierteen teken die Raad van Beheer oor Publikasies nou sy appèl aan - die bevinding word nou na die Appèlhof verwys. Hoofregter L.C. Steyn, asook appèlregters G.N. Holmes en Potgieter is dit eens dat die boek wel onbetaamlik en onwelvoeglik is, en dat die Raad gelyk had. Appèlregters F.H.L. Rumpff en Williamson verskil. Met die meerderheidsbeslissing word die boek onder sensuur geplaas.<ref name="Steyl" /> Rumpff het (in sy uitspraak wat in Engels was) 'n probleem dat die boek ''in sy geheel'' as onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik beskou is. Na sy mening is daar slegs twee passasies waaroor daar ernstig geredeneer kan word (naamlik Hoofstuk 11 en 13). Die beskuldiging van sadisme en wreedheid is ongeregverdig. Indien die uittreksels in isolasie beskou sou word, of misplaas in 'n storie vir kinders verskyn het, sou hy nie gehuiwer het om hulle onwenslik te noem nie. Hy vergelyk dit met Michelangelo se Dawidsbeeld waarvan die geslagsdele verwyder sou word "en aan 'n stukkie moderne nie-figuratiewe beeldhouwerk gehang word". Michelangelo het verwag dat sy skepping as 'n eenheid deur die normale volwasse wêreld beskou sou word, "en niemand sal droom om die beeld te verbied omdat sekere giggelende jeugdige tienderjariges of 'n seksbehepte indiwidu die onbedekte geslagsdele verliefderig begluur of een of ander oujongnooi met te min seksgevoel hulle walglik mag vind nie."<ref name="Steyl" /> Volgens Rumpff beteken sedes in die Wet basies 'n kwessie van smaak, die heersende smaak van die samelewing waarop die Wet betrekking het, en nie dié van 'n gemeenskap van die vromes nie. Die Hof kan niemand keer om oor seks te lees wat so beskryf is dat dit min aan die verbeelding oorlaat nie. Ook sal die Hof nie die gedagtes van die mense van gister in ag neem nie, maar die mense van die eietydse samelewing (d.i. 1965).<ref name="Steyl" /> Hy voer aan die boek is nie vir jeugdiges of preutse mense geskryf nie: dit is vir volwassenes bedoel en "sal in besonder inslaan by mans van die wêreld wat iets van die lewe af weet, sowel as van die geskiedenis van Natal en Transvaal, die Laeveld en sy wild." Vir Rumpff is dit verkeerd om burgers van die Republiek van Suid-Afrika 'n leesbare roman te ontneem omdat daar verwysings is na seksuele gewoontes wat mens as taboe sou beskou.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 11''' beeld die skrywer kortliks die oorgang van die twee broers van kinderjare na jongmanjare uit. Dit toon hoe die karakter Sean deur die vurige plaasmeisie Anna verlei word nadat sy naak geswem het. Sy neem sy hemp en droog haar gesig daaraan af, "standing naked and unashamed - she had too many brothers for modesty." Na Rumpff se mening val hierdie aangeleenthede binne die atmosfeer en kleur van die tydperk wat in die boek uitgebeeld word, en ook die seksuele gebeurtenisse vorm nie 'n onnatuurlike deel van die intrige nie. Die beskrywing word in toom gehou, is selfs delikaat, hoewel die inhoud gewaag is.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 13''' word 'n liefdestoneel verkeerdelik deur die Hof aan twee kinders toegedig. In die minderheidsuitspraak word daarna verwys as 'seksuele perversie' en 'dierlike hartstog', "en die mening word gehuldig dat die reaksie van die huisvrou wat na die Wynbergse (Kaapse) biblioteek gaan (en wat vermoedelik dus opgevoed is) een van walging sal wees." Rumpff is van mening dat die gemiddelde hedendaagse leser, indien hy 'n normale, gesonde lewe lei, seksueel en andersins, nie aan wellustige gedagtes sal toegee as hy die boek lees nie.<ref name="Steyl" /> Die Hof behoort nie bloot op grond van die rede ''parce qu'une mère ne le donnera pas à sa fille'' (omdat 'n moeder dit nie aan haar dogter sal gee nie) die boek te verbied nie. Dit word nie as jeugboek geadverteer nie. Maar al sou 'n jong, tere meisie die boek ook lees, sal sy gou tot die besef kom dat 'n mansmens 'n wrede skepsel kan wees, dat 'n vrou wat haarself aan die manlike geslag oorgee ná oppervlakkige liefdesbetuigings, 'n groot waagstuk onderneem. Die boek bied dus 'n dure sedeles.<ref name="Steyl" /> Laastens beskou Rumpff die vryheid van spraak "'n duur verworwe en kosbare bate [...], wat nietemin maklik verloor kan word" sodra hierdie presedent eers geskep is.<ref name="Steyl">Steyl, G.C (samesteller). 1971. 'Moderne Sedes, Michelangelo se Beeld en die Vryheid van Spraak.' In: ''Regters aan die woord: 'n aantal uitsprake van die Hooggeregshof''. Kaapstad: Tafelberg. pp. 25-30.</ref> == ''Kennis van die aand'' == ''Rapport'' lewer op 18 November 1973 'n baie gunstige resensie van ''Kennis van die aand'', deur André P. Brink. Die eerste oplaag was amper in die winkels uitverkoop en daar was sprake van 'n herdruk. E. Lindenberg het dit in ''Die Burger'' (8 November 1973) as 'n gedurfde roman in baie opsigte beskou, maar oor die algemeen 'n mislukking – grootliks omrede dit naïef is om die hoofkarakter uit te beeld as 'n wit hooffiguur, wat dink, voel en reageer soos 'n tipiese Westerse intellektueel, wat in 'n bruin vel gestop is. C.W. Malan lewer sy mening in ''Die Volksblad'' op 27 November 1973: die bevooroordeelde leser sal die boek selde 'n hoër status toeken as dié van 'n omstrede politieke propagandaskrif. In Desember 1973 het dr. Hennie Terblanche, die voorsitter van die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, die boek by die veiligheidspolisie gaan aanmeld. Tot dusver was daar nog nie 'n enkele Afrikaanse boek verbied nie. Die publisiteit aan die klagtes wat hierdie situasie by ''Die Vaderland'' en ander media geniet het, het die verkope die hoogte in laat skiet. Die boekwinkels in die stede Bloemfontein, Johannesburg, Pretoria en Kaapstad het nie genoeg eksemplare beskikbaar gehad nie – die waglyste het aanhou groei. [[Jaap Steyn]] som die geskiedenis so op: {{quote| Rykie van Reenen het op 20 Januarie 1974 in ''Rapport'' se hoofberig ''Die Vaderland'' aangehaal wat beweer het dat Brink met ''Kennis'' die Langenhoven van die sewentigerjare geword het, omdat hy sy volk weer leer Afrikaans lees het. Die eer kom miskien eerder Hennie Terblanche toe, het Rykie van Reenen geskryf. "Hy basuin vroeg en laat uit dat die boek bevat, wel getel, vyftig seksdade (wat 'n gemiddeld van een per tien bladsye beteken). Hy gee die versekering, nota bene, as woordeboekmaker, dat daar geen woord in die Afrikaanse sekstaal is wat nie daarin voorkom nie. Dr. Terblanche het ook gesê: "In die ganse wêreldgeskiedenis, in enige taal, het daar nog nooit so 'n vieslike boek verskyn nie." }} Twee Pretoriase vroue, Christine van Wyk, leraarsvrou en lid van die NG Kerk se vrouehulpdiens, en T.C. Pienaar, skryfster en lid van die Afrikaanse Vrouefederasie het ook hul klagte gaan indien. Die Publikasieraad se bevinding het gevolg na 'n aanklag wat op 21 November 1974 deur ds. J.J. Swart van die NG Gemeente Tygerberg ingedien is. Die nuus dat die Publikasieraad moontlik ''Kennis van die aand'' sou verbied, het die Johannesburgse Afrikaanse Skrywerskring 'n fonds in die lewe laat roep om die hofkoste te dra. 'n Protesbyeenkoms is in Johannesburg vir Vrydag, 1 Februarie 1975, gereël, waar uit Brink se boek voorgelees sou word. Die verbod is egter vervroeg tot 29 Januarie in 'n buitengewone staatskoerant. Die protesvergadering is op Donderdagaand, 31 Januarie gehou, en verskeie letterkundiges het opgetree, soos Louis Eksteen (Universiteit van Pretoria), E. Lindenberg en [[Ampie Coetzee]] (Wits), Jan Spies, Chris van der Merwe en H.C.T. Müller (RAU). Ds. D.P.M. Beukes, voorsitter van die [[FAK]], maar ook twee NG-moderatore dr. J.D. Vorster (van die Algemene Sinode, en broer van die eerste minister, John Vorster) en ds. Gericke het die verbod verwelkom. Die minister van binnelandse sake, [[Connie Mulder]], het ook sy skok oor die "vulgêre, liederlike en blatante aanbieding van woordkeuse" van die werk uitgespreek. Die Kaapse Hooggeregshof het die appèl teen die verbod van die hand gewys. '''Regter Theo van Wyk''' bevind "dat die roman ingevolge die begrippe omskryf in die wet onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik en skadelik vir die openbare sedes is. Dit sal waarskynlik skokkend en walglik wees vir 'n wesenlike aantal lesers, en handel op onbetaamlike wyse met grusaamheid, dronkenskap, wellus, hartstogtelike liefdestonele, sadisme en soortgelyke verskynsels. Dit is aanstootlik vir die godsdienstige gevoelens van 'n bevolkingsdeel en dit maak 'n bevolkingsdeel, te wete die blankes, veragtelik."<br /> '''Regter J.H. Steyn''' het nie die boek as godslasterlik beskou nie, maar bevind die roman wemel van oordrywinge en onjuisthede. "Die profiel wat dit van die Afrikaner skets, is nie vleiend nie, maar die leser besef dat hy met 'n geniepsige skrywer te doen het wat die roman gebruik om te kwets." Regter Steyn blyk dat hy dié besluit ‘vanweë die behoefte aan 'n viriele letterkunde in die Afrikaanse taal’ teensinnig neem.<br /> '''Regter M.A. Diemont''' beskou volgens die reg nie die boek as godslasterlik nie, maar baie lesers sou dele daarvan aanstootlik vind, veral waar godsdiens en seks met mekaar gekoppel word. == Aksie Morele Standaarde == [[Lêer:Inskrywingsvormaksiemorelestandaarde.JPG|regs|duimnael|350px|Inskrywingsvorm van (die gewese) Aksie Morele Standaarde]] Volgens die drukgroep, Aksie Morele Standaarde, was die wet "geheel en al ontoereikend" en moes onverwyld opgeknap word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p .9, 68</ref> In hul boek spesifiek toegewy aan die Afrikaner,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 10</ref> maar ook veral Christene,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 80</ref> getiteld ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'' (1974), speel die Staat so reg in die hand van die gewetenlose geldwolwe (wat "verlei, verlok en verneder"),<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 79</ref> wat op hul beurt so reg in die hand speel van die Kommuniste. Die grootste vyand, en dus die Kommuniste se grootste bondgenote, is die swygende en onbetrokke meerderheid Christene van Suid-Afrika wat geen standpunt inneem nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60, 77</ref> Afgesien van die betrokke Wetgewing word die hele vraagstuk bekyk teen die aanhef van die Grondwet van Suid-Afrika <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.64-65</ref>: {{cquote| In nederige erkentlikheid teenoor die Almagtige God, Beskikker oor die lotgevalle van nasies en die geskiedenis van volkere; Wat ons voorgeslagte uit baie lande byeengebring en hulle hier in hul eie gevestig het; Wat hul weë deur geslagte bepaal het; Wat hulle so wonderbaarlik deur gevare gelei het; Verklaar ons, wat hier as verteenwoordigers van die volk vergader is, dat aangesien ons Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en die mensdom; Oortuig is van die noodsaaklikheid om saam te staan Om die onskendbaarheid en vryheid van ons land te beveilig; Om die wet en die orde daarin te handhaaf; Om die geluk en die geestelike en stoflike welvaart van almal te bevorder; Bereid is om ons plig te aanvaar om gesamentlik met alle vredeliewende volkere wêreldvrede te soek; en Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland. }} Van die standpunte en retoriese vrae sluit in: * Gesien teen die agtergrond van die Koue Oorlog moet, wat moraliteit betref, voet by stuk gehou word. Of dit nou deur middel van pornografie, bloufilms, popfeeste en ander vorms van permissiwiteit is wat die Westerse wêreld oorspoel, die morele standaarde in die Ystergordynlande word streng gehandhaaf. "Die vernaamste rede hiervoor is dat die kommunisme wêreldoorname beplan en daarom word geen toegeeflikheid geduld wat hulle kan verswak en hierdie allesoorheersende ideaal kan verydel nie."<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.11</ref> Die Kremlin steun op omverwerping en sedeloosheid; hulle hoop dat die morele verbrokkeling spoedig oor die Westerse wêreld sal versprei, sodat hulle sonder slag of stoot kan oorneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 21</ref> :Die Italiaanse Kommunisteparty het onder meer 'n antwoord gekry op die vraag wat hulle te doen staan teenoor die losbandige teaterproduksies wat vanuit die Weste na Italië ingevoer word<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22</ref>: {{cquote| Ons is daarin geïnteresseerd om hierdie soort spel aan te moedig en is ook bereid om toneelspelers wat in sulke stukke optree, as kampioene van die vryheid van die kunste aan te prys. Ons wil sulke produksies aanmoedig, en moet mense aanleiding gee om soortgelyke stukke te skep wat seksueel selfs nog meer uitdagend is. As 'n taktiese beleid is ons doelwit om 'n onderneming te steun wat pornografies is en wat geheel en al vry van enige beperkings of gewone morele kodes is. Die regisseur en toneelspelers is soos miere wat vrywillig en sonder koste van ons kant eet aan die wortels van die bourgeois gemeenskap. Hoekom sal ons hulle werk probeer stopsit? Hoekom sal ons hindernisse in hulle weg lê? }} :Bovermelde aanhaling eggo Lenin se woorde dat Rusland die Westerse wêreld sou inneem sonder militêre oorlogvoering: "Die betroubaarste oorlogstrategie is om die finale krygsverrigting uit te stel totdat die morele agteruitgang van die vyand die doodshou sowel maklik as moontlik maak." Ook Stalin het gesê: "Nou sal ons die Weste sonder oorlog vernietig - sonder om ons soldate of kanonne te gebruik, maar met die Weste sal ons die Weste vernietig." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.47</ref> :Naas die Bosoorlog ("militêre terrorisme op die grens") was daar ook sprake van "morele terrorisme" onder die dekmantel van "vrede bewaar met die wêreld", "die mensdom het volwasse geword" en "demokratiese vryheid" <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.78-79</ref>: {{quote| Die verwoesting van morele norme is nie op sigself 'n doel nie. Dit is eerder die sleutel wat die agterdeur vir die vyand ontsluit. Wanneer hy aanland - en hy beweeg onteenseglik in ons rigting uit die noorde en die ooste - sal hy 'n verswakte, kragtelose prooi vind wat geen weerstand bied nie. [...] Vreemd, nie waar nie, maar ook 'n openbaring, dat die Russiese kommuniste, wat gestadig die wêreld begin oorheers en by die jongste Olimpiese Spele meer goue medaljes gewen het as enige ander nasie, die produksie van enige pornografie, bloufilms en dwelmmiddels vir hulle mense verbied. Vroeg in hul geskiedenis het hulle die vernietigende krag van hierdie permissiewe elemente ontdek, wat nou die Westerse wêreld wil verswelg. Daar is vandag lande in Europa waar die sedelike bederf so deeglik plaasgevind het dat 'n betreklike klein getal goed gewapende Russiese soldate hulle lande sou kan oorneem sonder dat hulle enige of veel teenstand sal ondervind. Wanneer sedes geheel en al of amper geheel en al bedorwe is, word alle sin vir patriotisme en nasietrots vernietig. }} * Geen bordeel het nog ooit die morele standaard van 'n gemeenskap verhoog nie; nog minder pornografie en bloufilms.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 18</ref> Pornografie kan verslaafdes in 'n fantasiewêreld dompel, maar ook die aanknoop van gesonde verhoudings strem. Dieselfde lus na die sensasie is egter blywend en dwelmmiddels kan dikwels 'n plaasvervanger word (wat op sy beurt weer aanleiding gee tot dwelmverslawing). Pornografie skep 'n algemene klimaat vir permissiwiteit, dit wis die mooi (en skeppings-)element van seks uit, en iemand wat eers deur pornografie gekondisioneer is, kan nouliks smaak ontwikkel vir waardes soos in die meesterwerke van groot kunstenaars van weleer (en inhibeer sodoende ook die werklik skeppende kuns). "Dit is 'n bedreiging vir die beskawing". Navorsing vir die Amerikaanse Kommissie op Pornografie toon 55% van die verkragters en 37% van seksmisdadigers wat bestudeer is, se kriminele bedrywighede is direk deur pornografie gestimuleer.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.16</ref> Verslawing aan pornografie laat mense net in hulself belangstel; soos obsessies toeneem raak hulle wat hedendaagse politieke en sosiale vraagstukke betref apaties en toenemend vatbaar vir diktatorskap. <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22-23</ref> * "Waarom moet ons toelaat dat pornograwe die toon aangee, terwyl van die geëerde Suid-Afrikaanse belastingbetalers, wat niks uit pornografie wen nie - inteendeel slegs daardeur bedreig word - verwag word om te betaal vir die totstandbring en instandhou van die geweldige masjinerie wat nodig sou wees om elke publikasie of film na te gaan wat ingevoer of vervaardig word in die land? Waarom kan 'n duidelik omlynde Wet nie geformuleer word met eenvoudige, breedvoerige en onmiskenbare standaarde nie? Daar kan dan van uitgewers, filmprodusente en invoerders verwag word om by die wet te bly - of om 'n swaar boete te betaal." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.76</ref> * Waarom seksualiteit in die eerste plek in oorsese (Europese en Amerikaanse) skole en in die media prioriteit geniet, en die kinders vanaf kindertuinjare vroegryp gedruk moet word, staan verdag.<ref name="grim43">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.43</ref> Onder die dekmantel van inligting word kindertjies uitgebuit en bestook met sekspraatjies en geïllustreerde uitbeeldings wat die ouers se goedkeuring beslis nie sal wegdra nie.<ref name="grim43" /> 'n Twaalfjarige was op die punt om sy vierjarige sussie seksueel te molesteer: "Hy is op skool alles van seksuele gemeenskap geleer en wou dit op sy sustertjie 'uittoets'".<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 44</ref> Wat in Amerika gebeur, kan ook Suid-Afrika se voorland word, en daarteen moet gewaak word <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.45</ref>. Die vraag ontstaan ook of "die (sogenaamde) eerlike uitbeelding van die lewensfeite, meer besonderlik in seksuele sake" [soos 'n advokaat van 'n Suid-Afrikaanse hof sy steun aan die pleidooi toegedig het], met inbegrip verkragtings, egbreuk, ontug, smerige, aaklige en grusame beskrywings van seksuele misdade en morele sedeloosheid werklik van publieke belang is - veral vir kinders. Waarom moet hierdie immorele en sedebederwende "feite" aan die groot klok gehang word, as dit geensins opbouend is nie?<ref name="grim58">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.58</ref> * Die howe se besluit gegrond op die gelykvormigheid van "die gees van die tye" en "hedendaagse standaarde van moraliteit" kan op 'n ongehoorde laagtepunt afstuur.<ref name="grim58" /> * Waarom is verkragting strafbaar met die dood, terwyl die geldwolwe "die vuilste gemors [kan] publiseer wat seksuele drange prikkel [...] wat tot verkragting aanleiding gee, [en] daarmee mag voortgaan sonder die geringste vrees van selfs 'n R10-boete"?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.17</ref> * Kinders en minderjariges het geen seggenskap in die opstel van wetgewing nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.75</ref> Dit is die volwassenes wat die toestande skep, wat die kinders sal beërwe; die volwassenes saai die saad, die kinders pluk die vrugte daarvan.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.7</ref> In die openbare belang, en soos in die reël ''Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en mensdom'' vermeld word in die Grondwet, het ouers die reg om daarop aan te dring dat die wetgewing, wat die morele veiligheid van hul kinders beskerm, toegepas word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.74</ref> Dit is dus 'n mistasting om aan te voer die Raad op die Beheer van Publikasie eien homself die "Godgegewe" reg toe om namens ander te besluit wat hulle mag of nie mag kyk/lees nie (omdat die publiek die liggaam juis aangevra of aangestel het), of "teen die demokrasie indruis waar elkeen vir homself kan besluit" (eweneens).<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60-61</ref> Die landdroste se vertolking van die wet word dikwels beïnvloed deur die openbare mening. As die gereg dus weet die openbare mening staan bankvas agter hom, is hulle natuurlikerwys meer toegeneë om op te tree.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.73, 81</ref> Dus, die regering het 'n massiewe en aanhoudende ondersteuning van die openbare mening nodig, wat vereis dat beswaardes die pen sal opneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.9</ref> Demokrasie en die openbare mening beteken dus ook: wie swyg, stem toe.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.29</ref> * Hoe kan die besluite van die Raad van Beheer oor Publikasies, waarin die bovermelde ouers, kinders en die openbaar hul vertroue stel (as deskundiges), se besluite eenvoudig deur "één liberale regter" in die Hooggeregshof ter syde gestel word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18, 73</ref> Juis wanneer 'n tydskrif met begeestering berig (en indirek propageer of romantiseer) rakende 'n onderwyseres (die rolmodel van dogters) wat, vir die geld, die onderwys vaarwel toegeroep het om 'n beroepsontkleedanseres te word?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.10</ref> En hoe kan die eienaar teen die Raad se besluit appelleer?<ref name="grim18">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18</ref> As die howe eers uitspraak gelewer het, het dit vir die Raad van Beheer oor Publikasies geen sin meer om dit teen te staan nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.59</ref> * Dit is onbillik om rolprente voor die tyd te sensor, terwyl publikasies eers die geleentheid gegun word om dwarsdeur die land te versprei, voordat iemand ''miskien'' 'n klagte sal indien. Teen daardie tyd is reeds duisende van die leesstof verkoop en is die skade gedaan; die put probeer demp nadat die kalf verdrink het.<ref name="grim18" /> Die standpunt "as 20&nbsp;000 mense dit reeds gesien het sal 'n verdere duisend nie kwaad doen nie" word vergelyk met nog 'n bykomende duisend mense wat teen wil en dank by die vuur ingestamp moet word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.26</ref> Beswaarmakers wat aanvoer "alles sal regkom, want die geskiedenis werk in siklusse", m.a.w. daar sal 'n morele keerpunt weer kom, vergeet gerieflik van die eens magtige ryke in die geskiedenis wat almal tot 'n val gekom het, juis omdat hulle toegelaat het dat hulle intern "tot die dood toe weggevreet is". Ook is die vraag: waarom moet hierdie erge demoraliserende toestand eers bereik word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.8</ref> Geen geld en mannekrag is te veel as die morele slagting van die nasie ter sprake is nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.20</ref> * Die Grondwet lui baie duidelik: ''[...]Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland.''Die voorgeslagte van die Afrikaner was Christene, en om hierdie immorele neigings na te jaag (insluitend mensonterende popfeeste wat in seks-en-suip-orgies ontaard)<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.30-35</ref>, verloën die Afrikaner (die aangesprokene en teikenleser van die ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'') daarmee sy beginsels, sy Christelike erfenis, sy Bybel en sy God.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.80-81</ref> * Nietemin, die Wet is 'n dooie letter. Dit word geminag, geïgnoreer en gering geskat, sonder dat die skuldiges tot verantwoording geroep en aan die pen gery word. Daar word onder meer gekyk na Klousule 6 (2)(c) met die verwysing na "liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding", teenoor die buiteblaaie van boeke en tydskrifte wat in boekwinkels skaamteloos aangetref word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69</ref> :Al staan daar duidelik in Klousule 5 (2): 'n ''Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan, b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is;'', was daar die een Raadsbesluit dat Jethro Tull se ''Aqualung'' nie godslasterlik is nie, al word Genesis 1 se woorde verdraai. The Beatles se ''Back in The U.S.S.R.'' laat die skrywer wonder: "[Is] ons nie besig om die saad van rewolusie te saai en 'n liefde vir die U.S.S.R. aan te kweek nie? Is dit dan nie "vir die veiligheid van die Staat nadelig" nie? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69-71</ref> == Stigting van Taurus == 'n Komitee (later verander na 'n kommissie) word in 1972 onder die voorsitterskap van J.T. Kruger saamgestel om die toepassing van die publikasiewetgewing te ondersoek. Daar is bevind in die meerderheidsverslag van die kommissie in 1974 dat onder andere baie lede van die publiek nie meer vertroue in die beheerstelsel het nie, maar ook dat die volksmoraalvervlakking en die ondermyning van die goeie sedes, waardes en norme die doelstellings van die [[kommunisme]] kon bevorder. Nuwe wetgewing was dus noodsaaklik. Die Wet op Publikasie van 1974 het die 1963-wetgewing opgevolg, waar die Publikasieraad afgeskaf is en 'n direktoraat in sy plek gekom het. Die direktoraat het kommissies in die lewe geroep wat publikasies as ongewens kon verwerp. Die lede van die Direktoraat en die komitees is almal aangestel op grond van hul opvoedkundige kwalifikasies. Met die nuwe wet word daar nie meer na die howe gewend nie [wat duur op die belastingbetaler se sak was], maar na 'n Appèlraad, wat uit minstens drie lede bestaan van wie die voorsitter 'n persoon is wat voorheen as regter, advokaat, prokureur of dosent in die regsgeleerdheid tien jaar ondervinding moes gehad het. Die voorsitter kon ook beslissings van die komitees veto "op versoek van die minister, skrywer, uitgewer of lede van die publiek". Die voorsitter is deur die staatspresident aangestel. Die nuwe wet het die uitbou van die literatuur onder die nuwe bedeling onder veel meer druk geplaas as die vorige van 1963. Die komitees kon nou ook die besit van die publikasie verbied; die Minister kon enigiemand die magtiging gee om persele te betree en op boeke beslag te lê, die reg van appèl na die howe is afgeskaf en die Minister het te veel arbitrêre magte verkry. Buiten die klomp administratiewe rompslomp en vaagheid en die bevraagtekening van die opvoedkundige kwalifikasies van die komiteelede, is die aantal Afrikaanse literêre werke steeds nie in sy geheel beoordeel nie en die estetiese oorwegings was vir die wetgewer steeds irrelevant. Die uitgewers was skugter om boeke uit te gee wat moontlik verbied gaan word. Hulle sou wel anoniem die boek uitgee as 'n liefdesaak teenoor die Afrikaanse letterkunde. Omdat 'n vennootskap wat boeke uitgee openbaar geregisteer moes word, is 'n nuwe uitgewer opgerig: ''Taurus''. Van die ''Taurus''-boeke wat verbied is, sluit in: * ''Skryt'' van [[Breyten Breytenbach]] * ''Keerkring'' van [[Welma Odendaal]] * ''Struisbaai-blues'' van André le Roux * ''Te hel met ouma!'' van André le Roux * ''Donderdag of Woensdag'' van [[John Miles]] * ''Stanley Bekker en die boikot'' van John Miles * ''Kommas uit 'n boomzol'' van [[Dan Roodt]] * ''Sonneskyn en Chevrolet'' van Dan Roodt Die teks van die ongepubliseerde ''Dieselle ou storie'' ([[Pieter-Dirk Uys]]) – in 1982 opgehef – en ''And death white as words'' (vertalings van gedigte deur Breyten Breytenbach) is ook in die ban gedoen. == ''Magersfontein, o Magersfontein!'' == Kritiek teen die sensuurstelsel het in 1977 sy klimaks bereik. Toe die Komitee van die Publikasieraad beslis het dat ''Magersfontein, o Magersfontein!'' deur Etienne Leroux nie ongewens is nie, het die minister van binnelandse sake, dr. Connie Mulder, op 7 September 1977 die Appèlraad se beslissing geveto en om heroorweging gevra. Die voorsitter van die Appèlraad, oudregter Lammie Snyman, het 32 deskundiges gaan vra om hul mening oor die boek skriftelik aan hom voor te lê. Al was 25 van die 32 deskundiges van oordeel dat die boek nie ongewens is nie, het die Appèlraad die boek as ongewens verklaar en op 21 November 1977 deur die Departement van Inligting bekend gemaak. 'n Minderheid van die Appèlraad, A.P. Grové en C.D. Fuchs, kon nie veel uitrig teen die meerderheidsuitspraak van die voorsitter, J.H. Snyman, nie. Twee lede van die Publikasieraad se komitees, Merwe Scholtz en Anna M. Louw, het uit protes hul bedankings ingedien. Die Afrikaanse Susterkoerante het nou eenparig die sensuurstelsel as 'n klug bestempel. By elke Departement van Afrikaans/Nederlands aan die universiteite is ontstelde briewe aan die koerante gerig. Daarteenoor het die Sinodale Kommissie vir Leer en Aktuele Sake van die NG Kerk van Transvaal sy volle steun vir die verbod uitgespreek, asook dr. Vorster wat sy dank en lof aan die minister en die appèlsaak betuig het. Die uitgewer, Human & Rousseau, en die direksie van Nasionale Pers, het besluit om die beslissing van die Appèlraad in die Hooggeregshof te betwis. In 1978 het Human & Rousseau die hersieningsverhoor in die Transvaalse Hooggeregshof op grond van godslastering verloor. Die hofsaak het die uitgewers toe reeds, soos op 11 Junie berig, R20 000 gekos. Die uitgewers se appèl na die Hooggeregshof oor prosedurekwessies werp geen vrugte af nie, al het die Hooggeregshof bevind dat die Appèlraad gedwaal het deur by die beslissing nie die waarskynlike leser in aanmerking te neem nie. Op politieke vlak het daar 'n verandering gekom: Alwyn Schlebusch het aan die begin van 1978 die minister van binnelandse sake geword en het op die inisiatief van ''Rapport'' met die letterkundiges Anna M. Louw, Merwe Scholz, Frans van Rensburg, Chris Barnard en Bartho Smit samesprekings gevoer. Daarna het ook Charles Fensham (voorsitter van die Afrikaanse Skrywerskring) en [[Elize Botha]] (redaktrise van die ''Tydskrif vir Letterkunde'') die saak met die minister bespreek. 'n Samevatting van laasgenoemde vergadering se besprekingspunte is opgeneem in [https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_y7m/page/64 ''Tydskrif vir Letterkunde'' uit dieselfde jaartal]; onder meer word gekyk na die teikenleser (wat nié die "gewone mens" is nie), maar ook, sou 'n appellant (hetsy skrywer of uitgewer) appelleer, dan moet daar 'n komitee wees wat uit letterkundiges bestaan om hieroor 'n waardeoordeel te vel - groter erkenning moet dus aan literêre meriete van publikasies gegee word, en literatore, skrywers en kunskenners moet 'n groter inspraak in die besluitnemingsproses oor publikasies met 'n literêre verdienste verleen word. Soos N.P. Van Wyk Louw destyds voorspel het, wys Botha op die feit dat daar strenger opgetree word teen Afrikaanse werke as teen Engelse werke. Daar is op openbare biblioteke se rakke Engelse boeke wat veel erger dinge in het as Leroux se ''Magersfontein''; en boonop nog van 'n laer litêrer gehalte. Dit kom op 'n sekere sin neer op diskriminasie teen Afrikaanse werke. Daaropvolgend het Schlebusch in April 1979 'n wysigingswet op publikasies ingedien. In dieselfde maand is Leroux benoem vir die [[Hertzogprys]] vir ''Magersfontein'', 'n dwarsklap vir die sensuurwet. T.T. Cloete wys ook in ''Die Kerkbode'' van 12 September 1979 dat die sensuurwet glad nie doeltreffend is nie: {{quote| In dieselfde tyd toe die ''Magersfontein''-onrus van onlangs op sy hoogtepunt was, het in één Afrikaanse publikasie wat deur miljoene in hierdie een week gelees is, die volgende verskyn: 'n rubriek waarin mense hul intiemste sondes bely op 'n verleidelike manier, 'n vleiende artikel oor 'n moeder en haar onegte kinders, 'n stuk kaalkuns, 'n moordartikel met al die mooi gemaakte romanse van die ontugtige vrou, die normering van die saamwoon van ongetroude mense. Niemand het hom daaraan gesteur nie. Ek werk elke dag met honderde jongmense op 'n intensiewe vlak. Hulle lees in groot getalle hierdie dinge elke dag volgens eie eerlike getuienis, maar die dag toe Magersfontein verbied is, het ek vasgestel dat uit 150 senior studente wat ondervra is, net drie die roman gelees het. }} == Wetsverslapping == In 1979 is '' 'n Droë wit seisoen'' van Brink egter verbied, omrede die inhoud "bereken is om die status van die Suid-Afrikaanse Veiligheidspolisie, wat 'n belangrike deel uitmaak van die Owerheid se Vredehoudende masjinerie, dermate af te takel dat dit die Owerheid se vermoë om staatsveiligheid te verseker, sal ondermyn". Altesaam 2 200 eksemplare is verkoop (1 200 binne een week) voor die verbod in werking getree het. In 1980 is die nuwe voorsitter van die Appèlraad oor Publikasies vervang deur prof. J.C.W. van Rooyen, 'n professor in die strafreg aan die Universiteit van Pretoria. Teen die einde van sy diensdekade was Suid-Afrika vryer wat uitgewery betref. Die verbod op ''Magersfontein'' is op 24 April 1980 opgehef: {{quote| In 'n opsomming van sy bevindinge het die raad 'n aantal waarborge genoem wat die Wet op Publikasie in die lig van die regspraak aan die skrywer gee.<br /> <br /> a) Enige onderwerp mag behandel word, ook die immorele. 'n Publikasie hoef nie 'n bydrae tot moraliteit te maak nie.<br /> b) 'Aanstootlik' vir die openbare sedes en 'aanstootlik' vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van 'n bevolkingsdeel het 'n beperkte betekenis. Dit omvat nie die bloot ergerlike of dit wat misnoegdheid tot gevolg het nie, maar slegs die walglike of pynigende.<br /> c) Die "waarskynlike leser" moet as oorweging by art. 47(2)(a), wat oor sedes gaan, in ag geneem word.<br /> d) By art. 47(2)(b), wat oor godsdiens gaan, mag die waarskynlike leser nie by die peiling van die godsdienstige oortuigings of gevoelens in ag geneem word nie. Dit moet egter wel in ag geneem word by die bepaling van die aard en strekking van die publikasie in sy geheel geneem en met inagneming van die konteks waarin die woorde gebesig word. Dit het ook te make met die aard en graad van die skending – of dit dus bloot ergerlik is of so ernstig dat dit pynig of walg.<br /> e) Die isolasie-metode van behandeling mag nie toegepas word nie. Daar moet dus na die werk as geheel gekyk word.<br /> f) Die instelling van die Komitee van Letterkundige Deskundiges dra daartoe by dat die Appèlraad die publikasie reg lees. Geen beslissing van die Appèlraad of die Publikasiekomitee mag gebaseer word op wanindrukke wat die onwaarskynlike leser van die boek sal kry nie. }} Die verbod op ''Kennis van die aand'' is in April 1982 opgehef (met dien verstande dat slegs persone ouer as 18 jaar die boek kan lees en die eksemplare slegs in hardeband mag verkoop word). Sedert die middel jare van die 1980's het 'n rolverskuiwing plaasgevind na rolprentklassifikasie. Prof. Van Rooyen noem dan ook in Julie 1993 dat hy sou wou sien dat in 'n nuwe Suid-Afrika waar daar 'n Handves van Menseregte bestaan, sensors hulle net sal besig hou met rolprentklassifikasie en ouderdomperke om kinders te beskerm: ''Wanneer dit gaan oor haattoesprake of mense aanstoot neem deur 'n boek of toneelstuk, moet kriminele howe só 'n saak beslis. Kerke moet begin besef dat die staat nie hul werk vir hulle kan doen nie."''<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |title=Nel, Annchen. 1993. Sensuur: Net 'n 'gekkedag-wet'? ''Beeld'' 28 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095311/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |url-status=dead }}</ref> Van Rooyen voorsien in die nuwe Suid-Afrika sal slegs kinderpornografie of die uitbeelding van pornografie wat met seks en geweld gepaardgaan, volgens wet, strafbaar wees.<ref name="Silber" /> In Januarie 1988 het die Minister van Binnelandse Sake, [[Stoffel Botha]], dit om moraliteitsredes nie nodig geag om enige nuwe wetgewing deur te voer nie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |title=''Die Burger''. 1988. Nuwe sensuurwet nie aanbeveel. 15 Januarie:15 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |url-status=live }}</ref> Luidens 'n artikel in die ''[[Vrye Weekblad]]'' (1991) word ''[[Playboy]]'' steeds in Suid-Afrika verbied, pornografie is met die wet strafbaar, hoewel prikkeltydskrifte soos ''Penthouse'', ''Bunnygirl'', ''Stag'' en ''Scope'' as 'sagte pornografie' verkoop mag word. Prikkelpop-tydskrifte word beoordeel kragtens die Publikasiewet Wet 42 van 1974, ingevolge Artikel 47(2)(a): dit is ongewens indien 'n gedeelte daarvan "onsedelik of obseen is, aanstoot gee of skadelik is vir publieke moraliteit." Deur herhaalde appellering (soos die publisering van naak borste, dus, sonder die bedekte sterretjies) en voortdurende hofstryd probeer ''Penthouse'' en ''Scope'' om verdere wetverslapping aan die hand te doen, juis om 'n groter markaandeel te bekom. Sowel 'n regsdosent, Joe Campanella (Wits), as sosiologie-dosent Michael Sarakinsky (Unisa) beskou die verslapping van sensuur as 'n voorloper van die nuwe Suid-Afrika en 'n toekomstige aanvaarding van 'n Handves van Menseregte, veral die vryheid van spraak en uitbeelding. Op daardie tydstip is weer gekyk na die "waarskynlike leser", en hiervoor kon plastiekverpakking dit moeiliker maak vir kinders om toevallig die tydskrif op te tel en deur te lees. Ook is meer moeite gedoen om die gehalte te verbeter - deur glanspapier. Maar tepels is nou minder toegeverf. Ralph Boffard, die uitgewer van ''Penthouse'', voer aan sterre vermink en ontsier die foto, en boonop trek die sterretjies juis die aandag op die borste. Ander tydskrifte met 'n kleiner omset kon nie so 'n waagstuk probeer om die sensors uit te daag nie. Die redakteurs van al vier tydskrifte vind dit onbillik dat die bioskoop en TV eksplisiete seks en volle frontale naaktheid wat alle geslagsdele ontbloot (veral op M-Net) ten toon mag stel [Boffard van ''Penthouse'' voer aan Suid-Afrika is nog lank nie hiervoor gereed nie], terwyl hulle tydskrifte aan die kortste end trek. Ook is daar vrouetydskrifte soos ''Cosmopolitan'' wat met moord wegkom (want "manstydskrif" beteken outomaties pornografiese materiaal). Bowenal is naakte borste op baie Suid-Afrikaanse strande aanvaarbaar, word aangevoer. Die sensors sê weer foto's is staties (en kan oor en oor bekyk word), terwyl 'n rolprent klaarmaak en mense daarvan vergeet. Ook foto's van vroue wat ten volle geklee is kan gesensor word omdat hulle wellus uitlok - as die model se oë toe is, reguit na die kamera kyk, wydsbeen sit of staan, haar gesig nie strak is nie of hande-viervoet hurk, dan "kyk die model uitlokkend na die kamera". Tog stem die verskillende sensuurliggame (Direktoraat en Appèlraad) duidelik nie altyd saam hoe die wet moet vertolk word nie; die saak word vererger deur presedente wat geskep en as voorbeeld gebruik word.<ref>{{Cite web |url=https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |title=Anderson, E. 1991. Die toekoms lyk al hoe kaler... ''Vrye Weekblad'', 25-31 Oktober: 32-35 |access-date= 8 Augustus 2019 |archive-date= 8 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808051726/https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |url-status=dead }}</ref> In Augustus 1993 is die Suid-Afrikaanse weergawe van ''Hustler'' in die openbaar verkoop, wat nie soos ''Penthouse'' en ''Playboy'' sterretjies gebruik nie, hoewel die uitbeelding, net soos Boffard van ''Penthouse'' ook glo, tog by 'n effe preutser samelewing sal pas. Volgens die redakteur, Joe Theron, is dit wat mans wil hê. Die redaktrise van ''Playboy'', Brenda Haywood, is nie hiermee eens nie; sy glo die tipiese leser op eie bodem wil hom nie skaam as sy vrou of vriendinne oor sy skouer kom loer nie. Sy merk wel 'n verslapping op: na afloop van haar sakereis in die VSA het die doeane by Jan Smuts Lughawe haar koffers deurgekyk. Die manstydskrifte is op die toonbank oopgesprei, die titels bekyk, en sonder 'n woord net so weer teruggepak. Volgens die prokureur Lauren Jacobson, wat spesialiseer in sensuursake, pas dit by die beleid wat verander het, maar die wet self het nie verander nie: solank die invoer vir private gebruik is, kan verbode items nie sonder meer konfiskeer word nie. Ook het "leser" na "waarskynlike leser" verander van die tydskrif self: dit is nie meer die onversetlik konserwatiewe blanke man (wat in elk geval nie die tydskrif sou koop nie) in wie se belang die wet is nie, maar die welvarende, meer liberaalgesinde blanke man wat die teikenmark in die eerste plek is.<ref name="Silber" /> Die wegbeweeg vanaf 'leser' na 'waarskynlike leser' kan interpreteer word as die wegbeweeg van 'volksbelang' na 'individuele belang'. In 1993 kon die skuldige 'n boete van tot R10 000 en/of vyf jaar tronkstraf opgelê word vir die eerste oortreding.<ref name="Silber" /> Omrede die sensuurwet in 1993 nog van krag is, is 'n paar uitgawes van ''Bunny Girl'', ''Scope'', ''Men Only'' en ''Penthouse South Africa'' tussen Mei en Julie as ongewens verklaar. So ook rolprente soos ''More Desires Within Young Girls'', ''Outrageous Foreplay'' en ''Better Sex Part 2''. Die ontbanning het teen 1993 egter die verbanning begin oorskry: die verbod op ''Joy of Sex'' (Alex Comfort), die Duitse weergawe van ''Carrie'' ([[Stephen King]]) en ''Right of Nations To Self-Determination'' ([[Lenin]]) is onder meer opgehef. Maar volgens 'n komiteelid van die Aksiegroep teen Sensuur (Anti-Censorship Action Group, ACAG), Joyce Ozinski, is dit maar 'n kleinigheidjie teen die groot geheelbeeld: vanaf 1962 is 38&nbsp;813 boeke verbied. As mens die boeke wat voor 1990 ontban is nie byreken nie, tel dié vanaf 1990 op slegs 'n paar honderd boeke, tydskrifte en pamflette wat weer vrye toegang verkry het.<ref name="Silber" /> Volgens die woordvoerder van die ANC, Carl Niehaus, is die party gekant teen sensuur en sal, sodra hul die leisels na afloop van die eerste demokratiese verkiesings oorneem, die wet so gou doenlik skrap, omrede dit neerkom op 'n minderheid wat namens die meerderheid dink en besluite neem. In die Grondwethof kan daar later wel oor die perke van onsedelikheid besluit word.<ref name="Silber" /> 'n Konsepwet genaamd die Rolprent- en Publikasiewet van 1995 (onder die nuwe bewind) is op 3 Maart 1995 deur die departement van binnelandse sake voorgelê in die Staatskoerant<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |title=Van Heerden, Marié. 1995. Meer bekend oor die konsepwet vir sensuur. 8 Maart:13 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095314/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |url-status=live }}</ref> en in 1996 aanvaar. == Uitwerking == Die Sensuurwet was ondoeltreffend, om enkele redes: * Aanvanklik was die wetgewing bloot muggiesiftery: wat nie deur die publiek aangemeld is nie, is nie vervolg nie. Maar sedert 1974 kon die Direktoraat van Publikasies self as applikant in belang van die publiek ingryp en optree.<ref>[https://journals.co.za/docserver/fulltext/juridic/2/2/98.pdf?expires=1586067386&id=id&accname=guest&checksum=4D2648C4C1347B8F440E245865E70A4C Van der Vyver, J.D. ''Tydskrif vir Regswetenskap'', Jaargang 2, Uitgawe 2, Nov 1977, bl. 117 - 126]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daarteenoor was die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie gevrywaar van die wet. * Deur die betrokke werke uit te sonder, is die publieke kollig ''juis'' op hierdie 'skandliteratuur' geplaas en die nuuskierigheid geprikkel. Volgens [[Pieter-Dirk Uys]] het die sensuurraad hom die publisiteit geheel en al verskaf wat geen geld kon koop nie. Meer nog: die sensuurraad was juis die middelpunt, die bron van sy satires. Die raad het hom tussen die reëls fyner leer skryf en hekel, genoeg om die sensuur net-net vry te spring.<ref name="Silber">Silber, G. 1993. Censorship. ''Sunday Times Magazine'', July 25, pp. 20-21.</ref> * Die verbod om 'n boek te kon besit het gewissel, soos bevind is toe [[Winnie Mandela]] op die [[Kaapstad Internasionale Lughawe|D.F. Malan-lughawe]] aangekeer is met die boek ''The Legacy of Che Guevara: a Documentary Study'' in haar besit; daar was alleenlik 'n verspreidingsverbod op.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |title=''Die Burger''. 1989. Geen vervolging oor boek. 13 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |url-status=dead }}</ref> * Baie groot boekhandelaars was ook bang dat daar teen hulle opgetree sou word as hulle boeke aanhou wat 'ongewens' was. Op sy beurt was die gemiddelde Suid-Afrikaner dan juis in 'n oningeligte vakuum gelaat omtrent die denkpatrone van die Kommunisme wat die regering dan sou teëstaan.<ref>[http://praag.co.za/?p=34543 Dan Roodt: Ja, Koos, die (konformistiese) Afrikaner se denke is bankrot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628100800/http://praag.co.za/?p=34543 |date=28 Junie 2017 }}: ''My liewe hemel, het die Afrikaner in 1994 dan niks geweet nie? Het hy nie Solsjinitsin gelees, of selfs [[Arthur Koestler]] of [[Albert Camus]] oor die “Rooi Kerk” nie? Die Franse intellektuele wat in die sewentigerjare verdoemende kritiek op marxisme en kommunisme gelewer het, het in die laat sewentigerjare selfs die voorblad van die Amerikaanse tydskrif Time gehaal.''</ref> * Die boeke onder sensuur het juis internasionaal opslae gemaak en van die skrywers martelaarsfigure van die Apartheidstelsel gemaak. Sensuur het inderdaad aangehelp dat ''Kennis van die aand'' (en sy opvolgers) in sowat 20 tale vertaal is sedert die boek verskyn het (1973), verbied is (1974) tot met die ophef van die verbod in 1982. Dit was ook die verbanning van die Engelse vertaling, ''Looking on Darkness'', wat tot die talryke internasionale vertalings bygedra het. * Sekere skrywers, soos Etienne Leroux, se skrywerstalent is geïnhibeer en kon ná die verbodoplegging moeilik weer begin skryf; hy sê aan ''Rapport'' (29 April 1979): ''Jy weet, sedert ''Magersfontein'' verbied is, was dit asof ek nie weer aan die gang kon kom nie. Ek het nog maar veertig bladsye geskryf van die trilogie wat ek daarna aangepak het. Daardie verbod het my selfvertroue geknou. As jou boek verbied word, as jy weet hy is nie meer daar nie, is dit 'n vreemde sensasie... jy kyk na jou skryfwerk, jy kyk na wat jy skryf, en weet nie meer nie, jy twyfel.'' In 'n radio-onderhoud [aangehaal deur die radioresensent Louis Preller in ''Die Burger'' van 6 Mei 1979]: ''Ek moet sê, destyds toe die boek verbied is en ek gevra is of ek weer gaan skryf, het ek vreeslik gebrag en gesê ek gaan skryf asof die wet nie bestaan nie. Maar moenie 'n fout maak nie, hoor. Dit het 'n effek op 'n mens. Jy het tog daardie gevoel: het die mense nie dalk reg gehad nie? En dan begin jy jou styl nagaan, jou manier van skryf. Jy is basies onseker en ek glo dat alle mense wie se boeke verbied word, dieselfde voel.'' == Bronne == * Steyn, J.C. 1992. Die sensuurstryd. In: Beukes, W.D. (Red.) ''Boekewêreld: Die nasionale pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, pp. 351-379 * Steyn, J.C. 1980. ''Tuiste in eie taal''. Kaapstad: Tafelberg, pp. 394-405,478 * [http://www.dbnl.org/tekst/saveas.php?filename=kann003gesk02_01.pdf&dir=kann003gesk02_01&type=pdf Kannemeyer, J.C. 1983. Beheer oor publikasies en die reaksie van skrywers. In: ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur. Deel 2''. Pretoria: Academica, pp. 231-236] (4,62 megagreep). * [http://www.boekentaal.info/?p=1042 Jacandra van den Broek: Verbanning en censuur in André Brinks ''Kennis van die aand'']. * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01909.htm omalley.nelsonmandela.org: 1963. Publications & Entertainments Act No 26] * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01957.htm omalley.nelsonmandela.org: 1974. Publications Act No 42] == Verwysings == {{Verwysings|4}} [[Kategorie:Apartheidswette in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sensuur in Suid-Afrika]] auwmza9vc77gnjxjrywr4pbjn9pm12w 2908852 2908848 2026-06-02T14:41:54Z Oesjaar 7467 /* Aksie Morele Standaarde */ Verbeter 2908852 wikitext text/x-wiki {{Sjabloon:Regshulp}} [[Beeld:DowwesensuurstempelbiblioteekboekOrgieAndreP.Brink.jpg|duimnael|Sensuurwet:''Orgie'' was een van André P. Brink se boeke wat vir 'n tyd lank nie vir die oop biblioteekrakke beskore was nie.]] Die sensuurwet onder [[Apartheid]] verwys na die '''Wet op Publikasies en Vermaaklikhede''' wat sedert 1963 deur die parlement aanvaar is om binnelandse publikasies aan sensuur te onderwerp. Die bepaling van hierdie wet kon 'n publikasie ongewens verklaar indien die werk, of deel daarvan, onbetaamlik, onwelvoeglik, aanstootlik of skadelik vir die openbare sedes en/of godslasterlik sou wees en dit enige bevolkingsdeel van die Republiek van Suid-Afrika belaglik of veragtelik sou maak. == Agtergrond en aanloop == === Tweede Wêreldoorlog === Beheer oor publikasies is voor die eerste wetgewing van 1963 deur die Volksraad toegepas deur verskeie koloniale of provinsiale wette, doeanewette en die Sensuurwet van 1931. Van die Apartheid-Sensuurwetgewing toon wel duidelike ooreenkomste met dié tydens die Tweede Wêreldoorlog, toe Suid-Afrika deel van die Britse Ryk was. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is onder meer 'n paar Afrikaanse boeke verbied, kragtens ’n regulasie '''dat boeke wat aan enige deel van die gemeenskap aanstoot mag gee, nie aangekoop mag word nie.''' Die verhouding tussen die Afrikaans- en Engelssprekendes was op daardie stadium swak - want daar was veral spanning tussen Republikeinsgesindes (wat onafhanklikheid nastreef) en Rojaliste (wat vir die Britse Ryk veg). Hoewel die meerderheid soldate wat aan die oorlog deelgeneem het inderdaad Afrikaanssprekend was, het veral die Engelssprekende soldate en Afrikaanssprekende burgerlikes mekaar aangerand. Een aanval op ''[[Die Vaderland]]'' en ''[[Die Transvaler]]'' se geboue op Saterdagaand, 1 Februarie 1941, waar manuskripte en persklaar romans, toneelstukke en akademiese artikels vernietig is, volg op 'n lang aanloop. Verdagmakery begin reeds na afloop van Heldedagviering op 28 Oktober 1939 op Vryburg. Speurders wou verneem oor die gedig "Voor in die wapad brand 'n lig" deur A.G. Visser, want die aanleiding tot die ondersoek was blykbaar "'n simboliese voorstelling van moedersmart in die konsentrasiekampe".<ref name="SteynNov1991" /> Die eerste boek wat op amateuragtige wyse deur 'n burger self 'n verbod op geplaas is (glo op las van die Regering), is die topverkoper ''Ek rebelleer!'' deur J.A. Smith (assistent-kommandant-generaal van die Ossewabrandwag), waarin hy sy ervarings as Kaaplandse skoolseun en Rebel tydens die Anglo-Boereoorlog meedeel. Die boek is uit eie beweging deur die Engelse voorsitter van 'n skoolraad te Port Elizabeth laat verwyder uit die stad se skoolbiblioteke; by nadere ondersoek was daar geen sprake van enige opdrag van die militêre owerheid of Minister van Verdediging nie. Toe hierdie nuus aan die lig kom, het skoolkomitees met dank die skenkings van die boek in ontvangs geneem en die omsendbrief ignoreer.<ref name="SteynNov1991" /> Generaal [[Manie Maritz]] se boek, ''My lewe en strewe'', is die eerste Afrikaanse boek wat deur die regering tydens die Tweede Wêreldoorlog verban is, in Maart 1941. Dit is gedoen kragtens die noodregulasies tydens die duur van die oorlog - omdat dit '''een deel van die bevolking teen die ander ophits'''. Die eerste oplaag was toe reeds uitverkoop. Die boek is sterk gegrond op die "Protokolle" van die "Geleerdes Oues van Zion" en anti-Joods. Die staat voer aan dit is 'n heftige aanval op die Jode en propaganda, veral met die woorde "Laat ons die kanker wat aan ons volkslewe vreet - naamlik die Jood - verwyder." Maritz meen hy het nie bedoel dat die Jode met geweld magteloos gemaak moes word nie, maar op ander maniere. In sy oë was dit die knoeiery van die Jode wat aanleiding gegee het tot die 27&nbsp;000 Afrikanervroue- en kinders wat hul lewens in die konsentrasiekampe tydens die Anglo-Boereoorlog verloor het. Hy voel dit is sy plig as burger om in te gryp as daar dinge gebeur wat moontlik aanleiding tot die bloedvergieting van sy eie volk sou lei. Maritz ontken dat Christus en sy dissipels Jode was, maar wel Judas Iskariot. Hy beskou ook nie die Jood as medemens nie. Maritz is weens sy minagting van die hof (weens uitbarstings) en verdere uitlatings 'n verswarende 75 pond-boete opgelê, of nege maande gevangenisstraf. Die boete is nie betaal nie en 'n lasbrief vir die gevangesetting is uitgereik. 'n Prokureur, W.G. Kirsten, het na afloop van Maritz se inhegtenisname wel die boete inbetaal.<ref name="SteynNov1991" /> Twee boeke loop 'n jaar later dieselfde bloutjie: ''Helkampe'' deur Ewald Steenkamp en ''Só het hulle gesterf!'', 'n vertaling van ''Hoe zij stierven'' deur G. Jordaan. In albei gevalle handel dit weer oor die wreedheid van die Anglo-Boereoorlog wat uitgebeeld word. Die boekeverbod het feitlik geen aandag in die Engelse pers geniet nie. Albei boeke is verbied kragtens 'n noodregulasie oor die '''beslaglegging op boeke of dokumente waarin die informasie wat gebruik mag word om die landsverdediging te strem''', vervat is. Ook ''Tant Alie van Transvaal'', 'n dagboek van Alida Badenhorst, is later in die Tweede Wêreldoorlog 'n tyd lank verbied, maar na volgehoue protes weer ontban.<ref name="SteynNov1991" /> Ironies genoeg is die "hoogs anti-Britse" boek wat deur 'n Duitse sender (Radio Zeesen, wat ook na Suid-Afrika uitgesaai het) gebruik is, '' 'n Eeu van onreg'', destyds, tydens die Anglo-Boereoorlog, geskryf deur niemand anders nie as die nou dienende Eerste Minister, [[Jan Smuts]] self. Die vraag is geopper deur [[J.G. Strijdom]], na aanleiding van die vermelde Afrikaanse boeke, wanneer Smuts se werk dan nou verban gaan word. Namens die Minister van Binnelandse Sake is geantwoord : "Hierdie boek is nog nie onder my aandag gebring nie". Generaal Jan Kemp voer in 1942 aan hierdie antwoord kom maar "net omdat die boek deur die Eerste Minister geskryf is". In 'n persoonlike verklaring skryf Smuts reeds in 1939 die woorde wat hy veertig jaar tevore geskryf het, was geregverdig; daardeur kon 'n verenigde Suid-Afrika geskep word, "en daar is verder die vooruitsig dat ons 'n verenigde volk sal opbou. Ons geniet ook die waardevolle toegeneentheid en vriendskap van die hele Britse Gemenebes. [...] Niks waarvoor ons geveg en gely het, het op die ou end verlore gegaan nie, maar ons het selfs meer gewen as [waarop] ons gehoop het."<ref name="SteynNov1991" /> ''Die Transvaler'' was woedend oor die verbod op hierdie Afrikaanse boeke, juis in 'n tydperk wanneer "volkskadelike lektuur, naamlik oor die kommunisme" meer vryheid toegeken is. Ook voer ''Die Transvaler'' aan: feite bly feite, en wat die Britte aan die Afrikaner gedoen het sal nie gou uit die volksgeheue uitgevee word nie. Ook ''Die Burger'' voeg sy stem by: die dade van Brittanje staan swart as 'n ewige aanklag teen hom, en dit gaan maar moeilik om steun en geesdrif vir die Empire te werf wat presies dié gruweldade aan sy vyande toeskryf waaraan hy self skuldig is - kerke afbrand, onmenslike behandeling van vroue en kinders; alles onder die vaandel van Brittanje se stryd vir die Christelike beskawing. Die ''Volksblad'' het weer aangevoer daar was nooit voorheen 'n verbod op ''Hoe zij stierven'' nie - hoekom nou skielik? Dit is bloot die Britte se eie gewete wat hul aankla.<ref name="SteynNov1991">[https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_u6k/page/30 Steyn, J.C. 1991. Politieke redes vir die verbod op 'n paar Afrikaanse boeke. ''Tydskrif vir Letterkunde'', 29(4):30-38]</ref> === Ná die Tweede Wêreldoorlog === In 1947 kom die beheer oor binnelandse publikasies ter sprake, maar ook sit die Transvaalse Hooggeregshof in 1953 met 'n netelige probleem in verband met die kopieregskending van 'n 'obsene' artikel wat die ''Keur''-tydskrif na bewering van die ''Fyn Goud'' gesteel het. Die saak was een van die hoofoorsake wat aanleiding gegee het tot die samestelling van die Cronjé-kommissie om die 'euwel van onwelvoeglike, aanstootlike of skadelike leesstof’ te ondersoek. Die verslag van die Cronjé-kommissie word aan die Volksraad voorgelê en in 1957 gepubliseer. Reeds in die 1940's het die houding wat die Kerk en georganiseerde kultuur ingeneem het die uitgewersbesluite beïnvloed, onder meer op Nasionale Persboeke. In tydskrifte en koerante is eindeloos geskryf oor die gevaar van pornografie. Sensuur is bepleit. Op 28 November 1953 rig H.L. Roux, bestuurder van die Nasionale Boekhandel, 'n brief aan ''Die Volksblad'' waarin staan dat die Afrikaanse volk met sy kultuur en letterkunde voor 'n krisis staan. Die sedelike waardes word bedreig deur 'n "stortvloed pornografiese leesstof". [[Koos Human|J.J. Human]] skryf op 26 Maart 1954 aan ''Die Huisgenoot'' dat daar 'n verskil is tussen "pornografie" en "prikkellektuur". Prikkellektuur word nie geskryf nie, maar ''gedink''. Dit is die onoordeelkundige lees van die leser wat die vuil in 'n teks uitlig waarvan dikwels geen sprake is nie of waarvan dit nie die bedoeling is nie (Human skryf op 18 Januarie 1956 dat mens selfs van die [[Hooglied van Salomo]] pornografie kan maak). Hy verwys onder meer na die seksuele verhouding tussen Johanna en Henning in die roman ''Laat vrugte'' – wat nêrens ter sprake is nie – maar waar Sybrand se kleinkind tog uit gebore moet word. Human pleit eerder vir 'n grondige hervorming in die moedertaalonderwys en veral by die studie in die letterkunde. Die voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]], dr. T. E. W. Schumann, het egter op 3 Julie 1954 onwelvoeglike lektuur vergelyk met gifgas: ''Indien die wet my verbied om in die middel van Eloff- en [[Adderleystraat]] 'n ontwikkelaar van gifgas aan die gang te sit, waarom sal hy my nie ook verbied om geestelike gifgas in die land te versprei nie? Die argument dat die publiek hierdie gifgas verlang, maak op my geen indruk nie.'' By letterkundiges soos Gerrit Dekker en [[C.M. van den Heever]] was daar kommer oor die dekadensie asook sensasielus wat besig was om die verskyning van suiwer letterkunde in Afrikaans te verdring. Van den Heever wys onder meer na wellustige seks wat godsdiens verdring; dat dit amper 'n obsessie in die poësie en prosa was. In die vyftigerjare het die Nasionale Boekhandel dikwels meer gewaag met die digkuns as met die prosa. ''Steenbok tot poolsee'' (1955) van [[Peter Blum]] het oor die algemeen gemengde resensies ontvang. Maar na die verskyning van die bundel het die een klagte op die ander gevolg, ook van die Uitsaaikorporasie. Geen resensies van die boek is deur die [[SAUK]] uitgesaai nie, hoewel hul nie die boek in die ban gedoen het nie. Die heftigste beswaar was teen "Oor monnemente gepraat". (Ironies genoeg is die sonnet in 1986 afgedruk op die eksamenvraestel in die letterkunde vir Afrikaans Hoër Graad (Senior Sertifikaat) van die Kaapse Onderwysdepartement). [[N.P. van Wyk Louw]] het oor Radio Nederland Wereldomroep 'n goeie woordjie vir die digbundel gedoen. == Die Sensuurwet aanvaar == Die eerste poging van die Cronjékommissie om 'n sensuurwet ingesteld te kry, het misluk weens die verreikende voorstelle in verband met beheer. Ná herhaalde pogings het dit geluk. Die [http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdfo/AD1715/AD1715-24-3-4-001-jpeg.pdf Wetsvoorstel is in 1962 ter tafel gelê] en ingedien deur die Minister van Binnelandse Sake; met die amptelike benaming: ''Wetsontwerp om die produksie en verspreiding te verbied van publikasies en voorwerpe wat ongewens is, en om voorsiening te maak vir aangeleenthede wat daarmee in verband staan; en om die "Police Offences Ordinance, 1902" (Oranje-Vrystaat), die "Criminal Law Amendment Act, 1909" (Transvaal), die Doeanewet, 1955, en die Poswet, 1958, te wysig.'' In 1963 is die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aanvaar. Die wet bepaal dat 'n Raad saamgestel sou word wat minstens uit nege lede bestaan en waaruit ses deskundiges van kuns, taal en die lettere of regspleging moes wees. Hierdie aanstelling sou gedoen word deur die Minister van Binnelandse Sake, wat ook die paneel sou aanwys waaruit die Raad kommissies in die lewe kon roep. Die komitees moes dan onder die Raad se gesag verslag doen oor 'n publikasie wat aan hom voorgelê word. Die publiek kon publikasies vryelik voor die Raad gaan voorlê, maar die skrywer, uitgewer of invoerder moes by die Hooggeregshof (en daarna ook by die Appèlhof) appèl gaan aanteken. Die Raad hoef volgens die wet nie redes vir sy besluite te verstrek nie. Die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie was van hierdie wet vrygestel. Die Suid-Afrikaanse Wet (No. 26 van 1963) vir die Beheer oor Publikasies en Vermaaklikhede bevat destyds die volgende klousules:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, pp. 64-66</ref> :''Klousule 5 (2)'' :'n Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; ::(b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; ::(c) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; ::(d) vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdele van die Republiek skadelik is; ::(e) vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is; :''Klousule 6 (1)'' :Indien by 'n regsgeding ingevolge hierdie Wet die vraag ontstaan of enige stof onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is, word daardie stof geag – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik te wees indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; of ::(b) vir die openbare sedes aanstootlik te wees indien dit na die oordeel van die hof waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of ::(c) vir die openbare sedes skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op onbetaamlike wyse handel met moord, selfmoord, die dood, grusaamheid, wreedheid, bakleiery, rusie, mishandeling, wetteloosheid, rampokkery, roof, misdaad, die tegniek van misdaad en misdadigers, drinkery, dronkenskap, handel in of verslaafdheid aan verdowingsmiddels, smokkelary, geslagsverkeer, prostitusie, promiskuïteit, blanke slavinnehandel, losbandigheid, wellus, hartstogtelike liefdestonele, homoseksualiteit, seksuele aanranding, verkragting, sodomie, masochisme, sadisme, seksuele bestialiteit, vrugafdrywing, geslagsverandering, naglewe, liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding, egskeiding, huweliksontrouheid, owerspel, buite-egtelikheid, menslike of maatskaplike afwyking of ontaarding, of 'n ander soortgelyke of verwante verskynsel; of ::(d) onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op enige ander wyse die sedes ondermyn. :''Klousule 10'' :Die raad keur nie 'n rolprent goed nie wat volgens sy oordeel – ::(a) iets voorstel wat afbreuk doen aan die veiligheid van die Staat; ::(b) die uitwerking kan hê om – :::(i) die vrede of goeie orde te versteur; :::(ii) die algemene welsyn te benadeel; :::(iii) ten opsigte van welvoeglikheid aanstoot gee; :::(iv) ten opsigte van die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstoot te gee; :::(v) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelike te maak; :::(vi) die betrekkings tussen enige bevolkingsdele in die Republiek te benadeel; of :::(vii) kommunisme, soos in die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme, 1950 (Wet No. 44 van 1950), omskryf, te propageer of te bevorder; of ::(c) 'n aanstootlike voorstelling gee van – :::(i) die Staatspresident; :::(ii) die Republiek se gewapende magte of 'n lid daarvan; :::(iii) die dood; :::(iv) mensegestaltes; :::(v) liefdestonele; :::(vi) polemiese of internasionale politiek; :::(vii) openbare figure; :::(viii) jeugmisdaad; :::(ix) misdadigheid en misdadigerstegniek; :::(x) wrede bakleiery; :::(xi) dronkenskap en rusie; :::(xii) verslaafdheid aan verdowingsmiddels; :::(xiii) tonele van geweld waarby blankes en nie-blankes betrokke is; :::(xiv) vermenging van blanke en nie-blanke persone; of :::(xv) gewelddadigheid teenoor of mishandeling van vrouens en kinders. Die heftigste kritiek was die kriterium van die verbod, spesifiek artikels 5 en 6, volgens Kannemeyer: {{quote| Volgens 5 (2) is 'n publikasie ongewens indien dit of 'n deel daarvan onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdeel van die Republiek skadelik is; of vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is.<br /> Artikel 6 gee dan 'n omskrywing wat onder ‘onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik’ verstaan moet word: indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of op onbetaamlike wyse handel met 'n lang reeks onderwerpe soos moord, wetteloosheid, verslaafdheid, allerlei vorme van seksualiteit e.d.m. Daarby mag die doel van die skrywer of uitgewer nie by die vasstelling van onbetaamlikheid of onwelvoeglikheid in ag geneem word nie. }} Daarby dus kon 'n boek byvoorbeeld op grond van "of 'n deel daarvan" met 'n enkele woord of paragraaf onbetaamlik of onwelvoeglik wees en verbied word. Daar was geen sprake dat 'n kunswerk in sy geheelbeeld beoordeel (of veroordeel) kon word nie; dit was nie in die wet ingebou nie. Die estetiese oorwegings was totaal irrelevant – '''die eerste verbod op 'n publikasie wat kragtens die wet tot 'n regsgeding lei''' was die boek ''When the Lion Feeds'' deur Wilbur A. Smith. N.P. van Wyk Louw, een van die grootste teenstanders van die wet, het die wetgewing beskou as 'n effektiewer manier om die Afrikaanse taal en literatuur dood te smoor as wat [[Alfred Milner|Milner]] kon bedink het: as jy nie iets in Afrikaans kon sê nie, publiseer dit in Engels: ''Vir die jong aspirant-skrywer (ook die Afrikaanse!) in Suid-Afrika – is dit asof hier vir hom gesê word: Boeta, as jy jou sê wil sê, skryf Engels! En as jy nie Engels goed genoeg ken nie, léér dit, soos Joseph Conrad; maar skryf in Engels en behou jou siel!'' Op 25 April 1963 het W.A. de Klerk en Mary Renault 'n verklaring (gesteun deur 117 Suid-Afrikaanse skrywers en 41 kunstenaars) met beswaar teen die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aan sen. [[Jan de Klerk]], minister van binnelandse sake, oorhandig. Onder die beswaarmakers was: {{div col|colwidth=20em}} * [[Rob Antonissen]] * [[Hennie Aucamp]] * [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] * [[Ronnie Belcher|R.K. Belcher]] * [[André P. Brink]] * [[Guy Butler]] * [[Jack Cope]] * [[Johan Degenaar|J.J. Degenaar]] * [[W.A. de Klerk]] * [[Anna de Villiers]] * [[Abraham H. de Vries|Abraham de Vries]] * [[Eitemal|W.J. du P. Erlank (Eitemal)]] * [[Elisabeth Eybers]] * [[Athol Fugard]] * [[Sarah Goldblatt]] * [[Nadine Gordimer]] * Pieter Grobbelaar * [[Wilhelm Grütter]] * [[T.J. Haarhoff]] * [[Doc Immelman]] * [[Ingrid Jonker]] * [[Elsa Joubert]] * [[J.C. Kannemeyer]] * [[Karl Kielblock]] * [[Uys Krige]] * [[Etienne Leroux]] * R. E. Lighton * [[Freda Linde]] * [[Anna M. Louw]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * E.G. Malherbe * F.E.J. Malherbe * [[Leo Marquard]] * [[Johannes Meintjes]] * [[C.J.M. Nienaber]] * [[G.S. Nienaber]] * M. Nienaber-Luitingh * [[D.J. Opperman]] * [[Alan Paton]] * S.V. Peterson * [[P.J. Philander]] * M. Preller * [[Gert Pretorius]] * [[Jan Rabie]] * [[Mary Renault]] * [[Leon Rousseau]] * [[Jan Schutte]] * [[Adam Small]] * Barend Toerien * [[Sannie Uys]] * [[Laurens van der Post]] * Vincent van der Westhuizen * [[Ernst van Heerden]] * J.P.J. van Rensburg * [[Marthinus Versfeld]] * [[A.J.J. Visser]]. {{div col end}} Eers met die aanstel van die afgetrede prof. [[Gerrit Dekker]] as die eerste voorsitter van die Publikasieraad is die geskil besleg. Dekker was aanvanklik onwillig, maar Van Wyk Louw het met hom onderhandel. Sy aanstelling het die skrywers grootliks kalmeer. Drie prominente Afrikaanse literatore – [[A.P. Grové]], [[Merwe Scholtz]] en [[T.T. Cloete]] – is tot lede benoem. 'n Oud-Nasionale Persman, Jannie Kruger, het Dekker opgevolg toe sy termyn verstryk het. Op grond van Kruger se publikasies en literêre aansien kon hy nie dieselfde respek van sy voorganger afdwing nie. Die tydskrif ''Scope'' word herhaaldelik in die 1960's deur die Publikasieraad verbied, wat dan later deur die Hooggeregshof ter syde gestel word. Die ongunstige beeld van belastingbetalers se geld wat vermors word, laat felle kritiek en skerp reaksies ontstaan. Uit die oorgevoelige leserspubliek het die stof egter nog lank nie gaan lê nie: onder andere was 'n woord soos "kutteltjies" in ''Voëlvry'' deur D.J. Opperman beskou as "gekruide" taal (in 'n brief van 24 Mei 1967). == ''When the Lion Feeds'' == Vroeg in 1964 word die boek ''When the Lion Feeds'' uitgegee, geskryf deur Wilbur Smith. Die verhaal handel rondom die pioniersdae in Natal en Transvaal, hoofsaaklik ligte leesstof. Binne drie maande (April, Mei en Junie) word 10 000 eksemplare van die hand gesit; dus, 'n topverkoper. In Julie 1964 het die Raad van Beheer oor Publikasies die boek onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik bevind. Appèl teen hierdie besluit word aangeteken by die Kaapse Hooggeregshof. Met 'n meerderheidsbeslissing van twee regters teen een regter word die appèl gehandhaaf. Hierteen teken die Raad van Beheer oor Publikasies nou sy appèl aan - die bevinding word nou na die Appèlhof verwys. Hoofregter L.C. Steyn, asook appèlregters G.N. Holmes en Potgieter is dit eens dat die boek wel onbetaamlik en onwelvoeglik is, en dat die Raad gelyk had. Appèlregters F.H.L. Rumpff en Williamson verskil. Met die meerderheidsbeslissing word die boek onder sensuur geplaas.<ref name="Steyl" /> Rumpff het (in sy uitspraak wat in Engels was) 'n probleem dat die boek ''in sy geheel'' as onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik beskou is. Na sy mening is daar slegs twee passasies waaroor daar ernstig geredeneer kan word (naamlik Hoofstuk 11 en 13). Die beskuldiging van sadisme en wreedheid is ongeregverdig. Indien die uittreksels in isolasie beskou sou word, of misplaas in 'n storie vir kinders verskyn het, sou hy nie gehuiwer het om hulle onwenslik te noem nie. Hy vergelyk dit met Michelangelo se Dawidsbeeld waarvan die geslagsdele verwyder sou word "en aan 'n stukkie moderne nie-figuratiewe beeldhouwerk gehang word". Michelangelo het verwag dat sy skepping as 'n eenheid deur die normale volwasse wêreld beskou sou word, "en niemand sal droom om die beeld te verbied omdat sekere giggelende jeugdige tienderjariges of 'n seksbehepte indiwidu die onbedekte geslagsdele verliefderig begluur of een of ander oujongnooi met te min seksgevoel hulle walglik mag vind nie."<ref name="Steyl" /> Volgens Rumpff beteken sedes in die Wet basies 'n kwessie van smaak, die heersende smaak van die samelewing waarop die Wet betrekking het, en nie dié van 'n gemeenskap van die vromes nie. Die Hof kan niemand keer om oor seks te lees wat so beskryf is dat dit min aan die verbeelding oorlaat nie. Ook sal die Hof nie die gedagtes van die mense van gister in ag neem nie, maar die mense van die eietydse samelewing (d.i. 1965).<ref name="Steyl" /> Hy voer aan die boek is nie vir jeugdiges of preutse mense geskryf nie: dit is vir volwassenes bedoel en "sal in besonder inslaan by mans van die wêreld wat iets van die lewe af weet, sowel as van die geskiedenis van Natal en Transvaal, die Laeveld en sy wild." Vir Rumpff is dit verkeerd om burgers van die Republiek van Suid-Afrika 'n leesbare roman te ontneem omdat daar verwysings is na seksuele gewoontes wat mens as taboe sou beskou.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 11''' beeld die skrywer kortliks die oorgang van die twee broers van kinderjare na jongmanjare uit. Dit toon hoe die karakter Sean deur die vurige plaasmeisie Anna verlei word nadat sy naak geswem het. Sy neem sy hemp en droog haar gesig daaraan af, "standing naked and unashamed - she had too many brothers for modesty." Na Rumpff se mening val hierdie aangeleenthede binne die atmosfeer en kleur van die tydperk wat in die boek uitgebeeld word, en ook die seksuele gebeurtenisse vorm nie 'n onnatuurlike deel van die intrige nie. Die beskrywing word in toom gehou, is selfs delikaat, hoewel die inhoud gewaag is.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 13''' word 'n liefdestoneel verkeerdelik deur die Hof aan twee kinders toegedig. In die minderheidsuitspraak word daarna verwys as 'seksuele perversie' en 'dierlike hartstog', "en die mening word gehuldig dat die reaksie van die huisvrou wat na die Wynbergse (Kaapse) biblioteek gaan (en wat vermoedelik dus opgevoed is) een van walging sal wees." Rumpff is van mening dat die gemiddelde hedendaagse leser, indien hy 'n normale, gesonde lewe lei, seksueel en andersins, nie aan wellustige gedagtes sal toegee as hy die boek lees nie.<ref name="Steyl" /> Die Hof behoort nie bloot op grond van die rede ''parce qu'une mère ne le donnera pas à sa fille'' (omdat 'n moeder dit nie aan haar dogter sal gee nie) die boek te verbied nie. Dit word nie as jeugboek geadverteer nie. Maar al sou 'n jong, tere meisie die boek ook lees, sal sy gou tot die besef kom dat 'n mansmens 'n wrede skepsel kan wees, dat 'n vrou wat haarself aan die manlike geslag oorgee ná oppervlakkige liefdesbetuigings, 'n groot waagstuk onderneem. Die boek bied dus 'n dure sedeles.<ref name="Steyl" /> Laastens beskou Rumpff die vryheid van spraak "'n duur verworwe en kosbare bate [...], wat nietemin maklik verloor kan word" sodra hierdie presedent eers geskep is.<ref name="Steyl">Steyl, G.C (samesteller). 1971. 'Moderne Sedes, Michelangelo se Beeld en die Vryheid van Spraak.' In: ''Regters aan die woord: 'n aantal uitsprake van die Hooggeregshof''. Kaapstad: Tafelberg. pp. 25-30.</ref> == ''Kennis van die aand'' == ''Rapport'' lewer op 18 November 1973 'n baie gunstige resensie van ''Kennis van die aand'', deur André P. Brink. Die eerste oplaag was amper in die winkels uitverkoop en daar was sprake van 'n herdruk. E. Lindenberg het dit in ''Die Burger'' (8 November 1973) as 'n gedurfde roman in baie opsigte beskou, maar oor die algemeen 'n mislukking – grootliks omrede dit naïef is om die hoofkarakter uit te beeld as 'n wit hooffiguur, wat dink, voel en reageer soos 'n tipiese Westerse intellektueel, wat in 'n bruin vel gestop is. C.W. Malan lewer sy mening in ''Die Volksblad'' op 27 November 1973: die bevooroordeelde leser sal die boek selde 'n hoër status toeken as dié van 'n omstrede politieke propagandaskrif. In Desember 1973 het dr. Hennie Terblanche, die voorsitter van die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, die boek by die veiligheidspolisie gaan aanmeld. Tot dusver was daar nog nie 'n enkele Afrikaanse boek verbied nie. Die publisiteit aan die klagtes wat hierdie situasie by ''Die Vaderland'' en ander media geniet het, het die verkope die hoogte in laat skiet. Die boekwinkels in die stede Bloemfontein, Johannesburg, Pretoria en Kaapstad het nie genoeg eksemplare beskikbaar gehad nie – die waglyste het aanhou groei. [[Jaap Steyn]] som die geskiedenis so op: {{quote| Rykie van Reenen het op 20 Januarie 1974 in ''Rapport'' se hoofberig ''Die Vaderland'' aangehaal wat beweer het dat Brink met ''Kennis'' die Langenhoven van die sewentigerjare geword het, omdat hy sy volk weer leer Afrikaans lees het. Die eer kom miskien eerder Hennie Terblanche toe, het Rykie van Reenen geskryf. "Hy basuin vroeg en laat uit dat die boek bevat, wel getel, vyftig seksdade (wat 'n gemiddeld van een per tien bladsye beteken). Hy gee die versekering, nota bene, as woordeboekmaker, dat daar geen woord in die Afrikaanse sekstaal is wat nie daarin voorkom nie. Dr. Terblanche het ook gesê: "In die ganse wêreldgeskiedenis, in enige taal, het daar nog nooit so 'n vieslike boek verskyn nie." }} Twee Pretoriase vroue, Christine van Wyk, leraarsvrou en lid van die NG Kerk se vrouehulpdiens, en T.C. Pienaar, skryfster en lid van die Afrikaanse Vrouefederasie het ook hul klagte gaan indien. Die Publikasieraad se bevinding het gevolg na 'n aanklag wat op 21 November 1974 deur ds. J.J. Swart van die NG Gemeente Tygerberg ingedien is. Die nuus dat die Publikasieraad moontlik ''Kennis van die aand'' sou verbied, het die Johannesburgse Afrikaanse Skrywerskring 'n fonds in die lewe laat roep om die hofkoste te dra. 'n Protesbyeenkoms is in Johannesburg vir Vrydag, 1 Februarie 1975, gereël, waar uit Brink se boek voorgelees sou word. Die verbod is egter vervroeg tot 29 Januarie in 'n buitengewone staatskoerant. Die protesvergadering is op Donderdagaand, 31 Januarie gehou, en verskeie letterkundiges het opgetree, soos Louis Eksteen (Universiteit van Pretoria), E. Lindenberg en [[Ampie Coetzee]] (Wits), Jan Spies, Chris van der Merwe en H.C.T. Müller (RAU). Ds. D.P.M. Beukes, voorsitter van die [[FAK]], maar ook twee NG-moderatore dr. J.D. Vorster (van die Algemene Sinode, en broer van die eerste minister, John Vorster) en ds. Gericke het die verbod verwelkom. Die minister van binnelandse sake, [[Connie Mulder]], het ook sy skok oor die "vulgêre, liederlike en blatante aanbieding van woordkeuse" van die werk uitgespreek. Die Kaapse Hooggeregshof het die appèl teen die verbod van die hand gewys. '''Regter Theo van Wyk''' bevind "dat die roman ingevolge die begrippe omskryf in die wet onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik en skadelik vir die openbare sedes is. Dit sal waarskynlik skokkend en walglik wees vir 'n wesenlike aantal lesers, en handel op onbetaamlike wyse met grusaamheid, dronkenskap, wellus, hartstogtelike liefdestonele, sadisme en soortgelyke verskynsels. Dit is aanstootlik vir die godsdienstige gevoelens van 'n bevolkingsdeel en dit maak 'n bevolkingsdeel, te wete die blankes, veragtelik."<br /> '''Regter J.H. Steyn''' het nie die boek as godslasterlik beskou nie, maar bevind die roman wemel van oordrywinge en onjuisthede. "Die profiel wat dit van die Afrikaner skets, is nie vleiend nie, maar die leser besef dat hy met 'n geniepsige skrywer te doen het wat die roman gebruik om te kwets." Regter Steyn blyk dat hy dié besluit ‘vanweë die behoefte aan 'n viriele letterkunde in die Afrikaanse taal’ teensinnig neem.<br /> '''Regter M.A. Diemont''' beskou volgens die reg nie die boek as godslasterlik nie, maar baie lesers sou dele daarvan aanstootlik vind, veral waar godsdiens en seks met mekaar gekoppel word. == Aksie Morele Standaarde == [[Lêer:Inskrywingsvormaksiemorelestandaarde.JPG|regs|duimnael|350px|Inskrywingsvorm van (die gewese) Aksie Morele Standaarde]] Volgens die drukgroep, Aksie Morele Standaarde, was die wet "geheel en al ontoereikend" en moes onverwyld opgeknap word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p .9, 68</ref> In hul boek spesifiek toegewy aan die Afrikaner,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 10</ref> maar ook veral Christene,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 80</ref> getiteld ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'' (1974), speel die Staat so reg in die hand van die gewetenlose geldwolwe (wat "verlei, verlok en verneder"),<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 79</ref> wat op hul beurt so reg in die hand speel van die Kommuniste. Die grootste vyand, en dus die Kommuniste se grootste bondgenote, is die swygende en onbetrokke meerderheid Christene van Suid-Afrika wat geen standpunt inneem nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60, 77</ref> Afgesien van die betrokke Wetgewing word die hele vraagstuk bekyk teen die aanhef van die Grondwet van Suid-Afrika:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.64-65</ref> {{cquote| In nederige erkentlikheid teenoor die Almagtige God, Beskikker oor die lotgevalle van nasies en die geskiedenis van volkere; Wat ons voorgeslagte uit baie lande byeengebring en hulle hier in hul eie gevestig het; Wat hul weë deur geslagte bepaal het; Wat hulle so wonderbaarlik deur gevare gelei het; Verklaar ons, wat hier as verteenwoordigers van die volk vergader is, dat aangesien ons Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en die mensdom; Oortuig is van die noodsaaklikheid om saam te staan Om die onskendbaarheid en vryheid van ons land te beveilig; Om die wet en die orde daarin te handhaaf; Om die geluk en die geestelike en stoflike welvaart van almal te bevorder; Bereid is om ons plig te aanvaar om gesamentlik met alle vredeliewende volkere wêreldvrede te soek; en Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland. }} Van die standpunte en retoriese vrae sluit in: * Gesien teen die agtergrond van die Koue Oorlog moet, wat moraliteit betref, voet by stuk gehou word. Of dit nou deur middel van pornografie, bloufilms, popfeeste en ander vorms van permissiwiteit is wat die Westerse wêreld oorspoel, die morele standaarde in die Ystergordynlande word streng gehandhaaf. "Die vernaamste rede hiervoor is dat die kommunisme wêreldoorname beplan en daarom word geen toegeeflikheid geduld wat hulle kan verswak en hierdie allesoorheersende ideaal kan verydel nie."<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.11</ref> Die Kremlin steun op omverwerping en sedeloosheid; hulle hoop dat die morele verbrokkeling spoedig oor die Westerse wêreld sal versprei, sodat hulle sonder slag of stoot kan oorneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 21</ref> :Die Italiaanse Kommunisteparty het onder meer 'n antwoord gekry op die vraag wat hulle te doen staan teenoor die losbandige teaterproduksies wat vanuit die Weste na Italië ingevoer word<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22</ref>: {{cquote| Ons is daarin geïnteresseerd om hierdie soort spel aan te moedig en is ook bereid om toneelspelers wat in sulke stukke optree, as kampioene van die vryheid van die kunste aan te prys. Ons wil sulke produksies aanmoedig, en moet mense aanleiding gee om soortgelyke stukke te skep wat seksueel selfs nog meer uitdagend is. As 'n taktiese beleid is ons doelwit om 'n onderneming te steun wat pornografies is en wat geheel en al vry van enige beperkings of gewone morele kodes is. Die regisseur en toneelspelers is soos miere wat vrywillig en sonder koste van ons kant eet aan die wortels van die bourgeois gemeenskap. Hoekom sal ons hulle werk probeer stopsit? Hoekom sal ons hindernisse in hulle weg lê? }} :Bovermelde aanhaling eggo Lenin se woorde dat Rusland die Westerse wêreld sou inneem sonder militêre oorlogvoering: "Die betroubaarste oorlogstrategie is om die finale krygsverrigting uit te stel totdat die morele agteruitgang van die vyand die doodshou sowel maklik as moontlik maak." Ook Stalin het gesê: "Nou sal ons die Weste sonder oorlog vernietig - sonder om ons soldate of kanonne te gebruik, maar met die Weste sal ons die Weste vernietig." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.47</ref> :Naas die Bosoorlog ("militêre terrorisme op die grens") was daar ook sprake van "morele terrorisme" onder die dekmantel van "vrede bewaar met die wêreld", "die mensdom het volwasse geword" en "demokratiese vryheid" <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.78-79</ref>: {{quote| Die verwoesting van morele norme is nie op sigself 'n doel nie. Dit is eerder die sleutel wat die agterdeur vir die vyand ontsluit. Wanneer hy aanland - en hy beweeg onteenseglik in ons rigting uit die noorde en die ooste - sal hy 'n verswakte, kragtelose prooi vind wat geen weerstand bied nie. [...] Vreemd, nie waar nie, maar ook 'n openbaring, dat die Russiese kommuniste, wat gestadig die wêreld begin oorheers en by die jongste Olimpiese Spele meer goue medaljes gewen het as enige ander nasie, die produksie van enige pornografie, bloufilms en dwelmmiddels vir hulle mense verbied. Vroeg in hul geskiedenis het hulle die vernietigende krag van hierdie permissiewe elemente ontdek, wat nou die Westerse wêreld wil verswelg. Daar is vandag lande in Europa waar die sedelike bederf so deeglik plaasgevind het dat 'n betreklike klein getal goed gewapende Russiese soldate hulle lande sou kan oorneem sonder dat hulle enige of veel teenstand sal ondervind. Wanneer sedes geheel en al of amper geheel en al bedorwe is, word alle sin vir patriotisme en nasietrots vernietig. }} * Geen bordeel het nog ooit die morele standaard van 'n gemeenskap verhoog nie; nog minder pornografie en bloufilms.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 18</ref> Pornografie kan verslaafdes in 'n fantasiewêreld dompel, maar ook die aanknoop van gesonde verhoudings strem. Dieselfde lus na die sensasie is egter blywend en dwelmmiddels kan dikwels 'n plaasvervanger word (wat op sy beurt weer aanleiding gee tot dwelmverslawing). Pornografie skep 'n algemene klimaat vir permissiwiteit, dit wis die mooi (en skeppings-)element van seks uit, en iemand wat eers deur pornografie gekondisioneer is, kan nouliks smaak ontwikkel vir waardes soos in die meesterwerke van groot kunstenaars van weleer (en inhibeer sodoende ook die werklik skeppende kuns). "Dit is 'n bedreiging vir die beskawing". Navorsing vir die Amerikaanse Kommissie op Pornografie toon 55% van die verkragters en 37% van seksmisdadigers wat bestudeer is, se kriminele bedrywighede is direk deur pornografie gestimuleer.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.16</ref> Verslawing aan pornografie laat mense net in hulself belangstel; soos obsessies toeneem raak hulle wat hedendaagse politieke en sosiale vraagstukke betref apaties en toenemend vatbaar vir diktatorskap. <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22-23</ref> * "Waarom moet ons toelaat dat pornograwe die toon aangee, terwyl van die geëerde Suid-Afrikaanse belastingbetalers, wat niks uit pornografie wen nie - inteendeel slegs daardeur bedreig word - verwag word om te betaal vir die totstandbring en instandhou van die geweldige masjinerie wat nodig sou wees om elke publikasie of film na te gaan wat ingevoer of vervaardig word in die land? Waarom kan 'n duidelik omlynde Wet nie geformuleer word met eenvoudige, breedvoerige en onmiskenbare standaarde nie? Daar kan dan van uitgewers, filmprodusente en invoerders verwag word om by die wet te bly - of om 'n swaar boete te betaal." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.76</ref> * Waarom seksualiteit in die eerste plek in oorsese (Europese en Amerikaanse) skole en in die media prioriteit geniet, en die kinders vanaf kindertuinjare vroegryp gedruk moet word, staan verdag.<ref name="grim43">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.43</ref> Onder die dekmantel van inligting word kindertjies uitgebuit en bestook met sekspraatjies en geïllustreerde uitbeeldings wat die ouers se goedkeuring beslis nie sal wegdra nie.<ref name="grim43" /> 'n Twaalfjarige was op die punt om sy vierjarige sussie seksueel te molesteer: "Hy is op skool alles van seksuele gemeenskap geleer en wou dit op sy sustertjie 'uittoets'".<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 44</ref> Wat in Amerika gebeur, kan ook Suid-Afrika se voorland word, en daarteen moet gewaak word <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.45</ref>. Die vraag ontstaan ook of "die (sogenaamde) eerlike uitbeelding van die lewensfeite, meer besonderlik in seksuele sake" [soos 'n advokaat van 'n Suid-Afrikaanse hof sy steun aan die pleidooi toegedig het], met inbegrip verkragtings, egbreuk, ontug, smerige, aaklige en grusame beskrywings van seksuele misdade en morele sedeloosheid werklik van publieke belang is - veral vir kinders. Waarom moet hierdie immorele en sedebederwende "feite" aan die groot klok gehang word, as dit geensins opbouend is nie?<ref name="grim58">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.58</ref> * Die howe se besluit gegrond op die gelykvormigheid van "die gees van die tye" en "hedendaagse standaarde van moraliteit" kan op 'n ongehoorde laagtepunt afstuur.<ref name="grim58" /> * Waarom is verkragting strafbaar met die dood, terwyl die geldwolwe "die vuilste gemors [kan] publiseer wat seksuele drange prikkel [...] wat tot verkragting aanleiding gee, [en] daarmee mag voortgaan sonder die geringste vrees van selfs 'n R10-boete"?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.17</ref> * Kinders en minderjariges het geen seggenskap in die opstel van wetgewing nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.75</ref> Dit is die volwassenes wat die toestande skep, wat die kinders sal beërwe; die volwassenes saai die saad, die kinders pluk die vrugte daarvan.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.7</ref> In die openbare belang, en soos in die reël ''Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en mensdom'' vermeld word in die Grondwet, het ouers die reg om daarop aan te dring dat die wetgewing, wat die morele veiligheid van hul kinders beskerm, toegepas word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.74</ref> Dit is dus 'n mistasting om aan te voer die Raad op die Beheer van Publikasie eien homself die "Godgegewe" reg toe om namens ander te besluit wat hulle mag of nie mag kyk/lees nie (omdat die publiek die liggaam juis aangevra of aangestel het), of "teen die demokrasie indruis waar elkeen vir homself kan besluit" (eweneens).<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60-61</ref> Die landdroste se vertolking van die wet word dikwels beïnvloed deur die openbare mening. As die gereg dus weet die openbare mening staan bankvas agter hom, is hulle natuurlikerwys meer toegeneë om op te tree.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.73, 81</ref> Dus, die regering het 'n massiewe en aanhoudende ondersteuning van die openbare mening nodig, wat vereis dat beswaardes die pen sal opneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.9</ref> Demokrasie en die openbare mening beteken dus ook: wie swyg, stem toe.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.29</ref> * Hoe kan die besluite van die Raad van Beheer oor Publikasies, waarin die bovermelde ouers, kinders en die openbaar hul vertroue stel (as deskundiges), se besluite eenvoudig deur "één liberale regter" in die Hooggeregshof ter syde gestel word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18, 73</ref> Juis wanneer 'n tydskrif met begeestering berig (en indirek propageer of romantiseer) rakende 'n onderwyseres (die rolmodel van dogters) wat, vir die geld, die onderwys vaarwel toegeroep het om 'n beroepsontkleedanseres te word?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.10</ref> En hoe kan die eienaar teen die Raad se besluit appelleer?<ref name="grim18">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18</ref> As die howe eers uitspraak gelewer het, het dit vir die Raad van Beheer oor Publikasies geen sin meer om dit teen te staan nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.59</ref> * Dit is onbillik om rolprente voor die tyd te sensor, terwyl publikasies eers die geleentheid gegun word om dwarsdeur die land te versprei, voordat iemand ''miskien'' 'n klagte sal indien. Teen daardie tyd is reeds duisende van die leesstof verkoop en is die skade gedaan; die put probeer demp nadat die kalf verdrink het.<ref name="grim18" /> Die standpunt "as 20&nbsp;000 mense dit reeds gesien het sal 'n verdere duisend nie kwaad doen nie" word vergelyk met nog 'n bykomende duisend mense wat teen wil en dank by die vuur ingestamp moet word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.26</ref> Beswaarmakers wat aanvoer "alles sal regkom, want die geskiedenis werk in siklusse", m.a.w. daar sal 'n morele keerpunt weer kom, vergeet gerieflik van die eens magtige ryke in die geskiedenis wat almal tot 'n val gekom het, juis omdat hulle toegelaat het dat hulle intern "tot die dood toe weggevreet is". Ook is die vraag: waarom moet hierdie erge demoraliserende toestand eers bereik word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.8</ref> Geen geld en mannekrag is te veel as die morele slagting van die nasie ter sprake is nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.20</ref> * Die Grondwet lui baie duidelik: ''[...]Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland.''Die voorgeslagte van die Afrikaner was Christene, en om hierdie immorele neigings na te jaag (insluitend mensonterende popfeeste wat in seks-en-suip-orgies ontaard)<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.30-35</ref>, verloën die Afrikaner (die aangesprokene en teikenleser van die ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'') daarmee sy beginsels, sy Christelike erfenis, sy Bybel en sy God.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.80-81</ref> * Nietemin, die Wet is 'n dooie letter. Dit word geminag, geïgnoreer en gering geskat, sonder dat die skuldiges tot verantwoording geroep en aan die pen gery word. Daar word onder meer gekyk na Klousule 6 (2)(c) met die verwysing na "liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding", teenoor die buiteblaaie van boeke en tydskrifte wat in boekwinkels skaamteloos aangetref word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69</ref> :Al staan daar duidelik in Klousule 5 (2): 'n ''Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan, b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is;'', was daar die een Raadsbesluit dat Jethro Tull se ''Aqualung'' nie godslasterlik is nie, al word Genesis 1 se woorde verdraai. The Beatles se ''Back in The U.S.S.R.'' laat die skrywer wonder: "[Is] ons nie besig om die saad van rewolusie te saai en 'n liefde vir die U.S.S.R. aan te kweek nie? Is dit dan nie "vir die veiligheid van die Staat nadelig" nie? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69-71</ref> == Stigting van Taurus == 'n Komitee (later verander na 'n kommissie) word in 1972 onder die voorsitterskap van J.T. Kruger saamgestel om die toepassing van die publikasiewetgewing te ondersoek. Daar is bevind in die meerderheidsverslag van die kommissie in 1974 dat onder andere baie lede van die publiek nie meer vertroue in die beheerstelsel het nie, maar ook dat die volksmoraalvervlakking en die ondermyning van die goeie sedes, waardes en norme die doelstellings van die [[kommunisme]] kon bevorder. Nuwe wetgewing was dus noodsaaklik. Die Wet op Publikasie van 1974 het die 1963-wetgewing opgevolg, waar die Publikasieraad afgeskaf is en 'n direktoraat in sy plek gekom het. Die direktoraat het kommissies in die lewe geroep wat publikasies as ongewens kon verwerp. Die lede van die Direktoraat en die komitees is almal aangestel op grond van hul opvoedkundige kwalifikasies. Met die nuwe wet word daar nie meer na die howe gewend nie [wat duur op die belastingbetaler se sak was], maar na 'n Appèlraad, wat uit minstens drie lede bestaan van wie die voorsitter 'n persoon is wat voorheen as regter, advokaat, prokureur of dosent in die regsgeleerdheid tien jaar ondervinding moes gehad het. Die voorsitter kon ook beslissings van die komitees veto "op versoek van die minister, skrywer, uitgewer of lede van die publiek". Die voorsitter is deur die staatspresident aangestel. Die nuwe wet het die uitbou van die literatuur onder die nuwe bedeling onder veel meer druk geplaas as die vorige van 1963. Die komitees kon nou ook die besit van die publikasie verbied; die Minister kon enigiemand die magtiging gee om persele te betree en op boeke beslag te lê, die reg van appèl na die howe is afgeskaf en die Minister het te veel arbitrêre magte verkry. Buiten die klomp administratiewe rompslomp en vaagheid en die bevraagtekening van die opvoedkundige kwalifikasies van die komiteelede, is die aantal Afrikaanse literêre werke steeds nie in sy geheel beoordeel nie en die estetiese oorwegings was vir die wetgewer steeds irrelevant. Die uitgewers was skugter om boeke uit te gee wat moontlik verbied gaan word. Hulle sou wel anoniem die boek uitgee as 'n liefdesaak teenoor die Afrikaanse letterkunde. Omdat 'n vennootskap wat boeke uitgee openbaar geregisteer moes word, is 'n nuwe uitgewer opgerig: ''Taurus''. Van die ''Taurus''-boeke wat verbied is, sluit in: * ''Skryt'' van [[Breyten Breytenbach]] * ''Keerkring'' van [[Welma Odendaal]] * ''Struisbaai-blues'' van André le Roux * ''Te hel met ouma!'' van André le Roux * ''Donderdag of Woensdag'' van [[John Miles]] * ''Stanley Bekker en die boikot'' van John Miles * ''Kommas uit 'n boomzol'' van [[Dan Roodt]] * ''Sonneskyn en Chevrolet'' van Dan Roodt Die teks van die ongepubliseerde ''Dieselle ou storie'' ([[Pieter-Dirk Uys]]) – in 1982 opgehef – en ''And death white as words'' (vertalings van gedigte deur Breyten Breytenbach) is ook in die ban gedoen. == ''Magersfontein, o Magersfontein!'' == Kritiek teen die sensuurstelsel het in 1977 sy klimaks bereik. Toe die Komitee van die Publikasieraad beslis het dat ''Magersfontein, o Magersfontein!'' deur Etienne Leroux nie ongewens is nie, het die minister van binnelandse sake, dr. Connie Mulder, op 7 September 1977 die Appèlraad se beslissing geveto en om heroorweging gevra. Die voorsitter van die Appèlraad, oudregter Lammie Snyman, het 32 deskundiges gaan vra om hul mening oor die boek skriftelik aan hom voor te lê. Al was 25 van die 32 deskundiges van oordeel dat die boek nie ongewens is nie, het die Appèlraad die boek as ongewens verklaar en op 21 November 1977 deur die Departement van Inligting bekend gemaak. 'n Minderheid van die Appèlraad, A.P. Grové en C.D. Fuchs, kon nie veel uitrig teen die meerderheidsuitspraak van die voorsitter, J.H. Snyman, nie. Twee lede van die Publikasieraad se komitees, Merwe Scholtz en Anna M. Louw, het uit protes hul bedankings ingedien. Die Afrikaanse Susterkoerante het nou eenparig die sensuurstelsel as 'n klug bestempel. By elke Departement van Afrikaans/Nederlands aan die universiteite is ontstelde briewe aan die koerante gerig. Daarteenoor het die Sinodale Kommissie vir Leer en Aktuele Sake van die NG Kerk van Transvaal sy volle steun vir die verbod uitgespreek, asook dr. Vorster wat sy dank en lof aan die minister en die appèlsaak betuig het. Die uitgewer, Human & Rousseau, en die direksie van Nasionale Pers, het besluit om die beslissing van die Appèlraad in die Hooggeregshof te betwis. In 1978 het Human & Rousseau die hersieningsverhoor in die Transvaalse Hooggeregshof op grond van godslastering verloor. Die hofsaak het die uitgewers toe reeds, soos op 11 Junie berig, R20 000 gekos. Die uitgewers se appèl na die Hooggeregshof oor prosedurekwessies werp geen vrugte af nie, al het die Hooggeregshof bevind dat die Appèlraad gedwaal het deur by die beslissing nie die waarskynlike leser in aanmerking te neem nie. Op politieke vlak het daar 'n verandering gekom: Alwyn Schlebusch het aan die begin van 1978 die minister van binnelandse sake geword en het op die inisiatief van ''Rapport'' met die letterkundiges Anna M. Louw, Merwe Scholz, Frans van Rensburg, Chris Barnard en Bartho Smit samesprekings gevoer. Daarna het ook Charles Fensham (voorsitter van die Afrikaanse Skrywerskring) en [[Elize Botha]] (redaktrise van die ''Tydskrif vir Letterkunde'') die saak met die minister bespreek. 'n Samevatting van laasgenoemde vergadering se besprekingspunte is opgeneem in [https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_y7m/page/64 ''Tydskrif vir Letterkunde'' uit dieselfde jaartal]; onder meer word gekyk na die teikenleser (wat nié die "gewone mens" is nie), maar ook, sou 'n appellant (hetsy skrywer of uitgewer) appelleer, dan moet daar 'n komitee wees wat uit letterkundiges bestaan om hieroor 'n waardeoordeel te vel - groter erkenning moet dus aan literêre meriete van publikasies gegee word, en literatore, skrywers en kunskenners moet 'n groter inspraak in die besluitnemingsproses oor publikasies met 'n literêre verdienste verleen word. Soos N.P. Van Wyk Louw destyds voorspel het, wys Botha op die feit dat daar strenger opgetree word teen Afrikaanse werke as teen Engelse werke. Daar is op openbare biblioteke se rakke Engelse boeke wat veel erger dinge in het as Leroux se ''Magersfontein''; en boonop nog van 'n laer litêrer gehalte. Dit kom op 'n sekere sin neer op diskriminasie teen Afrikaanse werke. Daaropvolgend het Schlebusch in April 1979 'n wysigingswet op publikasies ingedien. In dieselfde maand is Leroux benoem vir die [[Hertzogprys]] vir ''Magersfontein'', 'n dwarsklap vir die sensuurwet. T.T. Cloete wys ook in ''Die Kerkbode'' van 12 September 1979 dat die sensuurwet glad nie doeltreffend is nie: {{quote| In dieselfde tyd toe die ''Magersfontein''-onrus van onlangs op sy hoogtepunt was, het in één Afrikaanse publikasie wat deur miljoene in hierdie een week gelees is, die volgende verskyn: 'n rubriek waarin mense hul intiemste sondes bely op 'n verleidelike manier, 'n vleiende artikel oor 'n moeder en haar onegte kinders, 'n stuk kaalkuns, 'n moordartikel met al die mooi gemaakte romanse van die ontugtige vrou, die normering van die saamwoon van ongetroude mense. Niemand het hom daaraan gesteur nie. Ek werk elke dag met honderde jongmense op 'n intensiewe vlak. Hulle lees in groot getalle hierdie dinge elke dag volgens eie eerlike getuienis, maar die dag toe Magersfontein verbied is, het ek vasgestel dat uit 150 senior studente wat ondervra is, net drie die roman gelees het. }} == Wetsverslapping == In 1979 is '' 'n Droë wit seisoen'' van Brink egter verbied, omrede die inhoud "bereken is om die status van die Suid-Afrikaanse Veiligheidspolisie, wat 'n belangrike deel uitmaak van die Owerheid se Vredehoudende masjinerie, dermate af te takel dat dit die Owerheid se vermoë om staatsveiligheid te verseker, sal ondermyn". Altesaam 2 200 eksemplare is verkoop (1 200 binne een week) voor die verbod in werking getree het. In 1980 is die nuwe voorsitter van die Appèlraad oor Publikasies vervang deur prof. J.C.W. van Rooyen, 'n professor in die strafreg aan die Universiteit van Pretoria. Teen die einde van sy diensdekade was Suid-Afrika vryer wat uitgewery betref. Die verbod op ''Magersfontein'' is op 24 April 1980 opgehef: {{quote| In 'n opsomming van sy bevindinge het die raad 'n aantal waarborge genoem wat die Wet op Publikasie in die lig van die regspraak aan die skrywer gee.<br /> <br /> a) Enige onderwerp mag behandel word, ook die immorele. 'n Publikasie hoef nie 'n bydrae tot moraliteit te maak nie.<br /> b) 'Aanstootlik' vir die openbare sedes en 'aanstootlik' vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van 'n bevolkingsdeel het 'n beperkte betekenis. Dit omvat nie die bloot ergerlike of dit wat misnoegdheid tot gevolg het nie, maar slegs die walglike of pynigende.<br /> c) Die "waarskynlike leser" moet as oorweging by art. 47(2)(a), wat oor sedes gaan, in ag geneem word.<br /> d) By art. 47(2)(b), wat oor godsdiens gaan, mag die waarskynlike leser nie by die peiling van die godsdienstige oortuigings of gevoelens in ag geneem word nie. Dit moet egter wel in ag geneem word by die bepaling van die aard en strekking van die publikasie in sy geheel geneem en met inagneming van die konteks waarin die woorde gebesig word. Dit het ook te make met die aard en graad van die skending – of dit dus bloot ergerlik is of so ernstig dat dit pynig of walg.<br /> e) Die isolasie-metode van behandeling mag nie toegepas word nie. Daar moet dus na die werk as geheel gekyk word.<br /> f) Die instelling van die Komitee van Letterkundige Deskundiges dra daartoe by dat die Appèlraad die publikasie reg lees. Geen beslissing van die Appèlraad of die Publikasiekomitee mag gebaseer word op wanindrukke wat die onwaarskynlike leser van die boek sal kry nie. }} Die verbod op ''Kennis van die aand'' is in April 1982 opgehef (met dien verstande dat slegs persone ouer as 18 jaar die boek kan lees en die eksemplare slegs in hardeband mag verkoop word). Sedert die middel jare van die 1980's het 'n rolverskuiwing plaasgevind na rolprentklassifikasie. Prof. Van Rooyen noem dan ook in Julie 1993 dat hy sou wou sien dat in 'n nuwe Suid-Afrika waar daar 'n Handves van Menseregte bestaan, sensors hulle net sal besig hou met rolprentklassifikasie en ouderdomperke om kinders te beskerm: ''Wanneer dit gaan oor haattoesprake of mense aanstoot neem deur 'n boek of toneelstuk, moet kriminele howe só 'n saak beslis. Kerke moet begin besef dat die staat nie hul werk vir hulle kan doen nie."''<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |title=Nel, Annchen. 1993. Sensuur: Net 'n 'gekkedag-wet'? ''Beeld'' 28 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095311/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |url-status=dead }}</ref> Van Rooyen voorsien in die nuwe Suid-Afrika sal slegs kinderpornografie of die uitbeelding van pornografie wat met seks en geweld gepaardgaan, volgens wet, strafbaar wees.<ref name="Silber" /> In Januarie 1988 het die Minister van Binnelandse Sake, [[Stoffel Botha]], dit om moraliteitsredes nie nodig geag om enige nuwe wetgewing deur te voer nie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |title=''Die Burger''. 1988. Nuwe sensuurwet nie aanbeveel. 15 Januarie:15 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |url-status=live }}</ref> Luidens 'n artikel in die ''[[Vrye Weekblad]]'' (1991) word ''[[Playboy]]'' steeds in Suid-Afrika verbied, pornografie is met die wet strafbaar, hoewel prikkeltydskrifte soos ''Penthouse'', ''Bunnygirl'', ''Stag'' en ''Scope'' as 'sagte pornografie' verkoop mag word. Prikkelpop-tydskrifte word beoordeel kragtens die Publikasiewet Wet 42 van 1974, ingevolge Artikel 47(2)(a): dit is ongewens indien 'n gedeelte daarvan "onsedelik of obseen is, aanstoot gee of skadelik is vir publieke moraliteit." Deur herhaalde appellering (soos die publisering van naak borste, dus, sonder die bedekte sterretjies) en voortdurende hofstryd probeer ''Penthouse'' en ''Scope'' om verdere wetverslapping aan die hand te doen, juis om 'n groter markaandeel te bekom. Sowel 'n regsdosent, Joe Campanella (Wits), as sosiologie-dosent Michael Sarakinsky (Unisa) beskou die verslapping van sensuur as 'n voorloper van die nuwe Suid-Afrika en 'n toekomstige aanvaarding van 'n Handves van Menseregte, veral die vryheid van spraak en uitbeelding. Op daardie tydstip is weer gekyk na die "waarskynlike leser", en hiervoor kon plastiekverpakking dit moeiliker maak vir kinders om toevallig die tydskrif op te tel en deur te lees. Ook is meer moeite gedoen om die gehalte te verbeter - deur glanspapier. Maar tepels is nou minder toegeverf. Ralph Boffard, die uitgewer van ''Penthouse'', voer aan sterre vermink en ontsier die foto, en boonop trek die sterretjies juis die aandag op die borste. Ander tydskrifte met 'n kleiner omset kon nie so 'n waagstuk probeer om die sensors uit te daag nie. Die redakteurs van al vier tydskrifte vind dit onbillik dat die bioskoop en TV eksplisiete seks en volle frontale naaktheid wat alle geslagsdele ontbloot (veral op M-Net) ten toon mag stel [Boffard van ''Penthouse'' voer aan Suid-Afrika is nog lank nie hiervoor gereed nie], terwyl hulle tydskrifte aan die kortste end trek. Ook is daar vrouetydskrifte soos ''Cosmopolitan'' wat met moord wegkom (want "manstydskrif" beteken outomaties pornografiese materiaal). Bowenal is naakte borste op baie Suid-Afrikaanse strande aanvaarbaar, word aangevoer. Die sensors sê weer foto's is staties (en kan oor en oor bekyk word), terwyl 'n rolprent klaarmaak en mense daarvan vergeet. Ook foto's van vroue wat ten volle geklee is kan gesensor word omdat hulle wellus uitlok - as die model se oë toe is, reguit na die kamera kyk, wydsbeen sit of staan, haar gesig nie strak is nie of hande-viervoet hurk, dan "kyk die model uitlokkend na die kamera". Tog stem die verskillende sensuurliggame (Direktoraat en Appèlraad) duidelik nie altyd saam hoe die wet moet vertolk word nie; die saak word vererger deur presedente wat geskep en as voorbeeld gebruik word.<ref>{{Cite web |url=https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |title=Anderson, E. 1991. Die toekoms lyk al hoe kaler... ''Vrye Weekblad'', 25-31 Oktober: 32-35 |access-date= 8 Augustus 2019 |archive-date= 8 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808051726/https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |url-status=dead }}</ref> In Augustus 1993 is die Suid-Afrikaanse weergawe van ''Hustler'' in die openbaar verkoop, wat nie soos ''Penthouse'' en ''Playboy'' sterretjies gebruik nie, hoewel die uitbeelding, net soos Boffard van ''Penthouse'' ook glo, tog by 'n effe preutser samelewing sal pas. Volgens die redakteur, Joe Theron, is dit wat mans wil hê. Die redaktrise van ''Playboy'', Brenda Haywood, is nie hiermee eens nie; sy glo die tipiese leser op eie bodem wil hom nie skaam as sy vrou of vriendinne oor sy skouer kom loer nie. Sy merk wel 'n verslapping op: na afloop van haar sakereis in die VSA het die doeane by Jan Smuts Lughawe haar koffers deurgekyk. Die manstydskrifte is op die toonbank oopgesprei, die titels bekyk, en sonder 'n woord net so weer teruggepak. Volgens die prokureur Lauren Jacobson, wat spesialiseer in sensuursake, pas dit by die beleid wat verander het, maar die wet self het nie verander nie: solank die invoer vir private gebruik is, kan verbode items nie sonder meer konfiskeer word nie. Ook het "leser" na "waarskynlike leser" verander van die tydskrif self: dit is nie meer die onversetlik konserwatiewe blanke man (wat in elk geval nie die tydskrif sou koop nie) in wie se belang die wet is nie, maar die welvarende, meer liberaalgesinde blanke man wat die teikenmark in die eerste plek is.<ref name="Silber" /> Die wegbeweeg vanaf 'leser' na 'waarskynlike leser' kan interpreteer word as die wegbeweeg van 'volksbelang' na 'individuele belang'. In 1993 kon die skuldige 'n boete van tot R10 000 en/of vyf jaar tronkstraf opgelê word vir die eerste oortreding.<ref name="Silber" /> Omrede die sensuurwet in 1993 nog van krag is, is 'n paar uitgawes van ''Bunny Girl'', ''Scope'', ''Men Only'' en ''Penthouse South Africa'' tussen Mei en Julie as ongewens verklaar. So ook rolprente soos ''More Desires Within Young Girls'', ''Outrageous Foreplay'' en ''Better Sex Part 2''. Die ontbanning het teen 1993 egter die verbanning begin oorskry: die verbod op ''Joy of Sex'' (Alex Comfort), die Duitse weergawe van ''Carrie'' ([[Stephen King]]) en ''Right of Nations To Self-Determination'' ([[Lenin]]) is onder meer opgehef. Maar volgens 'n komiteelid van die Aksiegroep teen Sensuur (Anti-Censorship Action Group, ACAG), Joyce Ozinski, is dit maar 'n kleinigheidjie teen die groot geheelbeeld: vanaf 1962 is 38&nbsp;813 boeke verbied. As mens die boeke wat voor 1990 ontban is nie byreken nie, tel dié vanaf 1990 op slegs 'n paar honderd boeke, tydskrifte en pamflette wat weer vrye toegang verkry het.<ref name="Silber" /> Volgens die woordvoerder van die ANC, Carl Niehaus, is die party gekant teen sensuur en sal, sodra hul die leisels na afloop van die eerste demokratiese verkiesings oorneem, die wet so gou doenlik skrap, omrede dit neerkom op 'n minderheid wat namens die meerderheid dink en besluite neem. In die Grondwethof kan daar later wel oor die perke van onsedelikheid besluit word.<ref name="Silber" /> 'n Konsepwet genaamd die Rolprent- en Publikasiewet van 1995 (onder die nuwe bewind) is op 3 Maart 1995 deur die departement van binnelandse sake voorgelê in die Staatskoerant<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |title=Van Heerden, Marié. 1995. Meer bekend oor die konsepwet vir sensuur. 8 Maart:13 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095314/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |url-status=live }}</ref> en in 1996 aanvaar. == Uitwerking == Die Sensuurwet was ondoeltreffend, om enkele redes: * Aanvanklik was die wetgewing bloot muggiesiftery: wat nie deur die publiek aangemeld is nie, is nie vervolg nie. Maar sedert 1974 kon die Direktoraat van Publikasies self as applikant in belang van die publiek ingryp en optree.<ref>[https://journals.co.za/docserver/fulltext/juridic/2/2/98.pdf?expires=1586067386&id=id&accname=guest&checksum=4D2648C4C1347B8F440E245865E70A4C Van der Vyver, J.D. ''Tydskrif vir Regswetenskap'', Jaargang 2, Uitgawe 2, Nov 1977, bl. 117 - 126]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daarteenoor was die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie gevrywaar van die wet. * Deur die betrokke werke uit te sonder, is die publieke kollig ''juis'' op hierdie 'skandliteratuur' geplaas en die nuuskierigheid geprikkel. Volgens [[Pieter-Dirk Uys]] het die sensuurraad hom die publisiteit geheel en al verskaf wat geen geld kon koop nie. Meer nog: die sensuurraad was juis die middelpunt, die bron van sy satires. Die raad het hom tussen die reëls fyner leer skryf en hekel, genoeg om die sensuur net-net vry te spring.<ref name="Silber">Silber, G. 1993. Censorship. ''Sunday Times Magazine'', July 25, pp. 20-21.</ref> * Die verbod om 'n boek te kon besit het gewissel, soos bevind is toe [[Winnie Mandela]] op die [[Kaapstad Internasionale Lughawe|D.F. Malan-lughawe]] aangekeer is met die boek ''The Legacy of Che Guevara: a Documentary Study'' in haar besit; daar was alleenlik 'n verspreidingsverbod op.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |title=''Die Burger''. 1989. Geen vervolging oor boek. 13 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |url-status=dead }}</ref> * Baie groot boekhandelaars was ook bang dat daar teen hulle opgetree sou word as hulle boeke aanhou wat 'ongewens' was. Op sy beurt was die gemiddelde Suid-Afrikaner dan juis in 'n oningeligte vakuum gelaat omtrent die denkpatrone van die Kommunisme wat die regering dan sou teëstaan.<ref>[http://praag.co.za/?p=34543 Dan Roodt: Ja, Koos, die (konformistiese) Afrikaner se denke is bankrot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628100800/http://praag.co.za/?p=34543 |date=28 Junie 2017 }}: ''My liewe hemel, het die Afrikaner in 1994 dan niks geweet nie? Het hy nie Solsjinitsin gelees, of selfs [[Arthur Koestler]] of [[Albert Camus]] oor die “Rooi Kerk” nie? Die Franse intellektuele wat in die sewentigerjare verdoemende kritiek op marxisme en kommunisme gelewer het, het in die laat sewentigerjare selfs die voorblad van die Amerikaanse tydskrif Time gehaal.''</ref> * Die boeke onder sensuur het juis internasionaal opslae gemaak en van die skrywers martelaarsfigure van die Apartheidstelsel gemaak. Sensuur het inderdaad aangehelp dat ''Kennis van die aand'' (en sy opvolgers) in sowat 20 tale vertaal is sedert die boek verskyn het (1973), verbied is (1974) tot met die ophef van die verbod in 1982. Dit was ook die verbanning van die Engelse vertaling, ''Looking on Darkness'', wat tot die talryke internasionale vertalings bygedra het. * Sekere skrywers, soos Etienne Leroux, se skrywerstalent is geïnhibeer en kon ná die verbodoplegging moeilik weer begin skryf; hy sê aan ''Rapport'' (29 April 1979): ''Jy weet, sedert ''Magersfontein'' verbied is, was dit asof ek nie weer aan die gang kon kom nie. Ek het nog maar veertig bladsye geskryf van die trilogie wat ek daarna aangepak het. Daardie verbod het my selfvertroue geknou. As jou boek verbied word, as jy weet hy is nie meer daar nie, is dit 'n vreemde sensasie... jy kyk na jou skryfwerk, jy kyk na wat jy skryf, en weet nie meer nie, jy twyfel.'' In 'n radio-onderhoud [aangehaal deur die radioresensent Louis Preller in ''Die Burger'' van 6 Mei 1979]: ''Ek moet sê, destyds toe die boek verbied is en ek gevra is of ek weer gaan skryf, het ek vreeslik gebrag en gesê ek gaan skryf asof die wet nie bestaan nie. Maar moenie 'n fout maak nie, hoor. Dit het 'n effek op 'n mens. Jy het tog daardie gevoel: het die mense nie dalk reg gehad nie? En dan begin jy jou styl nagaan, jou manier van skryf. Jy is basies onseker en ek glo dat alle mense wie se boeke verbied word, dieselfde voel.'' == Bronne == * Steyn, J.C. 1992. Die sensuurstryd. In: Beukes, W.D. (Red.) ''Boekewêreld: Die nasionale pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, pp. 351-379 * Steyn, J.C. 1980. ''Tuiste in eie taal''. Kaapstad: Tafelberg, pp. 394-405,478 * [http://www.dbnl.org/tekst/saveas.php?filename=kann003gesk02_01.pdf&dir=kann003gesk02_01&type=pdf Kannemeyer, J.C. 1983. Beheer oor publikasies en die reaksie van skrywers. In: ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur. Deel 2''. Pretoria: Academica, pp. 231-236] (4,62 megagreep). * [http://www.boekentaal.info/?p=1042 Jacandra van den Broek: Verbanning en censuur in André Brinks ''Kennis van die aand'']. * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01909.htm omalley.nelsonmandela.org: 1963. Publications & Entertainments Act No 26] * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01957.htm omalley.nelsonmandela.org: 1974. Publications Act No 42] == Verwysings == {{Verwysings|4}} [[Kategorie:Apartheidswette in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sensuur in Suid-Afrika]] 97gut53fewdtdsbrlexf505uifr9lit 0 104336 2908989 2906783 2026-06-03T06:40:36Z Jcb 223 2908989 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Max Verstappen | image = 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (medium crop).jpg | caption = Verstappen tydens die [[2024 Nederlandse Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|NED}} Nederlander | birth_date = {{GDEO|1997|9|30|df=y}} | birth_name = Max Emilian Verstappen | birth_place = [[Hasselt, België|Hasselt]], [[België]] | partner = [[Kelly Piquet]] (2020–nou) | children = 1 | father = [[Jos Verstappen]] | mother = Sophie Kumpen | Old Team = Toro Rosso (2015–2016) | 2025 Team = [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 2026 Team = [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | Car number = 33 | Races = {{F1stat|VER|entries}} ({{F1stat|VER|starts}} begin) | Championships = 4 (2021–2024) | Wins = {{F1stat|VER|wins}} | Podiums = {{F1stat|VER|podiums}} | Points = {{F1stat|VER|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|VER|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|VER|fastestlaps}} | First race = [[2015 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2016 Spaanse Grand Prix]] | Last win = [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 2de (421 punte) | signature = [[Lêer:MaxVerstappenSignature.png|120px]] }} [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._33_Verstappen.jpg|duimnael|links|300px|Verstappen tydens die [[2018 Oostenrykse Grand Prix]]]] '''Max Verstappen''' (gebore [[30 September]] [[1997]]) is 'n [[België|Belgies]]-[[Nederland]]se professionele motorrenjaer<ref name="belg">{{Cite web|url=http://www.f1today.net/nl/nieuws/f1/201020/jos-verstappen-over-de-nationaliteit-van-max|title=Jos Verstappen over de nationaliteit van Max|publisher=f1today.net|date= 10 April 2015|access-date=15 Desember 2020}}</ref><ref name="vlag">{{Cite web|url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/41751/dit-is-waarom-max-verstappen-niet-onder-de-belgische-vlag-rijdt/|title=Dit is waarom Max Verstappen niet onder de Belgische vlag rijdt|access-date=2020-11-02|author=GPfans.com|lang=nl|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919153745/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/41751/dit-is-waarom-max-verstappen-niet-onder-de-belgische-vlag-rijdt/|url-status=dead}}</ref> wat vir die [[Red Bull Racing|Red Bull-span]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy is die seun van oud-Formule 1-renjaer [[Jos Verstappen]] en aanstaande skoonseun van die voormalige Formule Een-wêreldkampioen [[Nelson Piquet]]. In [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] is hy as wêreldkampioen gekroon nadat hy 10 wedrenne, twee meer as die heersende kampioen, [[Lewis Hamilton]], gewen het. Hy het in [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] en ook in [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] skoonskip gemaak en is saam met sy span, [[Red Bull Racing]], weer as kampioene gekroon. In [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] is hy vir die vierde jaar as kampioen gekroon, maar Red Bull het hierdie jaar hul voorste plek aan [[McLaren]] afgestaan. {{clearleft}} == Biografie == Max Verstappen is op 30 September 1997 in [[Hasselt, België|Hasselt]], [[België]], gebore.<ref>{{Cite web|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/driver/171391.html|title=Drivers / Max Verstappen| access-date=2 November 2020|publisher=ESPN F1|lang=en}}</ref> Sy familie het lank 'n skakel met motorsport gehad: sy vader, Jos Verstappen, is 'n Nederlandse voormalige Formule 1-jaer, sy Belgiese moeder, Sophie Kumpen, was aktief en suksesvol in karting en as renjaer en sy kleinneef, Anthony Kumpen, is 'n Belgiese beroepsrenjaer. Verstappen woon sedert Oktober 2015 in Monaco maar sê dat dit nie om belastingredes is nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.grandprix.com/ns/ns32591.html|title=Latest Formula 1 Breaking News - Grandprix.com|access-date=2020-11-02|work=www.grandprix.com}}</ref> Alhoewel Verstappen 'n Belgiese moeder het, hy in België gebore is en lank woonagtig was,<ref name="vlag" /> besluit hy om met 'n Nederlandse renlisensie mee te ding omdat hy "meer Hollands voel", meer tyd saam met sy pa deurgebring het as by sy moeder vanweë sy knortjor-aktiwiteite en was hy altyd omring deur Nederlanders toe hy in Maaseik, 'n Belgiese stad aan die Nederlandse grens, grootgeword het.<ref>{{Cite web|url=http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/dmf20140816_01219423|title=Geen rijbewijs, wel in de F1|access-date=2 November 2020|last=Cornelissen|first=Marc|date=17 Augustus 2014|publisher=Het Nieuwsblad|lang=nl}}</ref> Verstappen het in 2015 gesê: "Ek het eintlik net in België gewoon om te slaap, maar bedags het ek na Nederland gegaan waar my vriende ook was. Ek is grootgemaak as 'n Nederlander en so voel ek ook".<ref name="vlag" /> [[Lêer:Max Verstappen 2015 Malaysia FP3 2.jpg|duimnael|links|280px|Verstappen jaag hier vir [[Toro Rosso]] by die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] Verstappen het op vierjarige ouderdom met karting begin. Vanaf die ouderdom van sewe jaar mag hy aan kartingkompetisies deelneem. Op 15 Maart 2015 maak hy sy Formule 1-buiging in die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] vir [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]. Op die ouderdom van 17 jaar en 166 dae word hy die jongste debutant van alle tye in Formule 1. Hy het meer as 'n halwe seisoen aan Formule 1 deelgeneem voordat hy op sy 18de verjaardag sy rybewys verwerf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/9/verstappen-passes-driving-test-on-18th-birthday.html|title=Road legal at last! Verstappen passes driving test on 18th birthday|access-date=2020-11-02|work=Formula 1® - The Official F1® Website|lang=en}}</ref> Een seisoen later behaal hy sy eerste podiumplek in 'n Grand Prix op 15 Mei 2016 in diens van [[Red Bull Racing]] en wen die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]]. Hiermee word hy op die ouderdom van 18 jaar en 228 dae die jongste leier in 'n Grand Prix, die jongste bestuurder op die podium en die jongste wenner ooit van 'n Grand Prix. Hy was ook die eerste Nederlandse wenner in Formule 1 en later die eerste Nederlander wat 'n voorste wegspringplek behaal het. Verstappen is die suksesvolste Nederlandse Formule 1-jaer ooit, nadat hy in 2021 as wêreldkampioen gekroon is. Vanweë die sukses van Max Verstappen in Formule 1, het die openbare belangstelling in die sport in Nederland geweldig toegeneem. Dit het ook verseker dat Formule 1 sou terugkeer na die [[Zandvoort-renbaan]] tydens die [[2021 Nederlandse Grand Prix]]. == Formule 1-loopbaan == Tydens die eerste oefensessie by die [[2014 Japannese Grand Prix]] het Verstappen [[Jean-Éric Vergne]] vervang as deel van sy voorbereiding vir 'n voltydse plek by [[Toro Rosso]] in die [[2015 Formule Een-seisoen|2015 seisoen]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/29408212|title=Max Verstappen: Teenager to drive in practice at Japanese Grand Prix|last=Benson|first=Andrew|date=29 September 2014|publisher=[[BBC Sport]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601084502/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/29408212|archive-date=1 June 2016|access-date=23 July 2016}}</ref> Op die ouderdom van 17 jaar en drie dae was Verstappen die jongste mens in die geskiedenis wat aan 'n Formule Een-rennaweek deelgeneem het.<ref>{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/japanese-grand-prix-2014-history-maker-max-verstappen-flies-like-the-wind-as-typhoon-zooms-closer-9773924.html|title=Japanese Grand Prix 2014: History-maker Max Verstappen flies like the wind as typhoon zooms closer|date=24 July 2016|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724110219/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/japanese-grand-prix-2014-history-maker-max-verstappen-flies-like-the-wind-as-typhoon-zooms-closer-9773924.html|archive-date=24 July 2016|access-date=22 January 2022}}</ref> In Augustus 2014 het Verstappen by die Red Bull Junior-span aangesluit nadat hy 'n Formule Renault 3.5-motor getoets het. Hy het ook 'n aanbod van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] oorweeg om by hul bestuurdersontwikkelingsprogram aan te sluit.<ref>{{cite news|url=http://www.nu.nl/sport/3850611/max-verstappen-per-direct-opgenomen-in-opleiding-red-bull.html|title=Max Verstappen per direct opgenomen in opleiding Red Bull|date=12 August 2014|work=verstappen.nl |access-date=18 August 2014|publisher=Nu.nl|archive-date=22 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522154400/https://www.nu.nl/sport/3850611/max-verstappen-per-direct-opgenomen-in-opleiding-red-bull.html|url-status=live}}</ref> === Toro Rosso (2015–2016) === [[Lêer:Max_Verstappen_2015_Malaysia_Q2.jpg|duimnael|Verstappen (hier by die [[2015 Maleisiese Grand Prix]] ) het op 17-jarige ouderdom die jongste jaer in Formule Een-geskiedenis by die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] geword.]] Verstappen het toe die jongste jaer geword om in 'n Wêreldkampioenskapswedren weg te spring deur by Toro Rosso se renjaersgroep aan te sluit met [[Carlos Sainz jr.|Carlos Sainz]] as sy spanmaat, in sy Grand Prix-debuut as 'n voltydse jaer by die [[2015 Australiese Grand Prix]] op die ouderdom van 17 jaar en 166 dae — wat Jaime Alguersuari se bestaande rekord met byna twee jaar verbeter het.<ref>{{cite news|title=Max Verstappen to race with Toro Rosso F1 team in 2015|website=Autosport|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/115435|date=18 August 2014|access-date=18 August 2014|archive-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701130917/http://www.autosport.com/news/report.php/id/115435|url-status=live}}</ref> In hierdie eerste wedren het Verstappen in 'n punteplek gelê totdat hy weens 'n enjinfaling moes onttrek.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|title=Lewis Hamilton beats Nico Rosberg to win|first=Lawrence|last=Barretto|website=Autosport|date=15 March 2015|access-date=29 March 2015|archive-date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316231343/http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren in [[2015 Maleisiese Grand Prix|Maleisië]] het Verstappen egter sesde gekwalifiseer en die wedren in die sewende plek voltooi, waar hy sy eerste Formule Een-punte behaal het., wat die rekord van die destydse jongste bestuurder wat Wêreldkampioenskappunte aangeteken het, gebreek het.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/sebastian-vettel/11502398/Malaysian-GP-2015-Sebastian-Vettel-picks-up-surprise-win-for-Ferrari-to-blow-world-title-wide-open.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/sebastian-vettel/11502398/Malaysian-GP-2015-Sebastian-Vettel-picks-up-surprise-win-for-Ferrari-to-blow-world-title-wide-open.html|archive-date=10 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Sebastian Vettel picks up surprise win for Ferrari to blow world title wide open|first=Daniel|last=Johnson|work=[[The Daily Telegraph]]|date=29 March 2015|access-date=29 March 2015|quote=Max Verstappen took seventh to become the youngest points scorer in F1 history, at 17 years and 180 days.}}</ref> Tydens die [[2015 Monaco Grand Prix]] was Verstappen betrokke in 'n hoëspoedbotsing met [[Romain Grosjean]], nadat hy die agterkant van Grosjean se [[Lotus F1-span|Lotus]] getref het op pad na die skerp eerste draai, Sainte Devote, en het teen 'n hoë spoed teen die versperrings gebots.<ref>{{Verwysing|title=5 Crazy Onboards {{!}} Monaco Grand Prix|date=22 May 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=sMde0gU-KhQ|access-date=20 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/monaco-gp-max-verstappen-penalised-for-crash-with-romain-grosjean-5006608/5006608/|title=Monaco GP: Max Verstappen penalised for crash with Romain Grosjean|date=24 May 2015|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217052426/https://www.autosport.com/f1/news/monaco-gp-max-verstappen-penalised-for-crash-with-romain-grosjean-5006608/5006608/|archive-date=17 December 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> Verstappen is 'n vyf-plek-roosterstraf opgelê vir die oorsaak van die ongeluk, en is deur die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]<nowiki/>jaer [[Felipe Massa]] as "gevaarlik" bestempel. Verstappen het voortgegaan om gereeld in die punte te eindig, asook om sy beste uitslag van die 2015-seisoen in [[2015 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] te behaal deur vierde te eindig,<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/2015-hungarian-grand-prix-f1-report|title=9 things we learned from the Hungarian Grand Prix|date=26 July 2015|publisher=Red Bull|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310191111/https://www.redbull.com/gb-en/2015-hungarian-grand-prix-f1-report|archive-date=10 March 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> en hierdie resultaat by die [[2015 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] geëwenaar. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/10/hamilton-seals-2015-title-with-thrilling-austin-win.html|title=Hamilton seals 2015 title with thrilling Austin win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225175054/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/10/hamilton-seals-2015-title-with-thrilling-austin-win.html|archive-date=25 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Aan die einde van die seisoen het Verstappen drie toekennings by die FIA-prysuitdelingseremonie ontvang, vir "Nuweling van die Jaar", "Persoonlikheid van die Jaar" en "Aksie van die Jaar", vir sy verbysteek van [[Felipe Nasr]] aan die buitekant van die Blanchimont-draai by die [[2015 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/f1/news/24181/10087594/lewis-hamilton-mercedes-officially-crowned-2015-world-champions|title=Lewis Hamilton & Mercedes officially crowned 2015 world champions|last=Galloway|first=James|date=5 December 2015|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205171818/http://www.skysports.com/f1/news/24181/10087594/lewis-hamilton-mercedes-officially-crowned-2015-world-champions|archive-date=5 December 2015|access-date=5 December 2015}}</ref> Verstappen het die 2016-seisoen by Toro Rosso begin, weer saam met Sainz.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12471/10084883/toro-rosso-have-confirmed-that-max-verstappen-and-carlos-sainz-will-race-in-2016|title=Max Verstappen and Carlos Sainz to continue for Toro Rosso in 2016|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119221049/https://www.skysports.com/f1/news/12471/10084883/toro-rosso-have-confirmed-that-max-verstappen-and-carlos-sainz-will-race-in-2016|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het vyfde gekwalifiseer vir die openingswedren van die seisoen in [[2016 Australiese Grand Prix|Australië]], maar het tydens die wedren verskeie radio-oproepe na sy kuipespan gemaak weens frustrasie om agter Sainz op die baan geplaas te wees voordat Verstappen se Toro Rosso in aanraking gekom het met sy spanmaat se motor terwyl hy probeer het om hom met drie rondtes oor verby te steek, en hy het uiteindelik tiende geëindig.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/35854819 Max Verstappen: Australian GP shows moody side of Toro Rosso teenager] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323010100/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/35854819|date=23 March 2016}}", BBC Sport, 2016.</ref> Verstappen het 'n meer suksesvolle naweek by die volgende wedren in [[2016 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] geniet en sesde geëindig om Toro Rosso se eerste punte ooit by die Sakhir-renbaan aan te teken.<ref>"[http://www.gpupdate.net/en/f1-news/337624/verstappen-scores-str-s-first-bahrain-points/ Verstappen scores STR's first Bahrain points] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511232826/http://www.gpupdate.net/en/f1-news/337624/verstappen-scores-str-s-first-bahrain-points/|date=11 May 2016}}", ''GP Update'', 2016.</ref> === Red Bull (2016–hede) === ==== 2016: Jongste Grand Prix-wenner ==== [[Lêer:Verstappen_Spain_2016.jpg|duimnael|Verstappen vier sy oorwinning tydens die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix van 2016]], in sy eerste wedren vir die Red Bull Racing-span.]] Op 5 Mei 2016, na die Russiese Grand Prix, het Red Bull Racing aangekondig dat Verstappen [[Daniil Kvyat]] vanaf die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] sou vervang, met Kvyat wat na Toro Rosso terugkeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/red-bull-replace-kvyat-with-verstappen.html|title=Red Bull replace Kvyat with Verstappen|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120221159/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/red-bull-replace-kvyat-with-verstappen.html|archive-date=20 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Volgens Red Bull-spanhoof Christian Horner, "het Max bewys dat hy 'n uitstaande jong talent is. Sy prestasie by Toro Rosso was tot dusver indrukwekkend en ons is bly om hom die geleentheid te gee om vir Red Bull Racing te jaag."<ref name="RBR Swap2">{{cite news|url=http://www.redbullracing.com/article/new-line-spain|title=New line-up for Spain|work=RedBullRacing.com|date=5 May 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508080016/http://www.redbullracing.com/article/new-line-spain|archive-date=8 May 2016}}</ref> Nadat hy vierde vir die Spaanse Grand Prix gekwalifiseer het,<ref name="Verstappen 4th in Qualifying2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/35946953|title=Hamilton takes pole in Spain|publisher=BBC Sport|date=14 May 2016|access-date=12 February 2018|archive-date=20 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220042109/https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/35946953|url-status=live}}</ref> het Verstappen in die eerste rondte tot tweede gevorder agter spanmaat [[Daniel Ricciardo]] nadat die Mercedes-spanmaats [[Lewis Hamilton]] en [[Nico Rosberg]] gebots en uit die wedren geval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/mercedes-collision-puts-hamilton-and-rosberg-out-on-lap-one.html|title=WATCH: Mercedes collision puts Hamilton and Rosberg out on lap 1|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124222604/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/mercedes-collision-puts-hamilton-and-rosberg-out-on-lap-one.html|archive-date=24 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die voortou in die wedren geneem toe hy op 'n tweestop-strategie geplaas is eerder as dieselfde driestop-strategie as Ricciardo, en hy het [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] se [[Kimi Räikkönen]] in die laaste deel van die wedren afgeweer om sy eerste Formule Een-oorwinning te behaal.<ref>{{Citation|title=2016 Spanish Grand Prix: Race Highlights|date=7 May 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=3B3-C914d_c|access-date=19 January 2022|archive-date=21 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421042514/https://www.youtube.com/watch?v=3B3-C914d_c|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Verstappen's Maiden Win {{!}} Spanish Grand Prix 2016|date=28 January 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=hohuswdeznA|access-date=21 January 2022|archive-date=13 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203403/https://www.youtube.com/watch?v=hohuswdeznA|url-status=live}}</ref> Hiermee het hy [[Sebastian Vettel]] verplaas as die jongste bestuurder ooit om 'n Formule Een Grand Prix te wen op die ouderdom van 18 jaar en 228 dae.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2016/may/15/f1-spanish-gp-live-lewis-hamilton-nico-rosberg|title=F1: Max Verstappen wins Spanish GP after Lewis Hamilton and Nico Rosberg crash – live!|last=Ostlere|first=Lawrence|date=15 May 2016|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515143832/https://www.theguardian.com/sport/live/2016/may/15/f1-spanish-gp-live-lewis-hamilton-nico-rosberg|archive-date=15 May 2016|access-date=15 May 2016}}</ref> In sy eerste agt wedrenne vir Red Bull het hy ses top-vyf-uitslae behaal, insluitend vier podiumplekke.<ref name="Standings">{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/max-verstappen/grand-prix.aspx|title=Max Verstappen – Grands Prix|website=StatsF1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613195714/https://www.statsf1.com/en/max-verstappen/grand-prix.aspx|archive-date=13 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> Tydens die [[2016 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] het Verstappen by die eerste draai met Räikkönen gebots, Vettel, Räikkönen en Pérez wyd by ''Les Combes'' gedruk, en Räikkönen aggressief op die Kemmel-pylvak geblokkeer.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37226080|title=Formula 1: Max Verstappen gets under the skin of top drivers|publisher=BBC Sport|date=31 August 2016|access-date=4 November 2016|archive-date=13 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113170546/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37226080|url-status=live}}</ref> Verstappen is gekritiseer vir sy bestuurstyl, met Räikkönen wat gesê het dat hy "vroeër of later 'n groot ongeluk sou veroorsaak." Christian Horner het opgemerk dat die bestuurstyl "op die rand" was, en dat Verstappen "daarna sal kyk en vir toekomstige wedrenne sal leer." <ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17413337/christian-horner-says-max-verstappen-learn-belgium|title=Horner: Verstappen will learn from Belgium|last=Saunders|first=Nate|date=29 August 2016|publisher=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107083945/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17413337/christian-horner-says-max-verstappen-learn-belgium|archive-date=7 November 2016|access-date=4 November 2016}}</ref> In September het Formule Een-direkteur [[Charlie Whiting]] Verstappen vir 'n bespreking ingeroep, en hom later 'n 'sagte waarskuwing' gegee weens sy aggressiewe bestuur.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37258313|title=Italian GP: Max Verstappen given 'gentle warning' by FIA|publisher=BBC Sport|date=2 September 2016|access-date=4 November 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906224118/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37258313|url-status=live}}</ref> In Oktober het sy medejaers hul kommer oor Verstappen se verdedigende taktiek uitgespreek; dit het daartoe gelei dat die FIA beweging onder rem verbied het.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/37741994|title=Formula 1 outlaws moving under braking after protests over Max Verstappen|publisher=BBC Sport|date=22 October 2016|access-date=12 February 2018|archive-date=2 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902235036/http://www.bbc.com/sport/formula1/37741994|url-status=live}}</ref> By die [[2016 Brasiliaanse Grand Prix]] het Verstappen vierde gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=http://www.formula1.com/en/results.html/2016/races/956/brazil/qualifying.html|title=Formula 1 Grande Premio do Brasil 2016 – Qualifying|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117112850/http://www.formula1.com/en/results.html/2016/races/956/brazil/qualifying.html|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref> In 'n nat wedren het hy amper die versperring getref nadat hy op die hoofpylvak gegly het as gevolg van 'n verlies aan greep, wat oorstuur veroorsaak het.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen's Amazing Save in Brazil {{!}} F1 is...Heart-in-Mouth|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQCeQKQ7_vI|access-date=19 January 2022}}</ref> Na 'n bykomende bandverandering van intermediêre bande terug na reënbande, het hy in die 16de plek geëindig met slegs 15 rondtes oor. Verstappen het toe hy verskeie motors kort na mekaar tydens die laaste rondtes ingehaal het om uiteindelik op die podium in die derde plek te eindig.<ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/f1/news/31381/10657138/max-verstappen-stole-the-show-in-brazil-gp-says-mercedes-toto-wolff|title=Max Verstappen stole the show in Brazil GP, says Mercedes' Toto Wolff|last=Galloway|first=James|date=14 November 2016|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117112959/http://www.skysports.com/f1/news/31381/10657138/max-verstappen-stole-the-show-in-brazil-gp-says-mercedes-toto-wolff|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref> Hy het aansienlike lof vir sy vertoning ontvang: mededinger-span Mercedes se spanhoof, Toto Wolff, het dit "Die Verstappen-skou" genoem en Verstappen se bestuur beskryf as "fisika...wat herdefinieer word".<ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/f1/news/12040/10656712/max-verstappens-brazilian-gp-drive-hailed-as-one-of-the-best-ever-in-f1|title=Max Verstappen's Brazilian GP drive hailed as 'one of the best ever in F1'|last=Gill|first=Pete|last2=Esler|first2=William|date=14 November 2016|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117113003/http://www.skysports.com/f1/news/12040/10656712/max-verstappens-brazilian-gp-drive-hailed-as-one-of-the-best-ever-in-f1|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref><ref>{{Verwysing|title=Max Verstappen's Masterclass {{!}} 2016 Brazilian Grand Prix|url=https://www.youtube.com/watch?v=JO3q69x2sXA|access-date=22 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/11/f1-verstappen-brazil-gp-senna-schumacher-comparisons.html|title=Verstappen's Brazil drive earns Senna/Schumacher comparisons|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122133250/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/11/f1-verstappen-brazil-gp-senna-schumacher-comparisons.html|archive-date=22 January 2022|access-date=22 January 2022}}</ref> Verstappen het egter onder kritiek deurgeloop van die viermalige wêreldkampioen [[Sebastian Vettel]], wat gesê het dat Verstappen hom laat in die wedren by die Junção-draai van die baan afgedruk het. Die renbeamptes het nie Vettel se siening gedeel nie en besluit dat geen berisping geregverdig was nie.<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18041493/max-verstappen-move-was-not-correct|title=Vettel: Verstappen move was 'not correct'|last=Edmondson|first=Laurence|date=14 November 2016|publisher=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117113518/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18041493/max-verstappen-move-was-not-correct|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref> ==== 2017–2018: Betroubaarheidskwessies en sy opkoms ==== [[Lêer:Max_Verstappen_overtaking_Lewis_Hamilton_2017_Malaysia_2.jpg|regs|duimnael|Verstappen het sy tweede loopbaanoorwinning by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2017]] behaal.]] Gedurende die eerste 14 wedrenne van die 2017-seisoen het Verstappen sewe uitvalle gely, vier weens meganiese probleme,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/41068214|title=Max Verstappen: Red Bull's reliability unacceptable|publisher=BBC Sport|date=27 August 2017|access-date=12 February 2018|archive-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830010414/http://www.bbc.com/sport/formula1/41068214|url-status=live}}</ref> en drie weens botsings in die eerste rondte in [[2017 Spaanse Grand Prix|Spanje]], [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] en [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]].<ref>[http://www.skysports.com/f1/news/12433/10877127/spanish-gp-valtteri-bottas-triggers-max-verstappen-kimi-raikkonen-crash Spanish GP: Valtteri Bottas triggers Max Verstappen-Kimi Raikkonen crash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628083609/http://www.skysports.com/f1/news/12433/10877127/spanish-gp-valtteri-bottas-triggers-max-verstappen-kimi-raikkonen-crash}} – James Galloway and Emily McNally, Sky Sports, 14 May 2017</ref> Van die wedrenne wat hy voltooi het, het hy egter 'n derde plek in [[2017 Chinese Grand Prix|China]] behaal, en in nog vyf wedrenne het hy vierde of vyfde geëindig.<ref name="Standings"/> Sedert die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] het Verstappen 'n sukseslopie geniet. Hy het sy tweede Formule Een-wedren by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]] gewen, 'n dag na sy 20ste verjaardag, en die destydse driemalige kampioen Lewis Hamilton in die vroeë stadiums van die wedren vir die voortou verbygesteek.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2017/oct/01/max-verstappen-lewis-hamilton-f1-malaysian-grand-prix-race-report-formula-one|title=Max Verstappen beats Lewis Hamilton to win F1's Malaysian Grand Prix|date=1 October 2017|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215041014/https://www.theguardian.com/sport/2017/oct/01/max-verstappen-lewis-hamilton-f1-malaysian-grand-prix-race-report-formula-one|archive-date=15 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy het tweede geëindig in die volgende [[2017 Japannese Grand Prix|wedren in Japan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/974/japan/race-result.html|title=2017 Formula 1 Japanese Grand Prix – Race Result|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007170355/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/974/japan/race-result.html|archive-date=7 October 2017|access-date=24 October 2017}}</ref> Hy het toe derde geëindig by die [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]], maar is vierde geklassifiseer nadat sy laaste rondte-verbysteek van Kimi Räikkönen as onwettig beskou is.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/975/united-states.html|title=2017 Formula 1 United States Grand Prix – Race Result|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022215609/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/975/united-states.html|archive-date=22 October 2017|access-date=24 October 2017}}</ref> Hy het sy derde Formule Een-wedren by die [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] gewen, nadat hy Sebastian Vettel in die eerste rondte verbygesteek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/976/mexico.html|title=Formula 1 Gran Premio de México 2017 – Race Result|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027235005/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/976/mexico.html|archive-date=27 October 2017|access-date=29 October 2017}}</ref> [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._33_Verstappen.jpg|duimnael|Verstappen by die [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2018]]]] In die eerste ses wedrenne van die 2018 seisoen was Verstappen betrokke by ten minste een voorval in elke wedren. In [[2018 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy vierde gekwalifiseer, maar agter [[Kevin Magnussen]] by die wegspring geval.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/australian-grand-prix/results/qualifying|title=F1 Results – 2018 Australian Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232004/https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/australian-grand-prix/results/qualifying|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In sy pogings om die posisie terug te neem, het hy verskeie kere wyd gehardloop en sy motor beskadig, met 'n tol wat veroorsaak het dat hy verder teruggeval het. Hy het herstel om uiteindelik die wedren in die sesde plek te voltooi.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/135028/early-damage-a-factor-in-verstappen-spin|title=Early damage a factor in Max Verstappen's Australian GP spin|last1=Mitchell|first1=Scott|date=25 March 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|last2=Cozens|first2=Jack|access-date=30 May 2018|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702202827/https://www.autosport.com/f1/news/135028/early-damage-a-factor-in-verstappen-spin|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het hy tydens kwalifisering gebots en moes in die 15de plek wegspring.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/red-bull-admits-foot-oscillation-caused-verstappen-bahrain-crash-5322006/5322006/|last1=Cooper|first1=Adam|title=Red Bull admits 'foot oscillation' caused Verstappen Bahrain crash|date=13 April 2018|website=Autosport|access-date=30 May 2018|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702202828/https://www.autosport.com/f1/news/red-bull-admits-foot-oscillation-caused-verstappen-bahrain-crash-5322006/5322006/|url-status=live}}</ref> Hy het 'n produktiewe eerste rondte gehad waarna hy homself in die punte bevind het terwyl hy Lewis Hamilton uitgedaag het. Hy het probeer om die heersende wêreldkampioen aan die begin van rondte twee verby te steek, maar het met die Mercedes-bestuurder gebots en 'n pap wiel opgedoen wat uiteindelik tot skade aan die vering gelei het, wat hom uit die wedren geknikker het.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/f1/news/12514/11316602/bahrain-gp-sebastian-vettel-holds-off-valtteri-bottas-for-victory|title=Bahrain GP: Sebastian Vettel holds off Valtteri Bottas for victory|last=Gill|first=Pete|date=9 April 2018|publisher=Sky Sports F1|access-date=30 May 2018|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613092534/http://www.skysports.com/f1/news/12514/11316602/bahrain-gp-sebastian-vettel-holds-off-valtteri-bottas-for-victory|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren in [[2018 Chinese Grand Prix|China]] het Verstappen vyfde gekwalifiseer en aan die einde van die eerste rondte tot derde opgeskuif.<ref>{{Verwysing|title=2018 Chinese Grand Prix: Race Highlights|date=15 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=uiub1DnUnkg|access-date=19 January 2022}}</ref> Beide Red Bull-jaers het tydens 'n veiligheidsmotor vir vars bande by die kuipe aangedoen, wat hulle 'n bandvoordeel bo die voorlopers gegee het. In 'n poging om [[Sebastian Vettel]] vir die derde plek verby te steek, het Verstappen met die kampioenskapleier gebots, wat veroorsaak het dat hy tot agtste geval het en 'n straf van 10 sekondes ontvang het.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen Runs into Vettel {{!}} 2018 Chinese Grand Prix|date=15 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=GR3Ls5tcp5A|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy het tot vierde plek herstel, met sy straf wat veroorsaak het dat hy vyfde geklassifiseer is. Spanmaat Ricciardo het die wedren gewen.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/135405/ricciardo-wins-vettel-and-verstappen-collide|title=Chinese Grand Prix: Ricciardo wins, Verstappen and Vettel collide|last=Mitchell|first=Scott|date=15 April 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|access-date=30 May 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416043910/https://www.autosport.com/f1/news/135405/ricciardo-wins-vettel-and-verstappen-collide|url-status=live}}</ref> In [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] was Verstappen in 'n wedrenlange stryd met Ricciardo vir die vierde plek gewikkel. Na talle posisieveranderinge tussen die twee spanmaats tydens die wedren, het Ricciardo tydens 'n verbysteekpoging agter in Verstappen vasgery, waarteen die Nederlander aggressief verdedig het, wat veroorsaak het dat beide motors moes onttrek.<ref>{{Verwysing|title=All The Angles: Ricciardo and Verstappen Crash {{!}} 2018 Azerbaijan Grand Prix|date=29 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=36YFQTFzZwU|access-date=19 January 2022}}</ref> Beide bestuurders is deur die span blameer en deur die beamptes berispe.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/f1/news/12433/11352821/max-verstappen-daniel-ricciardo-reprimanded-for-all-red-bull-azerbaijan-gp-crash|title=Max Verstappen, Daniel Ricciardo reprimanded for all-Red Bull Azerbaijan GP crash|last=Galloway|first=James|date=30 April 2018|publisher=Sky Sports F1|access-date=30 May 2018|archive-date=11 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611131807/http://www.skysports.com/f1/news/12433/11352821/max-verstappen-daniel-ricciardo-reprimanded-for-all-red-bull-azerbaijan-gp-crash|url-status=live}}</ref> Verstappen het in [[2018 Spaanse Grand Prix|Spanje]] teruggeveg met sy eerste podiumplek van die seisoen deur derde agter die Mercedesjaers te eindig en Sebastian Vettel af te weer. Die wedren was egter ook nie sonder voorval nie, aangesien hy tydens die virtuele veiligheidsmotor-periode agter in [[Lance Stroll]] vasgery het, wat geringe voorvlerkskade veroorsaak het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2018/5/winners-and-losers--spanish-grand-prix-edition.html|title=Winners and Losers – Spanish Grand Prix edition|date=14 May 2018|publisher=Formula One|access-date=30 May 2018|archive-date=14 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180514153208/https://www.formula1.com/en/latest/features/2018/5/winners-and-losers--spanish-grand-prix-edition.html|url-status=live}}</ref> In [[2018 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Verstappen nog 'n fout gemaak en teen die einde van die derde vrye oefensessie gebots in 'n voorval wat baie gelyk het aan 'n ongeluk wat hy [[2016 Monaco Grand Prix|twee jaar tevore]] op dieselfde plek gehad het.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/136314/ricciardo-fastest-as-verstappen-crashes-in-fp3|title=Monaco GP F1 practice: Ricciardo fastest as Verstappen crashes in FP3|last=Mitchell|first=Scott|date=26 May 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|access-date=30 May 2018|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016081329/https://www.autosport.com/f1/news/136314/ricciardo-fastest-as-verstappen-crashes-in-fp3|url-status=live}}</ref> Sy span kon nie sy motor betyds vir kwalifisering herstel nie en Verstappen moes die wedren van agter op die rooster wegspring.<ref name=":13">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|title=Monaco Grand Prix: Max Verstappen crash 'unnecessary', says Red Bull's Helmut Marko|last=Benson|first=Andrew|date=26 May 2018|publisher=BBC Sport|access-date=30 May 2018|archive-date=14 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614165357/https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|url-status=live}}</ref> Verstappen het nie deelgeneem nie en het nie 'n rondtetyd in kwalifisering opgestel nie, daarom het spanmaat Ricciardo Red Bull se voorsprong op die baan versterk deur die voorste wegspringplek en die wedrenoorwinning te neem. Verstappen het daarin geslaag om twee punte te red deur negende te eindig en ses motors op die baan verby te steek.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/136339/ricciardo-wins-monaco-gp-despite-car-problem|title=Monaco Grand Prix: Daniel Ricciardo wins despite car problem|last=Mitchell|first=Scott|date=27 May 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|access-date=30 May 2018|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016032724/https://www.autosport.com/f1/news/136339/ricciardo-wins-monaco-gp-despite-car-problem|url-status=live}}</ref> Spanhoof Christian Horner het kommentaar gelewer oor Verstappen se begin van die seisoen en gesê hy "moet ophou om hierdie foute te maak" en dat hy "by sy spanmaat kan leer", terwyl Helmut Marko, hoof van bestuurdersontwikkeling by Red Bull, gesê het dat Verstappen "te ongeduldig" was.<ref name=":12">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|title=Monaco Grand Prix: Max Verstappen crash 'unnecessary', says Red Bull's Helmut Marko|last=Benson|first=Andrew|date=26 May 2018|publisher=BBC Sport|access-date=30 May 2018|archive-date=14 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614165357/https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|url-status=live}}</ref> Verstappen lê nou in die sesde plek in die kampioenskap met 35 punte, slegs drie punte voor [[Fernando Alonso]] in die McLaren, en 37 punte agter sy spanmaat in die derde plek, wat twee oorwinnings in die eerste ses wedrenne behaal het.<ref>{{Cite news|last=Woolcock|first=Adam|date=15 April 2018|title=F1 2018: Daniel Ricciardo wins Chinese Grand Prix – as it happened|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/apr/15/formula-one-2018-chinese-grand-prix-live|access-date=19 January 2022|issn=0261-3077|archive-date=22 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422223322/https://www.theguardian.com/sport/live/2018/apr/15/formula-one-2018-chinese-grand-prix-live|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.watch-live-join-our-stream-of-ricciardos-brilliant-2018-monaco-grand-prix.13UtM2BlgsaIn5QzBe6B4l.html|title=F1 REWIND: Watch Daniel Ricciardo's brilliant 2018 Monaco Grand Prix win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310074110/https://www.formula1.com/en/latest/article.watch-live-join-our-stream-of-ricciardos-brilliant-2018-monaco-grand-prix.13UtM2BlgsaIn5QzBe6B4l.html|archive-date=10 March 2022|access-date=19 January 2022|url-status=live}}</ref> In [[2018 Kanadese Grand Prix|Kanada]] het Verstappen al drie oefensessies geklop en derde gekwalifiseer, twee tiendes agter Sebastian Vettel in die voorste wegspringposisie.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/canadian-grand-prix/results/qualifying|title=F1 Results – 2018 Canadian Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232005/https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/canadian-grand-prix/results/qualifying|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy het uiteindelik derde geëindig en die vinnigste rondte van die wedren opgestel.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2018/jun/10/sebastian-vettel-wins-canadian-grand-prix-f1-championship-lewis-hamilton|title=Sebastian Vettel wins Canadian Grand Prix despite chequered flag mix-up|date=10 June 2018|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116233202/https://www.theguardian.com/sport/2018/jun/10/sebastian-vettel-wins-canadian-grand-prix-f1-championship-lewis-hamilton|archive-date=16 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Die volgende wedren in [[2018 Franse Grand Prix|Frankryk]] het hom die tweede plek besorg.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/french-grand-prix/results|title=F1 Results – 2018 French Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232007/https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/french-grand-prix/results|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] - Red Bull se tuisbaan - het hy vierde op die wegspringrooster begin, Kimi Räikkönen verbygesteek voordat hy voordeel getrek het uit die onttrekking van [[Valtteri Bottas]] en 'n mislukte kuipestopstrategie deur Lewis Hamilton, wat later van die vierde plek uitgeval het, om die vierde wedrenoorwinning van sy loopbaan te behaal.<ref>{{Verwysing|title=2018 Austrian Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=JNmfS9PSeYg|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2018 Britse Grand Prix|Brittanje]] is Verstappen deur probleme geteister, die eerste oefensessie vroeg voltooi weens 'n ratkasprobleem en in die tweede oefensessie gebots voordat hy weens 'n remprobleem uit die wedren onttrek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-the-reason-max-verstappen-spun-then-retired-from-the-british-gp/news-story/bf90c9db2308a1b68936d240a7549c95|title=F1: The reason Max Verstappen spun then retired from the British GP|date=8 July 2018|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232005/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-the-reason-max-verstappen-spun-then-retired-from-the-british-gp/news-story/bf90c9db2308a1b68936d240a7549c95|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy sou toe vierde in [[2018 Duitse Grand Prix|Duitsland]] eindig nadat strategiefoute 'n herstellende Hamilton verby hom laat kom het toe hy die wedren gewen het.<ref>{{Verwysing|title=2018 German Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=gp-i8vtgzJE|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die eerste helfte van die seisoen afgesluit met 'n uitval in [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] en was net-net agter sy spanmaat in die kampioenskap as gevolg van sy eie onlangse verbetering en Ricciardo se onbetroubaarheid.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-weird-reliability-inexplicable/3202443/|title=Ricciardo: 'Weird' reliability inexplicable|date=26 October 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225311/https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-weird-reliability-inexplicable/3202443/|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.race-verstappen-retires-early-in-hungary.6060943592001.html|title=RACE: Verstappen retires early in Hungary|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310022859/https://www.formula1.com/en/latest/video.race-verstappen-retires-early-in-hungary.6060943592001.html|archive-date=10 March 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het 'n baie sterk tweede helfte van die seisoen beleef en podiumplekke in [[2018 Belgiese Grand Prix|België]], [[2018 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]], [[2018 Japannese Grand Prix|Japan]] en die [[2018 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] behaal. In laasgenoemde het hy die tweede plek behaal nadat hy vanaf die 18de plek op die rooster weggespring het weens 'n veringfout tydens die kwalifisering. Na die kwalifiseringsessie by die [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] het Verstappen onthul dat 'n meganiese probleem met sy Red Bull onder rem hom enige kans gekos het om die jongste Formule Een-voorwegspringer ooit te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11533294/max-verstappen-unhappy-after-missing-out-on-history-making-pole-position|title=Max Verstappen unhappy after missing out on history-making pole position|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212120158/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11533294/max-verstappen-unhappy-after-missing-out-on-history-making-pole-position|archive-date=12 February 2022|access-date=12 February 2022}}</ref> Verstappen het 'n beter begin as Ricciardo gehad en die voortou van die wedren in die eerste draai geneem en die vinnige Mercedes van Lewis Hamilton verbygesteek. Verstappen het sy vyfde loopbaanoorwinning in Meksiko behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w.html|title=Mexican Grand Prix 2018 report – Verstappen wins in Mexico as Hamilton takes fifth title|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029014936/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w.html|archive-date=29 October 2018|access-date=17 February 2022}}</ref> Hy was gereed om die [[2018 Brasiliaanse Grand Prix]] te wen, nadat hy Räikkönen, Vettel, Bottas en Hamilton verbygesteek het. Hy het egter gebots met [[Force India]] -bestuurder [[Esteban Ocon]]. Ocon het 'n stop-en-ry-straf van 10 sekondes vir die voorval ontvang. Na die botsing met Ocon het Verstappen tweede geëindig agter Hamilton. Tydens 'n argument met Ocon na die wedren het Verstappen aan die Force India-bestuurder gestamp, waarvoor hy twee dae se "openbare diens" as 'n straf deur die FIA gekry het..<ref>{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/139986/verstappen-given-public-service-for-ocon-shove|title=FIA gives Max Verstappen 'public service' for Esteban Ocon shove|last=Freeman|first=Glenn|website=Autosport|access-date=12 November 2018|archive-date=11 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111214724/https://www.autosport.com/f1/news/139986/verstappen-given-public-service-for-ocon-shove|url-status=live}}</ref> Hy het toe sy seisoen met nog 'n podiumplek afgesluit toe hy derde in [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] geëindig het. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2018/races/999/abu-dhabi/race-result.html|title=Formula 1 2018 Etihad Airways Abu Dhabi Grand Prix – Race Result|date=25 November 2018|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113155249/https://www.formula1.com/en/results.html/2018/races/999/abu-dhabi/race-result.html|archive-date=13 January 2021|access-date=25 November 2018}}</ref> Verstappen het die seisoen in die vierde plek in die kampioenskap afgesluit met 249 punte, twee oorwinnings, elf podiumplekke en twee vinnigste rondtes behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2018|title=Max Verstappen in 2018|website=Formula 1 Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219093227/https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2018|archive-date=19 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> ==== 2019–2020: Dominansie oor spanmaats ==== [[Lêer:Max_Verstappen_during_Hungarian_Formula_1_GP.jpg|duimnael|Verstappen by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]], waar hy vir die eerste keer in sy loopbaan heelvoor weggespring het.]] In [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] het Red Bull van Renault- na Honda-krageenhede oorgeskakel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-red-bull-agree-deal-to-run-honda-engine-technology-until-2025.3wmTSMrtsv6miuwqApz8IT.html|title=Red Bull agree deal to run Honda engine technology until 2025|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215215037/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-red-bull-agree-deal-to-run-honda-engine-technology-until-2025.3wmTSMrtsv6miuwqApz8IT.html|archive-date=15 February 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Nadat Ricciardo vir 2019 na die [[Renault F1|Renault-]]<nowiki/>span verskuif het, het [[Pierre Gasly]] as spanmaat by Verstappen aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11477951/pierre-gasly-joins-red-bull-for-f1-2019|title=Pierre Gasly joins Red Bull for 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305224221/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11477951/pierre-gasly-joins-red-bull-for-f1-2019|archive-date=5 March 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het vierde gekwalifiseer en derde in [[2019 Australiese Grand Prix|Australië]] geëindig, die eerste podiumplek vir 'n Honda -aangedrewe jaer sedert die [[2008 Britse Grand Prix]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-australian-grand-prix-2019-max-verstappen-race-results-red-bull-honda-renault-video-latest-news/news-story/9d6d29140487e11eacfa8296e1f95f22|title=F1 Australian Grand Prix 2019: Max Verstappen sends ominous Red Bull message after Honda milestone|date=17 March 2019|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028172923/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-australian-grand-prix-2019-max-verstappen-race-results-red-bull-honda-renault-video-latest-news/news-story/9d6d29140487e11eacfa8296e1f95f22|archive-date=28 October 2021|access-date=11 October 2021}}</ref> Verstappen was op koers vir 'n tweede derde plek in [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] voordat 'n laat veiligheidsmotor hom verhoed het om [[Charles Leclerc]] se sukkelende Ferrari verby te steek, wat hom in die vierde plek gehou het.<ref>{{Verwysing|title=2019 Bahrain Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=0VjWY--QdMA|access-date=19 January 2022}}</ref> Twee verdere vierde plekke het in [[2019 Chinese Grand Prix|China]] en [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] gevolg, en 'n podium in [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] in die derde plek.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/spanish-grand-prix/results|title=F1 Results – 2019 Spanish Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225314/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/spanish-grand-prix/results|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/azerbaijan-grand-prix/results/race|title=F1 Results – 2019 Azerbaijan Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225311/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/azerbaijan-grand-prix/results/race|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/chinese-grand-prix/results|title=F1 Results – 2019 Chinese Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203417/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/chinese-grand-prix/results|archive-date=13 October 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Verstappen in die derde plek gekwalifiseer, maar is in die pad van Valtteri Bottas in die kuipe vrygelaat, waar hy die tweede plek behaal het, maar gevolglik 'n straf van 5 sekondes ontvang het. Verstappen het die wenstreep in die tweede plek oorgesteek, maar is deur die straf na die vierde plek afgegradeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2019/05/26/verstappen-given-penalty-points-for-failing-to-avoid-contact/|title=Verstappen given penalty points for failing to avoid contact · RaceFans|date=26 May 2019|website=RaceFans|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023170821/https://www.racefans.net/2019/05/26/verstappen-given-penalty-points-for-failing-to-avoid-contact/|archive-date=23 October 2021|access-date=11 October 2021}}</ref> In [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanada]] is Verstappen se laaste rondte in die tweede kwalifiseringsessie belemmer deur 'n rooi vlag wat deur [[Kevin Magnussen]] se ongeluk veroorsaak is. Hy kon slegs vyfde geëindig. <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|title=Lewis Hamilton handed Canadian Grand Prix win after Vettel's penalty pain|last=Richards|first=Giles|date=9 June 2019|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105160525/https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|archive-date=5 January 2022|access-date=11 January 2022}}</ref> In [[2019 Franse Grand Prix|Frankryk]] het hy in die vierde plek begin en geëindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2019/France.html|title=French Grand Prix 2019 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/https://www.formula1.com/en/racing/2019/France.html|archive-date=28 October 2014|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] het Verstappen derde begin, maar 'n swak wegsprong gehad en tot agtste teruggeval. Na 'n stormloop na die voorpunt het hy tot tweede gevorder voordat hy Leclerc kontroversieel verbygesteek het vir die voortou van die wedren met drie rondtes oor.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen's Stunning Fightback {{!}} 2019 Austrian Grand Prix|url=https://www.youtube.com/watch?v=cV0G1zN8kJU|access-date=19 January 2022}}</ref> Dit was die eerste Honda-aangedrewe wedrenoorwinning sedert die [[2006 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite news|last1=McVeigh (earlier)|first1=Niall|last2=Unwin (now)|first2=Will|date=30 June 2019|title=F1: Verstappen's win stands after Austrian Grand Prix stewards inquiry – as it happened|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2019/jun/30/f1-formula-one-austrian-grand-prix-live|access-date=11 January 2022|issn=0261-3077|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111041738/https://www.theguardian.com/sport/live/2019/jun/30/f1-formula-one-austrian-grand-prix-live|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autoblog.com/2019/07/01/honda-hail-new-beginning-after-first-f1-win-since-2006/|title=Honda hails new beginning after first F1 win since 2006|date=1 July 2019|website=Autoblog|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203242/https://www.autoblog.com/2019/07/01/honda-hail-new-beginning-after-first-f1-win-since-2006/|archive-date=13 October 2022|access-date=11 January 2022|url-status=live}}</ref> In [[2019 Britse Grand Prix|Brittanje]] was Verstappen vyfde. Die nat en chaotiese [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] het soortgelyk aan die wedren in Oostenryk vir Verstappen begin, aangesien 'n swak begin hom agtertoe laat terugval het. Hy sou egter die voortou halfpad deur die wedren erf na 'n ongeluk deur die wedrenleier Hamilton.<ref>{{Verwysing|title=2019 German Grand Prix: Race Highlights|date=28 July 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=RYHQmBULhLc|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen sou sy voorsprong verbeter nadat die baan begin uitdroog het, en sy tweede oorwinning van die seisoen behaal. <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2019/jul/28/max-verstappen-wins-german-grand-prix-hamilton-error|title=Max Verstappen wins thrilling German GP after Lewis Hamilton error|last=Richards|first=Giles|date=28 July 2019|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115040807/https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/28/max-verstappen-wins-german-grand-prix-hamilton-error|archive-date=15 November 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> In [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy sy eerste voorste wegspringposisie behaal – en die eerste Nederlandse jaer geword om dit te doen – en die grootste deel van die wedren gelei voordat hy in die laaste rondtes deur Hamilton verbygesteek is, wat nog 'n kuipestop gemaak het vir vars bande in 'n waagstuk om die leier in te haal. <ref>{{Cite web|url=https://www.hartvannederland.nl/nieuws/2019/max-verstappen-pakt-eerste-pole-position-uit-carriere/|title=Max Verstappen pakt eerste pole position uit carrière|date=3 August 2019|publisher=[[:nl:Hart van Nederland]]|language=nl|trans-title=Max Verstappen takes first career pole position|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803222328/https://www.hartvannederland.nl/nieuws/2019/max-verstappen-pakt-eerste-pole-position-uit-carriere/|archive-date=3 August 2019|access-date=4 August 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-brilliantly-hunts-down-verstappen-to-snatch-hungary-victory.4QPgPYGdCXqeEirMjUEhZU.html|title=Hungarian Grand Prix 2019 F1 race report: Hamilton brilliantly hunts down Verstappen to snatch Hungary victory|date=4 August 2019|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229031344/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-brilliantly-hunts-down-verstappen-to-snatch-hungary-victory.4QPgPYGdCXqeEirMjUEhZU.html|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-maiden-career-pole-in-thrilling-hungary-qualifying.5AABsomaDmZaBusQxjCZuP.html|title=Verstappen takes maiden career pole in thrilling Hungary qualifying|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118131304/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-maiden-career-pole-in-thrilling-hungary-qualifying.5AABsomaDmZaBusQxjCZuP.html|archive-date=18 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> [[Lêer:Fórmula_1_–_Grande_Prêmio_do_Brasil_de_F1_2019_(49080565726).jpg|regs|duimnael|Verstappen op die podium na sy oorwinning in die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix]] ]] Voor die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] het Verstappen 'n nuwe spanmaat in Alexander Albon gekry, nadat Pierre Gasly terug na Toro Rosso gedegradeer is.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-replace-gasly-at-red-bull-from-belgium.5f9BkwxuJ5TF86EPKqqwJa.html|title=Albon to replace Gasly at Red Bull from Belgium|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224174052/https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-replace-gasly-at-red-bull-from-belgium.5f9BkwxuJ5TF86EPKqqwJa.html|archive-date=24 December 2020|access-date=19 January 2022}}</ref> In die wedren het Verstappen 'n swak wegsprong gehad en met [[Kimi Räikkönen]] by die eerste draai gebots, wat gelei het tot skade aan die vering en Verstappen se eerste uittrede van die seisoen.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-and-raikkonen-bemoan-first-lap-clash.4LEpXoR5Ha6QXl9xd2Ovty.html|title=Verstappen and Raikkonen bemoan first-lap clash|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903173008/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-and-raikkonen-bemoan-first-lap-clash.4LEpXoR5Ha6QXl9xd2Ovty.html|archive-date=3 September 2019|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italië]] het hy nie 'n tyd tydens kwalifisering opgestel nie nadat sy motor krag in K1 verloor het, maar hy moes reeds van agter op die rooster wegspring weens 'n enjinonderdeelstraf.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2019/sep/04/max-verstappen-engine-penalty-monza-italian-grand-prix-back-grid|title=Penalty shunts Max Verstappen to back of F1 grid for Italian Grand Prix|last=Media|first=P. A.|date=4 September 2019|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225312/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/04/max-verstappen-engine-penalty-monza-italian-grand-prix-back-grid|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Nadat hy sy voorvlerk in die eerste rondte beskadig het, het hy herstel om die wedren in die agtste plek te voltooi.<ref>{{Verwysing|title=2019 Italian Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=h-ce3gPMsGc|access-date=19 January 2022}}</ref> Derde en vierde plekke het onderskeidelik in [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] en [[2019 Russiese Grand Prix|Rusland]] gevolg.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2019/Singapore.html|title=Singapore Grand Prix 2019 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111192803/https://www.formula1.com/en/racing/2019/Singapore.html|archive-date=11 November 2020|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/russian-grand-prix/results|title=F1 Results – 2019 Russian Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225311/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/russian-grand-prix/results|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Nadat hy skade opgedoen het in 'n botsing met Charles Leclerc in die eerste rondte in [[2019 Japannese Grand Prix|Japan]], het Verstappen sy tweede uitval van die seisoen gely.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-blasts-irresponsible-leclerc-after-lap-1-contact.4yO6ylOGvL0uzhJZ98myCz.html|title=Japanese Grand Prix 2019: Verstappen blasts 'irresponsible' Leclerc after Lap 1 contact|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225325/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-blasts-irresponsible-leclerc-after-lap-1-contact.4yO6ylOGvL0uzhJZ98myCz.html|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]] het hy in die eerste plek gekwalifiseer nadat hy die vinnigste rondtetyd van die sessie opgestel het, voordat hy 'n roosterstraf opgelê is omdat hy die [[Vlae gebruik in motorwedrenne|geel vlae]] geïgnoreer het na 'n ongeluk deur Valtteri Bottas.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-sensational-mexican-pole-as-bottas-suffers-big-crash.2iQWb1vLhcfSRBothUZyzd.html|title=Mexican Grand Prix 2019 qualifying report: Verstappen takes sensational Mexican pole as Bottas crashes|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028220105/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-sensational-mexican-pole-as-bottas-suffers-big-crash.2iQWb1vLhcfSRBothUZyzd.html|archive-date=28 October 2019|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het vroeg in die wedren 'n pap wiel opgedoen nadat hy met Bottas in aanraking gekom het, en het na die agterkant van die veld geval voordat hy uiteindelik tot sesde plek herstel het <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mexican-grand-prix-2019-report-and-highlights.2GCUEuCYRquG0pcZeGZuYz.html|title=Mexican Grand Prix 2019 report & highlights: Hamilton closes in on title with supreme Mexico victory|date=27 October 2019|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028191133/https://www.formula1.com/en/latest/article.mexican-grand-prix-2019-report-and-highlights.2GCUEuCYRquG0pcZeGZuYz.html|archive-date=28 October 2019|access-date=29 December 2021}}</ref> 'n Derde plek in die [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] het gevolg, voordat Verstappen die tweede voorste wegspringplek van sy loopbaan met 'n 1:07.508 voorste wegspringplek-rondtetyd in [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] geneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2019/United_States.html|title=United States Grand Prix 2019 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913021847/https://www.formula1.com/en/racing/2019/United_States.html|archive-date=13 September 2020|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-snatches-sensational-interlagos-pole.6QOPSwc0ZAKtVuAsXoaoDI.html|title=Brazilian Grand Prix 2019 qualifying report: Brazilian Grand Prix report: Verstappen snatches sensational Interlagos pole|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112034257/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-snatches-sensational-interlagos-pole.6QOPSwc0ZAKtVuAsXoaoDI.html|archive-date=12 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In 'n chaotiese wedren het hy Lewis Hamilton twee keer vir die voortou verbygesteek voordat hy sy derde oorwinning van die seisoen behaal het. Verstappen het die seisoen met 'n tweede plek in [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] afgesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.abu-dhabi-grand-prix-2019-race-report-highlights.3W60C6jaqAMKYqcblkhGqg.html|title=Abu Dhabi Grand Prix 2019 race report and highlights: Hamilton rounds off title-winning season with dominant Abu Dhabi win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202061826/https://www.formula1.com/en/latest/article.abu-dhabi-grand-prix-2019-race-report-highlights.3W60C6jaqAMKYqcblkhGqg.html|archive-date=2 December 2019|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] in die derde plek in die kampioenskap afgesluit met 278 punte. Hy het drie wedrenoorwinnings, nege podiumplekke, twee voorste wegspringplekke en drie vinnigste rondtes behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2019|title=Max Verstappen in 2019|website=Formula 1 Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219094726/https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2019|archive-date=19 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> [[Lêer:Max_Verstappen,_2020_pre-season_testing.jpg|duimnael|Verstappen tydens voorseisoentoetse in 2020]] Verstappen het in 2020 voortgegaan om vir Red Bull te jaag, saam met Albon. By die [[2020 Oostenrykse Grand Prix]] het hy tweede weggespring, maar vroeg in die wedren uitgetree nadat 'n vliegwielverwante probleem 'n elektroniese probleem binne die kragbron veroorsaak het. <ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/albons-dnf-likely-caused-by-hamilton-clash-not-honda-fault/|title=Albon's DNF likely caused by Hamilton clash, not Honda fault|date=10 July 2020|website=The Race|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123813/https://the-race.com/formula-1/albons-dnf-likely-caused-by-hamilton-clash-not-honda-fault/|archive-date=21 July 2020|access-date=21 July 2020}}</ref> Honda het teenmaatreëls ingestel in reaksie op die uittrede. <ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/honda-has-countermeasures-for-red-bulls-engine-issues/|title=Red Bull, Honda have countermeasures for engine issues|date=9 July 2020|website=The Race|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123808/https://the-race.com/formula-1/honda-has-countermeasures-for-red-bulls-engine-issues/|archive-date=21 July 2020|access-date=21 July 2020}}</ref> By die [[2020 Hongaarse Grand Prix]] het hy in nat toestande tydens die formasierondte gebots terwyl hy op pad na die wegspringrooster was,<ref>{{Verwysing|title=Max Verstappen Crashes On Way To Grid {{!}} 2020 Hungarian Grand Prix|date=19 July 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=k-HpHDpeF8E|access-date=20 January 2022}}</ref> maar hy kon die motor terugry na die wegspringrooster waar sy werktuigkundiges die vering van die motor in die kort tydjie wat oor was voor die begin van die wedren, reggemaak het.<ref>{{Verwysing|title=INSIDE STORY: How Red Bull Performed a Mechanical Miracle in Hungary|date=15 January 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=IGwm1QmwN9s|access-date=20 January 2022}}</ref> Na die herstelwerk het Verstappen van die sewende plek op die wegspringrooster tot die tweede plek teen die einde van die wedren gevorder. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.second-feels-like-a-win-says-verstappen-as-he-recovers-from-pre-race-crash.5rbSAYCw1F215d1dlFvW8A.html|title='Second feels like a win' says Verstappen as he recovers from pre-race crash to podium|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720204302/https://www.formula1.com/en/latest/article.second-feels-like-a-win-says-verstappen-as-he-recovers-from-pre-race-crash.5rbSAYCw1F215d1dlFvW8A.html|archive-date=20 July 2020|access-date=21 July 2020}}</ref> Verstappen het die [[70ste Herdenking Grand Prix]] by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] gewen, nadat hy van die vierde plek af weggespring het.<ref name="MVvolgensGR">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/09/f1-max-verstappen-70th-anniversary-grand-prix-lewis-hamilton|title=Max Verstappen roars to spectacular victory in 70th Anniversary Grand Prix|last=Giles Richards|date=9 August 2020|publisher=[[The Guardian]], London|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809153202/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/09/f1-max-verstappen-70th-anniversary-grand-prix-lewis-hamilton|archive-date=9 August 2020|access-date=9 August 2020}}</ref> Verstappen het die tweede plek by die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] behaal nadat hy derde gekwalifiseer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Spain.html|title=Spanish Grand Prix 2020 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111012227/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Spain.html|archive-date=11 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Belgiese Grand Prix]] het hy 'n podiumplek in die derde plek behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Belgium.html|title=Belgian Grand Prix 2020 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119083704/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Belgium.html|archive-date=19 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> Hy het twee keer agtereenvolgend onttrek by die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse]] Grands Prix, en daarmee die tweede plek in die kampioenskap verloor.<ref>{{Verwysing|title=2020 Italian Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=TB5yhZdF8SI|access-date=20 January 2022}}</ref><ref>{{Verwysing|title=2020 Tuscan Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=R-Yq1AlIwsc|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het Verstappen die wedren in die tweede plek voltooi, sy sewende podiumplek van 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Russia.html|title=Russian Grand Prix 2020 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119083834/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Russia.html|archive-date=19 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]] het Verstappen tweede geëindig nadat hy derde gekwalifiseer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Germany.html|title=Eifel Grand Prix 2020 – German F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119083909/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Germany.html|archive-date=19 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> Hy het ook daarin geslaag om die vinnigste rondte van die wedren aan te teken.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen's Nurburgring Lap Record: Fastest Lap {{!}} 2020 Eifel Grand Prix {{!}} DHL|url=https://www.youtube.com/watch?v=1TRkAjsB7MA|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] het Verstappen derde gekwalifiseer, maar 'n swak eerste rondte het beteken dat hy teruggesak het na die vyfde plek. Hy het herstel na derde en sy 40ste podiumplek in Formule 1 behaal.<ref>{{Verwysing|title=2020 Portuguese Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=nQ8du5ysxTI|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna Grand Prix]] het Verstappen gelyk of hy tweede sou eindig omdat [[Valtteri Bottas]] se sukkelende Mercedes al stadiger geraak het, maar 'n skielike pap wiel het hom enige kans op 'n podiumplek ontsê; Verstappen het getol, wat gelei het tot sy vierde uitval van die 2020-seisoen.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen Crashes Out of Podium Position After Right Rear Failure|url=https://www.youtube.com/watch?v=gYcA_ivpSxE|access-date=19 January 2022}}</ref> Tydens vrye oefening vir die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] is Verstappen gekritiseer vir kommentaar wat hy oor die spanradio gemaak het na 'n botsing met [[Lance Stroll]], waar hy die woorde "retard" en "mongool" in reaksie op die botsing gebruik het. Verstappen het na die sessie erken dat die woordkeuses wat hy gebruik het "nie korrek" was nie. Die Mongoolse regering en die Mongoolse identiteit het Verstappen gevra om om verskoning te vra vir die kommentaar; die Mongoolse regering het ook die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] versoek om op te tree oor die kommentaar wat hy gemaak het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-radio-outburst-portugal-stroll/4901418/|title=Portimao radio comments 'not correct', says Verstappen|last=Cooper|first=Adam|date=30 October 2020|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101033201/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-radio-outburst-portugal-stroll/4901418/|archive-date=1 November 2020|access-date=12 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mongolia-foreign-minister-letter-verstappen-comments/4901947/|title=Mongolian government wants FIA to act on Verstappen comments|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=31 October 2020|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110110951/https://www.motorsport.com/f1/news/mongolia-foreign-minister-letter-verstappen-comments/4901947/|archive-date=10 November 2020|access-date=12 November 2020}}</ref> Verstappen sluit die 2020-seisoen af met 'n derde plek in die kampioenskap, op 214 punte. Hy het twee wedrenoorwinnings, elf podiumplekke, een voorste wegspringplek en drie vinnigste rondtes behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2020|title=Max Verstappen in 2020|website=Formula 1 Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219094724/https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2020|archive-date=19 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> ==== 2021: Wêreldkampioen na hewige titelstryd met Hamilton ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2021_Nr._33_Verstappen.jpg|duimnael|Verstappen by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2021]]]] By die [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Verstappen in al die oefensessies voorgeloop en daarna die vierde voorste wegspringposisie van sy loopbaan behaal. Dit was die eerste keer dat hy agtereenvolgende voorste wegspringposisies behaal het.<ref>{{Cite news|title=Max Verstappen takes pole position in F1 Bahrain Grand Prix, Daniel Ricciardo sixth|date=27 March 2021|url=https://www.abc.net.au/news/2021-03-28/max-verstappen-takes-pole-position-in-f1-bahrain-grand-prix/100033884|publisher=Australian Broadcasting Corporation|access-date=30 March 2021|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330114816/https://www.abc.net.au/news/2021-03-28/max-verstappen-takes-pole-position-in-f1-bahrain-grand-prix/100033884|url-status=live}}</ref> Hy het teen Lewis Hamilton meegeding vir die wedrenoorwinning, en op rondte 53 het Verstappen Hamilton verbygesteek, maar het van die baan afgery terwyl hy dit gedoen het, wat daartoe gelei het dat hy deur wedrenbeheer opdrag gegee is om Hamilton weer in die voortou te laat en uiteindelik tweede agter Hamilton te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.it-is-what-it-is-verstappen-philosophical-about-surrendering-lead-to.1etBIWyqgV0mdhLUCGjqyJ.html|title='It is what it is' – Verstappen philosophical about surrendering lead to Hamilton following off-track pass|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330120727/https://www.formula1.com/en/latest/article.it-is-what-it-is-verstappen-philosophical-about-surrendering-lead-to.1etBIWyqgV0mdhLUCGjqyJ.html|archive-date=30 March 2021|access-date=30 March 2021}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]], het Verstappen derde gekwalifiseer met spanmaat [[Sergio Pérez]] tweede, wat die eerste keer was dat hy deur 'n spanmaat geklop is sedert die [[2019 Italiaanse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.were-not-robots-verstappen-on-messy-q3-that-led-to-being-out-qualified-by-a.a7GbWPG2MnJEtyXOmP1x6.html|title='We're not robots' – Verstappen on 'messy' Q3 that led to being out-qualified by a team mate for first time since 2018|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020100943/https://www.formula1.com/en/latest/article.were-not-robots-verstappen-on-messy-q3-that-led-to-being-out-qualified-by-a.a7GbWPG2MnJEtyXOmP1x6.html|archive-date=20 October 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> By die wegspring kon Verstappen beide Pérez en voorste wegspringplekhouer Hamilton verbysteek om die voortou te neem. Hy het voor gebly na die eerste rondte kuipestoppe sowel as die herbegin, nadat die wedren op rondte 33 opgeskort is. Mededinger Hamilton het tweede geëindig, wat sy kampioenskapsvoorsprong oor Verstappen tot een punt verminder het.<ref name="2021PTGP">{{Citation|title=Race Highlights {{!}} 2021 Portuguese Grand Prix|date=2 May 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=-9-8gvYantk|access-date=19 January 2022|archive-date=24 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225321/https://www.youtube.com/watch?v=-9-8gvYantk|url-status=live}}</ref> In die daaropvolgende [[2021 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] het Verstappen tweede geëindig na 'n lang stryd met Hamilton.<ref name="2021PTGP" /> By die [[2021 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] het die stryd tussen Verstappen en Hamilton voortgeduur, met Hamilton wat 'n vinniger tweestopstrategie gebruik het teenoor Verstappen se eenstopren. Dit het Hamilton die voordeel van vinniger bande gegee, wat hom toegelaat het om Verstappen met etlike rondtes oor in die wedren verby te steek. Hamilton het die oorwinning behaal, met Verstappen wat die tweede en vinnigste rondte geneem het, wat Hamilton se kampioenskapsvoorsprong tot 14 punte verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.late-pass-secures-hamilton-victory-in-spain-after-race-long-battle-with.5xOxaR8dsRf8zn11GGd8dN.html|title=2021 Spanish Grand Prix race report and highlights: Late pass secures Hamilton victory in Spain after race-long battle with Verstappen|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175353/https://www.formula1.com/en/latest/article.late-pass-secures-hamilton-victory-in-spain-after-race-long-battle-with.5xOxaR8dsRf8zn11GGd8dN.html|archive-date=9 Mei 2021|access-date=18 Mei 2021}}</ref> By die volgende ren in [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Verstappen tweede agter [[Charles Leclerc]] gekwalifiseer,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2021-monaco-gp-qualifying-verstappen-rages-at-leclerc-crash-red-flags.1700470908172196475.html|title=2021 Monaco GP Qualifying: Verstappen rages at Leclerc crash red flags|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310032538/https://www.formula1.com/en/latest/video.2021-monaco-gp-qualifying-verstappen-rages-at-leclerc-crash-red-flags.1700470908172196475.html|archive-date=10 Maart 2022|access-date=19 Januarie 2022}}</ref> maar Leclerc het 'n faling van sy motor se dryfas op pad na die wegspringrooster opgedoen en kon nie die ren begin nie. Verstappen het die ren van voor af beheer op pad na die oorwinning. Hamilton (wat sewende gekwalifiseer het) het sewende geëindig, hoewel hy 'n ekstra kampioenskapspunt behaal het deur die vinnigste renrondte op te stel. Die resultaat het Verstappen in staat gestel om die eerste Nederlandse jaer te word wat die Wêreldbestuurderskampioenskap lei,<ref>{{Cite web|url=https://www.ad.nl/formule-1/historische-dubbelslag-verstappen-wint-gp-van-monaco-en-is-eerste-nederlandse-wk-leider-ooit~a06b2fb0/|title=Historische dubbelslag: Verstappen wint GP van Monaco en is eerste Nederlandse WK-leider ooit|last=Noud Bemelen and Rik Spekenbrink|date=23 Mei 2021|publisher=[[Algemeen Dagblad]]|language=nl|trans-title=Historic double: Verstappen wins Monaco GP and is the first Dutch leader of the world championship ever|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523195919/https://www.ad.nl/formule-1/historische-dubbelslag-verstappen-wint-gp-van-monaco-en-is-eerste-nederlandse-wk-leider-ooit~a06b2fb0/|archive-date=23 Mei 2021|access-date=23 Mei 2021}}</ref> met 'n marge van vier punte oor Hamilton.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57220586|title=Monaco Grand Prix: Max Verstappen takes title lead from Lewis Hamilton with win|last=Benson|first=Andrew|date=23 May 2021|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523152235/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57220586|archive-date=23 Mei 2021|access-date=23 Mei 2021}}</ref> By die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] het Verstappen derde agter Leclerc en Hamilton gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-curses-stupid-qualifying-in-baku-as-he-loses-another-chance-of.71o8PO388LO4nTLXqmE0SC.html|title=Verstappen curses 'stupid' qualifying session in Baku as he loses another chance of pole to red flag|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125074130/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-curses-stupid-qualifying-in-baku-as-he-loses-another-chance-of.71o8PO388LO4nTLXqmE0SC.html|archive-date=25 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen en Hamilton het Leclerc in die eerste rondtes verbygesteek voordat Verstappen die voortou geneem het deur middel van 'n vinniger kuipestop. Verstappen sou die voortou gemaklik hou tot rondte 46 toe hy 'n bandfaling opgedoen het wat veroorsaak het dat hy teen 'n hoë spoed gebots en onttrek het.<ref>{{Citation|title=Verstappen Crashes Out of Lead After Left Rear Failure {{!}} 2021 Azerbaijan Grand Prix|date=6 June 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=mgAinVHFwls|access-date=19 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128103451/https://www.youtube.com/watch?t=32&v=mgAinVHFwls&feature=youtu.be|url-status=live}}</ref> 'n Fout deur Hamilton tydens die herwegspring het hom na die laaste plek laat val, wat beteken het dat Verstappen sy kampioenskapsvoorsprong behou het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|title=2021 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Perez beats Vettel to Baku victory after Verstappen crashes out from lead late on|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610172247/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|archive-date=10 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> Verstappen het die voorste wegspringplek vir die [[2021 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] behaal.<ref>{{Cite web|title=Max Verstappen's Onboard Pole Lap {{!}} 2021 French Grand Prix|date=19 June 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=gq5-tSxKIcE|access-date=19 January 2022|archive-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310191135/https://www.youtube.com/watch?v=gq5-tSxKIcE|url-status=live}}</ref> Verstappen se fout in die eerste rondte het Hamilton die voortou gegee, wat Verstappen tydens die kuipestopfase teruggewen het. Verstappen het vir 'n tweede keer van die voortou af by die kuipe aangedoen en die Mercedes-duo agternagesit, deur Hamilton in rondte 52 van 53 vir die wenplek verby te steek.<ref>{{Cite web|title=How Max Verstappen Fought Back To Beat Lewis Hamilton I 2021 French Grand Prix|date=21 June 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Ty1fYKGkQ|access-date=20 January 2022|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120011131/https://www.youtube.com/watch?v=H_Ty1fYKGkQ|url-status=live}}</ref> Hy het ook 'n bonuspunt vir die vinnigste rondte ontvang, en daarmee sy kampioenskapsvoorsprong tot twaalf punte vergroot<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-triumphs-over-hamilton-after-late-pass-in-scintillating-french.22o4zqXsOtjAcFiaBxva2q.html|title=2021 French Grand Prix race report & highlights: Verstappen triumphs over Hamilton after late pass in scintillating French Grand Prix|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621004259/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-triumphs-over-hamilton-after-late-pass-in-scintillating-french.22o4zqXsOtjAcFiaBxva2q.html|archive-date=21 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> en die eerste driekuns van sy loopbaan behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.french-gp-facts-and-stats-verstappens-first-f1-hat-trick-and-a-special.5RdIdqVagUjxZf5rQ3VASt.html|title=French GP Facts & Stats: Verstappen's first F1 hat-trick, and a special podium for Perez|last=Kelly|first=Sean|date=20 June 2021|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003951/https://www.formula1.com/en/latest/article.french-gp-facts-and-stats-verstappens-first-f1-hat-trick-and-a-special.5RdIdqVagUjxZf5rQ3VASt.html|archive-date=21 June 2021|access-date=7 July 2022}}</ref> Verstappen het weer die voorste wegspringplek by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] behaal en die wedren van begin tot einde gelei, om hom sy vierde oorwinning van die seisoen te besorg en het sy voorsprong verder tot 18 punte vergroot.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportstiger.com/max-verstappen-wins-styrian-gp-2021-beats-lewis-hamilton-and-valtteri-bottas-in-austria/|title=Max Verstappen wins Styrian GP 2021; beats Lewis Hamilton and Valtteri Bottas in Austria|date=27 June 2021|website=SportsTiger|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627144914/https://www.sportstiger.com/max-verstappen-wins-styrian-gp-2021-beats-lewis-hamilton-and-valtteri-bottas-in-austria/|archive-date=27 June 2021|access-date=27 June 2021}}</ref> Verstappen het die voorste wegspringplek by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix]] behaal, elke rondte van begin tot einde gelei, die vinnigste rondte opgestel en die wedren gewen vir sy eerste Grand Slam in sy loopbaan,<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-waltzes-to-second-win-in-a-row-at-red-bull-ring-as-bottas-beats.31KpLIZDzipY9FhputWqf7.html|title=Verstappen waltzes to second win in a row at Red Bull Ring, as Bottas beats Norris to P2|date=4 July 2021|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130235934/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-waltzes-to-second-win-in-a-row-at-red-bull-ring-as-bottas-beats.31KpLIZDzipY9FhputWqf7.html|archive-date=30 November 2021|access-date=19 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/news/f1-verstappen-extends-title-lead-austrian-grand-prix-grand-slam-hamilton-finishes-fourth|title=F1 – Verstappen extends title lead with Austrian Grand Prix grand slam as Hamilton finishes fourth|date=4 July 2021|website=Federation Internationale de l'Automobile|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704160816/https://www.fia.com/news/f1-verstappen-extends-title-lead-austrian-grand-prix-grand-slam-hamilton-finishes-fourth|archive-date=4 July 2021|access-date=4 July 2021}}</ref> as die jongste om dit te doen.<ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-what-is-a-grand-slam-in-f1/|title=What Is a Grand Slam in F1?|last=Aggarwal|first=Abhay|date=15 July 2021|website=EssentiallySports|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717162011/https://www.essentiallysports.com/f1-news-what-is-a-grand-slam-in-f1/|archive-date=17 July 2021|access-date=17 July 2021}}</ref> Met hierdie oorwinning het Verstappen ook die eerste jaer geword wat drie wedrenne in drie agtereenvolgende naweke gewen het, aanvanklik by die [[2021 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] op 20 Junie, toe die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] op 27 Junie en laastens die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] op 4 Julie.<ref>{{Cite web|url=https://www.gpblog.com/en/news/88345/verstappen-has-little-interest-in-the-grand-slam-as-long-as-we-win.html|title=Verstappen has little interest in the grand slam: 'As long as we win'|year=2021|website=gpblog.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191340/https://www.gpblog.com/en/amp/88345/verstappen-has-little-interest-in-the-grand-slam-as-long-as-we-win|archive-date=9 July 2021|access-date=4 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bleachersnews.com/austrian-gp-post-race-reaction-from-max-perez-and-horner/|title=Austrian GP: Post-Race reaction from Max, Perez and Horner|date=4 July 2021|website=Bleachers News|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709213140/https://www.bleachersnews.com/austrian-gp-post-race-reaction-from-max-perez-and-horner/|archive-date=9 July 2021|access-date=4 July 2021}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], was Verstappen betrokke in 'n hoëspoedbotsing met Hamilton in die ''[[Silverstone-renbaan|Copse]]''-draai op die eerste rondte. Dit het gelei tot 'n 51''g''-botsing teen die versperring.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen & Hamilton Collide at Silverstone {{!}} 2021 British Grand Prix|date=18 July 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=oIKel6jVD3Q|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappens-silverstone-crash-power-unit-given-the-all-clear-by-honda-after.4gmPYE3cbWVQzNGN1mbYlc.html|title=Verstappen's Silverstone crash power unit given the all-clear by Honda after Friday running in Hungary|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118142945/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappens-silverstone-crash-power-unit-given-the-all-clear-by-honda-after.4gmPYE3cbWVQzNGN1mbYlc.html|archive-date=18 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy is ná die ongeluk na die [[Silverstone-renbaan]] se mediese sentrum geneem en is toe na die Coventry-hospitaal geneem vir voorsorgmaatreëls en verdere assessering, voordat hy uiteindelik Sondagaand om 22:00 ontslaan is.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12358463/british-gp-lewis-hamilton-wins-dramatic-home-race-after-big-max-verstappen-crash-as-title-lead-is-cut|title=British GP: Lewis Hamilton wins dramatic home race after big Max Verstappen crash as title lead is cut|date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317051534/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12358463/british-gp-lewis-hamilton-wins-dramatic-home-race-after-big-max-verstappen-crash-as-title-lead-is-cut|archive-date=17 March 2022|access-date=18 July 2021}}</ref> Hamilton sou die wedren wen en Verstappen se voorsprong in die kampioenskap tot agt punte laat krimp.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-overcomes-first-lap-collision-with-verstappen-to-hunt-down-leclerc.AgFOAxlzlpWSTiHS0Hsbe.html|title=2021 British Grand Prix race report & highlights: Hamilton overcomes first-lap collision with Verstappen to hunt down Leclerc for 8th British GP win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718220128/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-overcomes-first-lap-collision-with-verstappen-to-hunt-down-leclerc.AgFOAxlzlpWSTiHS0Hsbe.html|archive-date=18 July 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]], het Verstappen se motor skade gely in 'n botsing tussen verskeie motors in rondte 1, waar Mercedes-jaer [[Valtteri Bottas]] as skuldig beskou is. Hy het die wedren in die tiende plek geëindig, wat na negende bevorder is nadat Sebastian Vettel gediskwalifiseer is. Die uitslag van die wedren het Hamilton die voortou in die kampioenskap laat neem.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/31381/12370206/hungarian-gp-max-verstappen-red-bull-rue-brutal-valtteri-bottas-triggered-start-chaos-after-lost-title-leads|title=Hungarian GP: Max Verstappen, Red Bull rue 'brutal' Valtteri Bottas-triggered start chaos after lost title leads|last=Galloway|first=James|date=2 August 2021|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805035034/https://www.skysports.com/f1/news/31381/12370206/hungarian-gp-max-verstappen-red-bull-rue-brutal-valtteri-bottas-triggered-start-chaos-after-lost-title-leads|archive-date=5 August 2021|access-date=4 August 2021}}</ref> Na die somerrustyd het Verstappen by die [[2021 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] op die voorste wegspringplek gekwalifiseer, voor Williams-bestuurder [[George Russell]] in die tweede plek en Lewis Hamilton in die derde plek.<ref>{{Verwysing|title=Qualifying Highlights {{!}} 2021 Belgian Grand Prix|date=28 August 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=E_CvS-dN99Y|access-date=19 January 2022}}</ref> Die wedren is vir drie rondtes gehou, almal agter die veiligheidsmotor, met die amptelike wedrenuitslae geneem vanaf die volgorde aan die einde van die eerste rondte, met Hamilton en Verstappen wat albei hul kwalifiserende posisies behou het. Aangesien minder as 75% van die wedrenafstand voltooi is, is halwe punte toegeken, wat daartoe gelei het dat Verstappen die gaping na Hamilton tot drie punte verminder het.<ref>{{cite news|last=Benson|first=Andrew|title=Max Verstappen declared winner of aborted rain-hit Belgian Grand Prix|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58377097|publisher=BBC Sport|access-date=29 August 2021|archive-date=29 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829172106/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58377097|url-status=live}}</ref> By die [[2021 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] het Verstappen weer op die voorste wegspringplek gekwalifiseer en Hamilton met 0.038 sekondes geklop.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-says-technical-issues-prevented-pole-lap-being-even-faster-around.63hSAhZT8QfMy86azal66v.html|title=Verstappen says technical issues prevented Dutch GP pole lap being even faster around 'incredible' Zandvoort|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118232921/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-says-technical-issues-prevented-pole-lap-being-even-faster-around.63hSAhZT8QfMy86azal66v.html|archive-date=18 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Tydens die wedren kon Verstappen aanvalle van beide Mercedes-jaers afweer om die oorwinning te behaal en die voortou in die Bestuurderskampioenskap met drie punte te neem.<ref name="RedBull.com">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/dutch-f1-grand-prix-2021-race-report|title=Dutch Grand Prix 2021: race report and reaction|date=5 September 2021|website=RedBull.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218075510/https://www.redbull.com/int-en/dutch-f1-grand-prix-2021-race-report|archive-date=18 December 2021|access-date=18 December 2021}}</ref> Vir die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] moes Verstappen agter op die rooster wegspring omdat hy sy kwota enjinonderdele oorskry het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-set-to-start-russian-gp-from-the-back-of-the-grid-after-engine.7f6jFpCcP8YyCh2A8UEGMw.html|title=Verstappen set to start Russian GP from the back of the grid after engine change|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030080928/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-set-to-start-russian-gp-from-the-back-of-the-grid-after-engine.7f6jFpCcP8YyCh2A8UEGMw.html|archive-date=30 October 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het sy posisie verbeter, en nadat hy laat in die wedren 'n vroeë kuipestop vir intermediêre bande geneem het, het hy tweede geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/09/max-verstappen-we-made-a-great-decision-with-the-timing-and-took-the-right-lap-to-pit/|title=Max Verstappen: "We made a great decision with the timing and took the right lap to pit"|date=27 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927094249/https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/09/max-verstappen-we-made-a-great-decision-with-the-timing-and-took-the-right-lap-to-pit/|archive-date=27 September 2021|access-date=27 September 2021}}</ref> By die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] het Verstappen tweede gekwalifiseer met Bottas op die voorste wegspringplek.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/oct/09/valtteri-bottas-turkish-f1-gp-pole-lewis-hamilton-max-verstappen|title=Valtteri Bottas gets Turkish F1 GP pole in boost for fastest man Lewis Hamilton|date=9 October 2021|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009132422/https://www.theguardian.com/sport/2021/oct/09/valtteri-bottas-turkish-f1-gp-pole-lewis-hamilton-max-verstappen|archive-date=9 October 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Met die wedren wat in nat toestande plaasgevind het, en al die jaers die volle wedren op intermediêre bande was, het Verstappen tweede agter Bottas geëindig en die voortou in die bestuurderskampioenskap met ses punte geneem terwyl Hamilton vyfde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58863226|title=Turkish Grand Prix: Valtteri Bottas wins as Max Verstappen retakes title lead|last=Benson|first=Andrew|date=10 October 2021|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022194759/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58863226|archive-date=22 October 2021|access-date=23 October 2021}}</ref> [[Lêer:2021_United_States_Grand_Prix_23_(cropped).jpg|duimnael|Verstappen ding teen Lewis Hamilton mee om die voortou tydens die [[2021 Verenigde State Grand Prix]] te neem.]] By die [[2021 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] het Verstappen die voorste wegspringplek in die kwalifisering geneem en Hamilton met 0.209 sekondes geklop.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-verstappen-pips-hamilton-to-pole-position-with-sensational-final.6zcE50igI0cWw2XVigtY6x.html|title=2021 United States Grand Prix qualifying report and highlights: Verstappen beats Hamilton to pole position with sensational final lap in Austin|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208094708/https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-verstappen-pips-hamilton-to-pole-position-with-sensational-final.6zcE50igI0cWw2XVigtY6x.html|archive-date=8 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die wedren gewen en sy voorsprong in die Bestuurderskampioenskap tot twaalf punte vergroot, terwyl Hamilton tweede geëindig het met die vinnigste rondtetyd.<ref name="BBC Sport 2021">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/59032201|title=Title battle heads into its climax|date=25 October 2021|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218072035/https://www.bbc.com/sport/formula1/59032201|archive-date=18 December 2021|access-date=18 December 2021}}</ref> By die [[2021 Meksikostad Grand Prix]] het Verstappen derde gekwalifiseer met 'n verskil van 0.350 sekondes teenoor die voorste wegspringhouer Bottas.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-mercedes-shock-red-bull-as-bottas-takes-pole-ahead-of-hamilton-in.2dTyrMJFp6YU4FliMrIYQ0.html|title=Mexico City qualifying: Mercedes shock Red Bull as Bottas takes pole ahead of Hamilton|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205223654/https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-mercedes-shock-red-bull-as-bottas-takes-pole-ahead-of-hamilton-in.2dTyrMJFp6YU4FliMrIYQ0.html|archive-date=5 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen se hoofmededinger, Hamilton, het tweede gekwalifiseer. Met die wegspring het Verstappen die voortou van Bottas en Hamilton in draai 1 geneem en die wedren gewen; en gevolglik sy voorsprong in die kampioenskap tot 19 punte vergroot.<ref name="Fox Sports 2021">{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-news-mexico-grand-prix-2021-lewis-hamilton-max-verstappen-drivers-championship-standings-next-race-latest/news-story/9d8474f15bb968196e6b29d772b50f4c|title=Hamilton has vowed to 'keep on fighting'. But his F1 crown is finally starting to slip|date=8 November 2021|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206233354/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-news-mexico-grand-prix-2021-lewis-hamilton-max-verstappen-drivers-championship-standings-next-race-latest/news-story/9d8474f15bb968196e6b29d772b50f4c|archive-date=6 December 2021|access-date=18 December 2021}}</ref> Verstappen en Hamilton het elk die laaste rondte van die kampioenskap—die [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] by [[Yas Marina-renbaan|Yas Marina]] —met presies 369.5 punte betree, met Verstappen wat met terugtelling voorloop.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/how-can-lewis-hamilton-win-the-2021-f1-title/6857947/|title=How can Lewis Hamilton win the 2021 F1 title?|date=6 December 2021|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212104346/https://www.autosport.com/f1/news/how-can-lewis-hamilton-win-the-2021-f1-title/6857947/|archive-date=12 February 2022|access-date=12 February 2022}}</ref> Verstappen het met byna vier tiendes van 'n sekonde vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer, maar het 'n stadige wegspring gehad en die voorsprong aan Hamilton in draai een verloor. Hy het probeer om Hamilton by draai ses verby te steek, wie kontroversieel die baan afgesny en die voorsprong sonder straf behou het; die beamptes het geag dat geen voordeel verkry is nie, te midde van Verstappen en Red Bull se klagtes. Verstappen was meer as 10 sekondes agter Hamilton totdat 'n veiligheidsmotor met vyf rondtes oor ontbied is, na 'n ongeluk waarby [[Nicholas Latifi]] betrokke was. Die onttrekking van die veiligheidsmotor en die daaropvolgende hervatting van die wedren met een rondte oor, is met verdere kontroversie begroet; wedrendirekteur Michael Masi het slegs 'n sekere aantal verbygesteekte motors toegelaat, wat tyd bespaar het om die wedren weer te begin sodra die baan skoongemaak is. Verstappen het daarin geslaag om Hamilton in draai vyf van die laaste rondte van die wedren verby te steek om die eerste Wêreldbestuurderskampioen van Nederland en die 34ste algeheel te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59628024|title=Max Verstappen wins title after last-lap overtake of Lewis Hamilton, Mercedes protests rejected|publisher=BBC Sport|date=12 December 2021|access-date=14 December 2021|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214231835/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59628024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/how-verstappen-joined-f1s-list-of-world-champions|title=How Verstappen joined F1's list of World Champions|date=12 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213045157/https://racingnews365.com/how-verstappen-joined-f1s-list-of-world-champions|archive-date=13 December 2021|access-date=13 December 2021|url-status=live}}</ref> Mercedes het geprotesteer en gesê dat hulle van voorneme is om teen die wedrenuitslae te appelleer, en aangevoer dat alle motors wat agter was, toegelaat moes gewees het om onder die regulasies weer verby te kom, maar Red Bull het teenargumenteer dat dit nie in die regulasies gespesifiseer is nie, met die woord "enige" wat gebruik word in teenstelling met "almal".<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/sites/default/files/doc_58_-_2021_abu_dhabi_grand_prix_-_decision_-_mercedes_protest_art._48.12.pdf|title=Decision – Mercedes Protest Art. 48.12|date=12 December 2021|publisher=[[FIA|Fédération Internationale de l'Automobile]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212191155/https://www.fia.com/sites/default/files/doc_58_-_2021_abu_dhabi_grand_prix_-_decision_-_mercedes_protest_art._48.12.pdf|archive-date=12 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> Die protes is vervolgens verwerp, wat Verstappen as die Wêreldbestuurderskampioen bevestig het; die FIA het die bewoording van die reël vanaf 2022 gewysig.<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/2021-f1-abu-dhabi-grand-prix-report-world-motor-sport-council-19-march-2022|title=2021 F1 Abu Dhabi Grand Prix – Report to the World Motor Sport Council – 19 March 2022|date=19 March 2022|website=Federation Internationale de l'Automobile|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324224707/https://www.fia.com/2021-f1-abu-dhabi-grand-prix-report-world-motor-sport-council-19-march-2022|archive-date=24 March 2022|access-date=25 March 2022}}</ref> Verstappen is deur ''[[Autosport]]'' en ''The Race'' as die beste bestuurder van die seisoen aangewys,<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2021/6929359/|title=Ranking the top 10 Formula 1 drivers of 2021|last=Kalinauckas|first=Alex|date=20 December 2021|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103245/https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2021/6929359/|archive-date=2 September 2022|access-date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/top-10-formula-1-drivers-of-2021-our-verdict/|title=Top 10 Formula 1 drivers of 2021 – Our verdict|last=Beer|first=Matt|date=14 December 2021|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526143840/https://www.the-race.com/formula-1/top-10-formula-1-drivers-of-2021-our-verdict/|archive-date=26 May 2024|access-date=14 December 2024}}</ref> terwyl hy ook in die amptelike meningspeilings van mede-bestuurders en spanhoofde geloof is.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-top-10-f1-drivers-of-2021-as-chosen-by-the-drivers.6DWHaJ3vf5A3jc7hO9ivkz|title=EXCLUSIVE: The Top 10 F1 drivers of 2021 – as chosen by the drivers|last=Barretto|first=Lawrence|date=28 December 2021|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518221918/https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-top-10-f1-drivers-of-2021-as-chosen-by-the-drivers.6DWHaJ3vf5A3jc7hO9ivkz|archive-date=18 May 2024|access-date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2021.1sK8ysV0LK0MIbeNsHAkgY|title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2021|last=Barretto|first=Lawrence|date=27 December 2021|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212123759/https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2021.1sK8ysV0LK0MIbeNsHAkgY|archive-date=12 December 2024|access-date=14 December 2024}}</ref> Mark Hughes van ''Motor Sport'' het Verstappen ook eerste geplaas en sy seisoen beskryf as 'n "verbluffende kombinasie van spoed en renvaardigheid, heeltemal vreesloos, ongelooflike vasberadenheid en vermoë om van teëspoed terug te kom".<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/february-2022/78/2021s-top-10-f1-drivers-rated/|title=2021's top 10 F1 drivers rated|last=Hughes|first=Mark|date=February 2022|website=Motor Sport|access-date=14 December 2024|issn=0027-2019|archive-date=22 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622004438/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/february-2022/78/2021s-top-10-f1-drivers-rated/|url-status=live}}</ref> ==== 2022: Dominante tweede titel ==== [[Lêer:RB18_JapaneseGP_FP2.jpg|duimnael|Verstappen tydens die [[2022 Japannese Grand Prix]], waar hy sy tweede Wêreldbestuurderskampioenskap gewen het.]] In Maart 2022 het Verstappen 'n kontrakverlenging van vyf jaar met [[Red Bull Racing]] vir die 2023 tot 2028 seisoene onderteken.<ref name=":3">{{cite web |date=3 March 2022 |title=Max Verstappen signs bumper new deal with Red Bull until end of 2028 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-verstappen-signs-bumper-new-deal-with-red-bull-until-end-of-2028.7Csixu7ehVLNr5mDgFQ1Q7.html |access-date=3 March 2022 |publisher=Formula One |archive-date=3 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303100618/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-verstappen-signs-bumper-new-deal-with-red-bull-until-end-of-2028.7Csixu7ehVLNr5mDgFQ1Q7.html |url-status=live}}</ref> Van hierdie seisoen af sou hy die nommer 1 in plaas van sy gereelde nommer 33 as die heersende wêreldkampioen gebruik.<ref>{{cite web|date=18 January 2022|title=Why Verstappen plans to use number 1 on his car, but Hamilton decided not to|url=https://racingnews365.com/why-verstappen-will-use-number-1-on-his-car-but-hamilton-didnt|access-date=24 April 2024|publisher=Racingnews365.com|archive-date=24 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424144505/https://racingnews365.com/why-verstappen-will-use-number-1-on-his-car-but-hamilton-didnt|url-status=live}}</ref> Verstappen moes tydens die seisoen-opener [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] weens 'n brandstofprobleem uit die tweede plek onttrek. Hy het die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] gewen, nadat hy voordeel getrek het uit 'n kuipestop tydens veiligheidsmotortoestande om spanmaat en voorste wegspringplek-sitter [[Sergio Pérez]] verby te steek, maar het nog 'n brandstofverwante uitval uit die tweede plek tydens die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gely. Dit het hom na drie wedrenne 46 punte agter die kampioenskapsvoorloper [[Charles Leclerc]] gelaat. Verstappen het gereageer deur die volgende drie wedrenne te wen; hy het 'n naelrenoorwinning en 'n Grand Slam by die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] behaal,<ref>{{cite web |last=Kelly |first=Sean |date=24 April 2022 |title=Facts and Stats: A grand slam first, and Red Bull's maiden double score at Imola |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.facts-and-stats-a-grand-slam-first-and-red-bulls-maiden-double-score-at.7nAGUuihqzKZA9PoyCUCf6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712125614/https://www.formula1.com/en/latest/article.facts-and-stats-a-grand-slam-first-and-red-bulls-maiden-double-score-at.7nAGUuihqzKZA9PoyCUCf6.html |archive-date=12 July 2022 |access-date=7 July 2022 |publisher=Formula One}}</ref> vanaf die derde plek op die rooster by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] gewen en voordeel getrek uit Leclerc se onttrekking by die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] om die Bestuurderskampioenskap te lei. Verdere oorwinnings het by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] gevolg, waar Leclerc weer uitgeval het, en vanaf die voorste wegspringplek by die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. Verstappen het tweede gekwalifiseer by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], maar vloerskade weens die oorry van puin het sy vordering benadeel en tot 'n sewende plek gelei.<ref>{{Cite web|title=Verstappen reveals part of floor was 'completely destroyed' by debris after lowly P7 finish at Silverstone|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-reveals-part-of-floor-was-completely-destroyed-by-debris-after.d6CvA4vD6cW9QskPADpst.html|access-date=5 July 2022|website=formula1|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705143942/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-reveals-part-of-floor-was-completely-destroyed-by-debris-after.d6CvA4vD6cW9QskPADpst.html|url-status=live}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] ingeneem en die naelren gewen, maar is deur Leclerc in die wedren verbygesteek en het tweede geëindig, wat sy kampioenskapsvoorsprong oor Leclerc tot 38 punte laat krimp het. Hierna het Verstappen vyf wedrenne agtereenvolgens gewen. Die voorwegspringer Leclerc, het uit die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] geval, wat Verstappen laat wen het. Probleme met sy kragbron het beteken dat hy tiende vir die [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] gekwalifiseer het,<ref>{{Cite web |date=30 July 2022 |title=F1: Power unit fault "painful" for Verstappen after surprise pace |url=https://www.racefans.net/2022/07/30/power-unit-fault-painful-for-verstappen-after-cars-pace-surprises/ |access-date=30 July 2022 |website=RaceFans |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730212753/https://www.racefans.net/2022/07/30/power-unit-fault-painful-for-verstappen-after-cars-pace-surprises/ |url-status=live}}</ref> maar verbystekings in die eerste rondtes en ondergange tydens kuipestoppe het beteken dat hy die oorwinning behaal het, ten spyte daarvan dat hy kortliks die voortou verloor het na 'n tolslag.<ref>{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=31 July 2022 |title=Verstappen spins and wins from 10th on grid as Ferrari pair finish off the podium |url=https://www.racefans.net/2022/07/31/verstappen-spins-wins-from-10th-on-grid-as-ferrari-pair-finish-off-podium/ |access-date=31 July 2022 |website=RaceFans |archive-date=31 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731231826/https://www.racefans.net/2022/07/31/verstappen-spins-wins-from-10th-on-grid-as-ferrari-pair-finish-off-podium/ |url-status=live}}</ref> Hy het die vinnigste kwalifiserende tyd by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] opgestel, maar is na die 14de plek op die rooster gedegradeer weens 'n kragbronkomponentstraf. Ten spyte hiervan het hy teen rondte 12 die leiding oorgeneem en gewen.<ref name="belg2022">{{cite web |title=Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1–2 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |publisher=Formula One |access-date=28 August 2022 |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |url-status=live}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek en sy 30ste wedrenoorwinning by sy tuiswedren, die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], behaal en toe van die sewende plek op die rooster by die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] gewen. Verstappen se wenlopie is by die [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] beëindig. Hy het tydens kwalifisering sonder brandstof gaan staan en moes die wedren as agtste begin.<ref>{{Cite web |date=1 October 2022 |title=Leclerc claims pole position by 0.022s from Perez in stunning wet-dry Singapore qualifying as Verstappen takes P8 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-claims-pole-position-by-0-022s-from-perez-in-stunning-wet-dry.1VYcL6oJ34e4vHUpdJtDca.html |access-date=3 October 2022 |publisher=Formula One |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608120702/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-claims-pole-position-by-0-022s-from-perez-in-stunning-wet-dry.1VYcL6oJ34e4vHUpdJtDca.html |url-status=live}}</ref> Hy het plekke aan die begin verloor en moes later 'n ekstra kuipestop maak weens 'n steeks wiel, en het sewende geëindig. Oorwinning vanaf die voorste plek by die verkorte [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het hom 'n voorsprong van 113 punte op die punteleer gegee met vier wedrenne oor, wat hom sy tweede Wêreldbestuurderskampioenskap verseker het.<ref name="Morlidge 2022">{{cite web |last=Morlidge |first=Matt |title=Max Verstappen crowned 2022 F1 world champion amid Japanese GP confusion after winning wet race |publisher=Sky Sports |date=9 October 2022 |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12707671/max-verstappen-crowned-2022-f1-world-champion-amid-japanese-gp-confusion-after-winning-wet-race |access-date=9 October 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009090638/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12707671/max-verstappen-crowned-2022-f1-world-champion-amid-japanese-gp-confusion-after-winning-wet-race |url-status=live}}</ref> Hy het die volgende twee wedrenne gewen, die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] en [[2022 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grands Prix]], sesde geëindig by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] na 'n botsing met Lewis Hamilton, en die seisoenfinaal [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] uit die voorste plek gewen. Aboe Dhabi was sy vyftiende oorwinning van die jaar, en hy het die rekord van dertien wedrenoorwinnings in 'n seisoen wat deur [[Michael Schumacher]] in 2004 en [[Sebastian Vettel]] in 2013 gedeel is, gebreek. Hy het die kampioenskap met 454 punte gewen en [[Lewis Hamilton]] se 2019 rekord van 413 geklop.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/max-by-numbers-the-incredible-stats-behind-verstappens-2022-championship.5CEqUJDvM2QHafTv0Zs63q|title=MAX BY NUMBERS: The amazing stats behind Verstappen's 2022 title winning campaign|publisher=Formula One|first=Nadim|last=Bart-Williams|date=25 November 2022|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331134653/https://www.formula1.com/en/latest/article/max-by-numbers-the-incredible-stats-behind-verstappens-2022-championship.5CEqUJDvM2QHafTv0Zs63q|url-status=live}}</ref> ==== 2023: Rekordbrekende derde titel ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Race (1).jpg|duimnael|regs|Verstappen lei die wedren by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]]]] Verstappen het vir die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] saam met [[Sergio Pérez]] by Red Bull aangebly. Sy seisoen het begin met 'n oorwinning vanaf die voorste plek by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]. 'n Dryfasfout in kwalifisering by die [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] het gelei tot 'n 15de plek-wegspring, maar hy het plekke in die wedren verower om tweede agter Pérez te eindig.<ref>{{cite web |last=Boxall-Legge |first=Jake |date=18 March 2023 |title=F1 Saudi Arabian GP: Perez grabs pole as Verstappen hits trouble |url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-saudi-arabian-gp-perez-grabs-pole-as-verstappen-hits-trouble/10445464/ |access-date=20 March 2023 |website=Motorsport.com |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320210723/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-saudi-arabian-gp-perez-grabs-pole-as-verstappen-hits-trouble/10445464/ |url-status=live}}</ref> Hy het weer vanaf die voorste wegspringplek by die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gewen, ten spyte daarvan dat hy plekke aan die Mercedes-jaers tydens die wedren verloor het,<ref name="Sky Sports - wild finish">{{cite web |last=Johnston |first=Sam |date=2 April 2023 |title=Australian GP: Max Verstappen holds off Lewis Hamilton for victory after wild finish to chaotic race |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12847996/australian-gp-max-verstappen-holds-off-lewis-hamilton-for-victory-after-wild-finish-to-chaotic-race |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409110829/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12847996/australian-gp-max-verstappen-holds-off-lewis-hamilton-for-victory-after-wild-finish-to-chaotic-race |archive-date=9 April 2023 |access-date=2 April 2023 |publisher=Sky Sports F1}}</ref> maar het tweede geëindig na Pérez, wat 'n veiligheidsmotor-kuipestop gemaak het, by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]].<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-perez-leads-dominant-red-bull-1-2-from-leclerc/10463146/|title=F1 Azerbaijan GP: Perez leads dominant Red Bull 1–2 from Leclerc|last=Boxall-Legge|first=Jake|website=Autosport|date=30 April 2023|access-date=30 April 2023|archive-date=30 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430222636/https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-perez-leads-dominant-red-bull-1-2-from-leclerc/10463146/|url-status=live}}</ref> Hierna het Verstappen se rekordwenreeks begin. Hy het negende by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] weggespring toe rooi vlae in kwalifisering sy rondte gekniehalter het, maar die voorlopers, ook Pérez, verbygesteek om te wen. Die volgende vier wedrenne, die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco-]], [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse]], [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanadese]] en [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grands Prix]], is gemaklik vanaf die voorste wegspringplek deur Verstappen gewen, insluitend Red Bull se 100ste oorwinning in Kanada<ref>{{cite web |last=Boxall-Legge |first=Jake |date=18 June 2023 |title=F1 Canadian GP: Verstappen clinches Red Bull's 100th F1 win |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-canadian-gp-race-report/10484848/ |website=Autosport |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619103008/https://www.autosport.com/f1/news/f1-canadian-gp-race-report/10484848/ |url-status=live}}</ref> en 'n naelrenoorwinning in Oostenryk. Hy het die voorste wegspringplek by die [[2023 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] geneem, maar kortliks die voortou aan Lando Norris verloor voordat hy die posisie herwin het om te wen. Hy het 0.003 sekondes agter Lewis Hamilton by die Hongaarse Grand Prix gekwalifiseer, maar hom by die eerste draai verbygesteek en die oorwinning behaal. Hy het die voorste wegspringplek en die oorwinning in die Belgiese Grand Prix naelren behaal en die vinnigste kwalifiseringstyd opgestel, maar die wedren sesde begin weens 'n enjinonderdeelstraf. Hy het Pérez verbygesteek om die wedren te wen. Hy het vanaf die voorste wegspringplek die reëngeteisterde Nederlandse Grand Prix gewen en was weer seëvierend by die Italiaanse Grand Prix ten spyte daarvan dat hy agter [[Carlos Sainz jr.]] gekwalifiseer het. Hierdie oorwinning was sy tiende agtereenvolgende oorwinning, wat [[Sebastian Vettel]] se rekord van nege van 2013 gebreek het,<ref>{{Cite web |last=Saunders |first=Nate |date=3 September 2023 |title=Verstappen claims record 10th straight F1 win in Italy |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/38319156/max-verstappen-claims-record-10th-straight-f1-win-italian-grand-prix |access-date=3 September 2023 |website=ESPN.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903144505/https://www.espn.com/f1/story/_/id/38319156/max-verstappen-claims-record-10th-straight-f1-win-italian-grand-prix |archive-date=3 September 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-charges-to-monza-victory-for-record-breaking-10th-successive-f1.6jCUOTZ4lZB3kxfIiwsiHK.html |title=Verstappen charges to Monza victory for record-breaking 10th successive F1 win |date=3 September 2023 |website=Formula One |author=Formula One Management |access-date=21 September 2023 |archive-date=3 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903164334/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-charges-to-monza-victory-for-record-breaking-10th-successive-f1.6jCUOTZ4lZB3kxfIiwsiHK.html |url-status=live}}</ref> en Red Bull se vyftiende agtereenvolgende oorwinning, 'n rekord wat voorheen deur [[McLaren]] met elf in 1988 gehou is. Beide Red Bulls is in K2 by die [[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] uitgeskakel en kon nie 'n indruk in die wedren maak nie, met Verstappen en Pérez wat onderskeidelik vyfde en agtste geëindig het, wat ook sy wenlopie beëindig het.<ref>{{Cite web |title=Sainz takes sensational Singapore Grand Prix victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |access-date=18 September 2023 |publisher=Formula One |archive-date=17 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160814/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |url-status=live}}</ref> Dit sou die enigste onderbreking in Verstappen se sukses wees, aangesien hy die oorblywende sewe wedrenne van die seisoen gewen het. Sy oorwinning vanaf die voorste plek by die [[2023 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Red Bull hul sesde Vervaardigerskampioenskapstitel besorg. <ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=24 September 2023 |title=Max Verstappen on verge of F1 world title after winning Japanese Grand Prix |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/sep/24/max-verstappen-on-brink-of-f1-world-title-after-winning-japanese-grand-prix |access-date=25 September 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926114547/https://www.theguardian.com/sport/2023/sep/24/max-verstappen-on-brink-of-f1-world-title-after-winning-japanese-grand-prix |url-status=live}}</ref> Hy het sy derde Wêreldbestuurderskampioenskapstitel by die [[2023 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix-naelren]] beklink, ten spyte daarvan dat hy tweede na [[Oscar Piastri]] geëindig het,<ref>{{Cite web |date=7 October 2023 |title=Verstappen secures third F1 world title as Piastri takes Sprint victory in Qatar |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-secures-third-f1-world-title-as-piastri-takes-sprint-victory-in.4d0SLopnXU9W8uzefnJmu3.html |access-date=8 October 2023 |publisher=Formula One |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011012612/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-secures-third-f1-world-title-as-piastri-takes-sprint-victory-in.4d0SLopnXU9W8uzefnJmu3.html |archive-date=11 October 2023 |url-status=live}}</ref> en toe die wedren vanaf die voorste plek gewen. Hy het die gewen, ten spyte daarvan dat hy sesde weggespring het weens 'n rondtetydverlies in kwalifisering. Hy het agter beide Ferraris by die [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] gekwalifiseer, maar albei jaers verbygesteek om die oorwinning te behaal. Hy het die voorste plek en die oorwinning by die [[2023 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal en die naelren gewen nadat hy die voorloper, [[Lando Norris]], by die eerste draai verbygesteek het. Hy het agter [[Charles Leclerc]] by die [[2023 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] weggespring en 'n straf gekry omdat hy hom van die baan gedwing het, maar Verstappen het die voortou teruggewen om te wen. Sy voorste wegspringplek en oorwinning by die seisoen-eindigende [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] was sy negentiende oorwinning van die jaar, wat sy eie rekord van vyftien van 2022 verbeter het. Hy het 575 punte aangeteken, meer as dubbel dié van die tweede geplaasde Pérez en het daarmee sy eie punterekord van 2022 verbeter. ==== 2024: Vierde titel te midde van 'n gesukkel by Red Bull ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2024 Nr. 1 Verstappen.jpg|duimnael|links|Verstappen (hier afgeneem gedurende die [[2024 Oostenrykse Grand Prix]]) het sewe van die 10 vroeë rondtes in 2024 gewen.]] Verstappen het die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] afgeskop met sy vyfde Grand Slam by die [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]<ref>{{Cite web|url=https://racer.com/2024/03/02/verstappen-reigns-supreme-in-bahrain-gp/|title=Verstappen reigns supreme in Bahrain GP|last=Lamonato|first=Michael|date=2 March 2024|website=racer.com|access-date=6 May 2024|archive-date= 6 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506154157/https://racer.com/2024/03/02/verstappen-reigns-supreme-in-bahrain-gp/|url-status=dead}}</ref> en dit opgevolg met nog 'n voorste wegspringplek en oorwinning by die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]], sy 100ste Formule Eenpodium.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.its-88-missed-podiums-verstappen-reflects-on-100th-f1-rostrum-appearance-as.4WpkyUZDh8agq8FasXlNdK.html|title='It's 88 missed podiums!' – Verstappen reflects on 100th F1 rostrum appearance as he praises 'fantastic' Bearman|date=9 March 2024|website=Formula One Management|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309222336/https://www.formula1.com/en/latest/article.its-88-missed-podiums-verstappen-reflects-on-100th-f1-rostrum-appearance-as.4WpkyUZDh8agq8FasXlNdK.html|archive-date=9 March 2024|access-date=6 May 2024}}</ref> Hy het weer die voorste wegspringplek by die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] ingeneem, maar het op rondte 4 uitgeval, sy eerste onttrekking sedert die [[2022 Australiese Grand Prix|2022-uitgawe van die wedren]], met die remme aan die brand, wat sy wenlopie van nege wedrenne en 43 wedren-voltooiingreeks beëindig het.<ref name="race-report">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|title=Sainz storms to victory amid drama in Australia|date=24 March 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324063853/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|archive-date=24 March 2024|access-date=24 March 2024}}</ref> Dit is gevolg deur 'n voorste wegspringplek en oorwinning by die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|title=Verstappen leads home Perez for Red Bull one-two at Japanese GP after early drama|date=7 April 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407092737/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|archive-date=7 April 2024|access-date=7 April 2024}}</ref> Hy het die naelren by die [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] gewen nadat hy vierde weggespring het,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-hamilton-in-dramatic-shanghai-sprint.6B8IBGCczrPy6jLU3ztepf|title=Verstappen beats Hamilton in dramatic Shanghai Sprint|date=20 April 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420143726/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-hamilton-in-dramatic-shanghai-sprint.6B8IBGCczrPy6jLU3ztepf|archive-date=20 April 2024|access-date=21 April 2024}}</ref> en toe die voorste wegspringplek en oorwinning in die wedren behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-norris-and-perez-in-action-packed-chinese.3Uz5CwNh5tEQt62umIGhob|title=Verstappen charges to victory over Norris and Perez in action-packed Chinese GP|date=21 April 2024|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421124322/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-norris-and-perez-in-action-packed-chinese.3Uz5CwNh5tEQt62umIGhob|archive-date=21 April 2024|access-date=22 April 2024}}</ref> Hy het nog 'n naelrenoorwinning by die [[2024 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] behaal<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-sprint-race-win-over-leclerc-and-perez-in-miami.3ziV5jwPsEc5HCQ1ODdIUF|title=Verstappen charges to Sprint win over Leclerc and Perez in Miami|date=4 May 2024|website=Formula One|access-date=5 May 2024}}</ref> en in die voorste plek weggespring, maar die voortou tydens die kuipestoppe aan Lando Norris afgestaan. Hy kon hierna nie die plek terugwen nie en het die wedren in die tweede plek voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-for-breakthrough-maiden-f1-victory-in-action-packed.7f9W6X9L3kPQILyO3NljL1|title=Norris beats Verstappen for breakthrough maiden F1 victory in action-packed Miami Grand Prix|date=5 May 2024|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513225014/https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-for-breakthrough-maiden-f1-victory-in-action-packed.7f9W6X9L3kPQILyO3NljL1|archive-date=13 May 2024|access-date=6 May 2024}}</ref> Hy het [[Ayrton Senna]] se rekord van agt agtereenvolgende voorste wegspringplekke by die [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] geëwenaar<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c8vvpq703geo|title=Very special to equal Senna pole record – Verstappen|last=Benson|first=Andrew|date=18 May 2024|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190928/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c8vvpq703geo|archive-date=18 May 2024|access-date=18 May 2024}}</ref> en dit in sy vyfde oorwinning van die seisoen omskep. Sy lopie het by die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] geëindig waar hy slegs sesde gekwalifiseer en geëindig het; Verstappen het opgemerk dat sy RB20 tyd verloor teen sy mededingers in lae-spoeddraaie.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-pinpoints-issue-that-cost-him-a-lot-of-lap-time-in-monaco.2UIL0fxvgaAIHuG1SQIvcC|title=Verstappen pinpoints issue that cost him 'a lot of lap time' in Monaco qualifying as pole run comes to an end|date=25 May 2024|publisher=Formula One|access-date=28 May 2024}}</ref> Verstappen en George Russell het identiese rondtetye in die kwalifisering by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] opgestel, maar Russell het op voorste wegspringplek begin aangesien hy sy rondtetyd eerste opgestel het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ive-missed-this-feeling-russell-hails-mercedes-progress-after-canada-pole-as.3FNoF51rSbAhHwUKUjTn2u|title='I've missed this feeling!' – Russell hails Mercedes progress after Canada pole as he vows to 'go for it' on race day|date=8 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609165448/https://www.formula1.com/en/latest/article/ive-missed-this-feeling-russell-hails-mercedes-progress-after-canada-pole-as.3FNoF51rSbAhHwUKUjTn2u|archive-date=9 June 2024|access-date=9 June 2024}}</ref> Beide jaers is deur Norris verbygesteek, maar Verstappen het Russell later verbygesteek en toe die voortou van Norris tydens die kuipestoppe afgeneem om sy 60ste wedrenoorwinning te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI|title=Verstappen beats Norris to victory in thrilling wet/dry Canadian GP|date=9 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609235243/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI|archive-date=9 June 2024|access-date=10 June 2024}}</ref> Hy het tweede agter Norris by die [[2024 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar hom aan die begin verbygesteek en toe Russell verbygesteek om vir die sewende keer in 2024 te wen.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-holds-of-norris-challenge-to-seal-victory-at-the-spanish-grand.7a5UhXMAtkhbslSDNiPVes|title=Verstappen just holds off Norris to win super-tight Spanish Grand Prix as Hamilton claims first podium of 2024|date=23 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715020622/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-holds-of-norris-challenge-to-seal-victory-at-the-spanish-grand.7a5UhXMAtkhbslSDNiPVes|archive-date=15 July 2024|access-date=23 June 2024}}</ref> Verstappen het die naelloop vanaf voorste wegspringplek by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] gewen<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-piastri-and-norris-to-victory-after-epic-austria-sprint.okkV70ksnFFlGE8bmvGId|title=Verstappen beats Piastri and Norris to victory after epic Austria Sprint battle|date=29 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715020804/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-piastri-and-norris-to-victory-after-epic-austria-sprint.okkV70ksnFFlGE8bmvGId|archive-date=15 July 2024|access-date=21 July 2024}}</ref> en toe die vinnigste vir die hoofwedren gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1239/austria/qualifying.html|title=Formula 1 Qatar Airways Austrian Grand Prix 2024 – Qualifying|date=29 June 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629154701/https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1239/austria/qualifying.html|archive-date=29 June 2024|access-date=29 June 2024}}</ref> Hy het die grootste deel van die wedren gelei, maar is deur Norris in die laaste rondtes uitgedaag voordat die twee jaers gebots het; Verstappen is 'n tydstraf opgelê vir die veroorsaak van die botsing en het die wedren vyfde voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-claims-surprise-win-in-austria-after-verstappen-and-norris.2Kmxvn4a42JYDFhvklagYk|title=Russell claims surprise win in Austria after Verstappen and Norris dramatically collide in battle for the lead|website=www.formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715020740/https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-claims-surprise-win-in-austria-after-verstappen-and-norris.2Kmxvn4a42JYDFhvklagYk|archive-date=15 July 2024|access-date=4 July 2024}}</ref> Hy het later opgemerk dat die ongeluk nie sy noue vriendskap met Norris beïnvloed het nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/im-not-there-to-crash-you-out-verstappen-shares-details-of-post-austria-chat.4rRZCOwj7apVXWktQlD6fr|title='I'm not there to crash you out' – Verstappen shares details of post-Austria chat with Norris after 'silly' coming together|website=Formula One official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706192607/https://www.formula1.com/en/latest/article/im-not-there-to-crash-you-out-verstappen-shares-details-of-post-austria-chat.4rRZCOwj7apVXWktQlD6fr|archive-date=6 July 2024|access-date=7 July 2024}}</ref> Hy het vierde gekwalifiseer by die [[2024 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] en Norris in die laaste rondtes verbygesteek om tweede agter Lewis Hamilton te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13174568/british-gp-lewis-hamilton-holds-off-max-verstappen-to-claim-record-ninth-victory-at-silverstone|title=British GP: Lewis Hamilton holds off Max Verstappen to claim record ninth victory at Silverstone|date=7 July 2024|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715162017/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13174568/british-gp-lewis-hamilton-holds-off-max-verstappen-to-claim-record-ninth-victory-at-silverstone|archive-date=15 July 2024|access-date=21 July 2024}}</ref> Hy het derde by die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] begin, maar met Hamilton gebots en vyfde geëindig. Hy het sy span se renstrategie gekritiseer en voorgestel dat die RB20 nou agter die renwenner [[McLaren MCL38]] was wat pas betref.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/i-want-things-to-be-done-better-fumes-verstappen-after-hungarian-gp-as-he.4FBWinVnmuhICOvt8rIg6c|title='I want things to be done better' fumes Verstappen after Hungarian GP as he admits Red Bull now behind McLaren|date=21 July 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722223931/https://www.formula1.com/en/latest/article/i-want-things-to-be-done-better-fumes-verstappen-after-hungarian-gp-as-he.4FBWinVnmuhICOvt8rIg6c|archive-date=22 July 2024|access-date=21 July 2024}}</ref> Verstappen het die vinnigste by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het buite die top tien begin weens 'n enjinonderdeelstraf.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/starting-grid.html|title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Starting Grid|date=26 July 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720125208/https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/starting-grid.html|archive-date=20 July 2024|access-date=26 July 2024}}</ref> Hy het posisies herwin en is vierde in die wedren geklassifiseer,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/race-result.html|title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Race Result|date=28 July 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616005227/https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/race-result.html|archive-date=16 June 2024|access-date=28 July 2024}}</ref> wat sy voorsprong in die kampioenskap tot 78 punte oor Norris vergroot met die aanvang van die somerpouse.<ref>{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2024/belgique/championnat.aspx|title=Belgium 2024 – Championship|date=21 July 2024|website=Stats F1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240802082453/https://www.statsf1.com/en/2024/belgique/championnat.aspx|archive-date=2 August 2024|access-date=28 July 2024}}</ref> {{Multibeeld|align=right|image1=2024-08-25_Motorsport,_Formel_1,_Großer_Preis_der_Niederlande_2024_STP_3849_by_Stepro.jpg|image2=2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3989 by Stepro.jpg|footer=Verstappen lei 17 rondtes en maak tweede klaar ná Norris by die [[2024 Nederlandse Grand Prix]]}} By sy tuiswedren, die [[2024 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], het Verstappen tweede agter Norris gekwalifiseer en die voortou by die eerste draai oorgeneem, maar is later deur Norris verbygesteek en het tweede geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-fights-back-against-verstappen-to-end-home-heros-run-of-dutch-gp-wins.3IPKJnhPnBEjWGAfrGeZQo|title=Norris fights back against Verstappen to end home hero's run of Dutch GP wins|date=25 August 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825145838/https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-fights-back-against-verstappen-to-end-home-heros-run-of-dutch-gp-wins.3IPKJnhPnBEjWGAfrGeZQo|archive-date=25 August 2024|access-date=26 August 2024}}</ref> Hy het gekwalifiseer en buite die top vier geëindig by beide die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grands Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-thrills-the-tifosi-to-triumph-at-monza-ahead-of-piastri-and-norris.1aiYZF3rWZp2Q9yQtcuvqV|title=Leclerc thrills the Tifosi as he triumphs at Monza|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901150111/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-thrills-the-tifosi-to-triumph-at-monza-ahead-of-piastri-and-norris.1aiYZF3rWZp2Q9yQtcuvqV|archive-date=1 September 2024|access-date=16 September 2024}}</ref> waarna Red Bull die voortou in die Vervaardigerskampioenskap aan McLaren afgestaan het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5y00xzxjz4o|title='McLaren's constructors' lead a seismic development'|last=Andrew Benson|date=15 September 2024|website=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916001436/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5y00xzxjz4o|archive-date=16 September 2024|access-date=16 September 2024}}</ref> Hy het toe tweede na Norris by die [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] geëindig, wat sy kampioenskapsvoorsprong tot 52 punte verminder het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-dominates-singapore-gp-to-cut-verstappens-title-lead-again.MZ20MuNu3E9hLQmNEg2Tc|title=Norris dominates Singapore GP to cut Verstappen's title lead again|date=22 September 2024|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240922141751/https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-dominates-singapore-gp-to-cut-verstappens-title-lead-again.MZ20MuNu3E9hLQmNEg2Tc|archive-date=22 September 2024|access-date=22 September 2024}}</ref> Verstappen het sy motor as "fucked" beskryf by die amptelike perskonferensie in Singapoer, 'n uitlating wat hom 'n straf van die FIA besorg het, en om "werk van openbare belang te verrig".<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-ordered-to-do-public-service-work-for-swearing-in-press-conference/10656035/|title=Verstappen ordered to do public service work for swearing in press conference|last=Noble|first=Jonathan|last2=Gale|first2=Ewan|date=20 September 2024|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925165255/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-ordered-to-do-public-service-work-for-swearing-in-press-conference/10656035/|archive-date=25 September 2024|access-date=29 September 2024}}</ref> Hy het gereageer deur 'n geïmproviseerde mediasessie buite die perskonferensiekamer aan te bied (uit protes),<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-protests-swearing-punishment-in-singapore-gp-press-conference/10656678/|title=Verstappen stages press conference protest against FIA swearing penalty|last=Boxall-Legge|first=Jake|last2=Vording|first2=Ronald|date=21 September 2024|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927205552/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-protests-swearing-punishment-in-singapore-gp-press-conference/10656678/|archive-date=27 September 2024|access-date=29 September 2024}}</ref> en later voorgestel dat die besluit hom kon dryf om die sport te verlaat.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-silly-punishment-for-swearing-makes-me-rethink-f1-future/10657123/|title=Verstappen questioning his F1 future over swearing punishment|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=22 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928002946/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-silly-punishment-for-swearing-makes-me-rethink-f1-future/10657123/|archive-date=28 September 2024|access-date=29 September 2024}}</ref> Hy het die naelren by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] gewen en is derde in die wedren geklassifiseer voor Norris, wat gepenaliseer is omdat hy Verstappen van die baan af verbygesteek het. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-leads-dominant-ferrari-one-two-in-austin-as-norris-loses-third-to.3VSTWKOy40Ta1vvtlwHBff|title=Leclerc leads dominant Ferrari one-two in Austin as Norris loses third to Verstappen after penalty|date=20 October 2024|website=formula1.com|access-date=25 October 2024}}</ref> Dit het Verstappen se kampioenskapsvoorsprong vir die eerste keer sedert die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] vergroot. Hy het tweede by die [[2022 Meksikostad Grand Prix]] weggespring, maar het 20 sekondes se strawwe ontvang vir sy bestuurspraktyk tydens 'n stryd om plek met Norris, wat gelei het tot 'n sesde plek, wat sy kampioenskapsvoorsprong tot 47 punte verminder het. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-reflects-on-his-penalties-from-norris-battle-in-mexico-as-he.3QrpuZHhdIvBsKGRdUNcBx|title=Verstappen reflects on his penalties from Norris battle in Mexico as he highlights 'biggest problem'|date=28 October 2024|website=formula1.com|access-date=28 October 2024}}</ref> Verstappen is vierde in die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix-naelren]] geklassifiseer nadat hy 'n straf tydens 'n virtuele veiligheidsmotor ontvang het,<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/42150303/max-verstappen-handed-five-second-penalty-sprint|title=Brazil GP: Max Verstappen handed five-second penalty in sprint|last=Edmondson|first=Laurence|date=2 November 2024|website=ESPN|access-date=10 November 2024}}</ref> en het die wedren vanaf die 17de plek begin na 'n enjinstraf, terwyl Norris op die voorste wegspringplek gekwalifiseer het. Hy het sewe posisies in die eerste rondte ingehaal, met verdere plekke wat verkry is deur verskeie belangrike verbysteke, asook om die verslegtende toestande op sy intermediêre bande tot die [[Vlae gebruik in motorwedrenne|rooi vlagperiode]] te oorleef.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-reflects-on-rollercoaster-sao-paulo-super-sunday-after-sublime.1jfpVX3N0rQoSRJCWrLKSH|title=Verstappen reflects on 'absolutely crazy' Sao Paulo GP after sublime climb from P17 to victory as he extends title lead|date=3 November 2024|website=[[Formula 1]]|access-date=24 November 2024}}</ref> Hierna – en met sy verbysteek vir die voortou op Ocon – het Verstappen tien van die elf vinnigste rondtes van die wedren opgestel, met sy vinnigste 1.045 sekondes vinniger as enige van sy mededingers;<ref>{{Cite web|url=https://www.total-motorsport.com/f1-2024-brazilian-gp-fastest-lap/#:~:text=Verstappen%20pumped%20in%20fastest%20lap,F1%202024%20Brazilian%20GP%20victory.|title=F1 2024 Brazilian GP – Fastest Lap|last=Sutton|first=Brandon|date=3 November 2024|website=Total Motorsport|access-date=10 November 2024}}</ref> hy het met 'n marge van 19 sekondes gewen, wat sy kampioenskapsvoorsprong tot 62 punte verhoog het.<ref name="SP24stat">{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/features/max-verstappen-stats-f1-2024-brazilian-grand-prix-win|title=Revealed: Six crazy Max Verstappen stats from insane Brazilian Grand Prix win|last=Blackstock|first=Elizabeth|date=4 November 2024|website=Planet F1|access-date=10 November 2024}}</ref> Verstappen is deur sy medejaers asook kritici geprys vir sy vernuf;<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/42187848/brazil-gp-max-verstappen-win-hailed-hamilton-alonso|title=Brazil GP: Max Verstappen's win hailed by Hamilton, Alonso|last=Saunders|first=Nate|date=4 November 2024|website=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110012149/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/42187848/brazil-gp-max-verstappen-win-hailed-hamilton-alonso|archive-date=10 November 2024|access-date=10 November 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/hill-offers-verstappen-praise-after-red-bull-rot-ends|title=Hill offers Verstappen praise after Red Bull 'rot' ends|website=RacingNews365|date=5 November 2024|access-date=10 November 2024|first=Nick|last=Golding}}</ref><ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Madeline |title=Max Verstappen delivers iconic São Paulo GP win, expanding title lead on Lando Norris |url=https://www.nytimes.com/athletic/5894586/2024/11/03/max-verstappen-brazil-gp-win-lando-norris/ |access-date=25 November 2024 |work=The New York Times |date=3 November 2024 |issn=0362-4331 |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123070952/https://www.nytimes.com/athletic/5894586/2024/11/03/max-verstappen-brazil-gp-win-lando-norris/ |url-status=live }}</ref> Giles Richards van ''[[The Guardian]]'' het gemeen dat sy vertoning "erkenning werd is in die [[panteon]] van Formule Een se natweerrenne", en hom beskryf as 'n ''regenmeister''. Deur voor Norris te eindig by die daaropvolgende [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]], het Verstappen sy vierde wêreldtitel, met twee wedrenne nog oor, verseker.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/a-very-special-and-beautiful-season-verstappen-proud-after-joining-elites-as.4Q2zWcWyFVwbFgxdKJlOk8|title='A very special and beautiful season' – Verstappen 'proud' after joining elites as a four-time F1 champion in Las Vegas|date=24 November 2024|website=formula1.com|access-date=24 November 2024}}</ref> Andrew Benson van ''BBC Sport'', wat altesaam agt Grands Prix gewen het, het verklaar dit was 'n "betowerde prestasie van 'n jaer wat as een van die grootste Formule 1-renjaers erken word", en sy seisoen as "byna foutloos" beskryf terwyl hy "nie die beste motor die meeste van die tyd gehad het nie". Verstappen het die Katarse Grand Prix gewen en al die rondtes gelei nadat sy voorste wegspringposisie gestroop is omdat hy onnodig stadig in kwalifisering gery het; die voorval het gelei tot 'n wydgepubliseerde vete met [[George Russell]]. Na die seisoen se afsluiter, die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], het Verstappen die eerste jaer geword wat 'n titel te wen deur vir 'n derde geplaasde span in die Wêreldvervaardigerskampioenskap deel te neem sedert [[Nelson Piquet]] in [[1983 Formule Een-seisoen|1983]].<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/11/25/verstappen-perez-number-world-championship/|title=The numbers which show this is Max Verstappen's best championship|last=Slater|first=Luke|date=25 November 2024|website=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241129151810/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/11/25/verstappen-perez-number-world-championship/|archive-date=29 November 2024|access-date=8 December 2024}}</ref> ==== 2025: Uitdager vir McLaren ==== [[Lêer:2025 Japan GP - Red Bull - Max Verstappen - Race.jpg|duimnael|links|Verstappen het wye gelukwense ontvang vir sy verrassende oorwinning by die [[2025 Japannese Grand Prix]], voor beide [[McLaren]]-jaers.]] Red Bull het wat prestasie betref ver agter [[McLaren]] geval in 2025, met Verstappen wat tweede geëindig het by die seisoenoper [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] nadat hy meegeding het teen [[Lando Norris|Norris]] en [[Oscar Piastri|Piastri]] om die voortou te neem in nat toestande.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cr421xe109qo |title=Norris beats Verstappen in dramatic Australia opener |last=Benson |first=Andrew |date=16 March 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=16 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316070859/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cr421xe109qo |archive-date=16 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het derde in die naelren en vierde in die hoofren in [[2025 Chinese Grand Prix|China]] geëindig te midde van bandslytasie en prestasieprobleme met die RB21, terwyl sy nuwe spanmaat [[Liam Lawson]] sonder punte geëindig het; Verstappen het beweer dat Red Bull ook agter [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en Mercedes geval het, aangesien Lawson deur [[Yuki Tsunoda]] vervang is.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/how-a-worried-red-bull-plans-to-rebound-after-glum-start-to-f1-2025/10706952/ |title=How a "worried" Red Bull plans to rebound after glum start to F1 2025 |last=Cleeren |first=Filip |date=25 March 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network|access-date=26 March 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326150505/https://www.autosport.com/f1/news/how-a-worried-red-bull-plans-to-rebound-after-glum-start-to-f1-2025/10706952/ |archive-date=26 March 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/yuki-tsunoda-liam-lawson-f1-red-bull-japan-b2722436.html |title=Yuki Tsunoda replaces Liam Lawson at Red Bull for Japan GP in unprecedented F1 driver swap |last=Jackson |first=Kieran |date=27 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=27 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327145829/https://www.independent.co.uk/f1/yuki-tsunoda-liam-lawson-f1-red-bull-japan-b2722436.html |archive-date=27 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het wydverspreide lof ontvang vir sy verrassende voorste wegspringplek by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]],<ref name="JPN2025"> *{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/05/max-verstappen-pips-lando-norris-to-f1-japanese-gp-pole-with-blistering-lap |title='Special one': Max Verstappen pips Lando Norris to F1 Japanese GP pole |last=Richards |first=Giles |date=5 April 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=5 April 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405134427/https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/05/max-verstappen-pips-lando-norris-to-f1-japanese-gp-pole-with-blistering-lap |archive-date=5 April 2025 |url-status=live}} *{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/max-verstappen-japanese-gp-2025-suzuka-lap-breakdown/ |title=The details that made Verstappen's pole so incredible |last=Straw |first=Edd |date=5 April 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=5 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405134454/https://www.the-race.com/formula-1/max-verstappen-japanese-gp-2025-suzuka-lap-breakdown/ |archive-date=5 April 2025 |url-status=live}} *{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c5yp8np53pxo |title='Very rare' Verstappen lap stuns Red Bull and McLaren |last=Benson |first=Andrew |date=5 April 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=5 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405134509/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5yp8np53pxo |archive-date=5 April 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy albei McLaren-bestuurders afgeweer het om sy eerste oorwinning van die jaar te behaal; Andrew Benson van ''BBC Sport'' het dit beskryf as "'n naweek van die soort seldsame perfeksie wat slegs van bestuurders van die hoogste gehalte kom".<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c4g479ewwx2o |title=How Verstappen stole Suzuka with McLaren stuck in 'rabbit hole' |last=Benson |first=Andrew |date=6 April 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=6 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406185033/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c4g479ewwx2o |archive-date=6 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het sesde in [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] geëindig te midde van verdere prestasie- en kuipestopprobleme, wat Red Bull genoop het om krisisgesprekke oor sy toekoms te voer.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/14/red-bull-christian-horner-max-verstappen-lewis-hamilton-ferrari-bahrain-grand-prix |title='Very alarming': Red Bull hold crisis talks as Verstappen stews over Bahrain F1 GP |last=Richards |first=Giles |date=14 April 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=15 April 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414234336/https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/14/red-bull-christian-horner-max-verstappen-lewis-hamilton-ferrari-bahrain-grand-prix |archive-date=14 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het teruggekeer na die voorste wegspringplek in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]], waar hy tweede geëindig het nadat hy 'n straf gekry het vir 'n voorval in die eerste draai met Piastri.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/crkx7g8re82o |title=Verstappen says 'people can't handle the full truth' after Saudi penalty |last=Benson |first=Andrew |date=21 April 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=21 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421021419/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/crkx7g8re82o |archive-date=21 April 2025 |url-status=live}}</ref> Verstappen het vierde geëindig in die [[2025 Miami Grand Prix|Miami]]-naelren, maar is na sewentiende gedegradeer na 'n straf vir 'n onveilige kuipevrystelling;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/may/03/mclarens-norris-wins-miami-sprint-race-as-hamilton-grabs-third-place-for-ferrari |title=McLaren's Norris wins chaotic Miami sprint race as Hamilton grabs third |last=Richards |first=Giles |date=3 May 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=3 May 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504013227/https://www.theguardian.com/sport/2025/may/03/mclarens-norris-wins-miami-sprint-race-as-hamilton-grabs-third-place-for-ferrari |archive-date=4 May 2025 |url-status=live}}</ref> hy het die voorste wegspringplek vir die hoofren geneem en uiteindelik vierde geëindig. [[Lêer:FIA_F1_Imola_2025_No._1_Verstappen.jpg|regs|duimnael|Verstappen het die [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] gewen nadat hy die kampioenskapsvoorloper, [[Oscar Piastri]], reeds op die eerste rondte verbygesteek het.]] Verstappen het die Emilia-Romagna Grand Prix gewen nadat hy Piastri in die eerste rondte verbygesteek het in ''[[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Variante Tamburello]]'', wat wyd beskou is as een van sy bestes. Sy vierde plek in [[2025 Monaco Grand Prix|Monaco]] is gevolg deur 'n tiende plek in [[2025 Spaanse Grand Prix|Spanje]], waar hy gepenaliseer is vir 'n opsetlike botsing met [[George Russell]], aangesien hy uit die stryd om die oorwinning geval het;<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/maybe-throw-bananas-max-verstappen-likens-f1s-monaco-gp-rule-to-mario-kart/10726659/|title="Maybe throw bananas" – why Verstappen felt F1's Monaco GP pitstop rule was like Mario Kart|last=Cleeren|first=Filip|date=25 May 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250709155439/https://www.autosport.com/f1/news/maybe-throw-bananas-max-verstappen-likens-f1s-monaco-gp-rule-to-mario-kart/10726659/|archive-date=9 July 2025|access-date=5 August 2025}}</ref> die paar het 1–2 in [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanada]] geëindig, met Verstappen tweede. Nadat hy sewende vir die Oostenrykse Grand Prix gekwalifiseer het, het Verstappen onttrek nadat hy deur [[Kimi Antonelli]] in die eerste rondte getref is;<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-out-of-f1-austrian-gp-after-antonelli-clash/10737628/|title=Verstappen out of F1 Austrian GP after Antonelli clash|last=Cleeren|first=Filip|date=29 June 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629145850/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-out-of-f1-austrian-gp-after-antonelli-clash/10737628/|archive-date=29 June 2025|access-date=29 June 2025}}</ref> Met 61 punte agter die kampioenskapvoorloper Piastri, het Verstappen erken dat sy vyfde titel-uitdaging 'n "geslote saak" was. Hy het nog 'n voorste wegspringplek by die [[2025 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] verower met 'n lae-afwaartse krag-opstelling, voordat hy die voortou aan Piastri afgestaan het en getol het tydens 'n veiligheidsmotor-herbegin in nat weerstoestande; hy het herstel tot vyfde en sy gebrek aan greep gekritiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-explains-costly-spin-in-horrible-f1-british-gp/10739999/|title=Verstappen explains costly spin in "horrible" F1 British GP|last=Cleeren|first=Filip|date=6 July 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706185826/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-explains-costly-spin-in-horrible-f1-british-gp/10739999/|archive-date=6 July 2025|access-date=5 August 2025}}</ref> Hy het die [[2025 Belgiese Grand Prix|Belgiese naelren]] gewen nadat hy Piastri in die eerste rondte verbygesteek het en daarna vierde in die Grand Prix geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c62zy07nqpro |title=Verstappen beats Norris to Miami pole |last=Benson |first=Andrew |date=3 May 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=4 May 2025}}</ref> Hy het in [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] tot negende teruggesak voordat hy tweede na Piastri by die [[2025 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-red-bull-thinks-verstappen-is-wrong-about-no-more-wins-in-f1-2025/10748512/|title=Why Red Bull thinks Verstappen is wrong about no more wins in F1 2025|last=Hardy|first=Ed|last2=Vording|first2=Ronald|date=4 August 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805205528/https://www.autosport.com/f1/news/why-red-bull-thinks-verstappen-is-wrong-about-no-more-wins-in-f1-2025/10748512/|archive-date=5 August 2025|access-date=5 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/max-verstappen-explains-dutch-gp-near-miss-i-tried-to-send-it/10755135|title=Max Verstappen explains Dutch GP near-miss: "I tried to send it"|last=Harrington|first=Alex|date=31 August 2025|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906160704/https://www.motorsport.com/f1/news/max-verstappen-explains-dutch-gp-near-miss-i-tried-to-send-it/10755135/|archive-date=6 September 2025|access-date=5 September 2025}}</ref> Sy beste rondte in [[2025 Italiaanse Grand Prix|Italië]] was die vinnigste in Formule Een-geskiedenis, waar hy vroeë teenstand van Norris oorkom het om die Grand Prix met meer as 19 sekondes in 'n rekordspoed te wen. Verstappen het voor weggespring vir die [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] en uitgehou om te wen, sy vierde oorwinning van die seisoen en sy sesde Grand Chelem algeheel. == Formule 1-uitslae == [[Lêer:FIA F1 Austria 2022 Nr. 1 Verstappen.jpg|duimnael|340px|Windgat Verstappen bestuur [[Red Bull Racing|Red Bull]] se RB18 tydens die [[2022 Oostenrykse Grand Prix]]. Hy eindig tweede nadat hy die vinnigste rondtetyd opgestel het.]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Toro Rosso]] STR10 | [[Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>17† |bgcolor=efcfff| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>16 | | | | | |style="background:#efefef"| '''12''' |style="background:#efefef"| '''49''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Scuderia Toro Rosso|Scuderia <br/>Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]<br/>STR11 | [[Ferrari]] 060 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |bgcolor=dfffdf| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |bgcolor=dfffdf| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|8}} |bgcolor=efcfff| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''5''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''204''' |- | [[Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull<br/>RB12]] | [[Honda|TAG Heuer]] <br/>F1-2016 [[V6-enjin|V6 t]] | | | | |bgcolor=ffffbf| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1 |bgcolor=efcfff| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />6 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />2 |bgcolor=efcfff| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />4 |bgcolor=ffdf9f| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />4 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB13]] | [[Honda|Tag Heuer]] F1-2017 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>5 | | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''168''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin <br/>Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB14]] | [[Honda|TAG Heuer]] F1-2018 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1 |bgcolor=cfcfff| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>15† |bgcolor=dfffdf| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 | | | |style="background:#efefef"| '''4''' |style="background:#efefef"| '''249''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin <br/>Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB15]] | [[Honda]] RA619H [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=efcfff| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>8 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | | |bgcolor=ffdf9f| '''{{Brons}}''' |bgcolor=ffdf9f| '''278''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin <br/>Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16 | [[Honda]] RA620H [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} | | | | | | | |bgcolor=ffdf9f| '''{{Brons}}''' |bgcolor=ffdf9f| '''214''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB16B]] | [[Honda]] RA621H [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18†{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1{{Pictogram poleposition}}‡ |bgcolor=ffffbf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>'''*'''²2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |bgcolor=ffffbf| {{Goud}} |bgcolor=ffffbf| '''395½''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>19^† |bgcolor=ffffbf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1 |bgcolor=efcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>¹1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>¹2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''4'''6 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} | | |bgcolor=ffffbf|'''{{goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''454''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB19 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''3'''2 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''1'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''2'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |bgcolor=ffffbf|'''{{goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''575''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB20 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''1'''5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''1'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=ffffbf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''4'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''8'''1 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6 |bgcolor=ffffbf|'''{{goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''437''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB21 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''3'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><!-- Sprint '''17'''-->4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>10 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''1'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''4'''3 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''4'''1 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|'''{{Silwer}}''' |bgcolor=dfdfdf|'''421''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull-Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''9'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>^'''7'''3 |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|VER|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|VER|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' 2026-seisoen nog aan die gang. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verstappen, Max}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] kqul9ly3xbufs3ojhtix69gkv1hls7x 0 108356 2908851 2903898 2026-06-02T14:38:33Z Jcb 223 2908851 wikitext text/x-wiki '''André van Gyseghem''' (* [[18 Augustus]] [[1906]] in Eltham, [[Londen]], † [[13 Oktober]] [[1979]] in Londen) was 'n Engelse akteur en teaterdirekteur wat ook in 'n verskeidenheid televisieprogramme opgetree het. == Lewe en werk == === Vroeë lewe === André van Gyseghem is op 18 August 1906 in Eltham, Graafskap Londen as seun van Georges Emil van Gyseghem en sy vrou Minnie Evison (née Offord) gebore. Hy het sy skoolopleiding in [[Greenwich]] ontvang en daarna toneelkuns aan die Koninklike Akademie vir Dramakuns (''Royal Academy of Dramatic Art'', kort RADA) gestudeer. Sy loopbaan het hy in 'n musiekuitgewery begin.<ref name="who">[https://archive.org/stream/dramaticlistwhos007920mbp#page/n1413/mode/2up ''Who's Who in the Theatre: Van Gyseghem, André'']</ref> In September 1927 het hy sy toneeldebuut by die ''Theatre Royal'' in [[Bognor Regis|Bognor]] gemaak waar hy die rol van Peveril Leyburn in ''The Constant Nymph'' vertolk het. In Januarie 1928 het hy met dieselfde toneelproduksie getoer, hierdie keer as Lewis Dodd. Tussen September 1928 en Julie 1930 was hy by die ''Hull Repertory Theatre'' aangestel waar hy onder direksie van A.R. Whatmore 'n reeks van jeugdige karakters vertolk het.<ref name="who" /> === Terugkeer na Londen === Ná sy terugkeer na Londen het hy in Julie 1930 as Vitek in ''The Macropulos Secret'' opgetree. Vervolgens het hy by die ''Embassy Theatre'' se toneelgeselskap aangesluit waar hy tussen September 1930 en Oktober 1934 in verskeie rolle opgetree het, waaronder dié van Florindo in ''The Liar'' en Master Klaus in ''The Witch''. Gedurende sy aanstelling by dié teater het hy ook sy lange loopbaan as teaterdirekteur begin, met [[Agatha Christie]] se toneelstuk ''Black Coffee'' as sy debuut in Desember 1930. Ander produksies, wat hy by die ''Embassy'' behartig het, sluit in: * ''Miracle at Verdun'' deur Hans Chlumberg, September 1932 * ''The Glass Wall'' (première), deur E. M. Delafield, Februarie 1933 * ''All God's Chillun Got Wings'', Maart 1933, met [[Paul Robeson]] en Flora Robson * ''The Brontes of Haworth Parsonage'', November 1933 * ''Windfall'' deur R. C. Sherriff, Februarie 1934 * ''Stevedore'', Mei 1935, met Paul Robeson en Robert Adams.<ref name="who" /> Tussen 1933 en 1935 het André van Gyseghem vyf reise na die [[Sowjetunie]] onderneem, insluitende een jaar se toneelwerk by Nikolai Ochlopkof se Realistiese Teater in [[Moskou]]. Hy was een van min Engelssprekende deskundiges wat vertroud was met destydse Russiese toneelkuns en het talle artikels vir die Moskouse Engelsmedium-dagblad ''Moscow Daily News'' bygedra. Baie van sy toneelervaring het hy aan die opleiding toegeskryf wat hy daar ontvang het.<ref>Sheila Tully Boyle & Andrew Bunie: ''Paul Robeson: The Years of Promise and Achievement''. Boston: University of Massachusetts Press 2001, bl. 304</ref> Hy het by die Kommunistiese Party aangesluit en voorsitter van die ''Unity Theatre'' se "Bestuurskomitee" geword.<ref>Reiner Lehberger: ''Das sozialistische Theater in England 1934 bis zum Ausbruch des Zweiten Weltkriegs''. Frankfurt 1977, bl. 97</ref> In 1936 het Van Gyseghem die feesoptog vir die Britse Rykstentoonstelling in [[Johannesburg]] behartig. Hy was van voorneme om by die destydse ''Bantu Dramatic Society'' se opvoerings van Shakespeare-tonele betrokke te raak, maar sy aansoek is verwerp. Vervolgens het hy in 1937 The ''Bantu People's Theatre'' (later bekend as die ''African National Theatre'') in die lewe geroep.<ref>{{Cite web |url=http://internetshakespeare.uvic.ca/Library/Criticism/shakespearein/sa7.html |title=''Internet Shakespeare Editions. Shakespeare in South Africa. Besoek op 9 Maart 2016'' |access-date= 9 Maart 2016 |archive-date=19 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219053922/http://internetshakespeare.uvic.ca/Library/Criticism/shakespearein/sa7.html |url-status=dead }}</ref> In 1939 het hy homself gespeel in die televisietoneel ''Rehearsal for a Drama''.<ref name="imdb">[http://www.imdb.com/name/nm0886995/ ''Internet Movie Database: André van Gyseghem. Besoek op 9 Maart 2016'']</ref> In 1943 het hy die rol van Cecil Tempest in die rolprent ''Candles at Nine'' vertolk, en in 1949 dié van Oblensky in ''Warning to Wantons''. In 1953 het hy nog 'n keer homself gespeel in ''The Limping Man''. Tussen 1951 en sy afsterwe in 1979 het hy rolle in meer as vyftig Britse televisiedramas vertolk, waaronder dié van Sir Martin Shandwick in ''The March of the Peasants'' in 1962.<ref name="imdb" /> Hy was ook een van verskeie ''Number Twos'' in die Britse kultus-televisiereeks ''The Prisoner'' wat in die 1960's gebeeldsaai is. In die aflewering "It's Your Funeral" het hy ''Number Two'' kort voor dié se aftrede vertolk. Van Gyseghem het sy verskyning ook in een aflewering van ''The Saint'' gemaak waarin hy teenoor Roger Moore gespeel het. Van Gyseghem was getroud met die aktrise Jean Forbes-Robertson (1905-1962). Uit die huwelik is in 1941 een dogter, Joanna Van Gyseghem, gebore wat net soos haar ouers 'n akteursloopban gekies het. == Publikasies == * André van Gyseghem: ''Theatre In Soviet Russia''. London: Faber and Faber Ltd. 1943 == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Gyseghem, Andre}} [[Kategorie:Geboortes in 1906]] [[Kategorie:Sterftes in 1979]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 1h95jexig2mgqhd020a86dw18nshhhh 0 110192 2909003 2908602 2026-06-03T06:51:14Z Jcb 223 2909003 wikitext text/x-wiki '''Jackie Nagtegaal''' is ’n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] en is op 8 Julie 1984 in [[Potchefstroom]] gebore as die jongste van twee kinders. == Lewe en werk == Sy het 'n ouer broer, Jan-Jan. Haar ma is [[Reinet Nagtegaal]], ook 'n bekende skrywer,<ref> Van Wyk, Marguerite [[Sarie]]: http://www.sarie.com/eie-stories/dit-het-ons-by-mekaar-geleer/#/</ref> en haar pa is Dirk Nagtegaal, 'n prokureur.<ref> Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe 2005</ref> Jackie leer loop op [[Jeffreysbaai]] en Cape St. Francis<ref>Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_jackienagtegaal.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403105350/http://storiewerf.co.za/cvs/cv_jackienagtegaal.htm |date= 3 April 2015 }}</ref> en die gesin woon daarna lank in [[Pretoria]], waar sy skoolgaan aan die [[Laerskool Monumentpark]] en vanaf graad vier aan [[Crawford College]]. In 1999 trek sy na [[Melkbosstrand]] en gaan skool by die Parklands College in [[Bloubergstrand]], waarna sy in 2002 matrikuleer aan die Vineyard Private School op [[Stellenbosch]].<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/nagtegaalj.html</ref> Sy is een van net nege leerlinge en neem [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Kuns]], [[Geskiedenis]], Bedryfsekonomie en [[Wiskunde]].<ref>Coetzer, Toast Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/mond/jackie.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821023016/http://www.oulitnet.co.za/mond/jackie.asp |date=21 Augustus 2014 }}</ref> In hierdie tyd bly sy in 'n woonstel op Stellenbosch. Daarna skryf sy in 2003 in vir 'n B.A.-graad by die [[Universiteit Stellenbosch]] met [[Filosofie]], [[Politiek]] en Afrikaans-Nederlands as vakke, maar staak haar studies om voltyds te skryf. In 2004 begin sy met reg studies aan die [[Universiteit van Kaapstad]], wat sy later aan die Universiteit van Stellenbosch voortsit en in 2006 'n LL.B.-graad behaal. Hierna word sy as [[advokaat]] tot die Kaapse Balie toegelaat. Sy word aangestel as uitvoerende direkteur van Lipco,<ref>Coetzee, Terésa Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Ontspan/Regte-uit-die-boks-20140122 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426183413/http://www.netwerk24.com/Ontspan/Regte-uit-die-boks-20140122 |date=26 April 2016 }}</ref> die groep wat haar ouers op die been gebring het. Een van die filiale van Lipco is Joho Uitgewers (eers Genugtig!-Uitgewers). Die Lipco-groep word die grootste organisasie vir bemiddeling van geskille in Suid-Afrika en sy word in Januarie 2007 saam met haar broer aangestel as mede-besturende direkteur. Sy is een van die eerstes wat trou ingevolge die Wet op Burgerlike Verbintenisse wat huwelike tussen gay-paartjies wettig, wanneer sy en Vera van der Merwe op 1 Desember 2006 op Melkbosstrand afhaak. Die egpaar gaan kort na afloop van hulle wittebrood in [[Meksiko]]<ref>Brümmer, Willemien “Twee Nagtegaals vlieg saam” “By” 21 Maart 2009</ref> na 'n fertiliteitskliniek waar hulle 'n spermskenker uitkies en gelyktydig swanger raak.<ref>La Vita, Murray “Jonk, gay en broeis” “By” 13 Januarie 2007</ref> Dirkie<ref>Brümmer, Willemien “Dirk se ma’s” “Insig” 1987–2007</ref> word in 2007 gebore.<ref>Retief, Hanlie “Dubbele moederliefde in Huis Nagtegaal” “Rapport” 28 Oktober 2007</ref> Teen die einde van 2009 is Jackie weer swanger<ref>Malan, Marlene “Nagtegaals verwag 'n 2de pienkvoet” “Rapport” 7 Februarie 2010</ref> en Finn Nagtegaal<ref>Smith, Francois “Antjie en die Nagtegaaltjie” “Insig” Mei 2004</ref> word op 4 Oktober 2010 in Kaapstad gebore. Saam stig Jackie en Vera in 2005 die afdeling Her Law binne Lipco, wat spesialiseer in vroueregte en hulle publiseer ook die regsboek, “''Her law: Making the law work for you''”, wat in 2007 gepubliseer word. In 2006 genoodsaak die groei by Joho Uitgewers dat sy en Vera, saam met Bev Maritz, die bestuur van hierdie maatskappy voltyds oorneem. Teen die einde van 2010 word die uitgewery gesluit. Sy is steeds saam met haar broer mede-besturende direkteur van Lipco Law for All, 'n regshulpdiens vir diegene wat nie normaalweg regskoste kan bekostig nie en deur 'n maandelikse paaiement hierdie dienste kan benut wanneer nodig. Sy is ook in Januarie 2015 die stigter van The African School of Mediation, wat opleiding verskaf aan bemiddelaars vir die oplos van geskille. == Skryfwerk == Sy skryf<ref> Beyers, Yvonne “Hough haar aansporing om 'n skrywer te word” “Beeld” 21 Junie 2003</ref> al vandat sy in graad drie is en voltooi “'''''Daar’s vis in die punch'''''”<ref> Harper, Susanne “Beeld” 24 Augustus 2009</ref><ref name="nel">Nel, Ronel “Rapport” 19 April 2009</ref> voor haar sestiende verjaarsdag.<ref>Myburgh, Melt [http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2006/07/16/RP/4/01.html]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426183454/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2006/07/16/RP/4/01.html|date=26 April 2016}} [[Rapport]]</ref> Hierdie boek bevat volgens eie erkenning baie outobiografiese elemente en beeld die lewe van 'n moderne, ryk tiener uit.<ref>Stadler, Hanlie “'n Vis met punch” “Rapport” 31 Maart 2002</ref> Charlie Koekemoer is in graad elf en 'n leerling aan 'n privaat skool in die Kaap.<ref>Nagtegaal, Jackie “‘Vis in die punch’ gooi klip in die bos” “Bylae by Die Burger” “27 Maart 2002</ref> Haar ouers is advokate en selde tuis. Charlie het haar eie kar sonder bestuurslisensie, verstaan seks en dwelms<ref>Groen, Gert “Geld, seks, dwelms en ander issues…” “Beeld” 22 April 2002</ref> en kuier tot in die vroeë oggendure in klubs.<ref>John, Philip Literator: http://blogs.sun.ac.za/boekwurm/files/2010/10/Vis-in-die-punch-en-kreatiwiteit.pdf</ref> Die skilder [[Frida Kahlo]] is haar inspirasie en sy besluit om die Kahlo-uitstalling in die Kaap te gaan soek. Hierdie soektog word ook 'n innerlike reis waarin sy tot groter insig kom oor haar eie bestaan en haar verhouding met haar ouers.<ref> Myburgh, Melt “Die geheim van Jackie Nagtegaal se heupe” “Rapport” 16 Julie 2006</ref> Die boek <ref>Brink, André P. “Daar’s punch in dié debat” “Beeld” 24 September 2003</ref> is geskryf in 'n tussentaal tussen Engels en Afrikaans<ref>Hambidge, Joan “Jackie Nagtegaal skryf maar net soos ons praat” “Rapport” 20 Julie 2003</ref> en word later in volbloed-Engels vertaal as “''Alternative realities''”.<ref> Engelbrecht, Theunis “Storm oor ‘lui’ skrywerstaal” “Rapport” 29 Junie 2003</ref> Die [[MER-prys|M.E.R.-prys]] en 'n [[KykNET]]-merieteprys word in 2003 aan “''Daar’s vis in die punch''” toegeken. Die boek word ook tot verhoogdrama verwerk en in 2006 by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] opgevoer. “''In limbo''”<ref>Harper, Susanne “Beeld” 24 Augustus 2009</ref><ref name="nel" /> (wat sy saam met haar ma skryf) is die verhaal van 'n ma en dogter wat albei alkoholiste is en beskryf die probleme wat hulle op die lewenspad ervaar.<ref>Truter, Suzette “Loner in limbo” “Sarie” November 2003</ref> Die ma is lewensmentor en die dogter is 'n sekslustige entrepreneur wat praatjies hou oor straatkinders. Reinet se bydrae is om die ma se karakter weer te gee, terwyl Jackie uit die perspektief van die kind skryf.<ref>Grundling, Erns “In (die mees beautiful Afrikaanse) limbo” “Insig” Augustus 2003</ref> == Publikasies == * '''2002''' – Daar’s vis in die punch * '''2009''' – In limbo (saam met Reinet Nagtegaal) == Bronne == * LinkedIn: https://za.linkedin.com/in/adv-jackie-nagtegaal-a05602b9{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Van Zyl, Johan “In your face” “Naweek-Beeld” 28 Junie 2003 * Roggeband, Ilza “Boeke is maar net nog iets wat jy vervaardig” “By” 16 April 2011 * Coetzee, Terésa “Dertien vrae aan Jackie Nagtegaal” “My Tyd Rapport” 31 Januarie 2010 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers. Eerste uitgawe, tweede druk, 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 2006 == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nagtegaal, Jackie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] 2gxsa5hdzua2sfsuh6udnaj23nacw8q 0 113255 2908953 2890352 2026-06-03T04:17:47Z Surajr7 188325 2908953 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Paul Gauguin | beeld = Paul Gauguin 1891.png | beeldgrootte = 220px | alt = | onderskrif = Gauguin, omstreeks 1891. | geboortenaam = Eugène Henri Paul Gauguin | geboortedatum = {{Geboortedatum|1848|6|7}} | geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1848|6|7|1903|5|8}} | sterfteplek = Atuona, [[Marquesaseilande]], [[Frans-Polinesië]] | laaste rusplek = | nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}} | gade = | veld = [[Skilderkuns]], beeldhouwerk, keramiek, gravering | opleiding = | beweging = [[Postimpressionisme]], [[primitivisme]] | werke = | beskermhere = | beïnvloed_deur = | beïnvloed = | toekenings = | verkies = | webwerf = | atergrondkleur = #BCD4E6 }} '''Eugène Henri Paul Gauguin''' ([[7 Junie]] [[1848]] – 8 Mei [[1903]]) was ’n [[Frankryk|Franse]] [[Postimpressionisme|postimpressionistiese]] [[kuns]]tenaar. Hy het nie werklik erkenning gekry tot ná sy dood nie, maar word nou geloof vir sy eksperimentele gebruik van [[kleur]] en die [[Sintetisme|sintetistiese styl]], wat onderskei kan word van [[impressionisme]]. Sy werk het dié van die Franse [[avant-garde]] en baie moderne kunstenaars beïnvloed, byvoorbeeld dié van [[Pablo Picasso]] en [[Henri Matisse]]. Gauguin se kuns het ná sy dood gewild geword, deels danksy die pogings van die kunshandelaar Ambroise Vollard, wat uitstallings van sy werk gereël of help reël het.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/cataloguedesouvr1903salo#page/68/mode/2up|title=Gauguin at the Salon d'Automne, 1903 – Catalogue des ouvrages de peinture, sculpture, dessin, gravure, architecture et art décoratif|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/cataloguedesouvr1906salo#page/190/mode/2up|title=Gauguin retrospective at the Salon d'Automne, 1906 – Catalogue des ouvrages de peinture, sculpture, dessin, gravure, architecture et art décoratif|publisher=}}</ref> Baie van sy skilderye was in besit van die [[Russe|Rus]] Sergei Sjtsjoekin<ref>{{cite web |url=http://www.morozov-shchukin.com/html/Agau.html |title=Shchukin Gauguin |publisher=Morozov-shchukin.com |date= |accessdate=12 Julie 2013 |archive-date= 9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909011518/http://www.morozov-shchukin.com/html/Agau.html |url-status=dead }}</ref> en ander belangrike versamelaars. Hy was ’n belangrike figuur in die [[Simbolisme|simbolistiese]] beweging as 'n skilder, beeldhouer, keramiekkunstenaar en skrywer. Sy gebruik van kleur het regstreeks tot die sintetistiese styl in moderne kuns gelei, terwyl sy uitbeelding van die inherente bedoeling van die mense in sy skilderye die weg gebaan het na primitivisme en die terugkeer na die landelike. Hy was ook ’n belangrike voorstander van houtgraverings en houtsneewerk as kunsvorms.<ref>[http://rubens.anu.edu.au/htdocs/surveys/prints/bysubject/display00087.html "Prints by Paul Gauguin"], ArtServe: Australian National University.</ref><ref>[http://columbia.thefreedictionary.com/woodcut+and+wood+engraving "Woodcut and Wood Engraving"]. TheFreeDictionary.com.</ref> == Biografie == === Vroeë lewe === Gauguin is in [[Parys]], [[Frankryk]], gebore as die seun van die joernalis Clovis Gauguin en Alina Maria Chazal, wie se pa lid was van ’n invloedryke [[Peru]]viaanse familie. In 1850<ref>Januszczak, Waldemar, ''Gauguin: The Full Story'', BBC TV documentary.</ref> het die familie van Parys na Peru verhuis vanweë die politieke klimaat van destyds. Clovis is tydens die reis oorlede en die 18 maande oue Paul, sy ma en suster is alleen agtergelaat. Hulle het vier jaar lank in [[Lima]] gewoon, by sy ma se broer en dié se familie. Peruviaanse beelde sou later Gauguin se kuns beïnvloed. [[Lêer:Gauguin La mère de l'artiste.jpg|duimnael|180px|''Aline Marie Chazal Tristán, La mère de l'artiste ("Die Kunstenaar se Moeder")'', 1889, Staatsgalery, [[Stuttgart]].]] Dit was in Lima waar Gauguin die eerste keer met kuns kennis gemaak het. Sy ma het Pre-Colombiaanse pottebakkery bewonder en [[Inkas|Inkapotte]] versamel. Later in sy lewe sou sy betowering deur antieke Peruviaanse kulture lei tot meer as 20 kunswerke wat deur ’n pre-Inka-[[mummie]] geïnspireer is.<ref>{{cite web |title=La momia de un sarcófago de la cultura Chachapoyas en la obra de Paul Gauguin |url=https://www.researchgate.net/publication/279530616_La_momia_de_un_sarcofago_de_la_cultura_Chachapoyas_en_la_obra_de_Paul_Gauguin |website=ResearchGate |access-date=12 Januarie 2016 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908211224/https://www.researchgate.net/publication/279530616_La_momia_de_un_sarcofago_de_la_cultura_Chachapoyas_en_la_obra_de_Paul_Gauguin |archive-date=8 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Toe Gauguin sewe jaar oud was, het hy en sy familie na Frankryk teruggekeer en by sy oupa aan vaderskant in [[Orléans]] gaan woon. Gauguin het hier [[Frans]] geleer, hoewel sy eerste en verkose taal Peruviaanse [[Spaans]] gebly het. === Opvoeding en eerste werk === Nadat hy ’n paar plaaslike skole bygewoon het, is Gauguin na die prestigeryke [[Rooms-Katolieke]] skool Petit Séminaire de La Chapelle-Saint-Mesmin gestuur.<ref>Gayford bl. 99–100</ref> Hy was drie jaar lank in dié skool en op 14 is hy na die Loriol-instituut in Parys, ’n vlootskool, gestuur voordat hy na Orléans teruggekeer en sy studie aan die Lycée Jeanne D'Arc voltooi het. Hy het hierna ’n vlieëniersassistent in die handelsvloot geword. Drie jaar later het hy vir twee jaar by die Franse vloot aangesluit.<ref>Mathews bl. 14</ref> Sy ma is op 7 Julie 1867 oorlede, maar hy het eers maande later daarvan uitgevind toe ’n brief van sy suster af hom in [[Indië]] bereik.<ref>Mathews bl. 18</ref><ref>Perruchot bl. 44</ref> In 1871 het Gauguin ’n aandelemakelaar in Parys geword en werk by die Paryse Beurs gekry. Hy het vir die volgende 11 jaar ’n suksesvolle sakeman geword. Hy het ’n goeie salaris verdien en ook in kuns handel gedryf.<ref>{{cite book|last1=Thompson|first1=Don|title=The $12 Million Stuffed Shark: The Curious Economics of Contemporary Art|date=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-62059-9|page=49|url={{Google books|ORHdSqeDPlsC|title|page=49|plainurl=yes}}}}</ref><ref>{{cite web |title=The Business of Art: Evidence from the Art Market |url=http://www.getty.edu/art/exhibitions/business/ |website=getty.edu |publisher=J. Paul Getty Museum |date=2004 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115093512/http://getty.edu/art/exhibitions/business/ |archive-date=15 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=17 Augustus 2016 }}</ref> In 1882 het die Paryse Beurs in duie gestort en die aanvraag na kuns het afgeneem. Gauguin se inkomste het skerp gedaal en hy het eindelik besluit om voltyds te skilder.<ref>Thomson bl. 27</ref><ref>Mathews bl. 48–9</ref> === Huwelik === In 1873 is Gauguin getroud met ’n [[Denemarke|Deense]] vrou, Mette-Sophie Gad (1850–1920). Oor die volgende 10 jaar het hulle vyf kinders gehad: Émile (1874–1955), Aline (1877–1897), Clovis (1879–1900), Jean René (1881–1961) en Paul Rollon (1883–1961). Teen 1884 het Gauguin en sy gesin na [[Kopenhagen]] in [[Denemarke]] verhuis waar hy weer ’n sakeman geword het deur dekseile te verkoop. Dit was nie ’n sukses nie en Mette het die broodwinner geword deur Franse lesse te gee.<ref>Januszczak, ''Full Story''.</ref> Sy middelklasgesin en huwelik het uitmekaargeval toe hy voltyds begin skilder. Hy het in 1885 na Parys teruggekeer en hy en Mette is in 1894 uitmekaar.<ref name="auto">Mathews bl. 194, 210</ref><ref>Thomson bl. 29, 182</ref> === Eerste skilderye === [[Lêer:Paul Gauguin 001.jpg|duimnael|upright|''Studie van ’n naakte vrou'', 1880.]] In 1873, min of meer die tyd dat hy ’n aandelemakelaar geword het, het Gauguin deeltyds begin skilder. Sy Paryse lewe was gesentreer om die 9de [[arrondissement]].<ref>{{cite web |last1=Bain-Smith |first1=Priscilla |title=Gauguin: Where he lived and loved |url=http://www.bonjourparis.com/story/gauguin-where-he-lived-and-loved/ |website=bonjourparis.com |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115057/http://www.bonjourparis.com/story/gauguin-where-he-lived-and-loved/ |archive-date=2 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Paris locations">Jean-François Staszak {{Google books|id_AUj-DycAC|Géographies de Gauguin|page=32|plainurl=}}</ref> Naby sy huis was die kafees wat deur die impressioniste besoek is. Gauguin het ook kunsgalerye besoek en werk van opkomende kunstenaars gekoop. Hy het die Deens-Franse kunstenaar [[Camille Pissarro]] bevriend<ref name="met">Cindy Kang, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/gaug/hd_gaug.htm Gauguin Biography], Heilbrunn Timeline of Art History, New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000.</ref> en hom Sondae besoek om in sy tuin te skilder. Pissarro het hom aan verskeie ander kunstenaars voorgestel. In 1877 het Gauguin oor die rivier na die armer, nuwer stedelike uitbreiding Vaugirard getrek. Hier het hy ’n ateljee gehad.<ref name="Paris locations" /> Hy het in 1881 en 1882 skilderye vertoon in impressionistiese uitstallings. Sy skilderye het nie goeie resensies gekry nie hoewel sommige van hulle, soos ''Die Marktuine van Vaugirard'', nou hoog aangeskryf word.<ref>Thomson bl. 22</ref><ref>Mathews bl. 38–40</ref> In die twee somers ná die ineenstorting van die Paryse Beurs het Gauguin saam met Pissarro en soms Paul Cézanne geskilder. In Oktober 1883 het hy besluit om ’n voltydse skilder te word en hy en sy gesin het na [[Rouen]] verhuis waar hulle goedkoper kon woon. Teen die einde van die jaar het Mette egter na Kopenhagen teruggekeer. Gauguin het haar in November 1884 gevolg en sy kunsversameling met hom saamgeneem (dit het daarna in Kopenhagen agtergebly).<ref>Thomson bl. 27–9</ref><ref>Mathews bl. 52–6</ref> Die lewe in Kopenhagen was egter nie makliker nie en Mette en haar familie het Gauguin gevra om na Parys terug te keer.<ref>Mathews bl. 56–62</ref> <gallery> Lêer:Paul Gauguin 064.jpg|''Die Marktuine van Vaugirard'', 1879, Smith College Museum of Art. Lêer:Paul Gauguin 059.jpg|''Winterlandskap'', 1879, Museum of Fine Arts in Budapest. Lêer:Paul Gauguin 097.jpg|''Portret van Madame Gauguin,'' omstreeks 1880–'81, Foundation E.G. Bührle, Zürich. Lêer:Paul Gauguin 060.jpg|''Tuin in Vaugirard'' (die skilder se gesin), 1881, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen. </gallery> === Frankryk, 1885–'86 === Gauguin het in Junie 1885 saam met sy sesjarige seun, Clovis, na Parys teruggekeer terwyl die res van die gesin in Kopenhagen agtergebly het. Dit was aanvanklik vir hom moeilik om weer by die Paryse kunswêreld betrokke te raak en hy het die eerste winter in armoede deurgebring. Clovis het eindelik siek geword en is na ’n kosskool gestuur met geld van Gauguin se suster Marie.<ref>Thompson bl. 38</ref><ref>Mathews bl. 63–7</ref> In dié jaar het hy min geskilder. In Mei 1886 het hy 19 skilderye en ’n houtreliëfwerk op ’n impressionistiese uitstalling vertoon.<ref>{{cite web |last1=Gersh-Nesic |first1=Berth |title=The Eighth Impressionist Exhibition – 1886 |url=http://arthistory.about.com/od/first_eight_exhibitions/a/eighth_Impressionism_exhibition.htm |website=arthistory.about.com |publisher=About.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070408/http://arthistory.about.com/od/first_eight_exhibitions/a/eighth_Impressionism_exhibition.htm |archive-date=28 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die meeste was vroeëre werke van Rouen of Kopenhagen. Daar was ook niks nuuts in die paar nuwe skilderye nie, hoewel sy ''Baigneuses à Dieppe'' ("Swemmende Vroue") die bekendstelling was van wat later ’n herhalende motief sou word: vroue in die branders. [[Lêer:Paul Gauguin 036.jpg|duimnael|''Vier Bretonse Vroue'', 1886, Neue Pinakothek, München.]] Die uitstalling het [[Georges Seurat]] gevestig as leier van die avant-garde-beweging in Paris. Gauguin het sy neo-impressionistiese, pointillistiese tegniek verwerp en later in die jaar was sy vriendskap met Pissarro ook tot niet – dié was daarna taamlik vyandig teenoor Gauguin.<ref>Thomson bl. 39–41</ref><ref>Mathews bl. 67–8</ref> Gauguin het die somer van 1886 in die kunstenaarskolonie Pont-Aven in [[Bretagne]] deurgebring. Dit was nie net goedkoop om daar te woon nie, maar hy was ook gewild onder die jong kunsstudente wat elke somer daarheen gestroom het. Hy is in dié tyd onthou vir beide sy eksentrieke voorkoms en sy kuns. Onder sy nuwe kennisse was [[Charles Laval]], wat Gauguin die volgende jaar na [[Panama]] en [[Martinique]] vergesel het.<ref>Mathews bl. 70–3</ref><ref name=T42-9>Thomson bl. 42–49</ref> Daardie somer het hy ’n paar skilderye geskilder van naakte figure in die styl van Pissarro en Degas. Die meeste was landskappe soos ''La Bergère Bretonne (Die Bretonse Herderin)'', waarin die figuur ’n ondergeskikte rol speel. Sy ''Jeunes Bretons au bain (Jong Bretonse Seuns wat Swem)'', wat ’n tema bekendstel waarheen hy altyd teruggekeer het wanneer hy Pont-Aven besoek het, is duidelik onder invloed van Degas in die ontwerp en gebruik van kleur. Die naïewe tekeninge van die Engelse kunstenaar Randolph Caldecott, wat gebruik is om ’n gewilde gids oor Bretagne te illustreer, het die aandag getrek van die avant-garde-kunsstudente van Pont-Aven, wat gretig was om hulself te bevry van die konserwatisme van hul akademies, en Gauguin het hulle doelbewus nageboots in sy sketse van Bretonse meisies.<ref>Blackburn (1880)</ref> Hy het dié sketse later in sy Paryse ateljee in skilderye omskep. Die belangrikste een was ''Vier Bretonse Vroue'' – dit toon ’n duidelik wegbreek van sy vroeëre impressionistiese styl en bevat terselfdertyd iets van die naïwiteit van Caldecott se illustrasies, waarin eienskappe so oordrewe uitgebeeld word dat dit byna karikatuuragtig is.<ref name=T42-9 /><ref>Mathews bl. 74–5</ref> Gauguin het saam met Émile Bernard, Charles Laval, Émile Schuffenecker en baie ander na Pont-Aven teruggekeer ná sy reise in Panama en Martinique. Die gebruik van kleur en die simbolistiese keuse van voorwerpe onderskei dit wat nou bekend is as die Pont-Aven-skool. Gauguin was teleurgesteld deur impressionisme. Hy het gevoel die tradisionele [[Europa|Europese]] skildery was te nabootsend en dat dit simboliese diepte kortkom. Daarteenoor was die kuns van [[Afrika]] en [[Asië]] vir hom vol mistieke simbolisme en energie. Die kuns van ander kulture was in dié tyd gewild in Europa, veral dié van [[Japan]], en Gauguin is in 1889 genooi om aan ’n belangrike uitstalling deel te neem waar net genooide kunstenaars werke kon tentoonstel. <gallery> Lêer:Gauguin Women Bathing.jpg|''Swemmende Vroue'', 1885, Nasionale Museum van Westerse Kuns, Tokio. Lêer:Paul Gauguin - La bergère bretonne.jpg|''La Bergère Bretonne'', 1886, Laing-kunsgalery. Lêer:Gauguin - Bretonne.jpg|''Bretonse Meisie'', 1886, Burrell-versameling, Glasgow. Lêer:Paul Gauguin, 1886-87, Breton Bather, Art Institute of Chicago.jpg|''Bretonse Swemmer'', 1886, Chicago-kunsinstituut. </gallery> === Cloisonnisme en sintetisme === Onder die invloed van volkskuns en Japannese drukwerk het Gauguin se werk gevorder tot [[cloisonnisme]], ’n styl wat sy naam gekry het by die resensent Édouard Dujardin vanweë [[Émile Bernard]] se metode om plat beelde met sterk kleure en buitelyne te skilder. Dit het Dujardin herinner aan die [[Middeleeuse]] cloisonné-emaljetegniek. Gauguin was ’n aanhanger van Bernard se kuns en sy toepassing van ’n styl wat Gauguin gepas het in sy soeke daarna om die essensie van ’n voorwerp vas te vang.<ref name=twsJun10b>{{cite news |author=Staff |title=Gauguin, Paul |work=[[The New York Times]] |year=2004 |url=http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html |access-date=10 Junie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524204722/http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html |archive-date=24 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In ''Die Geel Christus'' (1889), wat dikwels beskryf word as ’n tipiese cloisonnistiese werk, is die beeld gedegradeer tot areas van suiwer kleur wat deur dik swart buitelyne geskei word. In sulke werke het Gauguin min aandag aan klassieke perspektief en subtiele veranderings van kleur gegee, en so die twee mees tipiese eienskappe van post-[[Renaissance]]-skilderwerk geïgnoreer. Sy werk het later ontwikkel in die rigting van [[sintetisme]], waarin nie vorm of kleur oorheers nie, maar ’n ewe groot rol speel. <gallery> Lêer:Gauguin Il Cristo giallo.jpg|''Die Geel Christus (Le Christ jaune)'', 1889, Albright-Knox-kunsgalery, Buffalo, NY. Lêer:Gauguin, Paul - Still Life with Profile of Laval - Google Art Project.jpg|''Stillewe met Profiel van Laval,'' 1886, Indianapolis-kunsmuseum. </gallery> === Martinique === [[Lêer:Tropical Vegetation.jpg|duimnael|upright|''Martinique-landskap'' 1887, Skotse Nasionale Galery.]] In 1887, nadat Gauguin [[Panama]] besoek het, het hy sowat ses maande naby Saint-Pierre in [[Martinique]] deurgebring saam met sy vriend die kunstenaar Charles Laval. Sy gedagtes en ondervindings van dié tyd is vasgevang in sy briewe aan sy vrou, Mette, en sy kunstenaarsvriend Emile Schuffenecker.<ref>"Gauguin and Martinique," Karen Kristine Reichnitzer Pope, 1981.</ref> In Panama was hy platsak en sonder werk. Frankryk het in dié tyd ’n beleid gehad dat iemand se bootreis terug betaal sou word as hulle in ’n Franse kolonie gestrand geraak het. Gauguin en Laval het van dié beleid gebruik gemaak om na Frankryk terug te vaar, maar by die Martinique-hawe Saint-Pierre besluit om van die boot af te klim. Kenners verskil daaroor of hy met voorbedagde rade of spontaan besluit het om op die eiland te bly. Op Martinique het hy in ’n hut gebly en daarvan gehou om die plaaslike mense dop te hou terwyl hulle met hul daaglikse bedrywighede besig was.<ref>Philip Vickers, "Martinique in Gauguin's Footsteps", ''Contemporary Review'', 1 Junie 1997.</ref> Die hut was egter warm in die somer en het gelek wanneer dit reën. Gauguin het ook siek geword. Terwyl hy daar was, het hy tussen 10 en 20 werke geskilder, gereis en blykbaar kontak gemaak met ’n klein gemeenskap Indiese immigrante. Dit het later sy werk beïnvloed deurdat hy Indiese simbole ingewerk het. Tydens sy verblyf was die skrywer [[Lafcadio Hearn]] ook op die eiland.<ref>[https://archive.org/details/twoyearsinfrench00hearrich Lafcadio Hearn, ''Two Years in the French West Indies'', Harper & brothers, New York, 1900]</ref> Sy vertellings verskaf ’n historiese vergelyking vir Gauguin se skilderye. Hy het sover bekend 11 skilderye voltooi. In sy briewe aan Schuffenecker is ’n opgewondenheid te bespeur oor die eksotiese ligging en eilandbewoners op sy skilderye. Die werke het oor die algemeen helder kleure en is van figure in die buitelug. Hoewel hy kort op die eiland was, het dit ’n groot invloed op sy werk gehad. Hy het later van die figure en sketse weer in skilderye gebruik, soos die motief in ''Tussen die Mango's''.<ref name="vangoghmuseum">{{cite web |url=http://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0221V1962 |title=De mangobomen, Martinique |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124632/https://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0221V1962 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plattelandse en inheemse bevolkings het ’n gewilde onderwerp gebly in Gauguin se werk nadat hy die eiland verlaat het. <gallery widths="150px" heights="150px"> Lêer:Gauguin Huttes sous les arbres.jpg|''Huttes sous les arbres,'' 1887, private versameling, Washington. Lêer:Paul Gauguin 089.jpg|''Bord de Mer II,'' 1887, private versameling, Parys. Lêer:At The Pond.jpg|''By die Dam'', 1887, Van Gogh-museum, Amsterdam. Lêer:Gauguin Conversation Tropiques.jpg|''Conversation Tropiques (Négresses Causant)'', 1887, private versameling, Dallas. Lêer:Paul Gauguin 087.jpg|''Tussen die Mango's (La Cueillette des Fruits)'', 1887, Van Gogh-museum, Amsterdam.<ref name="vangoghmuseum" /> </gallery> === Gauguin en Van Gogh === [[Lêer:Vincent van Gogh - Paul Gauguin (Man in a Red Beret).jpg|duimnael|upright|Vincent van Gogh, ''Paul Gauguin (Man met ’n Rooi Baret)'', 1888, Van Gogh-museum, Amsterdam (F546).]] Gauguin se Martinique-skilderye is deur die handelaar Arsène Poitier uitgestal. Daar is hulle gesien en bewonder deur [[Vincent van Gogh]] en sy kunshandelaarbroer, [[Theo van Gogh]], wie se maatskappy Goupil & Cie sake met Portier gedoen het. Theo het drie van Gauguin se skilderye gekoop en hulle by Goupil uitgestal – so het hy Gauguin aan ryk klante bekend gestel. Terselfdertyd het Vincent en Gauguin goed bevriend geraak en hulle het oor kuns gekorrespondeer, iets wat instrumenteel was in Gauguin se formulering van sy filosofie oor kuns.<ref>Thomson bl. 52–4, 65</ref><ref>Mathews bl. 113–7</ref> Die reëling met Goupil het voortgeduur tot ná Theo's se dood in Januarie 1891. Gauguin en Vincent se verhouding het later gespanne geraak. In 1888, op voorstel van Theo, het Gauguin en Vincent nege weke lank saam geskilder by Vincent se "Geel Huis" in [[Arles]]. Hul verhouding het versuur en eindelik het Gauguin besluit om weg te gaan. Op die aand van 23 Desember 1888, volgens ’n baie latere weergawe van Gauguin, het Van Gogh hom met ’n skeermeslem gekonfronteer. Later die aand het Van Gogh die onderste deel van sy linker-oorlob afgesny. Van Gogh is die volgende dag in die hospitaal opgeneem en Gauguin het Arles verlaat.<ref>Gayford bl. 284</ref> Hulle het mekaar nooit weer gesien nie, maar steeds gekorrespondeer. In 1890 het Gauguin selfs voorgestel hulle stig ’n kunsateljee in [[Antwerpen]].<ref>Pickvance, Ronald. ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers'' (exh. cat. Metropolitan Museum of Art, New York), Abrams, New York 1986. {{ISBN|0-87099-477-8}} bl. 62</ref> Gauguin het later beweer hy het ’n belangrike rol gespeel in Van Gogh se ontwikkeling as ’n skilder by Arles. Terwyl Van Gogh vir ’n kort ruk geëksperimenteer het met Gauguin se teorie van skilder uit die verbeelding in skilderye soos ''Gedagte aan die Tuin by Etten'', het dit hom nie geval nie en hy het gou teruggekeer na skilder van die natuur af.<ref>Thomson bl. 76–7</ref><ref name="Avant et après">{{cite web|url = https://archive.org/details/avanteta00gaug|title = Avant et après: avec les vingt-sept dessins du manuscrit original (1923)|publisher = Internet Archive|language = Frans}}</ref> === Eerste besoek aan Tahiti === Teen 1890 het Gauguin besluit om [[Tahiti]] sy volgende kunsbestemming te maak. Die verkoop van skilderye in Parys en ander gebeure het dit finansieel moontlik gemaak.<ref name=publicist>Thomson bl. 125</ref> Hy het die eerste drie maande in die kolonie se hoofstad, [[Papeete]], deurgebring wat reeds baie deur die Franse en Europese kultuur beïnvloed was. Sy biograaf Belinda Thomson meen hy was teleurgesteld deur die ondervinding. Hy kon nie die plesierlewe in Papeete bekostig nie en ’n vroeë skildery is nie goed ontvang nie.<ref>Thomson bl. 133</ref> Hy het besluit om by Mataiea, [[Papeari]], sowat 45&nbsp;km van Papeete af, in ’n bamboeshut te gaan woon. Hier het hy die Tahitiaanse lewe geskilder in werke soos ''Fatata te Miti (By die See)'' en ''Ia Orana Maria (Ave Maria)''. Laasgenoemde het sy mees gesogte Tahitiaanse skildery geword.<ref name="Thomson separation">Thomson bl. 182</ref> [[Lêer:Paul Gauguin 040.jpg|duimnael|upright|''Vahine no te tiare (Vrou met ’n Blom)'', 1891, Ny Carlsberg Glyptotek.]] Baie van sy beste skildery kom uit dié tydperk. Sy eerste skildery van ’n Tahitiaanse model is vermoedelik ''Vahine no te tiare (Vrou met ’n Blom)''. Die skildery is bekend vir die getroue uitbeelding van [[Polinesië|Polinesiese]] gelaatstrekke. Hy het die skildery na sy beskermheer George-Daniel de Monfreid gestuur, wat ’n vriend van Schuffenecker was en Gauguin se grootste aanhanger in Tahiti sou word. Teen die laatsomer van 1892 is die skildery in die Goupil-galery in Parys uitgestal.<ref>Thomson bl. 92, 136–8</ref> Die kunshistorikus Nancy Mowll Mathews glo Gauguin se kennismaking met eksotiese sensualiteit in Tahiti, wat so duidelik uit die skildery blyk, was verreweg die belangrikste aspek van sy verblyf op die eiland.<ref>Mathews bl. 187</ref> Gauguin het boeke geleen waarin die vergete kultuur en godsdiens van Tahiti beskryf word en hy was gefassineer deur die vertellings oor die geheime godsdiensorde Arioi en hul god, [[Oro]]. Omdat die boeke geen illustrasies bevat het nie, kon hy sy verbeelding vrye teuels gee. Hy het in die volgende jaar sowat 20 skilderye en ’n dosyn houtsneewerke voltooi. Die eerste was ''Te aa no Areois (Die Saad van die Areoi)'', wat Oro se aardvrou, Vairaumati, uitbeeld. Dit is nou in die Metropolitan-kunsmuseum in [[New York Stad|New York]]. Sy geïllustreerde notaboek uit dié tyd, ''Ancien Culte Mahorie'', is in die [[Louvre]].<ref>Danielsson (1969) bl. 24</ref><ref>Thomson bl. 156</ref><ref>Mathews bl. 174</ref> Gauguin het nege van sy skilderye na Monfreid in Parys gestuur. Hulle is eindelik in [[Kopenhagen]] uitgestal saam met werke van Vincent van Gogh. Berigte dat hulle goed ontvang is (hoewel net twee verkoop is) het Gauguin aangespoor om terug te keer met nog 70 ander skilderye wat hy voltooi het.<ref>Mathews bl. 193</ref><ref>Thomson bl. 166</ref> Sy geld was in elk geval teen dié tyd op en hy moes van ’n gratis bootreis huis toe gebruik maak. Hy het ook gesondheidsprobleme gehad wat die plaaslike dokter as hartprobleme gediagnoseer het, hoewel Mathews voorstel dit kon vroeë tekens van gevorderde [[sifilis]] gewees het.<ref name="Mathews syphilis">Mathews bl. 188</ref> Gauguin het later ’n reisverhaal geskryf (wat in 1901 die eerste keer gepubliseer is) met die naam ''Noa Noa''. Dit is aanvanklik beskou as kommentaar op sy skilderye en ’n beskrywing van sy ondervindings op Tahiti. Moderne resensente het voorgestel die inhoud van die boek was deels die produk van fantasie en plagiaat.<ref name="www.nytimes.com">{{cite news |first=Holland | title = The Self-Invented Artist| url = http://www.nytimes.com/2011/02/25/arts/design/25gaugin.html?pagewanted=1&_r=1 | date = | accessdate =9 Desember 2010 | work=[[The New York Times]] | last=Cotter}}</ref><ref>Solomon-Godeau bl. 326, 328</ref> Daarin onthul hy dat hy teen dié tyd ’n 13-jarige meisie as sy plaaslike vrou geneem het. Sy was Teha'amana (in sy reisverhaal Tehura genoem), en sy was teen die einde van die somer van 1892 swanger by hom.<ref>Mathews bl. 179–82</ref><ref>Gauguin (1903) [https://archive.org/stream/noanoatranslated00gauguoft#page/62/mode/2up ''Noa Noa'' pp 63–9]</ref><ref name='"Smart"'>{{cite news |last1=Smart |first1=Alastair |title=Is it wrong to admire Paul Gauguin's art? |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/art/8011066/Is-it-wrong-to-admire-Paul-Gauguins-art.html |issue=[[The Daily Telegraph]] |publisher=telegraph.co.uk |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191119133211/https://www.telegraph.co.uk/culture/art/8011066/Is-it-wrong-to-admire-Paul-Gauguins-art.html |archive-date=19 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teha'amana was die onderwerp van verskeie van Gauguin se skilderye, onder meer ''Merahi metua no Tehamana'' en die bekende ''Doodsengel wat Waghou'', asook die houtsneewerk ''Tehura''.<ref>{{cite web |title=Tehura |url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=15289 |website=musee-orsay.fr |publisher=Musée d'Orsay |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002209/http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=15289 |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <gallery> Lêer:Gauguin - Die Gesandten der Oro.jpg|’n Bladsy uit Gauguin se notaboek, ''Ancien Culte Mahorie'', [[Louvre]]. Lêer:Paul Gauguin - Te aa no areois - Google Art Project.jpg|''Te aa no areois (Die Saad van die Areoi)'', 1892, Museum van Moderne Kuns, [[Manhattan]]. Lêer:Paul Gauguin- Manao tupapau (The Spirit of the Dead Keep Watch).JPG|''Doodsengel wat Waghou'', 1892, Albright-Knox-kunsgalery, Buffalo, NY. Lêer:Paul Gauguin, ca.1891-1893, Tehura (Teha'amana), polychromed pua wood, H. 22.2 cm. Realized during Gauguin's first voyage to Tahiti. Musée d'Orsay, Paris.jpg|''Tehura (Teha'amana)'', 1891-'93, Musée d'Orsay, Parys. </gallery> === Terugkeer na Frankryk === [[Lêer:Gauguin by Mucha.jpg|duimnael|upright|Gauguin speel die [[harmonium]] in Alphonse Mucha se ateljee, omstreeks 1895.]] [[Lêer:Paul Gauguin, 1894, Oviri (Sauvage), partially glazed stoneware, 75 x 19 x 27 cm, Musée d'Orsay, Paris.jpg|duimnael|upright|’n Keramiekbeeld, 1894, ''Oviri (Sauvage)'', Musée d'Orsay, Parys.]] Gauguin het in Augustus 1893 na Frankryk teruggekeer waar hy steeds Tahitiaanse onderwerpe geskilder het, soos ''Mahana no atua (Dag van die God)'' en ''Nave nave moe (Gewyde Lente, Soete Drome)''.<ref name="Examination">The Art Institute of Chicago. (2005). "Examination: Gauguin's Day of the God (Mahana No Atua)". Art Explorer. URL besoek op 10 April 2012.</ref><ref>Thomson bl. 181</ref> ’n Uitstalling by die Durand-Ruel-galery in November 1894 was ’n taamlike sukses en 11 van die 40 skilderye is teen goeie pryse verkoop. Hy het ’n woonstel gehuur by 6&nbsp;rue Vercingétorix aan die rand van [[Montparnasse]], wat deur baie kunstenaars besoek is, en ’n weeklikse ''salon'' begin hou. Hy het ’n eksotiese persona aangeneem; hy het Polinesiese klere aangetrek en ’n openlike verhouding aangeknoop met ’n tienermeisie wat "half-Indies, half-Maleis" was, bekend as Annah die Javaan.<ref>Mathews bl. 197–9</ref><ref>{{cite book|title=Gauguin's Faithless Javanese|book=Life|date=11 September 1950|url={{Google books|9U0EAAAAMBAJ|page=112|plainurl=yes}}}}</ref> Hierna het hy in onguns by Durand-Ruel geraak om redes wat nie duidelik is nie. Mathews meen dit was tragies vir Gauguin se loopbaan. Hy het onder meer die kans verloor om aan die Amerikaanse mark bekend gestel te word.<ref>Mathhews bl. 200</ref> Aan die begin van 1894 het hy houtsneewerke met ’n eksperimentele tegniek voorberei vir sy beplande reisverhaal, ''Noa Noa''. Hy het vir die somer na Pont-Aven teruggekeer. Die volgende jaar het hy ’n uitstalling in Parys gehou, maar dit was nie ’n sukses nie. Die handelaar Ambroise Vollard het egter wel van sy werk in Maart 1895 in sy galery vertoon.<ref>Mathews bl. 208</ref> Hy het ’n groot keramiekstandbeeld met die naam ''Oviri'' voorgelê vir die ''salon''-opening van die Société Nationale des Beaux-Arts in April 1895.<ref name="Orsay">{{cite web |title=Oviri |url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/sculpture/commentaire_id/oviri-11308.html?cHash=f88883513c |website=musee-orsay.fr |publisher=Musée d'Orsay |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041911/https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/sculpture/commentaire_id/oviri-11308.html?cHash=f88883513c |archive-date=21 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy biograaf Charles Morice meen die werk is "letterlik uit die uitstalling gegooi", maar volgens Vollard is dit eers toegelaat nadat die kunstenaar Ernest Chaplet gedreig het om al sy eie werk te onttrek.<ref>Frèches-Thory bl. 372 n. 19</ref> Gauguin het die geleentheid gebruik om meer openbare blootstelling te kry deur ’n brief aan die koerant ''Le Soir'' te skryf waarin hy uitvaar oor die stand van moderne keramiekwerk.<ref>Mathews bl. 208–9</ref> Teen dié tyd was sy huwelik heeltemal op die rotse. Nadat Gauguin aanvanklik geweier het om 13&nbsp;000 frank wat hy by sy oom Isidore geërf het met sy vrou te deel, het hy haar eindelik 1&nbsp;500 frank gegee. Mette was woedend en het net deur Schuffenhecker met hom gekommunikeer.<ref name="auto" /><ref name="Thomson separation" /> <gallery> Lêer:Gauguin, Paul - Sacred Spring, Sweet Dreams (Nave nave moe).jpg|''Nave nave moe (Gewyde Lente, Soete Drome)'', 1894, [[Hermitage]]. Lêer:Paul Gauguin 004.jpg|''Annah die Javaan'', 1893, private versameling. Lêer:Annah la Javanaise by Mucha.jpg|Paul Gauguin, Alfons Mucha, Luděk Marold en Annah die Javaan in Mucha se ateljee, 1893. Lêer:Paul Gauguin - Nave Nave Fenua from the Noa Noa Series - Google Art Project.jpg|''Nave Nave Fenua (Verruklike Land)'', houtsnee in die ''Noa Noa''-reeks, 1894, Ontario-kunsgalery. </gallery> === Verblyf in Tahiti === Gauguin het op 28 Junie 1895 weer na Tahiti vertrek. Dit was volgens Thomson onder redelik negatiewe omstandighede – sy ontnugtering deur die Paryse kunstoneel is vererger deur twee aanvalle op hom in dieselfde uitgawe van die tydskrif ''Mercure de France''.<ref>{{cite journal|journal=Mercure de France|date=June 1895|author= Emile Bernard|title= Lettre ouverte à M. Camille Mauclair|pages=332–39}}</ref><ref>{{cite journal|journal=Mercure de France|date=Junie 1895|author= Camille Mauclair|title= Choses d'art|page=359}}</ref> Mathews beweer sy afsondering in Parys was so groot dat hy geen ander keuse gehad het as om sy plek in die Tahitiaanse gemeenskap te probeer terugwen nie.<ref>Thomson bl. 185–6</ref><ref>Mathews bl. 209–10</ref> [[Lêer:Agostini - Tahiti, plate page 0080.png|duimnael|links|Jules Agostini se foto in 1896 van Gauguin se huis in Punaauia.]] Hy het in September 1895 op die eiland aangekom en het die volgende ses jaar daar gewoon terwyl hy vir die grootste deel van dié tyd ’n skynbaar gerieflike lewe as ’n kunstenaar gelei het – naby, of soms in, Papeete. In dié tyd het hy geleef van ’n toenemend bestendige reeks verkope asook die steun van vriende en ondersteuners. Daar was egter ’n tydperk, van 1898 tot 1899, toe hy ’n kantoorwerk in Papeete moes doen. Hy het daarna ’n ruim huis van riete en dekgras gebou in ’n gegoede deel van [[Punaauia]], 16&nbsp;km oos van Papeete. Hy het ’n groot ateljee gehad en geen koste ontsien nie. Die amateurfotograaf Jules Agostini, ’n kennis van Gauguin, het in 1896 ’n foto van die huis geneem.<ref>Mathews bl. 215</ref><ref>{{cite web |title=Jules Agostini, fonctionnaire et photographe |url=http://histoire.assemblee.pf/articles.php?id=332 |website=histoire.assemblee.pf |publisher=Histoire de l'Assemblée de la Polynésie française |language=Frans |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108132123/http://histoire.assemblee.pf/articles.php?id=332 |archive-date= 8 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Augustus 2016 }}</ref><ref>{{Google books|geyMBgAAQBAJ|Antimodernism and Artistic Experience: Policing the Boundaries of Modernity|page=PT6}}</ref> Later het die verkoop van die grond hom genoop om ’n nuwe huis in dieselfde buurt te bou.<ref>Thomson bl. 188</ref><ref>Mathews bl. 212–3</ref> Hy het ’n perdekar gehad waarmee hy daagliks na Papeete kon reis om aan die kolonie se sosiale lewe deel te neem as hy sou wou. Hy het ingeteken op die ''Mercure de France'' (en was selfs ’n aandeelhouer), teen daardie tyd Frankryk se voorste kritiese tydskrif. Gauguin het met ander kunstenaars, handelaars, resensente en klante in Paris gekorrespondeer.<ref>Mathews bl. 214–5</ref> In sy jaar in Papeete en daarna het hy ’n toenemende rol in die plaaslike politiek gespeel en bydraes gelewer vir ’n nuwe plaaslike koerant wat teen die koloniale regering was, ''Les Guêpes (Die Perdebye)''. Hy was eindelik die redakteur van sy eie maandelikse publikasie, ''Le Sourire: Journal sérieux (Die Glimlag: ’n Ernstige Koerant)''.<ref>Mathews bl. 232–5</ref> Van die kunswerk en houtsnee van die koerant het behoue gebly.<ref>{{cite web |title=Head Piece for "Le Sourire" (Monkey—Caricature of Governor Gallet) |url=http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/66094 |website=artic.edu |publisher=Art Institute of Chicago |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824175609/http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/66094 |archive-date=24 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Februarie 1900 het hy die redakteur van ''Les Guêpes'' geword en ’n salaris verdien. Hy was redakteur totdat hy Tahiti in September 1901 verlaat het. Die koerant onder sy leiding was bekend vir hewige aanvalle op die goewerneur en die amptenary in die algemeen, maar het hom nie juis vir kwessies van die plaaslike bevolking beywer nie, hoewel dit destyds as sulks beskou is.<ref>Mathews bl. 233</ref><ref name=D223-6>Danielsson (1965) bl. 223–6</ref> In die eerste jaar het hy nie geskilder nie en op beeldhouwerk gekonsentreer. Toe hy weer begin skilder, het hy sy reeks sensuele naakfigure voortgesit in skilderye soos ''Te tamari no atua (Seun van God)'' en ''O Taiti (Nimmermeer)''. Thomson sien ’n toename in kompleksiteit.<ref>Thomson bl. 190</ref> Mathews merk ’n terugkeer na [[Christendom|Christelike]] simbole wat hom gewild sou gemaak het by die koloniste van dié tyd wat gretig was om dit wat van die plaaslike kultuur oor was, te bewaar deur klem te lê op die universaliteit van godsdiensbeginsels. In dié skilderye het Gauguin tot sy medekoloniste in Papeete gespreek, nie tot sy vorige avant-garde-gehoor in Parys nie.<ref>Mathews bl. 217–9</ref><ref>{{cite web |last1=Nikkah |first1=Roya |title=Gauguin's Nevermore voted Britain's most romantic painting |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/7231391/Gauguins-Nevermore-voted-Britains-most-romantic-painting.html |website=telegraph.co.uk |publisher=[[Daily Telegraph]] |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124629/https://www.telegraph.co.uk/culture/7231391/Gauguins-Nevermore-voted-Britains-most-romantic-painting.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy gesondheid het agteruitgegaan en hy is verskeie kere vir verskillende kwale in die hospitaal opgeneem. Terwyl hy in Frankryk was, is sy enkel in ’n dronkgeveg gebreek<ref>Danielsson (1965) bl. 163</ref> en die oop wond het nooit heeltemal gesond geword nie. Dit was nou pynlik en sere het oral aan sy bene gevorm. Dit is met arseen behandel. Gauguin het die tropiese klimaat die skuld gegee en die sere as "ekseem" beskryf, maar sy biograwe stem saam dit moes weens vorderende sifilis gewees het.<ref name="Mathews syphilis" />{{efn|Daar is geen regstreekse bewys dat Gauguin sifilis gehad het of dat hy enige van sy minnaresse aangesteek het, soos soms beweer word, nie.<ref name=Rodgers>{{cite web |last1=Rodgers |first1=Paul |title=Gauguin's British relative disputes artist's notoriety |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/gauguins-british-relative-disputes-artists-notoriety-2191988.html |website=independent.co.uk |publisher=The Independent |date=23 Januarie 2011 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009131556/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/gauguins-british-relative-disputes-artists-notoriety-2191988.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>}} [[Lêer:Gauguin - Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897-98).jpg|duimnael|400px|senter|''Waar Kom Ons Vandaan? Wat Is Ons? Waarheen Gaan Ons?'', 1897, olie op doek, 139 × 375&nbsp;cm, Museum van Beeldende Kunste, Boston.]] In April 1897 het hy die nuus gekry dat sy gunstelingdogter, Aline, aan [[longontsteking]] dood is. In dié maand het hy ook gehoor hy moet sy huis verlaat omdat die grond waarop dit staan, verkoop is. Hy het ’n banklening aangegaan om ’n uitspattiger houthuis met ’n pragtige uitsig op die berge en see te bou. Hy het egter oorboord gegaan en teen die einde van die jaar het die bank gedreig om die lening op te roep.<ref>Danielsson (1965) bl. 193–5</ref> Hy was desperaat oor sy swak gesondheid en geldprobleme. Hy het in dié tyd sy grootse ''Waar Kom Ons Vandaan? Wat Is Ons? Waarheen Gaan Ons?'' voltooi – hy het dit as sy meesterstuk en die finale bewys van sy talent beskou (in ’n brief aan Monfreid het hy gesê hy het probeer selfmoord pleeg nadat hy dit voltooi het).<ref>Thomson bl. 194–200</ref><ref>Mathews bl. 225–29</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n103/mode/2up|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid – Letter XXXI|publisher=}}</ref> [[Lêer:Paul Gauguin - Tahitian Woman with Evil Spirit - Google Art Project.jpg|duimnael|upright|''Tahitiaanse Vrou met Bose Gees'', monotipe, 1899/1900, Städel.]] Die skildery is in November die volgende jaar in Vollard se galery uitgestal saam met agt tematies verwante werke wat hy in Julie voltooi het.<ref>{{cite web|title=Gauguin – Tahiti, The Workshop of the Tropics|url=http://www.musee-orsay.fr/en/events/exhibitions/archives/exhibitions-archives/browse/16/article/gauguin-tahiti-latelier-des-tropiques-4206.html?S=&tx_ttnews%5BbackPid%5D=252&cHash=f5ab50f1b9&print=1&no_cache=1&|website=musee-orsay.fr|publisher=Musée d'Orsay}}</ref> Dit was sy eerste groot uitstalling in Parys sedert sy Durand-Ruel-vertoning in 1893. Dit was ’n groot sukses en resensente het sy nuwe kalmte geprys. ''Waar Kom Ons Vandaan?'' het egter gemengde resensies gekry en dit was vir Vollard moeilik om dit verkoop te kry. Hy het dit eindelik in 1901 verkoop. Georges Chaudet, Gauguin se handelaar in Parys, is in 1899 oorlede. Vollard het Gauguin se skilderye deur Chaudet gekoop en het nou reëlings met Gauguin self getref.<ref>Mathews, Nancy Mowll. (2001) ''Paul Gauguin, an Erotic Life''. New Haven, Connecticut: Yale University Press, ble. 225–9.</ref><ref>Thomson, Belinda. (1987) ''Gauguin''. Londen: Thames and Hudson, ble. 194–200. {{ISBN|0-500-20220-6}}.</ref> Volgens die ooreenkoms het Gauguin ’n maandelikse vooruitbetaling van 300 frank gekry vir die gewaarborgde lewering van minstens 25 ongesiene skilderye per jaar teen 200 frank elk, en Vollard sou sy kunsmateriaal voorsien. Daar was aanvanklik probleme van albei kante af, maar Gauguin kon eindelik sy droom verwesenlik om op die [[Marquesaseilande]] te gaan woon op soek na ’n nog primitiewer gemeenskap. Hy het sy laaste maande in Tahiti in taamlike gerief deurgebring en sy vriende rojaal onthaal.<ref>Danielsson (1965) bl. 227–8</ref><ref>Mathews bl. 234</ref><ref>{{cite journal|last1=John|first1=Rewald|title=The genius and the dealer|journal=Art News|date=Mei 1959}}</ref> Gauguin kon nie sy keramiekwerk op die eilande voortsit nie omdat daar nie geskikte klei was nie.<ref>Danielsson (1969) bl. 18</ref> Hy het ook nie toegang tot ’n drukker gehad nie en moes hom in sy grafiese werk noodgedwonge tot die [[monotipe]]-proses wend.<ref name=Metamorphoses>{{cite web|title=Gauguin: Metamorphoses|url=http://www.moma.org/interactives/exhibitions/2014/gauguin/home|website=moma.org|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=19 Augustus 2016|archive-date=27 Februarie 2015|archive-url=https://archive.today/20150227064259/http://www.moma.org/interactives/exhibitions/2014/gauguin/home|url-status=dead}}</ref> Voorbeelde hiervan wat behoue gebly het, is taamlik skaars en duur.<ref>{{cite web |last1=Truong |first1=Alain R. |title=Record for Any Paul Gauguin Print Sold at Auction Established Today at Sotheby's |url=http://www.alaintruong.com/archives/2011/03/31/20773802.html |website=alaintruong.com |date=31 Maart 2011 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124623/http://www.alaintruong.com/archives/2011/03/31/20773802.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gaugin se ''vahine'' (vrou) in dié tyd was Pahura (Pau'ura), die tienerdogter van [[Thailand|Thaise]] bure in Punaauia.<ref>Danielsson (1965) bl. 182</ref> Hulle het twee kinders gehad, maar die dogtertjie is as baba oorlede. Die seun het sy self grootgemaak. Sy afstammelinge het steeds in Tahiti gewoon ten tyde van Mathews se biografie (2001). Paa'ura het geweier om haar familie in Punaauia agter te laat om saam met Gauguin na die Marquesaseilande te gaan.<ref>Danielsson (1965) bl. 228</ref> Toe die Engelse skrywer [[W. Somerset Maugham]] haar in 1917 besoek, kon sy hom feitlik niks van Gauguin vertel nie en het sy hom oor die kole gehaal omdat hy haar besoek het sonder om vir haar geld van Gauguin se familie af te bring.<ref>Mathews bl. 213–4</ref> <gallery> Lêer:Paul Gauguin - Oyez Hui Iesu (Christ on the Cross).jpg|''Oyez Hui Iesu (Christus aan die Kruis)'', omgekeerde afdruk van ’n 1896-houtsilinder, Museum van Beeldende Kunste, Boston. Lêer:Paul Gauguin 091.jpg|''O Taiti (Nimmermeer)'', 1897, Courtauld-instituut. Lêer:Paul Gauguin, Eve (The Nightmare), 1899–1900 monotype.jpg|''Eve (Die Nagmerrie)'', 1899–1900, monotipe, J. Paul Getty-museum, Kalifornië. </gallery> === Marquesaseilande === [[Lêer:Paul Gauguin - Maison du Jouir - RF 2723.jpg|duimnael|400px|links|Naamplaatjie by ''Maison du Jouir'', 1901, Musée d'Orsay.]] [[Lêer:Atuona - Maison du Jouir (1).JPG|duimnael|upright|’n Rekonstruksie van Gauguin se huis, ''Maison du Jouir (Huis van Plesier)'', op Atuona.]] [[Lêer:Paul Gauguin - Père Paillard - NGA 1963.10.238.jpg|duimnael|upright|''Père Paillard (Vader Wellus)'', 1902, Nasionale Kunsmuseum, Washington. Gauguin se spotbeeld van biskop Martin.]] [[Lêer:Paul Gauguin - Le Sorcier d'Hiva Oa.jpg|duimnael|upright|''Le Sorcier d'Hiva Oa (Marquesaanse Man met ’n Rooi Mantel)'', 1902, Musée d'art moderne et d'art contemporain de Liège.]] Gauguin het daarvan gedroom om op die Marquesaseilande te bly sedert hy in sy eerste maande in Tahiti ’n versameling Marquesaanse bakke en wapens in Papeete gesien het.<ref>Danielsson (1969) bl. 25</ref> Hy het egter gevind die gemeenskap het, nes op Tahiti, sy kulturele identiteit verloor. Van die [[argipel]]s in die [[Stille Oseaan]] is Marquesas die swaarste getref deur Westerse siektes (veral [[tering]]).<ref name="newadvent" /> ’n Bevolking wat in die 18de&nbsp;eeu sowat 80&nbsp;000 getel het, het afgeneem tot net 4&nbsp;000.<ref>Danielsson (1965) bl. 232</ref> [[Katolieke]] sendelinge het die fort gehou en in ’n poging om dronkenskap en promiskuïteit hok te slaan het hulle alle plaaslike kinders gedwing om sendingskole by te woon totdat hulle in hul tienerjare was. Die Franse koloniale bewind is afgedwing deur ’n [[gendarmerie]] wat bekend was vir sy kwaadwilligheid en domheid, terwyl beide Westerse en Chinese handelaars die plaaslike bevolking uitgebuit het.<ref>Danielsson (1969) bl. 26</ref><ref>Danielsson (1965) bl. 234</ref> Gauguin het op 16 September 1901 op die eilande aangekom en op Atuona op die eiland [[Hiva Oa|Hiva-Oa]] gaan woon. Dit was die administratiewe hoofdorp van die eilandgroep, maar heelwat minder ontwikkel as Papeete. Daar was ’n militêre dokter, maar geen hospitaal nie. Die dokter is die volgende jaar na Papeete verskuif en daarna was Gauguin aangewese op die eilande se twee gesondheidswerkers, die [[Viëtnam]]ese avonturier Nguyen Van Cam (Ky Dong), wat geen formele mediese opleiding gehad het nie, en die [[Protestantisme|Protestantse]] pastoor Paul Vernier, wat medies en teologie studeer het.<ref name="Danielsson 1965 bl. 249">Danielsson (1965) bl. 249</ref><ref name="M235-6">Mathews bl. 235–6</ref> Albei sou later goeie vriende word.<ref>Danielsson (1965) bl. 236, bl. 250</ref> Hy het ’n erf in die middel van die dorp van die Katolieke sending gekoop nadat hy die plaaslike biskop se guns gewen het deur gereeld kerk toe te gaan. Die biskop was Joseph Martin, wat aanvanklik van Gauguin gehou het omdat hy geweet het Gauguin was tydens sy joernalistieke loopbaan in Tahiti aan die kant van die Katolieke party.<ref>Mathhews bl. 239</ref> Gauguin het ’n stewige tweeverdiepinghuis op sy erf gebou – stewig genoeg om later ’n [[sikloon]] te weerstaan wat die meeste van die ander huise op die dorp verwoes het. Hy is gehelp deur die beste twee Marquesaanse messelaars op die eiland; een van hulle was Tioka, wat van kop tot tone volgens die tradisionele Marquesaanse tradisie [[Tatoe|getatoeëer]] was (iets wat die sendelinge sterk afgekeur het). Tioka was ’n diaken in Vernier se gemeente en het ná die sikloon Gauguin se buurman geword nadat Gauguin hom ’n hoek van sy erf gegee het. Volgens ’n naamplaatjie was die huis se naam ''Maison du Jouir (Huis van Plesier)''. Die mure was versier met onder meer sy versameling van 45 [[Pornografie|pornografiese foto's]] wat hy op pad van Frankryk af in Port Said gekoop het.<ref>Danielsson (1965) bl. 238</ref> In die begindae, totdat Gauguin ’n ''vahine'' gekry het, het die huis saans bewonderende skares gelok wat na die foto's kom staar en tot laat partytjie gehou het.<ref>Danielsson (1965) bl. 240</ref> Nodeloos om te sê, het dit Gauguin nie gelief gemaak by die Katolieke biskop nie, veral nadat Gauguin twee beelde by sy trappe geplaas het wat die spot dryf met die biskop en ’n diensmeisie wat na bewering sy minnares was<ref>Danielsson (1965) bl. 256</ref> – en nog minder toe Gauguin later die ongewilde sendingskoolstelsel aanval.<ref>Eisenman bl. 170</ref> Die beelde van die biskop en sy vermeende minnares was onder minstens agt beelde by die huis, waarvan die meeste verlore gegaan het. Saam het hulle die kerk se hipokrasie met betrekking tot seksuele sake gekritiseer.<ref>{{cite web|title=Therese|url=http://www.christies.com/lotfinder/sculptures-statues-figures/paul-gauguin-therese-5946111-details.aspx?pos=4&intObjectID=5946111&sid=&page=1&lid=1|publisher=Christie's}}</ref><ref>{{cite book|last1=Moore|first1=Susan|title=Art Market|boek=Apollo |date=Januarie 2016|volume=158|issue=638|page=72}}</ref> Staatsgeld aan sendingskole is teruggetrek kragtens ’n Franse wet van 1901.<ref name="newadvent">web Catholic encyclopaedia</ref><ref>Mathews bl. 239</ref><ref>{{cite web |title=Vicariate Apostolic of Marquesas Islands |url=http://www.newadvent.org/cathen/09688a.htm |website=newadvent.org |publisher=New Advent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122658/http://www.newadvent.org/cathen/09688a.htm |archive-date=28 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die skole het gesukkel om as privaat instansies voort te bestaan, en dit is vererger nadat Gauguin vasgestel het die bywoning van enige skool is net verpligtend binne ’n radius van 4&nbsp;km. Dit het daartoe gelei dat baie tienermeisies uit die skole gehaal is (Gauguin het dit "redding" genoem). Hy het een so ’n meisie, Vaeoho (ook Marie-Rose genoem), as sy ''vahine'' geneem; sy was die 14-jarige dogter van ’n plaaslike egpaar wat op ’n dorp 9&nbsp;km van daar gewoon het.<ref>Danielsson (1965) bl. 240–1</ref> Dit kon nie vir haar aangenaam gewees het nie, aangesien Gauguin se sere teen dié tyd uiters sleg gelyk het en hulle daagliks verbind moes word.<ref name="M235-6" /> Sy het egter uit vrye wil by hom gebly en die volgende jaar die lewe geskenk aan ’n dogter, wie se afstammelinge steeds op die eiland bly.<ref>Danielsson (1965) bl. 241, 255 ''pl.'' 55</ref> Teen November het hy sy nuwe huis gedeel met Vaeoho, ’n kok (Kahui), twee ander bediendes (neefs van Tioka), sy hond (Pegau, ’n sinspeling op sy voorletters, PG) en ’n kat. Die huis self, hoewel dit in die middel van die dorp gestaan het, was omring deur bome en afgesonder. Die partytjies het opgehou en Gauguin het produktief begin werk. Hy het die volgende April 20 skilderye vir Vollard gestuur.<ref>Danielsson (1965) bl. 241–55</ref> Hy het gedink hy sal nuwe motiewe in Marquesas vind, waar dit maklik was om modelle te kry en met ’n nuwe land om te verken.<ref>[https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n151/mode/2up Monfreid ''LII'']</ref> Sy werk in Marquesas kan egter net van sy Tahitiaanse skilderye onderskei word deur kenners of aan die datum;<ref name="Mathews bl. 243">Mathews bl. 243</ref> dit bly byvoorbeeld onseker waar hy ''Twee Vroue'' geskilder het.<ref>{{cite web |title=''Two Women'' |url=http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/438001 |website=metmuseum.org |publisher=Metropolitan Museum of Art |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115064316/http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/438001 |archive-date=15 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Anna Szech word sy latere werke onderskei deur hul kalmte en swaarmoedigheid, maar dit bevat ook elemente van ongerustheid. In die tweede van twee weergawes van ''Cavaliers sur la Plage (Ruiters op die Strand)'', dui wolke wat saampak en skuimende branders op ’n dreigende storm, terwyl die twee figure in die verte op grys perde ’n weerspieëling is van soortgelyke figure in ander skilderye wat vermoedelik die dood simboliseer.<ref name="S243">Szech bl. 148</ref> Gauguin het in dié tyd landskappe, stillewes en figuurstudies geskilder met die oog op wat Vollard se klante wou hê; hy het die primitiewe en die verlore-paradys-tema van sy Tahitiaanse skilderye vermy.<ref name="C312">Childs bl. 312</ref> Daar is egter drie belangrike skilderye van hierdie laaste tydperk wat op ’n dieper denke dui. Die eerste twee is ''Jeune fille à l'éventail (Jong Meisie met ’n Waaier)'' en ''Le Sorcier d'Hiva Oa (Marquesaanse Man met ’n Rooi Mantel)''. Die model vir ''Jeune fille'' was die rooikopdogter Tohotaua van ’n hoofman van ’n naburige eiland. Dit lyk of dit geskilder is van ’n foto af wat Vernier later vir Vollard gestuur het. Die model vir ''Le sorcier'' kon Haapuani gewees het, ’n danser en gevreesde kulkunstenaar wat ’n goeie vriend van Gauguin was en volgens Danielsson met Tohotau getroud was.<ref>Danielsson (1965) bl. 244</ref> Szech merk op die wit kleur van Tohotau se rok is ’n simbool van mag en die dood in die Polinesiese kultuur; sy verteenwoordig die [[Maohi]]-kultuur wat deur uitwissing bedreig word.<ref name="S243" /> Dit lyk of ''Le Sorcier'' in dieselfde tyd geskilder is; dit beeld ’n jong man met lang hare en ’n eksotiese rooi mantel uit. Die tweeslagtige aard van die figuur het aandag getrek en die bespiegeling laat ontstaan dat dit Gauguin se doel was om ’n ''[[māhū]]'' (’n persoon van die derde geslag) uit te beeld eerder as ’n ''taua'' of priester.<ref name="Mathews bl. 243" /><ref>Eisenman bl. 140–19</ref><ref>{{cite web |last1=Llosa |first1=Mario Vargas |authorlink1=Mario Vargas Llosa |title=The men-women of the Pacific |url=http://www.tate.org.uk/context-comment/articles/men-women-pacific |website=tate.org.uk |publisher=Tate Britain |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503210212/https://www.tate.org.uk/context-comment/articles/men-women-pacific |archive-date=3 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die derde skildery is die pragtige, geheimsinnige ''Contes barbares (Primitiewe Stories)'', weer met Tohotau (aan die regterkant). Die linkerkantse figuur is Jacob Meyer de Haan, ’n skildervriend van Gaugin uit Pont-Aven wat ’n paar jaar tevore dood is, en die middelste figuur is weer tweeslagtig, en sommige meen dis weer Haapuani. Die [[Boeddha]]-agtige houding en lotusbloeisels laat Elizabeth Childs dink die skildery is ’n meditasie oor die ewigdurende siklusse van die lewe en die moontlikheid van [[reïnkarnasie|hergeboorte]].<ref name="C312" /> Omdat die drie skilderye Vollard eers ná Gauguin se skielike dood bereik het, is dit nie bekend wat Gauguin se bedoeling met hulle was nie.<ref>Mathews bl. 246</ref> [[Lêer:Paul Gauguin - Self Portrait 1903 - Kunstmuseum Basel 1943.jpg|duimnael|links|upright|Selfportret, 1903, Kunstmuseum Basel.]] In 1902 het Gauguin se gesondheid weer agteruitgegaan, met dieselfde simptome as voorheen: pyn in sy bene, hartkloppings en algemene swakheid. Teen September was die pyn in sy bene so erg dat hy [[morfien]]inspuitings begin neem het. Hy was egter bekommerd daaroor en het eerder ’n ander middel gebruik. Sy sig het ook verswak, soos bewys word deur die bril wat hy op sy laaste bekende selfportret dra. Die skildery is eintlik deur sy vriend Ky Dong begin en Gauguin het dit voltooi – vandaar die ontipiese styl.<ref>Danielsson (1965) bl. 258</ref> Dit wys ’n man wat oud en moeg is, maar nog nie verslaan nie.<ref>{{cite web |title=Self-portrait with glasses, 1903 – Paul Gauguin: Self-Portraits at the Tate Modern |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8008607/Paul-Gauguin-Self-Portraits-at-the-Tate-Modern.html?image=6 |website=telegraph.co.uk |publisher=The Daily Telegraph |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303192555/https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8008607/Paul-Gauguin-Self-Portraits-at-the-Tate-Modern.html?image=6 |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gauguin het dit vir ’n ruk oorweeg om na [[Spanje]] te reis vir behandeling. Monfreid het hom egter afgeraai.<ref>Danielsson (1965) bl. 258–9</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n179/mode/2up|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid – O'Brien (letters to Monfreid) |page=160|publisher=}}</ref>Volgens hom sou dit die publiek se toenemende waardering van sy werk nadelig beïnvloed. Gauguin se werk was volgens hom "die skeppings van ’n groot man, wat op ’n manier reeds hierdie wêreld verlaat het. Jy moenie terugkeer nie. Jy behoort reeds tot die geskiedenis van kuns." In Julie 1902 het die swanger Vaeoho na haar familie teruggekeer om daar die lewe aan hul kind te skenk. Sy het nie weer teruggekom nie. In dié tyd het Gauguin se twis met biskop Martin oor die sendingskole ’n hoogtepunt bereik. Moontlik uit eensaamheid het Gauguin begin skryf.<ref>Thomson bl. 202</ref><ref>Danielsson (1965) bl. 259</ref> [[Lêer:Paul Gauguin - L'Esprit Moderne et le Catholicisme - F 82a, F 82b.jpg|duimnael|''L'Esprit Moderne et le Catholicisme'' (voor- en agterkant), 1902, St. Louis-kunsmuseum.]] In 1901 is die manuskrip van ''Noa Noa'', wat Gauguin in sy tyd in Parys saam met sy houtsneewerke voorberei het, eindelik saam met gedigte van Charles Morice in boekvorm gepubliseer in die letterkundetydskrif ''La Plume''. Dele daarvan (insluitende sy vertellings van Teha'amana) het voorheen, in 1897, sonder die houtsneewerke verskyn in ''La Revue Blanche'', terwyl hy self uittreksels in ''Les Guêpes'' geplaas het terwyl hy redakteur was. Die ''La Plume''-weergawe sou die houtsneewerk insluit, maar hy het toestemming om dit op gladde papier te druk weerhou.<ref>{{cite web |title=Noa Noa |url=http://data.bnf.fr/12079829/paul_gauguin_noa_noa/ |website=bnf.fr |publisher=Bibliothèque nationale de France |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009131437/https://data.bnf.fr/12079829/paul_gauguin_noa_noa/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In werklikheid het hy belangstelling in die onderneming met Morice verloor en hy het nooit ’n eksemplaar gesien nie – hy het die aanbod van 100 komplimentêre eksemplare van die hand gewys.<ref>Goddard bl. 279</ref> Die publikasie daarvan het hom egter geïnspireer om ander boeke te skryf.<ref>Mathews bl. 247</ref> Van dié boeke sluit in ’n hersiening in 1902 van ’n manuskrip uit 1896-'97, ''L'Esprit Moderne et le Catholicisme (Die Moderne gees en Katolisisme)'' oor die Rooms-Katolieke Kerk, met sowat 20 bladsye bygewerk oor sy insig in die kerk ná sy botsings met biskop Martin. Hy het daarna ’n skerp essay, ''Racontars de Rapin (Stories van ’n Liefhebberaar)'', oor resensente en kunsresensies geskryf, maar die uitgewer vir wie hy dit gestuur het, het geweier om dit te publiseer. Dit het eers in 1951 eindelik die lig gesien.<ref>Mathews bl. 247 n.45</ref><ref name="D262">Danielsson (1965) bl. 262</ref><ref>Gauguin [https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n183/mode/2up Letter ''LXI'' to Monfreid]</ref><ref>{{cite web |title=Racontars de Rapindata |url=http://data.bnf.fr/13021324/paul_gauguin_racontars_de_rapin/ |website=bnf.fr |publisher=Bibliothèque nationale de France |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125911/https://data.bnf.fr/13021324/paul_gauguin_racontars_de_rapin/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bertrand |first1=Anne |title=Gauguin le rapin : ""Racontars de rapin, suivi de Art de Papou & chant de Rossignoou"" et ""La lutte pour les peintres"" |url=http://www.liberation.fr/livres/1995/02/02/gauguin-le-rapin-racontars-de-rapin-suivi-de-art-de-papou-chant-de-rossignoou-et-la-lutte-pour-les-p_124875 |website=liberation.fr |publisher=Libération |language=Frans |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142123/http://www.liberation.fr/livres/1995/02/02/gauguin-le-rapin-racontars-de-rapin-suivi-de-art-de-papou-chant-de-rossignoou-et-la-lutte-pour-les-p_124875 |archive-date=2 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Desember 1902 het Gauguin se gesondheid so agteruitgegaan dat hy skaars kon skilder. Hy het sy outobiografie, ''Avant et après (Voor en Ná)'', in die volgende twee maande voltooi.<ref name="Avant et après">{{cite web|url = https://archive.org/details/avanteta00gaug|title = Avant et après: avec les vingt-sept dessins du manuscrit original (1923)|publisher = Internet Archive|language = Frans}}</ref> (Dit is in Amerika as ''Intimate Journals'' in Engels gepubliseer.) Die titel was veronderstel om sy ondervindings voor en ná sy koms na Tahiti weer te gee en was terselfdertyd ’n huldeblyk aan sy ouma se ongepubliseerde memoires, ''Verlede en Toekoms''. Sy memoires was ’n gefragmenteerde versameling waarnemings oor die lewe in Polinesië, sy eie lewe en opmerkings oor letterkunde en die skilderkuns. Dit het aanvalle bevat op sulke uiteenlopende onderwerpe soos die plaaslike ''gendarmerie''; biskop Martin; sy vrou, Mette, en Dene oor die algemeen – en is afgesluit met ’n beskrywing van sy persoonlike filosofie.<ref>Mathews bl. 247–52</ref> Ná sy dood het die regte na Mette gegaan en dit is eers in 1918 gepubliseer.<ref>{{cite web |title=Paul Gauguin : Avant et après. Edition originale. Fac-similé du manuscrit. Leipzig, Kurt Wolff, 1918. |url=http://julienmannoni.blogspot.com/2012/02/paul-gauguin-avant-et-apres-edition.html |website=julienmannoni.blogspot.com |publisher=Julien Mannoni livres anciens |language=Frans |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124624/http://julienmannoni.blogspot.com/2012/02/paul-gauguin-avant-et-apres-edition.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Dood === Aan die begin van 1903 was Gauguin swak en het hy baie pyn gehad, en het hy weer morfien begin gebruik. Hy is skielik op die oggend van 8 Mei 1903 oorlede.<ref>Daniellson (1965) bl. 265–76</ref><ref>Mathews bl. 252–4</ref> <gallery> Lêer:Oviri on the Tomb of Gauguin.jpg|Die ''Oviri''-figuur op Gauguin se graf op Atuona. Lêer:Paul Gauguin 106.jpg|''Cavaliers sur la Plage [II] (Ruiters op die strand)'', 1902, privaat versameling. Lêer:Paul Gauguin - Landscape with a Pig and a Horse (Hiva Oa) - Google Art Project.jpg|''Landskap met ’n Vark en ’n Perd (Hiva Oa)'', 1903, Ateneum, Helsinki. Lêer:Gauguin Nature morte aux oiseaux exotiques I.jpg| ''Stillewe met Eksotiese Voëls'', 1902, Poesjkin-museum, Moskou. Lêer:Paul Gauguin - Jeune fille à l'éventail (1902).jpg|''Jeune fille à l'éventail (Jong meisie met ’n Waaier)'', 1902, Museum Folkwang, Duitsland. Lêer:Paul Gauguin - Contes barbares - Folkwang G54.jpg| ''Contes barbares (Primitiewe Stories)'', 1902, Museum Folkwang. </gallery> By sy bed is ’n leë bottel [[laudanum]] gekry, wat sommige mense laat vermoed het hy het ’n oordosis geneem.<ref>Danielsson (1965) bl. 274–5</ref> Vernier het gelo dit was ’n hartaanval.<ref>Mathews bl. 257 n.78</ref> [[Lêer:Gauguin - Maternite II.jpg|duimnael|links|upright|''Maternité II'', 1899, privaat versameling.]] Gauguin is die volgende dag op Atuona begrawe. In 1973 is ’n bronsafbeelding van sy ''Oviri''-figuur op sy graf geplaas, soos wat hy wou gehad het.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n145/mode/2up|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid – Monfreid XLVIII|publisher=}}</ref> Ironies is sy naaste buurman in die begraafplaas biskop Martin. Die nuus van sy dood het Monfreid in Parys eers op 23 Augustus 1903 bereik. Omdat hy nie ’n testament gehad het nie, is sy minder waardevolle besitting op ’n veilig op Atuona verkoop, terwyl sy briewe, manuskripte en skilderye op 5 September 1903 in Papeete opgeveil is. Volgens Mathews het dié vinnige verkoop van sy besittings daaroe gelei dat baie waardevolle inligting oor sy latere jare verlore gegaan het. Thomson reken die lys van goedere wat opgeveil is (waarvan sommige as pornografie verbrand is), toon Gauguin was nie so arm en sy lewe nie so primitief as wat baie geglo het nie.<ref>Thomson bl. 204</ref> Mette Gauguin het eindelik die opbrengs van die veilig gekry: sowat 4&nbsp;000&nbsp;frank.<ref>Mathews bl. 255</ref> Een van die skilderye wat in Papeete opgeveil is, was ''Maternité II'', ’n kleiner weergawe van ''Maternité I'' in die [[Hermitage]]. Die oorspronklike een is geskilder in die tyd toe sy ''vahine'' Pau'ura in Punaauia die lewe aan hul seun, Emile, geskenk het. Dit is nie bekend hoekom hy daarna die kleiner weergawe geskilder het nie. Dit is vir 150&nbsp;frank aan ’n vlootoffisier verkoop. In 2004 is dit by Sotheby's vir meer as $39&nbsp;miljoen verkoop.<ref>{{cite web|title=Sotheby's Impressionist & Modern Art, Part One New York 04 November 2004|url=http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/lot.pdf.N08022.html/f/15/N08022-15.pdf|website=sothebys.com|publisher=Sotheby's|access-date=20 Augustus 2016|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114407/http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/lot.pdf.N08022.html/f/15/N08022-15.pdf|url-status=dead}}</ref> Die Paul Gauguin-kultuursentrum op Atuona het ’n rekonstruksie van sy ''Maison du Jouir''. Die oorspronklike huis het ’n paar jaar lank leeg gestaan. Dele daarvan is in die Musée D'Orsay in Parys en die Paul Gauguin-museum in Tahiti.<ref>{{cite web |title=Bois de la Maison du Jouir [Sculpted wood from the Maison du Jouir] |url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/bois-de-la-maison-du-jouir-7099.html?no_cache=1 |website=musee-orsay.fr |publisher=Musée D'Orsay |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041757/https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/bois-de-la-maison-du-jouir-7099.html?no_cache=1 |archive-date=21 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2014 het forensiese toetse op tande wat in ’n glasfles naby Gauguin se huis gekry is, twyfel gewerp op die algemene geloof dat hy sifilis gehad het. [[DNS]]-toetse het bepaal dit was wel Gauguin se tande, maar geen spoor van [[kwik]] is gevind nie, en sifilis is in dié tyd daarmee behandel. Dit beteken Gauguin het óf nie sifilis gehad nie óf hy is nie daarvoor behandel nie.<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Martin |title=Gauguin could be cleared of syphilis—by the skin of his teeth |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Gauguin-could-be-cleared-of-syphilisby-the-skin-of-his-teeth/31842 |publisher=The Art Newspaper |access-date=27 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209155000/http://www.theartnewspaper.com/articles/Gauguin-could-be-cleared-of-syphilisby-the-skin-of-his-teeth/31842 |archive-date=9 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name='"Meier"'>{{cite web |last1=Meier |first1=Allison |title=Posthumous Prognosis for Supposedly Syphilitic Gauguin, via His Teeth |url=http://hyperallergic.com/111730/posthumous-prognosis-for-supposedly-syphilitic-gauguin-via-his-teeth/ |website=hyperallergic.com |publisher=Hyperallergic |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206173651/http://www.webcitation.org/6WDJOMl2Z |archive-date=6 Februarie 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === Kinders === Gauguin het drie van sy kinders oorleef. Sy dogter Aline is aan longontsteking dood, sy seun Clovis aan ’n bloedinfeksie ná ’n heupoperasie<ref name=swain1965>Harrison Swain "Emile Gauguin Honor Guest at Artists' Ball" in The Evening Independent 26 Januarie 1965, bl. 15</ref> en nog ’n dogter, sy kind by Pau'ura wie se geboorte uitgebeeld word in Gauguin se 1896-skildery ''Te tamari no atua'', net ’n paar dae ná haar geboorte op Kersdag 1896.<ref name=1896birth>{{cite book |year=2006 |title= God's Child: Private Life of a Masterpiece |url=http://ffh.films.com/ecTitleDetail.aspx?TitleID=33301 |accessdate= |format=FLV |location= |publisher=[[BBC]] |id= |isbn=978-0-8160-9539-1 |ref= BVL57644 |series=The Private Life of a Masterpiece}}</ref> Sy seun Émile het as ’n bou-ingenieur in [[Amerika]] gewerk en is in [[Florida]] begrawe. Nog ’n seun, Jean René, het ’n bekende beeldhouer en sosialis geword. Hy is op 21 April 1961 in [[Kopenhagen]] oorlede. Pola (Paul Rollon) het ’n kunstenaar en kunsresensent geword en het ’n boek, ''My Father, Paul Gauguin'' (1937), geskryf. Gauguin het verskeie ander kinders by sy minnaresse gehad: Germaine (gebore 1891) by Juliette Huais (1866–1955), Émile Marae a Tai (gebore 1899) by Pau'ura en ’n dogter (gebore 1902) by Mari-Rose. Daar is ’n vermoede die [[België|Belgiese]] kunstenares Germaine Chardon was ook Gauguin se dogter. Emile Marae a Tai, wat ongeletterd was en deur Pau'ura in Tahiti grootgemaak is, is in 1963 deur die Franse joernalis Josette Giraud na [[Chicago]] gebring en was ’n kunstenaar uit eie reg. Sy afstammelinge het in 2001 nog op Tahiti gewoon.<ref name=swain1965 /><ref>Mathews bl. 213</ref> == Historiese betekenis == [[Primitivisme]] was ’n skilder- en beeldhoubeweging van die laat 19de eeu. Dit word gekenmerk deur oordrewe liggaamsafmetings, dieretotems, geometriese ontwerpe en sterk kontras. Gauguin was die eerste kunstenaar wat dit gebruik en sukses daarmee behaal het.<ref>Artspoke, Robert Atkins, 1993, {{ISBN|978-1-55859-388-6}}</ref> Die Europese kultuurelite, wat die kuns van [[Afrika]], [[Mikronesië]] en die [[inheemse volke]] van die [[Amerikas]] vir die eerste keer ontdek het, was betower deur die nuutheid, wildheid en krag wat in die kuns van sulke verafgeleë plekke uitgebeeld is. Nes [[Pablo Picasso]] in die vroeë 20ste eeu, is Gauguin geïnspireer en gemotiveer deur die rou krag en eenvoud van die sogenaamde primitiewe kuns van dié kulture.<ref>Douglas Cooper, [https://archive.org/stream/cubistepoch00coop#page/n0/mode/2up "The Cubist Epoch"], bl. 11–221, Phaidon Press Limited 1970 in samewerking met die Los Angeles County Museum of Art en die Metropolitan Museum of Art {{ISBN|0-87587-041-4}}</ref> Gauguin word ook as ’n postimpressionistiese skilder beskou. Sy sterk, kleurryke en ontwerpgeoriënteerde skilderye het moderne kuns in ’n groot mate beïnvloed. Kunstenaars en bewegings wat in die vroeë 20ste eeu deur hom beïnvloed is, sluit in [[Vincent van Gogh]], [[Henri Matisse]], [[Pablo Picasso]], Georges Braque, André Derain, [[fauvisme]], [[kubisme]] en [[Orfisme (kuns)|orfisme]]. Later het hy ook Arthur Frank Mathews en die Amerikaanse Arts and Crafts-beweging beïnvloed. John Rewald, wat beskou word as een van die grootste kenners van laat 19de-eeuse kuns, het ’n reeks boeke oor die postimpressionistiese tydperk geskryf, onder meer ''Post-Impressionism: From Van Gogh to Gauguin'' (1956). ’n Essay, ''Paul Gauguin: Letters to Ambroise Vollard and André Fontainas'' (ingesluit in Rewald se ''Studies in Post-Impressionism'', 1986), bespreek Gauguin se jare in Tahiti en die stryd om oorlewing soos gesien in sy korrespondensie met die kunshandelaar Vollard en ander.<ref>John Rewald, (1986). ''Studies in Post-Impressionism,'' ''Paul Gauguin–Letters to Ambroise Vollard and Andre Fontainas'', 168–215.</ref> == Tegniek en styl == [[Lêer:Paul Gauguin 030.jpg|duimnael|links|''Ta Matete'', 1892, Kunstmuseum Basel, Switserland.]] Gauguin se aanvanklike kunsleiding was van Pissarro, maar die verhouding het eerder ’n persoonlike as ’n stylinvloed gehad. Gauguin se meesters was [[Giotto]], [[Raphael]], [[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix]], [[Édouard Manet|Manet]], [[Edgar Degas|Degas]] en [[Paul Cézanne|Cézanne]].<ref>Walther (2006), 7</ref><ref>Cachin (1992), 16, 123</ref><ref>Bowness (1971), 5, 15</ref> Sy eie menings, en in sommige gevalle die sielkunde agter sy werk, is ook beïnvloed deur die filosoof [[Arthur Schopenhauer]] en digter Stéphane Mallarmé.<ref>Bowness (1971), 10, 15</ref> Gauguin, nes sommige van sy tydgenote soos Degas en [[Henri de Toulouse-Lautrec|Toulouse-Lautrec]], het ’n doekskilderingsmetode gebruik wat as ''peinture à l'essence'' bekend is. Daarvoor word die olie (bindmiddel) uit die verf gedreineer en die oorblywende pappery met terpentyn gemeng. Hy kon dieselfde tegniek in die voorbereiding van sy monotipes gebruik het deur papier in plaas van metaal te gebruik, want dit sou die olie geabsorbeer het en die finale beelde die mat voorkoms gegee het wat hy wou hê.<ref>Figura, Childs, Foster & Mosier (2014), 67</ref> Gauguin se houtsneewerke was nie minder innoverend nie, selfs vir die avant-garde-kunstenaars wat in dié tyd verantwoordelik was vir die herlewing van die houtsnee. In plaas daarvan om die hout so te kerf dat hy ’n gedetailleerde illustrasie kry, het Gauguin die blokke eers uitgebeitel soos met ’n houtbeeld en dan fyner gereedskap gebruik om detail en tonaliteit in hierdie growwe tekstuur te skep. Baie van sy gereedskap en tegnieke is as eksperimenteel beskou. Hierdie metodologie en gebruik van ruimte het parallel geloop met sy skilderwerk in plat, dekoratiewe reliëfs.<ref>Figura, Childs, Foster & Mosier (2014), 23–26</ref> [[Lêer:Paul Gauguin 049.jpg|duimnael|''Parahi te maras'', 1892, Meyer de Schauensee-versameling.]] In Martinique het Gauguin verwante kleure naby mekaar begin gebruik om ’n gedempte voorkoms te verkry.<ref name="Cachin 1992, 33">Cachin (1992), 33</ref> Sy mensefigure in dié tyd toon ook sy liefde vir Japannese prente, veral vir die naïwiteit van die figure en die eenvoud van die samestellings.<ref name="Cachin 1992, 33" /> Om dieselfde rede is Gauguin ook deur volkskuns geïnspireer. Hy het die naakte emosionele reinheid van sy onderwerpe op ’n reguit manier weergegee, en die belangrikste vorms en lyne beklemtoon om dit te laat uitstaan.<ref>Walther (2006), 13, 17</ref> Een van sy gunstelingtemas was die teenwoordigheid van die bonatuurlike in die alledaagse lewe; hy het selfs [[Antieke Egipte|antieke Egiptiese]] grafreliëfs gebruik in ''Haar Naam is Vairaumati'' en ''Ta Matete''.<ref>Walther (2006), 53</ref> In ’n onderhoud op 15 Maart 1895 met die koerant ''L'Écho de Paris'' het Gauguin verduidelik sy benadering is om sinestesie te behaal (’n sensasie wat in een liggaamsdeel ervaar word wanneer ’n ander liggaamsdeel geprikkel word).<ref>Walther (2006), 13</ref> Hy het gesê: : "Elke deel van my skilderye word versigtig oorweeg en vooruit beplan. Net soos in ’n musiekstuk, kan ’n mens sê. My eenvoudige voorwerp, wat uit die alledaagse lewe of die natuur kom, is net ’n voorwendsel wat my deur ’n definitiewe rangskikking van lyne en kleure help om simfonieë en harmonieë te skep. Hulle het geen weerga in die werklikheid nie, in die vulgêre sin van die woord; hulle gee nie regstreeks uitdrukking aan enige idee nie, hul enigste doel is om die verbeelding te stimuleer – soos musiek dit doen sonder die hulp van idees of beelde – net deur daardie geheimsinnige verwantskap wat in ons gedagtes bestaan tussen sekere rankskikkings van kleure en lyne."<ref>Cachin (1992), 170–171</ref> In 1888 het hy in ’n brief aan Schuffenecker die enorme stap verduidelik wat hy weg van impressionisme geneem het en dat hy nou beplan het om die siel van die natuur vas te vang, die antieke waarhede en karakter van sy tonele en bewoners.<ref>Cachin (1992), 38</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Paul Gauguin, Nafea Faa Ipoipo? 1892, oil on canvas, 101 x 77 cm.jpg|duimnael|upright|Paul Gauguin, ''Nafea Faa Ipoipo (Wanneer Gaan Jy Trou?)'', 1892, wat in 2015 vir ’n rekordbedrag van $300&nbsp;miljoen verkoop is.]] * Die gewildheid van Gauguin se werk het kort ná sy dood toegeneem. Baie van sy latere skilderye is aangekoop deur die Russiese versamelaar Sergei Sjtsjoekin. ’n Aansienlike deel van sy versameling kan gesien word in die Poesjkin-museum in [[Moskou]] en [[Hermitage]] in [[Sint Petersburg]]. Gauguin se skilderye is selde te koop en indien wel, haal hulle pryse van tienmiljoene dollars. Sy 1892-werk ''Nafea Faa Ipoipo (Wanneer Gaan Jy Trou?)'' het in Februarie 2015 die wêreld se duurste skildery geword toe die eienaars daarvan dit in ’n privaat transaksie vir $300&nbsp;miljoen van die hand gesit het. Die koper was vermoedelik die Katar-museums.<ref>[http://www.nytimes.com/2015/02/06/arts/design/gauguin-painting-is-said-to-fetch-nearly-300-million.html?_r=0 Deur Scott Reyburn, Doreen Carvajal, ''Gauguin Painting Is Said to Fetch $300 Million'', The New York Times, 5 Februarie 2015]</ref> * Gauguin se lewe het W. Somerset Maugham se roman ''The Moon and Sixpence'' geïnspireer. Mario Vargas Llosa het sy roman van 2003, ''The Way to Paradise'', op Gauguin se lewe geskoei asook op dié van sy ouma Flora Tristan. * Gauguin is die onderwerp van minstens twee [[opera]]s: Federico Elizalde se ''Paul Gauguin'' (1943) en ''Gauguin (a synthetic life)'' deur Michael Smetanin en Alison Croggon. Déodat de Séverac het sy ''Klaaglied'' vir die klavier geskryf ter ere van Gauguin. * Die Deense rolprent ''Oviri'' (1986) is ’n biografiese fliek. Dit gaan oor die skilder van die tyd in 1893 toe hy na Parys terugkeer ná twee jaar op Tahiti totdat hy twee jaar later na Tahiti terugkeer. * Die Gauguin-museum in die Japannese styl op Papeari, Tahiti, bevat uitstallings, dokumente, foto's, afdrukke en oorspronklike sketse van Gauguin. In 2003 het die Paul Gauguin-kultuursentrum op Atuona op die [[Marquesaseilande]] geopen. * In 2014 is die skildery ''Fruits sur une table ou nature au petit chien'' van 1889 (met ’n geraamde waarde van tussen £8,3&nbsp;miljoen en £24,8&nbsp;miljoen), wat in 1970 in Londen gesteel is, in Italië ontdek. Die skildery en ’n werk van Pierre Bonnard is in 1975 vir sowat £32 deur ’n werknemer van Fiat in die verloregoedere-afdeling van die spoorweg gekoop.<ref>{{cite web |author=Lizzy Davies in Rome |url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2014/apr/02/stolen-paintings-italian-works-wall-40-years-gaugain-bonnard |title=Stolen paintings hung on Italian factory worker's wall for almost 40 years &#124; Art and design |publisher=theguardian.com |access-date=3 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124630/https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/apr/02/stolen-paintings-italian-works-wall-40-years-gaugain-bonnard |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == === Nog werke === <gallery> Lêer:Gauguin Stillleben mit Fruchtschale und Zitronen.jpg|''Stillewe met Vrugte en Suurlemoene'' (c. 1880). Lêer:Gauguin.swineherd.750pix.jpg|''Die Varktrop, Bretagne'' (1888). Lêer:Paul Gauguin 137.jpg|''Visioen ná die Diens (Jakob wat met die Engel Stoei)'' (1888). Lêer:Paul Gauguin 072.jpg|''Nagkafee in Arles, (Mme Ginoux)'' (1888). Lêer:Paul Gauguin 121.jpg|''Stillewe met Japannese Houtsnee'' (1889). Lêer:Paul Gauguin 056.jpg|''Tahitiaanse Vroue op die Strand'' (1891). Lêer:Paul Gauguin - Delightful Land (Te Nave Nave Fenua) - Google Art Project.jpg|''Nave Nave Fenua (Verruklike Land)'' (1892). Lêer:Paul Gauguin (French - Arii Matamoe (The Royal End) - Google Art Project.jpg|''Arii Matamoe (Die Koninklike Einde)'' (1892). Lêer:Paul Gauguin 031.jpg|''Die Maan en die Aarde (Hina tefatou)'' (1893). Lêer:Paul Gauguin 039.jpg|''Watermeul in Pont-Aven'' (1894). Lêer:Paul Gauguin 044.jpg|''Die Middagslapie'' (1894). Lêer:Paul Gauguin 090.jpg|''Moederskap'' (1899). Lêer:Paul Gauguin - Deux Tahitiennes.jpg|''Twee Tahitiaanse Vroue'' (1899). Lêer:Paul Gauguin - Two Women.jpg|''Twee Vroue'' (1901 of '02). </gallery> === Selfportrette === <gallery> Lêer:Paul Gauguin 200.jpg|''Selfportret,'' 1875–1877, Fogg-museum, Cambridge, Massachusetts. Lêer:Self-Portrait by Paul Gauguin, 1885.jpg|''Selfportret,'' 1885, Kimbell-kunsmuseum, Fort Worth, Texas. Lêer:Paul Gauguin 112.jpg|''Selfportret,'' 1888, Van Gogh-museum, Amsterdam. Lêer:Paul Gauguin - Self-Portrait with Halo and Snake.jpg|''Selfportret met Halo en Slang,'' 1889, National Gallery of Art, Washington DC. Lêer:Paul Gauguin - Christ and the Garden of Olives.jpg|''Christus in die Tuin van Olywe'' (Gauguin-selfportret) 1889, Norton Museum of Art. Lêer:Paul Gauguin - Jug in the Form of a Head.jpg|''Beker in die vorm van ’n Kop, Selfportret'', 1889. Kunstindustrimuseet, Kopenhagen. Lêer:Paul Gauguin - Portrait of the Artist with the Yellow Christ (1890-91).jpg|''Selfportret,'' 1890–1891, Musée d'Orsay, Parys. Lêer:Paul Gauguin 111.jpg|''Selfportret,'' 1893, Musée d'Orsay. Lêer:Paul Gauguin, Self-portrait, c.1893, Detroit Institute of Arts.jpg|''Selfportret'', c. 1893, Detroit Institute of Arts. Lêer:Paul Gauguin 110.jpg|''Selfportret,'' 1896, São Paulo-kunsmuseum. Lêer:Gauguin- Selbstbildnis dem Freund Daniel gewidmet -1896.jpg|''Selfportret (vir My Vriend Daniel)'', 1896, Musée d'Orsay. </gallery> == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin|3}} * Bowness, Alan (1971), ''Gauguin''. Phaidon Press Limited. {{ISBN|0 7148 1481 4}}. * {{cite book|last=Blackburn|first=Henry|title=Breton Folk: An Artistic Tour in Brittany|date=1880|publisher=Sampson Low, Marston, Searle & Rivington|location=London|url=https://archive.org/stream/bretonfolkartist01blac#page/n9/mode/2up|others=Illustrated by Randolph Caldecott}} * Cachin, Françoise (1989, Engelse vertaling 1992). ''Gauguin: The Quest for Paradise''. Gallimard; Engelse vertaling deur Thames and Hudson. {{ISBN|0 500 30007 0}}. * C. Childs, Elizabeth; Figura, Starr; Foster, Hal; Mosier, Erika (2014). ''Gauguin: Metamorphosis''. Museum of Modern Art. {{ISBN|978 0 87070 905 0}}. * {{cite book |last=Childs |first=Elizabeth C. |editor-last=Greub |editor-first=Suzanne |title=Gauguin and Polynesia |publisher= Hirmer Verlag |date= 6 October 2011 |pages= 306–321 |chapter=Chapter 6: Remixing Paradise – Gauguin and the Marquesas Islands |isbn=978-3-7774-4261-7}} * Danielsson, Bengt (1965). ''Gauguin in the South Seas''. New York: Doubleday and Company. * Danielsson, Bengt (1969). The Exotic Sources of Gauguin's Art. * Eisenman, Stephen F., (1999). ''Gauguin's Skirt''. Londen: Thames and Hudson. {{ISBN|978-0-500-28038-6}}. * {{cite book|last1=Field|first1=Richard S.|title=Paul Gauguin: Monotypes|date=1973|url=https://openlibrary.org/books/OL5430689M/Paul_Gauguin_monotypes|publisher=Philadelphia Museum of Art (Lebanon Valley)|LCCN=73077306}} * {{cite book |last=Frèches-Thory|first=Claire|others= with Peter Zegers |title=The Art of Paul Gauguin|publisher= National Gallery of Art |date= 1988 |pages=369–73|chapter=The Return to France |isbn=0-8212-1723-2|lccn=88-81005}} * {{cite journal|last1=Goddard|first1=Linda|title='The Writings of a Savage?' Literary Strategies in Paul Gauguin's "Noa Noa"|journal=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|date=2008|volume=71|pages=277–293|url=http://www.jstor.org/stable/20462786|publisher=Warburg Institute}} * Gauguin, Paul; Morice, Charles (1901). ''Noa Noa: The Tahiti Journal of Paul Gauguin''. * {{cite book|last1=Gauguin|first1=Paul|title=Paul Gauguin's Intimate Journals|date=2011|publisher=Dover Publications|location= Mineola, New York |isbn=978-0-486-29441-4|url={{Google books|vEs3AQAAMAAJ|Paul Gauguin's Intimate Journals|plainurl=yes}}|others= Vertaal deur Van Wyck Brooks|orig-year= 1921}} * Gauguin, Paul. The letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid, vertaal deur Ruth Pielkovo. archive.org * Gayford, Martin (2006), ''The Yellow House: Van Gogh, Gauguin, and Nine Turbulent Weeks in Arles,'' Londen: Penguin Books. {{ISBN|0-670-91497-5}}. * Mathews, Nancy Mowll (2001). ''Paul Gauguin, an Erotic Life''. New Haven, Connecticut: Yale University Press, {{ISBN|0-300-09109-5}}. * {{cite book|last1=Perruchot|first1=Henri|title=La Vie de Gauguin|date=1961|publisher= Hachette|language=Frans|ASIN=B0014QL91I}} * Rewald, John (1986). ''Studies in Post-Impressionism''. Harry N. Abrams Inc. * Richardson, John (1991). ''A Life of Picasso, The Cubist Rebel 1907–1916.'' New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-307-26665-1}}. * Solomon-Godeau, Abigail. ''Going Native, Paul Gauguin and the Invention of the Primitivist Modernist.'' The Expanding Discourse: Feminism and Art History. 1ste uitg. Boulder, CO: WestView, 1992. 313–329 * {{cite book |last=Stuckey|first=Charles F.|others= saam met Peter Zegers |title=The Art of Paul Gauguin|publisher= National Gallery of Art |date= 1988 |pages=210–95 |chapter=The First Tahitian Years |isbn=0-8212-1723-2|lccn=88-81005}} * Sweetman, David (1995). ''Paul Gauguin, A Life''. New York City: Simon & Schuster. {{ISBN|0-684-80941-9}}. * {{cite book |last=Szech |first=Anna |editor1-last=Bouvier |editor1-first=Raphaël|editor2-last=Schwander |editor2-first=Martin| title=Paul Gauguin|publisher=Fondation Beyeler (Hatje Cantz) |date=15 Februarie 2015 |pages=148–9 |chapter=Marquesas 1901–1903|isbn=978-3-7757-3959-7}} * Thomson, Belinda (1987). ''Gauguin''. Londen: Thames and Hudson. {{ISBN|0-500-20220-6}}. * F. Walther, Ingo (2006). ''Paul Gauguin''. Taschen. {{ISBN|978 3 8228 5986 5}}. {{refend}} == Verdere leesstof == * {{cite book | author=Danielsson, Bengt | title=Gauguin in the South Seas | publisher=Doubleday | location=Garden City, New York | year=1965}} * [https://archive.org/details/yorkpaulgau00moriuoftGauguin, Morice, Charles (1901). ''Noa Noa: The Tahiti Journal of Paul Gauguin'', Parys: H. Floury]. * ''Gauguin'', Paul (Brooks, Van Wyck, vertaler; 1997). [https://archive.org/details/paulgaug00gaug ''Gauguin's Intimate Journals''. Voorwoord deur Emil Gauguin, New York, Crown Publishers, 1936.] * Pichon, Yann le; vertaal deur I. Mark Paris (1987). ''Gauguin: Life, Art, Inspiration''. New York: Harry N Abrams. {{ISBN|978-0-8109-0993-9}}. * Rewald, John (1956; hersien 1978). ''History of Post-Impressionism: From Van Gogh to Gauguin'', Londen: Secker & Warburg. * Rewald, John. (1946) ''History of Impressionism''. == Eksterne skakels == * [http://www.thegreatcat.org/the-cat-in-art-and-photos-2/cats-in-19th-century-art/paul-gauguin-1848-1903-french/ Gauguin se katte in kuns] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/67210 ''The Private Collection of Edgar Degas''], digitale teks van The Metropolitan Museum of Art libraries (sien essay: Degas and Gauguin bl.&nbsp;221–234) {{Commons-kategorie inlyn|Paul Gauguin}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Paul Gauguin|Engelse Wikipedia]] {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gauguin, Paul}} [[Kategorie:Franse beeldhouers]] [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1848]] [[Kategorie:Sterftes in 1903]] qbhqv4ij1bl7xp518izqp5vb9n5ekqt 0 113293 2908878 2905215 2026-06-02T15:23:26Z Jcb 223 2908878 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Betsie Verwoerd | bynaam = | beeld = Betsie Verwoerd kleur.jpg | beeldbeskrywing = Betsie Verwoerd in die tyd toe sy premiersvrou was | onderskrif = Haar Edele Betsie Verwoerd, premiersvrou | geboortenaam = Elizabeth Schoombee | geboortedatum = [[17 Mei]] [[1901]] | geboorteplek = [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]], [[Kaapkolonie]] | dood_datum = [[29 Februarie]] [[2000]] | sterfteplek = [[Orania]], [[Noord-Kaap]] | ouers = Wynand Schoombee en Anna Francina Susanna Naudé | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Opgeleide onderwyseres | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = [[Susan Strijdom]] | opvolger = [[Tini Vorster]] | eerbewyse = | party = [[Nasionale Party]] | godsdiens = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] | huweliksmaat = Dr. Hendrik Verwoerd | kinders = Seuns: Wilhelm, Daniël, Christiaan, Hendrik en Wynand. Dogters: Anna en Elsabet | webblad = | handtekening = }} '''Elizabeth (Betsie) Verwoerd''' (gebore Schoombee, [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaapkolonie]], [[17 Mei]] [[1901]] – [[Orania]], [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]], [[29 Februarie]] [[2000]]) was die vrou van Suid-Afrika se sesde eerste minister, dr. [[Hendrik Verwoerd]]. Volgens Annatjie Boshoff het sy haar lewe toegewy aan haar gesin. "Sy het haar man liefdevol en getrou bygestaan en was ‘n merkwaardige voorbeeld van kalmte te midde van die grootste droefheid. Sy het oorwin, weer opgestaan om voort te bou en te inspireer."<ref>{{af}}[http://verwoerdhf.blogspot.co.za/2007/04/dr-en-mev-hf-verwoerd-vollediger.html Dr. en mev. H.F. Verwoerd - vollediger geskiedenis]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Betsie Verwoerd, wat oorlede is in die ouderdom van 98, het drie ander premiersvroue (daar was altesaam agt tussen 1910 en 1983) uit die ou Suid-Afrikaanse bedeling oorleef en was een van vier wat tussen 1997 en September 2000 oorlede is. [[Maria Malan]] is op [[19 Oktober]] [[1973]] oorlede, [[Susan Strijdom]] op [[20 Februarie]] [[1999]] en [[Anna Elizabeth Botha|Elize Botha]] op [[6 Junie]] [[1997]]. Verwoerd het net sewe maande voor haar man se opvolger, [[John Vorster]], se weduwee, [[Tini Vorster]] (oorlede [[14 September]] [[2000]]), gesterf. [[Annie Botha]] is reeds op [[21 Mei]] [[1937]] oorlede,<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Annie-Frances-Bland-Emmett/6000000010360490713 Haar genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> [[Wilhelmina Hertzog]] op [[4 April]] [[1942]]<ref>{{en}}{{af}}[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1017216 Haar grafsteen op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Februarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> en [[Issie Smuts]] op [[25 Februarie]] [[1954]].<ref>{{en}}{{af}}[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=3473442 Haar en haar man se grafsteen op geni.org]{{Dooie skakel|date=Februarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> == Herkoms == [[Beeld:Die jong Stellenbosse dosent Hendrik Verwoerd en sy vrou, Betsie, in 1928..jpg|regs|300px|duimnael|Die jong Stellenbosse dosent Hendrik Verwoerd en sy vrou, Betsie, in 1928.]] Die stamvader van Elizabeth Schoombee se familie was Andreas Godlieb Schoombee (of Schoonbee), wat in 1741 in Konningsdal, [[Denemarke]], gebore is. Hy moes as jong man uit sy vaderland vlug omdat hy met sy broer rusie gekry en hom uit die boonste verdieping van die familie se verdiepinghuis gegooi het. Hy het gemeen sy broer is dood, wat nie die geval was nie. Hy het die plaas Schoombeesklip, distrik Middelburg, Kaap, in 1780 aangelê. Die plaas het dié naam gekry omdat Schoombee die volgende woorde (in geradbraakte Nederlands omdat sy moedertaal Deens was) op ’n klip uitgekrap het: "Anno 1780 Aprel IK ben die die plaas heeft aangeleyt A.G.S.B. uit Denemark sprenghane als sant." Dié plaas was teen die dorp Middelburg se eeufees in 1952 nog in besit van Ben Schoombie (of Schoombee), ’n direkte nasaat van die aanlêer van die plaas.<ref>{{af}}{{en}} Vermeulen, H.J.H. (samesteller). 1952. ''Middelburg, Kaap, 1852–1952, eeufeesdenkboek''. Middelburg, Kaap: Stadsraad.</ref> Andreas Schoombee is op 15 Maart 1829 op [[Graaff-Reinet]] oorlede. Hy en sy vrou, Johanna Sophia Viljoen, het ses kinders gehad. Die oudste, Guillaume Andries (1787–1836), se seun Izak Daniel Johannes (1892–1893) was Betsie Verwoerd se oupa. Haar vader, Wynand Johannes Schoombee (1868–1953), was die tweede jongste van Izak Daniel se 11 kinders. Haar moeder was Anna Francina Susanna Naudé (1868–1949). Betsie het twee ouer susters gehad: Anna Susanna (getroude van Hay) en Irene (getroude van Page).<ref>{{en}}[https://www.geni.com/people/Elizabeth-Betsie-Verwoerd-Schoombee/6000000011527565397 Betsie Verwoerd se genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Nadat Betsie Schoombee haar skoolonderrig op haar tuisdorp ontvang het, het sy na die [[Universiteit van Stellenbosch]] gegaan vir die begin van 'n skitterende akademiese loopbaan: B.A. met lof, Onderwysdiploma met lof, B.Ed. met lof en M.A. in Afrikaans-Nederlands. Dit was hier dat sy Hendrik Verwoerd leer ken het, wat in 1922 en/of '23 saam met haar in die studenteraad gedien het.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/showthread.php?25985-Dr-HF-Verwoerd Lewensloop van dr. H.F. Verwoerd op boerevryheid.co.za]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Ná haar troue en verblyf saam met haar man in [[Hamburg]], vergesel sy hom op ‘n toer deur Europa en 'n besoek aan die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], waar hy navorsing gedoen het.<ref>{{af}}[http://verwoerdhf.blogspot.co.za/2007/04/dr-en-mev-hf-verwoerd-vollediger.html Dr en mev HF Verwoerd - vollediger geskiedenis]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> == Haar man se lewe tot hul troue == [[Beeld:Dr Hendrik en mev Betsie Verwoerd.jpg|links|220px|duimnael|Betsie Verwoerd het dikwels hier in haar man se studeerkamer baie van sy leeswerk verrig.]] [[Beeld:Dr DF en mev Maria Malan ontvang besoek van dr Hendrik en mev Betsie Verwoerd kort nadat Verwoerd aangewys is as eerste minister van die Unie van Suid-Afrika, 1958.jpg|duimnael|regs|300px|Dr. [[D.F. Malan|D.F.]] en mev. [[Maria Malan]] (eerste minister van 1948 tot 1954) ontvang besoek op Stellenbosch van dr. Hendrik en mev. Betsie Verwoerd kort nadat Verwoerd aangewys is as eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika]], 1958.]] Hendrik Frensch Verwoerd en sy gesin het in 1903 uit [[Nederland]] na [[Suid-Afrika]] geëmigreer. Sy vader, Wilhelmus Johannes Verwoerd, se simpatie met die Afrikaner en veral met die Boere se heldestryd in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) was waarskynlik die sterkste beweegrede daarvoor. Hulle het hulle op [[Wynberg]] gevestig waar Verwoerd se vader die boubedryf beoefen het. In sy vrye tyd het hy sendingwerk gedoen en selfs 'n teologiese kursus aan die [[Sendinginstituut]] op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] gevolg. Verwoerd het sy eerste skoolonderrig aan die Lutherse skool in Wynberg ontvang en later aan die Engelsmedium [[Hoër Seunskool Wynberg]].<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/people/hendrik-frensch-verwoerd South African History Online]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> In 1913 het die gesin na [[Bulawayo]] in [[Rhodesië]] verhuis waar sy vader die betrekking van hulp- evangeliese dienaar van die uitgestrekte [[NG gemeente Bulawayo|plaaslike NG gemeente]] beklee het.<ref>{{af}} Olivier, S.P. 1945. ''Ons Kerk in Rhodesië. 'n Historiese oorsig van die Ned. Geref. Kerk, Sending en Onderwys. 1895 - 1945. Bulawayo: Ring van Bulawayo.</ref> Die jong Hendrik het leerling geword aan die Milton High School, waar hy spoedig as een van die skranderste leerlinge ontluik het.<ref>{{en}} [http://overcomingapartheid.msu.edu/people.php?id=65-251-7D South Africa, overcoming apartheid, building democracy]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Hy het die Beit-studiebeurs verower en sy naam is op die ererol van die skool geplaas. Daarbenewens het hy ywerig krieket, rugby en tennis gespeel. Die Beit-beurs moes Verwoerd van die hand wys aangesien die gesin in 1917 andermaal verhuis het, hierdie keer na [[Brandfort]] in die [[Oranje-Vrystaat]], waar sy vader kolporteur van die [[NG Kerk Vrystaat|NG Kerk van die Vrystaat]] geword en later tot die boekhandel toegetree het. Weens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griepepidemie]] kon Verwoerd eers in Februarie 1919, pleks van in Desember die vorige jaar, die matrikulasie-eksamen aflê. Hy het die eerste plek in die Vrystaat en die vyfde in Suid-Afrika behaal. Direk hierna het hy hom as student aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] ingeskryf met die doel om predikant te word, maar later van rigting verander en sielkunde en filosofie bestudeer. Hy het die grade M.A. en D.Phil. albei met lof behaal, laasgenoemde in 1924 met 'n proefskrif oor "Die afstomping van gemoedsaandoeninge", en is intussen as tydelike hulp in die departement sielkunde aangestel en in 1924 as lektor. Verwoerd het 'n leidende rol in die studentelewe gespeel en veral bekendheid as debatteerder in die debatsvereniging verwerf. Hy is in 1923 as voorsitter van die studenteraad gekies. Nadat Verwoerd die doktorsgraad behaal het, is hy oorsee vir verdere studie. Hy is 'n Abe Bailey-beurs vir studie aan die [[Oxford-universiteit]] aangebied, maar hy het dit van die hand gewys omdat hy voorkeur gegee het aan die sielkundeopleiding van die Europese vasteland. Met behulp van 'n kleiner studiebeurs het hy in 1925 vertrek om aan die Universiteite van Leipzig, Hamburg en Berlyn te studeer. Daarna het hy besoek aan [[Groot-Brittanje]] en die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] gebring. In Hamburg het Betsie Schoombee haar by hom aangesluit en is hulle op [[7 Januarie]] [[1927]] getroud. By die egpaar se terugkeer op Stellenbosch in 1928 is Verwoerd op 26-jarige leeftyd as hoogleraar in toegepaste sielkunde en psigotegniek aangestel en in 1932 het hy hoogleraar geword in die nuutgestigte departement van sosiologie en maatskaplike werk.<ref>{{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel IV''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) (Edms.) Bpk. namens die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> == Hul huwelikslewe == [[Beeld:Betsie Verwoerd slaan die eerste sent.jpg|duimnael|regs|220px|Betsie Verwoerd slaan die eerste sent nadat Suid-Afrika oorgeskakel het na die desimale stelsel.]] [[Lêer:Nasionale vroue 1958.jpg|duimnael|links|330px|Eggenotes van dr. [[H.F. Verwoerd]] se kabinet nadat veranderinge in Oktober 1958 aangebring is. Mev. [[Mabel Jansen]], as die eggenote van die goewerneur-generaal, sit voor in die middel. Links van haar is mev. Betsie Verwoerd. Staande is van links die eggenotes van ministers [[Albert Hertzog]], W.A. Maree, [[Jan de Klerk]] ([[Corrie de Klerk|Corrie]]), [[P.K. le Roux]] en M.D.C. De Wet Nel.]] [[Beeld:Mev Betsie Verwoerd en dr Martinez de Alva, 1962.jpg|duimnael|regs|270px|Mev. Verwoerd in gesprek met dr. Martinez de Alva, wat Suid-Afrika in 1962 besoek het op 'n feitesending namens die [[Verenigde Nasies]].]] [[Beeld:Dr en mev Hendrik Verwoerd en mnr en mev Ian Smith, 1964.jpg|duimnael|links|300px|In Januarie 1964 het [[Rhodesië]] se eerste minister, [[Ian Smith]] Suid-Afrika vir die eerste keer besoek. Hier is hy en vrou (naasregs) en dr. en mev. Verwoerd.]] [[Beeld:Vier premiersvroue by die 20-jarige feeskongres van die Nasionale Party in Parow, Bestie Verwoerd, Susan Strijdom, Tini Vorster en Maria Malan, 1968.jpg|duimnael|regs|300px|Vier premiersvroue (wie se man agtereenvolgens eerste minister was) by die 20-jarige feeskongres van die [[Nasionale Party]] in [[Parow]]: Betsie Verwoerd, [[Susan Strijdom]], [[Tini Vorster]] en [[Maria Malan]].]] [[Beeld:Hendrik en Betsie Verwoerd.jpg|duimnael|regs|210px|Hendrik en Betsie Verwoerd.]] Betsie Verwoerd het enige ideale wat sy moontlik tydens haar studentejare van ’n loopbaan gekoester het, ná haar huwelik laat vaar, want as huisvrou moes sy al die pligte as moeder van ’n groot gesin vervul. Ook het sy tyd ingeruim om haar man in sy politieke loopbaan by te staan. Die gesin, wat later uit sewe kinders bestaan het – vyf seuns en twee dogters – het in 1937 na [[Johannesburg]] verhuis, waar dr. Verwoerd aangestel is as eerste redakteur van ''[[Die Transvaler]]'', wat Transvaalse [[Nasionale Party|Nasionaliste]] opgerig het Afrikaanse mondstuk nadat ''[[Die Vaderland]]'' genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] in 1934 tot in die [[Verenigde Party]] gevolg het. Haar man het in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|1948 se algemene verkiesing]] naelskraaps in die [[Alberton (kiesafdeling)|kiesafdeling Alberton]] teen [[Marais Steyn]] van die [[Verenigde Party|VP]] verloor,<ref>{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> maar nadat hy as senator aangestel is, kon hy wel tot die parlement toetree en so in 1950 minister van naturellesake word. Hy dien eindelik agt jaar in dié amp tot hy adv. [[Hans Strijdom]] ná dié se dood in die amp as eerste minister opvolg.<ref> {{en}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] 1978. ''The making of a nation. A history of the Union of South Africa, 1910-1961''. Johannesburg & London: Macmillan.</ref> Betsie Verwoerd het haar man op sy reise deur die land vergesel en kon saam met hom die heuglike Republiekwording op [[31 Mei]] [[1961]] beleef, sowat 13 maande ná die eerste aanslag op sy lewe toe hy in April 1960 geskiet is tydens die Randse Paasskou. Ses jaar later, op [[6 September]] [[1966]], het sy in die ouderdom van 65 jaar ’n weduwee geword toe dr. Verwoerd in die Volksraad vermoor word. Dr. J.C. Pretorius skryf oor dié donker tyd in Betsie Verwoerd se lewe: "Ná die moord op dr. Verwoerd ... wat vir haar ’n ontsettende skok was, het sy dapperheid aan die dag gelê wat by alle lae van die Suid-Afrikaanse bevolking bewondering afgedwing het. Kalm en bedagsaam het sy gebly, terwyl die hele Suid-Afrika saam met haar gerou het. ’n Voorbeeld het sy aan die volk gestel, waaroor die ''[[Cape Times]]'' onder meer geskryf het: 'Die stille waardigheid van mev. Betsie Verwoerd was miskien die treffendste van die huldeblyke.'"<ref name="swart">{{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]].</ref> == Ná haar man se dood == [[Lêer:Mevvverwoerdboshoffduboisbegrafnis.jpg|duimnael|links|270px|Betsie Verwoerd en haar dogters op haar man se begrafnis.]] Betsie Verwoerd het ná dr. Verwoerd se dood nog af en toe amptelike pligte vervul. In 1969 het byvoorbeeld ’n borsbeeld van hom voor die stadsbiblioteek in Verwoerdburg onthul. Dis gemaak deur Johan Steynberg, jongste broer van die beeldhouer [[Coert Steynberg]]. Verwoerdburg se stadsraad het dit destyds aangekoop en voor die biblioteek in Cantonmentweg geplaas. Nadat dit gevandaliseer is, is dit eers verskuif en later geberg. In 2005 het die Tshwane-stadsraad dit in bruikleen aan die Erfenisstigting gegee, wat dit staangemaak het by die [[Voortrekkermonument]].<ref>{{af}} [http://www.woes.co.za/bydrae/woes-nuusstuk/nog-twee-verwoerd-borsbeelde-vind-veilige-tuiste-by-voortrekkermonument Nog twee Verwoerd-borsbeelde vind veilige tuiste by Voortrekkermonument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160418220109/http://www.woes.co.za/bydrae/woes-nuusstuk/nog-twee-verwoerd-borsbeelde-vind-veilige-tuiste-by-voortrekkermonument |date=18 April 2016 }}. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Ná haar man se dood het die hoof en personeel van die Volkskool op [[Parys]] 'n versoek aan haar gerig om die skool na haar ontslape man te noem. Sy en die onderwysdepartement het toestemming verleen en so het die skool se naam op [[22 Februarie]] [[1967]] amptelik die H.F. Verwoerd Volkskool geword, later hernoem tot H.F. Verwoerd Primêr.<ref>{{af}}[http://psp.parys.co.za/index.php/ct-menu-item-43 Die skool se geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611074143/http://psp.parys.co.za/index.php/ct-menu-item-43 |date=11 Junie 2016 }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> In 1972 het sy die [[Gariepdam]], wat eers die Hendrik Verwoerddam geheet het ter ere van haar man, amptelik geopen. Dit was deel van die [[Oranjerivierprojek]] wat haar man 10 jaar vantevore, op [[23 Maart]] [[1962]], aangekondig het. Die aanvanklike raming was dat dit R450 miljoen sou kos, maar die eindelike koste was honderdmiljoene meer. Die eerste fase het die Hendrik Verwoerddam tussen [[Colesberg]] en [[Bethulie]] behels asook die [[Oviston|Ovistonnel]], wat die dam met die [[Groot-Visrivier]] in die Oos-Kaap sou verbind.<ref name="swart" /> In 1991 het sy aangesluit by die [[Afrikaanse Protestantse Kerk]]<ref>{{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/04/23/2/1.html Betsie Verwoerd nou by APK]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 23 April 1991. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> en haar die jaar daarna op [[Orania]] gevestig, waarvan haar skoonseun [[Carel Boshoff]] die stigter was. Boshoff was van 1954 tot haar dood in 2007 getroud met die Verwoerds se dogter Anna.<ref>{{en}}[http://mg.co.za/article/2007-07-10-anna-boshoff-was-community-person-par-excellence Anna Boshoff was 'community person par excellence'], ''[[Mail & Guardian]]'', 10 Julie 2007. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Betsie Verwoerd het die idee van 'n Afrikanervolkstaat ten volle ondersteun en het dit ook in haar openbare optredes onderskryf.<ref name="toer">{{af}} [http://repository.up.ac.za/xmlui/bitstream/handle/2263/50822/vanNiekerk_Toerisme_2015.pdf?sequence=1&isAllowed=y Toerisme in die Amish- en Orania-gemeenskappe: 'n vergelykende studie]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Ná haar dood is haar huis in Amettisstraat, Orania, in 'n huismuseum omskep en huisves dit die Verwoerd-gedenkversameling wat op 6 September 1996 (presies 30 jaar ná sy dood) in die Kultuurhsitoriese Museum op die dorp geopen is.<ref name="toer" /> == Haar verhouding met Nelson Mandela == [[Beeld:Mnr Mandela, Mev Betsie Verwoerd en Prof Carel Boshoff afgeneem tydens Mandela se besoek aan Orania.jpg|duimnael|regs|Oudpres. [[Nelson Mandela]] op besoek aan Betsie Verwoerd op [[Orania]], 1995.]] [[Beeld:Betsie Verwoerd se grafsteen.JPG|duimnael|links|270px|Betsie Verwoerd se grafsteen, [[Orania]].]] Oudpres. Nelson Mandela het die simboliese waarde van [[Orania]] erken en dié Afrikanernedersetting in 1995 op uitnodiging van Betsie Verwoerd (toe 94) besoek om haar en amptenare daar te ontmoet en sy visie vir die land te verduidelik. Mandela het per helikopter opgedaag en tydens sy ontmoeting met dr. Verwoerd se weduwee sy arm om haar gesit en vir foto's poseer. Sy het aan hom gesê: "Ek vereenselwig my met my mense se wense vir ’n volkstaat, wat ek glo in dié deel van die land ontwikkel kan word." Mandela het geantwoord: "Ek verlang ’n verenigde Suid-Afrika waarin ons kan ophou dink in terme van velkleur."<ref>{{en}} [http://www.independent.co.uk/news/world/africa/we-shed-no-tears-for-nelson-mandela-he-is-a-fallen-opponent-say-residents-of-white-enclave-orania-9004280.html We shed no tears for Nelson Mandela. He is a fallen opponent, say residents of white enclave Orania], ''Independent'', 13 Desember 2013. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Volgens prof. [[Jonathan Jansen]], was dit Mandela wat háár vir tee genooi het, maar sy het die uitnodiging van die hand gewys. "Sy het die fout gemaak om te sê, as die president in haar omgewing is, kan hy gerus kom kuier. Tot almal se verbasing het hy so gemaak en ’n driekwartier oor koffie in die bejaarde se geselskap deurgebring ..." Mandela sou agterna sê, Betsie Verwoerd het hom so welkom laat voel "asof ek in Soweto was".<ref>{{en}} [http://www.timeslive.co.za/opinion/columnists/2013/06/27/embracing-the-enemy Embracing the enemy, deur Jonathan Jansen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129002332/http://www.timeslive.co.za/opinion/columnists/2013/06/27/embracing-the-enemy |date=29 November 2017 }}. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Ná haar dood het Mandela gesê hy het met hartseer kennis geneem van haar afsterwe. Hy het gesê haar "suiwer Afrikaner-gasvryheid" het hom beïndruk toe hy haar in 1995 op Orania besoek het. "Sy en haar man is ’n deel van Suid-Afrika se geskiedenis, selfs al het ons hul beleidsrigtings skerp veroordeel."<ref>{{en}} [http://www.nytimes.com/2000/03/02/world/betsie-verwoerd-apartheid-ruler-s-wife-98.html?_r=0 Betsie Verwoerd, Apartheid Ruler's Wife, 98], ''[[New York Times]]'', 2 Maart 2000. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Kort ná haar dood het die familie ’n mediaverklaring uitgereik waarin hulle gesê het: "Sy is vreedsaam tuis oorlede in die teenwoordigheid van nabye familielede, sonder dat sy enige pyn verduur het." Sy is om 16:00 op die Saterdag ná haar dood op Orania begrawe, waarna ’n gedenkdiens die volgende dag in [[Pretoria]] gehou is.<ref>{{en}} [http://www.iol.co.za/news/politics/betsie-verwoerd-dies-aged-98-29669 Betsie Verwoerd dies aged 98]. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Ten tyde van haar dood was daar sewe kinders, 28 kleinkinders en 27 agterkleinkinders. ’n Laerskool op [[Randfontein]] is na haar genoem, maar die naam is later verander na die Laerskool Westgold. 'n Kort straat in [[Goodwood]], [[Kaapstad]], langs die parlementêre dorpie [[Acaciapark]], dra nog haar naam.<ref>{{en}} [https://www.google.com/maps/place/Betsie+Verwoerd+St,+Townsend+Estate,+Cape+Town,+7460,+Suid-Afrika/@-33.9021373,18.5355724,16.79z/data=!4m5!3m4!1s0x1dcc5b9276e9fcd7:0xee6c96bce8e4c590!8m2!3d-33.901367!4d18.5343339 Google maps]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == {{Commonscat|Betsie Verwoerd}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verwoerd, Betsie}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Geboortes in 1901]] [[Kategorie:Sterftes in 2000]] [[Kategorie:Mense van Orania]] ahxjoij5w7jakwjnslzqccm82nr5zjy 0 115206 2908836 2901570 2026-06-02T14:18:14Z Jcb 223 2908836 wikitext text/x-wiki '''Alewyn Petrus Grové''' (1918–2004) was ’n letterkundige en professor en hoof van die Departement Afrikaanse Letterkunde aan die [[Universiteit van Pretoria]] en later dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte. Hy was vir ’n termyn voorsitter van die Raad van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] en ook 'n lid en voorsitter van die Akademie se Letterkundekommissie. Hy skryf verskeie werke oor die letterkunde. Die skrywer [[Henriette Grové]] was met hom getroud. == Lewe en werk == Alewyn Petrus Grové is op 10 Junie 1918 in [[Potchefstroom]] gebore, waar hy ook skoolgegaan het. Hy is die enigste kind en sy pa is oorlede toe hy nog ’n klein seuntjie was. Hy matrikuleer in 1935 in die eerste klas aan die Hoër Volkskool Potchefstroom en studeer dan verder aan die plaaslike universiteit, destyds nog die Potchefstroomse Universiteitskollege. Professor [[Gerrit Dekker]] is hier ’n rigtinggewende invloed op hom. Hy behaal in 1938 die [[B.A.-graad]], in 1939 die M.A.-graad in Afrikaans en Nederlands met ’n verhandeling oor “''Die religieuse gevoel in ons jongste digkuns''” en in 1940 die Hoër Onderwysdiploma, laasgenoemde twee kwalifikasies met lof. === Onderwyser === In 1941 begin hy onderwys gee aan die Potchefstroomse Hoër Gimnasium, waar hy veral verantwoordelik is vir onderrig in [[Latyn]]. As jong onderwyser is hy ook baie gemoeid met sportafrigting, veral [[rugby]] en [[krieket]]. Intussen studeer hy vir sy doktorale eksamen, wat hy aan die einde van 1946 aflê. Op 29 Junie 1945 trou hy met Hester Henriette Venter, die later baie bekende prosaskrywer en dramaturg [[Henriette Grové]]. Uit die huwelik word twee seuns (Niek en Alewyn) en twee dogters (Elsa en Mariet) gebore. Hy aanvaar in 1947 ’n pos as lektor in Afrikaans-Nederlands aan die [[Natalse Universiteitskollege]] in [[Pietermaritzburg]], waar [[G.S. Nienaber]] destyds die departementshoof was. In hierdie tyd werk hy aan sy proefskrif oor “''P.C. Boutens as Negentiger''” en hy promoveer in 1950 onder leiding van [[Gerrit Dekker]] aan die Potchefstroomse Universiteit. Hy word deur die kultuurvereniging uitgenooi om lesings aan verskeie Nederlandse en Belgiese universiteite te gee. <!-- Na die aftrede van professore Buning en Louw word die drietakkige departement die Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys....hierdie deel maak nie sin nie? Aliwal2012 --> In dieselfde jaar word hy bevorder tot senior lektor en in 1958 word hy medeprofessor. Tydens ’n verlofperiode in 1951 en 1952 spandeer hy agt maande in [[Europa]], meer bepaald in [[Nederland]]. Hy word in 1952 lid van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en in 1953 lid van die ''[[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]''. In Julie 1959 word hy aangestel as senior lektor aan die Universiteit van Pretoria, waar hy in 1962 professor en hoof van die departement Afrikaanse letterkunde word. Sy intreerede, “''Die soek na kriteria''”, lewer hy op 19 Junie 1962. In hierdie tyd is sy kollegas professor S.A. Louw, hoof van die departement Afrikaanse, Nederlandse en Germaanse taalkunde en professor [[T.J. Buning]] hoof van die departement Nederlandse letterkunde. In 1967 word die destydse departement van Afrikaans-Nederlands in een saamgevoeg, met professor Grové as hoofleraar. Reeds in 1972 word hy deeltydse dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte en universiteitsverteenwoordiger in die Gemeenskaplike Matrikulasieraad. Vir drie termyne dien hy ook as een van vier senaatsverteenwoordigers in die Raad van die Universiteit. Aan die einde van 1982 lê hy die hoofskap van die departement Afrikaans neer en word voltydse dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte. In Julie 1983 tree hy formeel uit die diens van die [[Universiteit van Pretoria]]. === Redakteur === Vanaf Junie 1960 tot 1970 is hy eindredakteur van ''Standpunte'', nadat hy reeds in 1955 tot die redaksie toetree en later tot 1986 steeds op die redaksie dien. Vir twee jaar in die sestigerjare (1963–1965) behartig hy die boekeblad van ''[[Die Vaderland]]'' en in 1963 word hy deeltydse lid van die Raad van Beheer oor Publikasies en dien ook later vanaf 1975 tot 1994 op die [[Appèlraad oor Publikasies]]. Hy speel onder andere ’n prominente rol om te verseker dat die [[Hertzogprys]] in 1964 aan die destyds omstrede “''Sewe dae by die Silbersteins''” van [[Etienne Leroux]] toegeken word, terwyl hy ook ’n leidende rol speel om te probeer verhoed dat “''Magersfontein, O Magersfontein''” verbied word. Na die verbod is hy instrumenteel om die roman met die Hertzogprys te bekroon. Hy dien vanaf 1953 tot 1998 op die letterkundekommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en is vir twee termyne voorsitter van hierdie kommissie. Vanaf 1977 tot 1979 is hy voorsitter van die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Tydens sy loopbaan tree hy op as keurder vir nuwe publikasies vir verskeie uitgewers, terwyl hy vele skrywers help om hulle boeke persklaar te maak. In 1984 lewer hy op uitnodiging van die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] die [[N.P. van Wyk Louw]]-gedenklesing en in 1989 lewer hy op uitnodiging van die [[Universiteit van Stellenbosch]] die [[D.J. Opperman]]-gedenklesing. Hy is op 25 Februarie 2004 weens longvlieskanker in sy huis in [[Lynnwood]] in Pretoria oorlede. == Skryfwerk == Hy skryf verskeie letterkundige boeke. In “''Die duister digter''” <ref>Smit, W.A.P. “Standpunte”, No. 19, Februarie 1951</ref> word opstelle van hom oor die digters sedert Dertig gebundel, met die titel van die boek afkomstig uit die werk van Menno ter Braak. Hierdie nuwe geslag digters is destyds deur ’n ouer geslag van “duisterheid” beskuldig weens hulle individualiteit en afwyking van die tradisionele fokus op nasionalisme, ’n aanspraak wat Grové in sy inleidingsopstel verwerp. “''Oordeel en vooroordeel''” bevat belangrike opstelle oor die Afrikaanse prosa. Die “''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''” is ’n sakgrootte naslaanwerk waarin belangrike begrippe verklaar en feite verskaf word oor belangrike figure in die letterkunde.<ref>Antonissen, Rob “Kriterium”, Oktober 1963</ref> “''Woord en wonder''” <ref>Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979</ref>is ’n inleidende studie oor die tegniek van die poësie, wat wyd voorgeskryf word aan universiteite en dan ook verskeie herdrukke beleef.<ref name= "walt">Van der Walt, P.D. “Mené Tekél” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1969</ref> Saam met [[Elize Botha]] skryf hy<ref>Scholtz, H. van der Merwe “Klasgids” Jaargang 2 no. 2, November 1966</ref> “''Handleiding by die studie van die letterkunde''”,<ref name="walt" /> waar hy die gedeeltes oor die poësie en drama hanteer en Botha die afdeling oor die prosa bydra.<ref>Brink, André P. “Rapport” 3 November 1974</ref> “''Die dokument agter die gedig''” <ref>Van der Walt, P.D. “Die Transvaler” 9 September 1974</ref>is ’n blokboek waarin hy die oorspronklike dokumente of artikels wat as bron vir gedigte van Opperman en Van Wyk Louw gedien het, belig en die manier waarop die gedig hieruit ontstaan het bespreek. Eweneens werk van korter formaat is sy monografie oor “''D.J. Opperman''” en sy blokboek oor “''Raka''” van N.P. van Wyk Louw. Sy belangrikste beskouinge en resensies van die vyftigerjare word versamel in <ref name="kann">Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977</ref>“''Oordeel en vooroordeel''”. In ’n heruitgawe van hierdie werk in 1965 bepaal hy hom hoofsaaklik tot boekbesprekings en voeg ’n aantal resensie by oor belangrike werke wat sedert die eerste uitgawe verskyn het, terwyl hy in ’n aparte afdeling die eietydse prosa bespreek. Hierin belig hy benewens die uitstaande kenmerke van die werk onder bespreking ook literêr-teoretiese sake, wat hom in staat stel om veral die moderne laaggedig en die werk van Opperman suiwer te ontleed.<ref name="kann" /> “''Fyn net van die woord''” is ’n saambundeling van sy letterkundige opstelle, ook dié wat in die eerste uitgawe van “''Oordeel en vooroordeel''” verskyn het.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 4, November 1979</ref> “''Dagsoom''” <ref>Nienaber-Luitingh, M. “Beeld” 18 Desember 1978</ref>is ’n bundel van sy letterkundige opstelle wat by geleentheid<ref>Scholtz, Merwe “Beeld” 20 November 1978</ref> van sy sestigste verjaarsdag saamgebundel en uitgegee word.<ref>Venter, L.S. “Standpunte” Nuwe reeks 140, April 1979</ref> Hy lewer verskeie bydraes tot boeke. By die 1961 uitgawe van “''Swart pelgrim''” van [[F.A. Venter]] skryf hy ’n addendum oor “''Die aktuele roman''”, terwyl hy inleidings skryf vir “''Drie prosastukke van Jochem van Bruggen''” (1961), “''Trekvoëls: ’n Keur uit Afrikaanse reisverhale''” (1969) en “''Sewentien''” (1971), ’n keur uit die verhale van [[C.M. van den Heever]]. Hy lewer onder andere artikels vir “''Beskouings oor poësie''” (redakteur [[T.T. Cloete]]), “''Smal swaard en blink''” (redakteur [[Ernst van Heerden]]), “''Die verband tussen die kunste''” en “''Die kuns en die gemeenskap''” (redakteur G. Cronjé), “''Woord en wederwoord''” en “''Die lewende Totius''” (redakteur [[Merwe Scholtz]]). Vir “''Die Afrikaanse Literatuur sedert sestig''” (onder redaksie van T.T. Cloete) skryf hy die oorsig oor die sosiale, politiese, ekonomiese en literêre tendense van die periode asook ’n inleiding en vir “''Perspektief en profiel''” onder redaksie van P.J. Nienaber skryf hy profiele oor die werk van W.E.G. Louw, N.P. van Wyk Louw en D.J. Opperman. Vir die bloemlesing “''Tuinprovinsie Natal''” onder redaksie van C.J.M. Nienaber skryf hy oor sy herinneringe aan sy tyd in Pietermaritzburg. Ook as samesteller is hy werksaam en so versamel hy in 1975 ’n aantal lesings deur kollegas in die bundel “''In en om die letterkunde''”,<ref>Lindenberg, Ernst “Beeld” 9 Junie 1975</ref><ref>Spangenberg, D.F. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 14 no. 2, Mei 1976</ref> asook keuses uit die werk van [[A.A.J. van Niekerk]] in “''Verlange is verniet''” en [[Johannes van Melle|J. van Melle]] <ref>Brink, André P. “Rapport” 14 Augustus 1983</ref> in “''Oom Karel neem sy geweer saam''”.<ref>Smuts, J.P. “Die Burger” 9 September 1982</ref> Vir laasgenoemde skryf hy ook ’n insiggewende inleiding. Vir die sestigste verjaarsdag van [[Etienne Leroux]] is hy verantwoordelik vir die samestelling van die huldigingsbundel “''Beeld van waarheid''”, waarvoor hy ook ’n bydrae lewer. Benewens talle resensies en artikels wat in tydskrifte (insluitende ''Standpunt''e en ''Tydskrif vir Letterkunde'') en koerante verskyn, behartig hy vanaf 1985 ook die gereelde “''Poësiekroniek''” van die ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe''. == Eerbewyse == In 1963 ontvang hy die [[Stalsprys]] vir Literatuurwetenskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. By sy aftrede in 1983 word die huldigingsbundel “''Samehang en sin''” onder redaksie van professore Elize Botha en Réna Pretorius aan hom oorhandig, waaraan kollegas verbonde aan sewe universiteite meewerk. Hy ontvang twee eredoktorsgrade, in 1985 van die Universiteit van Suid-Afrika en in 1988 van die Universiteit van Pretoria. Die [[Staatspresident van Suid-Afrika|Staatspresident]] vereer hom in 1989 met die Orde vir Voortreflike Diens Goud en in 1997 word hy tot erelid van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns verkies. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1949 |Die duister digter |- |1953 |Woord en wonder |- |1958 |Oordeel en vooroordeel |- |1962 |Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans Christina en Kristien (saam met G.S. Nienaber) |- |1965 |D.J. Opperman |- | |Fyn net van die woord |- |1966 |Raka van N.P. van Wyk Louw |- | |Handleiding by die studie van die letterkunde (saam met Elize Botha) |- |1974 |Die dokument agter die gedig |- |1978 |Dagsoom |- |1979 |Komas uit ’n bamboesstok van D.J. Opperman |- | !Samesteller |- |1953 |Digters uit die lae lande (saam met Enno Endt en Tj. Buning) |- |1959 |Keur uit die Nederlandse poësie (saam met J.L. Steyn) |- |1960 |’n Keur uit sy gedigte – N.P. van Wyk Louw |- |1962 |Afrikaans poems with English translations (saam met C.J.D. Harvey) |- |1963 |Op die mespunt – Ernst van Heerden |- |1964 |Kort reis na Carrara – D.J. Opperman |- |1967 |Nederlandse verhale van ons eie tyd – (saam met Wilfried de Pauw en J.L.Steyn) |- |1969 |Trekvoëls |- |1971 |Sewentien verhale van C.M. van den Heever |- | |Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns |- |1973 |Die Afrikaanse letterkunde in beeld (saam met P.J. Nienaber) |- |1980 |O’Callaghan se waatlemoen – C. Louis Leipoldt |- |1981 |Verlange is verniet – A.A.J. van Niekerk |- |1982 |Oom Karel neem sy geweer saam – J. van Melle |- |1974 !Redakteur |- | |D.J. Opperman: Dolosgooier van die woord In en om die letterkunde |- |1982 |Beeld van waarheid |} == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) “Samehang en sin” Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria  Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, C.J.M. (redakteur) “Tuinprovinsie Natal” Tafelberg Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste  uitgawe 1977 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse * letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 === Tydskrifte en koerante === * Botha, Amanda “’n Taal leef of sterf in sy letterkunde” “Die Transvaler” 10 Junie 1978 * Botha, Elize “By geleentheid van die sestigste verjaarsdag van A.P. Grové” “Tydskrif vir Letterkunde” * Nuwe reeks 16 no. 3, Augustus 1978 * Botha, Elize “A.P. Grové – aristokraat van kritiek” “Beeld” 11 Maart 2004 * Human, Koos “Taal kan dankbaar wees” “Die Burger” 28 Februarie 2004 * Jansen, Herman “’n Groot gees i Afrikaanse literatuur” “Rapport” 29 Februarie 2004 * Magnus, Liela “A.P. Grové, literêre reus, sterf op 85 aan kanker” “Beeld” 26 Februarie 2004 * Nieuwoudt, Stephanie “’n Leeftyd van kritiseer, ontleed en keur” “Plus” 10 Junie 1998 * Pretorius, Réna “A.P. Grové: Triomfantlik 80!” “Insig” Junie 1998 * Snyman, N.J. “Die prosakritiek van A.P. Grové” “Standpunte” Nuwe reeks 165, Junie 1983 === Internet === * Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Grov%C3%83%C2%A9,_Alewyn_Petrus * Magnus, Liela Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/02/26/OB/3k/02.html * Who’s Who SA: http://whoswho.co.za/alewyn-grov-3890 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218041218/http://whoswho.co.za/alewyn-grov-3890 |date=18 Februarie 2017 }} * Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AGrove%2C+Alewyn+Petrus.&qt=hot_author === Resensies === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Grove, A.P.}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1918]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] [[Kategorie:Alumni van Hoër Volkskool, Potchefstroom]] [[Kategorie:Alumni van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] st6w33efjhtr53btwk3myfomq51jtoq 0 115443 2909037 2906382 2026-06-03T09:27:17Z Jcb 223 2909037 wikitext text/x-wiki '''Daniel Hugo''' (gebore 26 Februarie 1955 in [[Stellenbosch]]) is ’n [[Afrikaans]]e [[digter]], dosent in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die [[Universiteit van die Vrystaat]], radio-omroeper en vertaler van veral [[Nederlands]]e werke in Afrikaans. == Lewe en werk == Daniel Johannes Hugo is op 26 Februarie 1955 as die oudste van sewe kinders van George Euvrard en Margaretha Hugo op [[Stellenbosch]] gebore. Sy vader, ’n NG predikant, is voor sy geboorte (1953) beroep na die [[NG gemeente Warmbad]] in [[Suidwes-Afrika]] en in 1958 na [[Greyton]] in die [[Overberg]]. In 'n beskouing tot die bloemlesing ''Land van sonlig en van sterre: Namibië en sy digters'' stateer Hugo dat hy sy eerste lewensjare tot ongeveer die ouderdom van drie, in Namibië deurgebring het. <ref>https://oulitnet.co.za/poesie/hugo_namibie.asp</ref> Sy moeder was ’n bibliotekaresse. Daniel het in 1961 begin skoolgaan op [[Greyton]]. Op sewejarige ouderdom is sy vader beroep na die NG sendinggemeente Khomasdal in [[Windhoek]] waar hy sy verdere skoolloopbaan ondergaan en in 1972 aan die Hoërskool Jan Möhr gematrikuleer het. Vanaf 1973 studeer hy verder aan die [[Universiteit van Stellenbosch]], eers in die Teologie. In 1975 behaal hy sy B.A. Admissie-graad met Grieks, Hebreeus en Afrikaans-Nederlands as hoofvakke. Hy verander dan van studierigting en konsentreer op die letterkunde, waarna hy in 1976 ’n B.A. Honneurs-graad in Afrikaans-Nederlands verwerf. Aan hierdie universiteit is hy lid van [[D.J. Opperman]] se letterkundige laboratorium en in 1976 is hy ’n akademiese assistent in die Departement Afrikaans en Nederlands. In 1977 en 1978 doen hy sy militêre diensplig in Pretoria en terwyl hy hier is, skryf hy ook by die [[Universiteit van Pretoria]] in vir sy M.A.-graad onder promotorskap van [[A.P. Grové]]. In 1979 verwerf hy hierdie graad met ’n verhandeling oor “''Brandaan van D.J. Opperman'' ''as verwerking van ’n Middelnederlandse teks''”. Aan die einde van 1978 tree hy in die huwelik met Christelle Pretorius en hulle het ’n seun, George. In 1979 hou hy ’n jaar lank skool aan die Senior Sekondêre Skool Ella du Plessis te Khomasdal in Windhoek. Vanaf 1980 tot 1988 is hy ’n lektor in die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]], maar onderbreek hierdie betrekking in 1983 vir verdere studie aan die Katholieke Universiteit Leuven in [[België]]. In 1986 sekondeer die Universiteit van die Oranje-Vrystaat hom vir ses maande terug na Windhoek, waar hy Afrikaans doseer aan die Akademie vir Tersiêre Onderwys in die plek van George Weideman terwyl dié op verlof is. In 1989 word ’n D.Litt.-graad onder promotorskap van J.C. Kannemeyer by die Universiteit van die Oranje-Vrystaat aan hom toegeken vir ’n proefskrif oor “''Die digter en sy middele: ’n Ondersoek na die vernufpoësie in Afrikaans''”. Na sy egskeiding sluit hy hom in 1988 by die [[SAUK]] aan as omroeper in [[Kaapstad]], waar hy die Afrikaanse letterkunde en kultuur bevorder deur sy gereelde programme ''Vers en klank'', ''Leeskring'', ''Die tale wat ons praat'', ''Skrywers en boeke'' en ''Kuns''. Hy maak ook gereeld dokumentêre programme oor Afrikaanse skrywers. Een van die hoogtepunte van sy loopbaan as omroeper is ’n besoek in 1994 aan [[Israel]] waar hy ’n dokumentêre program oor die digteres [[Olga Kirsch]] maak. Vanaf 1981 is hy 'n bestuurslid van die Afrikaanse Skrywersgilde, maar bedank in 1989 uit protes teen die blatante politieke rigting wat die gilde inslaan. Hy dien vanaf 1989 tot 1996 op die redaksie van ''New Contrast'' waar hy verantwoordelik is vir die keuring van Afrikaanse bydraes. Vanaf 1995 tot 2005 is hy sameroeper van die Ingrid Jonker-Prysfonds, en van 1999 tot 2001 dien hy op die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] se Kunstekabinet. Sedert 2002 is hy lid van die Nederlandse Maatschappij der Letteren in Leiden in Nederland en ook die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. In Maart 2008 bedank hy by die SAUK se [[Radio Sonder Grense]] en sluit hom vanaf April 2008 as uitvoerende direkteur by die [[Huis der Nederlanden]] in Kaapstad aan. Hy het in die vroeë negentigerjare ’n besondere vriendskap met die skryfster [[Riana Scheepers]] en trou dan in 2001 met die jeugboekskryfster [[Carina Diedericks-Hugo]], waarna die egpaar hulle op Stellenbosch vestig. Hierdie huwelik ly egter in 2012 skipbreuk. Hy is weer getroud - met die joernalis en uitgewer Marlene Malan - en woon tot 2023 op [[Prins Albert]] in die Karoo.<ref>https://www.knysnaplettherald.com/Entertainment/Article/daniel-hugo-n-woordsmid-by-uitstek-202005070320 Opgespoor en besoek op 16 Oktober 2020</ref> Sedertdien woon hy in Stellenberg (Durbanville). Hy tree gereeld in die openbaar op, waar hy van sy gedigte voorlees by geleenthede soos [[Woordfees]] en Versindaba op Stellenbosch. Verder lewer hy verskeie belangrike lesings. Tydens die Nasionale Leeskringseminaar in [[Welkom]] in 1992 lewer hy die lesing “''Kan die Afrikaanse poësie lag?''”; in November 1997 tree hy by die Boekenbeurs voor Vlaandere in [[Antwerpen]] in België op waar Suid-Afrika die hooftema was; in 2007 lewer hy by die [[Oliewenhuis]] Kunsmuseum in Bloemfontein die lesing oor die Afrikaanse taal “''Ek is ’n arme boerenôi''” en in 2008 lewer hy die jaarlikse D.F. Malherbe-gedenklesing by die Universiteit van die Oranje-Vrystaat. Die titel hiervoor was “''Die geheime werking van literêre invloed: D.J. Opperman en D.F. Malherbe''”. ==  Skryfwerk == === Poësie === Op skool begin hy reeds gedigte skryf en een van sy eerste gedigte is oor reën, wat in Windhoek ’n opspraakwekkende gebeurtenis was. Hy publiseer gedigte in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Tydskrif vir Letterkunde'' en ''Ensovoort'' en debuteer saam met [[Etienne van Heerden]], [[Koos Kombuis]] (destyds nog onder die naam André le Roux du Toit) en [[Peter Snyders]] in die bundel<ref name="apbrink">Brink, André P.: “Standpunte” Nuwe reeks 161, Oktober 1982</ref> “''Brekfis met vier''”. “<ref>Hill, George “Insig” Julie 2005</ref>''Ambag''” (later ook opgeneem in “''Die klein aambeeld''”) is ’n lang gedig met vierreëlige strofes wat reeds sy tegniese vaardighede tentoonstel.<ref>John, Philip “Beeld” 6 Junie 2005</ref> Hierin word die digkuns as ambag gesien, met die digter die ambagsman, die taal die materiaal waaruit die gedig geplooi word om die erotiese ervarings (die vorm) te verwoord. Die gedig gee ook ’n beknopte familiegeskiedenis van die digter. Die bundel erotiese gedigte “''Saad uit die septer''” publiseer hy onder die skuilnaam Daan van der Merwe. Die meestal kort gedigte (kwatryne of tersines) het ’n speelse inslag met soms vernuftige woordspel om die erotiese toespelings en dubbel betekenisse te kommunikeer. Deur die struktuur en speelse opset is dit ook ’n parodie op D.J. Opperman se “''Komas uit ’n bamboesstok''”, met hierdie bundel wat ook ’n proloog en epiloog bevat, maar slegs vyf “boeke” teenoor Opperman se sewe “rolle”. Hy sluit inderdaad aan by die tradisie van Opperman met sy versvorme, rymskemas, strukture en simbole, hoewel sy digwerk geen regstreekse invloede verraai nie.<ref name="apbrink"/>“''Korte mette''”<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 21 no. 3, Augustus 1983</ref> (opgedra aan sy eerste vrou) is sy eerste digbundel onder sy eie naam.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 23 no. 4, Desember 1983</ref> Soos die titel aandui, bevat die bundel hoofsaaklik kort verse waarin temas soos die liefde, die poësie, die religie, die huis en ander private dinge behandel word.<ref>Le Roux, André “Die Burger” 29 September 1982</ref> Dit is oor die algemeen goed afgewerkte verse wat bedrieglik eenvoudig is en selfs fyn versteekte sosiale kommentaar lewer. Gedigte wat uitstaan is onder andere “''Kluisdief''” (met sy konsekwente beelding wat die oplossing vir die ongemaklike stiltes wat tussen die eggenotes kom vergelyk met die oopsluit van ’n kluis met die regte kombinasie), en “''Grond''” (in die siklus “''Vier elemente en ’n epiloog''”) waarin die lewensreis se swoeg en sweet in kompakte vorm weergegee word as eindigende by ’n gat in die grond. Daar is ook verse waarin die beminde aangespreek word (“''korte mette''” en “''sonnet''”) en verse waarin die liefdespel in die huwelik die tema is (“''nokturne''” en “''hitte hitte perdjie''”).  “''Eerste liefde''” is ’n treffende vers oor die kortstondigheid van liefde, waarin die kat se spel met die muis as metafoor gebruik word. Die kat is verder ook die tema van die verse in die “''katstrofes''” siklus, met die titel se slim woordspeling op katastrofes. Die duif is ook ’n terugkerende simbool in die bundel en beide die kat en die duif word as metafoor gebruik in die slotgedig “''vir die kritici''”, waar die kritikus (die kat) die duif (die digter) as prooi het.<ref>Brink, André P. “Rapport” 24 Julie 1983</ref>“''Die klein aambeeld''” <ref>Britz, E.C. “Die Burger” 25 Augustus 1983</ref>(opgedra aan D.J. Opperman) bevat weer hoofsaaklik korter verse, waarin sy statuur as taalvirtuoos en bedrewe digter bevestig word.<ref name="cloete22">Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 22 no. 4, November 1984</ref> Benewens ’n aantal nuwe verse word die oorgrote meerderheid<ref>Nienaber-Luitingh, M. “Standpunte” Nuwe reeks 169, Februarie 1984</ref> van die verse wat reeds in “''Brekfis met vier''” verskyn het, weer hierin opgeneem. Die titel van die bundel dui die instrument van die digter aan, wat in hierdie bundel ’n voorliefde toon vir die Persiese kwatryn (rymskema ''aaba''). Die bundel word in twee afdelings verdeel. Die eerste afdeling bevat verse oor die woord in die digkuns, die liefde en die dood. Hier is dit veral  die huldigingsgedig aan “''D.J. Opperman''”, “''Ambag''” en “''Vir ’n bot meisie''” wat die aandag trek. Die eerste van die “''Twee kwatryne''”, “''Meetkunde''”, vang die siklus van die mens se bestaan mooi vas in die beeld van ’n sirkel wat deur ’n passer getrek word, met die middelpunt die geboorte en die omtrek dan die dood, die afstand waarvan as “doodver” verwoord word. “''Donkerkamer-alchemis''” word opgedra aan die Nederlandse digter [[Gerrit Achterberg]]. Hierin word Achterberg beskryf as ’n fotograaf wat moeisaam met beperkte middele die volmaakte beeld van die vrou in die foto herskep, metafoor vir die beperkte middele wat ’n digter het om die “volmaakte” gelykenis van sy onderwerp in gedigvorm te laat gestalte kry. Die alchemis van die titel (wat gepoog het om goud uit ander elemente te produseer) word op magiese wyse gerealiseer deur die goue haar wat in die bak agterbly. Die tweede afdeling bevat aangrypende rougedigte in die siklus (“''George Euvrard Hugo 1957–1977''”) gerig aan sy oorlede broer wat op twintigjarige leeftyd te sterwe kom.<ref>Brink, André P. “Rapport” 15 Januarie 1984</ref> “''Buitekamerklanke''”<ref name="cloete22" /> bevat ’n sterk outobiografiese element,<ref>Nienaber-Luitingh, M. “Standpunte” Nuwe reeks 176, April 1985</ref> telkens vermeng met ’n historiese blik op Suid-Afrika, waardeur die persoonlike dieper inhoud verkry deur die perspektief wat die historiese gebeurtenisse op aktuele kwessies bied. Die titel suggereer afsondering, soos ’n buitekamer van ’n huis deel is van die erf maar afgesonderd is van die huis, waar ’n mens dan kan drome droom. Die buitekamer kan egter ook gesien word as minderwaardig teenoor die woonhuis. “''Buitekamer''” is ’n reeks van ses gedigte, met “''republiek van duisend jaar''” wat uitstaan. Hierin word die Afrikaner se drome van ’n eie republiek uitgebeeld terwyl hulle in die buitekamers droom, maar na die koms van die republiek en die Afrikaner se verhuising na die woonhuis, is daar ander inwoners in die buitekamers wat hulle eie drome droom. So word die politieke aspirasies van ander rasse subtiel uitgebeeld. “''Ontmoeting''” beeld die verloop van driehonderd jaar in Suid-Afrika se uitwerking op sy inwoners uit, met die bruin man en wit man wat ’n gemeenskaplike afkoms het. Die dubbelsinnige slotreël “só het in hierdie land die bloed gevloei”, omvat beide die bloedlyn of stamboom en die bloed wat gestort is vir vryheid. “''Rondo''” beeld die digter se stryd met die digkuns op knap manier uit deur ’n vergelyking met ’n ongelyke geveg in die bokskryt.<ref>Brink, André P. “Die Burger” 7 Oktober 1984</ref> “''Breekware vir die revolusie''”<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 4, November 1986</ref> ontstaan tydens die digter se studieverblyf in België in die tagtigerjare,<ref>Le Roux, André “Die Burger” 8 November 1984</ref> waar hy onderwerp word aan die antagonisme wat in daardie tyd in die buiteland teen Suid-Afrika ’n hoogtepunt bereik het. Die eerste afdeling (“''Breekware vir die revolusie''”) is ’n gedigsiklus van verset, met die titel wat in die gedig “''My vrou kies die fynste porseleinservies''” verwys na die stuur van ’n kis vol fyn porseleinware terug na Suid-Afrika waarop die titel aangebring is. Die digter toets hoe sterk (en breekbaar) die geweld van die woord is. “''Vir jou, my adamskind, is die wêreld ongerep''” spreek na aanleiding van die jong baba wat nog nie praat nie, sy noodwendige einde uit met volgehoue taalbeelde. Die soortgelyke “''In ’n meelkis het my stamvader uit Frankryk''” neem vanaf die stamvader die nageslag tot met sy eie kind, met die versugting dat daar vir hom teen die dreigende politieke revolusie geen toevlugsoord meer is nie, omdat die taal wat sy bestaan verwoord sterwend is. “''Ek is die afskuwelike albino van Afrika''” gee uiting aan die digter se skuldgevoel oor onregte in sy land. Die openingsgedig, “''In vreemde biblioteke lees ek oor my land''”, is tiperend van die digter se taal- en rymvernuf, met byvoorbeeld die reël “my visie word versskerp deur die afstand” wat die gedig se boodskap, om te dig teen die onreg, op innoverende wyse aan die bod bring met die dubbele betekenis van “verskerp”. Die tweede gedeelte, “''Woordeboek''”, is gedigte oor die woord waar die inhoud saamhang met die oorkoepelende bundeltema. Ten spyte van die bundeltitel is die verse nie versetverse nie maar eerder verse oor verset. “''Die boek Daniel''” het soos die titel aandui ’n sterk outobiografiese inslag, met die digkuns en die skep van poësie wat steeds ’n vesting bied teen onsekerheid en ontstemming. Die bundel open met die self-spottende “''Selfportret''”, waar knap gebruik gemaak word van die deurlopende metafoor van die vis, kenteken van die Christenskap. Hierdie teken is dan ook op die omslag aangebring en etlike verse het die teologiese studie en worsteling met die geloof as tema, soos “''Herinnering''”, “''Toe die wêreld nog jonk was''” en “''Outobiograaf''”. “''Onomastyk''” is ’n hoogtepunt in woordvernuf. Hier word die studie van naamgewing (onomastiek) in die titel omvorm deur mastiek met die volkse mistyk (fout) te vervang, met die implikasie dat die naam ’n fout is. Die gedig handel dan oor die Bybelse Daniël, met die digter wat tot die slotsom kom dat hy en die Bybelfiguur glad nie gepas is as naamgenote nie. Die dig-ambag is ’n verdere belangrike tema in die bundel. “''Op pad na die Gilde''” lewer vernuftig, maar sonder enige diepgang, kommentaar op verskeie bekende skrywersfigure. “''Vers-ikone''” is parodieë op versvorme, met “''Huisdig''” in hierdie siklus wat ’n parodie op die vorm van die sonnet is, en die titel wat aandui dat dit ’n gedig oor ’n huis is wat ook soos ’n gedig lyk. Die spreker betree die tuin deur die tuinhekkie, loop in by die voordeur, bekyk die huis van binne en gaan dan by die agterdeur uit, maar terselfdertyd het elkeen van hierdie aksies ’n besondere funksie binne die gedig, soos die vorm van die oktaaf en sekstet van ’n sonnet, met die tegnieke van die enjambement en koeplet wat ook belig word. Die slotgedig, “''Kolofon''”, verwys in die subtitel na Psalm 137:2, waar die Israeliete in Babel nie meer kon sing nie en hulle siters opgehang het. Hierdie gedig handel oor die proses van die skryf van poësie, waar beelde moeisaam met klank verbind word. Die “liggelowiges” van die slotreël kan verwys na diegene wat oor die spreker se digvermoë twyfel. In “''Vuurdoring''” word die skryfdaad teenoor die doodstema gestel as die mens se nietige poging om algehele uitwissing te voorkom en iets na te laat. Die oorspronklike beeldspraak, vermoë om disparate kwessies met mekaar in verband te bring en fyn woordgebruik imponeer. Die losstaande openingsgedig, “''Die letters in ’n gedig is''”, gee ’n beskrywing van hoe die gedig slegs betekenis kan suggereer, terwyl die leser self sy eie unieke betekenis daaruit haal. Die meerderheid gedigte is in die eerste afdeling, wat veral besin oor die digkuns en die woord. “''Bladwit''” beskryf die komplekse skryfhandeling en die wyse waarop swart woorde op wit papier die kleurvolle spektrum van die natuur probeer weergee. “''Dialoog''” verbeeld die polarisasie van teenstellings en die ongemak wat meervoudige betekenisse bring. “''’n Leeu van keel''” beskryf die stad Johannesburg as ’n dreigende leeu, met die mynhope, nagligte, oggendverkeer en donderweer wat alles knap binne die sentrale metafoor gehuisves word. Ook die politieke aktualiteit van die dag kry aandag. “''I had a dream''” (met suggestie van Martin Luther King se beroemde toespraak), droom van wat sou gebeur as apartheidswette en die onreg daaraan verbonde afgeskaf sou word, terwyl “''Rundfunk''” die verskrikking van die politieke onrus in die tagtigerjare en die grubeelde daarvan op televisie beskryf. Die kort afdeling “''Persoonlike korrespondensie''” se hekeling van eietydse digters en literatore is vernuftig en die speelsheid daarvan bekoor. In hierdie afdeling is “''Berig aan Opperman''” ’n tweegesprek met die ontslape digter, waarin op spottende wyse berig gedoen word van die digters en die poësie van die tagtigerjare. Die laaste kort afdeling het primêr die dood as tema, met die versugting om iets betekenisvol in die lewe te skep wat veral in “''Moenie gelate gaan''” en “''Klagstaat''” mooi bewoord word.<ref name="kan">Kannemeyer, J.C.: “Op weg na 2000”. [[Tafelberg-Uitgewers]]. Eerste uitgawe. 1998</ref> “''Verse van die ongeloof''”<ref>Van Zyl, Wium “Die Burger” 28 September 1989</ref> se oorhoofse tema is geloof en ongeloof, veral beleef deur outobiografiese gedigte en veral gedigte oor ontrouheid in die huwelik en die verbode liefde vir ’n vrou buite huweliksverband, waardeur die liefde voorgestel word as die geloof van ’n heiden. Die liefde word ook gekoppel aan die literatuur en verskeie verwysings na ander digters kom voor. Soos in sy ander bundels bekoor Hugo met sy fyn woordspel, maar vul dit aan met ’n hegter eenheid in die bundel deur die manier waarop afsonderlike gedigte op mekaar inspeel. “''Oggendskof''” is die insetgedig wat met sy belofte van die dag wat kom en sy gebruik van rymwoorde wat die drukkersbedryf in die geestesoog oproep, reeds die toonaard van die bundel vestig. In “''Mutatio Christi''” wys die spreker die Christelike dogma af wat die vleeslike mens wil dwing tot kuisheid en neem hy eerder die kruis van ongeloof op. Na ’n aantal verse oor die ongeloof (en die impak daarvan op gelowiges) beeld “''Grafskrif''” ’n meer outobiografiese belydenis van seksualiteit uit, terwyl uit “''Credo I''” die spreker se begeerte blyk om hom los te maak van die tradisionele geloof en sentiment. Die digkuns is die onderwerp van verskeie gedigte, met “''Hand sonder hawe''” wat vernuftig die skryfkuns, die seksuele en skeepvaart deur beelding aanmekaar heg. Die verbode liefde kom aan die bod in verse soos “''Acta academica''” en “''Ge-bed''”, laasgenoemde met sy dubbelsinnige titel en toespeling op die Onse Vader, terwyl “''Semiotiek''” dieselfde tema behandel met toespeling op Totius se “''Vergewe en vergeet''”. “''Liggewig''” verwys na [[Milan Kundera]] se “''The unbearable lightness of being''”, terwyl “''Lyfmistiek''” geloof en die seksuele met mekaar gelykstel, maar beide wentel eindelik rondom die geliefde as swaartepunt van die verteller se bestaan. Die sterk gedig “''Doksologie''” vind die waarheid in die paradoks en verkondig hoe die mens argitek van sy eie ongeluk is. Met “''Dooiemansdeur''”<ref>Grové, A.P. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 32 no. 3, September 1992</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Die Burger” 29 Oktober 1991</ref> bereik Hugo ’n nuwe hoogtepunt, waar hy aan die hand van ’n motto uit die Nederlandse digter J.C. Bloem se gedig <ref name="kan"/> “''Insomnia''” die dominante motiewe van dood (ook van ’n liefdesverhouding) en slaaploosheid behandel.<ref>Scholtz, Merwe “Insig” Maart 1992</ref> Die gedigte behandel verskeie perspektiewe van hierdie en newe-motiewe, soos ’n willoosheid en moedeloosheid vir die lewe, ’n vrees vir die onbekendheid van die dood, die vergelyking van die kortstondigheid van die menselewe teenoor die groter standhoudendheid van die natuur, die afsterwe van verhoudings en die verlede, die onafgehandeldheid van die hede, die voortdurende verval met die verloop van tyd, skuld en leed. Die geestige “''Engele en duiwels''” siklus vergelyk die wêreld van die hiernamaalse op die geslagtelike verhouding op ’n ongewone wyse. “''Nabokov in die hemel''” vind dat in die boeklose hemel se boomryke paradys niks meer benoem kan word nie, maar later in die bundel verkondig “''Wat nie geskryf is nie''” juis dat die ongeletterde die bome van die aarde bewaar van verpulping. “''ABA''” beskryf hoe geleerdes die sterfte van die taal verkondig, terwyl die gewone mense op straat steeds die taal van liefde praat. “''Second thoughts''” en “''Dooiemansvrou''” koppel die hoofmotiewe van dood en slaap. “''Rondeel''” vergelyk die seisoene se kringloop met die liefde, wat ten spyte van die kortstondigheid tog kan dy en bot. “''Die kelders''” reeks verwoord liefdesgeluk met doeltreffende konsekwente deurtrek van die kelderbeeld. ’n Aantal gedigte het die afkoeling van ’n verhouding as tema (byvoorbeeld “''Afrekening''”, “''Truseisoen''” en “''Verlede tyd''”) waarna daar dan die verwydering kom. Die drie “''Dooiemansdeur''”-gedigte wat op strategiese plekke in die bundel geplaas is en elke keer ’n ander aspek belig, dien terselfdertyd as aankondiger van ’n ander klem op die gedigte wat volg en vervul die funksie van verdeling van verse wat tussendeur steeds op mekaar inspeel.<ref>Hambidge, Joan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 33 no. 4, November 1995</ref> “''Monnikewerk''” <ref name="kan" /> se gedigte vind hulle oorsprong in die kloosterwêreld van die Middeleeue.<ref name="kan" /> Die titel se woordeboekverklaring is werk wat baie geduld vereis,<ref>Weideman George “Rapport” 25 Junie 1995</ref> maar van weinig nut is en die bundel lewer dan ook kommentaar oor die absurditeit van menslike gedrag. Temas wat ontgin word, is uiteraard die mens se soeke na die religieuse, maar ook die erotiese en die liefde, met veral ’n versereeks oor die geskiedenis van die beroemde minnaars Abelard en Heloise wat beïndruk. Die verse word met heelwat humor ingeklee. Bewyse van Hugo se besondere woordvernuf word onder andere gevind in die openingsgedig “''Die digter op veertig''” (’n ouderdom wat hom in die Middeleeue reeds baie oud en sieklik sou gemaak het maar in die twintigste eeu is dit ’n ander storie), “''Grotwater''” (opgedra aan Ina Rousseau en met toespeling op haar gelyknamige digbundel, waar die grotwater letterlik opgeneem word as die maker van die indrukwekkende stalaktiete en stalagmiete) en “''Taalles''” (wat vernuftig die betekenis van woorde laai met die emosie van ’n tragiese gebeurtenis en die sondeval). Verse oor die erotiek word gekenmerk deur slim woordspelings (“''Latyn van die liefde''”, “''Omgangstaal''” en “''’n Lucifer in die lende''”). Literêre satire vind ons in “''Kos vir die kenner''” en “''Villanelle''”, met ’n hoogtepunt in “''Die hemelse hek''”, waarin die verteller die draak steek met die apartheidspolitici en die digters wat hulle ondersteun. “''Ontvlugting''” verwys na Ingrid Jonker se debuutbundel se titel en lewer kommentaar op haar dood. Beide die gedigte “''Tweeluik 2: Bybels''” en “''Die gifappel 2''” het geliefdes se jaloerse drang om alles te weet van die ander se vorige verhoudings as tema. Die motto voor in <ref>Grové, A.P. “Beeld” 29 Junie 1998</ref>“''Skeurkalender''” wys die leser daarop dat gedigte skryf is soos om daaglikse ervarings uit die geheue se kalender te skeur en te konkretiseer,<ref>Malan, Lucas “Insig” September 1998</ref> wat dan ook die bundel se titel verklaar.<ref>Olivier, Fanie “Rapport” 2 Augustus 1998</ref> Die bundel behandel belangrike momente uit die lewe van die digter en word ’n soort outobiografiese reis. Die bundel bevat twee afdelings. In die eerste word algemene ervarings met die leser gedeel. “''Die digter met vakansie''” is ’n siklus van ses gedigte, waarmee die bundel open. Hierin word die see uitgebeeld in knap beelde wat die digproses weergee. “''Tafelbaai I''” vergelyk die see met ’n skeerspieël wat die Skepper se gesig weerkaats, met die branders se skuim wat lyk soos die skeerskuim op die rand van die spreker se gesig. Die ervaring van “''Kabelkarrit, Kaapstad''” word só weergegee dat dit selfs iets van die mistieke suggereer.  “''Ou man langs die see''” gee op treffende wyse die ou man se weerloosheid teenoor die ouderdom weer, waar selfs ’n wandeling op die strand sy laaste aktiwiteit kan wees. “''Die dal van doodskaduwee''” (opgedra aan Olga Kirsch) beskryf ’n besoek aan die Holocaust-museum in Jerusalem, waar die spreker die traumatiese geskiedenis persoonlik ervaar asof hy as Germaanse afstammeling ook daaraan deel gehad het. Die digter se woordvernuf vind weereens uiting in sommige mooi beelde (“''Oggendvlyt''”, waarin insekbeelde die werksaamhede op die plaas weergee) en vernuftige woordspel (“''Diagnose''”), maar te veel gedigte maak gebruik van banale woordkeuse (“''Aars poetica''”, “''Tweeling''”). Die tweede afdeling is “''Almanak''”, waarin outobiografiese herinneringe beskryf word. Sommige van hierdie hoofsaaklik satiriese gedigte se boustof is óf te persoonlik (en dus moeilik begrypbaar vir die leser) óf te gering om vir ander waarde te hê. “''Eatonweg, Tuine – 1990''”, waarin F.W. de Klerk se geskiedkundige toespraak op 2 Februarie 1990 onthou word, is ’n uitsondering. In<ref>Olivier, Fanie “Beeld” 24 Februarie 2003</ref> “''Die twaalfde letter''”<ref>Pieterse, H.J. “Insig” Maart 2003</ref> (opgedra aan die digter se vrou, die skrywer Carina Diedericks-Hugo) verwys die titel na die twaalfde letter van die alfabet, naamlik “L”, wat die begin letter van die woord “liefde” is. Die eerste afdeling van die bundel bevat verse rondom die skrywerskap, die dood en ’n aantal jeugherinneringe. “''Pro Deo''” word opgedra aan die digter Johann Lodewyk Marais (bekend vir sy fokus op die ekologie en die natuur), met die boodskap dat as daar ’n God as Skepper is, hy kopiereg op sy skepping het wat dus erken moet word in gedigte, foto’s en beelde. “''Dubbelsinnig''” kombineer die digproses en die liefdespel, waar die dubbelbetekenis van woorde vernuftig benut word. “''Dat pyn bestaan, is nodig''” verwoord die einde van ’n liefdesverhouding en die impak daarvan op die digter. In “''Die reuk van boeke II''” word die letterkundige kritici vergelyk met vismotte wat hulle onuitwisbare merk op ’n skepping maak en dit sodoende permanent beskadig. “''Verbete skribent''” en “''Alkoholiese aktrise''” spreek die sug na erkenning van die kunstenaar aan. Die tweede afdeling handel grootliks oor die liefde en die geliefde. Hierdie verse raak benewens die erotiek ook die dieper emosionele verhouding tussen geliefdes aan. “''Nog ’n liefdesgedig''” beskryf die verteller se onvermoë om vir die nuwe geliefde ’n unieke vers te skryf en soek die uniekheid eerder in die digter wat oor sy liefde swyg. Die oorgrote meerderheid van gedigte in hierdie afdeling doen egter yl aan.<ref>Crous, Marius “Beeld” 27 Julie 2009</ref> “''Die panorama in my truspieël''” munt uit met satire en woordspel in tematiek wat reeds bekend is uit sy vorige bundels, naamlik die liefde, plekke, die digkuns en diere. Die titel verwys na die sekerheid van die dinge wat agter is en altyd deel sal wees van die persoonlike ervaringsveld, terwyl die pad vorentoe nog onbekend is.<ref>Du Plooy, Heilna “Tydskrif vir Letterkunde” Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref> “''Hanekraai''” se titel verwys enersyds na een van die oudste beskawingsgeluide wat saam met die aarde aan die uitsterwe is en andersyds na verraad en ontwaking, met sinspeling op Petrus van die Bybel daarin opgesluit. Die ontwaking dui nie net op letterlik wakker word nie, maar ook na bewuswording en ontwaking op byvoorbeeld seksuele gebied. Die gedigte ondersoek evolusie, die mens se verhouding met sy omgewing en die natuur, die dood, digterskap, godsdiens en die erotiek. Die openingsgedig is “''Kantekleer''”, waarin die hanekraai die einde van donkerte aankondig, maar hierdie fase is kortstondig en word deur die son bedreig en verdryf. Die begrip van “''Evolusie''” as ontwikkelingsgang word beskryf met die slotsom dat dit nie ’n eensydig gunstige proses is nie. Hoewel die mens homself en die huisdiere getem het en sy bestaan veiliger gemaak het, is die mens self meer vernietigend as die oergevare wat hy mak gemaak het. Verskeie motiewe loop regdeur die bundel, insluitende voëls, katte, water en musiek, maar die sterkste motief is die spieëlbeeld. In “''Weg''” word die mens se gewelddadige vernietiging van die aarde in die vooruitsig gestel, waarna nuwe waterpoele sal ontwikkel, maar sonder dat iets daarin weerspieël sal word. Die bundel sluit af met ’n aantal speelse erotiese verse, waarin die oggenduur en die hanekraai weer figureer om so weer met die begin te harmoniseer. Hoewel die bundel nie in aparte afdelings gestruktureer is nie, word verdeling tog geïmpliseer.<ref>Hambidge, Joan “Rapport” 1 Maart 2015</ref> “''Takelwerk''” <ref>Viljoen, Louise “Beeld” 16 Maart 2015</ref>se titel verwys na D.J. Opperman se gedig “''Digter''”, waar die digkuns gelyk gestel word aan die bou van ’n skippie in ’n bottel, met die takelwerk wat die konstruksie van ’n gedig en ook van die bundel simboliseer. Verder is die skip ook die vaartuig waarmee uit die gevangenskap van die bottel ontsnap kan word, soos wat die poësie die lewe kan beredder. Die takelwerk verwys ook na die ineengeweefde takke van ’n boom wat in die gedigtereeks “''Stellenberg se eik''” beskryf word, ’n boom wat die digter tydens ’n lang siekbed uit sy kamervenster dopgehou het. So word die aftakeling van siekte en die heling deur die skryf van ’n gedig gejukstaponeer. Kenmerkend van sy digterskap is die afgewerktheid wat sy verse kenmerk, met veral ’n fyn aanvoeling vir die regte woord. Temas wat in die bundel aangeraak word, is die liefde en veral godsdiens en die soeke na geluk en vervulling, digterskap, taal, die Afrikaanse literatuur, die liefde, siekte en dood, die oerknal, en verskillende landskappe, met bome wat gereeld as simbool gebruik word. Daar is ook lykdigte, onder andere aan J.C. Kannemeyer en aan die digter se broer George. Die kort reeks gedigte “''Hospitale''” is opgedra aan Eugène Marais en skep ’n beklemmende atmosfeer van siekte en bedwelming in weergawe van wat Marais die “donker stroom” genoem het. Opperman se siektebundel, “''Komas uit ’n bamboesstok''”, vind ook hier weerklank, met treffende gebruik van metafore oor byvoorbeeld die drupstelsels waaraan pasiënte gekoppel word en gebede vir die siekes. In die reeks Karoo-gedigte is veral “''Die huisslang''” noemenswaardig, met die eerste deel wat die slang met ’n volsin vergelyk. Nadat die digter die slang uit vrees in stukke kap, beskryf die tweede deel van die gedig hoe die digter met die kronkelende sintaksis van ’n gedig vir hierdie daad versoening probeer vind. Hierdie gedig gebruik ook die metafoor van die slang vir ’n digterlike weergawe van die skepping en sondeval, hierdie keer in ’n paradyslike Karootuin. Die siklus “''Stellenberg se eik''” bevat 38 gedigte, met die gedigte wat intertekstueel met die werk van N.P. van Wyk Louw in gesprek tree. Hierdie siklus beskou die natuur binne die groter kosmos, met die boom wat gesien word as draer en simbool van die lewe. Die eik oorleef talle opeenvolgende mense-eienaars en huisves ’n hele ekosisteem van voëls, eekhorings, muise en insekte soos spinnekoppe in sy takke en wortels, wat alles aan die gang gesit is deur die oerknal. Sy gedigte word opgeneem in verskeie versamelbundels oor die Afrikaanse poësie, insluitende “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Digters en digkuns''”, “''Nuwe verset''”, “''Die dye trek die dye aan''”, “''Miskien sal ek die wingerd prys''”, “''Goudaar''”, “''Kraaines''” en “''Groen''”. Hy is in 2002 die eerste digter wat al sy werke op CD-ROM (“''Versalbum''”) beskikbaar stel. Hierdie CD bevat benewens sy gedigte en biografiese inligting ook lesings wat hy deur die jare gelewer het en opnames waar hy self heelwat van sy gedigte voorlees. ’n Keuse uit sy gedigte vanaf 1982 tot 1998 word in Nederlands vertaal deur Jacqueline Caenberghs en saamgebundel in “''Planetarium''”, wat beide die Afrikaanse en Nederlandse weergawes van die gedigte bevat. === Prosa === “''Halala Afrikaans''” <ref>Le Cordeur, Michael “Rapport” 29 November 2009</ref>is ’n “biografie” van Afrikaans, wat die taal se herkoms,<ref>Saal, Elvis “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 47 no. 1, Herfs 2010</ref> geskiedenis, dialekte en gebeurtenisse wat die taal se ontwikkeling aangehelp of gestrem het, breedvoerig beskryf. Hy skryf ook twee boeke in die Blokboeke-reeks, waarin hy “''Sy kom met die sekelmaan''” van [[Hettie Smit]] en “''Na die geliefde land''” van [[Karel Schoeman]] bespreek. === Vertaler, samesteller en redakteur === As vertaler maak hy ’n baie groot bydrae, veral uit Nederlands en Vlaams maar ook uit Engels. Hy is daarvoor verantwoordelik dat skrywers en digters soos Tom Lanoye (“''Kartondose''”, “''’n Slagterseun met ’n brilletjie''”, “''Sprakeloos''”), Herman de Coninck (“''Liefde, miskien''” en “''Die lenige liefde''”), Karel Glastra van Loon (“''Passievrug''”), Herman van Veen (“''Verhale''” en “''Op pad huis toe''”), Harry Mulisch (“''Die aanslag''”), Jan Terlouw (“''Koning van Katoren''”), Peter Slingsby (“''Die skakel''”) en Gerrit Komrij <ref name="naude">Naudé, Charl-Pierre – “Rapport” 1 Mei 2005</ref>(“''Die elektries gelaaide hand''”) <ref name="viljoen">Viljoen, Hein “Beeld” 13 Junie 2005</ref> in Afrikaans gelees kan word. Ander werke wat hy vertaal is onder andere David van Reybrouck (“''Die plaag''”, oor [[Eugène N. Marais]]), Adam Small se drama “''The orange earth''” as “''Goreé''” en die kinderboeke “''Griekse gode en godinne uit die mitologie''” en “''Fantastiese verhale uit die Griekse mitologie''”. Ook [[Desmond Tutu]] se “''God se kinders – verhale uit die Bybel''” en ’n rymende woordeboek vir kleuters, “''My eerste HAT''”, is vertalings van hom, terwyl hy verder die sewende Afrikaanse vertaling van Omar Khajjam se “''Roebaijat''” behartig. Hy word drie kere genomineer vir die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se vertaalprys, naamlik vir sy vertalings van “''Die elektries gelaaide hand''” van Gerrit Komrij, “''Die aanslag''” van Harry Mulisch en “''Tikkop''” van Adriaan van Dis. In 2014 verower hy die Akademieprys vir Vertaalde Werk vir sy vertaling van “''Sprakeloos''” van Tom Lanoye. ’n Meer volledige lys van sy vertalings word hieronder uiteengesit. As samesteller en redakteur versorg hy onder andere die kortverhaalbundels <ref name="viljoen"/><ref>Coetser, Johan “Beeld” 14 Januarie 2002</ref>“''Tydskrif 1''” en “''Tydskrif 2''”,<ref>Wybenga, Gretel “Beeld” 30 Desember 2002</ref> waar hy kortverhale uit ou tydskrifte aan die vergetelheid ontruk. Hy versorg keuses uit die werk van verskeie individuele skrywers. Hierdie keuses sluit in die versamelbundel uit Olga Kirsch se poësie onder die titel “''Nou spreek ek weer bekendes aan''”; “''Storie-konsertina''” (’n keur uit die humorverhale van [[A.A.J. van Niekerk]]), “''[[P.J. Philander]]: ’n Keur uit sy gedigte''” en “''Die stil middelpunt''” (’n keur uit die werk van [[Ina Rousseau]]). “''Lyflied''” is ’n keur uit die liedtekste van [[Hennie Aucamp]]. Al hierdie versamelings word voorafgegaan met ’n insiggewende inleiding tot die skrywer se werk. Ander samestellings sluit in “''Speelse verse''” (voorafgegaan deur ’n deeglike inleiding waarin hy die behoefte aan ’n versameling van hierdie aard motiveer), “''Miskien sal ek die wingerd prys''” (gedigte oor drank in samewerking met Etienne van Heerden), “''Land van sonlig en sterre''” (wat gedigte oor Namibië bevat) en “''Liefde, natuurlik: ’n bundel liefdesverhale''” wat hy saam met sy vrou Carina Diedericks-Hugo saamstel. In samewerking met [[Leon Rousseau]] en Phil du Plessis stel hy ook die bloemlesing <ref>Cloete, T.T. “Beeld” 20 November 2000</ref>“''Nuwe verset''” saam, waarin digters uitgenooi is om kommentaar te lewer oor die nuwe politieke bedeling en aspekte daarvan waarteen hulle beswaar het. == Eerbewyse == Sy radiowerk word meermale met die ATKV-radioprys bekroon, waaronder in 1992 vir die hoorbeelde “''Audrey Blignault''” en “''Sestig is dertig''”, in 1993 vir “''So is die lewe vir een pond sewe''” oor die lewe en werk van R.K. Belcher (wat ook ’n Radio Artes-toekenning verwerf in dieselfde jaar), in 1995 vir “''Versalbum – die verskeidenheid van Afrikaans''” en ook “''So is ons gebek''”, in 1996 vir ’n hoorbeeld oor P.J. Philander, in 1998 vir “''Troebadoer van die woord''”, ’n dokumentêre program oor [[Uys Krige]], in 1999 vir “''Die verste reis''” oor [[Elsa Joubert]], in 2002 vir sy program oor “''Jan Rabie 80''”, in 2003 (met [[Hermann Giliomee]]) en 2004 vir die beste onderhoud in “''Leeskring''” en in 2005 vir sy hoorbeeld “''Tien jaar van demokrasie en die letterkunde''”. Hy ontvang ook twee Artes-pryse vir sy radiowerk en in 1998 die Akademie se Erepenning vir Afrikaanse Radiohoorbeelde vir “''Troebadoer van die woord''”. In 2004 maak Via<ref name="naude" /> Afrika aan hom die toekenning as Boekjoernalis van die Jaar op grond van sy “gesaghebbende, vermaaklike, welbelese en invloedryke stem in die boekjoernalistiek”. In 2015 word hy vereer met die [[Van Ewijck-stigting]] se prestasiebeurs in erkenning van sy bevordering van kulturele betrekkinge tussen Nederland en Suid-Afrika deur sy vertaling van verskeie Nederlandse skrywers in Afrikaans. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1981 |Brekfis met vier (saam met [[André le Roux du Toit]], [[Etienne van Heerden]] en [[Peter Snyders]]) |- | |Saad uit die septer (onder die pseudoniem Daan van der Merwe) |- | |Sy kom met die sekelmaan van Hettie Smit |- | |Na die geliefde land van [[Karel Schoeman]] |- |1982 |Korte mette |- |1983 |Die klein aambeeld |- | |Buitekamerklanke |- |1984 |Breekware vir die revolusie |- |1986 |Die boek Daniël |- |1987 |Vuurdoring |- |1989 |Verse van die ongeloof |- |1991 |Dooiemansdeur |- |1995 |Monnikewerk |- |1998 |Skeurkalender |- |2001 |Versalbum (CD) |- |2002 |Die twaalfde letter |- |2009 |Die panorama in my truspieël |- | |Halala Afrikaans |- |2012 |Hanekraai |- |2014 |Takelwerk |- |2018 |Openbare domein |- | |Vers en kapittel - Artikels, rubrieke en naskrifte oor die digkuns (gebundelde tekste) |- |2021 |Klinkklaar |- |2024 |Vers en kapittel II - Artikels, rubrieke, resensies en onderhoude oor die digkuns (gebundelde tekste) |- |2025 |Kategismus (poësie) |- !Vertalings |- |1996 |Kartondose – [[Tom Lanoye]] |- | |Liefde, miskien – [[Herman de Coninck]] |- | |Op pad huis toe – [[Herman van Veen]] |- |1997 |’n Teer gevoel – [[Herman van Veen]] (liedtekste op CD) |- |1999 |Die aanslag – [[Harry Mulisch]] |- |2000 |Verhale – Herman van Veen |- |2002 |Passievrug – Karel Glastra van Loon |- |2003 |Die plaag – David van Reybrouck |- |2004 |Griekse gode en godinne uit die Mitologie – Pat Posner |- |2005 |Die blommefeetjies – Cicely Mary Barker |- | |Die elektries gelaaide hand – [[Gerrit Komrij]] |- |2008 |’n Slagterseun met 'n brilletjie – Tom Lanoye |- |2009 |Die lenige liefde – Herman de Coninck |- | |My eerste HAT – Liesbet Schlichting, Betty Sluyzer en Marja Verburg |- |2010 |Kinders van God: Verhale uit die Bybel – Desmond Tutu |- | |Koning van Katoren – [[Jan Terlouw]] |- | |Die vierkant van die wraak – Pieter Aspe |- |2011 |Jonkvrou – Jean-Claude van Rijckeghem en Pat van Beirs |- | |Onder die appelboom – [[Rutger Kopland]] |- | |Sprakeloos – Tom Lanoye |- |2012 |Die arkvaarders – [[Anne Provoost]] |- |2013 |Die aandete – [[Herman Koch]] |- | |Bo is dit stil – Gerbrand Bakker |- | |Die hemel van Helvisj – Benny Lindelau |- | |Kom in, dit vries daar buite – [[Alfred Schaffer]] |- | |Nege oop arms – Benny Lindelau |- | |Goree – [[Adam Small]] |- |2014 |Die Roebaijat – [[Omar Khayyám|Omar Khajjam]] |- | |[[Van den vos Reynaerde|Reinaard die vos]]: Die wrede een met die rooi baard – Henri van Daele |- | |Ek is my brein – Dick Swaab |- | |Die bewaker – Marguerite Poland |- | |Die hormoonfabriek – [[Saskia Goldschmidt]] |- |2015 |’n Digter in Antwerpen – [[Leonard Nolens]] |- | |En toe kom Tom – Edward van de Vendel |- | |Gelukkige slawe – Tom Lanoye |- | |Vakansiehuis met swembad – Herman Koch |- | |Fielies se nuwe huisie – Sven Nordqvist |- | |Een minuut vir die haan – Sven Nordqvist |- |2016 |Oorlog en terpentyn – [[Stefan Hertmans]] |- | |Ware mense – [[Bart de Graaff (skrywer)|Bart de Graaff]] |- |2018 |Ek kom terug – [[Adriaan van Dis]] |- |2019 |Die trouservies – [[Benno Barnard]] |- | |Barend Barends - Die vergete kaptein van Daniëlskuil – Bart de Graaff |- |2020 |Die verdriet van België – [[Hugo Claus]] |- | |Die singende wêreld – [[Marc Tritsmans]] |- | |Kameleon – [[Charlotte van den Broeck]] |- |2021 |Liedjies – Nachoem M. Wijnberg |- | |Na die wette van Afskeid en Herfs (keuseverse) – [[Eddy van Vliet]] |- | !Samesteller |- |1988 |Speelse verse |- |1989 |Miskien sal ek die wingerd prys (saam met [[Etienne van Heerden]]) |- |1993 |Storie-konsertina – [[A.A.J. van Niekerk]] |- |1994 |Nou spreek ek weer bekendes aan – [[Olga Kirsch]] |- |1996 |’n Keur uit sy gedigte – [[P.J. Philander]] |- |1999 |Lyflied – [[Hennie Aucamp]] |- |2000 |Lyflied – Hennie Aucamp |- |2001 |Tydskrif 1 |- |2002 |Tydskrif 2 |- |2003 |Die stil middelpunt – Ina Rousseau |- |2004 |Land van sonlig en van sterre |- | |Liefde, natuurlik (saam met Carina Diedericks-Hugo) |} == Bronnelys == === Boeke === * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. (red.) “Kraaines” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. “Verse vir die vraestel” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria  Eerste uitgawe 2005 * Malan, Lucas “Daniel Hugo (1955-)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers. Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 === Tydskrifte en koerante === * De Vries, Willem “Hugo herbou ou brûe met boeke” “Beeld” 29 Desember 2010 * Erasmus, Elfra “Daniel Hugo verkies radio omdat ‘dit so rustig is’” “Beeld” 25 Februarie 1994 * Grütter, Wilhelm “Die Daniel Hugo agter die boek en mikrofoon” “Die Burger” 6 Februarie 1993 * Hambidge, Joan “Hugo is Scheepers se eie ‘lyfkritikus’” “Rapport” 25 Junie 1995 * Horn, Andreij “Daniel Hugo skryf skaars meer” “Die Burger” 17 Maart 1990 * Hugo, Daniel “Eet en drink – môre sterf ons” “Rapport” 11 Mei 2014 * Liebenberg, Jacques “’n Einde en nuwe begin vir Hugo” “Beeld” 25 Maart 2008 * Malan, Marlene “Daniel Hugo” “Plus 50” April/Mei 2011 * Rust, Riette “Daniel woon in sy gedigte” “Rapport” 2 September 2012 === Internet === * De Vries, Willem Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/daniel-hugo-vereer-vir-sy-vertalings-uit-nederlands-20160106 * Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Hugo,_Daniel_J * Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Daniel_Hugo * Hambidge, Joan Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/poesie/dhugo.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919095317/http://www.oulitnet.co.za/poesie/dhugo.asp |date=19 September 2017 }} * LitNet ATKV-Skrywersalbum 26. Augustus 2008: www.litnet.co.za * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/1364 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819121901/http://nb.co.za/authors/1364 |date=19 Augustus 2016 }} * Republikein: http://www.republikein.com.na/vermaak/takelwerk-deur-daniel-hugo.249955 * Sarie: http://www.sarie.com/bekendes/ons-praat-met-bekendes/skrywer-maak-hart-oop-as-groot-liefde-uitbrand/ * Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/hugod.html * Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/daniel-hugo/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013053027/http://versindaba.co.za/gedigte/daniel-hugo/ |date=13 Oktober 2016 }} == Verwysings  == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hugo, Daniel}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] c0oa8669obhcjafpogueccqki54wjho 0 116672 2908986 2901106 2026-06-03T06:36:55Z Jcb 223 2908986 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Dawid |titel = Koning van Israel |beeld = [[Lêer:Gottlieb Welté - King David.jpg|250px]] |byskrif = Koning Dawid, skildery deur Gottlieb Welté |dinastie = [[Huis van Dawid]] |bewind = ca. 1010–970 v.C. |kroning = |inhuldiging = |volle naam = |andertitels = |geboortedatum = ca. 1040 v.C. |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = ca. 970 v.C. |sterfteplek = [[Jerusalem]] |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Saul Isboset]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Salomo]] |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |koningin = Michal, Ahinoam, Abigail, Maachah, Haggith, Abital, Eglah, Bathsheba |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |kinders = Amnon, Chileab, [[Absalom]], Adonijah, Shephatiah, Ithream, Shammua, Shobab, Nathan, [[Salomo]], Ibhar, Elishua, Nepheg, Japhia, Elishama, Eliada, Eliphalet, Tamar |vader = [[Jesse]] |moeder = [[Nitzewet]] ([[Talmoed]]) }} '''Dawid''' ([[Hebreeus]]: דָּוִד, ''Davīd''; moontlike betekenis: "geliefde een"<ref>{{en}}{{cite book|author1=G. Johannes Botterweck|author2=Helmer Ringgren|title=Theological Dictionary of the Old Testament|url=https://books.google.com/books?id=lBUH0Znxbb8C&pg=PA158|year=1977|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2327-4|page=158}}</ref>) was die derde koning van [[Israel]] en het 40 jaar lank regeer. Hy was die uitstekendste koning van Israel, en was volgens die [[Bybel]] 'n regeerder na God se hart. Hy word uitgebeeld as heldhaftig en oordeelkundig in oorlog, 'n versiende en omsigtige regeerder in vredestyd en die grootste digter van sy tyd.<ref name=nsrw>{{Sitasie NSRW|title=David|author= |url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:LA2-NSRW-2-0014.jpg|accessdate=19 Mei 2022}}</ref> Hy het die grondslag vir die [[Huis van Dawid]] gevestig wat tot in die [[Nuwe Testament]] van die Bybel deurslaggewend gebly het. Dawid onderskei hom reeds as jong seun toe hy Goliat, die trotse Filistynse teenstander, neervel. Ook sy siterspel bring hom onder koning [[Saul]] se aandag, wat hom in sy hofhouding opneem en as militêre aanvoerder aanstel. Dawid se roem maak die koning afgunstig, sodat hy uit die hof moet vlug. By die Grot van Adoelam smee Dawid 400 uitgewekenes in 'n bende saam, wat later tot 600 sou aangroei. Dié bende voer bloedige strooptogte op die volk se vyande uit, terwyl hulle Saul en sy landgenote waar moontlik vermy. Eindelik moet hy Juda tog verlaat, en maak dan 'n bestaan as onderhorige van die [[Filistyne|Filistynse]] koning van Gat.<ref name="nsrw" /> Ná die veldslag by Gilboa waar Jonatan sneuwel en Saul selfmoord pleeg, word Dawid koning oor Juda by [[Hebron]], waar hy sewe en 'n half jaar regeer. Met die dood van Saul se oorlewende seun [[Isboset]] word Dawid koning oor die hele Israel. Hy val die outonome vesting Jebus ([[Jerusalem]]) binne en vestig sy vorstehuis op die heuweltop Sion, van waar hy 32 jaar regeer. Hy laat ook die [[verbondsark]] na die hoofstad bring waar dit op Moriaberg, die ligging van die latere [[Salomo se Tempel|Tempel]], onder 'n tent staan. Die Filistyne, [[Moab]]iete, [[Arameërs]], Edomiete en Ammoniete word in kort opeenvolging onderwerp, sodat die landstreek van die [[Egipte|Egiptiese]] grens tot aan die [[Eufraat]] aan hom onderhorig word. Wanneer [[Absalom]] en Adonija opmerk hul vader se kragte kwyn, lei hulle onsuksesvolle opstande in sy laaste regeringsjaar.<ref name="nsrw" /> Dawid is in die koningstad begrawe en opgevolg deur sy seun [[Salomo]]. == Dawid en Saul<ref>1 Sam. 16-31</ref> == === Dawid word deur Samuel gesalf tot koning<ref>1 Sam. 16:1-13</ref> === Soos Saul voor hom, ontvang Dawid geestelike krag saam met die salwing. God kies weereens sy man en berei hom voor lank voordat hy 'n nasionale figuur word. === Dawid vind 'n plek aan die hof<ref>1 Sam. 16:14-23</ref> === Wanneer die Gees van God Saul verlaat, neem bose magte van hom besit. Saul is oorgelewer aan sy eie onbeheersde temperament. Hy word oorval deur aanvalle van diepe neerslagtigheid en gewelddadigheid. Maar Dawid se musiek met die harp verdryf die donker skaduwees, en Saul se behoefte word Dawid se geleentheid. === Dawid en Goliat<ref>1 Sam. 17</ref> === Die Filistynse kampioen was sowat 3 meter lank, ten volle bewapen en gepantser. Maar gedurende sy tyd in die heuwels saam met die skape het Dawid geloof geleer en dodelike akkuraatheid met die slingervel. Dawid dood Goliat met die slingervel en kap sy kop af. === Dawid se vriendskap met Jonatan; Saul word jaloers<ref>1 Sam. 18</ref> === Dawid sou later aan sy vriendskap met Jonatan terugdink as een van die kosbaarste dinge van sy lewe.<ref>2 Sam. 1:26</ref> Niks kon die wonderlike band verbreek die seun van die koning en die man wat hom, menslik gesproke, van die troon sou beroof nie. Met Dawid se prestige groei ook Saul se agterdog en hy beplan Dawid se dood. Dawid se armoede gee Saul die geleentheid om van hom 'n bruidskat te eis wat hom waarskynlik sy lewe sal kos. So 'n prys kon net geëis word van die Filistyne, die Israeliete se aartsvyande; terwyl die ander volke besnydenis toegepas het. Dawid maak dubbel soveel mense dood as wat Saul vereis het, en keer ongedeerd terug om sy koninklike bruid op te eis. === Aanslae op sy lewe dwing Dawid om die hof van Saul te verlaat<ref>1 Sam. 19-20</ref> === Jonatan se eerste versoeningspoging slaag,<ref>1 Sam. 19:1-7</ref> maar Saul verval weer in 'n slegte bui en net Mikal se bedrog kan vir Dawid red.<ref>1 Sam. 19:8-17</ref> Dawid sluit 'n tyd lank by Samuel se profeteskool in Rama aan.<ref>1 Kon. 19:18-24</ref> Toe Jonatan 'n veilige terugkeer vir Dawid probeer bewerkstellig, draai sy vader teen hom.<ref>1 Sam. 20:30-33</ref> Die twee vriende word gedwing om afskeid te neem.<ref>1 Sam. 20:35-42</ref> === Agimelek help Dawid om te ontsnap<ref>1 Sam. 21</ref> === Die priester sou duur betaal vir Dawid se bedrog.<ref>1 Sam. 22:11-19</ref> Maar Dawid word gevoed en bewapen en ontsnap na die Filistynse stad Gat. Uit vrees dat hy herken sal word gee hy voor dat hy kranksinnig is en speel hy sy rol so goed dat Akis heeltemal oortuig word.<ref>Kyk ook 1 Sam. 27:5-12.</ref> Nob<ref>1 Sam. 21:1.</ref> was destyds die sentrale heiligdom van Israel. Gewyde brood:<ref>1 Sam. 21:4</ref> elke sabbat is 12 vars brode op die altaar geplaas en die 12 ou brode is verwyder. Net die priesters is toegelaat om hulle te eet. === Dawid die uitgewekende<ref>1 Sam. 22:1-5</ref> === Dawid het daarvandaan weggegaan en ontsnap na die Grot van Adoelam toe. Sy broers en hele familie het daarvan gehoor en na die grot gegaan. Verder het elkeen wat in die moeilikheid was en elkeen wat 'n skuldeiser gehad het en elkeen wat verbitterd was, by hom aangesluit en hy het hulle leier geword. Daar was ongeveer 400 man by hom. Daarvandaan het Dawid na Mispa in Moab gegaan en vir die koning van Moab gevra: <blockquote>"Laat my ouers tog uitkom na u toe totdat ek weet wat God aan my sal doen".</blockquote> Dawid het hulle in die sorg van die koning van Moab gelaat. Hulle het by hom aangebly solank as wat Dawid in die bergskuiling was. Maar die profeet Gad het vir Dawid gesê: <blockquote>"Jy mag nie in die skuiling bly nie. Trek weg en gaan na Juda toe".</blockquote> Dawid het toe na die Geredbos gegaan. === Saul laat die priesters van Nob doodmaak<ref>1 Sam. 22:6-18</ref> === Saul het 85 priesters laat doodmaak, omdat Agimelek vir Dawid gehelp het. === Abjatar vlug na Dawid<ref>1 Sam. 22:19-23</ref> === Abjatar, 'n seun van Agimelek het ontkom en na Dawid gevlug en hy was veilig by Dawid. === Dawid bevry Keïla<ref>1 Sam. 23:1-5</ref> === Dawid vorm sy groep vlugtelinge tot 'n doeltreffende militêre mag. Maar Saul se voortgesette agtervolging dwing hulle om voortdurend op die vlug te bly. Dawid en sy manne bevry Keïla. === Abjatar raadpleeg die Here vir Dawid<ref>1 Sam. 23: 6-15</ref> === Dawid het daarvan te wete gekom dat Saul hom wil aanval en hy het vir die priester Abjatar gesê: <blockquote>"Bring die skouerkleed hier".</blockquote> Dawid sê toe: <blockquote>"Here God van Israel, ek is u dienaar. Ek het verneem dat Saul na Keïla toe wil kom om die stad te verwoes omdat ek hier is. Sal die regeerder van Keïla my aan hom uitlewer? Sal Saul optrek soos ek verneem het? Here God van Israel, lig my tog in".</blockquote> En die Here antwoord: <blockquote>"Ja hy sal optrek".</blockquote> Toe vra Dawid: <blockquote>"Sal die regeerder van Keïla my en my manne aan Saul uitlewer?"</blockquote> Die Here antwoord hom toe: <blockquote>"Ja". </blockquote>Dawid en sy ongeveer 600 manne, het klaar gemaak, uit Keïla gegaan en heen en weer rondgetrek. Daar is ook aan Saul vertel dat Dawid uit Keïla onttrek het en Saul het sy agtervolging gestaak. Daarna het Dawid in die woestyn in 'n bergskuiling gaan woon. Hy het in die berge van die Sifwoestyn gewoon. Saul het hom die hele tyd gesoek, maar God het hom nie in Saul se mag oorgegee nie. Toe Dawid besef dat Saul steeds daarop uit is om hom dood te maak, is hy na Goressa in die Sifwoestyn. === Dawid en Jonatan vernuwe hul verbond<ref>1 Sam. 23:16-18</ref> === Jonatan, seun van Saul, het toe klaargemaak en na Dawid toe by Goresa gegaan en hom bemoedig in sy vertroue op God. Hy het vir hom gesê: <blockquote>"Moenie bang wees nie, want my pa sal jou nie in die hande kry nie. Jy sal koning word oor Israel, en ek sal onder jou staan. Selfs my pa weet dat dit so is."</blockquote> Hulle twee het toe 'n verbond voor die Here gesluit. Dawid het in Goresa aangebly en Jonatan het huistoe gegaan. === Siffiete verklap Dawid<ref>1 Sam. 23:19-28</ref> === Die Siffiete het vir Saul vertel dat Dawid in Goressa skuil. Dit is aan Dawid vertel en hy het na die kliprand in die Maonwoestyn gegaan. Saul het aan die een kant van die berg langs gegaan en Dawid en sy manne aan die ander kant. Net toe Saul en sy manskappe Dawid-hulle omsingel, kry Saul 'n boodskap dat die Filistyne Israel aanval. Saul het opgehou om Dawid te agtervolg en het die Filistyne tegemoet gegaan. Hulle noem hierdie plek skeidingsrand. === Dawid spaar Saul se lewe in die spelonk by En-Gedi<ref>1 Sam. 24</ref> === Saul is aan Dawid uitgelewer. Dawid se weiering om kortpad te kies na die troon bring Saul tot sy sinne. Maar 'n mens kan nie op Saul se woord staat maak nie. === Dawid en Abigajil<ref>1 Sam. 25:1b</ref> === Dawid se versoek aan Nabal is nie onredelik nie. Hy eis nie beskermingsgeld nie, maar vra iets in ruil vir die verlede. Die man was ryk en dit was skeertyd, 'n tyd van feesviering. Abigajil se vinnige optrede red die lewens van haar man en huishouding. Sy het klaarblyklik 'n goeie indruk op Dawid gemaak. God sien toe dat Nabal gestraf word. Hy sterf aan 'n dubbele beroerte. Dawid is reeds met Ahinoam getroud, maar neem nou ook Abigajil as vrou. Sy eerse vrou was Michal, dogter van Saul, maar sy is deur Saul aan 'n ander man, [[Palti]], gegee. === Dawid spaar weer Saul se lewe<ref>1 Sam. 26</ref> === Die Siffiete wat aan Saul se kant was, verskaf inligting oor waar Dawid hom bevind. Weereens bevind Saul homself oorgelewer aan die genade van Dawid. Maar Dawid weet dat God hom sonder enige hulp van sy kant op die troon sal plaas. Abisai...seun van Seruja:<ref>1 Sam.26:6</ref> Abisai, Joab en Asael, Dawid se militêre leiers, was almal die seuns van Dawid se stiefsuster. Hoewel hulle dapper was, het hulle baie probleme veroorsaak toe hy koning was.<ref>2 Sam. 3:39; 18:14; 20:10</ref> === Dawid skaar hom by Akis<ref>1 Sam. 27: 1-77</ref> === Akis word weereens om die bos gelei. Terwyl hy voorgee om 'n strooptog op Israel en sy bondgenote uit te voer, is Dawid in werklikheid besig om die vyandelike stede uit te wis, en hy laat geen oorlewendes na om die verhaal te vertel nie. === Wantroue teenoor Dawid<ref>1 Sam. 29</ref> === Die ander Filistynse opperhere is nie so liggelowig soos Akis nie. Dawid ontkom uit 'n moeilike situasie waarin hy sy landgenote sou moes aanval. Hierdie hoofstuk verwys na gebeure vroeër as die in hoofstuk 28. === Die Amalakiete se aanval op Siklag; Dawid se suksesvolle teenaanval<ref name="1sam30">1 Sam. 30</ref> === Dawid keer op die regte tyd terug, en die slaaf se inligting is meer as net 'n gelukskoot. Alles word teruggevind. Juda en die Kalebiete wat ook slagoffers van die inval was, deel ook in die buit. == Dawid se eerste bewindjare<ref>2 Sam. 1-4</ref> == === Die nuus van Saul se dood; Dawid se klaaglied<ref>2 Sam. 1</ref> === Die Amalekiet se verhaal verskil van die verslag van Saul se dood in 1 Sam. 31. As hy die feite verdraai het in die hoop om 'n beloning te ontvang, het hy hom met Dawid misreken. Na die inval in Siklag<ref name="1sam30" /> het Dawid geen rede gehad om die Amalekiete lief te hê nie, maar hy was daarvan oortuig dat die lewe van 'n koning heilig is. Die Amalekiet het self sy doodsvonnis uitgespreek. Die klaaglied vir Saul en Jonatan is een van die ontroerendste van al Dawid se gedigte. Sy rou vir die koning lyk heeltemal opreg. Sy leed oor sy vriend Jonatan is diep en innig. === Burgeroorlog. Abner dood Asael.<ref>2 Sam. 2</ref> === Net Juda (wat teen hierdie tyd waarskynlik Simeon ingesluit het), erken Dawid as koning. Die ander 10 stamme volg die leiding van Abner, Saul se leëraanvoerder, en hang [[Isboset|Is-Boset]], Saul se seun, aan. Die volk is vir twee jaar verdeeld. 'n Poging by Gibeon om die geskil deur verteenwoordigende tweegevegte te skik,<ref>2 Sam. 2:14.</ref> misluk en 'n volskaalse burgeroorlog breek uit. Na agter toe:<ref>2 Sam. 2:23</ref> Abner het nie bedoel om Asael dood te maak nie. Maar die agterpunt was skerp sodat dit in die grond sou steek, en die stamp was noodlottig. === Dawid se koningskap word al hoe sterker<ref>2 Sam. 3:1</ref> === Daar was 'n langdurige oorlog tussen die nageslag van Saul en Dawid, maar Dawid word gaandeweg sterker en die nageslag van Saul al hoe swakker. === Dawid se seuns wat in Hebron gebore is<ref>2 Sam. 3:2-5; vgl. 1 Kron. 3:1-4</ref> === Daar is vir Dawid 6 seuns in Hebron gebore, onder andere Salomo. === Abner breek met Is-Boset<ref>2 Sam. 3:6-11</ref> === Abner het probeer om sy posisie in Saul se huis te verstewig deur 'n byvrou van Saul, naamlik Rispa dogter van Aja, te trou. Toe Is-Boset vir Abner daaroor aanspreek besluit Abner om sy kragte by Dawid in te gooi. === Abner onderhandel met Dawid<ref>2 Sam. 12-21</ref> === Abner sluit 'n verdrag met Dawid dat Abner, in ruil vir sy lewe, sal sorg dat die hele Israel vir Dawid sal volg. Abner vertrek onverhinderd. === Joab vermoor Abner<ref>2 Sam. 3:22-4:1</ref> === Joab en sy broer Abisai het Abner doodgemaak omdat hy sy broer Asael tydens die oorlog in Gibeon doodgemaak het. Dawid gaan die volk voor in rou oor Abner. Ten spyte van 'n openbare verklaring van onskuld het die klad van die moord Dawid lewenslank bygebly.<ref>Sien 1 Kon. 2:5</ref> === Die sluipmoord op Is-Boset<ref>2 Sam. 4:2-12</ref> === 'n Tweede voorval vind plaas wat toon hoe Dawid se ondersteuners glad nie sy houding teenoor Saul en die koninklike gesin verstaan het nie. Is-Boset word eervol begrawe en die 2 moordenaars word in die openbaar tereggestel. == Dawid se koninkryk word bevestig<ref>2 Sam. 5-12</ref> == === Dawid koning van die hele Jerusalem; Jerusalem word die nuwe hoofstad<ref>2 Sam. 5:1-8</ref> === Die skrywer stel dit duidelik dat Dawid nie 'n indringer was nie. Sy aanspraak op die troon was van God. 'n Feit wat erken is deur Saul,<ref>1 Sam. 24:18-23</ref> Abner<ref>1 Sam 3:9-10</ref> en ook deur die hele volk.<ref>2 Sam. 5:2</ref> Hoewel Jerusalem gedeeltelik tydens die inname van Kanaän deur Juda verower is,<ref>Rig. 1:8</ref> is die vesting self nooit verower nie.<ref>Jos. 15:15-63; Rigt. 1:21</ref> Die Jebusiete het rede gehad om te spog dat 'n garnisoen van blindes en kreupeles Jerusalem kon verdedig, maar hulle het Dawid onderskat. Juda het Jerusalem beheer totdat Nebukadnesar dit 400 jaar later verwoes het. Koning Hiram van Tirus, 'n tydgenoot van Dawid en Salomo, het vanaf ongeveer 979 vC regeer. Die hawestad Tirus was die hoofstad van die Fenisiese koninkryk. Hiram se regeringstyd was 'n goue era van politieke uitbreiding en handelswelvaart. Die ambagte en die kunste het floreer. Hiram se vakmanne het gehelp met die bou van die tempel. Die ark word na Jerusalem gebring<ref>2 Sam. 6. Sien ook 1 Kron. 13, 15-16</ref> nadat die Filistyne dit teruggegee het.<ref>1 Sam. 4-6</ref> Dawid maak Jerusalem sy nuwe hoofstad. Die geleentheid word gekenmerk deur al die uitbundigheid van die Joodse godsdiensfeeste. Selfs die koning dans van vreugde. Net Mikal staan eenkant, koud en onaangeraak. Ussa gaan na die ark,<ref>2 Sam. 8:6</ref> selfs die Leviete mag nie die ark aanraak nie. Dawid betig homself dat hy nie die voorgeskrifte uitgevoer het wat Moses neergelê het nie. Met die volgende poging het die Leviete die ark op drastokke gedra. Die huis van God en die troon van Dawid.<ref>2 Sam. 7</ref> Dawid is nie die man om die tempel van God te bou nie – dit is die werk van sy seun, 'n man van vrede, nie 'n krygsman nie.<ref>1 Kron. 22:7</ref> Maar God vergoed vir die teleurstelling deur aan Dawid 'n huis te belowe, 'n dinastie wat altyd sal bly voortbestaan. Op hierdie belofte berus die hoop wat deur die hele Ou Testament loop, die hoop op die Messias. Met Sy koms word die belofte vervul. Christus is gebore in Dawid se geboorteplek Bethlehem en uit die huis en geslag van Dawid. Die engel het aan Maria gesê: "Die Here God sal hom die troon van sy voorvader Dawid gee en Hy sal as koning oor die nageslag van Jakob heers tot in ewigheid."<ref>Luk. 1:32-33</ref> "Jou eie seun sal 'n huis bou,<ref>1 Kon. 5-7</ref> en Salomo het gebou.<ref>1 Kon. 5-7</ref> Dawid het wel andersins baie bygedra deur die planne op te trek en materiaal te voorsien.<ref>1 Kron. 28:11ev; 22:2ev</ref> ==== Dawid se oorwinnings ==== <ref>2 Sam. 8</ref> *Moab:<ref>2 Sam. 8:2</ref> Dawid het voorheen op goeie voet met hulle verkeer.<ref>1 Sam.22:3-4</ref> Soutvlakte:<ref>2 Sam. 8:13</ref> waarskynlik in die onvrugbare deel in die groot skiereiland suid van die Dooie See. Dawid se seuns was priesters hoewel nie uit 'n priesterlike familie nie. Dawid was in 'n sekere sin 'n priesterkoning soos Melgisedek, 'n vroeëre koning van Jerusalem.<ref>Kyk Gen. 4:18</ref> ==== Dawid en Mefiboset, die seun van Jonatan<ref>2 Sam. 9.</ref> ==== Die feit dat die koning Dawid hom ontbied het moes Mefiboset ongetwyfeld met vrees vervul het, maar Dawid het net goeie motiewe ter wille van Jonatan gehad. Hy herstel die familiegrond en behandel die jongman soos sy eie seun. Lo-Dabar<ref>2 Sam. 9:4</ref> is in die noorde van Gilead, nie ver van Jabes nie. ==== Die Ammoniete en die Arameërs word verslaan<ref>2 Sam. 10</ref> ==== Ganin het die oorlog ontketen deur sy beledigende behandeling van die gesante, maar die buurvolke en die magtige koning van Israel is ongetwyfeld met agterdog en vrees bejeën. ==== Dawid se owerspel met Batseba<ref>2 Sam. 11</ref> ==== Dawid se leërs veg teen die Amalekiete, maar in die lente bly die koning tuis. Na sy middagrus loop hy in die aandkoelte op die dak van die paleis rond vanwaar hy kan neerkyk in die oop binnehof van 'n naburige huis waar Batseba besig is om te bad. Wat daarop volg, owerspel en moord, word 'n waterskeiding in Dawid se lewe. Hy sou die wrang vrugte van sy sonde pluk. Rabba<ref>2 Sam. 11:1</ref> die huidige Amman, hoofstad van Jordanië. Urija die Hetiet:<ref>2 Sam. 10:3</ref> om sake te vererger, was Urija een van Dawid se spesiale magte wat weg was om die koning se oorlog te veg. Vers 11: die leer is op 'n veldtog en die reël is dat die manne nie geslagsomgang met vroue mag hê nie. As 'n Urija nie so beginselvas was nie, sou hy huis toe gegaan het na sy vrou. Die kind kon dan as syne deurgegaan het en hy sou nie gesneuwel het nie. Maar miskien het hy reeds die waarheid vermoed. Jerbeser:<ref>2 Sam. 11:21</ref> m.a.w. Jerubaäl/Gideon<ref>Rigt. 9</ref> aangesien Baäl 'n heidense naam is, het die skrywers dit later vervang deur die woorde "biset/beset, "skande". Egbaäl het Is-Boset geword. ==== Natan se besoek; die dood van die kind<ref>2 Sam 12</ref> ==== Urija dood, die bruilof is verby en die kind is gebore. Alles het skynbaar baie mooi oorgewaai – totdat Natan daar aankom, want dan kom die hele skandelike episode aan die lig. Dawid leer om homself te sien soos God hom sien – 'n vernederende ondervinding vir 'n koning.<ref>Psalm 51</ref> God vergewe hom maar hy word gestraf, die kind sterf. Vers 10-11: Die voorspelling is vervul. Drie van Dawid se seuns is vermoor, twee van hulle deur hulle eie broers. En Absalom het in sy rebellie sy vader se harem oorgeneem.<ref>2 Sam. 16:22</ref> == Sien ook == * [[Lys van konings van Israel]] * [[Lys van persone in die Bybel]] * Geskiedenis van Israel in die Bybelse Tyd * Geslagsregister van Adam tot Jesus * Bybelse Gids – Genesis * Bybelse Gids – Eksodus tot Deuteronomium * Bybelse Gids – Josua * Bybelse Gids – Rigters * Bybelse Gids – Boas en Rut * Bybelse Gids – Samuel * Bybelse Gids – Koning Saul == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Literatuur == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} * Bybel (1983 vertaling) Bybelgenootskap van SA * Handboek by die Bybel David en Pat Alexander Lux Verbi == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|David}} * {{en}} {{cite web|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/4922-david|title=David|publisher=Jewish Encyclopedia|accessdate=23 Augustus 2019}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/David|title=David|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Augustus 2019}} {{Profete van Islam}} {{Heersers van antieke Israel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bybelse mense in Islam]] [[Kategorie:Konings van Israel (verenigde koninkryk)]] [[Kategorie:Konings van Juda]] [[Kategorie:Profete van Islam]] [[Kategorie:Geboortes in 1040 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 970 v.C.]] fsg0iqk1mldybwk3pkigmff189xqarv 2909061 2908986 2026-06-03T11:14:05Z Jcb 223 2909061 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Dawid |titel = Koning van Israel |beeld = [[Lêer:Gottlieb Welté - King David.jpg|250px]] |byskrif = Koning Dawid, skildery deur Gottlieb Welté |dinastie = [[Huis van Dawid]] |bewind = ca. 1010–970 v.C. |kroning = |inhuldiging = |volle naam = |andertitels = |geboortedatum = ca. 1040 v.C. |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = ca. 970 v.C. |sterfteplek = [[Jerusalem]] |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Saul Isboset]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Salomo]] |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |koningin = Michal, Ahinoam, Abigail, Maachah, Haggith, Abital, Eglah, Bathsheba |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |kinders = Amnon, Chileab, [[Absalom]], Adonijah, Shephatiah, Ithream, Shammua, Shobab, Nathan, [[Salomo]], Ibhar, Elishua, Nepheg, Japhia, Elishama, Eliada, Eliphalet, Tamar |vader = [[Jesse]] |moeder = [[Nitzewet]] ([[Talmoed]]) }} '''Dawid''' ([[Hebreeus]]: דָּוִד, ''Davīd''; moontlike betekenis: "geliefde een"<ref>{{en}}{{cite book|author1=G. Johannes Botterweck|author2=Helmer Ringgren|title=Theological Dictionary of the Old Testament|url=https://books.google.com/books?id=lBUH0Znxbb8C&pg=PA158|year=1977|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2327-4|page=158}}</ref>) was die derde koning van [[Israel]] en het 40 jaar lank regeer. Hy was die uitstekendste koning van Israel, en was volgens die [[Bybel]] 'n regeerder na God se hart. Hy word uitgebeeld as heldhaftig en oordeelkundig in oorlog, 'n versiende en omsigtige regeerder in vredestyd en die grootste digter van sy tyd.<ref name=nsrw>{{Sitasie NSRW|title=David|author= |url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:LA2-NSRW-2-0014.jpg|accessdate=19 Mei 2022}}</ref> Hy het die grondslag vir die [[Huis van Dawid]] gevestig wat tot in die [[Nuwe Testament]] van die Bybel deurslaggewend gebly het. Dawid onderskei hom reeds as jong seun toe hy Goliat, die trotse Filistynse teenstander, neervel. Ook sy siterspel bring hom onder koning [[Saul]] se aandag, wat hom in sy hofhouding opneem en as militêre aanvoerder aanstel. Dawid se roem maak die koning afgunstig, sodat hy uit die hof moet vlug. By die Grot van Adoelam smee Dawid 400 uitgewekenes in 'n bende saam, wat later tot 600 sou aangroei. Dié bende voer bloedige strooptogte op die volk se vyande uit, terwyl hulle Saul en sy landgenote waar moontlik vermy. Eindelik moet hy Juda tog verlaat, en maak dan 'n bestaan as onderhorige van die [[Filistyne|Filistynse]] koning van Gat.<ref name="nsrw" /> Ná die veldslag by Gilboa waar Jonatan sneuwel en Saul selfmoord pleeg, word Dawid koning oor Juda by [[Hebron]], waar hy sewe en 'n half jaar regeer. Met die dood van Saul se oorlewende seun [[Isboset]] word Dawid koning oor die hele Israel. Hy val die outonome vesting Jebus ([[Jerusalem]]) binne en vestig sy vorstehuis op die heuweltop Sion, van waar hy 32 jaar regeer. Hy laat ook die [[verbondsark]] na die hoofstad bring waar dit op Moriaberg, die ligging van die latere [[Salomo se Tempel|Tempel]], onder 'n tent staan. Die Filistyne, [[Moab]]iete, [[Arameërs]], Edomiete en Ammoniete word in kort opeenvolging onderwerp, sodat die landstreek van die [[Egipte|Egiptiese]] grens tot aan die [[Eufraat]] aan hom onderhorig word. Wanneer [[Absalom]] en Adonija opmerk hul vader se kragte kwyn, lei hulle onsuksesvolle opstande in sy laaste regeringsjaar.<ref name="nsrw" /> Dawid is in die koningstad begrawe en opgevolg deur sy seun [[Salomo]]. == Dawid en Saul<ref>1 Sam. 16-31</ref> == === Dawid word deur Samuel gesalf tot koning<ref>1 Sam. 16:1-13</ref> === Soos Saul voor hom, ontvang Dawid geestelike krag saam met die salwing. God kies weereens sy man en berei hom voor lank voordat hy 'n nasionale figuur word. === Dawid vind 'n plek aan die hof<ref>1 Sam. 16:14-23</ref> === Wanneer die Gees van God Saul verlaat, neem bose magte van hom besit. Saul is oorgelewer aan sy eie onbeheersde temperament. Hy word oorval deur aanvalle van diepe neerslagtigheid en gewelddadigheid. Maar Dawid se musiek met die harp verdryf die donker skaduwees, en Saul se behoefte word Dawid se geleentheid. === Dawid en Goliat<ref>1 Sam. 17</ref> === Die Filistynse kampioen was sowat 3 meter lank, ten volle bewapen en gepantser. Maar gedurende sy tyd in die heuwels saam met die skape het Dawid geloof geleer en dodelike akkuraatheid met die slingervel. Dawid dood Goliat met die slingervel en kap sy kop af. === Dawid se vriendskap met Jonatan; Saul word jaloers<ref>1 Sam. 18</ref> === Dawid sou later aan sy vriendskap met Jonatan terugdink as een van die kosbaarste dinge van sy lewe.<ref>2 Sam. 1:26</ref> Niks kon die wonderlike band verbreek die seun van die koning en die man wat hom, menslik gesproke, van die troon sou beroof nie. Met Dawid se prestige groei ook Saul se agterdog en hy beplan Dawid se dood. Dawid se armoede gee Saul die geleentheid om van hom 'n bruidskat te eis wat hom waarskynlik sy lewe sal kos. So 'n prys kon net geëis word van die Filistyne, die Israeliete se aartsvyande; terwyl die ander volke besnydenis toegepas het. Dawid maak dubbel soveel mense dood as wat Saul vereis het, en keer ongedeerd terug om sy koninklike bruid op te eis. === Aanslae op sy lewe dwing Dawid om die hof van Saul te verlaat<ref>1 Sam. 19-20</ref> === Jonatan se eerste versoeningspoging slaag,<ref>1 Sam. 19:1-7</ref> maar Saul verval weer in 'n slegte bui en net Mikal se bedrog kan vir Dawid red.<ref>1 Sam. 19:8-17</ref> Dawid sluit 'n tyd lank by Samuel se profeteskool in Rama aan.<ref>1 Kon. 19:18-24</ref> Toe Jonatan 'n veilige terugkeer vir Dawid probeer bewerkstellig, draai sy vader teen hom.<ref>1 Sam. 20:30-33</ref> Die twee vriende word gedwing om afskeid te neem.<ref>1 Sam. 20:35-42</ref> === Agimelek help Dawid om te ontsnap<ref>1 Sam. 21</ref> === Die priester sou duur betaal vir Dawid se bedrog.<ref>1 Sam. 22:11-19</ref> Maar Dawid word gevoed en bewapen en ontsnap na die Filistynse stad Gat. Uit vrees dat hy herken sal word gee hy voor dat hy kranksinnig is en speel hy sy rol so goed dat Akis heeltemal oortuig word.<ref>Kyk ook 1 Sam. 27:5-12.</ref> Nob<ref>1 Sam. 21:1.</ref> was destyds die sentrale heiligdom van Israel. Gewyde brood:<ref>1 Sam. 21:4</ref> elke sabbat is 12 vars brode op die altaar geplaas en die 12 ou brode is verwyder. Net die priesters is toegelaat om hulle te eet. === Dawid die uitgewekende<ref>1 Sam. 22:1-5</ref> === Dawid het daarvandaan weggegaan en ontsnap na die Grot van Adoelam toe. Sy broers en hele familie het daarvan gehoor en na die grot gegaan. Verder het elkeen wat in die moeilikheid was en elkeen wat 'n skuldeiser gehad het en elkeen wat verbitterd was, by hom aangesluit en hy het hulle leier geword. Daar was ongeveer 400 man by hom. Daarvandaan het Dawid na Mispa in Moab gegaan en vir die koning van Moab gevra: <blockquote>"Laat my ouers tog uitkom na u toe totdat ek weet wat God aan my sal doen".</blockquote> Dawid het hulle in die sorg van die koning van Moab gelaat. Hulle het by hom aangebly solank as wat Dawid in die bergskuiling was. Maar die profeet Gad het vir Dawid gesê: <blockquote>"Jy mag nie in die skuiling bly nie. Trek weg en gaan na Juda toe".</blockquote> Dawid het toe na die Geredbos gegaan. === Saul laat die priesters van Nob doodmaak<ref>1 Sam. 22:6-18</ref> === Saul het 85 priesters laat doodmaak, omdat Agimelek vir Dawid gehelp het. === Abjatar vlug na Dawid<ref>1 Sam. 22:19-23</ref> === Abjatar, 'n seun van Agimelek het ontkom en na Dawid gevlug en hy was veilig by Dawid. === Dawid bevry Keïla<ref>1 Sam. 23:1-5</ref> === Dawid vorm sy groep vlugtelinge tot 'n doeltreffende militêre mag. Maar Saul se voortgesette agtervolging dwing hulle om voortdurend op die vlug te bly. Dawid en sy manne bevry Keïla. === Abjatar raadpleeg die Here vir Dawid<ref>1 Sam. 23: 6-15</ref> === Dawid het daarvan te wete gekom dat Saul hom wil aanval en hy het vir die priester Abjatar gesê: <blockquote>"Bring die skouerkleed hier".</blockquote> Dawid sê toe: <blockquote>"Here God van Israel, ek is u dienaar. Ek het verneem dat Saul na Keïla toe wil kom om die stad te verwoes omdat ek hier is. Sal die regeerder van Keïla my aan hom uitlewer? Sal Saul optrek soos ek verneem het? Here God van Israel, lig my tog in".</blockquote> En die Here antwoord: <blockquote>"Ja hy sal optrek".</blockquote> Toe vra Dawid: <blockquote>"Sal die regeerder van Keïla my en my manne aan Saul uitlewer?"</blockquote> Die Here antwoord hom toe: <blockquote>"Ja". </blockquote>Dawid en sy ongeveer 600 manne, het klaar gemaak, uit Keïla gegaan en heen en weer rondgetrek. Daar is ook aan Saul vertel dat Dawid uit Keïla onttrek het en Saul het sy agtervolging gestaak. Daarna het Dawid in die woestyn in 'n bergskuiling gaan woon. Hy het in die berge van die Sifwoestyn gewoon. Saul het hom die hele tyd gesoek, maar God het hom nie in Saul se mag oorgegee nie. Toe Dawid besef dat Saul steeds daarop uit is om hom dood te maak, is hy na Goressa in die Sifwoestyn. === Dawid en Jonatan vernuwe hul verbond<ref>1 Sam. 23:16-18</ref> === Jonatan, seun van Saul, het toe klaargemaak en na Dawid toe by Goresa gegaan en hom bemoedig in sy vertroue op God. Hy het vir hom gesê: <blockquote>"Moenie bang wees nie, want my pa sal jou nie in die hande kry nie. Jy sal koning word oor Israel, en ek sal onder jou staan. Selfs my pa weet dat dit so is."</blockquote> Hulle twee het toe 'n verbond voor die Here gesluit. Dawid het in Goresa aangebly en Jonatan het huistoe gegaan. === Siffiete verklap Dawid<ref>1 Sam. 23:19-28</ref> === Die Siffiete het vir Saul vertel dat Dawid in Goressa skuil. Dit is aan Dawid vertel en hy het na die kliprand in die Maonwoestyn gegaan. Saul het aan die een kant van die berg langs gegaan en Dawid en sy manne aan die ander kant. Net toe Saul en sy manskappe Dawid-hulle omsingel, kry Saul 'n boodskap dat die Filistyne Israel aanval. Saul het opgehou om Dawid te agtervolg en het die Filistyne tegemoet gegaan. Hulle noem hierdie plek skeidingsrand. === Dawid spaar Saul se lewe in die spelonk by En-Gedi<ref>1 Sam. 24</ref> === Saul is aan Dawid uitgelewer. Dawid se weiering om kortpad te kies na die troon bring Saul tot sy sinne. Maar 'n mens kan nie op Saul se woord staat maak nie. === Dawid en Abigajil<ref>1 Sam. 25:1b</ref> === Dawid se versoek aan Nabal is nie onredelik nie. Hy eis nie beskermingsgeld nie, maar vra iets in ruil vir die verlede. Die man was ryk en dit was skeertyd, 'n tyd van feesviering. Abigajil se vinnige optrede red die lewens van haar man en huishouding. Sy het klaarblyklik 'n goeie indruk op Dawid gemaak. God sien toe dat Nabal gestraf word. Hy sterf aan 'n dubbele beroerte. Dawid is reeds met Ahinoam getroud, maar neem nou ook Abigajil as vrou. Sy eerse vrou was Michal, dogter van Saul, maar sy is deur Saul aan 'n ander man, [[Palti]], gegee. === Dawid spaar weer Saul se lewe<ref>1 Sam. 26</ref> === Die Siffiete wat aan Saul se kant was, verskaf inligting oor waar Dawid hom bevind. Weereens bevind Saul homself oorgelewer aan die genade van Dawid. Maar Dawid weet dat God hom sonder enige hulp van sy kant op die troon sal plaas. Abisai...seun van Seruja:<ref>1 Sam.26:6</ref> Abisai, Joab en Asael, Dawid se militêre leiers, was almal die seuns van Dawid se stiefsuster. Hoewel hulle dapper was, het hulle baie probleme veroorsaak toe hy koning was.<ref>2 Sam. 3:39; 18:14; 20:10</ref> === Dawid skaar hom by Akis<ref>1 Sam. 27: 1-77</ref> === Akis word weereens om die bos gelei. Terwyl hy voorgee om 'n strooptog op Israel en sy bondgenote uit te voer, is Dawid in werklikheid besig om die vyandelike stede uit te wis, en hy laat geen oorlewendes na om die verhaal te vertel nie. === Wantroue teenoor Dawid<ref>1 Sam. 29</ref> === Die ander Filistynse opperhere is nie so liggelowig soos Akis nie. Dawid ontkom uit 'n moeilike situasie waarin hy sy landgenote sou moes aanval. Hierdie hoofstuk verwys na gebeure vroeër as die in hoofstuk 28. === Die Amalakiete se aanval op Siklag; Dawid se suksesvolle teenaanval<ref name="1sam30">1 Sam. 30</ref> === Dawid keer op die regte tyd terug, en die slaaf se inligting is meer as net 'n gelukskoot. Alles word teruggevind. Juda en die Kalebiete wat ook slagoffers van die inval was, deel ook in die buit. == Dawid se eerste bewindjare<ref>2 Sam. 1-4</ref> == === Die nuus van Saul se dood; Dawid se klaaglied<ref>2 Sam. 1</ref> === Die Amalekiet se verhaal verskil van die verslag van Saul se dood in 1 Sam. 31. As hy die feite verdraai het in die hoop om 'n beloning te ontvang, het hy hom met Dawid misreken. Na die inval in Siklag<ref name="1sam30" /> het Dawid geen rede gehad om die Amalekiete lief te hê nie, maar hy was daarvan oortuig dat die lewe van 'n koning heilig is. Die Amalekiet het self sy doodsvonnis uitgespreek. Die klaaglied vir Saul en Jonatan is een van die ontroerendste van al Dawid se gedigte. Sy rou vir die koning lyk heeltemal opreg. Sy leed oor sy vriend Jonatan is diep en innig. === Burgeroorlog. Abner dood Asael.<ref>2 Sam. 2</ref> === Net Juda (wat teen hierdie tyd waarskynlik Simeon ingesluit het), erken Dawid as koning. Die ander 10 stamme volg die leiding van Abner, Saul se leëraanvoerder, en hang [[Isboset|Is-Boset]], Saul se seun, aan. Die volk is vir twee jaar verdeeld. 'n Poging by Gibeon om die geskil deur verteenwoordigende tweegevegte te skik,<ref>2 Sam. 2:14.</ref> misluk en 'n volskaalse burgeroorlog breek uit. Na agter toe:<ref>2 Sam. 2:23</ref> Abner het nie bedoel om Asael dood te maak nie. Maar die agterpunt was skerp sodat dit in die grond sou steek, en die stamp was noodlottig. === Dawid se koningskap word al hoe sterker<ref>2 Sam. 3:1</ref> === Daar was 'n langdurige oorlog tussen die nageslag van Saul en Dawid, maar Dawid word gaandeweg sterker en die nageslag van Saul al hoe swakker. === Dawid se seuns wat in Hebron gebore is<ref>2 Sam. 3:2-5; vgl. 1 Kron. 3:1-4</ref> === Daar is vir Dawid 6 seuns in Hebron gebore, onder andere Salomo. === Abner breek met Is-Boset<ref>2 Sam. 3:6-11</ref> === Abner het probeer om sy posisie in Saul se huis te verstewig deur 'n byvrou van Saul, naamlik Rispa dogter van Aja, te trou. Toe Is-Boset vir Abner daaroor aanspreek besluit Abner om sy kragte by Dawid in te gooi. === Abner onderhandel met Dawid<ref>2 Sam. 12-21</ref> === Abner sluit 'n verdrag met Dawid dat Abner, in ruil vir sy lewe, sal sorg dat die hele Israel vir Dawid sal volg. Abner vertrek onverhinderd. === Joab vermoor Abner<ref>2 Sam. 3:22-4:1</ref> === Joab en sy broer Abisai het Abner doodgemaak omdat hy sy broer Asael tydens die oorlog in Gibeon doodgemaak het. Dawid gaan die volk voor in rou oor Abner. Ten spyte van 'n openbare verklaring van onskuld het die klad van die moord Dawid lewenslank bygebly.<ref>Sien 1 Kon. 2:5</ref> === Die sluipmoord op Is-Boset<ref>2 Sam. 4:2-12</ref> === 'n Tweede voorval vind plaas wat toon hoe Dawid se ondersteuners glad nie sy houding teenoor Saul en die koninklike gesin verstaan het nie. Is-Boset word eervol begrawe en die 2 moordenaars word in die openbaar tereggestel. == Dawid se koninkryk word bevestig<ref>2 Sam. 5-12</ref> == === Dawid koning van die hele Jerusalem; Jerusalem word die nuwe hoofstad<ref>2 Sam. 5:1-8</ref> === Die skrywer stel dit duidelik dat Dawid nie 'n indringer was nie. Sy aanspraak op die troon was van God. 'n Feit wat erken is deur Saul,<ref>1 Sam. 24:18-23</ref> Abner<ref>1 Sam 3:9-10</ref> en ook deur die hele volk.<ref>2 Sam. 5:2</ref> Hoewel Jerusalem gedeeltelik tydens die inname van Kanaän deur Juda verower is,<ref>Rig. 1:8</ref> is die vesting self nooit verower nie.<ref>Jos. 15:15-63; Rigt. 1:21</ref> Die Jebusiete het rede gehad om te spog dat 'n garnisoen van blindes en kreupeles Jerusalem kon verdedig, maar hulle het Dawid onderskat. Juda het Jerusalem beheer totdat Nebukadnesar dit 400 jaar later verwoes het. Koning Hiram van Tirus, 'n tydgenoot van Dawid en Salomo, het vanaf ongeveer 979 vC regeer. Die hawestad Tirus was die hoofstad van die Fenisiese koninkryk. Hiram se regeringstyd was 'n goue era van politieke uitbreiding en handelswelvaart. Die ambagte en die kunste het floreer. Hiram se vakmanne het gehelp met die bou van die tempel. Die ark word na Jerusalem gebring<ref>2 Sam. 6. Sien ook 1 Kron. 13, 15-16</ref> nadat die Filistyne dit teruggegee het.<ref>1 Sam. 4-6</ref> Dawid maak Jerusalem sy nuwe hoofstad. Die geleentheid word gekenmerk deur al die uitbundigheid van die Joodse godsdiensfeeste. Selfs die koning dans van vreugde. Net Mikal staan eenkant, koud en onaangeraak. Ussa gaan na die ark,<ref>2 Sam. 8:6</ref> selfs die Leviete mag nie die ark aanraak nie. Dawid betig homself dat hy nie die voorgeskrifte uitgevoer het wat Moses neergelê het nie. Met die volgende poging het die Leviete die ark op drastokke gedra. Die huis van God en die troon van Dawid.<ref>2 Sam. 7</ref> Dawid is nie die man om die tempel van God te bou nie – dit is die werk van sy seun, 'n man van vrede, nie 'n krygsman nie.<ref>1 Kron. 22:7</ref> Maar God vergoed vir die teleurstelling deur aan Dawid 'n huis te belowe, 'n dinastie wat altyd sal bly voortbestaan. Op hierdie belofte berus die hoop wat deur die hele Ou Testament loop, die hoop op die Messias. Met Sy koms word die belofte vervul. Christus is gebore in Dawid se geboorteplek Bethlehem en uit die huis en geslag van Dawid. Die engel het aan Maria gesê: "Die Here God sal hom die troon van sy voorvader Dawid gee en Hy sal as koning oor die nageslag van Jakob heers tot in ewigheid."<ref>Luk. 1:32-33</ref> "Jou eie seun sal 'n huis bou, en Salomo het gebou.<ref>1 Kon. 5-7</ref> Dawid het wel andersins baie bygedra deur die planne op te trek en materiaal te voorsien.<ref>1 Kron. 28:11ev; 22:2ev</ref> ==== Dawid se oorwinnings ==== <ref>2 Sam. 8</ref> *Moab:<ref>2 Sam. 8:2</ref> Dawid het voorheen op goeie voet met hulle verkeer.<ref>1 Sam.22:3-4</ref> Soutvlakte:<ref>2 Sam. 8:13</ref> waarskynlik in die onvrugbare deel in die groot skiereiland suid van die Dooie See. Dawid se seuns was priesters hoewel nie uit 'n priesterlike familie nie. Dawid was in 'n sekere sin 'n priesterkoning soos Melgisedek, 'n vroeëre koning van Jerusalem.<ref>Kyk Gen. 4:18</ref> ==== Dawid en Mefiboset, die seun van Jonatan<ref>2 Sam. 9.</ref> ==== Die feit dat die koning Dawid hom ontbied het moes Mefiboset ongetwyfeld met vrees vervul het, maar Dawid het net goeie motiewe ter wille van Jonatan gehad. Hy herstel die familiegrond en behandel die jongman soos sy eie seun. Lo-Dabar<ref>2 Sam. 9:4</ref> is in die noorde van Gilead, nie ver van Jabes nie. ==== Die Ammoniete en die Arameërs word verslaan<ref>2 Sam. 10</ref> ==== Ganin het die oorlog ontketen deur sy beledigende behandeling van die gesante, maar die buurvolke en die magtige koning van Israel is ongetwyfeld met agterdog en vrees bejeën. ==== Dawid se owerspel met Batseba<ref>2 Sam. 11</ref> ==== Dawid se leërs veg teen die Amalekiete, maar in die lente bly die koning tuis. Na sy middagrus loop hy in die aandkoelte op die dak van die paleis rond vanwaar hy kan neerkyk in die oop binnehof van 'n naburige huis waar Batseba besig is om te bad. Wat daarop volg, owerspel en moord, word 'n waterskeiding in Dawid se lewe. Hy sou die wrang vrugte van sy sonde pluk. Rabba<ref>2 Sam. 11:1</ref> die huidige Amman, hoofstad van Jordanië. Urija die Hetiet:<ref>2 Sam. 10:3</ref> om sake te vererger, was Urija een van Dawid se spesiale magte wat weg was om die koning se oorlog te veg. Vers 11: die leer is op 'n veldtog en die reël is dat die manne nie geslagsomgang met vroue mag hê nie. As 'n Urija nie so beginselvas was nie, sou hy huis toe gegaan het na sy vrou. Die kind kon dan as syne deurgegaan het en hy sou nie gesneuwel het nie. Maar miskien het hy reeds die waarheid vermoed. Jerbeser:<ref>2 Sam. 11:21</ref> m.a.w. Jerubaäl/Gideon<ref>Rigt. 9</ref> aangesien Baäl 'n heidense naam is, het die skrywers dit later vervang deur die woorde "biset/beset, "skande". Egbaäl het Is-Boset geword. ==== Natan se besoek; die dood van die kind<ref>2 Sam 12</ref> ==== Urija dood, die bruilof is verby en die kind is gebore. Alles het skynbaar baie mooi oorgewaai – totdat Natan daar aankom, want dan kom die hele skandelike episode aan die lig. Dawid leer om homself te sien soos God hom sien – 'n vernederende ondervinding vir 'n koning.<ref>Psalm 51</ref> God vergewe hom maar hy word gestraf, die kind sterf. Vers 10-11: Die voorspelling is vervul. Drie van Dawid se seuns is vermoor, twee van hulle deur hulle eie broers. En Absalom het in sy rebellie sy vader se harem oorgeneem.<ref>2 Sam. 16:22</ref> == Sien ook == * [[Lys van konings van Israel]] * [[Lys van persone in die Bybel]] * Geskiedenis van Israel in die Bybelse Tyd * Geslagsregister van Adam tot Jesus * Bybelse Gids – Genesis * Bybelse Gids – Eksodus tot Deuteronomium * Bybelse Gids – Josua * Bybelse Gids – Rigters * Bybelse Gids – Boas en Rut * Bybelse Gids – Samuel * Bybelse Gids – Koning Saul == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Literatuur == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} * Bybel (1983 vertaling) Bybelgenootskap van SA * Handboek by die Bybel David en Pat Alexander Lux Verbi == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|David}} * {{en}} {{cite web|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/4922-david|title=David|publisher=Jewish Encyclopedia|accessdate=23 Augustus 2019}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/David|title=David|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Augustus 2019}} {{Profete van Islam}} {{Heersers van antieke Israel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bybelse mense in Islam]] [[Kategorie:Konings van Israel (verenigde koninkryk)]] [[Kategorie:Konings van Juda]] [[Kategorie:Profete van Islam]] [[Kategorie:Geboortes in 1040 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 970 v.C.]] ddsulqqfkl9p5cvfj5u52erecyyci74 0 117645 2908964 2906918 2026-06-03T06:19:39Z Oesjaar 7467 /* S */ Ai! 2908964 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Acacia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Acacia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Acacia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Acacia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * Sanddoring (''Acacia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Acacia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] ftnahlan2hr5u6zai23e0dvveavx111 2908965 2908964 2026-06-03T06:20:55Z Oesjaar 7467 /* S */ Verbeter 2908965 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Acacia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Acacia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Acacia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Acacia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * Sanddoring (''Acacia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] lkab7yg4h8biwswq71to6pwkin2gld6 2908966 2908965 2026-06-03T06:21:57Z Oesjaar 7467 /* S */ Verbeter 2908966 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Acacia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Acacia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Acacia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Acacia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] 9gyak8smkplm5pi201l1yokbox3ue8j 2908967 2908966 2026-06-03T06:25:32Z Oesjaar 7467 /* P */ Verbeter 2908967 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Acacia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Acacia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Acacia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] b94tpe7741bf2n87sanksvfh2tso2i6 2908969 2908967 2026-06-03T06:26:04Z Oesjaar 7467 /* L */ Verbeter 2908969 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Acacia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Acacia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] frpyhy0cntgi8hlq375kt5skr4et552 2908970 2908969 2026-06-03T06:26:38Z Oesjaar 7467 /* D */ Verbeter 2908970 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Senegalia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Acacia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] 88lctawxclle7dd5aus9ad3w2l4hpzo 2908974 2908970 2026-06-03T06:27:28Z Oesjaar 7467 /* K */verbeter 2908974 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Senegalia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Vachellia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''Commiphora pyracanthoides'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] dtcfrx1tkjekapr1hicg09644caavkr 2908977 2908974 2026-06-03T06:28:46Z Oesjaar 7467 /* K */ Skakel 2908977 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Senegalia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Vachellia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''[[Commiphora pyracanthoides]]'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] hee4g31yz4x1iiui4xm9kb0w2vguz63 2908979 2908977 2026-06-03T06:30:16Z Oesjaar 7467 /* K */ Rooi word blou! 2908979 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Senegalia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Vachellia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''[[Commiphora pyracanthoides]]'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Acacia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] q4msswo8agoamqpkvvpojz99okax206 2908981 2908979 2026-06-03T06:30:56Z Oesjaar 7467 /* K */ Verbeter 2908981 wikitext text/x-wiki Hierdie lys van medisinale kruie bevat die mees algemene kruie wat in die verlede in [[Suidelike Afrika]] vir medisinale doeleindes gebruik word. Vir die doeleindes van hierdie lys is 'n kruid enige plantmateriaal wat gebruik word om ongewenste simptome te verlig of om 'n mens se algemene gesondheid te verbeter. {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} {{abc}} == A == {{div col|colwidth=20em}} * [[Aalbessie]] * [[Aalwyn]] (''Aloe vera'') * [[Aambeibossie|Aambeibos]] * [[Aambeibossie]] (''Aerva leucura'') * [[Aambeiwortel]] * [[Aandblom]] (''Oenothera biennis'') * [[Aarbossie]] * [[Aaronstaf]] (''Verbascum thapsus'') * [[Aartappelbos]] * [[Adamsnaald]] (''Yucca brevifolia'') * [[Adamsvy]] * [[Lobostemon|Agdaegeneesbossie]] * [[Ajuin]] * [[Akkedispoot]] * [[Akkerboom]] * [[Akkermonie]] * [[Akkerwanie]] * Alant * [[Alsemkruid]] * [[Amadoembie]] * [[Amakwaskoorn]] * [[Amarabossie]] * [[Ambokiaat]] (''[[Erythrophleum africanum]]'') * [[Anaboom]] (''Faidherbia albida'') * Anemoon * Angelbossie * Anosterbossie * [[Anys]] (''Pimpenilla anisum'') * [[Anysboegoe]] * [[Appelblaar]] * [[Appel]]s (''Malus domestica'') * Aroeb (''Chamaecrista biensis'') * [[Armoedbossie]] * [[Armoedsbos]] * [[Anrika|Arnika]] * [[Araceae|Aronskelk]] * [[Artisjok]] * [[Assegaai (boom)|Assegaaibos]] * [[Astragalus]] (''Astralagus membranaceus'') {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * Baakhout * [[Bakbos]] (''Conyza scabrida'') * Bakhout * Balderjan * Ballerja * Boabab * Barsbessie * Basterdawidjieswortel * Bastermaroela * Bastermopanie (''[[Guibourtia coleosperma]]'') * Basterolienhout * Basterperdepisboom * [[Basterswartysterhout]] * Batokapruim * [[Beerbessie]] (''Arctostaphylos uva-ursi'') * Beesboontjie * Beesbossie (''[[Chrysocoma ciliata]]'') * Beesdubbeltjie * Beespampoen * Beestekruid * Beestongblaar * Belroos * [[Belskruie]] * Bergaalwyn (''[[Aloe littoralis]]'') * Bergaartappel * Bergbas * Bergboegoe * Bergdoring (''[[Senegalia hereroensis]]'') * [[Bergghwarrie]] * [[Bergkaree]] (''Searsia leptodictya'') * Bergkatbos * Bergklapper * Bergolienhout * Bergpatat * Bergpruim * Bergseldery * Bergtee * Bessieboom * Bierkalbas * Bierwortel * Binnewortel * Bitterappel * Bitterappeliefie * Bitterblaar * Bitterboela * [[Bitterbos]] (''Blumea decurrens'')/ (''Chrysocoma ciliata'') * Bitterghaap * Bitterkalbas * Bitterkaree * Bitterkaroo * Bitterwortel * Blaaswier * Bliksembos * [[Blinkblaar]] ( ''Rhamnus prinoides'') * [[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]] (''Ziziphus mucronata'') * [[Bloekom]] (''Eucalyptus'', verskeie spesies) * Blomkoolbossie * Blomkweper * Blouaster (''Felicia filifolia'') * Bloubergleliie * Bloubessie * Bloublommetjiesalie * Bloubos * Bloubosbessie (''Vaccinium myrtillus'') * Bloudissel (''Argemone achroleuca'') * Bloughwarrie * Blouhaakdoring * Blouklokkie * Bloukruid * Bloupendoring * Blouslangkop * Bloustinkblaar * Bloustorm (''Calicorema capitata'') * Blousuurpruim * Bloutee * Bloutulp * Bobbejaanhaap * Bobbejaanklapper * [[Bobbejaankos]] * Bobbejaanoor * Bobo * Boechoe * [[Boegoe]] * Boegoebossie * Boerekool * Boereturksvy * Boesmankers * Boesmangifboom (''[[Adenium boehmianum]]'') * Boesmanskruie * [[Boesmanstee]] (''Catha edulis'') * Bokhoring (''Curroria decidua'') * Bokkos * [[Bonsaiplakkie]] (''Crassula sarcocaulis'')<ref name="SANBI_Crassula-sarcocaulis">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |title=Plantzafrica.com (SANBI): Crassula sarcocaulis Eckl. & Zeyh. |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009184910/http://pza.sanbi.org/crassula-sarcocaulis |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Bontplakkie * Booghout * Boogdruif * Borrie (''[[Curcuma longa]]'') * Bosbessie * Bosboegoe * Bosghwarrie * Boskoorsbessie * Bospeper * Bossalie * Bosvaalbos * Bosvyeboom * Bosysterhout * Boswellia (''Boswellia serrata'') * Bottelboom * Botterbessiebos * Botterblom * Botterboom * Botterpitte (''Acanthosicyos horridus'') * Braambessie (''Rubus spp.'') * Braakbos (''Geigeria plumosa'') * Braambos * Braamwortel * Brakbos (''Atriplex vestitia'') * Brandblare * Brandkruid (''Acalypha indica'') * Brandnetel (''Urtica dioica'') * Brandneukel * [[Breëblaarweebree]] (''Plantago major'') * Brongras * Bronkorsslaai * Brood-en-botter * Broodwortel * Bruidsboom * Bruidskrans * [[Bruinsalie]] (''Salvia africana-lutea'')<ref name="Growwild_salvia-africana-lutea">{{cite web |url=http://growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |title=Growwild.co.za: Salvia africana-lutea |publisher=Growwild |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830150402/http://www.growwild.co.za/trees/salvia-africana-lutea |archive-date=30 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Bruinstinkhout * Buchu * Buffelbal (''Gardenia volkensii'') * Buffelsbal * Buffelsdoring * Buffelsklapper * Byangelbos {{div col end}} == C == * Cabaroe * Cayennepeper (Brandrissie) (''[[Capsicum annuum]]'') * Coleus (''Coleus forskohlii'') == D == {{div col|colwidth=20em}} * Dassieboegoe * Dassiebossie * Dawidjieswortel (''Cissampelos capensis'') * Deurmekaarbos (''Ehretia rigida'') * Deurmekaardoring (''Acacia reficiens'') * Dikbas (''[[Dombeya rotundifolia]]'') * Dikkopbos * [[Disseldoring]] * Doringappel * Doringboom * Doriingkaree * Doringkomkommer * Doringpruim * Doringtee * Dotter * [[Douwurmbos]] * Draaivrugboom (''[[Gyrocarpus americanus]]'') * Drieblaarklawer * Driedoring * Driedoringakasia (''[[Senegalia senegal]]'') * [[Droëdaskruie]] (''Pharnaceum lineare'') * [[Dronkwortel]] * [[Dubbeltjie]] * [[Dubbeltjiedoring]] (''Dicerocaryum eriocarpum'') * [[Duinebessie]] * [[Duinetee]] * [[Duisendblad]] * [[Duiwelsklou]] (''Harpagophytum procumbens'') * [[Duisendknoop]] * Duiwelkerwel * [[Duiwelsdoring]] * [[Duiwelstabak]] * [[Duizendknoop]] {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebbehout]] * Elandsboontjie (''Elephantorrhiza elephantina'') * Elandsertjie * [[Enkeldoring]] (''Carissa edulis'') * [[Enkeldoringnoemnoem]] * [[Echinacea]] (''Echinacea purpurea'') * [[Efedra]] (''Ephedra sinica'') * [[Engelkruid]] (''Angelica archangelica'') * [[Erdvarkkomkommer]] (''Cucumis humifructus'') * Esboom * [[Essenhout]] (''Harpephyllum caffrum'') {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=30em}} * [[Fakkelkruid]] (''Verbascum thapsus'') * [[Fenegriek]] (''Trigonella foenum-graecum'') * [[Fluitjiesriet]] * Fonteinboegoe * [[Framboos]] (Rubus) * Fynkweekgras {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * Galbessie * Galsiektebossie * Gammabos * Garies * Garingboom * Geelblommetjiestee * Geelbos (''[[Aizoon africanum]]'') * Geelbotterblom * Geelhout * Geelkatstert * Geelklits * Geelplakkie * Geelpleisterbos * Geelsslangkop * Geelsuring (''Rumex crispus'') * [[Geeltulp]] * Geelwortel * Gelderroos (''Viburnum opulus'') * [[Gemmer]] (''Zingiber officinale'') * Gemsbokboontjie * Gemsbokhoring * Gemsbokkomkommer (''Acanthosicyos naudiniana'') * Gemsbokwortel * Geneesblaarbossie * Gentiaan * [[Ghaap]] (''Hoodia gordonii'') * Ghammeb (''Barleria rigida'') * Ghaiwortel * Ghoenoes (''[[Babiana hypogaea]]'') * Ghoeroes (''Dicoma tomentosa'') * [[Gewone ghwarrie|Ghwarrie]] (''Euclea undulata'') * Gifappel * [[Gifblaar]] (''Dichapetalum cymosum'') * [[Gifbol]] (''Boophone disticha'')/ (''Ammocharis coranica'') * [[Gifboom]] (''Euphorbia virosa'') * Gifbossie * [[Gifhondjie]] (''Gissampelos capensis'') * Gifhoutjie * Ginkgo (''Ginkgo biloba'') * Ginseng (''Panax ginseng'') * Gliwortel * Gnoibos * Goewerneurspruim * Gotu kola (''Centella asiatica'') * Goudroede (''Solidago virgaurea'') * Gousblom (''Calendula officinalis'') * Gousiekteboom * Gousiektebos * Graansorghum * Groenamara * Groendoring * Groenklapper * Groentee (''[[Camellia sinensis]]'') * Gronddruif * Grootblaarharpuis * [[Grootblaarvalsdoring]] (''Albizia versicolor'') * Grootdoring * Groothaakbessie * [[Grootkoorsbessie]] * [[Grootsuurpruim]] * Grypblaar * Grysappel * [[Towerghwarrie|Gwarriesbos]] (''Euclea divinorum'') * Gwenjabessie {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * [[Haak-en-steekbossie]] (''Achyranthes aspera'') * Haap * [[Haarbobbejaankomkommer]] * [[Haasboegoe]] * [[Haaskos]] * Haip (''Coccinia rehmannii'') * Hanekam (''Amaranthus hybridus'')/(''Amaranthus thunbergii'') * [[Hamamelis]] (''Hamamelis virginiana'') * [[Hardekool]] (''Combretum imberbe'') * [[Hardepeer]] * [[Harpuisboom]] * [[Harpuisbossie]] * [[Hawer]] (''Avena sativa'') * Heemswortel (''Althaea officinalis'')) * Helmkruid (''Scutellaria lateriflora'') * Herderstassie * Hererolandaalwyn (''[[Aloe hereroensis]]'') * Hereroviolet (''Aptosimum albomarginatum'') * Heuningblom * Heuningbos (''Gnidia polycephala'') * Heuninggras * Hisop (''Hyssopus officinalis'') * Hoefblad * Hoenderuintjie (''Cyperus esculentus'') * Hoes (''Commiphora africana'') * Hondeoorbos (''[[Cotyledon orbiculata]]'') * Hondepisbossie * Hondebos * [[Hops]] (''Humulus lupulus'') * Hophout * [[Horingpeultjieboom]] (''Diplorhynchus condylocarpon'') * Hotnotsvy * Hottentotsblare * Hottentotsbrood * Hottentotskooigoed * Hottentotskougoed * Hottentotsteebossie * Hottentotsvy * [[Huilboom]] (''Peltophorum africanum'') * Huilbos * Hydrastis (''Hydrastis canadensis'') {{div col end}} == I == * Inas (''Commiphora angolensis'') * Inkbessie == J == {{div col|colwidth=20em}} * [[Jakkalsbessie]] (''Diospyros mespiliformis'') * Jakkalsbos * Jakkalspruim * Jakob-jong * [[Jankoensedoring]] (''Cliffortia ilicifolia'') * Jantjieberend * Januariebos (''Gnidia polycephala'') * Jobskrale * [[Johannesbroodboom]] (''Ceratonia siliqua'') * Jongosgras {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} * Kaalblad * Kaambessie * Kaapse vy * Kaatjiedrieblaar * Kaberoe * [[Kajatehout]] * Kakiebos * [[Kakieklits]]/[[Kakiekweek]] (''Alternanthera sessilis'') * [[Kakiesuring]] * Kalahariboegoe * [[Kalaharipeulbessie]] (''Dialium engleranum'') * Kalahariskaapsklou * Kalkoenbos * Kalkoenslurp (''Amaranthus thunbergii'') * Kalkoentjiebos * Klawerbossie * [[Kambro]] (''Fockea angustifolia'') * [[Kameeldoring]]boom (''Vachellia erioloba'') * Kamille (''Matricaria recutita'') * Kandelaarbos * Kaneelblom * [[Kaneelbol]] * Kanferboegoe * Kanferbos * Kankerblare * Kankerbossie * Kanna * Kannawortel * Kannetjieboom * Kannie * Kanniedood (''[[Commiphora pyracanthoides]]'') * Kannika * Kanniep * Kapokbossie * Karkeibos * Karkoer (''Momordica charantia'') * Karmedik * Karmosynbos * Karobboontjie * Karoobos * Karooteebossie * Karooviooltjies * Kasies * Kaskara * Kasterolieboom * Katbosdoring * Katdoring * [[Katdoringbossie]] * [[Katjiedrieblaar]] * [[Katklou]] * [[Katoen]] (''Gossypium herbaceum'') * Katore * [[Katpisbossie]] * [[Katstert]] (''Amaranthus sericoma'') * [[Kattekruid]] (''Nepeta cataria'') * [[Kaw-imp]] * [[Kawa]] (''Piper methysticum'') * [[Keitabossie]] * [[Kerkeibos]] * [[Kerriebossie]] * [[Kersbossie]] * [[Kersdoringboom]] (''Vachellia hebeclada'') * [[Kersieblomboom]] (''Albizia anthelmintica'') * Kerwel * [[Khella]] (''Ammi visnaga'') * [[Kiaat]] (Transvaalse) * [[Kiaatboom]] * [[Kiepersol]] (''Cussonia spicata'') * [[Kierieklapper]] (''Combretum hereroense'') * [[Kiesieblaar]] (''Isoglossa densa'') * [[Kinaboom]] (''Rauvolfia afra'') * Kinkelbos * Klapper * [[Klappertjie]] (''Crotalaria argyraea'') * Kleefgras * Kleinbobbejaankomkommer * Kleingousblom * Kleinkoorsbos * [[Kleinperdepram]] (''Zanthoxylum capense'') * Kleinsuurpruim * Kleinswartstorm * [[Diewekruid|Klimop]] (''Clematis brachiata'') * Klimvy (''[[Ficus ilicina]]'') * [[Klipdagga]] * Klipes (''Heeria argentea'') * Kliphout (''Heeria argentea'') * Kliptee * Klisma * [[Klitskruid]] (''Arctium lappa'') * Klokkiesboontjieboom * Klokplant * Klosaarbossie * Kloudoring * [[Knapsekêrel]] (''Achyranthes aspera'') * Kniesteker * Knoffel (''Allium sativum'') * [[Knolharpuis]] (''Othonna arbuscula'') * Knophout * Knoppiehout * Knoppiesdagga * Knoppieklimop (''Combretum mossambicense'') * Koebosboom * Koedoebessie * Koëlbossie (''Combretum apiculatum'' / ''Conyza scabrida'') * Koegab * [[Koekemakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * Koeniebos * Koertjie * Koffie (''[[Coffea arabica]]'') * Koffiebos (''[[Bauhinia petersiana]]'') * Koffiehardepeerhout * [[Kolsuring]] * Komkommer * Komkommerboom * Komkommerkruid * Koning van Kandy (''Haemanthus coccineus'') * Kooltrie * Koopmanstee * Koorsboom * Koorsbossie (''Dicoma anomala'')/ (''Dicoma capensis'') * Koorshoutjie * Koorskruid (''Crysanthemum parthenium'') * Koperdraadgras * [[Kopiva]] * Korakan (''Eleusine coracana'') * Korannaboegoe * Korenteharpuis * Koringblommetjie * Kotrie * Kougoed * Koutrie * Kowerbossie * Kraalbos (''Galenia africana'') * Kraanvoëlbossie (''Amaranthus thunbergii'') * Kremetartboom (''Adansonia digitata'') * Krimpsiektebos (''Cotyledon orbiculata'') * Krinkhout * Krismisblom * Kroppiesklimop * Kruidjie-roer-my-nie * Kruiebossie * Kruisbessie * Krulhaarharpuis * Krulkoppie * [[Kuisboombessie]] (''[[Vitex agnus-castus]]'') * [[Kukamakranka]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Kuniebos]] * [[Kurkbos]] (''Commiphora pyracanthoides'') * [[Kuskusgras]] * [[Kwasgras]] (''Chloris virgata'') * [[Kweekgras]] (''Cynodon dactylon'') * Kykee {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * [[Laeveldkroton]] * [[Laloentjie]] (''Momordica balsamina'') * [[Lakseerbossie]] (''Cyphostemma hereroense'') * [[Langbessie]] (''Berchemia discolor'') * [[Lammerdrol]] (''Maerua juncea'') * [[Langklits]] (''Achyranthes aspera'') * [[Laventel]] (''Lavandula angustifolia'') * [[Laventelboom]] (''Heteropyxis natalensis'') * [[Laventelkoorsbessie]] (''Croton gratissimus'') * [[Lawement]] * [[Leeubossie]] * [[Lekkerruikpeul]] (''Vachellia nilotica'') * Lemoenbessie * Lemoenboegoe * Lemoendoring * Lemonadeboom * Lepel (''Cassine transvaalensis'') * [[Lewerkruid]] (''Agrimonia eupatoria'') * [[Lindeboom]] (''Tilia'') * [[Lipbossie]] * [[Litjiestee]] * [[Lobelia]] (''Lobelia inflata'') * [[Lomatium]] (''Lomatium dissectum'') * Longkruid (''Marrubium vulgare'') * [[Looiwortelbos]] (''Elephantorrhiza suffruticosa'') * [[Luibos]] * [[Lusern]] (''Medicago sativa'') * [[Lymbossie]] {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * Maagbessie * Maagbitterwortel * Maagbossie (''Dicoma anomala'') * Maagpynbos * Maagtee * Maagwortel * Madagaskarpruim * Magatoe * Makaalwyn * Makdissel * Makalmoes * Makkatdoring * Mak-olieboom * Maksalie * Makseringboom * Maksuring * Makwassieboom * Malgif (''Boophane disticha'') * [[Malkopui]] (''[[Dipcadi glaucum]]'') * Malva * Maquassiboom * Maranka * Maroela * Meidebossie * Meidoring (''Crataegus'') * [[Melasse]] * [[Melkbos]] (''Gomphocarpus fruticosus'') * Melkdissel (''Silybum marianum'') * Melkgras * Melkpol * Melktou * Mierhout * [[Minnie-minnies]] (''Abrus precatorius'') * Mirre * [[Misbredie]] (''Amaranthus thunbergii'') * Mobejaantjie * Moederekruid (''Leonurus cardiaca'') * Moerhoutjie * Moerwortel * Monniksbessie (''Vitex agnus-castus'') * Monniksblom * Monniksboom (''Vitex agnus-castus'') * [[Mopanie]] (''Colophospermum mopane'') * Mosterdboom * Mottekruid * Muisdoring (''Ruscus aculeatus'') * Muishondbossie {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * Naaldbossie * Naaldebossie * Naaldetee * [[Naboom]] (''Euphorbia ingens'') * Naeltjie * Nagskaalbossie * Nagskade * Nagkers (''Oenothera biennis'') * Narrabos * Narradoring * Narras (''Acanthosicyos horridus'') * Nasgal * [[Nastergal]] * [[Natalghwarrie]] * [[Natalkaree]] (''Searsia natalensis'') * [[Natalkrokus]] (''Apodolirion buchananii'') * [[Natalokkerneut]] * [[Nentabos]] * [[Nieshout]] * [[Noem-noem]] * Nonna * [[Nooiensboom]] * Nooienshaar * [[Noorsdoring]] (''[[Euphorbia virosa]]'') * Noorsheuning * Norretjie * Nu-nu {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * Oesterneut * Oetroos * Ointjie * [[Olienhout]] * Oliepit * Olifantsboegoe * Olifantsdoring * Olifantsoor (''Eriospermum abyssinicum'') * Olifantsvoet * Olm * Olyfhout * Oomsboom * Oondbossie * Oorpynhoutjie * Oorpynpeultjie * Opblaasboontjie * Opgeitjies * Opklim * Opstandingsbossie * Oregondruif (''Berberis aquifolium'') * Ornula * Osbossie * Ostongblaar * Ouheip * Ou-nooibossie * Ou-ooibossie {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * Paddaklou * Palmbossie * [[Papierbasdoring]] (''Vachellia sieberana'') * Pampoentjie * Passieblom (''Passiflora incarnata'') * Patat * Pendoring * Peperbasboom * Peperbossie * Peperhais * Peperment (''Mentha piperita'') * Perdeblom (''Taraxacum officinale'') * Perdebossie (''Galenia africana'') * Perdekastaiing (''Aesculus hippocastanum'') * Perdepisboom * Perdepisbossie * Perdesalie * Perdeskrikbossie (''Acrotome inflata'') * Perdestert (''Equisetum arvense'') * Perdevy * Pieringbessie * Pietjielaporte * Pisgoedbossie * [[Plakkie]] * Platdissel * Pluisdistel * Poeierkwas (''[[Haemanthus coccineus]]'') * Pokkiesblom * Postelein * Pruimbessie * Psillium * Purgeerboontjie * [[Pynappel]] (''Ananas comosus'') {{div col end}} == Q == == R == {{div col|colwidth=20em}} * Raasbessie * [[Raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') * Ramnas * Rankroos (''Acacia ataxacantha'') * Rapuisboom * Reisji (''Ganoderma lucidum'') * Rekstokbos * Renosterbossie * Respiesboom * Reukdoring * Reuseblaarvy * Rhodesiese bauhinia * Rhodesiese kiaat (''Baikiaea plurijuga'') * Ribbetjiesgras * Ribboksuring * Ribgras * Riet (''Arundo donax'') * Rivierpampoen * [[Riviervaderlandswilg]] (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rolbossie * [[Rooi-aarbossie]] (''Hermbstaedtia odorata'') * [[Rooibessie]] * Rooiblaar (''[[Combretum erythrophyllum]]'') * Rooiblom * [[Rooibosbessie]] (''Vaccinium macrocarpon'') * [[Rooibos]]tee (''[[Aspalathus linearis]]'') * [[Rooidagga]] * [[Rooiduiwel]] (''Amaranthus thunbergii'') * Rooihaak (''Acacia reficiens'') * Rooihoutjie * Rooikeurtjie * Rooikiaat * Rooiklawer * Rooikweek * Rooimelkbossie * Rooiopslag * Rooipeultjie * Rooipootjie * [[Rooirabas]] * Rooisering (''[[Burkea africana]]'') * Rooistingelhoutbas * Rooistorm * Rooistormwortel * Rooisuring * Rooiwater * Rooiwortel * Roos (''Rosa'' spesies) * Roos van Jericho * [[Roosmaryn]] (''Rosmarinus officinalis'') * [[Rosyntjiebos]] (''Grewia flava'') * Rysbos {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * Saagblaarpalmetto (''Serenoa repens'') * [[Saffraan]]bossie * [[Salie]] * Saliehout * Sambokbossie * [[Sambokpeul]] (''Cassia abbreviata'') * Sambreelboom * [[Sanddoring]] (''Vachellia arenaria'') * Sandharpuis * Sandolien * Sandrapuis * Sarsaparilla * Schisandra * Sebra-aalwyn (''[[Aloe zebrina]]'') * Seepbasboom * Seeroogblaar * [[Seeroogblommetjie]] (''Haemanthus coccineus'')/ (''Ammocharis coranica'') * Seeroogbossie * [[Sekelbos]] (''Dichrostachus cinerea'') * [[Seldery]] (''Apium graveolens'') * [[Seweboom]] (''Juniperus Communis'') * Siberiese ginseng (''Eleutherococcus senticosus'') * Sigoreibos * [[Silwerboom]] (Transvaalse...) * Silwerbos (''[[Combretum psidioides]]'') * [[Sinkingsbossie]] (''Chenopodium ambrosioides'') * [[Sint janskruid]] (''Hypericum perforatum'') * Sirub (''Capparis hereroensis'') * Sitroengras * Sitronella-muishondblaar * [[Sitroenkruid]] (''Melissa officinalis'') * [[Skaapbos]] (''Catophractes alexandri'') * Skaapsuring * Skaapteebos * Skarlakenkomkommer (''Coccinia sessifolia'') * Skerpioendubbeltjie * Skilpadbessie * Skilpadbossie * Skilpadknol * Skilpadkos * Skilpadtee * Skitterybossie * Skoonma-se-tong * Slangappelbos * Slangboon * Slanghoutjie * Slangkomkommer * Slangkop * Slangwortel * Sylbessiebos (''Cordia sinensis'') * Slymbossie * [[Smeerwortel]] (''Symphytum officinale'') * Snotbessie * Snuifdoring * [[Soetdoring]] (''Vachellia karoo'') * [[Soethout]] (''Glycyrrhiza glabra'') * Soetnoorsdoring * Sonmelkbos * Sooibrandbossie * Spaansriet * Spanjoolbossie * Spekbossie * [[Spelddoring]] (''Azima tetracantha'') * Speldetee * Spelonktee * Sprinkaanboontjie * [[Sprinkaanbos]] (''Amaranthus thunbergii'') * Sprinkaantee * Sprokiesboom * Stamvrug * Steekappel (''Datura stramonium'') * Steenboksuring * Steentjesgras (''Cyperus rotundus'') * Stekelblaarklapper * Stekelkomkommer (''Cucumis kalahariensis'') * Sterkkos * Stertpeper * Sterwensnood * [[Stinkblaar]] (''Datura stramonium'') * Stinkdoring * Stinkhout * Stinkklawer * Stinkkruid * Stinknet * [[Stinkwitgat]] (''Boscia foetida'') * Stranddagga * Strandkweek * Strandpatat * Stroopbos * Stuipebossie * Suikerbos * Suikerkan * Suikerriet * Suikerteebossie * Suring * Suurbos * Suurklapper * Suurkomkommer * Suurpruim * Swartbasboom * [[Swarthaak]] (''[[Senegalia mellifera]]'') * Swartsaaddoring * Swart slangwortel (''Cimicifuga racemosa'') * Swartstorm * Swartteebossie * Swartwaterbossie * Syblom * Sydissel {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * Taaibos * Tabakboom * Tabakbos * [[Tambotie]]boom (''Spirostachys africana'') * Tandkraalgras * Tandpynblare * Tandtrekbos * Tapaalwyn * Taxusboom * Tee * Teeboom (''Melaleuca alternifolia'') * Teebossie * Teerbessie * Teesuikerkaroo * T´hoegab * [[Tiemie]] (''Thymus vulgaris'') * T´ibitaa * T´kimmie * T´koertjie * T´kymie * T´norra * Tolbossie * Tongblaar * Tongblaarsuring * Tonteldoosbossie * Toublaar * Traap * Treurwilgerboom * Trompetblom * Troubos * Truffel * [[Tsamma]] (''Citrullus lanatus'') * [[Turksvy]] {{div col end}} == U == * [[Ui]]e (''Allium cepa'') * [[Uintjie]] (''Cyperus esculentus'')/ (''Cyperus rotundus'')/ (''Cyperus usitatus'') == V == {{div col|colwidth=20em}} * [[Vaalbos]] (''Croton gratissimus'') * [[Vaalteebossie]] * Valeriaan (''Valeriana officinalis'') * [[Valsboegoe]] * [[Varkblom]] * [[Varkbossie]] (''Amaranthus praetermissus'') * [[Varklelie]] * [[Varkoor]] (''Cotyledon orbiculata'') * [[Varkoortjies]] (''Centella asiatica'') * [[Varkkruid]] (''Amaranthus dinteri'') * [[Vaskloubossie]] * [[Veldpatat]] * [[Velskoenblaar|Veldskoenblaar]] (''Haemanthus coccineus'') * Veldspinnekop * Verfblommetjie * Verfbol * [[Vergeet-my-nietjie]] * Vermeerbos (''Geigeria ornativa'') * Vernietbossie * Vet-en-broodbos * Vingerblaartee * Vingerhoedkruid * [[Vingerkruid]] (''Cleome gynandra'') * Vingerpol * [[Vinkel]] (''Foeniculum vulgare'') * Vinkelbol * Vinkelbossie * Vinkelwortel * Vinkriet * Visboontjie * [[Vlamlelie]] (''Gloriosa superba'') * [[Vlas]] (''Linum usitatissimum'') * Vlasplant * [[Vleirosie]] * Vleirysbos * Vleisbossie * Vlieepisbossie * Vlierboom * Voëlent * Voellym * Voelsitboom * Voelvoetklawer * Vogelstront * [[Vrouebossie]] * Vrouehaar (''Cassytha filiformis'') * Vuilsiekbossie * Vuurdoring * Vuursiektebossie (''Asaemia minuta'') {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} * [[Wag-´n-bietjie]] * [[Wasbessie]] * [[Waterbessie]] * [[Waterbiesie]] * [[Waterblommetjie]] * Waterboom (''Cassine transvaalensis'') * [[Waterkastaiing]] * [[Waterpypie]] * [[Wateruintjie]] (''Aponogeton rehmanii'') * Wattel (Transvaalse) * [[Wedevrouens]] * [[Weegbree]] * [[Wilde-agurkie]] * [[Wildeals]] (''Artemisia afra'') * [[Wilde-appelkoos]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-aspersie]] * [[Wildebegonia]] * [[Wildeboesmanstee]] * [[Wildedadelboom|Wilde-dadel]] (''Berchemia discolor'') * [[Wildedagga]] * [[Wildedruif]] * Wildejam * [[Wildekalbas]] * [[Wildekalmoes]] * [[Wildekamille]] * [[Wildekapok]] (''Asclepias fruticosa'') * [[Wildekardamon]] * [[Wildekatjiepiering]] * [[Wildekomkommer]] (''Cucumis africanus'') * [[Wildekopiva]] * [[Wildekruisement]] * [[Wildekweper]] * Wildelaventel * [[Wildelusern]] (''Cullen obtusifolia'') * [[Wildemalva]] * [[Wildemispel]] * [[Wildemosterd]] * [[Kliphout|Wildenaelboom]] (''Heeria argentea'') * [[Wilde-olyf]] * [[Wildepampoen]] * [[Wildepeper]] * [[Wildepruim]] (''Harpephyllum caffrum'') * [[Wildepynappel]] * [[Wilderabas]] * [[Wilderamenas]] * Wilderoos * [[Wilderoosmaryn]] * [[Wildesalie]] * [[Wildesuikerappel]] * [[Wildetabak]] * [[Wildetee]] * [[Wildetwak]] * Wildeverbena * Wildevinkel * [[Wildeviolet]] * [[Wildevla-appel]] * [[Wildevyeboom]] * [[Trosvy|Wildevy]] (''Ficus sycomorus'') * [[Wildevygie]] * [[Wildewilgerboom]] * [[Wildewingerd]] * [[Wilgerboom]] * [[Witbasboom]] * [[Witbessiebos]] * [[Witgatboom]] (''Boscia albitrunca'') * [[Withaakboom]] (''Acacia erubescens'') * [[Without]] * [[Witkatjiepiering]] * [[Witolienhout]] * [[Witpeer]] * [[Witplakkie]] * [[Witsering]] * [[Witstam]] (''Capparis tomentosa'') * [[Witstamghwarrie]] * [[Witteboom]] * [[Witwilger]] (''Salix alba'') * [[Wolbos]] * [[Wolfboegoe]] * [[Wolfsklou]] * [[Wolfsmelk]] * [[Wolspinnekop]] * [[Worsboom]] * [[Wortel (groente)|Wortel]] (''Daucus carota'') * [[Wortelbas]] (''Viburnum prunifolium'') * [[Wortelboom]] * [[Gewone wildevy|Wurgvy]] (''Ficus thonningii'') * [[Wilde-als|Wurmbossie]] (''Artemisia afra'') * [[Wurmkruid]] * [[Wynruit]] {{div col end}} == Y == * [[Ysterhout]]toppe * [[Ysterkruid]] (''Verbena officinalis'') * [[Ystervarkkos]] * [[Ystervarkpatat]] * [[Ystervarkwortel]] ==Sien ook== * [[Hollandse medisyne]] == Bronne == * Rood, Betsie. "Uit die Veldapteek". Protea Boekhuis (2008), {{ISBN|978-1-86919-274-7}} * Von Koenen, Eberhard. "Heil-, Gift- und Essbare Pflanzen in Namibia". Klaus Hess Verlag, Göttingen (1996). {{ISBN|978-3-9804518-2-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kruie]] [[Kategorie:Medisinale plante]] lilpsgy4iy22r46gohhcc3aw2j9xaa4 0 118615 2909031 2856720 2026-06-03T08:57:47Z Gaius le Roux 203341 Ek is besig om die bestaande artikel uit te brei. LET WEL: Ek is nog nie klaar nie - daar is heelwat wat nog bygevoeg moet word. 2909031 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas C-47 Skytrain |subsjabloon= |beeld=Lêer:C-47 Dakota - Chino Airshow 2014 (15867578416).jpg |byskrif= |tipe=Vragvliegtuig en [[bomwerper]] |vervaardiger= [[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1935 |bekendstelling=1936 |vrygestel= |onttrek= |status= |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1936–1942, 1950 |aantal gebou=10&nbsp;174 |programkoste= |eenheidskoste=VS$ 79 500 (in 1935)<ref>Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm "The Douglas DC-3."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806152215/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm |date= 6 Augustus 2004 }} ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Besoek: 12 Maart 2012.</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas C-47 Skytrain''' is 'n [[vliegtuig]] wat gebaseer is op die [[Douglas DC-3]] en vervaardig is vir die militêre mark gedurende en ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Hierdie vliegtuig het ook deelgeneem aan die [[Berlynse Lugbrug]]. Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-reeks en die C-53-reeks en die C-117’s. Die C-47 was ’n veeldoelige transportvliegtuig wat ’n dubbelvragdeur en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad het. == Militêre variante van die DC-3 == Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-troepedraers/vragvliegtuie en die C-53- en C-117- troepedraers/personeeltransportvliegtuie. Daarbenewens is 149 DC-3’s en DC-3A’s wat deur burgerlike klante bestel is met militêre benoemings afgelewer, aangesien hulle voor voltooiing deur die VSA-regering oorgeneem is. Daar is ook aan 93 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s militêre benoemings toegewys nadat hulle vir militêre diens in gebruik geneem is. C-47’s, C-47A’s en C-47B’s is in die Long Beach-aanleg en C-47A’s, C-47B’s, TC-47B’s en C-117A’s is in die Oklahoma-aanleg gebou. Daarbenewens is daar C-53’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Die eerste aankope deur die VSA se militêre magte het bestaan uit die oorname van kommersiële bestellings op die produksielyn en lugrederyvlootaankope ná die uitbreek van die oorlog. Sodoende het die variantbenamings C-48, C-49, C-50, C-51, C-52, C-53, C-68, C-48B, C-48C, C-49D, C-49E, C-49F, C-49G, C-49H en C-84 ontstaan. Douglas het 442 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s afgelewer voordat die produksie van burgerlike vliegtuie deur Amerika se toetrede tot die oorlog onderbreek is. === Militêre variante wat deur Douglas vir die USAAF gebou is === Douglas het drie variante ingevolge USAAF-kontrakte gebou, naamlik die C-47, C-53 en C-117. ==== Douglas C-47 ==== Die C-47 het uit die Douglas DC-3 ontstaan en was die standaard veeldoelige transportvliegtuig van die United States Army Air Corps (USAAC)/United States Army Air Forces (USAAF). Die C-47 Skytrains het ’n dubbelvragdeur (aan die linkerkant) en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11 |language=en}}</ref> Die eerste kontrak (vir 147 C-47’s wat in die Long Beach-aanleg gebou sou word) is op 16 September 1940 onderteken. Hierdie Kaliforniese aanleg sou gedurende die volgende vyf jaar nie minder nie as 4072 C-47/C-47A/C-47B-DL’s lewer wat deur die USAAC/USAAF bestel is asook 66 R4D-1’s wat direk deur die VSA-vloot bestel is. Daarbenewens is 5364 C-47A/C-47B/TC-47B-DK’s en 17 C-117A-DK’s in die staatsaanleg in Oklahoma City gebou. Weens die dreigende oorlogswolke wou die Oorlogsdepartement en die Vlootdepartement nie wag vir die produksie by die Long Beach-aanleg om in volle swang te kom nie, en gevolglik het die Oorlogsdepartement ’n aanvullende kontrak (gedateer 24 Junie 1941) geteken vir ’n aanvanklike groep van 92 C-53’s wat in die Santa Monica-aanleg gebou sou word. Die C-47 is as die C-47-, C-47A- en C-47B-variant gebou. ===== C-47 ===== Die C-47-variant is uitsluitlik in die Long Beach-aanleg gebou en daarom is die agtervoegsel “DL” by die volle modelbenoeming bygevoeg. Hierdie tipe is afgelewer met Pratt & Whitney R-1830-92- radiale enjins van 1200 perdekrag wat 1050 perdekrag op 2286 meter ontwikkel en brandstoftenke van 3041 liter. Daarbenewens kon tot nege hulptenke van 377 liter in die romp geïnstalleer word. Die C-47-DL’s het hoofsaaklik van die burgerlike DC-3A’s verskil deurdat hulle versterkte metaalvloere gehad het met toebehore om die vrag vas te bind. Verder is die passasiersdeur aan die linkerkant deur ’n dubbelvragdeur vervang. Vir die laai en aflaai van moeilik hanteerbare vragte (insluitende voertuie soos Jeeps) het beide vragdeure teen die kant van die romp oopgemaak, een na die neus en een na die stert. Vir die vervoer van personeel is net die voorste gedeelte van die deur gebruik. Vir die neerlaat van valskermtroepe is die voorste deel van die vragdeur verwyder. Die leegbedryfsmassa van die C-47 was hoër as dié van die vooroorlogse DC-3A, maar omdat die maksimum opstygmassa tot 68355 kilogram verhoog is, was die vragdravermoë van die C-47 nie laer nie. Vanaf konstruksienommer 9000 is alle laatmodel-C-47’s en alle C-47A’s, C-47B’s en C-117’s met versterkte vlerkpunte afgelewer. Ander verskille het die byvoeging van ’n navigasiekoepel agter die stuurkajuit, die installasie van kajuitvensters waarvan die middelste gedeeltes uitgestamp kon word sodat gewere as verdediging teen vegvliegtuie afgevuur kon word. Ander veranderings wat gedurende die produksieproses aangebring is,, was hegpunte wat onder die romp gemonteer is sodat moeilik hanterrbare vragte of ses valskermhouers ekstern vervoer kon word en ’n sweeftuigsleephoek wat die standaard stertkeël van lynvliegtuie en vroeëproduksie C-47’s vervang het. Hierdie eerste C-47’s en later modelle het die amptelike naam “Skytrain” gekry. In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=164/165 |language=en}}</ref> Die standaard militêre bemanning van die C-47’s het uit ’n vlieënier, ’n medevlieënier, ’n boordingenieur en ’n radio-operateur bestaan. Op lang vlugte is ’n navigator bygevoeg. Tot 28 lug- of valskermtroepe het op voubanke aan elke kant van die kajuit gesit. ===== C-47A ===== Die C-47A was die model waarvan die meeste geproduseer is, naamlik by Long Beach (2954 C-47A-DL’s) en by Oklahoma City (2299 C-47A-DK’s). Hulle enjins is, net soos in die geval van die C-47’s, met enkelspoedaanjaers toegerus. Hulle het egter ’n 24-volt- elektriese stelsel in plaas van ’n 12-voltstelsel en warmlugverwarming instede van stoomverwarmers gehad. ===== C-47B ===== Om werkverrigting op hoër hoogtes te verbeter, het 300 C-47B-DL’s en 2932 C-47B-DK’s R-1830-90C-enjins gehad. Die tweespoedaanjaers waarmee hierdie enjins toegerus was, het hulle in staat gestel om 1200 perdekrag met opstyging op seevlak, 1100 perdekrag op 1859 meter en 1000 perdekrag tussen 3810 en 4419 meter te lewer. Daar was ook ander variante van die C-47. ===== TC-47B ===== In die middel van C-47B-produksie het die Oklahoma City-aanleg 133 TC-47B-DK’s gebou. Hulle was as navigasieopleidingsvliegtuie toegerus. Ekstern kon hulle op grond van die ry navigasiekoepels bo-op hulle romp onderskei word. ===== XC-47C ===== Om voorsiening te maak vir die moontlikheid dat daar op baie eilande in die Stille Oseaan nie vliegvelde beskikbaar sou wees nie, is Douglas opdrag gegee om die C-47-DL met die kontruksienommer 7365 (reeksnommer 42-5671) met ’n paar Edo Model 78-pontons toe te rus. Tydens toestvlugte is daar ontdek dat die XC-47C in vlug en op kalm water bevredigend gehanteer het maar daar was tekorte tydens ander fases van bedrywighede. Van hierdie pontons is gebruik om ’n klein aantal C-47’s toe te rus. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=163 to 166 |language=en}}</ref> ===== Douglas C-47-sweeftuig (XCG-17) ===== Die XCG-17 was ’n eksperimentele troepetransportsweeftuig wat ’n omskepping van die C-47-DL met die konstruksienommer 4588 en die reeksnommer 41-18496 was. Die vliegtuig is op 14 Junie 1944 by die Clinton County-lughawe in ’n sweeftuig omskep. Die enjins van die vliegtuig is verwyder en die naselle is met stroomlynkappe bedek. Hoewel bevredigende resultate tydens toetse verkry is, is die sweeftuig nie gebruik nie omdat die USAAF teen daardie tyd nie meer gevegsweeftuie nodig gehad het nie. Die XCG-17 is gestoor, verkoop en in 1949 as ’n burgerlike DC-3A herbou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=333 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-53 ==== As ’n tydelike maatreël totdat veeldoelige C-47’s van die Long Beach- en Oklahoma City-aanleg afgelewer kon word, het die USAAF 221 C-53-DO’s bestel om as troepedraers op die DC-3-produksielyn in Santa Monica gebou te word. Die C-53’s het R-1830-92-enjins gehad maar nie die versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure van die C-47’s gehad nie. Hulle kajuite is met 28 metaalsitplekke (in sewe rye van twee plus twee) toegerus en die tipe het voorsiening gehad om sweeftuie te sleep. Die USAAF het ook 153 C-53D-DO’s ontvang. In die geval van hierdie tipe is die metaaltroepesitplekke met banke aan die sye van die kajuit vervang (soos dié van die C-47’s). Die C-53 Skytrooper is ook as die C-53B-DO (agt lugrame is met winteraangepaste toerusting, hulpromptenke en ’n navigasiekoepel gemodifiseer) die C-53C-DO en C-53D gebou en daar was ook ’n XC-53A-DO-variant. Laasgenoemde het die konstruksienommer 4932 en reeksnommer 42-6480 gehad en het vir toetsdoeleindes gemodifiseerde klappe en pneumatiese ontysingstoestelle gehad. Altesaam 17 burgerlike DC-3A’s wat vir United Airlines bestem was, is tydens konstruksie gekommandeer en volgens militêre spesifikasies voltooi. Die benoeming C-53C-DO is aan hulle toegeken en hulle het die reeksnommers 43-2018 tot 43-2034 gehad. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166, 168 |language=en}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Lugmag het een Douglas C-53D gebruik. Die C-53-DO met die konstruksienommer 11746 is met die USAAF-reeksnommer 42-68819 afgelewer en is met verskillende registrasienommers en op verskillende tye in die burgerlike sektor gebruik. Dit het ook in die Franse en die Joegoeslawiese Lugmag gedien. In Suid-Afrika is die SALM-reeksnommer 6875(2) aan die vliegtuig toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=396 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=127 |language=en}}</ref> == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Douglas C-53C Skytrooper: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | Skroef |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney R-1890-92 Twin Wasp stermotore |- | Kraglewering per motor | 1&nbsp;200 perdekrag |- | Vlerkspan | 28,96 m |- | Lengte | 19,65 m |- | Hoogte | 5,166 m |- | Maks. opstygmassa | 13&nbsp;290 kg |- | Maks. snelheid | 338 km/h op 2&nbsp;682 m |- | Operasionele hoogte | 7&nbsp;346m |- | Normale togafstand | 2&nbsp;173 km |- |Bewapening | Geen masjiengewere nie. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vragvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] sp2yaarudqnq0yfldxmr2uo3wntk261 2909047 2909031 2026-06-03T10:14:03Z Gaius le Roux 203341 Ek is besig om die bestaande artikel uit te brei. LET WEL: Ek is nog nie klaar nie - daar is heelwat wat nog bygevoeg moet word. 2909047 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas C-53D-DO |subsjabloon= |beeld=Lêer:C-47 Dakota - Chino Airshow 2014 (15867578416).jpg |byskrif= |tipe=Vragvliegtuig en [[bomwerper]] |vervaardiger= [[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1935 |bekendstelling=1936 |vrygestel= |onttrek= |status= |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1936–1942, 1950 |aantal gebou=10&nbsp;174 |programkoste= |eenheidskoste=VS$ 79 500 (in 1935)<ref>Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm "The Douglas DC-3."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806152215/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm |date= 6 Augustus 2004 }} ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Besoek: 12 Maart 2012.</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas C-47 Skytrain''' is 'n [[vliegtuig]] wat gebaseer is op die [[Douglas DC-3]] en vervaardig is vir die militêre mark gedurende en ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Hierdie vliegtuig het ook deelgeneem aan die [[Berlynse Lugbrug]]. Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-reeks en die C-53-reeks en die C-117’s. Die C-47 was ’n veeldoelige transportvliegtuig wat ’n dubbelvragdeur en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad het. == Militêre variante van die DC-3 == Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-troepedraers/vragvliegtuie en die C-53- en C-117- troepedraers/personeel-transportvliegtuie. Daarbenewens is 149 DC-3’s en DC-3A’s wat deur burgerlike klante bestel is met militêre benoemings afgelewer, aangesien hulle voor voltooiing deur die VSA-regering oorgeneem is. Daar is ook aan 93 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s militêre benoemings toegewys nadat hulle vir militêre diens in gebruik geneem is. C-47’s, C-47A’s en C-47B’s is in die Long Beach-aanleg en C-47A’s, C-47B’s, TC-47B’s en C-117A’s is in die Oklahoma-aanleg gebou. Daarbenewens is daar C-53’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Die eerste aankope deur die VSA se militêre magte het bestaan uit die oorname van kommersiële bestellings op die produksielyn en lugrederyvlootaankope ná die uitbreek van die oorlog. Sodoende het die variantbenamings C-48, C-49, C-50, C-51, C-52, C-53, C-68, C-48B, C-48C, C-49D, C-49E, C-49F, C-49G, C-49H en C-84 ontstaan. Douglas het 442 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s afgelewer voordat die produksie van burgerlike vliegtuie deur Amerika se toetrede tot die oorlog onderbreek is. === Militêre variante wat deur Douglas vir die USAAF gebou is === Douglas het drie variante ingevolge USAAF-kontrakte gebou, naamlik die C-47, C-53 en C-117. ==== Douglas C-47 ==== Die C-47 het uit die Douglas DC-3 ontstaan en was die standaard veeldoelige transportvliegtuig van die United States Army Air Corps (USAAC)/United States Army Air Forces (USAAF). Die C-47 Skytrains het ’n dubbelvragdeur (aan die linkerkant) en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11 |language=en}}</ref> Die eerste kontrak (vir 147 C-47’s wat in die Long Beach-aanleg gebou sou word) is op 16 September 1940 onderteken. Hierdie Kaliforniese aanleg sou gedurende die volgende vyf jaar nie minder nie as 4072 C-47/C-47A/C-47B-DL’s lewer wat deur die USAAC/USAAF bestel is asook 66 R4D-1’s wat direk deur die VSA-vloot bestel is. Daarbenewens is 5364 C-47A/C-47B/TC-47B-DK’s en 17 C-117A-DK’s in die staatsaanleg in Oklahoma City gebou. Weens die dreigende oorlogswolke wou die Oorlogsdepartement en die Vlootdepartement nie wag vir die produksie by die Long Beach-aanleg om in volle swang te kom nie, en gevolglik het die Oorlogsdepartement ’n aanvullende kontrak (gedateer 24 Junie 1941) geteken vir ’n aanvanklike groep van 92 C-53’s wat in die Santa Monica-aanleg gebou sou word. Die C-47 is as die C-47-, C-47A- en C-47B-variant gebou. ===== C-47 ===== Die C-47-variant is uitsluitlik in die Long Beach-aanleg gebou en daarom is die agtervoegsel “DL” by die volle modelbenoeming bygevoeg. Hierdie tipe is afgelewer met Pratt & Whitney R-1830-92- radiale enjins van 1200 perdekrag wat 1050 perdekrag op 2286 meter ontwikkel en brandstoftenke van 3041 liter. Daarbenewens kon tot nege hulptenke van 377 liter in die romp geïnstalleer word. Die C-47-DL’s het hoofsaaklik van die burgerlike DC-3A’s verskil deurdat hulle versterkte metaalvloere gehad het met toebehore om die vrag vas te bind. Verder is die passasiersdeur aan die linkerkant deur ’n dubbelvragdeur vervang. Vir die laai en aflaai van moeilik hanteerbare vragte (insluitende voertuie soos Jeeps) het beide vragdeure teen die kant van die romp oopgemaak, een na die neus en een na die stert. Vir die vervoer van personeel is net die voorste gedeelte van die deur gebruik. Vir die neerlaat van valskermtroepe is die voorste deel van die vragdeur verwyder. Die leegbedryfsmassa van die C-47 was hoër as dié van die vooroorlogse DC-3A, maar omdat die maksimum opstygmassa tot 68355 kilogram verhoog is, was die vragdravermoë van die C-47 nie laer nie. Vanaf konstruksienommer 9000 is alle laatmodel-C-47’s en alle C-47A’s, C-47B’s en C-117’s met versterkte vlerkpunte afgelewer. Ander verskille het die byvoeging van ’n navigasiekoepel agter die stuurkajuit, die installasie van kajuitvensters waarvan die middelste gedeeltes uitgestamp kon word sodat gewere as verdediging teen vegvliegtuie afgevuur kon word. Ander veranderings wat gedurende die produksieproses aangebring is,, was hegpunte wat onder die romp gemonteer is sodat moeilik hanterrbare vragte of ses valskermhouers ekstern vervoer kon word en ’n sweeftuigsleephoek wat die standaard stertkeël van lynvliegtuie en vroeëproduksie C-47’s vervang het. Hierdie eerste C-47’s en later modelle het die amptelike naam “Skytrain” gekry. In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=164/165 |language=en}}</ref> Die standaard militêre bemanning van die C-47’s het uit ’n vlieënier, ’n medevlieënier, ’n boordingenieur en ’n radio-operateur bestaan. Op lang vlugte is ’n navigator bygevoeg. Tot 28 lug- of valskermtroepe het op voubanke aan elke kant van die kajuit gesit. ===== C-47A ===== Die C-47A was die model waarvan die meeste geproduseer is, naamlik by Long Beach (2954 C-47A-DL’s) en by Oklahoma City (2299 C-47A-DK’s). Hulle enjins is, net soos in die geval van die C-47’s, met enkelspoedaanjaers toegerus. Hulle het egter ’n 24-volt- elektriese stelsel in plaas van ’n 12-voltstelsel en warmlugverwarming instede van stoomverwarmers gehad. ===== C-47B ===== Om werkverrigting op hoër hoogtes te verbeter, het 300 C-47B-DL’s en 2932 C-47B-DK’s R-1830-90C-enjins gehad. Die tweespoedaanjaers waarmee hierdie enjins toegerus was, het hulle in staat gestel om 1200 perdekrag met opstyging op seevlak, 1100 perdekrag op 1859 meter en 1000 perdekrag tussen 3810 en 4419 meter te lewer. Daar was ook ander variante van die C-47. ===== TC-47B ===== In die middel van C-47B-produksie het die Oklahoma City-aanleg 133 TC-47B-DK’s gebou. Hulle was as navigasieopleidingsvliegtuie toegerus. Ekstern kon hulle op grond van die ry navigasiekoepels bo-op hulle romp onderskei word. ===== XC-47C ===== Om voorsiening te maak vir die moontlikheid dat daar op baie eilande in die Stille Oseaan nie vliegvelde beskikbaar sou wees nie, is Douglas opdrag gegee om die C-47-DL met die kontruksienommer 7365 (reeksnommer 42-5671) met ’n paar Edo Model 78-pontons toe te rus. Tydens toestvlugte is daar ontdek dat die XC-47C in vlug en op kalm water bevredigend gehanteer het maar daar was tekorte tydens ander fases van bedrywighede. Van hierdie pontons is gebruik om ’n klein aantal C-47’s toe te rus. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=163 to 166 |language=en}}</ref> ===== Douglas C-47-sweeftuig (XCG-17) ===== Die XCG-17 was ’n eksperimentele troepetransportsweeftuig wat ’n omskepping van die C-47-DL met die konstruksienommer 4588 en die reeksnommer 41-18496 was. Die vliegtuig is op 14 Junie 1944 by die Clinton County-lughawe in ’n sweeftuig omskep. Die enjins van die vliegtuig is verwyder en die naselle is met stroomlynkappe bedek. Hoewel bevredigende resultate tydens toetse verkry is, is die sweeftuig nie gebruik nie omdat die USAAF teen daardie tyd nie meer gevegsweeftuie nodig gehad het nie. Die XCG-17 is gestoor, verkoop en in 1949 as ’n burgerlike DC-3A herbou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=333 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-53 ==== As ’n tydelike maatreël totdat veeldoelige C-47’s van die Long Beach- en Oklahoma City-aanleg afgelewer kon word, het die USAAF 221 C-53-DO’s bestel om as troepedraers op die DC-3-produksielyn in Santa Monica gebou te word. Die C-53’s het R-1830-92-enjins gehad maar nie die versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure van die C-47’s gehad nie. Hulle kajuite is met 28 metaalsitplekke (in sewe rye van twee plus twee) toegerus en die tipe het voorsiening gehad om sweeftuie te sleep. Die USAAF het ook 153 C-53D-DO’s ontvang. In die geval van hierdie tipe is die metaaltroepesitplekke met banke aan die sye van die kajuit vervang (soos dié van die C-47’s). Die C-53 Skytrooper is ook as die C-53B-DO (agt lugrame is met winteraangepaste toerusting, hulpromptenke en ’n navigasiekoepel gemodifiseer) die C-53C-DO en C-53D gebou en daar was ook ’n XC-53A-DO-variant. Laasgenoemde het die konstruksienommer 4932 en reeksnommer 42-6480 gehad en het vir toetsdoeleindes gemodifiseerde klappe en pneumatiese ontysingstoestelle gehad. Altesaam 17 burgerlike DC-3A’s wat vir United Airlines bestem was, is tydens konstruksie gekommandeer en volgens militêre spesifikasies voltooi. Die benoeming C-53C-DO is aan hulle toegeken en hulle het die reeksnommers 43-2018 tot 43-2034 gehad. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166, 168 |language=en}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Lugmag het een Douglas C-53D gebruik. Die C-53-DO met die konstruksienommer 11746 is met die USAAF-reeksnommer 42-68819 afgelewer en is met verskillende registrasienommers en op verskillende tye in die burgerlike sektor gebruik. Dit het ook in die Franse en die Joegoeslawiese Lugmag gedien. In Suid-Afrika is die SALM-reeksnommer 6875(2) aan die vliegtuig toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=396 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=127 |language=en}}</ref> Die C-53 Skytrooper is as die C-53-DO asook as die C-53C en C-53D gebou en het ’n deur aan die linkerkant gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11, 33 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-117 ==== Teen die einde van die oorlog was minder gevegstransportvliegtuie nodig maar meer meer militêre passasiersvliegtuie nodig; daarom is 17 C-117A-DK’s by Oklahoma gebou. Hulle het van die C-47B’s verskil deurdat hulle nie die versterkte kajuitvloer of dubbelvragdeur gehad nie, maar met 21 lynvliegtuigtipe sitplekke, ’n kombuis en toiletfasiliteite toegerus is. Ná die oorlog is 11 C-117A’s met R-1830-90D-enjins toegerus, en hulle is as C-117B-DK’s herbenoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166/167 |language=en}}</ref> === Variante wat deur Douglas vir die VSA-vloot gebou is === VSA-vloot DC-3-variante het die benoemings R4D-1, R4D-5, R4D-6 en R4D-7 gekry. Hulle was almal gelyk aan C-47-variante. Die R4D-2’s en R4D-4’s is as burgerlike DC-3’s geproduseer en die R4D-3’s was C-53-DO’s wat deur die USAF oorgeplaas is. ==== Douglas R4D-1 ==== Die R4D-1’s het bestaan uit 66 vliegtuie wat direk deur die Vlootdepartement bestel is en 40 wat deur die USAAF oorgeplaas is en in die Long Beach-aanleg gebou is. Hulle was basies identies aan C-47-DL’s, behalwe dat hulle met spesifieke vloottoerusting soos radio’s toegerus is. Die enjins van die R4D-1 was ook R-1830-92’s. ==== Douglas R4D-4 ==== Daar was nege R4D-4’s, en hulle het die konstruksienommers 4962, 6345 en 6348 tot 6355 gehad. Die vliegtuig met die konstruksienommer 6349 is as ’n DC-3A-447 gebou en was vir Pan American Airways bedoel, maar is gekanselleer en het die VSA-vloot R4D-4 met die BuNo 07003 geword.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=123, 124 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=317 |language=en}}</ref> ==== Douglas R4D-5 ==== Een-en-tagtig C-47A-DL’s en 157 C-47A-DK’s wat ingevolge USAAF-kontrakte bestel is, is direk van die aanlegte in Long Beach en Oklahoma City na die VSA-vloot en die VSA Mariene Korps oorgeplaas. ==== Douglas R4D-6 ==== Dit was 150 vliegtuie wat as C-47B-DK’s bestel is en in vlootdiens R4D-6’s geword het. ==== Douglas R4D-7 ==== Altesaam 41 TC-47B-DK-opleidingsvliegtuie is na die VSA-vloot oorgeplaas, en hulle het R4D-7’s geword. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> == Die Super DC-3/R4D-8/C-117D == Die Super DC-3 (of DC-3S) is deur Douglas ontwerp om groter kapasiteit en beter werkverrigting te bied. Die tipe het sy verskyning in 1950 gemaak en het ’n nuwe neus- en stertdeel gehad en die buitevlerkpanele buiteboord van die middeldeel was effens teruggevou en het vierkantig gesnyde punte gehad.. Met ’n verbeterde lugraam en nuwe enjins (kragtiger Wright R-1820-C9HE’s) het die vliegtuig groot potensiaal gehad, maar met (surplus en goedkoper) vliegtuie wat die mark oorstroom het, was die ontwerp nie ’n sukses nie. Net drie vliegtuie is op versoek van Capital Airlines omskep. Die VSA-vloot was egter in hulle noppies met die variant en het 100 omskeppings van bestaande R4D-5- en R4D-6-lugrame bestel. Die omskepte vliegtuie is as R4D-8’s benoem. Later is hierdie benoeming na C-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=15 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> ’n Super DC-3 is in die YC-129 omskep om kort opstygings binne 152.39 meter te toets: * Die enkelwielhoofonderstel is met twee C-54-eenhede vervang. * Bedryfsmassa is verminder deur nienoodsaaklike toerusting te vrwyder en brandstof te beperk. * ’n Remvalskerm met ’n diameter van 30.48 meter is aan die sweeftuigsleephoek geheg. * JATO-bottels is onder aan die romp gemonteer om die opstygafstand te verminder. Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig was 43158 en die reeksnommer 51-3817 is aan hom toegeken. Toetsvlugte is met die masjien onderneem, maar produksiebestellings is nie vir die tipe deur die USAF geplaas nie. Die dubbelwiele van die hoofonderstel en landingsvalskerm van die vliegtuig is verwyder en dit is as die YC-47F benoem. Omdat die USAF nie in die tipe belanggestel het nie, is die vliegtuig as ’n R4D-8X met die BuNo 138659 na die VSA-vloot oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=282 |language=en}}</ref> Ná suksesvolle evaluering van die R4D-8X het die VSA-vloot besluit om 100 van sy bestaande R4D’s in die R4D-8-standaard te laat ombou. Hierdie vliegtuie het die nuwe konstruksienommers 43301 tot 43400 ontvang maar het hulle ou BuNos behou. Die R4D-8’s het Wright R-1820-80-enjins van 1475 perdekrag as kragbron gehad en is onder verskillende lugstasies van die VSA-vloot en die Mariene Korps versprei. Baie van die R4D-8’s is as R4D-8T-multi-enjin- en navigasieopleidingsvliegtuie gemodifiseer. Van hulle is ook as R4D-8Z-personeeltransportvliegtuie (met 16 lugrederytipe sitplekke) gemodifiseer. Die drie R4D-8-benoemings is in September 1962 na C-117D, TC-117D en VC-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> Die vliegtuig met die konstruksienommer 12980 is as ’n Douglas C-47A-20-DK met die USAAF-reeksnommer 42-93105 bestel maar het ’n R4D-5 met die BuNo 17191 in die VSA-vloot geword en is later in ’n R4D-8 met die konstruksienommer 43379 omskep en het in Desember 1952 na die VSA-vloot teruggekeer. As R4D-8 was die vliegmasjien rondom Mei 1959 by Napels gebaseer.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=429, 638 |language=en}}</ref> == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Douglas C-53C Skytrooper: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | Skroef |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney R-1890-92 Twin Wasp stermotore |- | Kraglewering per motor | 1&nbsp;200 perdekrag |- | Vlerkspan | 28,96 m |- | Lengte | 19,65 m |- | Hoogte | 5,166 m |- | Maks. opstygmassa | 13&nbsp;290 kg |- | Maks. snelheid | 338 km/h op 2&nbsp;682 m |- | Operasionele hoogte | 7&nbsp;346m |- | Normale togafstand | 2&nbsp;173 km |- |Bewapening | Geen masjiengewere nie. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vragvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] rgaoowj4szcc5whpd2pf2bvi1dwhn74 2909058 2909047 2026-06-03T10:52:24Z Gaius le Roux 203341 Ek is besig om die bestaande artikel uit te brei. LET WEL: Ek is nog nie klaar nie - daar is heelwat wat nog bygevoeg moet word. 2909058 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas C-53D-DO |subsjabloon= |beeld=Lêer:C-47 Dakota - Chino Airshow 2014 (15867578416).jpg |byskrif= |tipe=Vragvliegtuig en [[bomwerper]] |vervaardiger= [[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1935 |bekendstelling=1936 |vrygestel= |onttrek= |status= |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1936–1942, 1950 |aantal gebou=10&nbsp;174 |programkoste= |eenheidskoste=VS$ 79 500 (in 1935)<ref>Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm "The Douglas DC-3."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806152215/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm |date= 6 Augustus 2004 }} ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Besoek: 12 Maart 2012.</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas C-47 Skytrain''' is 'n [[vliegtuig]] wat gebaseer is op die [[Douglas DC-3]] en vervaardig is vir die militêre mark gedurende en ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Hierdie vliegtuig het ook deelgeneem aan die [[Berlynse Lugbrug]]. Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-reeks en die C-53-reeks en die C-117’s. Die C-47 was ’n veeldoelige transportvliegtuig wat ’n dubbelvragdeur en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad het. == Militêre variante van die DC-3 == Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-troepedraers/vragvliegtuie en die C-53- en C-117- troepedraers/personeel-transportvliegtuie. Daarbenewens is 149 DC-3’s en DC-3A’s wat deur burgerlike klante bestel is met militêre benoemings afgelewer, aangesien hulle voor voltooiing deur die VSA-regering oorgeneem is. Daar is ook aan 93 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s militêre benoemings toegewys nadat hulle vir militêre diens in gebruik geneem is. C-47’s, C-47A’s en C-47B’s is in die Long Beach-aanleg en C-47A’s, C-47B’s, TC-47B’s en C-117A’s is in die Oklahoma-aanleg gebou. Daarbenewens is daar C-53’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Die eerste aankope deur die VSA se militêre magte het bestaan uit die oorname van kommersiële bestellings op die produksielyn en lugrederyvlootaankope ná die uitbreek van die oorlog. Sodoende het die variantbenamings C-48, C-49, C-50, C-51, C-52, C-53, C-68, C-48B, C-48C, C-49D, C-49E, C-49F, C-49G, C-49H en C-84 ontstaan. Douglas het 442 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s afgelewer voordat die produksie van burgerlike vliegtuie deur Amerika se toetrede tot die oorlog onderbreek is. === Militêre variante wat deur Douglas vir die USAAF gebou is === Douglas het drie variante ingevolge USAAF-kontrakte gebou, naamlik die C-47, C-53 en C-117. ==== Douglas C-47 ==== Die C-47 het uit die Douglas DC-3 ontstaan en was die standaard veeldoelige transportvliegtuig van die United States Army Air Corps (USAAC)/United States Army Air Forces (USAAF). Die C-47 Skytrains het ’n dubbelvragdeur (aan die linkerkant) en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11 |language=en}}</ref> Die eerste kontrak (vir 147 C-47’s wat in die Long Beach-aanleg gebou sou word) is op 16 September 1940 onderteken. Hierdie Kaliforniese aanleg sou gedurende die volgende vyf jaar nie minder nie as 4072 C-47/C-47A/C-47B-DL’s lewer wat deur die USAAC/USAAF bestel is asook 66 R4D-1’s wat direk deur die VSA-vloot bestel is. Daarbenewens is 5364 C-47A/C-47B/TC-47B-DK’s en 17 C-117A-DK’s in die staatsaanleg in Oklahoma City gebou. Weens die dreigende oorlogswolke wou die Oorlogsdepartement en die Vlootdepartement nie wag vir die produksie by die Long Beach-aanleg om in volle swang te kom nie, en gevolglik het die Oorlogsdepartement ’n aanvullende kontrak (gedateer 24 Junie 1941) geteken vir ’n aanvanklike groep van 92 C-53’s wat in die Santa Monica-aanleg gebou sou word. Die C-47 is as die C-47-, C-47A- en C-47B-variant gebou. ===== C-47 ===== Die C-47-variant is uitsluitlik in die Long Beach-aanleg gebou en daarom is die agtervoegsel “DL” by die volle modelbenoeming bygevoeg. Hierdie tipe is afgelewer met Pratt & Whitney R-1830-92- radiale enjins van 1200 perdekrag wat 1050 perdekrag op 2286 meter ontwikkel en brandstoftenke van 3041 liter. Daarbenewens kon tot nege hulptenke van 377 liter in die romp geïnstalleer word. Die C-47-DL’s het hoofsaaklik van die burgerlike DC-3A’s verskil deurdat hulle versterkte metaalvloere gehad het met toebehore om die vrag vas te bind. Verder is die passasiersdeur aan die linkerkant deur ’n dubbelvragdeur vervang. Vir die laai en aflaai van moeilik hanteerbare vragte (insluitende voertuie soos Jeeps) het beide vragdeure teen die kant van die romp oopgemaak, een na die neus en een na die stert. Vir die vervoer van personeel is net die voorste gedeelte van die deur gebruik. Vir die neerlaat van valskermtroepe is die voorste deel van die vragdeur verwyder. Die leegbedryfsmassa van die C-47 was hoër as dié van die vooroorlogse DC-3A, maar omdat die maksimum opstygmassa tot 68355 kilogram verhoog is, was die vragdravermoë van die C-47 nie laer nie. Vanaf konstruksienommer 9000 is alle laatmodel-C-47’s en alle C-47A’s, C-47B’s en C-117’s met versterkte vlerkpunte afgelewer. Ander verskille het die byvoeging van ’n navigasiekoepel agter die stuurkajuit, die installasie van kajuitvensters waarvan die middelste gedeeltes uitgestamp kon word sodat gewere as verdediging teen vegvliegtuie afgevuur kon word. Ander veranderings wat gedurende die produksieproses aangebring is,, was hegpunte wat onder die romp gemonteer is sodat moeilik hanterrbare vragte of ses valskermhouers ekstern vervoer kon word en ’n sweeftuigsleephoek wat die standaard stertkeël van lynvliegtuie en vroeëproduksie C-47’s vervang het. Hierdie eerste C-47’s en later modelle het die amptelike naam “Skytrain” gekry. In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=164/165 |language=en}}</ref> Die standaard militêre bemanning van die C-47’s het uit ’n vlieënier, ’n medevlieënier, ’n boordingenieur en ’n radio-operateur bestaan. Op lang vlugte is ’n navigator bygevoeg. Tot 28 lug- of valskermtroepe het op voubanke aan elke kant van die kajuit gesit. ===== C-47A ===== Die C-47A was die model waarvan die meeste geproduseer is, naamlik by Long Beach (2954 C-47A-DL’s) en by Oklahoma City (2299 C-47A-DK’s). Hulle enjins is, net soos in die geval van die C-47’s, met enkelspoedaanjaers toegerus. Hulle het egter ’n 24-volt- elektriese stelsel in plaas van ’n 12-voltstelsel en warmlugverwarming instede van stoomverwarmers gehad. ===== C-47B ===== Om werkverrigting op hoër hoogtes te verbeter, het 300 C-47B-DL’s en 2932 C-47B-DK’s R-1830-90C-enjins gehad. Die tweespoedaanjaers waarmee hierdie enjins toegerus was, het hulle in staat gestel om 1200 perdekrag met opstyging op seevlak, 1100 perdekrag op 1859 meter en 1000 perdekrag tussen 3810 en 4419 meter te lewer. Daar was ook ander variante van die C-47. ===== TC-47B ===== In die middel van C-47B-produksie het die Oklahoma City-aanleg 133 TC-47B-DK’s gebou. Hulle was as navigasieopleidingsvliegtuie toegerus. Ekstern kon hulle op grond van die ry navigasiekoepels bo-op hulle romp onderskei word. ===== XC-47C ===== Om voorsiening te maak vir die moontlikheid dat daar op baie eilande in die Stille Oseaan nie vliegvelde beskikbaar sou wees nie, is Douglas opdrag gegee om die C-47-DL met die kontruksienommer 7365 (reeksnommer 42-5671) met ’n paar Edo Model 78-pontons toe te rus. Tydens toestvlugte is daar ontdek dat die XC-47C in vlug en op kalm water bevredigend gehanteer het maar daar was tekorte tydens ander fases van bedrywighede. Van hierdie pontons is gebruik om ’n klein aantal C-47’s toe te rus. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=163 to 166 |language=en}}</ref> ===== Douglas C-47-sweeftuig (XCG-17) ===== Die XCG-17 was ’n eksperimentele troepetransportsweeftuig wat ’n omskepping van die C-47-DL met die konstruksienommer 4588 en die reeksnommer 41-18496 was. Die vliegtuig is op 14 Junie 1944 by die Clinton County-lughawe in ’n sweeftuig omskep. Die enjins van die vliegtuig is verwyder en die naselle is met stroomlynkappe bedek. Hoewel bevredigende resultate tydens toetse verkry is, is die sweeftuig nie gebruik nie omdat die USAAF teen daardie tyd nie meer gevegsweeftuie nodig gehad het nie. Die XCG-17 is gestoor, verkoop en in 1949 as ’n burgerlike DC-3A herbou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=333 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-53 ==== As ’n tydelike maatreël totdat veeldoelige C-47’s van die Long Beach- en Oklahoma City-aanleg afgelewer kon word, het die USAAF 221 C-53-DO’s bestel om as troepedraers op die DC-3-produksielyn in Santa Monica gebou te word. Die C-53’s het R-1830-92-enjins gehad maar nie die versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure van die C-47’s gehad nie. Hulle kajuite is met 28 metaalsitplekke (in sewe rye van twee plus twee) toegerus en die tipe het voorsiening gehad om sweeftuie te sleep. Die USAAF het ook 153 C-53D-DO’s ontvang. In die geval van hierdie tipe is die metaaltroepesitplekke met banke aan die sye van die kajuit vervang (soos dié van die C-47’s). Die C-53 Skytrooper is ook as die C-53B-DO (agt lugrame is met winteraangepaste toerusting, hulpromptenke en ’n navigasiekoepel gemodifiseer) die C-53C-DO en C-53D gebou en daar was ook ’n XC-53A-DO-variant. Laasgenoemde het die konstruksienommer 4932 en reeksnommer 42-6480 gehad en het vir toetsdoeleindes gemodifiseerde klappe en pneumatiese ontysingstoestelle gehad. Altesaam 17 burgerlike DC-3A’s wat vir United Airlines bestem was, is tydens konstruksie gekommandeer en volgens militêre spesifikasies voltooi. Die benoeming C-53C-DO is aan hulle toegeken en hulle het die reeksnommers 43-2018 tot 43-2034 gehad. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166, 168 |language=en}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Lugmag het een Douglas C-53D gebruik. Die C-53-DO met die konstruksienommer 11746 is met die USAAF-reeksnommer 42-68819 afgelewer en is met verskillende registrasienommers en op verskillende tye in die burgerlike sektor gebruik. Dit het ook in die Franse en die Joegoeslawiese Lugmag gedien. In Suid-Afrika is die SALM-reeksnommer 6875(2) aan die vliegtuig toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=396 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=127 |language=en}}</ref> Die C-53 Skytrooper is as die C-53-DO asook as die C-53C en C-53D gebou en het ’n deur aan die linkerkant gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11, 33 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-117 ==== Teen die einde van die oorlog was minder gevegstransportvliegtuie nodig maar meer meer militêre passasiersvliegtuie nodig; daarom is 17 C-117A-DK’s by Oklahoma gebou. Hulle het van die C-47B’s verskil deurdat hulle nie die versterkte kajuitvloer of dubbelvragdeur gehad nie, maar met 21 lynvliegtuigtipe sitplekke, ’n kombuis en toiletfasiliteite toegerus is. Ná die oorlog is 11 C-117A’s met R-1830-90D-enjins toegerus, en hulle is as C-117B-DK’s herbenoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166/167 |language=en}}</ref> === Variante wat deur Douglas vir die VSA-vloot gebou is === VSA-vloot DC-3-variante het die benoemings R4D-1, R4D-5, R4D-6 en R4D-7 gekry. Hulle was almal gelyk aan C-47-variante. Die R4D-2’s en R4D-4’s is as burgerlike DC-3’s geproduseer en die R4D-3’s was C-53-DO’s wat deur die USAF oorgeplaas is. ==== Douglas R4D-1 ==== Die R4D-1’s het bestaan uit 66 vliegtuie wat direk deur die Vlootdepartement bestel is en 40 wat deur die USAAF oorgeplaas is en in die Long Beach-aanleg gebou is. Hulle was basies identies aan C-47-DL’s, behalwe dat hulle met spesifieke vloottoerusting soos radio’s toegerus is. Die enjins van die R4D-1 was ook R-1830-92’s. ==== Douglas R4D-4 ==== Daar was nege R4D-4’s, en hulle het die konstruksienommers 4962, 6345 en 6348 tot 6355 gehad. Die vliegtuig met die konstruksienommer 6349 is as ’n DC-3A-447 gebou en was vir Pan American Airways bedoel, maar is gekanselleer en het die VSA-vloot R4D-4 met die BuNo 07003 geword.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=123, 124 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=317 |language=en}}</ref> ==== Douglas R4D-5 ==== Een-en-tagtig C-47A-DL’s en 157 C-47A-DK’s wat ingevolge USAAF-kontrakte bestel is, is direk van die aanlegte in Long Beach en Oklahoma City na die VSA-vloot en die VSA Mariene Korps oorgeplaas. ==== Douglas R4D-6 ==== Dit was 150 vliegtuie wat as C-47B-DK’s bestel is en in vlootdiens R4D-6’s geword het. ==== Douglas R4D-7 ==== Altesaam 41 TC-47B-DK-opleidingsvliegtuie is na die VSA-vloot oorgeplaas, en hulle het R4D-7’s geword. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> == Die Super DC-3/R4D-8/C-117D == Die Super DC-3 (of DC-3S) is deur Douglas ontwerp om groter kapasiteit en beter werkverrigting te bied. Die tipe het sy verskyning in 1950 gemaak en het ’n nuwe neus- en stertdeel gehad en die buitevlerkpanele buiteboord van die middeldeel was effens teruggevou en het vierkantig gesnyde punte gehad.. Met ’n verbeterde lugraam en nuwe enjins (kragtiger Wright R-1820-C9HE’s) het die vliegtuig groot potensiaal gehad, maar met (surplus en goedkoper) vliegtuie wat die mark oorstroom het, was die ontwerp nie ’n sukses nie. Net drie vliegtuie is op versoek van Capital Airlines omskep. Die VSA-vloot was egter in hulle noppies met die variant en het 100 omskeppings van bestaande R4D-5- en R4D-6-lugrame bestel. Die omskepte vliegtuie is as R4D-8’s benoem. Later is hierdie benoeming na C-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=15 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> ’n Super DC-3 is in die YC-129 omskep om kort opstygings binne 152.39 meter te toets: * Die enkelwielhoofonderstel is met twee C-54-eenhede vervang. * Bedryfsmassa is verminder deur nienoodsaaklike toerusting te vrwyder en brandstof te beperk. * ’n Remvalskerm met ’n diameter van 30.48 meter is aan die sweeftuigsleephoek geheg. * JATO-bottels is onder aan die romp gemonteer om die opstygafstand te verminder. Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig was 43158 en die reeksnommer 51-3817 is aan hom toegeken. Toetsvlugte is met die masjien onderneem, maar produksiebestellings is nie vir die tipe deur die USAF geplaas nie. Die dubbelwiele van die hoofonderstel en landingsvalskerm van die vliegtuig is verwyder en dit is as die YC-47F benoem. Omdat die USAF nie in die tipe belanggestel het nie, is die vliegtuig as ’n R4D-8X met die BuNo 138659 na die VSA-vloot oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=282 |language=en}}</ref> Ná suksesvolle evaluering van die R4D-8X het die VSA-vloot besluit om 100 van sy bestaande R4D’s in die R4D-8-standaard te laat ombou. Hierdie vliegtuie het die nuwe konstruksienommers 43301 tot 43400 ontvang maar het hulle ou BuNos behou. Die R4D-8’s het Wright R-1820-80-enjins van 1475 perdekrag as kragbron gehad en is onder verskillende lugstasies van die VSA-vloot en die Mariene Korps versprei. Baie van die R4D-8’s is as R4D-8T-multi-enjin- en navigasieopleidingsvliegtuie gemodifiseer. Van hulle is ook as R4D-8Z-personeeltransportvliegtuie (met 16 lugrederytipe sitplekke) gemodifiseer. Die drie R4D-8-benoemings is in September 1962 na C-117D, TC-117D en VC-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> Die vliegtuig met die konstruksienommer 12980 is as ’n Douglas C-47A-20-DK met die USAAF-reeksnommer 42-93105 bestel maar het ’n R4D-5 met die BuNo 17191 in die VSA-vloot geword en is later in ’n R4D-8 met die konstruksienommer 43379 omskep en het in Desember 1952 na die VSA-vloot teruggekeer. As R4D-8 was die vliegmasjien rondom Mei 1959 by Napels gebaseer.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=429, 638 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === Tweede Wêreldoorlog === Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is C-47’s en Dakotas vir verskeie operasies gebruik. Verskillende eenhede is op die been gebring om troepe te vervoer. Die eerste eenheid wat gestig is, was die 50ste Transportvleuel in Januarie 1941 by Wright Field in Ohio in die VSA. Vliegtuie wat deur die eenheid gebruik is, het onder andere bestaan uit C-47’s en C-53’s. Die eskaders en groepe van hierdie eenheid het met opleiding begin om valskermtroepe neer te laat en sweeftuie te sleep. Ter voorbereiding van die landings in Noord-Afrika, wat as Operasie Torch bekendgestaan het, is drie groepe van die 50ste Vleuel na Groot-Brittanje gestuur. Die groepe het uit die 60ste, 62ste en 64ste Troepedraergroep (TDG) bestaan. ’n Totaal van 39 C-47’s van die 60ste TDG het om 01:00 op 8 November 1942 op pad na Algerië vertrek, maar die missie was nie suksesvol nie, want net 10 C-47’s van die 60ste TDG kon hulle valskermtroepe neerlaat. C-47’s en C-53’s van die VSA en Dakotas van Brittanje is in Julie 1943 gebruik om valskermtroepe en sweeftuie na Sicilië te karwei en te sleep. In die Middellandse See-teater is C-47’s gedurende onderskeidelik Julie 1943 (vir Operasie Husky in Sicilië) en Augustus 1944 (Operasie Dragoon in Provence) gebruik om valskermtroepe te vervoer. USAAF C-47’s is in April 1945 tydens Operasie Herring in Noord-Italië vir die vervoer van Italiaanse valskermtroepe aangewend. Douglas- militêre weergawes het die meeste roem in die Europese Teater van Bedrywighede verwerf. Altesaam 14 groepe C-47’s en C-53’s (1022 vliegtuie in totaal) en 2360 sweeftuie is op vliegvelde in Engeland versamel om vir Operasie Neptune voor te berei (Neptune was die hoofkomponent van Operasie Overlord). Altesaam 821 C-47’s en C-53’s het gedurende die nag van 5 tot 6 Junie 1944 offisiere en manne van die 82ste en die 101ste Lugdivisie van die VSA na die skiereiland Contentin vervoer. Ná die bevryding van die besette Europa het C-47’s van Nommer IX Troepedraerkommandement troepe en voorraad na vliegvelde in die voorste linie in Normandië vervoer en met gewonde troepe na Brittanje teruggekeer. Herbevoorrading en die afvoer van mediese gavalle het tot die val van die Derde Ryk voortgeduur. ’n Transportarmada, wat hoofsaaklik uit C-47’s van Nommer IX Troepedraerkommandement bestaan het, was tydens Operasie Market Garden vir die neerlating of landing van 34600 troepe van verskillende eenhede agter vyandelike linies verantwoordelik. Tydens die aanvanklike aanval wat op 17 September 1944 geloods is, het 1274 C-47’s van die VSA, 164 Britse Dakotas en ander lugvaartuie 20011 valskermtroepe, 14589 lugsoldate en 3082 ton se ammunisie, voedsel en voorraad gekarwei. C-47’s en Dakotas is ook in ander teaters gebruik. Byvoorbeeld: ’n Operasie waarby valskerms betrokke was, het op 5 September 1943 in die Suidwes- Stille Oseaan-gebied plaasgevind toe 96 C-47’s 1700 valskermtroepe naby Nadzab in Nieu-Guinee neergelaat het. Op 5 Maart 1944 het 26 USAAF C-47’s elk twee sweeftuie met troepe, toerusting en voorraad tydens Operasie Thursday in Burma gesleep. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=174 to 179 |language=en}}</ref> === Naoorlogse era === ==== Deep Freeze I ==== Ses R4D-5’s met ski’s aan weerskante van die hoofwiele en die stertwiel is in 1947  aan boord die vliegdekskip die ''Philippine Sea'' van die VSA gelaai om aan Operasie Highjump deel te neem. Die eerste twee vliegtuie het op 29 Januarie 1947 met behulp van straalsteun van die vliegdekskip opgestyg en na McMurdo-stasie gevlieg en het van daar (saam met die ander vier masjiene) die eerste volledige fotografiese opname van die kus van Antarktika asook ’n gedeelte van die binneland gedoen.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 |language=en}}</ref> ==== Berlynse lugbrug ==== Die Sowjetunie het in Maart 1948 begin om grond- en watertoegang na Wes-Berlyn te beperk, wat op 24 Junie 1948 op ’n totale blokkade uitgeloop het. Toe moes die Westerse magte (Groot-Brittanje, die VSA en Frankryk) ’n ander manier vind om die minimum van 4700 ton voedsel, brandstof en ander daaglikse behoeftes van hulle vestings en van Wes-Berlyners te voorsien. Dit het tot die Berlynse lugbrug aanleiding gegee. Dit was as Operasie Vittles (die Verenigde State) en opeenvolgend as Operasies Knicker, Carter Paterson en Plainfare (die Verenigde Koninkryk) bekend. Die eerste USAF C-47’s het op 26 Junie by Berlyn-Tempelhof geland en is twee dae later deur Britse Koninklike Lugmag Dakotas by Berlyn-Gatow gevolg. Die Amerikaanse C-47’s is net tot September 1948 gebruik, maar die Britse Dakotas is tot die laaste dag van die lugbrug gebruik. Die Britse en Amerikaanse lugbemannings is deur Australiese, Kanadese, Franse, Nieu-Seelandse en Suid-Afrikaanse militêre en burgerlike bemannings bygestaan. Tussen 24 Junie 1948 en 30 September 1949 het hierdie bemannings 278228 vlugte na Berlyn onderneem om meer as 2.8 miljoen ton voorraad af te lewer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=191 |language=en}}</ref> ==== Deep Freeze II ==== Ses skitoegeruste R4D-5L’s en R4D-6L’s het in 1956 na Dunedin in Nieu-Seeland gevlieg, van waar hulle in Oktober 1956 na Little America IV by McMurdo-stasie gegaan het. Op 31 Oktober 1956 het die R4D-5L met die konstruksienommer 9358 (BuNo 12418) en die naam ''Que Sera Sera'' en ’n bemanning van sewe ’n retoervlug van McMurdo na die Suid-Pool onderneem en op die ys geland. Dit was die eerste landing ooit by die Suid-Pool.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=368 |language=en}}</ref> === Viëtnam === Vier SC-47’s van Detasjement 2 van die 4400ste Gevegsbemanningopleidingseskader (GBOE) het in September 1961 van Lugmagbasis Eglin in Florida na Bien-Hoa in Suid-Viëtnam gevlieg. Hierdie tipe het ’n versterkte onderstel, hegpunte vir JATO-bottels, bykomende branstoftenke, fakkel- en strooibiljethouers en luidsprekers gehad. Die JATO-bottels is as straalsteun gebruik om van kort velde met ruwe oppervlakke op te styg en die luidsprekers is vir sielkundige oorlogvoering gebruik. Baie C-47’s (insluitende die SC-47 met die reeksnommer 43-15732) het tydens 14 jaar van gevegte in Viëtnam, Kambodja en Laos neergestort (die oorlog het met die val van Saigon in April 1975 geëindig). ’n Ander variant van die C-47 wat in Viëtnam gebruik is, was die AC-47, wat met gewere toegerus was. Drie SUU-11A-geweergondels is aanvanklik in ’n FC-47 getoets. Ná toetse is ’n modifikasiebemanning van Lugmagbasis Eglin na Bien Hoa gestuur om twee C-47’s as FC-47’s te modifiseer om bemannings van die 1ste Lugkommando-eskader (voorheen die 4400ste GBOE) op te lei. Die eerste keer wat hierdie C-47’s wat “in die veld” gemodifiseer is in ’n gevegsituasie gebruik is, was op 15 Desember 1964. ‘’n Verdere vier vliegtuie is plaaslik gemodifiseer, maar is met 10 enkelloop-AN/M-2-masjiengewere bewapen. ’n Aanvanklike groep van 26 AC-47D’s sou met volle spesifikasies in die Verenigde State gemodifiseer word. “AC-47D” was die benoeming wat vanaf die einde van 1965 gebruik is vir C-47’s wat met masjiengewere toegerus is. Die AC-47D het drie MXU-470/A-gondels as wapens gehad. Elk van die gondels het ’n sesloop- 7.62 mm-geweer gehad. Hierdie vliegtuie het 48 fakkels gedra en het ’n bemanning van sewe gehad, wat bestaan het uit ’n vlieënier, medevlieënier, boordingenieur en laaimeester asook twee geweeroperateurs. Die eerste vier AC-47D’s is na Lugmagbasis Forbes in Kansas gestuur, waar bemanningsopleiding plaasgevind het. Die ander AC-47D’s is na die Stille Oseaan gevlieg om die 4de Lugkommando-eskader (LKE) en daarna ook die 3de LKE toe te rus. Hierdie vliegtuie het die byname “Spooky” en “Puff the Magic Dragon” gekry en was doeltreffend solank lugafweerartillerie en skouerafgevuurde missiele nie gebruik is nie. Negentien van die 53 AC-47D’s wat uiteindelik deur die USAF verkry is, is tydens die oorlog neergeskiet en die res het na die Loasiaanse en die Suid-Viëtnamese lugmag gegaan. Nog ’n variant van die C-47 was die EC-47- elektroniese verkenningsweergawes. Daar was altesaam 69 C-47’s in drie EC-47-konfigurasies met onderskeidende elektroniese insamelingstoerusting en effens verskillende kajuitkonfigurasies. ''Skyleaders'' noem die volgende variante: Vyf-en-twintig EC-47N’s is uitgerus om Morse-kode-senders op te spoor en op te neem, 28 EC-47Q’s het ook stemtransmissies versamel en 16 EC-47Q’s is met steuringstoerusting en met R-2000-4-enjins (in plaas van R-1830-90D-enjins) toegerus. ’n Ander bron noem egter die volgende variante: EC-47N (25), EC-47P (28) en EC-47Q (16). (EC-47 History Site (<nowiki>https://www.ec47.com/ec-47-model-designations</nowiki>), “EC-47 Model Designations”, 10 Mei 2026 besoek) Die EC-47’s is in April 1966 in gebruik geneem en is aanvanklik deur die 360ste, die 361ste en die 362ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader van die 460ste Taktiese Verkenning-vleuel bedryf. Die kodes van die 360ste, 361ste en 362ste was onderskeidelik AJ, AL en AN. Gedurende die agt jaar van bedrywighede wat op 15 Mei 1974 geëindig het, is agt EC-47’s neergeskiet en een op die grond vernietig. Die oorblywende 60 het na die Kambodjaanse, die Laosiaanse en die Suid-Viëtnamese lugmag gegaan. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 to 193 |language=en}}</ref> == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Douglas C-53C Skytrooper: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | Skroef |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney R-1890-92 Twin Wasp stermotore |- | Kraglewering per motor | 1&nbsp;200 perdekrag |- | Vlerkspan | 28,96 m |- | Lengte | 19,65 m |- | Hoogte | 5,166 m |- | Maks. opstygmassa | 13&nbsp;290 kg |- | Maks. snelheid | 338 km/h op 2&nbsp;682 m |- | Operasionele hoogte | 7&nbsp;346m |- | Normale togafstand | 2&nbsp;173 km |- |Bewapening | Geen masjiengewere nie. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vragvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] 6976ho5dajdkiq6hlvefxydlrh8vedp 2909064 2909058 2026-06-03T11:39:24Z Gaius le Roux 203341 Ek het teks by die artikel bygevoeg. LET WEL: Die artikel is nog nie klaar nie - nog teks moet bygevoeg word en dan moet daar 'n sjabloon en foto's ingevoeg word. 2909064 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas C-53D-DO |subsjabloon= |beeld=Lêer:C-47 Dakota - Chino Airshow 2014 (15867578416).jpg |byskrif= |tipe=Vragvliegtuig en [[bomwerper]] |vervaardiger= [[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1935 |bekendstelling=1936 |vrygestel= |onttrek= |status= |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1936–1942, 1950 |aantal gebou=10&nbsp;174 |programkoste= |eenheidskoste=VS$ 79 500 (in 1935)<ref>Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm "The Douglas DC-3."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806152215/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm |date= 6 Augustus 2004 }} ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Besoek: 12 Maart 2012.</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas C-47 Skytrain''' is 'n [[vliegtuig]] wat gebaseer is op die [[Douglas DC-3]] en vervaardig is vir die militêre mark gedurende en ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Hierdie vliegtuig het ook deelgeneem aan die [[Berlynse Lugbrug]]. Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-reeks en die C-53-reeks en die C-117’s. Die C-47 was ’n veeldoelige transportvliegtuig wat ’n dubbelvragdeur en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad het. == Militêre variante van die DC-3 == Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-troepedraers/vragvliegtuie en die C-53- en C-117- troepedraers/personeel-transportvliegtuie. Daarbenewens is 149 DC-3’s en DC-3A’s wat deur burgerlike klante bestel is met militêre benoemings afgelewer, aangesien hulle voor voltooiing deur die VSA-regering oorgeneem is. Daar is ook aan 93 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s militêre benoemings toegewys nadat hulle vir militêre diens in gebruik geneem is. C-47’s, C-47A’s en C-47B’s is in die Long Beach-aanleg en C-47A’s, C-47B’s, TC-47B’s en C-117A’s is in die Oklahoma-aanleg gebou. Daarbenewens is daar C-53’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Die eerste aankope deur die VSA se militêre magte het bestaan uit die oorname van kommersiële bestellings op die produksielyn en lugrederyvlootaankope ná die uitbreek van die oorlog. Sodoende het die variantbenamings C-48, C-49, C-50, C-51, C-52, C-53, C-68, C-48B, C-48C, C-49D, C-49E, C-49F, C-49G, C-49H en C-84 ontstaan. Douglas het 442 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s afgelewer voordat die produksie van burgerlike vliegtuie deur Amerika se toetrede tot die oorlog onderbreek is. === Militêre variante wat deur Douglas vir die USAAF gebou is === Douglas het drie variante ingevolge USAAF-kontrakte gebou, naamlik die C-47, C-53 en C-117. ==== Douglas C-47 ==== Die C-47 het uit die Douglas DC-3 ontstaan en was die standaard veeldoelige transportvliegtuig van die United States Army Air Corps (USAAC)/United States Army Air Forces (USAAF). Die C-47 Skytrains het ’n dubbelvragdeur (aan die linkerkant) en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11 |language=en}}</ref> Die eerste kontrak (vir 147 C-47’s wat in die Long Beach-aanleg gebou sou word) is op 16 September 1940 onderteken. Hierdie Kaliforniese aanleg sou gedurende die volgende vyf jaar nie minder nie as 4072 C-47/C-47A/C-47B-DL’s lewer wat deur die USAAC/USAAF bestel is asook 66 R4D-1’s wat direk deur die VSA-vloot bestel is. Daarbenewens is 5364 C-47A/C-47B/TC-47B-DK’s en 17 C-117A-DK’s in die staatsaanleg in Oklahoma City gebou. Weens die dreigende oorlogswolke wou die Oorlogsdepartement en die Vlootdepartement nie wag vir die produksie by die Long Beach-aanleg om in volle swang te kom nie, en gevolglik het die Oorlogsdepartement ’n aanvullende kontrak (gedateer 24 Junie 1941) geteken vir ’n aanvanklike groep van 92 C-53’s wat in die Santa Monica-aanleg gebou sou word. Die C-47 is as die C-47-, C-47A- en C-47B-variant gebou. ===== C-47 ===== Die C-47-variant is uitsluitlik in die Long Beach-aanleg gebou en daarom is die agtervoegsel “DL” by die volle modelbenoeming bygevoeg. Hierdie tipe is afgelewer met Pratt & Whitney R-1830-92- radiale enjins van 1200 perdekrag wat 1050 perdekrag op 2286 meter ontwikkel en brandstoftenke van 3041 liter. Daarbenewens kon tot nege hulptenke van 377 liter in die romp geïnstalleer word. Die C-47-DL’s het hoofsaaklik van die burgerlike DC-3A’s verskil deurdat hulle versterkte metaalvloere gehad het met toebehore om die vrag vas te bind. Verder is die passasiersdeur aan die linkerkant deur ’n dubbelvragdeur vervang. Vir die laai en aflaai van moeilik hanteerbare vragte (insluitende voertuie soos Jeeps) het beide vragdeure teen die kant van die romp oopgemaak, een na die neus en een na die stert. Vir die vervoer van personeel is net die voorste gedeelte van die deur gebruik. Vir die neerlaat van valskermtroepe is die voorste deel van die vragdeur verwyder. Die leegbedryfsmassa van die C-47 was hoër as dié van die vooroorlogse DC-3A, maar omdat die maksimum opstygmassa tot 68355 kilogram verhoog is, was die vragdravermoë van die C-47 nie laer nie. Vanaf konstruksienommer 9000 is alle laatmodel-C-47’s en alle C-47A’s, C-47B’s en C-117’s met versterkte vlerkpunte afgelewer. Ander verskille het die byvoeging van ’n navigasiekoepel agter die stuurkajuit, die installasie van kajuitvensters waarvan die middelste gedeeltes uitgestamp kon word sodat gewere as verdediging teen vegvliegtuie afgevuur kon word. Ander veranderings wat gedurende die produksieproses aangebring is,, was hegpunte wat onder die romp gemonteer is sodat moeilik hanterrbare vragte of ses valskermhouers ekstern vervoer kon word en ’n sweeftuigsleephoek wat die standaard stertkeël van lynvliegtuie en vroeëproduksie C-47’s vervang het. Hierdie eerste C-47’s en later modelle het die amptelike naam “Skytrain” gekry. In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=164/165 |language=en}}</ref> Die standaard militêre bemanning van die C-47’s het uit ’n vlieënier, ’n medevlieënier, ’n boordingenieur en ’n radio-operateur bestaan. Op lang vlugte is ’n navigator bygevoeg. Tot 28 lug- of valskermtroepe het op voubanke aan elke kant van die kajuit gesit. ===== C-47A ===== Die C-47A was die model waarvan die meeste geproduseer is, naamlik by Long Beach (2954 C-47A-DL’s) en by Oklahoma City (2299 C-47A-DK’s). Hulle enjins is, net soos in die geval van die C-47’s, met enkelspoedaanjaers toegerus. Hulle het egter ’n 24-volt- elektriese stelsel in plaas van ’n 12-voltstelsel en warmlugverwarming instede van stoomverwarmers gehad. ===== C-47B ===== Om werkverrigting op hoër hoogtes te verbeter, het 300 C-47B-DL’s en 2932 C-47B-DK’s R-1830-90C-enjins gehad. Die tweespoedaanjaers waarmee hierdie enjins toegerus was, het hulle in staat gestel om 1200 perdekrag met opstyging op seevlak, 1100 perdekrag op 1859 meter en 1000 perdekrag tussen 3810 en 4419 meter te lewer. Daar was ook ander variante van die C-47. ===== TC-47B ===== In die middel van C-47B-produksie het die Oklahoma City-aanleg 133 TC-47B-DK’s gebou. Hulle was as navigasieopleidingsvliegtuie toegerus. Ekstern kon hulle op grond van die ry navigasiekoepels bo-op hulle romp onderskei word. ===== XC-47C ===== Om voorsiening te maak vir die moontlikheid dat daar op baie eilande in die Stille Oseaan nie vliegvelde beskikbaar sou wees nie, is Douglas opdrag gegee om die C-47-DL met die kontruksienommer 7365 (reeksnommer 42-5671) met ’n paar Edo Model 78-pontons toe te rus. Tydens toestvlugte is daar ontdek dat die XC-47C in vlug en op kalm water bevredigend gehanteer het maar daar was tekorte tydens ander fases van bedrywighede. Van hierdie pontons is gebruik om ’n klein aantal C-47’s toe te rus. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=163 to 166 |language=en}}</ref> ===== Douglas C-47-sweeftuig (XCG-17) ===== Die XCG-17 was ’n eksperimentele troepetransportsweeftuig wat ’n omskepping van die C-47-DL met die konstruksienommer 4588 en die reeksnommer 41-18496 was. Die vliegtuig is op 14 Junie 1944 by die Clinton County-lughawe in ’n sweeftuig omskep. Die enjins van die vliegtuig is verwyder en die naselle is met stroomlynkappe bedek. Hoewel bevredigende resultate tydens toetse verkry is, is die sweeftuig nie gebruik nie omdat die USAAF teen daardie tyd nie meer gevegsweeftuie nodig gehad het nie. Die XCG-17 is gestoor, verkoop en in 1949 as ’n burgerlike DC-3A herbou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=333 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-53 ==== As ’n tydelike maatreël totdat veeldoelige C-47’s van die Long Beach- en Oklahoma City-aanleg afgelewer kon word, het die USAAF 221 C-53-DO’s bestel om as troepedraers op die DC-3-produksielyn in Santa Monica gebou te word. Die C-53’s het R-1830-92-enjins gehad maar nie die versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure van die C-47’s gehad nie. Hulle kajuite is met 28 metaalsitplekke (in sewe rye van twee plus twee) toegerus en die tipe het voorsiening gehad om sweeftuie te sleep. Die USAAF het ook 153 C-53D-DO’s ontvang. In die geval van hierdie tipe is die metaaltroepesitplekke met banke aan die sye van die kajuit vervang (soos dié van die C-47’s). Die C-53 Skytrooper is ook as die C-53B-DO (agt lugrame is met winteraangepaste toerusting, hulpromptenke en ’n navigasiekoepel gemodifiseer) die C-53C-DO en C-53D gebou en daar was ook ’n XC-53A-DO-variant. Laasgenoemde het die konstruksienommer 4932 en reeksnommer 42-6480 gehad en het vir toetsdoeleindes gemodifiseerde klappe en pneumatiese ontysingstoestelle gehad. Altesaam 17 burgerlike DC-3A’s wat vir United Airlines bestem was, is tydens konstruksie gekommandeer en volgens militêre spesifikasies voltooi. Die benoeming C-53C-DO is aan hulle toegeken en hulle het die reeksnommers 43-2018 tot 43-2034 gehad. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166, 168 |language=en}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Lugmag het een Douglas C-53D gebruik. Die C-53-DO met die konstruksienommer 11746 is met die USAAF-reeksnommer 42-68819 afgelewer en is met verskillende registrasienommers en op verskillende tye in die burgerlike sektor gebruik. Dit het ook in die Franse en die Joegoeslawiese Lugmag gedien. In Suid-Afrika is die SALM-reeksnommer 6875(2) aan die vliegtuig toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=396 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=127 |language=en}}</ref> Die C-53 Skytrooper is as die C-53-DO asook as die C-53C en C-53D gebou en het ’n deur aan die linkerkant gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11, 33 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-117 ==== Teen die einde van die oorlog was minder gevegstransportvliegtuie nodig maar meer meer militêre passasiersvliegtuie nodig; daarom is 17 C-117A-DK’s by Oklahoma gebou. Hulle het van die C-47B’s verskil deurdat hulle nie die versterkte kajuitvloer of dubbelvragdeur gehad nie, maar met 21 lynvliegtuigtipe sitplekke, ’n kombuis en toiletfasiliteite toegerus is. Ná die oorlog is 11 C-117A’s met R-1830-90D-enjins toegerus, en hulle is as C-117B-DK’s herbenoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166/167 |language=en}}</ref> === Variante wat deur Douglas vir die VSA-vloot gebou is === VSA-vloot DC-3-variante het die benoemings R4D-1, R4D-5, R4D-6 en R4D-7 gekry. Hulle was almal gelyk aan C-47-variante. Die R4D-2’s en R4D-4’s is as burgerlike DC-3’s geproduseer en die R4D-3’s was C-53-DO’s wat deur die USAF oorgeplaas is. ==== Douglas R4D-1 ==== Die R4D-1’s het bestaan uit 66 vliegtuie wat direk deur die Vlootdepartement bestel is en 40 wat deur die USAAF oorgeplaas is en in die Long Beach-aanleg gebou is. Hulle was basies identies aan C-47-DL’s, behalwe dat hulle met spesifieke vloottoerusting soos radio’s toegerus is. Die enjins van die R4D-1 was ook R-1830-92’s. ==== Douglas R4D-4 ==== Daar was nege R4D-4’s, en hulle het die konstruksienommers 4962, 6345 en 6348 tot 6355 gehad. Die vliegtuig met die konstruksienommer 6349 is as ’n DC-3A-447 gebou en was vir Pan American Airways bedoel, maar is gekanselleer en het die VSA-vloot R4D-4 met die BuNo 07003 geword.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=123, 124 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=317 |language=en}}</ref> ==== Douglas R4D-5 ==== Een-en-tagtig C-47A-DL’s en 157 C-47A-DK’s wat ingevolge USAAF-kontrakte bestel is, is direk van die aanlegte in Long Beach en Oklahoma City na die VSA-vloot en die VSA Mariene Korps oorgeplaas. ==== Douglas R4D-6 ==== Dit was 150 vliegtuie wat as C-47B-DK’s bestel is en in vlootdiens R4D-6’s geword het. ==== Douglas R4D-7 ==== Altesaam 41 TC-47B-DK-opleidingsvliegtuie is na die VSA-vloot oorgeplaas, en hulle het R4D-7’s geword. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> == Die Super DC-3/R4D-8/C-117D == Die Super DC-3 (of DC-3S) is deur Douglas ontwerp om groter kapasiteit en beter werkverrigting te bied. Die tipe het sy verskyning in 1950 gemaak en het ’n nuwe neus- en stertdeel gehad en die buitevlerkpanele buiteboord van die middeldeel was effens teruggevou en het vierkantig gesnyde punte gehad.. Met ’n verbeterde lugraam en nuwe enjins (kragtiger Wright R-1820-C9HE’s) het die vliegtuig groot potensiaal gehad, maar met (surplus en goedkoper) vliegtuie wat die mark oorstroom het, was die ontwerp nie ’n sukses nie. Net drie vliegtuie is op versoek van Capital Airlines omskep. Die VSA-vloot was egter in hulle noppies met die variant en het 100 omskeppings van bestaande R4D-5- en R4D-6-lugrame bestel. Die omskepte vliegtuie is as R4D-8’s benoem. Later is hierdie benoeming na C-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=15 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> ’n Super DC-3 is in die YC-129 omskep om kort opstygings binne 152.39 meter te toets: * Die enkelwielhoofonderstel is met twee C-54-eenhede vervang. * Bedryfsmassa is verminder deur nienoodsaaklike toerusting te vrwyder en brandstof te beperk. * ’n Remvalskerm met ’n diameter van 30.48 meter is aan die sweeftuigsleephoek geheg. * JATO-bottels is onder aan die romp gemonteer om die opstygafstand te verminder. Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig was 43158 en die reeksnommer 51-3817 is aan hom toegeken. Toetsvlugte is met die masjien onderneem, maar produksiebestellings is nie vir die tipe deur die USAF geplaas nie. Die dubbelwiele van die hoofonderstel en landingsvalskerm van die vliegtuig is verwyder en dit is as die YC-47F benoem. Omdat die USAF nie in die tipe belanggestel het nie, is die vliegtuig as ’n R4D-8X met die BuNo 138659 na die VSA-vloot oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=282 |language=en}}</ref> Ná suksesvolle evaluering van die R4D-8X het die VSA-vloot besluit om 100 van sy bestaande R4D’s in die R4D-8-standaard te laat ombou. Hierdie vliegtuie het die nuwe konstruksienommers 43301 tot 43400 ontvang maar het hulle ou BuNos behou. Die R4D-8’s het Wright R-1820-80-enjins van 1475 perdekrag as kragbron gehad en is onder verskillende lugstasies van die VSA-vloot en die Mariene Korps versprei. Baie van die R4D-8’s is as R4D-8T-multi-enjin- en navigasieopleidingsvliegtuie gemodifiseer. Van hulle is ook as R4D-8Z-personeeltransportvliegtuie (met 16 lugrederytipe sitplekke) gemodifiseer. Die drie R4D-8-benoemings is in September 1962 na C-117D, TC-117D en VC-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> Die vliegtuig met die konstruksienommer 12980 is as ’n Douglas C-47A-20-DK met die USAAF-reeksnommer 42-93105 bestel maar het ’n R4D-5 met die BuNo 17191 in die VSA-vloot geword en is later in ’n R4D-8 met die konstruksienommer 43379 omskep en het in Desember 1952 na die VSA-vloot teruggekeer. As R4D-8 was die vliegmasjien rondom Mei 1959 by Napels gebaseer.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=429, 638 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === Tweede Wêreldoorlog === Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is C-47’s en Dakotas vir verskeie operasies gebruik. Verskillende eenhede is op die been gebring om troepe te vervoer. Die eerste eenheid wat gestig is, was die 50ste Transportvleuel in Januarie 1941 by Wright Field in Ohio in die VSA. Vliegtuie wat deur die eenheid gebruik is, het onder andere bestaan uit C-47’s en C-53’s. Die eskaders en groepe van hierdie eenheid het met opleiding begin om valskermtroepe neer te laat en sweeftuie te sleep. Ter voorbereiding van die landings in Noord-Afrika, wat as Operasie Torch bekendgestaan het, is drie groepe van die 50ste Vleuel na Groot-Brittanje gestuur. Die groepe het uit die 60ste, 62ste en 64ste Troepedraergroep (TDG) bestaan. ’n Totaal van 39 C-47’s van die 60ste TDG het om 01:00 op 8 November 1942 op pad na Algerië vertrek, maar die missie was nie suksesvol nie, want net 10 C-47’s van die 60ste TDG kon hulle valskermtroepe neerlaat. C-47’s en C-53’s van die VSA en Dakotas van Brittanje is in Julie 1943 gebruik om valskermtroepe en sweeftuie na Sicilië te karwei en te sleep. In die Middellandse See-teater is C-47’s gedurende onderskeidelik Julie 1943 (vir Operasie Husky in Sicilië) en Augustus 1944 (Operasie Dragoon in Provence) gebruik om valskermtroepe te vervoer. USAAF C-47’s is in April 1945 tydens Operasie Herring in Noord-Italië vir die vervoer van Italiaanse valskermtroepe aangewend. Douglas- militêre weergawes het die meeste roem in die Europese Teater van Bedrywighede verwerf. Altesaam 14 groepe C-47’s en C-53’s (1022 vliegtuie in totaal) en 2360 sweeftuie is op vliegvelde in Engeland versamel om vir Operasie Neptune voor te berei (Neptune was die hoofkomponent van Operasie Overlord). Altesaam 821 C-47’s en C-53’s het gedurende die nag van 5 tot 6 Junie 1944 offisiere en manne van die 82ste en die 101ste Lugdivisie van die VSA na die skiereiland Contentin vervoer. Ná die bevryding van die besette Europa het C-47’s van Nommer IX Troepedraerkommandement troepe en voorraad na vliegvelde in die voorste linie in Normandië vervoer en met gewonde troepe na Brittanje teruggekeer. Herbevoorrading en die afvoer van mediese gavalle het tot die val van die Derde Ryk voortgeduur. ’n Transportarmada, wat hoofsaaklik uit C-47’s van Nommer IX Troepedraerkommandement bestaan het, was tydens Operasie Market Garden vir die neerlating of landing van 34600 troepe van verskillende eenhede agter vyandelike linies verantwoordelik. Tydens die aanvanklike aanval wat op 17 September 1944 geloods is, het 1274 C-47’s van die VSA, 164 Britse Dakotas en ander lugvaartuie 20011 valskermtroepe, 14589 lugsoldate en 3082 ton se ammunisie, voedsel en voorraad gekarwei. C-47’s en Dakotas is ook in ander teaters gebruik. Byvoorbeeld: ’n Operasie waarby valskerms betrokke was, het op 5 September 1943 in die Suidwes- Stille Oseaan-gebied plaasgevind toe 96 C-47’s 1700 valskermtroepe naby Nadzab in Nieu-Guinee neergelaat het. Op 5 Maart 1944 het 26 USAAF C-47’s elk twee sweeftuie met troepe, toerusting en voorraad tydens Operasie Thursday in Burma gesleep. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=174 to 179 |language=en}}</ref> === Naoorlogse era === ==== Deep Freeze I ==== Ses R4D-5’s met ski’s aan weerskante van die hoofwiele en die stertwiel is in 1947  aan boord die vliegdekskip die ''Philippine Sea'' van die VSA gelaai om aan Operasie Highjump deel te neem. Die eerste twee vliegtuie het op 29 Januarie 1947 met behulp van straalsteun van die vliegdekskip opgestyg en na McMurdo-stasie gevlieg en het van daar (saam met die ander vier masjiene) die eerste volledige fotografiese opname van die kus van Antarktika asook ’n gedeelte van die binneland gedoen.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 |language=en}}</ref> ==== Berlynse lugbrug ==== Die Sowjetunie het in Maart 1948 begin om grond- en watertoegang na Wes-Berlyn te beperk, wat op 24 Junie 1948 op ’n totale blokkade uitgeloop het. Toe moes die Westerse magte (Groot-Brittanje, die VSA en Frankryk) ’n ander manier vind om die minimum van 4700 ton voedsel, brandstof en ander daaglikse behoeftes van hulle vestings en van Wes-Berlyners te voorsien. Dit het tot die Berlynse lugbrug aanleiding gegee. Dit was as Operasie Vittles (die Verenigde State) en opeenvolgend as Operasies Knicker, Carter Paterson en Plainfare (die Verenigde Koninkryk) bekend. Die eerste USAF C-47’s het op 26 Junie by Berlyn-Tempelhof geland en is twee dae later deur Britse Koninklike Lugmag Dakotas by Berlyn-Gatow gevolg. Die Amerikaanse C-47’s is net tot September 1948 gebruik, maar die Britse Dakotas is tot die laaste dag van die lugbrug gebruik. Die Britse en Amerikaanse lugbemannings is deur Australiese, Kanadese, Franse, Nieu-Seelandse en Suid-Afrikaanse militêre en burgerlike bemannings bygestaan. Tussen 24 Junie 1948 en 30 September 1949 het hierdie bemannings 278228 vlugte na Berlyn onderneem om meer as 2.8 miljoen ton voorraad af te lewer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=191 |language=en}}</ref> ==== Deep Freeze II ==== Ses skitoegeruste R4D-5L’s en R4D-6L’s het in 1956 na Dunedin in Nieu-Seeland gevlieg, van waar hulle in Oktober 1956 na Little America IV by McMurdo-stasie gegaan het. Op 31 Oktober 1956 het die R4D-5L met die konstruksienommer 9358 (BuNo 12418) en die naam ''Que Sera Sera'' en ’n bemanning van sewe ’n retoervlug van McMurdo na die Suid-Pool onderneem en op die ys geland. Dit was die eerste landing ooit by die Suid-Pool.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=368 |language=en}}</ref> === Viëtnam === Vier SC-47’s van Detasjement 2 van die 4400ste Gevegsbemanningopleidingseskader (GBOE) het in September 1961 van Lugmagbasis Eglin in Florida na Bien-Hoa in Suid-Viëtnam gevlieg. Hierdie tipe het ’n versterkte onderstel, hegpunte vir JATO-bottels, bykomende branstoftenke, fakkel- en strooibiljethouers en luidsprekers gehad. Die JATO-bottels is as straalsteun gebruik om van kort velde met ruwe oppervlakke op te styg en die luidsprekers is vir sielkundige oorlogvoering gebruik. Baie C-47’s (insluitende die SC-47 met die reeksnommer 43-15732) het tydens 14 jaar van gevegte in Viëtnam, Kambodja en Laos neergestort (die oorlog het met die val van Saigon in April 1975 geëindig). ’n Ander variant van die C-47 wat in Viëtnam gebruik is, was die AC-47, wat met gewere toegerus was. Drie SUU-11A-geweergondels is aanvanklik in ’n FC-47 getoets. Ná toetse is ’n modifikasiebemanning van Lugmagbasis Eglin na Bien Hoa gestuur om twee C-47’s as FC-47’s te modifiseer om bemannings van die 1ste Lugkommando-eskader (voorheen die 4400ste GBOE) op te lei. Die eerste keer wat hierdie C-47’s wat “in die veld” gemodifiseer is in ’n gevegsituasie gebruik is, was op 15 Desember 1964. ‘’n Verdere vier vliegtuie is plaaslik gemodifiseer, maar is met 10 enkelloop-AN/M-2-masjiengewere bewapen. ’n Aanvanklike groep van 26 AC-47D’s sou met volle spesifikasies in die Verenigde State gemodifiseer word. “AC-47D” was die benoeming wat vanaf die einde van 1965 gebruik is vir C-47’s wat met masjiengewere toegerus is. Die AC-47D het drie MXU-470/A-gondels as wapens gehad. Elk van die gondels het ’n sesloop- 7.62 mm-geweer gehad. Hierdie vliegtuie het 48 fakkels gedra en het ’n bemanning van sewe gehad, wat bestaan het uit ’n vlieënier, medevlieënier, boordingenieur en laaimeester asook twee geweeroperateurs. Die eerste vier AC-47D’s is na Lugmagbasis Forbes in Kansas gestuur, waar bemanningsopleiding plaasgevind het. Die ander AC-47D’s is na die Stille Oseaan gevlieg om die 4de Lugkommando-eskader (LKE) en daarna ook die 3de LKE toe te rus. Hierdie vliegtuie het die byname “Spooky” en “Puff the Magic Dragon” gekry en was doeltreffend solank lugafweerartillerie en skouerafgevuurde missiele nie gebruik is nie. Negentien van die 53 AC-47D’s wat uiteindelik deur die USAF verkry is, is tydens die oorlog neergeskiet en die res het na die Loasiaanse en die Suid-Viëtnamese lugmag gegaan. Nog ’n variant van die C-47 was die EC-47- elektroniese verkenningsweergawes. Daar was altesaam 69 C-47’s in drie EC-47-konfigurasies met onderskeidende elektroniese insamelingstoerusting en effens verskillende kajuitkonfigurasies. ''Skyleaders'' noem die volgende variante: Vyf-en-twintig EC-47N’s is uitgerus om Morse-kode-senders op te spoor en op te neem, 28 EC-47Q’s het ook stemtransmissies versamel en 16 EC-47Q’s is met steuringstoerusting en met R-2000-4-enjins (in plaas van R-1830-90D-enjins) toegerus. ’n Ander bron noem egter die volgende variante: EC-47N (25), EC-47P (28) en EC-47Q (16). (EC-47 History Site (<nowiki>https://www.ec47.com/ec-47-model-designations</nowiki>), “EC-47 Model Designations”, 10 Mei 2026 besoek) Die EC-47’s is in April 1966 in gebruik geneem en is aanvanklik deur die 360ste, die 361ste en die 362ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader van die 460ste Taktiese Verkenning-vleuel bedryf. Die kodes van die 360ste, 361ste en 362ste was onderskeidelik AJ, AL en AN. Gedurende die agt jaar van bedrywighede wat op 15 Mei 1974 geëindig het, is agt EC-47’s neergeskiet en een op die grond vernietig. Die oorblywende 60 het na die Kambodjaanse, die Laosiaanse en die Suid-Viëtnamese lugmag gegaan. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 to 193 |language=en}}</ref> === Die Dakota in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag === Die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) het sy eerste Dakotas in Junie 1943 ontvang en het uiteindelik 58 vliegtuie direk van die VSA ontvang en 26 ontvang wat deel van die Britse Koninklike Lugmag se bestellings was. Hierdie Dakotas was onderskeidelik van 6801 tot 6858 en van 6859 tot 6884 genommer. Hulle was gedurende die Tweede Wêreldoorlog op die sterkte van 28 en 44 Eskader  en is daarna tot 1989 in die Grens- en die Bosoorlog gebruik. Gedurende die 1950’s en 1960’s was daar tydens parlementsittings roetinevlugte tussen Pretoria en Kaapstad. Die SALM se ambulansvliegtuig, die Dakota met die reeksnommer 6853, is besig gehou met uitroepe na gebiede wat nie vir voertuie toeganklik was nie asook na treinongelukke waar groot getalle beseerdes na ’n hospitaal vervoer moes word. In die jare 1960 tot 1970 is Dakotas tydens die Pondoland-opstand gebruik om lede van die Suid-Afrikaanse Polisie na Bizana te vervoer. Sover bekend, is die Dakotas met die reeksnommers 6856, 6857 en 6879 in die Transkei ingespan. SALM-Dakotas is vanaf 1975 op groot skaal ter ondersteuning van gevegsoperasies in Angola en Suidwes-Afrika/Namibië gebruik. Omdat die SALM as gevolg van anti-Apartheid-sanksies nie toegang tot nuwer vliegtuie kon kry nie, het hy gekies om 38 van sy Dakotas met PT6A-turbineskroefenjins te laat toerus. Tien van hierdie vliegtuie is in die middel van 2011 deur die SALM gebruik – vyf as transportvliegtuie, vier vir maritieme verkenning en een wat vir elektroniese waarneming toegerus was.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=71, 72 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=190, 193 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air force 1920 – 2005 |date=October 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=252 |language=en}}</ref> (Brent 2005 bladsy 252) (Brent C-47 bladsye 7 tot 8; 10 tot 13) ('''bladsy 10 vir operasionele gebruik die 1950s/60’s en 60’s/70’s, spesifiek is daarvoor gebruik''') == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Douglas C-53C Skytrooper: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | Skroef |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney R-1890-92 Twin Wasp stermotore |- | Kraglewering per motor | 1&nbsp;200 perdekrag |- | Vlerkspan | 28,96 m |- | Lengte | 19,65 m |- | Hoogte | 5,166 m |- | Maks. opstygmassa | 13&nbsp;290 kg |- | Maks. snelheid | 338 km/h op 2&nbsp;682 m |- | Operasionele hoogte | 7&nbsp;346m |- | Normale togafstand | 2&nbsp;173 km |- |Bewapening | Geen masjiengewere nie. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vragvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] 090niqhc39cbdc6ghl93g2i33foqxlq 0 120727 2908867 2904906 2026-06-02T15:06:28Z Jcb 223 2908867 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Anton Hartman | beeld = Hartman selecting records to broadcast.jpg | beeldgrootte = 230px | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Anton Hartman soek omstreeks 1970 plate uit vir 'n uitsending van die SAUK. | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = Anton Carlisle Hartman | alias = | geboortedatum = [[26 Oktober]] [[1918]] | geboorteplek = Geduld, [[Springs]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = <!-- Nie vir indiwidue waarvan die geboorteplek en oorsprong dieselfde is nie. --> | sterfdatum = [[3 Februarie]] [[1982]] | sterfplek = [[Johannesburg]], Suid-Afrika | genre = Klassiek, opera | beroep = Dirigent en musiekadministrateur, professor | instrument = Klavier, viool | jare_aktief = 1939–1977 | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} Prof. '''Anton Carlisle Hartman''' (Geduld, [[Springs]], [[Suid-Afrika]], [[26 Oktober]] [[1918]] – [[Johannesburg]], Suid-Afrika, [[3 Februarie]] [[1982]]) was ’n dirigent, uitsaaipersoonlikheid, musiekadministrateur en die laaste nagenoeg vier jaar van sy lewe hoogleraar in musiek aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. Hy was onder meer musiekdirekteur van die SAUK, van 1964 tot 1967 voltydse dirigent van die uitsaaikorporasie se simfonieorkes, voorsitter van die [[FAK]] se musiekkommissie, musiekadviseur van die Operavereniging van Suid-Afrika (Opsa) en lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. Hy het hom in besonder beywer vir die werke van Suid-Afrikaanse komponiste en die opvoering van operas in Afrikaans.<ref name="kruger">{{af}} {{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref> As een van die veelsydigste en bekendste dirigente in Suid-Afrika het hy in later jare gereeld met al die vernaamste orkeste in die land saamgewerk.<ref name="schutte">{{af}} Schutte, dr. J.H.T. in Beyers, C.J. (hoofred.). 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel V. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]].</ref> Die eerste uitvoerings van groter werke deur nie minder nie as 18 van die voorste Suid-Afrikaans komponiste is deur hom behartig. Ook het hy die musiekpatronaat van die SAUK uitgebrei deur gereeld nuwe werke by Suid-Afrikaanse skeppende musici te bestel.<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> == Herkoms en opleiding == [[Beeld:Anton Hartman's Certificate attendance of the International Summer Music Academy.jpg|duimnael|links|180px|Sertifikaat van bywoning van die Internasionale Somer-akademie in [[Salzburg]], 1950.]] Hartman was die derde oudste kind van Stephanus Lionel Hartman en sy vrou, Maria Barbara van Ryneveld, 'n niggie van die vlieënier sir [[Pierre van Ryneveld]]. Die grondslag vir Hartman se wye belangstelling in die toonkuns is in sy ouerhuis gelê waar sy moeder, 'n kranige pianste, haar liefde vir musiek aan die hele gesin oorgedra het. Hartman het lewenslank op die [[Witwatersrand|Rand]] gewoon en gewerk. Nadat hy in 1934 aan die [[Hoërskool Monument]] op [[Krugersdorp]] gematrikuleer het, het hy in 1939 die graad B.Mus. aan die Universiteit van die Witwatersrand, Johannesburg, met lof behaal. In dieselfde jaar het hy ook die Voordraerslisensiaat (klavier) van die [[Universiteit van Suid-Afrika]] ontvang waarna hy in 1946 die M.Mus.-graad (cum laude) op die verhandeling ''’n Oorsig van Europese musiek in Suid-Afrika'' aan Wits verwerf het. Uit sy studentejare dateer sy belangstelling in dirigeer en sy eerste kennismaking met die afrigting van klein kore en klein musikale ensembles, maar ook sy geesdrif vir Afrikaanse volksmusiek, lite musiek en eindelik kunsmusiek.<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> == Oorsese studie == [[Beeld:Anton Hartman in Conducting Class.jpg|duimnael|regs|250px|'n Dirigeerklas in 1947. Anton Hartman, [[Hannes Uys]], [[Albert Coates]], [[Blanche Gerstman]] en Ernest Fleischmann.]] Hartman se lewensambisie was om dirigent te word. Sedert 1939 was hy in diens van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) en so het ’n tydelike verplasing na [[Kaapstad]] hom in die geleentheid gestel om in 1947 opleiding in die dirigeerkuns van Albert Coates te ontvang.<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Terug in Johannesburg kon hy ná 1948 verskeie amateurorkeste asook operakore (in [[John Connell]] se operaspeelvakke) afrig en dirigeer, waaronder die [[Asafkoor, Johannesburg|Asafkoor]]. Hy kon sy studie in dirigering, komposisie, viool en klavier in Europa voortsit onder leermeesters soos Clemens Krauss, Felix Prohaska en Igor Markevitch nadat hy in 1949 die Melanie Pollak-beurs van die Universiteit van die Witwatersrand gewen het.<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Tesame met staatsondersteuning kon hy in 1950/'51 in [[Wene]], [[Oostenryk]], studeer en in aansluiting ook in [[Londen]] en [[Salzburg]] studeer het.<ref name="kruger" /> In 1950 en 1951 is hy tydens die Internasionale Somer-Akademie in laasgenoemde stad as die beste dirigeerstudent aangewys. In 1953 en weer in 1955 het hy as gasdosent by die Somer-Akademie opgetree en is ook genooi om as gasdirigent in Wene, [[Hamburg]] en Salzburg (waarheen Markevitch hom in 1953 en weer in 1955 as dirigeerassistent genooi het) saam met bekende orkeste op te tree. In later jare sou talle soortgelyke uitnodigings volg, onder meer in 1966 toe hy die Santa Cecilia-orkes in die [[Forum Romanum]], [[Rome]], gedirigeer het. == Loopbaan by die SAUK == [[Lêer:Die Asafkoor oefen onder leiding van prof Anton Hartman vir die uitvoering van die Messias op 3 Desember 1957.jpg|duimnael|links|300px|Die [[Asafkoor, Johannesburg|Asafkoor]] oefen onder leiding van Anton Hartman vir die uitvoering van die ''Messias'' op [[3 Desember]] [[1957]].]] [[Beeld:Anton Hartman meets Igor Stravinsky at airport.jpg|duimnael|regs|200px|Hartman ontmoet [[Igor Strawinski]] in 1962 op die Jan Smuts-lughawe.]] Die SAUK het Hartman in 1952 (of 1951) as hulpdirigent van hul destydse radio-orkes aangestel en in 1953/'54 kon hy tydens die totstandkoming van die vergrote radio-simfonieorkes ’n belangrike rol speel, nadat die Johannesburgse Simfonieorkes tot niet gegaan het. Vier jaar later het hy tydens die Johannesburg-fees ’n uitvoering van ''In die droogte'' deur [[John Joubert (komponis)|John Joubert]] gedirigeer. Dis aangebied deur die Nasionale Operavereniging, wat in 1955 gestig is, en die Operavereniging van Suid-Afrika, gestig in 1957, wat in laasgenoemde jaar saamgesmelt het as die Suid-Afrikaanse Operafederasie. Met die inwyding van die Johannesburgse Stadskouburg in 1962 was hy die dirigent van ’n Afrikaanse opvoering van ''Die verhale van Hoffman'' ([[Jacques Offenbach]]). Vanweë die reorganisasie wat gevolg het die sentralisasie van die radiowese in Johannesburg, het die SAUK die pos hoof van musiek in die Goudstad geskep en Hartman daarin aangestel. Tog het hy sy dirigeerwerk nie laat vaar nie en op sy versoek is hy in 1964 onthef van administratiewe pleigte sodat hy hom as hoofdirigent aan die SAUK se orkes kon wy. Tot sy pensionering in 1967 het [[Gideon Fagan]] gevolglik as hoof van musiek by die uitsaaikorporasie opgetree, waarna Hartman opnuut as musiekhoof aangestel is. Hy het dié pos tot 1977 beklee en hom beywer vir die saak van Suid-Afrikaanse musiek.<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Dr. Jan Schutte, eertydse direkteur-generaal van die SAUK, skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel V: "Die bevordering van Suid-Afrikaanse musiek – met Afrikaanse musiek steeds vooropgestel – was vir Hartman 'n roeping, 'n ideaal, wat hom sy lewe lank bygebly het. Hy het dit tot 'n vaste beginsel gemaak om, waar moontlik, die werk van 'n Suid-Afrikaanse komponis in sy programme in te sluit."<ref name="schutte" /> Deur Hartman se toedoen is talle opdragte gegee aan Suid-Afrikaanse komponiste, onder wie [[Arnold van Wyk]], [[Stefans Grové]], [[Hubert du Plessis]], [[Gideon Fagan]], [[Graham Newcater]], [[Peter Klatzow]] en [[Hans Roosenschoon]]. Meesal was hy dan ook dirigent tydens die eerste uitvoerings van dié werke. ''Asterion'', die eksperimentele eletroniese radio-opera van Henk Badings (op 'n teks van [[NP van Wyk Louw]]) en Badings se toonsetting van "Die bloeddorstige jagter" van [[G.A. Watermeyer]] het albei deur Hartman se toedoen tot stand gekom. Ter wille van die bevordering van uitvoerende musiek en veral die aansporing van jong musici was hy in 1970 die voorspraak vir die jaarlikse SAUK-musiekprys, wat om die beurt toegeken is vir klavierspel en ander instrumente of sang. Dit is al gou gekoppel aan ’n verdere prys wat geskenk is deur [[SAMRO]] onder dr. [[Gideon Roos]] se leiding.<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Vir die grootste gedeelte van sy lewe (van 1937 tot 1977) was Hartman in diens van die SAUK. Schutte skryf: "As hoof van die afdeling musiek was dit in 'n groot mate hy wat beslag gegee het aan 'n beleid van berekende ewewig in die beplanning en aanbieding van programme, met die onderliggende doelstelling om belangstelling en waardering vir musiek, en veral Afrikaanse musiek, by die luistergemeenskap aan te wakker."<ref name="schutte" /> Hartman was die stukrag agter die samesnoering van die onderskeie streeksorkeste tot een simfonieorkes, wat van 1971 af as die Nasionale Simfonieorkes van die SAUK bekendgestaan het. Hy was ook medeverantwoordelik vir die totstandkoming van die Junior Orkes van die SAUK. Sy skakeling as musiekhoof van die SAUK met buitelandse uitsaai-instansies, dirigente en kollegas in die musiekwêreld het bygedra om in die buiteland 'n beter begrip van Suid-Afrika se musieklewe te vestig. Hartman het dan ook besoeke aan Suid-Afrika deur musici soos [[Igor Strawinski]], Henk Badings en [[Karlheinz Stockhausen]] bewerkstellig. == Musikale opvoeding == [[Lêer:Anton Hartman en vier sangers, onder wie P Markgraaff, aan die repeteer.jpg|duimnael|regs|270px|Anton Hartman en vier sangers, onder wie P. Markgraaff (regs), aan die repeteer in die laat vyftiger- of vroeë sestigerjare.]] Die jeug het 'n voorrangplek in sy musiekbenadering ingeneem, hetsy jong musici vir wie opleidings- en ander geleenthede geskep moes word, of jong mense wat ingelei moes word in die wondere van die musiek. In die 1960's en vroeë '70's het hy sy verbintenis met die FAK, as voorsitter van die musiekkomitee sedert 1953, gebruik om in verskeie Suid-Afrikaanse stede en dorpe en ook in [[Suidwes-Afrika]] kursusse oor skoolmusiek van stapel te stuur. Deur orkesbesoeke aan skole het duisende leerlinge die eerste keer met lewende orkesmusiek kennisgemaak. Hy het in 1970, as erelid van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Musiekonderwysers, 'n deurslaggewende rol begin speel in die aanbieding van orkeskursusse tydens spesiale orkeskampe vir kinders. By dié geleenthede het hy as adviseur en soms musiekdirekteur opgetree. == Hoogleraar aan Wits == Ná sy aftrede met pensioen uit die SAUK se diens in 1977, het hy 'n professoraat aan die Universiteit van die Witwatersrand aanvaar, waar hy as hoof van die departement musiek met geesdrif aan 'n akademiese loopbaan begin bou het. Dié pos sou hy tot sy dood beklee. == Wyer deelname == Prof. Hartman se belangstellingsveld het ver buite die musiekwêreld gestrek. Hy het 'n aktiewe aandeel in die kultuurlewe gehad en was lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], het 36 jaar lank (amper die hele tyd as voorsitter) in die Musiekkomitee van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) gedien, in verskeie komitees van die departement van nasionale opvoeding sitting gehad, was raadslid van die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] en in 1981 van die Kommissie van Ondersoek na die Skeppende Kunste. Hy het voorts in talle ander hoedanighede diens gelewer en was ook betrokke by die daarstelling van 'n Afrikaanse musiekterminologie en by die samestelling van die ''Suid-Afrikaanse musiekensiklopedie'', waarvan die eerste Afrikaanse deel onder redaksie van prof. dr. J.P. Malan in 1980 verskyn het. == Eerbewyse == In 1962 het die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] sy erepenning vir musiek aan Hartman toegeken en in 1968 het die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] hom met die toekenning van 'n eredoktorsgraad vereer wat in 1975 deur 'n soortgelyke eerbetoon deur die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevolg is. Hy het die onderskeiding geniet om die SAUK-orkes op verskeie feesgeleenthede te dirigeer, onder meer die inwyding van die Aula en die Amfiteater van die [[Universiteit van Pretoria]].<ref>{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1982. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel II''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> In 1977 het hy 'n Artes van die SAUK ontvang en in 1979 die Halfeeufeesgedenktoekenning van die FAK. Nadoodse eerbewyse in 1982 was die Goue Erepenning vir Volksdiens deur die FAK en die erepenning vir die bevordering van musiek deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. 'n Straat in die [[Johannesburg]]se voorstad Vorna Valley is na hom genoem.<ref>{{en}} [http://www.vvra.co.za/index.php/history Webtuiste van die Vorna Valley-inwonersvereniging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025015958/http://vvra.co.za/index.php/history |date=25 Oktober 2016 }}. URL besoek op 26 April 2017.</ref> == Waardering == Dr. Schutte skryf: "Hartman was avontuurlik, ondernemend en doelgerig in die nastreef van sy ideale. Hy het hoë waarde geheg aan professionele integriteit en was daarby 'n toegewyde, gedissiplineerde werker, maar nie sonder 'n sin vir ewewig in sy leefwyse nie. Hy was 'n innemende mens met 'n eiesoortige humorsin. Ten spyte van die ernstige en pynlike aard van sy siekte het hy tot die einde sy taak met geesdrif voortgesit. Die omvang en waarde van sy bydrae tot die musiekontwikkeling en -waardering in Suid-Afrika is uniek in die musiekgeskiedenis van dié land."<ref name="schutte" /> == Gesinslewe == Prof. Hartman is op [[1 Julie]] [[1944]] met die sopraan [[Jossie Boshoff|Josina Wilhelmina (Jossie) Boshoff]] getroud wat saam met hom in [[Wene]] studeer het.<ref name="kruger" /> Sy is in 1983 oorlede. Geen kinders is uit die huwelik gebore nie. Hartman se stokperdjies was sport, reis en lees.<ref name="kruger" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronnelys == * Malan, J.P.: The South African Music Encyclopaedia. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 34, nr. 3, Julie 1985 == Eksterne skakels == * [https://www.litnet.co.za/sulke-vriende-is-skaars-die-briewe-van-arnold-van-wyk-en-anton-hartman-1949-1981-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Litnet akademiese resensie essay: Sulke vriende is skaars: Die briewe van Arnold van Wyk en Anton Hartman, 1949–1981] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hartman, Anton}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1918]] [[Kategorie:Sterftes in 1982]] jidi8el0ph4hq10tvj5vljqtzqjhfo8 0 125812 2908854 2904708 2026-06-02T14:43:33Z Jcb 223 2908854 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Angelique Rockas | Beeld = Angelique Rockas - Headshot Medea.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Angelique Rockas as Medea | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = [[Universiteit van die Witwatersrand]], [[Universiteit van Kaapstad]] | Beroep = Aktrise,vervaardiger | Aktiewe jare = 1978–tans | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} [[Lêer:Angelique Rockas and Garry Cooper as Miss Julie humiliating Jean.jpg|duimnael|regs|200px|Angelique Rockas as Miss Julie verneder Garry Cooper as Jean in Strindberg se ''Miss Julie'' (Internationalist Theatre)]] '''Angelique Rockas'''<ref name="bold">{{Cite web |url=http://www.thesouthafrican.com/angelique-rockas-bold-theatre-pioneer/ |title=argiefkopie |access-date= 6 Junie 2016 |archive-date= 6 Junie 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160606160808/http://www.thesouthafrican.com/angelique-rockas-bold-theatre-pioneer/ |url-status=live }}</ref><ref>https://www.google.com/search?tbm=bks&ei=NnhYXPmrCY_CUujPrIgD&q=South+African+Digest++Internationalist+Theatre+South+African+actress+Angelique+Rockas+all+races+and+nationalities+Genet+The+Balcony+mother+courage&oq=South+African+Digest++Internationalist+Theatre+South+African+actress+Angelique+Rockas+all+races+and+nationalities+Genet+The+Balcony+mother+courage&gs_l=psy-ab.12...19940.46010.0.47929.59.43.0.0.0.0.0.0..0.0....0...1c.1.64.psy-ab..59.0.0....0.ufflBu-1sXU, Angelique Rockas founded Internationalst Theatre all races and nationalities, South African Gov Digest July1983. </ref> is 'n Grieks-Suid-Afrikaanse aktrise; 'n pionier van multirassige en multinasionale teaterproduksies in [[Londen]] gedurende die dekade van 1980. Die naam van haar teatermaatskappy was '''Internationalist Theatre'''<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/TheStageTheatreNewsOriginal |title=Multi-racial Genet |author=Stage Editorial |date=9 April 1981 |work=The Stage |via=Internet Archive}}</ref><ref>https://books.google.com/books?id=BjFaAAAAMAAJ&q=%22Internationalist+Theatre%22 , British Alternative Theatre Directory Internationalist Theatre, 1988 </ref><ref> https://books.google.co.uk/books?id=lzkOAQAAMAAJ&q=%22Angelique+Rockas%22&dq=%22Angelique+Rockas%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjg0LLdmPjXAhVjI8AKHYyIAyoQ6AEIQzAG/, British Theatre directory Internationalist Theatre Entry, 1990</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/PeterStevensonSignificantPieceOfEpicTheatreWithMultinationalCast|title=Art of Keeping alive |author=Peter Hepple |date=13 May 1982 |work=The Stage/Internrnationalist Theatre |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/BBCLatinAmericanReview1 |title=BBC Latin American The Camp by Gambaro|author=Ann Morey|date=1981|work=BBC Latin American Service page 1|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BBCLatinAmericanReview2 |title=BBC Latin American The Camp Multi Racial And Multi National |date=1981 |work=BBC Latin American Service page2 |author=Ann Morey |via=Internet Archive}}</ref> met [[Athol Fugard]] as beskermheer.<ref name="bold" /><ref>Documents Athol Fugard in British Library ,[http://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?docId=IAMS032-003377398&fn=permalink&vid=IAMS_VU2 "Angelique Rockas Archives"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308201331/https://searcharchives.bl.uk/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?docId=IAMS032-003377398&fn=permalink&vid=IAMS_VU2 |date= 8 Maart 2022 }}, "British Library".</ref> == Bibiografie == Rockas het van die Katolieke Skool van St Dominic in [[Boksburg]] matrikuleer.[[Barbara Hogan]] was 'n tydgenoot. Sy het 'n B.A. (Hons) graad in Engelse letterkunde aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] verwerf. Een van die groot invloede in haar jeug was die legendariese [[George Bizos]],<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p03js1g3 |title=BBC World Service Interview Archive:George Bizos |date=29 Julie 2003 |via=BBC World Service |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007134202/https://www.bbc.co.uk/programmes/p03js1g3 |archive-date=7 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/GeorgeBizosAngelique001|title=Letter to Angelique from George Bizos|author=George Bizos|date=November 2002|work=|via=Internet Archive}}</ref> die Griekse prokureur van [[ Nelson Mandela]]. Rockas het toneelspel by die dramaskool van die [[Universiteit van Kaapstad]] studeer, onder die leiding van prof. [[Robert Mohr]].<ref>{{cite web |url=http://esat.sun.ac.za/index.php/Robert_Mohr |title=Robert Mohr |author=ESAT |work=University of Stellenbosch |via=esat.sun.ac.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007134209/https://esat.sun.ac.za/index.php/Robert_Mohr |archive-date=7 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Reza de Wet]] was 'n tydgenoot<ref>{{cite web |url=http://esat.sun.ac.za/index.php?title=The_Effect_of_Gamma_Rays_on_Man-in-the-moon_Marigolds |title=Die Effek van Gamma Strale directed by Robert Mohr |author=Esat |year=1976 |work=Die Effek van Gamma Strale |via=esat.sun.ac.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122248/https://esat.sun.ac.za/index.php?title=The_Effect_of_Gamma_Rays_on_Man-in-the-moon_Marigolds |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>" So onthou die inter na sio nale aktrise en filmmaker Angelique Rockas, ’n klasmaat van Reza aan die Uni ver siteit van Kaapstad, haar byvoorbeeld uit haar studente dae as ’n prag tige en eksotiese wese, “a young woman/girl who not only created poetry in her acting but who sought to create poetic moments in real life”, en “totally unbourgeois, probably Nietzschean, and a little shocking too for someone from a prim conservative Orthodox back ground like me”, https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/26822/Reza%20de%20Wet%20Inhoud.pdf?sequence=1, "n Huldiging Reza de Wet: die dramaturg as dromer" , Prof Marisa Keuris UNISA </ref> .Uiteindelik het Rockas met 'n verwysingsbrief van die groot Afrikaanse akteur [[Cobus Rossouw]],<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/cobusroussouwsasgreatestafrikaansactor_201912 |title=Reference Letter from Cobus Rossouw|author=Cobus Rossouw|date=Junie 1978|work=|via=Internet Archive}}</ref> Suid-Afrika vir die Verenigde Koninkryk verlaat. == Loopbaan == ===Teater=== In Londen het Rockas haar loopbaan by Theatro Technis begin. Sy het ''Medea''<ref>https://archive.org/details/ScreengrabNedChailletMedeaTheTimesReview21Jan1982Pg13, The Times review Medea,1982</ref><ref>https://ia800702.us.archive.org/1/items/Screengrab1SundayTelegraphWomenssWorldsMidPage24Januray1982/Screengrab%20%201%20Sunday%20Telegraph%20Womens%60s%20Worlds%20%20mid%20page%2024%20Januray%201982.png</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/AngeliqueRockasMedeaCamdenSCanner|title=Medea at Theatro Technis|date=28 Februarie 1982|work=Camden SCanner|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/MedeaPerformanceAtTheatroTechnis1982PlayedByAngeliqueRockas|title=Live performance of Angelique Rockas as Medea|date=1982|work=Medea|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/MedeaSRevengeTheatroTechnis| title=Medea`s Revenge fit to stand beside the National's "Oresteia" |author=Tom Vaughan |date= 28 Jan 1982|work=The Morning Star|via=Internet Archive}}</ref> van [[Euripides]], [[Griekse teater]], en Io in ''Prometheus Geboeid''<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/TheatroTechnisLondonPrometheusBoundAeschyllusTimeOut|title=Theatro, Technis, London, Prometheus, Bound, Aeschyllus, Time, Out|date=|work=|via=Internet Archive}}</ref> van [[Aischylos]] onder die leiding van George Eugeniou vertolk. Angelique Rockas se eerste onderneming in teaterproduksie was die opvoering van ''Dis jammer sy is 'n hoer'' van John Ford, met Declan Donnellan as regisseur. Sy het ook die hoofrol van Annabella gespeel .<ref> {{cite web |url=http://theatricalia.com/play/as/tis-pity-shes-a-whore/production/pxj |title='Tis Pity She's a Whore |author=Ford, John |date=November 1980 |work=Nuwe Teater |via=theatricalia.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009130536/https://theatricalia.com/play/as/tis-pity-shes-a-whore/production/pxj |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Met Internationalist Theater het Rockas die rolle van Emma in ''Die Kamp'' van Griseld Gambaro, <ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/BBCLatinAmericanReview2 |title=Angelique as Emma in The Camp by Gambaro|author=Ann Morey|date=26 Oktober 1981|work=BBC Latin American Service review of The Camp page 2|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/BBCLatinAmericanReview1 |title=Angelique as Emma in The Camp by Gambaro|author=Ann Morey|date=26 Oktober 1981|work=BBC Latin American Service review of The Camp page 1|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/SearingMorningStarOriginalCamp|author=The Morning Star|title= Searing and of great power |date=Oktober 1981|work= The Camp |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/SpareRibElCampoTheCampReview |title=El Campo (The Camp)|author=Jenny Vaughan|work= Spare Rib, Issue 115, pages 46–47 |date= Februarie 1982|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://data.journalarchives.jisc.ac.uk/britishlibrary/sparerib/view?volumeIssue=33313337323334343737%2333383234353738313239$%23313135&journal=33313337323334343737%2333383234353738313239|title=Review of ''The Camp'' (''El Campo'')|author=Jenny Vaughan|date=February 1982|work=Spare Rib|issue=115|pages=46–47|via=British Library|access-date=15 September 2017|archive-date=29 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629023136/https://data.journalarchives.jisc.ac.uk/britishlibrary/sparerib/view?volumeIssue=33313337323334343737%2333383234353738313239$%23313135&journal=33313337323334343737%2333383234353738313239|url-status=dead}}</ref> Mej. Julie van [[August Strindberg]],<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/MornigStarReviewMissJulie|title=Profound Conflict – ''Miss Julie''|author=Jo Stanley|date=January 1984|work=The Morning Star|via=Internet Archive}}</ref> en Miriam in ''In die Kroeg van 'n Tokio-Hotel'' van [[Tennessee Williams]] gespeel, en hersien deur Dirk de Villiers van [[Pretoria News]] en [[The Star]].<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/SouthAfricanPressAngeliqueRockasTokyoBar007|title=Review of `In the Bar of a Tokyo Hotel`|author=Dirk de Villiers |work=The Star |date=May 1983|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/InTheBarPretoriaNews |title=Review `IN the Bar of a Tokyo Hotel: Dynamic Rockas Hailed`|author=Dirk De Villiers|work=Pretoria News|date=17 May 1983|via=Internet Archive}}</ref> ===Rolprente=== Rockas het in die rolprente ''Die Hekse'' van Nicolas Roeg as Henrietta, Nereida in ''Oh Babylon'' van Costas Ferris<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb0051629 |title=Angelique Rockas film roles |work=BFI |via=bfi.org.uk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915174836/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb0051629 |archive-date=15 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en as die Vrou van Onderhoud in ''Buiteland'' van Peter Hyams<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=4pgf0jOz-i4 |title=Angelique Rockas Watch this |via=youtube.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525161714/https://www.youtube.com/watch?v=4pgf0jOz-i4 |archive-date=25 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> verskyn. In Griekeland het sy die hoofrol van mej. Ortiki in die Griekse televisiereeks ''Emmones Idees''<ref name="emmones">{{cite web|url=https://archive.org/details/AngeliqueRockasGreekShowReel480p |title=Angelique Rockas Greek Work-Emmones Idees|date=|work=|via=archive.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/GreekReviewAngeliqueTVDebutEmmonesIdees |title=Greek TV debut for Angelique|date=September 1989|work=Greek Review|via=Internet Archive}}</ref><ref name="emmones" /> met regisseur Thodoros Maragos <ref> https://greekreporter.com/2024/04/02/teacher-arcadia-rethinking-modern-greece/?utm_source=MadMimi&utm_medium=email&utm_content=GreekReporter+Daily+News%3A+Domestic+Violence%3A+Men+Are+Victims+Too&utm_campaign=20240402_m180432022_GreekReporter+Daily+News+Simple&utm_term=Read+More </ref> vertolk. Rockas werk nou aan filmprojekte met haar maatskappy "Contemptus Mundi".<ref>{{cite web |url=https://www.flickr.com/photos/angelique_rockas/albums/72157662302707901 |title=Contemptus Mundi |date=2011 |via=flickr.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428083209/https://www.flickr.com/photos/angelique_rockas/albums/72157662302707901 |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Internationalist Theatre-produksies == *''Die Balkon'' deur Jean Genet vertaal deur Bernard Frechtman (Junie​​ 1981);​<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotTheStagePageSecondShowByGenet|title=Second Show by Genet retrieved from British Newspaper Archive|date=9 April 1981 |work=The Stage |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotOfTheStageReviewByAnnMorleyPriestmanTheBalcony_201808|title=Taylormade Theatre The Balcony retrieved from British Newspaper Archive|date=23 July 1981 |author=Ann Morley-Priestman |work=The Stage |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/RosemaryBurtonCoventGardenCourrier|title=The Balcony |date=12 Julie 1981 |author=Rosemary Burton |work=The Covent Garden Courrier |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url= https://archive.org/details/TheNewStandardListingByChristopherHudsonForTheBalcony|title=The Balcony listing|date=3 July 1981 |author=Christopher Hudson |work=The New Standard |via=Internet Archive}}</ref> *Die Britse première van ''Die Kamp'' deur Griselda Ganbaro vertaal deur William Oliver (Oktober 1981)​;<ref>{{cite journal|url=https://data.journalarchives.jisc.ac.uk/britishlibrary/sparerib/view?volumeIssue=33313337323334343737%2333383234353738313239$%23313135&journal=33313337323334343737%2333383234353738313239|title=Review of ''The Camp'' (''El Campo'')|author=Jenny Vaughan|date=February 1982|work=Spare Rib|issue=115|pages=46–47)|via=British Library|access-date=15 September 2017|archive-date=29 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629023136/https://data.journalarchives.jisc.ac.uk/britishlibrary/sparerib/view?volumeIssue=33313337323334343737%2333383234353738313239$%23313135&journal=33313337323334343737%2333383234353738313239|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotOfTheStagePageWithTheCampReviewRetrievedFromStageMedia |title=The Camp retrieved from British Newspaper Archive|date=19 November 1981 |author=Ann Morley-Priestman |work=The Stage |via=Internet Archive}}</ref> *''Mutter Courage und ihre Kinder'' deur [[Bertolt Brecht]] vertaal deur Eric Bentley (Maart 1982)​;<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotArtOfFullPageArtOfKeepingAlive |title=Art of Keeping Alive retrieved from British Newspaper Archive|date=13 May 1982 |author=Peter Hepple |work=The Stage |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotStandardLettingMotherTakeTheLoadES1982MAY06244_201808 |title=Letting Mother Take the Load retrieved from ES Media |date= May 1982 |author=Christopher Hudson |work=TheStandard |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotOfMorningStarPageWithTomVaughansReviewOfMotherCourage_201808 |title=Rising to Brecht`s Heights retrieved from Morning Star paper archives |date= May 1982 |author=Tom Vaughan |work=The Morining Star |via=Internet Archive}}</ref> *Die Britse première van ''Liola'' deur Luigi Pirandello vertaal deur Fabio Perselli (Julie 1982);<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/Liola_review_corriere_della_serra_20_july_1982_Internationalist_theatre|title='piace a Londra ''Liola'' in teatro |date=1982-07-20 |work=Corriere della Serra |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url= https://archive.org/details/PdfInternationalistLiolaMultiRacialAndMultiNationalJuly1982 |title=Deceit in a Sicilian village|author=Harold Atkins|date=28 July 1982|work=The Daily Telegraph|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreengrabIrvingWardleSowingSeedsTheTimes |title=Sowing Seeds Liola retrieved from Times Digital rchive Gale Group |author=Irving Wardle|date=28 July 1982|work=The Times|via=Internet Archive}}</ref> *Die Britse première van'' In die kroeg van 'n Tokio-hotel'' deur Tennessee Williams (​Mag 1983); <ref>{{cite web|url=https://ia802903.us.archive.org/16/items/ScrrengrabBattleForRichesTheStage1983/Scrrengrab%20Battle%20for%20Riches%20The%20Stage%201983.png |title=Battle for Riches review of Tokyo Bar retrieved from British Newspaper Archives |author=Ann Nugent|date=14 July 1983|work=The Stage|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/PosterOfInTheBarOfATokyoHotelWithCastAndProductionTeamDetails_201808 |title=Poster of `In the Bar of a Tokyo Hotel` with Cast and Crew|date=8 July 1983|work=Internationalist Theatre |via=Internet Archive}}</ref> *''Mej. Julie'' deur [[August Strindberg]] vertaal deur Michael Meyer (Januarie 1984)​;<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenShotTheStageMissJulie_201808 |title=Review of Miss Julie retrieved from British Newspaper archive |author=RB Marriott|date=2 February 1984|work=The Stage|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotOfMorningStarPageMissJulieReview |title=Profound Conflict review of Miss Julie retrieved from Morning Star paper archives |author=Jo Stanley |date=2 February 1984|work=The Stage|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenshotSundayTelegraphMissJulieFrancisKing2_201808 |title=Miss Julie retrieved from Telegraph hisorical archive Gale |author=Franscis King |date=22 January 1984|work=The Sunday Telegraph|via=Internet Archive}}</ref> *''Vyande'' deur Maxim Gorky, 'n produksie met Ann Pennington, (Maart 1985).<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/MorningStarOrigianlEnemies|title=Review of ''Enemies''|author=Tom Vaughan|date=26 March 1985|work=The Morning Star|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/CityLimitsReviewOfGorkyEnemies |title=Review of ''Enemies''|author=Barney Bardsley |date= March 1985|work=City Limits|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/BBCRussianServiceReviewGorkyEnemiesPage1A |title=Broadcast transcript of review of ''Enemies''|author=BBC Russian Service |date= March 1985|work=BBC Russian service |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/PaulLewensteinReviewOfEnemiesCamdenNewsJournal |title=review of ''Enemies''|author=Paul Lewenstein |date= March 1985|work=Camden News Journal |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{cite web |url=http://theatricalia.com/company/2fr/internationalist-theatre-originally-called-new-internationalist-theatre |title=Internationalist Theatre (originally called New Internationalist Theatre ) |work=theatricalia.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171128152009/https://theatricalia.com/company/2fr/internationalist-theatre-originally-called-new-internationalist-theatre |archive-date=28 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Argiewe == *[https://cdm21048.contentdm.oclc.org/digital/collection/p21048coll16/search Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika ] Angelique Rockas-Versameling *[http://searcharchives.bl.uk/IAMS_VU2:IAMS032-003377398 British Library Argiewe], Angelique Rockas/Internationalist Theatre [https://www.flickr.com/photos/angelique_rockas/albums/72157660952236708 ] *[http://www.apgrd.ox.ac.uk/productions/people/3272] ARPAD Argiewe, Sentrum van Klassieke by [[Universiteit van Oxford]] Angelique /Angeliki Rockas- ''Medea'',''Prometheus Gebonde''. *[http://collections-search.bfi.org.uk/web/Details/ChoiceArchive/110078562 British Film Institute ] Angelique Rockas Argiewe: korrespondensie met filmregisseurs :[[Elia Kazan]], Derek Jarman, Lindsay Anderson, Costas Gavras,en met aktrise [[Julie Christie]] ,Yugoslavia/Kosovo film projek *[https://archiv.adk.de/objekt/2583471] Bertolt-Brecht-Archiv Akademie der Künste == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commonscat}} *[http://www.imdb.com/name/nm0734214/ Angelique Rockas on IMDB] *[http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bb0051629 Angelique Rockas] British Film Institute *[http://esat.sun.ac.za/index.php?title=Angelique_Rockas Angelique Rockas] ESAT:Die Ensiklopedie van Suid-Afrikaanse Teater, Film, Media *[http://www.allmovie.com/artist/p60925 Angelique Rockas] op [[AllMovie]] *[https://archive.org/details/VogueMexcoCoverJuly1992 Angelique Rockas ] Vogue Mexico : Una Actirz Multiplicada *[http://www.hellenism.net/greece/famous-greeks/interviews/angelique-rockas.html Angelique Rockas] Hellenism.net {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rockas, Angelique }} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] h5dynolzcy17mwu20pe75apvy1rlwhv 0 207792 2909045 2484192 2026-06-03T10:12:42Z ~2026-22503-02 206103 Nie meer wees nie 2909045 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Noah Centineo | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Noah Gregory Centineo | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|5|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3170207 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} [[Lêer:To All the Boys - P.S. I Still Love You interview in Brazil 15.jpg|200px|duimnael|regs|Noah Centineo (2020)]] '''Noah Centineo''' (gebore 9 Mei 1996) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Abraham & Sarah, the Film Musical'' (2014), ''To All the Boys I've Loved Before'' (2018), en ''Sierra Burgess Is a Loser'' (2018), en in die televisiereeks ''The Fosters'' (2013). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''The Gold Retrievers'' * 2011: ''Turkles'' * 2014: ''Abraham & Sarah, the Film Musical'' * 2017: ''Can't Take It Back'' * 2017: ''SPF-18'' * 2018: ''To All the Boys I've Loved Before'' * 2018: ''Sierra Burgess Is a Loser'' * 2018: ''Swiped'' * 2018: ''The Stand-In'' * 2019: ''The Diary'' === Televisiereekse === * 2013: ''The Fosters'' * 2016: ''T@gged'' * 2019: ''Good Trouble'' === Televisierolprente === * 2014: ''Growing Up and Down'' === Video's === * 2017: ''Camila Cabello feat. Young Thug: Havana'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3170207|Noah Centineo}} * {{Twitter|noahcent|Noah Centineo}} * {{Instagram|ncentineo|Noah Centineo}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Centineo, Noah}} [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] gvzzrs3a55h2zrd2js93tkksuy5ud0x 2909046 2909045 2026-06-03T10:13:30Z ~2026-22503-02 206103 Skuif beeld na kantbalk 2909046 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Noah Centineo | Beeld = To All the Boys - P.S. I Still Love You interview in Brazil 15.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Noah Centineo in 2020. | Geboortenaam = Noah Gregory Centineo | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|5|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3170207 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Noah Centineo''' (gebore 9 Mei 1996) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Abraham & Sarah, the Film Musical'' (2014), ''To All the Boys I've Loved Before'' (2018), en ''Sierra Burgess Is a Loser'' (2018), en in die televisiereeks ''The Fosters'' (2013). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''The Gold Retrievers'' * 2011: ''Turkles'' * 2014: ''Abraham & Sarah, the Film Musical'' * 2017: ''Can't Take It Back'' * 2017: ''SPF-18'' * 2018: ''To All the Boys I've Loved Before'' * 2018: ''Sierra Burgess Is a Loser'' * 2018: ''Swiped'' * 2018: ''The Stand-In'' * 2019: ''The Diary'' === Televisiereekse === * 2013: ''The Fosters'' * 2016: ''T@gged'' * 2019: ''Good Trouble'' === Televisierolprente === * 2014: ''Growing Up and Down'' === Video's === * 2017: ''Camila Cabello feat. Young Thug: Havana'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3170207|Noah Centineo}} * {{Twitter|noahcent|Noah Centineo}} * {{Instagram|ncentineo|Noah Centineo}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Centineo, Noah}} [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] ozswk19vpwf33x2rf4w5hz3tmy5c2qj 2909048 2909046 2026-06-03T10:14:28Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolprente */ Interne skakel 2909048 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Noah Centineo | Beeld = To All the Boys - P.S. I Still Love You interview in Brazil 15.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Noah Centineo in 2020. | Geboortenaam = Noah Gregory Centineo | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|5|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3170207 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Noah Centineo''' (gebore 9 Mei 1996) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Abraham & Sarah, the Film Musical'' (2014), ''To All the Boys I've Loved Before'' (2018), en ''Sierra Burgess Is a Loser'' (2018), en in die televisiereeks ''The Fosters'' (2013). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''The Gold Retrievers'' * 2011: ''Turkles'' * 2014: ''Abraham & Sarah, the Film Musical'' * 2017: ''Can't Take It Back'' * 2017: ''SPF-18'' * 2018: ''To All the Boys I've Loved Before'' * 2018: ''Sierra Burgess Is a Loser'' * 2018: ''Swiped'' * 2018: ''The Stand-In'' * 2019: ''The Diary'' * ''[[Gundam (rolprent)|Gundam]]'' === Televisiereekse === * 2013: ''The Fosters'' * 2016: ''T@gged'' * 2019: ''Good Trouble'' === Televisierolprente === * 2014: ''Growing Up and Down'' === Video's === * 2017: ''Camila Cabello feat. Young Thug: Havana'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3170207|Noah Centineo}} * {{Twitter|noahcent|Noah Centineo}} * {{Instagram|ncentineo|Noah Centineo}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Centineo, Noah}} [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 2gt26gsuyu5d3cgz8973wleiw88ettd 0 226205 2909044 2883147 2026-06-03T10:04:03Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolprente */ Verbeter 2909044 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jenna Ortega | Beeld = Jenna Ortega-63799 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Jenna Ortega by die 2024 Venesië Internasionale Filmfees | Geboortenaam = Jenna Marie Ortega<ref name="DC-Instagram-JOrtega">{{cite web |title=Disney Channel on Instagram: "Fun facts about @jennaortega! #stuckinthemiddle" |url=https://www.instagram.com/p/BHvpXM1B36M/?taken-by=disneychannel |website=Instagram |access-date=12 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428053142/https://www.instagram.com/p/BHvpXM1B36M/?taken-by=disneychannel |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|2002|9|27}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2012–hede | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = {{Amptelike URL}} | IMDb = 4911194 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jenna Ortega''' (gebore 27 September 2002) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise wat haar loopbaan as kind begin het. Sy het wye erkenning gekry vir die vertolking van Wednesday Addams in die Netflix komedie-gruwelreeks ''Wednesday'' (2022–hede), waarvoor sy benoemings ontvang het by die [[Golden Globe]], [[Emmy|Primetime Emmy]], en Screen Actors Guild-toekennings. Sy het ook in die slasher-films Scream (2022), X (2022), Scream VI (2023), en die fantasie rolprent Beetlejuice Beetlejuice (2024) gespeel. == Vroeë lewe == Jenna Marie Ortega,<ref name="Guide">{{Cite magazine|accessdate=August 23, 2023|archivedate=August 24, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230824000523/https://www.tvguide.com/celebrities/jenna-ortega/credits/3030755607/}}</ref> die vierde van ses kinders, is op 27 September 2002,<ref name="Sangster">{{Cite web|url=https://harpersbazaar.com.au/who-is-jenna-ortega|title=Everything You Need to Know About ''Wednesday''{{'s}} Jenna Ortega|last=Sangster|first=Ella|date=December 8, 2022|website=[[Harper's Bazaar Australia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320215149/https://harpersbazaar.com.au/who-is-jenna-ortega/|archive-date=March 20, 2023|access-date=August 23, 2023}}</ref> in Palm Desert, Kalifornië, gebore.<ref name="Guide" /><ref name="Bahr">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/11/23/arts/television/jenna-ortega-wednesday-netflix.html?gws_id=nyt%3A%2F%2Finteractive%2F4afe389e-163c-43ba-8d11-c64a6783dfe5&gws_card=4|title=Jenna Ortega Knows What Wednesday Addams Wants|last=Bahr|first=Sarah|date=November 23, 2022|website=[[The New York Times]]|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823020023/https://www.nytimes.com/2022/11/23/arts/television/jenna-ortega-wednesday-netflix.html?gws_id=nyt://interactive/4afe389e-163c-43ba-8d11-c64a6783dfe5&gws_card=4|archive-date=August 23, 2023|access-date=August 23, 2023}}</ref> Haar pa, Edward Ortega,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://people.com/all-about-jenna-ortega-parents-11782657|title=All About Jenna Ortega's Parents, Edward and Natalie Ortega (Including How They Helped Launch Her Career!)|last=Tremaine and Pomarico|first=Julie (Tremaine) and Nicole (Pomarico)|date=August 7, 2025|website=People.com|access-date=August 13, 2025}}</ref> 'n voormalige polisieman wat by 'n Kaliforniese distriksadvokaat se kantoor werk, is van Meksikaanse afkoms, en haar ma, Natalie Ortega,<ref name=":1" /> wat van Meksikaanse en Puerto Ricaanse afkoms is, werk as 'n noodkamerverpleegster.<ref name="Harris">{{Cite web|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a43181047/jenna-ortega-interview-april-2023/|title=Jenna Ortega Is Watching You|last=Harris|first=Hunter|date=March 7, 2023|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823195143/https://www.elle.com/culture/celebrities/a43181047/jenna-ortega-interview-april-2023/|archive-date=August 23, 2023|access-date=August 24, 2023}}</ref> <ref name="Bahr" /><ref name="Teen-Vogue-Leonowicz">{{Cite news|accessdate=August 21, 2016|archivedate=August 29, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829002302/http://www.teenvogue.com/story/jane-the-virgin-jenna-ortega-fights-anti-immigration-rhetoric}}</ref> Ortega se oumagrootjie aan haar moeder se kant was 'n ongedokumenteerde immigrant van [[Sinaloa]], Mexiko, en haar oupa aan haar moeder se kant was van Puerto Rico.<ref name="Ward">{{Cite web|url=https://www.glamourmagazine.co.uk/article/jenna-ortega-facts-age-family-movies|title=Jenna Ortega Is Going to Be Everywhere in 2023&nbsp;– Here's Everything You Need to Know About the ''Wednesday'' Star|last=Ward|first=Fiona|date=December 13, 2022|website=[[Glamour UK]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008104834/https://www.glamourmagazine.co.uk/article/jenna-ortega-facts-age-family-movies|archive-date=October 8, 2023|access-date=September 3, 2023}}</ref> Ortega het in La Quinta, Kalifornië,<ref name="Bahr" /> grootgeword en het haar kinderjare-self as "raaserig en ekstrovert" beskryf.<ref name="Garcia-Navarro">{{cite news |last1=Garcia-Navarro |first1=Lulu |title=Childhood Stardom Is Rough. Jenna Ortega Is Still Recovering. |url=https://www.nytimes.com/2024/08/24/magazine/jenna-ortega-interview.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=August 25, 2024 |date=August 24, 2024 |url-access=limited |archive-date=August 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240825001651/https://www.nytimes.com/2024/08/24/magazine/jenna-ortega-interview.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Oganesyan |first1=Natalie |title=Jenna Ortega Says She Deleted Twitter After Receiving AI-Generated Explicit Images of Herself as a Child |url=https://deadline.com/2024/08/jenna-ortega-deleted-twitter-ai-explicit-images-1236049789/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=August 25, 2024 |date=August 25, 2024 |archive-date=September 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909203017/https://deadline.com/2024/08/jenna-ortega-deleted-twitter-ai-explicit-images-1236049789/ |url-status=live }}</ref> Sy wou al vanaf sy ses was, al toneelspeel, en het haar ma drie jaar lank gesmeek om haar toe te laat om daardie loopbaan te volg.<ref name="Bahr" /><ref name="Peña-Calderon">{{cite magazine |first=Mirtle |last=Peña-Calderon |title=Exclusive: How Jenna Ortega Is Coming into Her Own and Creating Space for Everyone |url=https://peopleenespanol.com/chica/jenna-ortega-netflix-wednesday |magazine=[[People en Español]] |access-date=July 12, 2024 |language=es |date=November 21, 2022 |archive-date=August 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825071007/https://peopleenespanol.com/chica/jenna-ortega-netflix-wednesday/ |url-status=live }}</ref> Haar ma het probeer om haar aandag af te lei met aktiwiteite soos sokker en skoolwerk.<ref name="Bahr" /><ref name="Harris" /> Sokker het Ortega amper oortuig om op te hou met toneelspel.<ref name="VF video">{{cite magazine |title=Jenna Ortega & ''Scream 6'' Cast Test How Well They Know Each Other |url=https://www.vanityfair.com/video/watch/quizzing-each-other-scream-6-cast |magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |access-date=August 25, 2023 |format=Video |date=March 17, 2023 |archive-date=June 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608183851/https://www.vanityfair.com/video/watch/quizzing-each-other-scream-6-cast |url-status=live }}</ref> Ortega se ma het vir haar 'n monoloogboek gekoop toe sy nege was en het 'n video van haar optrede aanlyn geplaas. 'n Rolverdelingsdirekteur het dit gesien en haar by 'n agentskap aangeteken.<ref name="Bahr" /><ref name="Harris" /> Ortega se ma het haar so gereeld as vyf dae per week na [[Los Angeles]] begin ry vir oudisies. Dit was 'n reis wat ses uur heen en weer kon vat.<ref name="Harris"/> Sy het gesukkel om rolle te kry omdat daar min rolle vir Latinas bestaan het, en sy het nie "'n sekere manier" gelyk nie. Sulke verwerping het haar selfbeeld uitgedaag.<ref name="Karmali">{{cite magazine |last1=Karmali |first1=Sarah |title=The Awards Issue: Jenna Ortega |url=https://www.harpersbazaar.com/uk/fashion/fashion-news/a45696972/awards-issue-jenna-ortega |magazine=[[Harper's Bazaar]] |access-date=November 26, 2023 |date=November 1, 2023 |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125175350/https://www.harpersbazaar.com/uk/fashion/fashion-news/a45696972/awards-issue-jenna-ortega/ |url-status=live }}</ref> Sy het oorweeg om haar hare blond te kleur in 'n poging om meer rolle te bespreek.<ref name="Forbes 30 under 30">{{cite magazine |title=Jenna Ortega |url=https://www.forbes.com/profile/jenna-ortega/?list=30under30-hollywood-entertainment/ |magazine=[[Forbes]] |access-date=June 15, 2024 |archive-date=June 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615100718/https://www.forbes.com/profile/jenna-ortega/?list=30under30-hollywood-entertainment/ |url-status=live }}</ref><ref name="Mohammed">{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/leylamohammed/jenna-ortega-struggling-latina-child-actor-blonde|title=Jenna Ortega Explained Why She Refused to Dye Her Hair Blonde After Revealing She Felt Pressured to 'Look A Certain Way' in Hollywood|last=Mohammed|first=Leyla|date=November 6, 2023|website=[[BuzzFeed News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615100721/https://www.buzzfeednews.com/article/leylamohammed/jenna-ortega-struggling-latina-child-actor-blonde|archive-date=June 15, 2024|access-date=June 15, 2024}}</ref> Vir die eerste jaar, sonder konneksies in die filmbedryf, het Ortega slegs vir TV-advertensies geoudisie. Sy het dit reggekry om rolle in 12 nasionale veldtogte te bekom, insluitend drie vir [[McDonald's]].<ref name="Rose">{{cite magazine |last1=Rose |first1=Lacey |title='I'm Not Just Here to Smile': Jenna Ortega, Elle Fanning and the ''THR'' Comedy Actress Roundtable |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/jenna-ortega-elle-fanning-comedy-actress-roundtable-1235507685 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=September 12, 2023 |date=June 6, 2023 |archive-date=September 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912000407/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/jenna-ortega-elle-fanning-comedy-actress-roundtable-1235507685/ |url-status=live }}</ref><ref name="McCarthy">{{cite magazine |last1=McCarthy |first1=Lauren |title=Jenna Ortega on ''Scream'', Spoilers, and Playing Wednesday Addams |url=https://www.nylon.com/entertainment/jenna-ortega-scream-spoilers-wednesday-addams |website=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |access-date=September 3, 2023 |date=January 12, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203223404/https://www.nylon.com/entertainment/jenna-ortega-scream-spoilers-wednesday-addams |url-status=live }}</ref> Gedurende die skoolweek sou sy vir 'n paar dae in Los Angeles optree en daarna huis toe gaan om skool by te woon. <ref name="Harris" /> Sy het openbare skole bygewoon,<ref name="Carey">{{cite interview |last1=Ortega |first1=Jenna |interviewer=Matthew Carey |title=''The Fallout'' Star Jenna Ortega on the Horror of School Shootings: 'It Could Happen Anywhere, at Any Time' |url=https://deadline.com/2022/06/jenna-ortega-interview-the-fallout-maddie-ziegler-1235047031 |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=August 25, 2023 |date=June 21, 2022 |archive-date=August 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825032820/https://deadline.com/2022/06/jenna-ortega-interview-the-fallout-maddie-ziegler-1235047031/ |url-status=dead }}</ref> insluitend Amelia Earhart Laerskool en John Glenn Middelskool.<ref name="Pena">{{cite news |first=Xochitl |last=Pena |title=Could La Quinta Tween Be the Next Miley Cyrus, Selena Gomez? |url=https://www.desertsun.com/story/life/entertainment/people/2016/02/12/jenna-ortega-stuck-in-the-middle-disney-channel/80296996 |newspaper=[[The Desert Sun]] |access-date=August 25, 2023 |date=February 12, 2016 |archive-date=August 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825100237/https://www.desertsun.com/story/life/entertainment/people/2016/02/12/jenna-ortega-stuck-in-the-middle-disney-channel/80296996/ |url-status=live }}</ref> Sy het opgehou om openbare skool by te woon gedurende graad agt om in [[The Walt Disney Company|Disney-]] produksies op te tree en het 'n woonstel in Los Angeles gekry nadat sy 'n rol in ''Stuck in the Middle'' (2016–2018) bespreek het.<ref name="Bahr" /><ref name="Pena2">{{cite news |first=Xochitl |last=Pena |title=La Quinta's Jenna Ortega on Being a Disney Star and Her Show ''Stuck in the Middle'', Now Ending After 3 Seasons |url=https://www.desertsun.com/story/life/entertainment/people/2018/07/17/la-quintas-jenna-ortega-next-disney-darling/695617001 |newspaper=[[The Desert Sun]] |access-date=September 7, 2023 |date=July 17, 2018 |archive-date=September 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907104307/https://www.desertsun.com/story/life/entertainment/people/2018/07/17/la-quintas-jenna-ortega-next-disney-darling/695617001/ |url-status=live }}</ref> Gedurende daardie tyd het Ortega gedurende die werksweek in Los Angeles opgetree en oor naweke huis toe gekom.<ref name="Pena" /> == Filmografie == === Rolprente === {{Hangende-films-sleutel}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! rowspan="2" scope="rowgroup"| 2013 | ''[[Iron Man 3]]'' | Visepresident se dogter | | style="text-align:center;" | <ref name="Seibold">{{cite web |last1=Seibold |first1=Witney |title=Jenna Ortega's MCU Debut in ''Iron Man 3'' Was Brief, but Meaningful |url=https://www.slashfilm.com/1231583/jenna-ortegas-mcu-debut-in-iron-man-3-was-brief-but-meaningful |website=[[/Film]] |access-date=June 7, 2024 |date=March 17, 2023 |archive-date=June 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607171110/https://www.slashfilm.com/1231583/jenna-ortegas-mcu-debut-in-iron-man-3-was-brief-but-meaningful/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Insidious: Chapter 2]]'' | Annie | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Durney |first1=Ellen |title=Jenna Ortega Talked About the 'Autopsies' She Used to Perform on 'Little Animals' as a Kid and I Have Concerns |url=https://www.buzzfeednews.com/article/ellendurney/jenna-ortega-used-to-perform-autopsies-on-little-animals |website=[[BuzzFeed News]] |access-date=October 12, 2023 |date=November 23, 2022 |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518090237/https://www.buzzfeednews.com/article/ellendurney/jenna-ortega-used-to-perform-autopsies-on-little-animals |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" |2014 | ''[[The Little Rascals Save the Day]]'' | Mary Ann | Direk-na-video | style="text-align:center;" |<ref name="persona">{{cite interview |last1=Ortega |first1=Jenna |interviewer=Eric Alt |title=Jenna Ortega's Five Favorite Horror Films |url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/jenna-ortegas-five-favorite-horror-films |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=October 12, 2023 |date=March 15, 2022 |archive-date=May 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150018/https://editorial.rottentomatoes.com/article/jenna-ortegas-five-favorite-horror-films/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | 2015 | ''[[After Words (film)|After Words]]'' | Anna Chapa | | style="text-align:center;" |<ref name=":6" /> |- ! scope="row" | 2018 | ''Saving Flora'' | Dawn | | style="text-align:center;" |<ref name=":13" /> |- ! scope="row" | 2019 | ''[[Wyrm (film)|Wyrm]]'' | Suzie | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite magazine |title=''Wyrm'' |url=https://www.tvguide.com/movies/wyrm/cast/2060057219/ |access-date=September 28, 2022 |magazine=[[TV Guide]] |archive-date=September 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928201816/https://www.tvguide.com/movies/wyrm/cast/2060057219/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | 2020 | ''[[The Babysitter: Killer Queen]]'' | Phoebe Atwell | | style="text-align:center;" |<ref name="TheBabysitter2Ortega"/> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" | 2021 | ''[[Yes Day]]'' | Katie Torres | | style="text-align:center;" |<ref name="YesDayOrtega" /> |- | ''[[The Fallout (film)|The Fallout]]'' | Vada Cavell | | style="text-align:center;" |<ref name="dlFallout" /> |- ! rowspan="4" scope="rowgroup" | 2022 | ''[[Scream (2022 film)|Scream]]'' | [[List of Scream (film series) characters#Tara Carpenter|Tara Carpenter]] | | style="text-align:center;" |<ref name="Scream5Casting" /><ref>{{cite magazine |url=https://ew.com/movies/scream-exclusive-first-look/ |title=''Scream'' First Look: Neve Campbell, Courteney Cox, David Arquette Join Franchise Newbies (and Ghostface) in Fifth Film |last=Collis |first=Clark |date=October 11, 2021 |magazine=[[Entertainment Weekly]] |access-date=October 11, 2021 |archive-date=October 11, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211011163742/https://ew.com/movies/scream-exclusive-first-look/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Studio 666]]'' | Skye Willow | | style="text-align:center;" |<ref name=":232"/> |- | ''[[X (2022 film)|X]]'' | Lorraine Day | | style="text-align:center;" |<ref name="OrtegaX2"/> |- | ''[[American Carnage]]'' | Camila Montes | | style="text-align:center;" |<ref name="Gallagher" /> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" | 2023 | ''[[Scream VI]]'' | Tara Carpenter | | style="text-align:center;" | <ref name="Scream 6 casting news">{{cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=May 10, 2022 |title=''Scream'' Sequel Seeing Return of Melissa Barrera, Jasmin Savoy Brown, Mason Gooding & Jenna Ortega |url=https://deadline.com/2022/05/scream-sequel-jenna-ortega-melissa-barrera-mason-gooding-jasmin-savoy-brown-1235020399/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510170408/https://deadline.com/2022/05/scream-sequel-jenna-ortega-melissa-barrera-mason-gooding-jasmin-savoy-brown-1235020399/ |archive-date=May 10, 2022 |access-date=May 10, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- | ''[[Finestkind]]'' | Mabel | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite magazine|last=Vlessing|first=Etan|title=Tommy Lee Jones, Ben Foster, Toby Wallace, Jenna Ortega to Star in Crime Drama ''Finestkind''|date=April 5, 2022|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/tommy-lee-jones-ben-foster-finestkind-movie-1235125395/|access-date=May 3, 2022|archive-date=April 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430200818/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/tommy-lee-jones-ben-foster-finestkind-movie-1235125395/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Sim|first=Jonathan|title=''Finestkind'' First Look Photo Previews Jenna Ortega Crime Thriller Movie|date=August 10, 2023|website=[[ComingSoon.net]]|url=https://www.comingsoon.net/movies/news/1317894-finestkind-first-look-photo-previews-jenna-ortega-crime-thriller-movie|access-date=August 11, 2023|archive-date=August 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811013324/https://www.comingsoon.net/movies/news/1317894-finestkind-first-look-photo-previews-jenna-ortega-crime-thriller-movie|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="rowgroup" | 2024 | ''[[Miller's Girl]]'' | Cairo Sweet | | style="text-align:center;" | <ref name="millers girl" /><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/12/jenna-ortega-millers-girl-movie-photo-first-look-release-date-1235659454/|title=Jenna Ortega Movie ''Miller's Girl'' to World Premiere at Palm Springs Film Festival Ahead of January Release; See First-Look Photo|first=Patrick|last=Hypes|website=[[Deadline Hollywood]]|date=December 12, 2023|access-date=December 13, 2023|archive-date=December 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212211054/https://deadline.com/2023/12/jenna-ortega-millers-girl-movie-photo-first-look-release-date-1235659454/|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Winter Spring Summer or Fall]]'' | Remi Aguilar | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;" | <ref name=SeasonsFilm/> |- | ''[[Beetlejuice Beetlejuice]]'' | Astrid Deetz | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/beetlejuice-2-willem-dafoe-jenna-ortega-michael-keaton-1235485808/|title=''Beetlejuice 2'': Willem Dafoe Joins Jenna Ortega, Michael Keaton|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Borys|last=Kit|date=May 12, 2023|access-date=May 12, 2023|archive-date=May 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512212019/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/beetlejuice-2-willem-dafoe-jenna-ortega-michael-keaton-1235485808/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Gonzalez |first1=Umberto |title=Here Are All The Movies Affected by the SAG-AFTRA Strike From ''Deadpool 3'' to ''Mission: Impossible 8'' (Photos) |url=https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/ |website=[[TheWrap]] |access-date=August 9, 2023 |date=July 14, 2023 |archive-date=July 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714014112/https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/ |url-status=live }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" |2025 | [[Death of a Unicorn]] | Ridley | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web |last1=Maddaus |first1=Gene |title=SAG-AFTRA Approves 39 Indie Projects to Shoot During Strike, Including Two A24 Films |url=https://variety.com/2023/film/news/sag-aftra-independent-projects-waivers-1235673546/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=July 24, 2023 |date=July 18, 2023 |archive-date=July 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719232145/https://variety.com/2023/film/news/sag-aftra-independent-projects-waivers-1235673546/ |url-status=live }}</ref> |- | [[Hurry Up Tomorrow (rolprent)|Hurry Up Tomorrow]] | 2025 | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web |url=https://variety.com/2024/film/news/the-weeknd-movie-hurry-up-tomorrow-release-date-1236256376/ |title=The Weeknd's ''Hurry Up Tomorrow'' Movie With Jenna Ortega, Barry Keoghan Gets May Release Date |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=December 20, 2024 |access-date=December 20, 2024 |first=Ethan |last=Stanfeld |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220171635/https://variety.com/2024/film/news/the-weeknd-movie-hurry-up-tomorrow-release-date-1236256376/ |archive-date=December 20, 2024 |url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row"| 2026 |[[The Gallerist (rolprent)|The Gallerist]] | Kiki Gorman | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web |last1=Iasimone |first1=Ashley |title=Charli XCX Joins ''The Gallerist'', Starring Natalie Portman and Jenna Ortega |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/charli-xcx-the-gallerist-movie-cast-natalie-portman-jenna-ortega-1235857070/ |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=January 12, 2025 |date=December 14, 2024}}</ref> |- | {{Hangende film|[[Klara and the Sun (film)|Klara and the Sun]]}} | Klara | Na-produksie | style="text-align:center;" |<ref name="Kroll" /> |- | {{Hangende film|[[The Great Beyond (rolprent)|The Great Beyond]]}} | {{TabelMNAW}} | Na-produksie | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=King |first1=Jordan |title=Samuel L. Jackson Circling New J.J. Abrams Movie with Glen Powell, Jenna Ortega and Emma Mackey |url=https://www.empireonline.com/movies/news/samuel-l-jackson-circling-new-j-j-abrams-movie-with-glen-powell-jenna-ortega-and-emma-mackey/ |website=[[Empire (magazine)|Empire]] |access-date=April 26, 2025 |language=en |date=November 22, 2024}}</ref> |} === Televisiereekse === * 2014: ''Rake'' * 2014: ''Know It All Nina'' * 2015: ''Richie Rich'' * 2016: ''Stuck in the Middle'' * 2016: ''Elena of Avalor'' * 2018: ''Bizaardvark'' * 2019–hede: ''Big City Greens'' * 2019: ''You'' * 2020: ''Home Movie: The Princess Bride'' * 2020–2022: ''Jurassic World Camp Cretaceous'' * 2022: ''Wednesday'' == Toekennings en nominasies == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Toekenning ! scope="col" | Kategorie ! scope="col" | Werk ! scope="col" class="unsortable" | Resultaat ! scope="col" class="unsortable" | Verwysing |- ! scope="row" |2014 |Fright Meter Awards |Best Ensemble Cast Performance |''[[Insidious: Chapter 2]]'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=2013 Fright Meter Award Winners|url=http://www.frightmeter.com/2014/02/2013-fright-meter-award-winners-fright.html|access-date=2022-01-08|archive-date=2022-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127005901/http://www.frightmeter.com/2014/02/2013-fright-meter-award-winners-fright.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2015 |International Online Cinema Awards |Best Ensemble in a Comedy Series |''[[Jane the Virgin]]'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2015)|url=http://www.imdb.com/event/ev0003084/2015/1/|access-date=2022-01-08|website=IMDb}}</ref> |- ! scope="row" | 2016 | [[Imagen Awards]] |rowspan=2| Best Young Actor – Television |rowspan=2| [[Stuck in the Middle (TV series)|''Stuck in the Middle'']] |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.imagen.org/awards/past-imagen-awards-winners/2016-imagen-awards-winners-nominees/|title=2016 Imagen Awards Winners & Nominees|website=Imagen Foundation|access-date=2019-11-22}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2018 | rowspan="2" |[[Imagen Awards]] |{{Won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name=":3">{{Cite web|url=http://tigerbeat.com/2018/08/jenna-ortega-wins-imagen-awards/|title=Jenna Ortega Wins For Best Young Actor At The 2018 Imagen Awards|date=2018-08-27|website=BOP and Tiger Beat|access-date=2019-07-18|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101002929/http://tigerbeat.com/2018/08/jenna-ortega-wins-imagen-awards/|url-status=dead}}</ref> |- |Best Children's Programming |''[[Elena of Avalor]]'' |{{Won}} |- ! scope="row" |2018 |[[Southampton|Southampton International Film Festival]] |Best Lead Actress in a Feature |''Saving Flora'' |{{nom}} | style="text-align:center;" | |- ! rowspan="2" scope="row" |2019 | rowspan="2" |[[Imagen Awards]] |rowspan=2| Best Young Actor – Television |''Stuck in the Middle'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name="34th Annual Imagen Noms">{{cite web |title=Nominations Announced for the 34th Annual Imagen Awards |url=https://www.imagen.org/2019/07/01/nominations-announced-for-the-34th-annual-imagen-awards/ |website=The Imagen Foundation |access-date=July 19, 2019 |date=July 1, 2019}}</ref> |- |''Elena of Avalor'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name="34th Annual Imagen Noms" /> |- ! scope="row" |2021 |[[Imagen Awards]] |Best Actress – Feature Film |''[[Yes Day]]'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Imagen|title=36th Annual Imagen Awards Nominations Announced|url=https://www.imagen.org/2021/08/36th-annual-imagen-awards-nominations-announced/|access-date=2021-10-13|website=Imagen Foundation}}</ref> |- ! scope="row" |2022 | [[MTV Movie & TV Awards]] | [[MTV Movie Award for Best Scared-As-Shit Performance|Most Frightened Performance]] | ''[[Scream (2022 film)|Scream]]'' | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref name="2022 MTV Movie & TV Award nomination">{{cite web|url=https://variety.com/2022/film/news/mtv-movie-tv-awards-2022-winners-list-1235285214/|title= MTV Movie and TV Awards Winners List 2022 (Updated Live)|website=Variety|first=Ethan|last=Shanfeld|date=June 5, 2022|access-date=June 5, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |2022 |[[5th Hollywood Critics Association Midseason Film Awards|Hollywood Critics Association Midseason Awards]] |Best Actress | rowspan="2"|[[The Fallout (film)|''The Fallout'']] |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |title=The 5th Annual HCA Midseason Awards Nominations – Hollywood Critics Association |url=https://hollywoodcriticsassociation.com/the-5th-annual-hca-midseason-awards-nominations/ |access-date=2022-06-29 |archive-date=2022-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628161939/https://hollywoodcriticsassociation.com/the-5th-annual-hca-midseason-awards-nominations/ |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |2022 | International Online Cinema Awards | Best Actress in a Limited Series or TV Movie |{{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |title=International Online Cinema Awards (INOCA) – 2022 Awards |url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2022/1?ref_=ttawd_ev_4 |website=IMDB |access-date=18 January 2022 }}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name=":6">{{cite magazine|last=Lowe|first=Justin|date=August 21, 2016|title=''After Words'': Film Review|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/words-film-review-816818|access-date=April 19, 2016|archive-date=April 17, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417052159/http://www.hollywoodreporter.com/review/words-film-review-816818|url-status=live}}</ref> <ref name=":13">{{Cite magazine |last=McNary |first=Dave |date=August 4, 2017 |title=David Arquette, Jenna Ortega to Star in Elephant Drama ''Saving Flora'' |url=https://variety.com/2017/film/news/david-arquette-jenna-ortega-saving-flora-1202515546/ |access-date=January 14, 2020 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-date=September 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925164051/https://variety.com/2017/film/news/david-arquette-jenna-ortega-saving-flora-1202515546/ |url-status=live}}</ref> <ref name="Kroll">{{cite web |last1=Kroll |first1=Justin |title=Amy Adams in Talks to Star Opposite Jenna Ortega in ''Klara and the Sun'' at 3000 Pictures |url=https://deadline.com/2024/02/amy-adams-jenna-ortega-klara-and-the-sun-1235810635/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=February 2, 2024 |date=February 1, 2024 |archive-date=February 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202031112/https://deadline.com/2024/02/amy-adams-jenna-ortega-klara-and-the-sun-1235810635/ |url-status=live }}</ref> <ref name="TheBabysitter2Ortega">{{cite web |last=Galuppo |first=Mia |date=October 18, 2019 |title=''Jane the Virgin'' Actress Jenna Ortega Joins ''The Babysitter'' Sequel (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/jenna-ortega-joins-babysitter-sequel-1248717 |access-date=October 18, 2019 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-date=August 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803081433/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/jenna-ortega-joins-babysitter-sequel-1248717 |url-status=live}}</ref> <ref name="YesDayOrtega">{{cite web |url=https://deadline.com/2019/10/jennifer-garner-yes-day-movie-add-jenna-ortega-jane-the-virgin-actress-1202757059/ |title=''Jane The Virgin''{{'s}} Jenna Ortega Joins Jennifer Garner Family Movie ''Yes Day'' |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=October 10, 2019 |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=October 13, 2019 |archive-date=October 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010224458/https://deadline.com/2019/10/jennifer-garner-yes-day-movie-add-jenna-ortega-jane-the-virgin-actress-1202757059/ |url-status=live}}</ref> <ref name="dlFallout">{{cite web |first=Andreas |last=Wiseman |date=February 22, 2020 |title=''You'' Star Jenna Ortega to Lead Cast in High-School Drama ''The Fallout'' from Writer-Director Megan Park&nbsp;– EFM |url=https://deadline.com/2020/02/jenna-ortega-netflix-you-high-school-drama-fallout-efm-1202866050/ |access-date=February 24, 2020 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=February 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222150807/https://deadline.com/2020/02/jenna-ortega-netflix-you-high-school-drama-fallout-efm-1202866050/ |url-status=live}}</ref> <ref name="Scream5Casting">{{cite web |last=Sneider |first=Jeff |date=August 19, 2020 |title=''Scream 5'' Adds Jenna Ortega, Who Was So Good on ''You'' Last Season |url=https://collider.com/scream-5-cast-jenna-ortega/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820121132/https://collider.com/scream-5-cast-jenna-ortega/ |archive-date=August 20, 2020 |access-date=August 20, 2020 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <ref name=":232">{{Cite magazine |last=White |first=James |date=May 12, 2021 |title=Foo Fighters Are Under Threat in a First Look at ''Studio 666'' |url=https://www.empireonline.com/movies/news/foo-fighters-are-under-threat-in-a-first-look-at-studio-666/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207042221/https://www.empireonline.com/movies/news/foo-fighters-are-under-threat-in-a-first-look-at-studio-666/ |archive-date=December 7, 2021 |access-date=December 7, 2021 |magazine=[[Empire (magazine)|Empire]]}}</ref> <ref name="OrtegaX2">{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=February 18, 2021 |title=Brittany Snow Joins Kid Cudi, Jenna Ortega in Ti West Horror Thriller ''X'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/brittany-snow-joins-kid-cudi-jenna-ortega-in-ti-west-horror-thriller-x-exclusive |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223235449/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/brittany-snow-joins-kid-cudi-jenna-ortega-in-ti-west-horror-thriller-x-exclusive |archive-date=February 23, 2021 |access-date=March 9, 2021 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="Gallagher">{{cite magazine |last1=Gallagher |first1=Declan |title=The 10 Best Jenna Ortega Movies and TV Shows, Ranked |url=https://ew.com/movies/best-jenna-ortega-roles-ranked |magazine=[[Entertainment Weekly]] |access-date=September 5, 2023 |date=May 10, 2023 |archive-date=June 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623124515/https://ew.com/movies/best-jenna-ortega-roles-ranked/ |url-status=live }}</ref> <ref name="millers girl">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=September 19, 2022 |title=Jenna Ortega Joins Martin Freeman in Lionsgate & Point Grey's ''Miller's Girl'' |url=https://deadline.com/2022/09/jenna-ortega-millers-girl-martin-freeman-1235122345/ |access-date=September 20, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=September 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220919200916/https://deadline.com/2022/09/jenna-ortega-millers-girl-martin-freeman-1235122345/ |url-status=live }}</ref> <ref name="SeasonsFilm">{{Cite web |url=https://deadline.com/2022/12/jenna-ortega-tiffany-paulsen-winter-spring-summer-or-fall-1235200623/ |title=Jenna Ortega & Her ''Wednesday'' Co-Star Percy Hynes White Reunite on Tiffany Paulsen's Directorial Debut ''Winter Spring Summer or Fall'' |website=[[Deadline Hollywood]]|date=December 15, 2022 |access-date=December 17, 2022 |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222051131/https://deadline.com/2022/12/jenna-ortega-tiffany-paulsen-winter-spring-summer-or-fall-1235200623/ |url-status=live }}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{IMDb|4911194|Jenna Ortega}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ortega, Jenna}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 2002]] eyzmuq7vqq5e4c7exjpdik095flcnwl 0 228889 2908888 2865474 2026-06-02T15:47:07Z ~2026-22503-02 206103 Interne skakel 2908888 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney 2019 by Glenn Francis.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2016: ''Cassidy Way'' * 2017: ''Vikes'' * 2018: ''Under the Silver Lake'' * 2018: ''Relentless'' * 2018: ''Along Came the Devil'' * 2018: ''Clementine'' * ''Big Time Adolescence'' * ''The Chattering'' === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' === Televisierolprente === * 2018: ''The Wrong Daughter'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] islasogi7du2vskfuzz0h3m3jp4xtn9 2908890 2908888 2026-06-02T15:54:04Z ~2026-22503-02 206103 Nie meer wees nie 2908890 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney 2019 by Glenn Francis.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2016: ''Cassidy Way'' * 2017: ''Vikes'' * 2018: ''Under the Silver Lake'' * 2018: ''Relentless'' * 2018: ''Along Came the Devil'' * 2018: ''Clementine'' * ''Big Time Adolescence'' * ''The Chattering'' === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' === Televisierolprente === * 2018: ''The Wrong Daughter'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] sotpr959tqy36we00usu19fdzavits8 2908891 2908890 2026-06-02T15:59:31Z ~2026-22503-02 206103 /* Filmografie */ Verbeter 2908891 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney 2019 by Glenn Francis.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2016: ''Cassidy Way'' * 2017: ''Vikes'' * 2018: ''The Wrong Daughter'' * 2018: ''Under the Silver Lake'' * 2018: ''Relentless'' * 2018: ''Along Came the Devil'' * 2019: ''Clementine'' * 2019: ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' * ''2019: Big Time Adolescence'' * 2020: ''Nocturne'' * 2023: ''Anyone but You'' * 2024: ''Madame Web'' * 2024: ''Immaculate'' * 2025: ''Christy'' * 2026: ''The Devil Wears Prada 2'' === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' * 2021: ''The White Lotus'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] l8icjpfjfqwftw8c9k8gekhjmpj93x9 2909019 2908891 2026-06-03T08:01:26Z ~2026-22503-02 206103 Nuwer beeld 2909019 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney at the 2024 Toronto International Film Festival 01 (3x4 cropped and rotated).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Sydney Sweeney in 2024 | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2016: ''Cassidy Way'' * 2017: ''Vikes'' * 2018: ''The Wrong Daughter'' * 2018: ''Under the Silver Lake'' * 2018: ''Relentless'' * 2018: ''Along Came the Devil'' * 2019: ''Clementine'' * 2019: ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' * ''2019: Big Time Adolescence'' * 2020: ''Nocturne'' * 2023: ''Anyone but You'' * 2024: ''Madame Web'' * 2024: ''Immaculate'' * 2025: ''Christy'' * 2026: ''The Devil Wears Prada 2'' === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' * 2021: ''The White Lotus'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 4e4ewox0eliv1gy8hoownfh13qd65vs 2909020 2909019 2026-06-03T08:02:15Z ~2026-22503-02 206103 Beter beeld 2909020 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney at the 2024 Toronto International Film Festival 04 (Cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Sydney Sweeney in 2024 | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2016: ''Cassidy Way'' * 2017: ''Vikes'' * 2018: ''The Wrong Daughter'' * 2018: ''Under the Silver Lake'' * 2018: ''Relentless'' * 2018: ''Along Came the Devil'' * 2019: ''Clementine'' * 2019: ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' * ''2019: Big Time Adolescence'' * 2020: ''Nocturne'' * 2023: ''Anyone but You'' * 2024: ''Madame Web'' * 2024: ''Immaculate'' * 2025: ''Christy'' * 2026: ''The Devil Wears Prada 2'' === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' * 2021: ''The White Lotus'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 4px5l6jxx5mj4j5wyny4jttfvx53akm 2909041 2909020 2026-06-03T09:54:13Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolprente */ verbeter 2909041 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney at the 2024 Toronto International Film Festival 04 (Cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Sydney Sweeney in 2024 | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === {{Hangende-films-sleutel}} {| class="wikitable sortable" |+ ! Jaar ! Titel ! Rol ! class="unsortable" | Notas ! class="unsortable" | {{Abbr|Ver.|Verwysing(s)}} |- | rowspan="2"|2010 | ''[[ZMD: Zombies of Mass Destruction (film)|ZMD: Zombies of Mass Destruction]]'' | Lisa | | style="text-align:center;"| <ref name=zmd /> |- | ''[[The Ward (film)|The Ward]]'' | Jong Alice | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=November 4, 2009 |title=Pre-Production Video Diary for John Carpenter's 'The Ward' |url=http://www.bloody-disgusting.com/news/17956 |publisher=BloodyDisgusting |first=Brad|last=Miska|access-date=September 6, 2025 |archive-date=June 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627202844/http://bloody-disgusting.com/news/17956/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 | ''[[Spiders 3D]]'' | Emily Cole | | style="text-align:center;"| |- | 2014 | ''[[Angels in Stardust]]'' | Annie | | style="text-align:center;"| |- | 2015 | ''[[The Martial Arts Kid]]'' | Julie |Reguit-na-video-rolprent | style="text-align:center;"| |- | 2017 | ''[[Dead Ant]]'' | Samantha "Sam" | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[Under the Silver Lake]]'' | Shooting Star #2 | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Along Came the Devil]]'' | Ashley Winbourne | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="3" | 2019 | ''[[Big Time Adolescence]]'' | Holly | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Clementine (2019 film)|Clementine]]'' | Lana | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' | Dianne "Snake" Lake | | style="text-align:center;"| |- | 2020 | ''[[Nocturne (2020 film)|Nocturne]]'' | Juliet Lowe | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[The Voyeurs]]'' | Pippa Monroe | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Night Teeth]]'' | Eva | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="3"| 2023 | ''[[Reality (2023 film)|Reality]]'' | "Reality" wenner | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Americana (2023 film)|Americana]]'' | Penny Jo Poplin | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Anyone but You]]'' | [[Beatrice (Much Ado About Nothing)|Beatrice "Bea" Messina]] | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;"| |- | rowspan="3" | 2024 | ''[[Madame Web (film)|Madame Web]]'' | [[Julia Carpenter|Julia Cornwall]] | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Immaculate (2024 film)|Immaculate]]'' | Sister Cecilia | Ook vervaardiger | style="text-align:center;"| <ref name="immaculate">{{Cite web |last=Campano |first=Leah |date=February 21, 2023 |title="The White Lotus" Star Simona Tabasco Joins Sydney Sweeney in Psychological Thriller "Immaculate" |url=https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a41819130/sydney-sweeney-psychological-horror-film-immaculate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221202300/https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a41819130/sydney-sweeney-psychological-horror-film-immaculate/ |archive-date=February 21, 2023 |access-date=March 12, 2023 |website=Seventeen}}</ref> |- | ''[[Eden (2024 film)|Eden]]'' | [[Margret Wittmer]] | | style="text-align:center;"| <ref name="October2023">{{cite web |last1=Wiseman |first1=Andreas |title=Vanessa Kirby & Sydney Sweeney Join Jude Law, Ana De Armas & Daniel Brühl In Ron Howard's Renamed Survival Thriller ''Eden'' Ahead Of November Shoot; Hans Zimmer To Score For Imagine & AGC — AFM |url=https://deadline.com/2023/10/sydney-sweeney-vanessa-kirby-hans-zimmer-join-jude-law-ana-de-armas-ron-howard-eden-movie-australia-1235587009/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=October 30, 2023 |date=October 30, 2023 |archive-date=October 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030152628/https://deadline.com/2023/10/sydney-sweeney-vanessa-kirby-hans-zimmer-join-jude-law-ana-de-armas-ron-howard-eden-movie-australia-1235587009/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" | 2025 | ''[[Echo Valley (film)|Echo Valley]]'' | Claire Garrett | | style="text-align:center;"| <ref name="echo" /><ref>{{cite web |last=Kuperinsky |first=Amy |date=June 1, 2023 |title=Echo Valley' thriller starring Julianne Moore filming in Hunterdon County |url=https://www.lehighvalleylive.com/news/2023/06/echo-valley-thriller-starring-julianne-moore-filming-in-hunterdon-county.html?outputType=amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131505/https://www.lehighvalleylive.com/news/2023/06/echo-valley-thriller-starring-julianne-moore-filming-in-hunterdon-county.html?outputType=amp |archive-date=June 4, 2023 |access-date=June 3, 2023 |website=Leigh Valley Live}}</ref> |- | ''[[Christy (2025 American film)|Christy]]'' | [[Christy Martin]] | Ook vervaardiger | style="text-align:center;" |<ref name=Christy/> |- | ''[[The Housemaid (2025 film)|The Housemaid]]'' | Wilhelmina "Millie" Calloway | Also executive producer | style="text-align:center;"|<ref name=Housemaid/> |- |2026 |''[[The Devil Wears Prada 2]]'' |Haarself |Geskrapte toneel<ref>[https://variety.com/2026/film/news/the-devil-wears-prada-2-sydney-sweeney-cameos-cuts-1236727265/ Sydney Sweeney Isn’t the Only ‘Devil Wears Prada 2’ Cameo That Got Cut as Anna Wintour and More Also Left Out]</ref> | style="text-align: center;" | |- | 2027 | {{Hangende film|[[The Custom of the Country (film)|The Custom of the Country]]}} | Undine Spragg | Na-produksie; ook vervaardiger | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 21, 2026 |title=Sydney Sweeney To Star In And Produce 'Custom Of The Country' From Studiocanal & Rabbit's Foot Films; Josie Rourke Directing |url=https://deadline.com/2026/01/sydney-sweeney-custom-of-the-country-edith-wharton-1236691959/ |access-date=March 30, 2026 |website=Deadline}}</ref> |- | MNAW | {{Hangende film|[[Gundam (rolprent)|Gundam]]}} | {{TabelMNAW}} | Verfilming aan die gang; ook vervaardiger | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last=Lee|first=Stephen|date=April 20, 2026 |title=Live-Action Gundam Film Starts Production with Sydney Sweeney and Noah Centineo |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/gundam-live-action-movie-release-date-news |access-date=April 20, 2026 |website=Netflix}}</ref> |- |} === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' * 2021: ''The White Lotus'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] qyqbxjy4nhn2nmm12ftseer5rkmbcnl 2909042 2909041 2026-06-03T09:55:25Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolprente */ 2909042 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sydney Sweeney | Beeld = Sydney Sweeney at the 2024 Toronto International Film Festival 04 (Cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Sydney Sweeney in 2024 | Geboortenaam = Sydney Bernice Sweeney | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|09|12}} | Geboorteplek = Spokane, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2858875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sydney Sweeney''' (gebore 12 September 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Under the Silver Lake'' (2018) en in die televisiereekse ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017) en ''Everything Sucks!'' (2018). == Vroeë lewe == Sydney Bernice Sweeney is op 12 September 1997 <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310|title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test|date=February 5, 2021|last=Sweeney|first=Sydney|time=4:46|access-date=January 7, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|last=Hebert|first=Olivia|date=September 18, 2023|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=September 24, 2023|access-date=March 2, 2024}}</ref> in Spokane, Washington gebore. <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2025/jan/31/ill-have-what-shes-having-spokanes-sydney-sweeney-/|title='I'll have what she's having': Spokane's Sydney Sweeney makes cameo in Super Bowl ad re-creating iconic 'When Harry Met Sally' scene with Meg Ryan, Billy Crystal|last=Treffry|first=Lindsey|date=February 7, 2025|website=Spokesman.com|language=en|access-date=May 8, 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2023/dec/21/sydney-sweeney-speaks-about-her-rom-com-debut-and-/|title=Sydney Sweeney speaks about her rom com debut and why Spokane is still home {{!}} The Spokesman-Review|date=December 21, 2023|website=www.spokesman.com|access-date=May 8, 2025}}</ref> Haar ma was 'n voormalige kriminele verdedigingsadvokaat, en haar pa werk in die gasvryheidsbedryf . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=August 9, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|archive-date=August 9, 2023|access-date=August 9, 2023}}</ref> Sy het een broer. Sweeney is grootgemaak in die Idaho-panhandle <ref>{{Cite web|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=February 8, 2022|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=February 9, 2022}}</ref> langs die Washington-grens, in 'n landelike meerhuis wat haar familie al vyf generasies lank bewoon. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sy het gesê dat haar familie godsdienstig is. <ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE|last=Tinnin|first=Drew|date=August 14, 2018|website=[[Dread Central]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/|archive-date=July 29, 2022|access-date=July 29, 2022}}</ref> Sweeney het skool by Saint George's School in Spokane bygewoon. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Sy was aktief in talle sportsoorte: "Ek was in elke moontlike sportsoort," het sy gesê. "Ek was in die sokkerspan, die bofbalspan, die sneeuslalom-skispan, ek het wakeboarding gedoen." Sweeney het gesê sy het as kind 'n wakeboardongeluk gehad toe die rand van haar bord agtertoe geswaai het en die area langs haar oog gesny het, wat 'n permanente letsel gelaat het. <ref name="courier">{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archivedate=February 21, 2022}}</ref> Sweeney het in toneelspel begin belanggestel nadat sy oudisie gedoen het om 'n ekstra te wees in 'n onafhanklike film wat in die Spokane-gebied verfilm was. <ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{Cite news|location=Spokane, Washington|accessdate=September 9, 2020|archivedate=June 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/}}</ref> Om haar ouers te oortuig om haar toe te laat om toneelspel te volg, het sy vir hulle 'n vyfjaar- [[sakeplan]] voorgelê. Sweeney het begin oudisies doen en kommersiële toneelspelwerk in Seattle en [[Portland, Oregon]], waar die gesin tydelik gewoon het, totdat sy besluit het om na Los Angeles te trek toe sy 13 jaar oud was.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|work=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=June 24, 2019|time=2:30|access-date=January 21, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE}}</ref> In graad vier van laerskool was Sweeney op die robotika-span asook die wiskundeklub.<ref>{{Cite interview |subject=Sydney Sweeney |interviewer=Sean Evans |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings |work=Hot Ones |url=https://www.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc |access-date=January 28, 2024 |via=[[YouTube]] | date=January 25, 2024 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Sy was die afskeidsregter van haar gradeplegtigheidsklas by Brighton Hall School in Burbank, Kalifornië (in 'n klad van slegs vyf mense) . <ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=July 27, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|archive-date=July 27, 2022|access-date=July 27, 2022}}</ref> In 2016 het Sweeney vir n kort tyd vir Universal Studios Hollywood gewerk, maar het bedank nadat sy vir 'n toneelspelpos aangestel is. Sy het ook kortliks die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, bygewoon. <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios|last=Gardner|first=Chris|date=February 7, 2024|website=The Hollywood Reporter|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/|archive-date=February 15, 2024|access-date=February 7, 2024}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === {{Hangende-films-sleutel}} {| class="wikitable sortable" |+ ! Jaar ! Titel ! Rol ! class="unsortable" | Notas ! class="unsortable" | {{Abbr|Ver.|Verwysing(s)}} |- | rowspan="2"|2010 | ''[[ZMD: Zombies of Mass Destruction (film)|ZMD: Zombies of Mass Destruction]]'' | Lisa | | style="text-align:center;"| <ref name=zmd /> |- | ''[[The Ward (film)|The Ward]]'' | Jong Alice | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=November 4, 2009 |title=Pre-Production Video Diary for John Carpenter's 'The Ward' |url=http://www.bloody-disgusting.com/news/17956 |publisher=BloodyDisgusting |first=Brad|last=Miska|access-date=September 6, 2025 |archive-date=June 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627202844/http://bloody-disgusting.com/news/17956/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 | ''[[Spiders 3D]]'' | Emily Cole | | style="text-align:center;"| |- | 2014 | ''[[Angels in Stardust]]'' | Annie | | style="text-align:center;"| |- | 2015 | ''[[The Martial Arts Kid]]'' | Julie |Reguit-na-video-rolprent | style="text-align:center;"| |- | 2017 | ''[[Dead Ant]]'' | Samantha "Sam" | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[Under the Silver Lake]]'' | Shooting Star #2 | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Along Came the Devil]]'' | Ashley Winbourne | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="3" | 2019 | ''[[Big Time Adolescence]]'' | Holly | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Clementine (2019 film)|Clementine]]'' | Lana | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' | Dianne "Snake" Lake | | style="text-align:center;"| |- | 2020 | ''[[Nocturne (2020 film)|Nocturne]]'' | Juliet Lowe | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[The Voyeurs]]'' | Pippa Monroe | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Night Teeth]]'' | Eva | | style="text-align:center;"| |- | rowspan="3"| 2023 | ''[[Reality (2023 film)|Reality]]'' | "Reality" wenner | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Americana (2023 film)|Americana]]'' | Penny Jo Poplin | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Anyone but You]]'' | [[Beatrice (Much Ado About Nothing)|Beatrice "Bea" Messina]] | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;"| |- | rowspan="3" | 2024 | ''[[Madame Web (film)|Madame Web]]'' | [[Julia Carpenter|Julia Cornwall]] | | style="text-align:center;"| |- | ''[[Immaculate (2024 film)|Immaculate]]'' | Sister Cecilia | Ook vervaardiger | style="text-align:center;"| <ref name="immaculate">{{Cite web |last=Campano |first=Leah |date=February 21, 2023 |title="The White Lotus" Star Simona Tabasco Joins Sydney Sweeney in Psychological Thriller "Immaculate" |url=https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a41819130/sydney-sweeney-psychological-horror-film-immaculate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221202300/https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a41819130/sydney-sweeney-psychological-horror-film-immaculate/ |archive-date=February 21, 2023 |access-date=March 12, 2023 |website=Seventeen}}</ref> |- | ''[[Eden (2024 film)|Eden]]'' | [[Margret Wittmer]] | | style="text-align:center;"| <ref name="October2023">{{cite web |last1=Wiseman |first1=Andreas |title=Vanessa Kirby & Sydney Sweeney Join Jude Law, Ana De Armas & Daniel Brühl In Ron Howard's Renamed Survival Thriller ''Eden'' Ahead Of November Shoot; Hans Zimmer To Score For Imagine & AGC — AFM |url=https://deadline.com/2023/10/sydney-sweeney-vanessa-kirby-hans-zimmer-join-jude-law-ana-de-armas-ron-howard-eden-movie-australia-1235587009/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=October 30, 2023 |date=October 30, 2023 |archive-date=October 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030152628/https://deadline.com/2023/10/sydney-sweeney-vanessa-kirby-hans-zimmer-join-jude-law-ana-de-armas-ron-howard-eden-movie-australia-1235587009/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" | 2025 | ''[[Echo Valley (film)|Echo Valley]]'' | Claire Garrett | | style="text-align:center;"| <ref name="echo" /><ref>{{cite web |last=Kuperinsky |first=Amy |date=June 1, 2023 |title=Echo Valley' thriller starring Julianne Moore filming in Hunterdon County |url=https://www.lehighvalleylive.com/news/2023/06/echo-valley-thriller-starring-julianne-moore-filming-in-hunterdon-county.html?outputType=amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131505/https://www.lehighvalleylive.com/news/2023/06/echo-valley-thriller-starring-julianne-moore-filming-in-hunterdon-county.html?outputType=amp |archive-date=June 4, 2023 |access-date=June 3, 2023 |website=Leigh Valley Live}}</ref> |- | ''[[Christy (2025 American film)|Christy]]'' | [[Christy Martin]] | Ook vervaardiger | style="text-align:center;" |<ref name=Christy/> |- | ''[[The Housemaid (2025 film)|The Housemaid]]'' | Wilhelmina "Millie" Calloway | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align:center;"|<ref name=Housemaid/> |- |2026 |''[[The Devil Wears Prada 2]]'' |Haarself |Geskrapte toneel<ref>[https://variety.com/2026/film/news/the-devil-wears-prada-2-sydney-sweeney-cameos-cuts-1236727265/ Sydney Sweeney Isn’t the Only ‘Devil Wears Prada 2’ Cameo That Got Cut as Anna Wintour and More Also Left Out]</ref> | style="text-align: center;" | |- | 2027 | {{Hangende film|[[The Custom of the Country (film)|The Custom of the Country]]}} | Undine Spragg | Na-produksie; ook vervaardiger | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 21, 2026 |title=Sydney Sweeney To Star In And Produce 'Custom Of The Country' From Studiocanal & Rabbit's Foot Films; Josie Rourke Directing |url=https://deadline.com/2026/01/sydney-sweeney-custom-of-the-country-edith-wharton-1236691959/ |access-date=March 30, 2026 |website=Deadline}}</ref> |- | MNAW | {{Hangende film|[[Gundam (rolprent)|Gundam]]}} | {{TabelMNAW}} | Verfilming aan die gang; ook vervaardiger | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last=Lee|first=Stephen|date=April 20, 2026 |title=Live-Action Gundam Film Starts Production with Sydney Sweeney and Noah Centineo |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/gundam-live-action-movie-release-date-news |access-date=April 20, 2026 |website=Netflix}}</ref> |- |} === Televisiereekse === * 2017: ''[[The Handmaid's Tale]]'' * 2018: ''Everything Sucks!'' * 2019: ''Euphoria'' * 2021: ''The White Lotus'' === Video's === * 2016: ''The Horde'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|2858875|Sydney Sweeney}} * {{Twitter|sydney_sweeney|Sydney Sweeney}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sweeney, Sydney}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] fkyrjqlrww4f06h7ua1n9v2ed46mor5 0 243276 2908840 2901285 2026-06-02T14:26:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908840 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''McGill Universiteit''' (Frans: Université McGill) is 'n openbare navorsingsuniversiteit geleë in [[Montreal]], [[Quebec]], [[Kanada]]. Dit was gestig in 1821 by wyse van 'n Koninklike traktaat, welke toegestaan is deur [[George IV van die Verenigde Koninkryk]].<ref>[7] Frost, Stanley Brice. McGill University, Vol. I. For the Advancement of Learning, 1801–1895. McGill-Queen's University Press, 1980. {{ISBN|978-0-7735-0353-3}}</ref>Die universiteit dra die naam van James McGill, 'n handelaar van [[Montreal]] wat oorspronklik van [[Skotland]] gekom het, en wie se erflating in 1813 die universiteit se voorloper, McGill College, gevorm het. McGill Universiteit se hoofkampus is geleë in Mount Royal in die middedorp van [[Montreal]], met die tweede kampus wat geleë is in Sainte-Anne-de-Bellevue, welke ook geleë is op Montreal Eiland, 30 kilometers wes van die hoofkampus. Die universiteit is een van twee universiteit buite die [[Verenigde State van Amerika]] wat lede is van die Assosiasie van Amerikaanse Universiteite,<ref>"Association of American Universities". Aau.edu. Ge-argiveer van die oorspronklike op 2013-01-14. Opgespoor 2012-11-05.</ref> en dit is die enigste Kanadese lid van die "Global University Leaders Forum" (GULF) binne die Wêreld Ekonomiese Forum.<ref>"McGill newsroom". Opgespoor op 12 Mei 2016.</ref> McGill Universiteit bied grade en diplomas aan in meer as 300 studievelde, met die hoogste gemiddelde toelatings vereistes van enige Kanadese universiteit. Die meeste studente is ingeskryf in die vyf grootste fakulteite, naamlik Kunste, Wetenskapstudies, Gesondheidswetenskappe, Ingenieurswese en Besigheidsbestuurkunde.<ref>"Enrolment Reports". McGill University. Opgespoor 2010-04-26.</ref> Twaalf van McGill Universiteit se alumni het die [[Nobelprys]] gewen, terwyl 145 "Rhodes Scholars" is, beide die meeste wat toegeken is aan die alumni van enige universiteit in Kanada.<ref>McDevitt, Neale (29 November 2018). "Taking the Rhodes less travelled". McGill Reporter.</ref><ref>"10 Points of Pride", supra</ref> Die universiteit se alumni sluit ook in 5 ruimtevaarders,<ref>"McGill grad Jennifer Sidey becomes Canada's newest astronaut : McGill Reporter". publications.mcgill.ca.</ref> die huidige [[Eerste Minister]], en 2 voormalige eerste ministers van Kanada, die huidige Goewerneur-Generaal van Kanada, 14 Regters van Die Kanadese Hooggeregshof,<ref> McGill alumni who are Canadian Supreme Court include Douglas Abbott, Ian Binnie, Louis-Philippe Brodeur, Claire L'Heureux-Dubé, Marie Deschamps, Morris Fish, Clément Gascon, Désiré Girouard, Louis-Philippe de Grandpré, Gerald Le Dain, Charles Gonthier, Sheilah Martin, Pierre-Basile Mignault, and Thibaudeau Rinfret</ref> ten minste 8 buitelandse leiers,<ref> List of McGill University people</ref> 28 buitelandse ambassadeurs, meer as agt dosyn lede van die Kanadese Parlement, [[Verenigde State van Amerika]] Kongres, Britse Parlement, en ander nasionale wetgewers<ref> List of McGill University people</ref> verskeie miljardêrs,<ref> List of McGill University people</ref> 9 [[Oscar]] wenners, 11 [[Grammy]] wenners, 4 wenners van die [[Pulitzerprys]],<ref> "National Reporting". Pulitzer.org. 2018-04-16. Opgespoor op 2018-05-23.</ref><ref>"The 1997 Pulitzer Prize Winners". Pulitzer.org. 1944-10-04. Opgespoor op 2011-02-20</ref> 2 Presidensiële Vryheidsmedalje wenners,<ref>These are McGill alumni Zbigniew Brzezinski and Edgar Bronfman Sr..</ref> ten minste 16 [[Emmy]] Award wenners,<ref>McGill alumni who have received Emmy Awards include Bob Arnot, Hume Cronyn, Roberto Hernández, Alex Herschlag, Simcha Jacobovici, Kevin Mambo, Jodie Martinson, Danny Redler, Alice Rhee, Abigail Tannebaum Sharon, William Shatner, Gail Simmons, Susan Farkas, Billy Wisse, David Wohl,and Richard L. Harrison.</ref><ref> "Artist – Vtape". www.vtape.org.</ref> en 28 Olimpiese medaljewenners van verskeie nasionaliteite. Alumni van McGill Universiteit was instrumenteel daarin om [[Amerikaanse voetbal]], [[basketbal]] en [[yshokkie]] uit te vind of ten minste te organiseer.<ref>Doug Lennox (31 August 2009). Now You Know Big Book of Sports. Dundurn Press Ltd. pp. 12–. {{ISBN|978-1-55488-454-4}}. Retrieved 10 June 2011.</ref> McGill Universiteit of sy alumni het ook verskeie gesiene universiteite en kolleges gestig, insluitende die Universiteite van [[Brits-Columbië]], [[Victoria, Brits-Columbië]], en [[Alberta]], die Schulich Skool van Medisyne en Tandheelkunde, die Johns Hopkins Universiteit Skool van Medisyne, en Dawson Kollege. McGill Universiteit is veral bekend vir sy bydrae tot die [[Geneeskunde]] en die gesondheidswetenskappe. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Kanadese universiteite]] 9j214yhveyxbu79ri78dbhy0zpy1ypk 2908894 2908840 2026-06-02T16:07:41Z ~2026-22503-02 206103 [[Hulp:Normdata]] 2908894 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''McGill Universiteit''' (Frans: Université McGill) is 'n openbare navorsingsuniversiteit geleë in [[Montreal]], [[Quebec]], [[Kanada]]. Dit was gestig in 1821 by wyse van 'n Koninklike traktaat, welke toegestaan is deur [[George IV van die Verenigde Koninkryk]].<ref>[7] Frost, Stanley Brice. McGill University, Vol. I. For the Advancement of Learning, 1801–1895. McGill-Queen's University Press, 1980. {{ISBN|978-0-7735-0353-3}}</ref>Die universiteit dra die naam van James McGill, 'n handelaar van [[Montreal]] wat oorspronklik van [[Skotland]] gekom het, en wie se erflating in 1813 die universiteit se voorloper, McGill College, gevorm het. McGill Universiteit se hoofkampus is geleë in Mount Royal in die middedorp van [[Montreal]], met die tweede kampus wat geleë is in Sainte-Anne-de-Bellevue, welke ook geleë is op Montreal Eiland, 30 kilometers wes van die hoofkampus. Die universiteit is een van twee universiteit buite die [[Verenigde State van Amerika]] wat lede is van die Assosiasie van Amerikaanse Universiteite,<ref>"Association of American Universities". Aau.edu. Ge-argiveer van die oorspronklike op 2013-01-14. Opgespoor 2012-11-05.</ref> en dit is die enigste Kanadese lid van die "Global University Leaders Forum" (GULF) binne die Wêreld Ekonomiese Forum.<ref>"McGill newsroom". Opgespoor op 12 Mei 2016.</ref> McGill Universiteit bied grade en diplomas aan in meer as 300 studievelde, met die hoogste gemiddelde toelatings vereistes van enige Kanadese universiteit. Die meeste studente is ingeskryf in die vyf grootste fakulteite, naamlik Kunste, Wetenskapstudies, Gesondheidswetenskappe, Ingenieurswese en Besigheidsbestuurkunde.<ref>"Enrolment Reports". McGill University. Opgespoor 2010-04-26.</ref> Twaalf van McGill Universiteit se alumni het die [[Nobelprys]] gewen, terwyl 145 "Rhodes Scholars" is, beide die meeste wat toegeken is aan die alumni van enige universiteit in Kanada.<ref>McDevitt, Neale (29 November 2018). "Taking the Rhodes less travelled". McGill Reporter.</ref><ref>"10 Points of Pride", supra</ref> Die universiteit se alumni sluit ook in 5 ruimtevaarders,<ref>"McGill grad Jennifer Sidey becomes Canada's newest astronaut : McGill Reporter". publications.mcgill.ca.</ref> die huidige [[Eerste Minister]], en 2 voormalige eerste ministers van Kanada, die huidige Goewerneur-Generaal van Kanada, 14 Regters van Die Kanadese Hooggeregshof,<ref> McGill alumni who are Canadian Supreme Court include Douglas Abbott, Ian Binnie, Louis-Philippe Brodeur, Claire L'Heureux-Dubé, Marie Deschamps, Morris Fish, Clément Gascon, Désiré Girouard, Louis-Philippe de Grandpré, Gerald Le Dain, Charles Gonthier, Sheilah Martin, Pierre-Basile Mignault, and Thibaudeau Rinfret</ref> ten minste 8 buitelandse leiers,<ref> List of McGill University people</ref> 28 buitelandse ambassadeurs, meer as agt dosyn lede van die Kanadese Parlement, [[Verenigde State van Amerika]] Kongres, Britse Parlement, en ander nasionale wetgewers<ref> List of McGill University people</ref> verskeie miljardêrs,<ref> List of McGill University people</ref> 9 [[Oscar]] wenners, 11 [[Grammy]] wenners, 4 wenners van die [[Pulitzerprys]],<ref> "National Reporting". Pulitzer.org. 2018-04-16. Opgespoor op 2018-05-23.</ref><ref>"The 1997 Pulitzer Prize Winners". Pulitzer.org. 1944-10-04. Opgespoor op 2011-02-20</ref> 2 Presidensiële Vryheidsmedalje wenners,<ref>These are McGill alumni Zbigniew Brzezinski and Edgar Bronfman Sr..</ref> ten minste 16 [[Emmy]] Award wenners,<ref>McGill alumni who have received Emmy Awards include Bob Arnot, Hume Cronyn, Roberto Hernández, Alex Herschlag, Simcha Jacobovici, Kevin Mambo, Jodie Martinson, Danny Redler, Alice Rhee, Abigail Tannebaum Sharon, William Shatner, Gail Simmons, Susan Farkas, Billy Wisse, David Wohl,and Richard L. Harrison.</ref><ref> "Artist – Vtape". www.vtape.org.</ref> en 28 Olimpiese medaljewenners van verskeie nasionaliteite. Alumni van McGill Universiteit was instrumenteel daarin om [[Amerikaanse voetbal]], [[basketbal]] en [[yshokkie]] uit te vind of ten minste te organiseer.<ref>Doug Lennox (31 August 2009). Now You Know Big Book of Sports. Dundurn Press Ltd. pp. 12–. {{ISBN|978-1-55488-454-4}}. Retrieved 10 June 2011.</ref> McGill Universiteit of sy alumni het ook verskeie gesiene universiteite en kolleges gestig, insluitende die Universiteite van [[Brits-Columbië]], [[Victoria, Brits-Columbië]], en [[Alberta]], die Schulich Skool van Medisyne en Tandheelkunde, die Johns Hopkins Universiteit Skool van Medisyne, en Dawson Kollege. McGill Universiteit is veral bekend vir sy bydrae tot die [[Geneeskunde]] en die gesondheidswetenskappe. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kanadese universiteite]] jj1sas1ozqub0sye0txg70nni9896vi 0 243442 2908880 2905220 2026-06-02T15:24:20Z Jcb 223 2908880 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Bill Fawcett''' (gebore 13 Mei 1947)<ref>[https://lccn.loc.gov/n85039438 "Fawcett, Bill"]. Library of Congress Authorities (lccn.loc.gov). Retrieved Oktober 19, 2018.</ref> is die outeur en redakteur van meer as 'n dosyn boeke, insluitende ''You Did What?'', ''It Seemed Like a Good Idea'', ''How to Lose a Battle'' en ''You said What''. Hy woon in [[Illinois]]. Hy het ook die boek ''Doomed To Repeat'', met die subtitel: "Die lesse van die geskiedenis wat ons versuim het om te leer"<ref>Vryelik vertaal na Afrikaans</ref> geskryf, wat uitgegee word deur William Morrow, 'n druknaam van Harper Collins Uitgewers.<ref>https://www.harpercollins.com/9780062069061/doomed-to-repeat/. Besoek op 11/03/2019.</ref> == Werke == Fawcett en Chelsea Quinn Yarbro skryf ook misterie romans saam onder die pennaam Quinn Fawcett.<ref name="smithward">Teri Smith en Jean Marie Ward (1998). "Author interview: "Bill Fawcett: Admitting to Influence". Crescent Blues. Opgespoor op 8 Januarie 2013.</ref> Bill Fawcett was ook 'n geskiedkundige vir die Navy SEAL museum in Fort Pierce, [[Florida]], en was die mede-redakteur op werke oor die "US Navy Seals" in [[Vietnam]].<ref name="smithward"> == As skrywer == * ''Cold Cash Warrior: Combat Command in the World of Robert Asprin's Cold Cash War'' (met Robert Asprin) (1989)<ref>"Asprin, Robert L(ynn) 1946-". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2005. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 21 Februarie 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap word benodig)</ref> == Mistakes in History reeks == *''Trust Me, I Know What I'm Doing'' *''100 Mistakes That Changed History'' *''Men At War'' *''It Seemed Like A Good Idea'' *''How To Lose A War At Sea'' *''Doomed To Repeat'' *''How To Lose WWII'' *''How To Lose The Civil War'' *''Hunters And Shooters'' *''How To Lose A War'' *''It Looked Good On Paper'' *''Oval Office Oddities: An Irreverent Collection of Presidential Facts, Follies and Foibles''.<ref>Budasi, Teresa (2 Maart 2008). "In praise of bathroom reading". Chicago Sun-Times. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 4 Februarie 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap word benodig)</ref> *''You Said What?''.<ref>Gillespie, Nick (14 Desember 2007). "You Said What?". Reason.com</ref> *''How To Lose A Battle'' *''You Did What? Mad Plans and Great Historical Disasters'' (met Brian Thomsen) (2004)<ref name="thomsen">"Thomsen, Brian M." Contemporary Authors. 1 Januarie 2007. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap word benodig)</ref> == As redakteur == *''Crafter I'' (met Christopher Stasheff) (1991).<ref>"Kurtz, Katherine 1944- (Katherine Irene Kurtz)". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 22, 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap benodig)</ref> *''Gods of War'' (1992).<ref>"Kurtz, Katherine 1944- (Katherine Irene Kurtz)". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 22, 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap benodig)</ref> *''Battlestation'' (met David Drake) (1992).<ref>Green, Roland J. (5 Julie 1992). "John Varley's Wacky Future Lunar Society". Chicago Sun-Times. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 22 Februarie 2015. – via HighBeam Research</ref> *''Battlestation II'' (met Christopher Stasheff) (1992).<ref>"Kurtz, Katherine 1944- (Katherine Irene Kurtz)". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 22, 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap benodig)</ref> *''The Teams: An Oral History of the U.S. Navy SEALs'' with Kevin Dockery (1998).<ref>Douchette, John-Henry (3 Mei 1998). "Inside the Nacy SEALs War Stories by Sea, Air and Land". The Virginian-Pilot. Norfolk, VA. Geargiveer van die oorspronklike op 24 September. Opgespoor 7 Desember 2014. – via HighBeam Research</ref> *''Making Contact: A Serious Handbook for Locating and Communicating With Extraterrestrials'' (1998)<ref>Flaherty, Dolores; Flaherty, Roger (26 Julie 1998). "Lonely explorers of isolated lives". Chicago Sun-Times. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 4 Februarie 2015.</ref><ref>Shenfeld, Hilary (22 September 1997). "Making Contact: Most Scientists Agree That Humans Will Discover Life on Other Planets Someday, but What If That Life Finds You First? A Wauconda Man's Book Tells You What to Do". Daily Herald. Arlington Heights, IL. Opgespoor 2 Maart 2015. – via Questia Online Library</ref> *''The Warmasters'' (2002)<ref>"Flint, Eric 1947–". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2006. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 4 Februarie 2015</ref> *''Masters of Fantasy'' (met Brian Thomsen) (2004)<ref name="thomsen" /> *''We Three Dragons: A Trio of Dragon Tales for the Holiday Season'' (2005)<ref>"Ward, James M. 1951- (James Michael Ward, Jim Ward)". Contemporary Authors. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 5 Februarie 2015. – via HighBeam Research</ref> *''The Battle for Azeroth: Adventure, Alliance and Addiction in the 'World of Warcraft'' (2006)<ref>Kelly, Marguerite (30 November 2007). "Time to Pull the Plug on Son's Gaming Habit". The Washington Post. Geargiveer van die oorspronklike op 24 September 2015. Opgespoor 7 Desember 2014. – via HighBeam Research</ref> *''Liftport: Opening Space to Everyone'' (2006)<ref>Esser, Doug (9 Julie 2006). "Take a hike, go on a date, explore space—Northwest style". The Columbian. Vancouver, WA. Geargiveer van die oorspronklike op 24 September. Opgespoor 7 Desember 2014. – via HighBeam Research</ref> *''Nebula Awards Showcase 2010'' (2010) *''Mooney, J. E. & Bill Fawcett'' (reds.). ''Shadows of the New Sun : stories in honor of Gene Wolfe. Tor.'' == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fawcett, Bill}} [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] 6joinh3s4cqny6r31hxcx72ue590p9q 2908972 2908880 2026-06-03T06:27:04Z Jcb 223 2908972 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Bill Fawcett''' (gebore 13 Mei 1947)<ref>[https://lccn.loc.gov/n85039438 "Fawcett, Bill"]. Library of Congress Authorities (lccn.loc.gov). Retrieved Oktober 19, 2018.</ref> is die outeur en redakteur van meer as 'n dosyn boeke, insluitende ''You Did What?'', ''It Seemed Like a Good Idea'', ''How to Lose a Battle'' en ''You said What''. Hy woon in [[Illinois]]. Hy het ook die boek ''Doomed To Repeat'', met die subtitel: "Die lesse van die geskiedenis wat ons versuim het om te leer"<ref>Vryelik vertaal na Afrikaans</ref> geskryf, wat uitgegee word deur William Morrow, 'n druknaam van Harper Collins Uitgewers.<ref>https://www.harpercollins.com/9780062069061/doomed-to-repeat/. Besoek op 11/03/2019.</ref> == Werke == Fawcett en Chelsea Quinn Yarbro skryf ook misterie romans saam onder die pennaam Quinn Fawcett.<ref name="smithward">Teri Smith en Jean Marie Ward (1998). "Author interview: "Bill Fawcett: Admitting to Influence". Crescent Blues. Opgespoor op 8 Januarie 2013.</ref> Bill Fawcett was ook 'n geskiedkundige vir die Navy SEAL museum in Fort Pierce, [[Florida]], en was die mede-redakteur op werke oor die "US Navy Seals" in [[Vietnam]].<ref name="smithward" /> == As skrywer == * ''Cold Cash Warrior: Combat Command in the World of Robert Asprin's Cold Cash War'' (met Robert Asprin) (1989)<ref>"Asprin, Robert L(ynn) 1946-". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2005. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 21 Februarie 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap word benodig)</ref> == Mistakes in History reeks == *''Trust Me, I Know What I'm Doing'' *''100 Mistakes That Changed History'' *''Men At War'' *''It Seemed Like A Good Idea'' *''How To Lose A War At Sea'' *''Doomed To Repeat'' *''How To Lose WWII'' *''How To Lose The Civil War'' *''Hunters And Shooters'' *''How To Lose A War'' *''It Looked Good On Paper'' *''Oval Office Oddities: An Irreverent Collection of Presidential Facts, Follies and Foibles''.<ref>Budasi, Teresa (2 Maart 2008). "In praise of bathroom reading". Chicago Sun-Times. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 4 Februarie 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap word benodig)</ref> *''You Said What?''.<ref>Gillespie, Nick (14 Desember 2007). "You Said What?". Reason.com</ref> *''How To Lose A Battle'' *''You Did What? Mad Plans and Great Historical Disasters'' (met Brian Thomsen) (2004)<ref name="thomsen">"Thomsen, Brian M." Contemporary Authors. 1 Januarie 2007. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap word benodig)</ref> == As redakteur == *''Crafter I'' (met Christopher Stasheff) (1991).<ref>"Kurtz, Katherine 1944- (Katherine Irene Kurtz)". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 22, 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap benodig)</ref> *''Gods of War'' (1992).<ref>"Kurtz, Katherine 1944- (Katherine Irene Kurtz)". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 22, 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap benodig)</ref> *''Battlestation'' (met David Drake) (1992).<ref>Green, Roland J. (5 Julie 1992). "John Varley's Wacky Future Lunar Society". Chicago Sun-Times. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 22 Februarie 2015. – via HighBeam Research</ref> *''Battlestation II'' (met Christopher Stasheff) (1992).<ref>"Kurtz, Katherine 1944- (Katherine Irene Kurtz)". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor op 22 Februarie 22, 2015. – via HighBeam Research (intekenaarskap benodig)</ref> *''The Teams: An Oral History of the U.S. Navy SEALs'' with Kevin Dockery (1998).<ref>Douchette, John-Henry (3 Mei 1998). "Inside the Nacy SEALs War Stories by Sea, Air and Land". The Virginian-Pilot. Norfolk, VA. Geargiveer van die oorspronklike op 24 September. Opgespoor 7 Desember 2014. – via HighBeam Research</ref> *''Making Contact: A Serious Handbook for Locating and Communicating With Extraterrestrials'' (1998)<ref>Flaherty, Dolores; Flaherty, Roger (26 Julie 1998). "Lonely explorers of isolated lives". Chicago Sun-Times. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 4 Februarie 2015.</ref><ref>Shenfeld, Hilary (22 September 1997). "Making Contact: Most Scientists Agree That Humans Will Discover Life on Other Planets Someday, but What If That Life Finds You First? A Wauconda Man's Book Tells You What to Do". Daily Herald. Arlington Heights, IL. Opgespoor 2 Maart 2015. – via Questia Online Library</ref> *''The Warmasters'' (2002)<ref>"Flint, Eric 1947–". Contemporary Authors, New Revision Series. 1 Januarie 2006. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 4 Februarie 2015</ref> *''Masters of Fantasy'' (met Brian Thomsen) (2004)<ref name="thomsen" /> *''We Three Dragons: A Trio of Dragon Tales for the Holiday Season'' (2005)<ref>"Ward, James M. 1951- (James Michael Ward, Jim Ward)". Contemporary Authors. 1 Januarie 2008. Geargiveer van die oorspronklike op 29 Maart 2015. Opgespoor 5 Februarie 2015. – via HighBeam Research</ref> *''The Battle for Azeroth: Adventure, Alliance and Addiction in the 'World of Warcraft'' (2006)<ref>Kelly, Marguerite (30 November 2007). "Time to Pull the Plug on Son's Gaming Habit". The Washington Post. Geargiveer van die oorspronklike op 24 September 2015. Opgespoor 7 Desember 2014. – via HighBeam Research</ref> *''Liftport: Opening Space to Everyone'' (2006)<ref>Esser, Doug (9 Julie 2006). "Take a hike, go on a date, explore space—Northwest style". The Columbian. Vancouver, WA. Geargiveer van die oorspronklike op 24 September. Opgespoor 7 Desember 2014. – via HighBeam Research</ref> *''Nebula Awards Showcase 2010'' (2010) *''Mooney, J. E. & Bill Fawcett'' (reds.). ''Shadows of the New Sun : stories in honor of Gene Wolfe. Tor.'' == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fawcett, Bill}} [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] 5y9drbutfmbmflwjqj5qqtp26z41qvi 0 250435 2908988 2901137 2026-06-03T06:39:47Z Jcb 223 2908988 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Indies-Pakistanse Oorlog van 1965 |deelvan = die [[Koue Oorlog]] |beeld = [[Lêer:Kashmir region 2004.jpg|300px]] |byskrif = Politiese kaart van Kasjmir in 2004 |datum = Augustus – [[23 September]] [[1965]] |plek = '''Westelike Front''' * Indies-Pakistanse grens ** [[Arabiese See]] '''Oostelike Front''' * Indies-Oos-Pakistanse grens |gebied = |resultaat = Onbeslis * [[Verenigde Nasies]] se mandaat van skietstilstand * Albei kante beweer oorwinning * Geen permanente territoriale veranderinge nie (Tasjkent-verklaring) |party1 = {{vlagland|Indië}} |party2 = {{vlagland|Pakistan}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Indië}} Sarvepalli Radhakrishnan<br />{{vlagikoon|Indië}} Lal Bahadur Shastri<br />{{vlagikoon|Indië|weermag}} J.N. Chaudhuri<br />{{vlagikoon|Indië|weermag}} Harbaksh Singh<br />{{vlagikoon|Indië|weermag}} P.O. Dunn<br />{{vlagikoon|Indië|weermag}} Joginder Dhillon<br />{{vlagikoon|Indië|weermag}} Kashmir Katoch<br />{{vlagikoon|Indië|lugmag}} Arjan Singh Aulakh<br />{{vlagikoon|Indië|vloot}} Bhaskar Soman |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Pakistan}} Ayub Khan<br />{{vlagikoon|Pakistan|weermag}} Musa Khan Hazara<br />{{vlagikoon|Pakistan|weermag}} Bakhtiar Rana<br />{{vlagikoon|Pakistan|weermag}} Attiqur Rahman<br />{{vlagikoon|Pakistan|weermag}} A.H. Malik<br />{{vlagikoon|Pakistan|weermag}} Yahya Khan<br />{{vlagikoon|Pakistan|lugmag}} Nur Khan<br />{{vlagikoon|Pakistan|vloot}} A.R. Khan<br />{{vlagikoon|Pakistan|vloot}} S.M. Ahsan<br />{{vlagikoon|Pakistan|vloot}} S.M. Anwar |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''700&nbsp;000 Infanteriste''' (hele weermag)<ref name="Chapter 1 official history" /><br /> '''700+ vegvliegtuie'''{{sfn|T. V. Paul|1994|p=107}}<br /> '''720 pantsers'''<ref name="Chapter 1 official history">{{cite web |last=Rakshak |first=Bharat |title=Page 15 |url=http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/1965Chapter01.pdf |website=Official History |publisher=Times of India |access-date=14 Julie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929075706/http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/1965Chapter01.pdf |archive-date=29 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * 186 [[Olifanttenk]]s<ref name="War Despatches" /> * 346 M4 Sherman<ref name="Chapter 1 official history" /> * 90 [[AMX-13 (tenk)|AMX-13]]<ref name="Chapter 1 official history" /><ref name="War Despatches" /> * 90 PT-76<ref name="Chapter 1 official history" /> '''628 Artillerie'''<ref name="War Despatches">{{en}} {{cite book|last=SIngh|first=Lt.Gen Harbaksh|title=War Despatches|year=1991|publisher=Lancer International|location=Nieu-Delhi|isbn=978-81-7062-117-1|page=7}}</ref> * 66x 3.7"How<ref name="War Despatches" /> * 450x 25pdr<ref name="War Despatches" /> * 96x 5.5"<ref name="War Despatches" /> * 16x 7.2"<ref name="War Despatches" /> '''Effektiewe krag langs die Wes-Pakistanse grens'''<ref name="Chapter 1 official history" /> * 9 Infanterie-afdelings (4 onder-krag) * 3 Gepantserde brigades |sterkte2 = '''260&nbsp;000 Infanteriste''' (hele weermag)<ref name="Chapter 1 official history" /><br /> '''280 vegvliegtuie'''{{sfn|T. V. Paul|1994|p=107}}<br /> '''756 pantsers'''<ref name="War Despatches" /> * 352 Pattons<ref name="War Despatches" /> * 308 Shermans<ref name="War Despatches" /> * 96 Chaffees<ref name="War Despatches" /> '''552 Artillerie'''<ref name="War Despatches" /> * 72x105mm How<ref name="War Despatches" /> * 234X25pdr<ref name="War Despatches" /> * 126x155mm How<ref name="War Despatches" /> * 48x8" How<ref name="War Despatches" /> * 72x3.7" How<ref name="War Despatches" /> * POK Lt Btys<ref name="War Despatches" /> '''Effektiewe krag langs die Wes-Pakistanse grens'''<ref name="Chapter 1 official history" /> * 6 Infanterie-afdelings * 2 Gepantserde brigades |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Neutrale bewerings'''<ref name="Encyclopedia of the developing world">{{en}} {{cite book|author = Thomas M. Leonard | title = Encyclopedia of the developing world|url=https://books.google.com/books?id=pWRjGZ9H7hYC&pg=PA806|accessdate=14 April 2011 | year=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97663-3|pages=806–}}</ref><ref name="Indo-Pakistan Wars">{{en}} {{cite web |title=Indo-Pakistan Wars |url=http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_781531179/indo-pakistan_wars.html |website= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090508073809/http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_781531179/Indo-Pakistan_Wars.html |archivedate=8 Mei 2009 |url-status=dead }}</ref> * 3&nbsp;000 gesneuweldes<ref name="Encyclopedia of the developing world" /> * 150<ref>{{en}} {{cite book|last=Tucker|first=Spencer|title=Tanks: An Illustrated History of Their Impact|url=https://books.google.com/books?id=N481TmqiSiUC&pg=PA172|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-995-9|page=172}}</ref>–190 panters<ref name="Encyclopedia of the developing world" /> * 60–75 vegvliegtuie<ref name="Encyclopedia of the developing world" /> * 540&nbsp;km² (210&nbsp;myl²) se verlore gebied (veral in [[Kasjmir]]){{sfn|Praagh, The Greater Game|2003|p-294}}{{sfn|Jamal, Shadow War|2009|p=86}} '''Indiese bewerings''' * 35<ref name="Van Creveld, 2012, pp. 286–287">Van Creveld, 2012, bl. 286–287.</ref>–59 vegvliegtuie<ref name="Official History of IAF in 65 War">{{cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/1965Chapter09.pdf |title=Official History of IAF in 65 War |access-date=27 Julie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927185827/http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/1965Chapter09.pdf |archive-date=27 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens is volgens Indiese bronne 13 IAF-vegvliegtuie in ongelukke verlore en 3 Indiese burgerlike vliegtuie afgeskiet.<ref name="bharat-rakshak.com">{{cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/Misc/Loss1965.html |title=Archived copy |publisher=Bharat-Rakshak.com |access-date=11 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507192648/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/Misc/Loss1965.html |archive-date= 7 Mei 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * 520&nbsp;km² (200&nbsp;myl²) se verlore gebied<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> '''Pakistanse bewerings''' * 8&nbsp;200 gesneuweldes of gevangenes<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict">{{en}} {{citation |last=Nordeen |first=Lon O. |title=Air Warfare in the Missile Age |url=https://books.google.com/books?id=1K5qBgAAQBAJ&pg=PT149 |year=1985 |publisher=Smithsonian Institution Press |isbn=978-0-87474-680-8 |pp=149–151}}</ref> * 110<ref name=1965p6>{{en}} [http://pakistaniat.com/2007/09/06/1965-war-a-different-legacy/comment-page-6/ 1965 War: A Different Legacy: ALL THINGS PAKISTAN]. Pakistaniat.com (6 September 1965). Besoek op 14 April 2011.</ref>–113<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> vegvliegtuie * 500 pantsers gevat of vernietig<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> * 2602,<ref>{{en}} [http://www.pakistanarmy.gov.pk/awpreview/textcontent.aspx?pid=196 1965 War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107081242/https://www.pakistanarmy.gov.pk/awpreview/textcontent.aspx?pid=196 |date=7 Januarie 2016 }}. Pakistanse Weermag (1 September 2009). Besoek op 14 April 2011.</ref> 2575&nbsp;km²<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> se gebied verkry<br />1&nbsp;600&nbsp;myl² volgens Husain Haqqani |ongevalle2 = '''Neutrale bewerings'''<ref name="Encyclopedia of the developing world" /> * 3&nbsp;800 gesneuweldes<ref name="Encyclopedia of the developing world" /> * 200<ref name="Encyclopedia of the developing world" />-300 panters<ref name="S Tucker">{{en}} {{cite book|last=Tucker|first=Spencer|title=Tanks: An Illustrated History of Their Impact|year=2004|page=172|url=https://books.google.com/?id=N481TmqiSiUC&pg=PA172&lpg=PA172&q=pakistan%20tank%20losses%201965|isbn=978-1-57607-995-9}}</ref> * 20 vegvliegtuie<ref name="Encyclopedia of the developing world" /> * Meer as 1&nbsp;840&nbsp;km² (710&nbsp;myl²) se verlore gebied (in Sindh, Lahore, Sialkot en Kashmir){{sfn|Praagh, The Greater Game|2003|p-294}}{{sfn|Jamal, Shadow War|2009|p=86}} '''Pakistanse bewerings''' * 19 vegvliegtuie<ref name="1965p6" /> '''Indiese bewerings''' * 5&nbsp;259 gesneuweldes of gevangenes<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> * 43<ref name="tribune IAF's ground reality">{{en}} [http://www.tribuneindia.com/2007/20070506/spectrum/main1.htm The Sunday Tribune – Spectrum]. Tribuneindia.com. Besoek op 14 April 2011.</ref>−73 vegvliegtuie<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> * 471 panters<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> * 1&nbsp;735&nbsp;km² (670&nbsp;myl²) se gebied verkry<ref name="Nordeen's Indo-Pak 1965 Conflict" /> |ongevalle3 = |notas = }} Die '''Indies-Pakistanse Oorlog van 1965''' of '''Tweede Kasjmiroorlog''' was die hoogtepunt van 'n klomp skermutselinge wat plaasgevind het tussen April 1965 en September 1965 tussen [[Pakistan]] en [[Indië]]. Die oorlog het begin na Pakistan se Operasie Gibraltar, wat die doelwit gehad het om troepe in Jammu en [[Kasjmir]] te kry om Indiese oorheersing te vermy. Indië het geantwoord met 'n volskaalse militêre aanval op Wes-Pakistan. Die sewentiendaagse oorlog het duisende ongevalle aan beide kante tot gevolg gehad. Dit was die grootste stryd waaraan [[tenk]]s en gepantserde voertuie deelgeneem het sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die oorlog het tot 'n einde gekom nadat die [[Verenigde Nasies]] 'n [[wapenstilstand]] kon bewerkstellig na diplomatieke onderhandelings deur die [[Sowjetunie]] en die [[Verenigde State]] en die daaropvolgende uitreiking van die Tasjkent-verklaring. Die grootste gedeelte van die oorlog is gevoer deur landmagte in die Kasjmir-gebied en op die grens tussen die twee lande. Hierdie oorlog was die grootste versameling van troepe in Kasjmir sedert die verdeling van [[Brits-Indië]] in 1947. Dit is eers weer verbeter in die 2001-2002-skermutseling deur Indië en Pakistan. Baie van die veldslae is geveg deur opponerende [[infanterie]]- en pantsereenhede, ondersteun deur die onderskeie lugmagte en vlote. Baie besonderhede van die oorlog is steeds onbekend. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Indo-Pakistani War of 1965}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pakistan]] [[Kategorie:Koue Oorlog]] ij6nw9w3y1frisl1f03dqupqaqdtk4a 0 252091 2908968 2900743 2026-06-03T06:25:42Z Jcb 223 2908968 wikitext text/x-wiki '''Marc Fleurbaey''', gebore op [[11 Oktober]] [[1961]] in [[Mesnil-Raoul]] (Departement [[Seine-Maritime]], in die streek van [[Normandië]], in [[Frankryk]]), is 'n Franse [[ekonoom]] wat spesialiseer in ekonomie van welsyn en normatiewe ekonomie. Navorser en onderwyser sedert 1994 in Frankryk, die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], is hy Robert E. Kuenne Professor in Ekonomie en Openbare Sake aan [[Universiteit van Princeton]] sedert 2011. Hy het ook die voorsitter in Ekonomie van Welstand by die Kollege vir Wêreldstudies gehou. Hy was van 1986 tot 1994 'n direkteur van die Nasionale Instituut vir Statistiek en Ekonomiese Studies. == Biografie == === Opleiding === Marc Fleurbaey studeer van [[École nationale de la statistique et de l'administration économique|ENSAE ParisTech]] (1986), 'n meestersgraad in filosofie van die [[Universiteit Parys-Nanterre|Universiteit van Parys-Nanterre]] (1991) en 'n doktorsgraad in ekonomie van die Skool vir Hoërstudie in Sosiale Wetenskappe (1994). === Loopbaan === Marc Fleurbaey is sedert 2011 [http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba Robert E. Kuenne Professor in Ekonomie en Openbare Sake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412233452/http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba |date=12 April 2019 }} by die [[:en:Woodrow_Wilson_School_of_Public_and_International_Affairs|Woodrow Wilson Skool vir Openbare en Internasionale Aangeleenthede]] aan die Universiteit van Princeton. Hy is ook 'n navorsingsgenoot aan die [https://uchv.princeton.edu/ Universiteit se Sentrum vir Menswaardighede], die [https://chw.princeton.edu/ Sentrum vir Gesondheid en Welsyn], die [https://detc.princeton.edu/ William S. Dietrich II Ekonomiese Teorie Sentrum] en die [https://environment.princeton.edu/ Princeton Environmental Institute]. == Bydraes tot die ekonomie == === Die ekonomie en die etiek van verantwoordelikheid === Die [[Verantwoordelikheid|verantwoordelikheidsekonomie]] wat deur Marc Fleurbaey ontwikkel is, bestaan daarin om 'n gemodelleerde ekonomiese formulering van [[Etiek|die etiek]] van verantwoordelikheid wat deur [[Politieke filosofie|politieke filosowe]] ontwikkel word, voor te stel. == Bydraes tot filosofie == === Politieke filosofie === Een van die beginsels van politieke filosofie is die definisie van standaarde van sosiale geregtigheid. As ekonomie dit moontlik maak om hierdie verskillende norme te modelleer, is dit die filosofie om die normatiewe geldigheid van hierdie beginsels te bevraagteken. In hierdie gebied het Marc Fleurbaey die normatiewe geldigheid van die standaard van gelyke geleenthede bevraagteken (sien veral sy artikel Gelyke Geleentheid of Gelyke Sosiale Uitkoms?). Ons kan sy gedagtes soos volg opsom: <blockquote> "As ons dieselfde geleenthede aan twee lede van die samelewing gee en dat een van hulle hierdie geleenthede op so 'n manier gebruik dat dit tussen lewe en dood is, sal ons onsself verbied om te neem 'n paar hulpbronne van die tweede om dit te red onder die voorwendsel dat geleenthede gelyk gestel is? Marc Fleurbaey beweer dat dit sou beteken dat die aanvanklike egalitêre intuïsies geskend word. Hy aflei dat voordat 'n mens selfs na geleenthede soek, 'n egalitaristie moet fokus op basiese resultate, veral onder die oorlewing van individue en waarborg hierdie basiese resultate universeel, selfs om te spandeer meer vir sekere lede van die samelewing as wat voorgeskryf word deur gelyke geleenthede "(François Maniquet, ''op cit.'' ) </blockquote> == Verbintenisse in die openbare debat == Marc Fleurbaey is 'n navorser wat in die openbare lewe betrokke is. Sy verpligtinge is vervul in sy rol as adviseurs vir die [[Wêreldbank]],<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.worldbank.org/en/events/2017/03/16/rethinking-the-welfare-state-for-the-21st-century}}</ref> die [[Verenigde Nasies]]<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/leaving-no-one-behind-some-conceptual-and-empirical-issues/ |title=Leaving no one behind: Some conceptual and empirical issues|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203112125/https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/leaving-no-one-behind-some-conceptual-and-empirical-issues/ |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[OESO]],<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.oecd.org/inclusive-growth/about/partners/}}</ref> deur middel van sy bydraes tot verskeie nasionale en internasionale kommissies en verslae en sy gereelde media dekking van maatskaplike kwessies rakende [[welsyn]], [[maatskaplike vooruitgang]], openbare beleid en [[klimaatsverandering]]. === Verslae en kommissies === ==== Internasionale Paneel op Maatskaplike Ontwikkeling (IPSP) ==== Fleurbaey het die Internasionale Paneel vir Maatskaplike Ontwikkeling (IPSP) saamgelei, wat meer as 300 navorsers in die ekonomie en sosiale wetenskappe bymekaar gebring het. Die IPSP nooi ons uit om die samelewing in die 21ste eeu te heroorweeg en stel 'n nuwe visie van maatskaplike vooruitgang in 'n geglobaliseerde en onderlinge wêreld voor. Die Paneel het twee publikasies gelei : die IPSP-verslag en 'n manifes, beide in 'n [[interdissiplinêre]] perspektief gebou. Onder sy talle openbare verhoudings was hy lid van die Stiglitz-kommissie oor die meting van ekonomiese prestasie en [[maatskaplike vooruitgang]], in opdrag van die president van die Franse Republiek. Hy was ook die koördineerder vir die Vyfde Assesseringsverslag (2014) van die [[Interregeringspaneel oor klimaatverandering]] (IPCC). Hy het onlangs die Internasionale Paneel vir Maatskaplike Ontwikkeling (IPSP) gelei, wat meer as 300 navorsers in die ekonomie en sosiale wetenskappe bymekaar gebring het. Onder die lede van die borgskapskomitee is verskeie Nobels Ekonomie, waaronder [[Amartya Sen]], Kenneth Arrow en James Heckman. Anthony Atkinson, 'n ekonoom wat spesialiseer in ongelykheid en professor in ekonomie by [[Universiteit van Oxford|Oxford]], Manuel Castells, sosioloog en wenner van die Holberg-prys, Edgar Morin, sosioloog en filosoof, en Michael Porter, ekonoom en professor in strategie by [[Harvard-universiteit|Harvard]]. == Bibliografie == Marc Fleurbaey is die skrywer van verskeie naslaanwerke: * Marc Fleurbaey et al., ' ''[[google:Un+manifeste+pour+le+progrès+social&oq=Un+manifeste+pour+le+progrès+social&aqs=chrome..69i57j69i60l2j0l3.143j0j7&sourceid=chrome&ie=UTF-8|N manifes vir maatskaplike vooruitgang]]'', La Decouverte, 2018; [https://www.worldcat.org/title/manifeste-pour-le-progres-social-une-meilleure-societe-est-possible/oclc/1085127000&referer=brief_results Worldcat.org] {{ISBN|2348041758}} * Marc Fleurbaey, Matthew Adler, ''[https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-handbook-of-well-being-and-public-policy-9780199325818?cc=us&lang=en& Die Oxford Handboek van Welstand en Openbare Beleid] ,'' [[Oxford University Press]], 2016; https://www.worldcat.org/title/oxford-handbook-of-well-being-and-public-policy/oclc/968925987&referer=brief_results {{ISBN|9780199325818}} * Marc Fleurbaey, Didier Blanchet, ''Beyond BBP: [http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199767199.001.0001/acprof-9780199767199 Maatskaplike Welsyn en Evaluering van Volhoubaarheid]'', [[Oxford University Press]], 2013; [https://www.worldcat.org/title/beyond-gdp-measuring-welfare-and-assessing-sustainability/oclc/940555731&referer=brief_results {{ISBN|9780199767199}} * Marc Fleurbaey, Francois Maniquet, ''[https://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/8287 Geleentheidsgelykheid: Die Ekonomie van Verantwoordelikheid]'', Wêreldwetenskaplike [[:en:World_Scientific|Uitgawe]], 2012, voorwoord deur die [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe|Nobelpryswenner]] Eric Maskin ; [https://www.worldcat.org/title/equality-of-opportunity-the-economics-of-responsibility/oclc/939929190&referer=brief_results {{ISBN|9814368873}} * Marc Fleurbaey, Francois Maniquet, ' ''[https://www.cambridge.org/core/books/theory-of-fairness-and-social-welfare/57556271063D59B1EF7004FD06BDB327 n Teorie van Eerlikheid en Maatskaplike Welsyn] ,'' Cambridge University Press ; [https://www.worldcat.org/title/theory-of-fairness-and-social-welfare/oclc/892170390&referer=brief_results {{ISBN|9780511851971}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba Bladsy deur Marc Fleurbaey, Woodrow Wilson Skool vir Openbare en Internasionale Aangeleenthede, Princeton Universiteit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412233452/http://wws.princeton.edu/faculty-research/faculty/mfleurba |date=12 April 2019 }} * [https://scholar.google.com/citations?user=3N5T0lEAAAAJ&hl=en Marc Fleurbaey se bladsy op Google Wetenskap] * [http://www.fmsh.fr/fr/college-etudesmondiales/239 Marc Fleurbaey se bladsy op die FMSH webwerf] * {{Pdf}} [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxtYXJjZmxldXJiYWV5fGd4OjgzMmE4ZjUwZDliOGVjYw Marc Fleurbaey's CV] * {{Pdf}} [https://ec.europa.eu/eurostat/documents/118025/118123/Fitoussi+Commission+report Verslag Kommissie Stiglitz] (in Engels, 292 bladsye) * {{Pdf}} [https://www.ipsp.org/downloads Opsomming van die Verslag van die Internasionale Paneel vir Sosiale vooruitgang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413065411/https://www.ipsp.org/downloads |date=13 April 2019 }} (in Engels, 70 bladsye) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fleurbaey, Marc}} [[Kategorie:Franse akademici]] [[Kategorie:Franse ekonome]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] 719jqtj0vhupauud24w0j2u8ututzqt 0 252184 2908853 2902065 2026-06-02T14:42:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908853 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Politieke party | partynaam = Socialist Revolutionary Workers Party | afkorting = SRWP | party_logo = | logobeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | logo_onderskrif = | leier = Irvin Jim | slagspreuk = | gestig = Maart 2019 | ontbind = | samesmelting_van = | afgestig_van = | voorafgegaan = | samesmelting_met = | opgevolg = | nuusbrief = | hoofkwartiere = | studente_vleuel = | jeugvleuel = | ideologie = Kommunisme | nasionaal = | internasionaal = | kleure = | webwerf = {{URL|https://www.srwp.org.za/}} }} Die '''Socialist Revolutionary Workers Party (SRWP)''' is 'n [[kommunisme|kommunistiese]] en Marxisties-Leninistiese party in [[Suid-Afrika]].<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/OfficialSRWP/posts/568639463634897 |title=Socialist Revolutionary Workers Party |website=www.facebook.com |access-date=30 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403152456/https://www.facebook.com/OfficialSRWP/posts/568639463634897 |archive-date=3 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die party is in Maart 2019 gestig ná 'n voor-bekendstellingskonvensie aan die einde van 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.politicsweb.co.za/news-and-analysis/socialist-revolutionary-workers-party-launch-immin|title=Socialist Revolutionary Workers Party launch imminent – Irvin Jim - NEWS & ANALYSIS {{!}} Politicsweb|website=www.politicsweb.co.za|access-date=2019-03-30}}</ref> == Geskiedenis == Die wortels van die SRWP lê in die verdeling tussen die NUMSA-unie en die [[COSATU]]-federasie in 2013.<ref>{{Citation|last=SABC Digital News|title=All systems go for Numsa's new political party, SRWP|date=2018-12-15|url=https://www.youtube.com/watch?v=mXOYt9Ln9AY|access-date=2019-03-30}}</ref> Die skeuring is hoofsaaklik veroorsaak deur die toenemende ontevredenheid van die NUMSA-leierskap met die [[ANC]], wat saam met die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] ondersteun word deur die COSATU as die driedelige alliansie. Na die wegbreek het NUMSA se algemene sekretaris, het Irvin Jim die vorming van 'n "nuwe verenigde front" aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/numsa-wants-cosatu-to-split-from-anc-1625473|title=Numsa wants Cosatu to split from ANC {{!}} IOL News|website=www.iol.co.za|language=en|access-date=2019-03-30}}</ref> Saam met die nuwe South African Federation of Trade Unions (SAFTU) sal die SRWP deel wees van hierdie nuwe verenigde front. Die bekendstelling in Desember 2018 is bygewoon deur 1 100 afgevaardigdes van alle provinsies van Suid-Afrika in [[Boksburg]], met afvaardigings van koshuisverenigings en lede van SAFTU-vakbonde wat bywoon.<ref>{{Citation|last=eNCA|title=NUMSA has launched the Socialist Revolutionary Workers' Party|date=2018-12-14|url=https://www.youtube.com/watch?v=fdWfI3ig_bM|access-date=2019-03-30}}</ref> Die party het deelgeneem aan die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] en aan die provinsiale verkiesings in al nege provinsies.<ref>{{cite web |url=http://www.sabcnews.com/sabcnews/48-parties-to-contest-upcoming-general-election/ |title=48 parties to contest upcoming general election - SABC News . |website=www.sabcnews.com |access-date=30 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106181353/http://www.sabcnews.com/sabcnews/48-parties-to-contest-upcoming-general-election/ |archive-date= 6 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die party kon nie daarin slaag om enige setels te wen nie. == Verkiesingsresultate == === Nasionale verkiesings === {| class="wikitable" |----- bgcolor="#cccccc" ! '''Verkiesing''' ! '''Stemme''' ! '''%''' ! '''Setels''' |- | [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|2019]]<ref name= name"IEC ">{{cite web |title=NPEDashboard |url=https://www.elections.org.za/NPEDashboard/app/hybrid.html |access-date=11 Mei 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119125524/https://www.elections.org.za/NPEDashboard/app/hybrid.html |archive-date=19 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | align="right" | 24&nbsp;439 | align="right" | 0,14 | align="right" | 0 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Socialist Revolutionary Workers Party (South Africa)}} [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] psfh96b1pyju1rbj9hbumiag7zc7oxo 0 256630 2909051 2782472 2026-06-03T10:16:40Z ~2026-22503-02 206103 /* Filmografie */ 2909051 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nonso Anozie | Beeld = Nonso Anozie at the Pan Premiere (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = <!-- don't add without a reliable source --> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1979|5|28}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2002–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1996829 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nonso Anozie''' (gebore 28 Mei 1979) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Grey'' (2011), ''Conan the Barbarian'' (2011), ''[[Ender's Game (film)|Ender's Game]]'' (2013), en ''Cinderella'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2008: ''Cass'' * 2010: ''The People Speak UK'' * 2011: ''The Grey'' * 2011: ''Conan the Barbarian'' * 2013: ''[[Ender's Game (film)|Ender's Game]]'' * 2015: ''Cinderella'' * ''The Promise Keeper'' * ''Guava Island'' * ''[[Gundam (rolprent)|Gundam]]'' === Televisiereekse === * 2013: ''Dracula'' * 2015: ''Zoo'' === Televisierolprente === * 2014: ''Women of the Bible'' * 2016: ''A Midsummer Night's Dream'' === Video's === * 2008: ''Happy-Go-Lucky: Mike Leigh's Characters'' * 2012: ''Game of Thrones: Season 2 - Invitation to the Set'' * 2012: ''Game of Thrones: Destinations of Season 2'' * 2014: ''Jack Ryan: A Thinking Man of Action'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1996829|Nonso Anozie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Anozie, Nonso}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 21ste eeu]] koct2vwpmh9zvrrjwwn8zv4qlu5vqbc 0 256829 2909052 2214209 2026-06-03T10:17:34Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolprente */ 2909052 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jason Isaacs | Beeld = Jason Isaacs 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|6|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1988–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0005042 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jason Isaacs''' (gebore 6 Junie 1963) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Patriot'' (2000), ''Black Hawk Down'' (2001), ''Harry Potter and the Chamber of Secrets'' (2002), en ''Peter Pan'' (2003). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Solitaire for 2'' * 1996: ''Guardians'' * 1998: ''Soldier'' * 1998: ''Divorcing Jack'' * 2000: ''The Patriot'' * 2001: ''Black Hawk Down'' * 2001: ''Sweet November'' * 2002: ''Harry Potter and the Chamber of Secrets'' * 2002: ''Passionada'' * 2002: ''The Tuxedo'' * 2003: ''Peter Pan'' * 2008: ''Good'' * 2008: ''The Conspiracy'' * 2010: ''Green Zone'' * 2010: ''Creating the World of Harry Potter, Part 4: Sound and Music'' * 2011: ''The Great Ghost Rescue'' * 2013: ''A Single Shot'' * 2013: ''Sweetwater'' * 2015: ''Field of Lost Shoes'' * 2015: ''Stockholm, Pennsylvania'' * 2016: ''Red Dog: True Blue'' * 2016: ''A Cure for Wellness'' * 2017: ''Monster Family'' * 2018: ''Hotel Mumbai'' * 2018: ''Look Away'' * ''Dr. Bird's Advice for Sad Poets'' * ''Consider Yourself'' * ''[[Gundam (rolprent)|Gundam]]'' === Televisiereekse === * 1989: ''Capital City'' * 1992: ''Civvies'' * 2006: ''Brotherhood'' * 2006: ''The State Within'' * 2011: ''Case Histories'' * 2012: ''Awake'' * 2012: ''Kendra'' * 2015: ''Dig'' * 2016: ''The OA'' * 2017: ''Star Trek: Discovery'' === Televisierolprente === * 1991: ''Eye Contact'' * 1996: ''A Relative Stranger'' * 1997: ''The Fix'' * 2003: ''BBC Special: Peter Pan'' * 2003: ''ITV Special: Peter Pan'' * 2004: ''The BAFTA TV Awards 2004'' * 2005: ''Avatar: The Last Airbender - The Legend So Far'' * 2006: ''Scars'' * 2008: ''The Curse of Steptoe'' * 2010: ''Pleading Guilty'' * 2013: ''The Surgeon General'' === Video's === * 2000: ''The Art of War'' * 2001: ''Sweet November: From the Heart'' * 2001: ''BAFTA: 'Black Hawk Down' Cast & Crew Q&A'' * 2003: ''Interviews with Professors & More'' * 2006: ''The Making of 'Friends with Money''' * 2006: ''He Who Must Not Be Named'' * 2010: ''Inside 'The Green Zone''' * 2011: ''Green Lantern: Emerald Knights'' * 2012: ''Abduction: The Initiation of an Action Hero'' * 2013: ''Case Histories: Behind the Scenes'' * 2013: ''Case Histories Series 2: Behind the Scenes'' * 2013: ''Jason Isaacs' Video Diaries: Behind the Scenes'' * 2013: ''Jason Isaacs' Video Diaries: Stunts'' * 2013: ''Jason Isaacs' Video Diaries: Makeup'' * 2013: ''Jason Isaacs' Video Diaries: The Dog'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0005042|Jason Isaacs}} * {{Twitter|JasonsFolly|Jason Isaacs}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Isaacs, Jason}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Britse Jode]] 6fskzxks2nkg920lent8uqtxqhkbstr 0 259998 2909049 2136610 2026-06-03T10:15:24Z ~2026-22503-02 206103 Nie meer wees nie 2909049 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Michael Mando | Beeld = Michael Mando by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|7|13}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer | Aktiewe jare = 2000–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3103126 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Michael Mando''' (gebore 13 Julie 1981) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent ''Spider-Man: Homecoming'' (2017) en in die televisiereekse ''Orphan Black'' (2013) en ''Better Call Saul'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2010: ''Territories'' * 2012: ''The Good Lie'' * 2017: ''Spider-Man: Homecoming'' * 2018: ''The Hummingbird Project'' === Televisiereekse === * 2012: ''Les Bleus de Ramville'' * 2013: ''Orphan Black'' * 2015: ''Better Call Saul'' * 2016: ''Talking Saul'' === Video's === * 2016: ''Better Call Saul: Switch Table Read'' * 2016: ''Better Call Saul: The Takedown'' * 2016: ''Settling the Score: Original Music by Composer Dave Porter'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3103126|Michael Mando}} * {{Twitter|mandomichael|Michael Mando}} * {{Facebook|michaelmando.official|Michael Mando}} * {{Instagram|michaelmando|Michael Mando}} * {{YouTube|kanaal=UCl8abY-hGRHpOEctKQpd8bA|Michael Mando}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mando, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] cpgrcv2d8be5h97hqn6ix16va4kcm7v 2909050 2909049 2026-06-03T10:16:01Z ~2026-22503-02 206103 /* Filmografie */ 2909050 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Michael Mando | Beeld = Michael Mando by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|7|13}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer | Aktiewe jare = 2000–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3103126 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Michael Mando''' (gebore 13 Julie 1981) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent ''Spider-Man: Homecoming'' (2017) en in die televisiereekse ''Orphan Black'' (2013) en ''Better Call Saul'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2010: ''Territories'' * 2012: ''The Good Lie'' * 2017: ''Spider-Man: Homecoming'' * 2018: ''The Hummingbird Project'' * ''[[Gundam (rolprent)|Gundam]]'' === Televisiereekse === * 2012: ''Les Bleus de Ramville'' * 2013: ''Orphan Black'' * 2015: ''Better Call Saul'' * 2016: ''Talking Saul'' === Video's === * 2016: ''Better Call Saul: Switch Table Read'' * 2016: ''Better Call Saul: The Takedown'' * 2016: ''Settling the Score: Original Music by Composer Dave Porter'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3103126|Michael Mando}} * {{Twitter|mandomichael|Michael Mando}} * {{Facebook|michaelmando.official|Michael Mando}} * {{Instagram|michaelmando|Michael Mando}} * {{YouTube|kanaal=UCl8abY-hGRHpOEctKQpd8bA|Michael Mando}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mando, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] px86loadkurzw0acs99eooa5ni0mlip 0 260724 2908833 2901487 2026-06-02T14:14:44Z Jcb 223 2908833 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Afrikaanse Protestantse Akademie |beeldgrootte = |beeld = |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = |gestig = [[1988]] |gesluit = |tipe = Privaatuniversiteit |affiliasie = |befondsing = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = Professor dr. G.D.S. Smit<ref>https://www.apa.ac.za/ons-personeel/Besoek{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 06/06/2019</ref> |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Hatfield]], [[Pretoria]] |stad = [[Pretoria]] |provinsie = |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = Stedelik |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = APA |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = [https://www.apa.ac.za/ apa.ac.za] |logo = |voetnotas = }} Die '''Afrikaanse Protestantse Akademie''' (APA) is 'n privaat Christelike Afrikaanse voorsiener van tersiêre onderrig. Volgens die privaat hoëronderwysinstelling se webtuiste is hul doelwit "om uitnemende tersiêre onderrig in Afrikaans te bied, vanuit ’n klassiek-Christelike vertrekpunt, aan die hand van geakkrediteerde tersiêre onderwysprogramme, om so ons hedendaagse samelewing met ’n Bybelse lewensbenadering te ontmoet."<ref name="apa">https://www.apa.ac.za/grondslag/Besoek{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 06/06/2019</ref> Die APA se leuse is: “Ou Spore – Nuwe Weë” en volgens hul webwerf "ontwikkel [die instelling] leiers akademies in Afrikaans wat streef na ’n lewe van klassieke Christelike skoonheid, harmonie en wysheid saam met ander."<ref name="apa2">https://www.apa.ac.za.Besoek{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 06/06/2019</ref> ==Ontstaan== Die Afrikaanse Protestantse Akademie NPC (APA) het in 1988 ’n nederige, dog gefokusde begin gehad as teologiese skool van die Afrikaanse Protestantse Kerkverband. In 1999 is die APA amptelik as privaat tersiêre instelling by die Departement van Hoër Onderwys geregistreer met die bevoegdheid om die grade B.A. (’n kwalifikasie in die geesteswetenskappe) en B.Th. (’n kwalifikasie in die teologie) toe te ken. In 2017 is die Nagraadse Gevorderde Onderwyssertifikaat (NGOS) geakkrediteer. Die APA is sedert 1999 onder private bestuur en het geen voorvereistes aan studente oor kerklidmaatskap, ras of kultuur nie. Die APA is ’n geregistreerde private akademie in tersiêre onderwys wat strewe na die ideaal van ’n vrye Christelike universiteit in Afrikaans.<ref name="apa" /> ==Ligging== Die APA se kampus is geleë te Farenden Str. 430, [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]], [[Pretoria]]. Die APA is by die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding as ‘n privaat tersiêre onderwysinstelling geregistreer kragtens die Hoër Onderwyswet van 1997 onder die Registrasienommer 1999/HE08/001, en is 'n [[maatskappy]] sonder winsoogmerk.<ref name="apa2" /> == Kwalifikasies == Die APA bied SCHOLA SCRIPTA, 'n kursus in [[Latyn]], aan. Dit is ‘n korrespondensiekursus wat uit 4 modules bestaan. Wat voorgraadse programme aanbetref word 'n [[Baccalaureus artium]]-graad, 'n BDIV-graad (Baccalaureus-graad in Teologie)<ref>https://www.apa.ac.za/graad-programme/</ref> en vanaf 2024, 'n Baccalaureusgraad in Sosiale Wetenskappe (BSocSci), aangebied.<ref> https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/kom-studeer-sosiale-wetenskappe-in-afrikaans-by-ap-akademie/ Opgespoor en besoek op 23 Mei 2023</ref> Wat nagraadse studies aanbetref, bied die APA 'n NGOS (Nagraadse Onderwyssertifikaat) aan. Die doelwit van die sertifikaat is die opleiding van onderwysers vir die Senior- (Graad 7-9) en Verdere Onderrig- en Opleidingsfase (Graad 10-12). ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.apa.ac.za/ amptelike webtuiste] [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse universiteite]] [[Kategorie:Akademie]] jbpvimw1hvyq6hz0jdtax936sp81kyt 0 264946 2908897 2901256 2026-06-02T16:46:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908897 wikitext text/x-wiki '''Hulpwerkwoord'''e in Afrikaans was, volgens Van Rooy (2017:265),<ref name=":0">Van Rooy, B. 2017. Afrikaanse sintaksis, funksioneel benader. (''In'' Carstens, W.A.M. & Bosman, N. ''reds''. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. pp. 251-297).</ref> oorspronklik net gewone of leksikale werkwoorde, maar deur middel van 'n proses van [[grammatikalisering]] het die oorspronklike betekenis vervaag. Dit beteken dat die hulpwerkwoord se betekenis nou bepaal word deur die grammatikale konstruksie (d.w.s. die plek in die sin) waarin die hulpwerkwoord optree en dus die funksie wat die hulpwerkwoord vervul.<ref name=":0" /> Die hulpwerkwoord word gedefinieer as 'n werkwoord soos ''het'', ''is'', ''sal'', ''sou'', ens. wat in verbinding met die infinitief of verlede deelwoord van 'n ander werkwoord gebruik word om tyd/wyse/aspek aan te dui.<ref>HAT: Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 2015. 6de uitg. Kaapstad: Pearson Education.</ref> == Tipes hulpwerkwoorde == Daar word hoofsaaklik tussen twee soorte hulpwerkwoorde onderskei, naamlik die '''hulpwerkwoord van tyd''' en '''modale hulpwerkwoorde'''. === Hulpwerkwoord van tyd === Die hulpwerkwoord '''''het''''' word gebruik om die verlede tyd uit te druk en hierdie hulpwerkwoord kom saam met die [ge-]-vorm van die hoofwerkwoord voor,<ref name=":0" /> soos bv. Ek '''het''' 'n appel '''ge'''ëet. Dit is belangrik dat die hulpwerkwoord van tyd nie verwar word met ''het'' wat in sekere sinne sintakties as die [[Werkwoord|oorganklike hoofwerkwoord]] optree nie. Vergelyk die volgende voorbeelde in die onderstaande kolom:<ref>Voorbeelde aangepas uit: Senekal, H.E.J., Ponelis, F.A. & De Klerk, W.J. 1972. Die Patroon van Afrikaans. Johannesburg: Afrikaanse Pers-boekhandel.</ref> {| class="wikitable" |Ons bure ''het'' getrek. |Ons bure ''het'' 'n kar. |- |Ek ''het'' gewerk. |Ek ''het'' werk. |- |Napoleon ''het'' geleef. |Napoleon ''het'' 'n leër. |} Die werkwoord ''het'' wat in die linkerkantste kolom verskyn, is die hulpwerkwoord van tyd. Die werkwoord ''het'' wat in die regterkantste kolom verskyn, is 'n oorganklike hoofwerkwoord.<ref name=":1">Ponelis, F.A. 1979. Afrikaanse Sintaksis. Pretoria: J.L. van Schaik.</ref> Die hulpwerkwoord van tyd word die maklikste geïdentifiseer deurdat die werkwoord wat daarop volg bestaan uit die morfeem [ge-] plus 'n hoofwerkwoord wat die verlede tyd aandui, soos bv. Hy '''het ge'''loop. Die hulpwerkwoord ''word'' (teenwoordige tyd) en ''is'' (verlede tyd) kombineer ook met die [ge-]-vorm om die '''[[Werkwoordstyd in Afrikaans|passief]]''' te vorm.<ref name=":0" /> === Modale hulpwerkwoorde === Die modale hulpwerkwoorde (soos ''kan, mag, moet, sal, sou, wou'') pas die betekenis van die sin aan ten opsigte van die waarskynlikheid of wenslikheid van die gebeure daarin.<ref name=":0" /> Die "modale" van ''modale hulpwerkwoorde'' dui daarop dat dié hulpwerkwoorde gebruik word in sinne waarin modaliteite, d.w.s. nie-werklikhede/nie-feitelikhede soos moontlikheid, waarskynlikheid, noodsaaklikheid en verpligting uitgedruk word.<ref name=":1" /> {| class="wikitable" |+ !Werklikheid/Feitelikheid !Modaliteite |- |(1) Riaan lees nou die nuus. |(2) Riaan ''moet'' nou die nuus lees. (verpligting) |- | |(3) Riaan ''mag'' nou die nuus lees. (toestemming) |- | |(4) Riaan ''sal'' nou die nuus lees. (toekomsverwysing) |} Die sinne (2) tot (4) dui dus aan dat iets nog moet gebeur, terwyl sin (1) aandui dat die aksie reeds besig is om plaas te vind en dus 'n werklikheid/feit is. Die modale hulpwerkwoorde ''kan, mag, moet, sal'' en ''wil'' het twee vorme: die teenwoordigetydsvorm en verledetydsvorm: {| class="wikitable" |kan |kon |- |mag |mog |- |moet |moes |- |sal |sou |- |wil |wou |} Modale hulpwerkwoorde kan gebruik word om drie tipes betekenisse uit te druk, naamlik '''(1) epistemies''', '''(2) deonties''' of '''(3) dinamies'''.<ref name=":0" /> Hierdie drie tipes betekenisse word hier onder in die volgende afdelings verder bespreek. ==== Epistemiese gebruik van modale hulpwerkwoorde ==== Epistemiese betekenisse handel oor die graad van waarskynlikheid of sekerheid wat deur die modale hulpwerkwoord uitgedruk word ten opsigte van gebeure in die sin.<ref name=":0" /> Volgens [[Fritz Ponelis]] (1979:248)<ref name=":1" /> het die epistemiese modale hulpwerkwoorde veral te doen met die spreker se onderneming ten opsigte van die stelligheid (dus of dit beslis en seker is of nie) van 'n proposisie. Vergelyk die volgende voorbeelde (geneem en aangepas uit Ponelis, 1979:248<ref name=":1" />) van epistemiese gebruik van die modale hulpwerkwoorde: * As hulle geen teëspoed kry nie, '''behoort''' hulle so teen vieruur hier te wees. * Die vergadering '''hoef''' nie vanmiddag plaas te vind nie. * Hulle '''moet''' seker trots wees op hul seun omdat hy so mooi presteer. * Dit '''kan''' moontlik sy kantoor wees omdat ek sy stem hoor. Epistemiese betekenisse kan dus opgesom word deur te stel dat iets so behoort te wees, dat iets nie so hoef te wees nie, of dat iets so kan/mag/moet/sal wees. Epistemiese modale hulpwerkwoorde word dikwels vergesel deur die woorde ''moontlik/waarskynlik/seker'', soos gesien kan word in die voorbeelde: Dit kan '''moontlik''' sy kantoor wees omdat ek sy stem hoor; Hulle moet '''seker''' trots wees op hul seun omdat hy so mooi presteer. ==== Deontiese gebruik van modale hulpwerkwoorde ==== Deontiese betekenisse handel oor 'n verpligting wat op die spreker of 'n ander persoon, dikwels die aangesprokene, rus<ref name=":0" />. Volgens Carstens (1998:27)<ref>Carstens, A. 1998. Die grammatika van modale hulpwerkwoorde: hoe getrou is Afrikaanse handwoordeboeke? (''In'' Gouws, R. & Feinauer, I. ''reds''. Sintaksis op die voorgrond. Pretoria: JL van Schaik. pp. 23-35).</ref> het deontiese waardes te doen met die gebeure, handeling of toestand wat deur die spreker uitgedruk word, en waaraan hy/sy hom/haar verbind, en die prototipiese deontiese waardes wat deur die vyf modale uitgedruk word, is soos volg: {| class="wikitable" |''kan'' |vermoë; verlof, toestemming |- |''mag'' |verlof, toestemming; vryheid; wens, versugting |- |''moet'' |bevel, dwang, verpligting; wenslikheid |- |''sal'' |voorneme; bevel, dwang, verpligting; belofte, versekering; toekomsverwysing, voorspelling; kenmerkendheid |- |''wil'' |wens, begeerte; toekomsverwysing, voorspelling; neiging (veral by [[Reduplikasie (taalkunde)|reduplikasie]]) |} Ponelis (1979:251-253)<ref name=":1" /> dui die volgende gebruike van deontiese modale hulpwerkwoorde aan: ===== 1. Bevele/versoeke ===== * '''Moenie''' vinnig hardloop nie. * Jy '''moet''' nou jou kamer gaan skoonmaak. * Ons vra dat jy dit asseblief '''moet''' doen. ===== 2. Toekomsverwysing ===== * Die drawwers '''sal''' more die wedloop voltooi. * Pas op, die kar '''wil''' gaan staan. * Anette '''sal''' nog haar kans kry. Volgens Ponelis (1979:252)<ref name=":1" /> is modaliteit en toekomsverwysing nóú verbonde: die modale hulpwerkwoorde verwys na ongerealiseerde stande van sake (modaliteite) en hulle is dus by implikasie toekomsverwysend. Dit is van alle deontiese modale hulpwerkwoorde egter in die besonder ''sal'' en ''wil'' wat in sekere verbande (veral met nie-lewende en/of nie-eerstepersoonsonderwerpe) so na betekenis verbleek het, dat hulle suiwer toekomsverwysend gebruik word. ===== 3. Gewoonte ===== * Piet '''sal/kan''' sommer sit en niks doen. * Terwyl hy ry, '''kan/sal''' hy hom so aan alles verwonder dat hy skoon aan die verkeerde kant van die pad beland. ===== 4. Begeerte/wens ===== * Ag, as dit maar net '''wil''' ophou reën. * '''Mag''' jy hierdie jaar voorspoedig wees. * Die voorsitter '''wil''' nou met die vergadering begin. ===== 5. Toestemming ===== * U '''kan/mag''' maar hier bly. * Die kandidate '''kan/mag''' nie nou al weet wat die uitslag is nie. ==== Dinamiese gebruik van modale hulpwerkwoorde ==== Dinamiese betekenisse handel oor die potensiaal of inherente vermoë van 'n persoon, of minder dikwels 'n ander entiteit in die sin.<ref name=":0" /> Dinamiese modale hulpwerkwoorde is gerig op die onderwerp van die sin, en dui aan in watter mate die onderwerp in staat is om die handeling van die werkwoord te verrig.<ref name=":0" /> Hierdie funksie word dikwels deur die hulpwerkwoord ''kan'' uitgedruk, soos gesien kan word in die volgende voorbeelde: * Ek '''kan''' nie net niks daaroor sê nie. * Hy '''kan''' die werk verrig wat nodig is vir die taak. == Sintaktiese gebruik == Van Rooy (2017:266)<ref name=":0" /> verduidelik dat hulpwerkwoorde nie op hulle eie gebruik word nie, maar afhanklike vorme is wat addisionele betekenislae tot die sin toevoeg in terme van die betekenis van die hoofwerkwoord. Die eerste hulpwerkwoord van die hoofsin word in die spilposisie geplaas, en ander hulpwerkwoorde (indien daar meerdere hulpwerkwoorde voorkom) word in die werkwoordkompleks aan die einde van die sin geplaas aan weerskante van die hoofwerkwoord – modale hulpwerkwoorde vóór die hoofwerkwoord, en ander hulpwerkwoorde ná die hoofwerkwoord.<ref name=":0" /> == Sien ook == * [[Werkwoord|Werkwoorde]] * [[Werkwoordstyd in Afrikaans]] * [[Woordsoort]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Carstens, A. 1998. Die grammatika van modale hulpwerkwoorde: hoe getrou is Afrikaanse handwoordeboeke? (''In'' Gouws, R. & Feinauer, I. ''reds.'' Sintaksis op die voorgrond. Pretoria: JL van Schaik. pp. 23-35). *HAT: Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 2015. 6de uitg. Kaapstad: Pearson Education. * Ponelis, F.A. 1979. Afrikaanse Sintaksis. Pretoria: J.L. van Schaik. * Senekal, H.E.J., Ponelis, F.A. & De Klerk, W.J. 1972. Die Patroon van Afrikaans. Johannesburg: Afrikaanse Pers-boekhandel. * Van Rooy, B. 2017. Afrikaanse sintaksis, funksioneel benader. (''In'' Carstens, W.A.M. & Bosman, N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. pp. 251-297). == Eksterne skakels == * http://taalportaal.org/taalportaal/topic/ * https://viva-afrikaans.org/portale/taalportaal/dbat-digitale-bibliografie-van-die-afrikaanse-taalkunde * https://www.beterafrikaans.co.za/website/index.php?pag=206 {{Normdata}} [[Kategorie:Taalkunde]] 3bx3fajfxvr9kk3avlgcj2h0h0y93ir 2908898 2908897 2026-06-02T16:47:24Z Oesjaar 7467 /* Deontiese gebruik van modale hulpwerkwoorde */ Verbeter 2908898 wikitext text/x-wiki '''Hulpwerkwoord'''e in Afrikaans was, volgens Van Rooy (2017:265),<ref name=":0">Van Rooy, B. 2017. Afrikaanse sintaksis, funksioneel benader. (''In'' Carstens, W.A.M. & Bosman, N. ''reds''. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. pp. 251-297).</ref> oorspronklik net gewone of leksikale werkwoorde, maar deur middel van 'n proses van [[grammatikalisering]] het die oorspronklike betekenis vervaag. Dit beteken dat die hulpwerkwoord se betekenis nou bepaal word deur die grammatikale konstruksie (d.w.s. die plek in die sin) waarin die hulpwerkwoord optree en dus die funksie wat die hulpwerkwoord vervul.<ref name=":0" /> Die hulpwerkwoord word gedefinieer as 'n werkwoord soos ''het'', ''is'', ''sal'', ''sou'', ens. wat in verbinding met die infinitief of verlede deelwoord van 'n ander werkwoord gebruik word om tyd/wyse/aspek aan te dui.<ref>HAT: Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 2015. 6de uitg. Kaapstad: Pearson Education.</ref> == Tipes hulpwerkwoorde == Daar word hoofsaaklik tussen twee soorte hulpwerkwoorde onderskei, naamlik die '''hulpwerkwoord van tyd''' en '''modale hulpwerkwoorde'''. === Hulpwerkwoord van tyd === Die hulpwerkwoord '''''het''''' word gebruik om die verlede tyd uit te druk en hierdie hulpwerkwoord kom saam met die [ge-]-vorm van die hoofwerkwoord voor,<ref name=":0" /> soos bv. Ek '''het''' 'n appel '''ge'''ëet. Dit is belangrik dat die hulpwerkwoord van tyd nie verwar word met ''het'' wat in sekere sinne sintakties as die [[Werkwoord|oorganklike hoofwerkwoord]] optree nie. Vergelyk die volgende voorbeelde in die onderstaande kolom:<ref>Voorbeelde aangepas uit: Senekal, H.E.J., Ponelis, F.A. & De Klerk, W.J. 1972. Die Patroon van Afrikaans. Johannesburg: Afrikaanse Pers-boekhandel.</ref> {| class="wikitable" |Ons bure ''het'' getrek. |Ons bure ''het'' 'n kar. |- |Ek ''het'' gewerk. |Ek ''het'' werk. |- |Napoleon ''het'' geleef. |Napoleon ''het'' 'n leër. |} Die werkwoord ''het'' wat in die linkerkantste kolom verskyn, is die hulpwerkwoord van tyd. Die werkwoord ''het'' wat in die regterkantste kolom verskyn, is 'n oorganklike hoofwerkwoord.<ref name=":1">Ponelis, F.A. 1979. Afrikaanse Sintaksis. Pretoria: J.L. van Schaik.</ref> Die hulpwerkwoord van tyd word die maklikste geïdentifiseer deurdat die werkwoord wat daarop volg bestaan uit die morfeem [ge-] plus 'n hoofwerkwoord wat die verlede tyd aandui, soos bv. Hy '''het ge'''loop. Die hulpwerkwoord ''word'' (teenwoordige tyd) en ''is'' (verlede tyd) kombineer ook met die [ge-]-vorm om die '''[[Werkwoordstyd in Afrikaans|passief]]''' te vorm.<ref name=":0" /> === Modale hulpwerkwoorde === Die modale hulpwerkwoorde (soos ''kan, mag, moet, sal, sou, wou'') pas die betekenis van die sin aan ten opsigte van die waarskynlikheid of wenslikheid van die gebeure daarin.<ref name=":0" /> Die "modale" van ''modale hulpwerkwoorde'' dui daarop dat dié hulpwerkwoorde gebruik word in sinne waarin modaliteite, d.w.s. nie-werklikhede/nie-feitelikhede soos moontlikheid, waarskynlikheid, noodsaaklikheid en verpligting uitgedruk word.<ref name=":1" /> {| class="wikitable" |+ !Werklikheid/Feitelikheid !Modaliteite |- |(1) Riaan lees nou die nuus. |(2) Riaan ''moet'' nou die nuus lees. (verpligting) |- | |(3) Riaan ''mag'' nou die nuus lees. (toestemming) |- | |(4) Riaan ''sal'' nou die nuus lees. (toekomsverwysing) |} Die sinne (2) tot (4) dui dus aan dat iets nog moet gebeur, terwyl sin (1) aandui dat die aksie reeds besig is om plaas te vind en dus 'n werklikheid/feit is. Die modale hulpwerkwoorde ''kan, mag, moet, sal'' en ''wil'' het twee vorme: die teenwoordigetydsvorm en verledetydsvorm: {| class="wikitable" |kan |kon |- |mag |mog |- |moet |moes |- |sal |sou |- |wil |wou |} Modale hulpwerkwoorde kan gebruik word om drie tipes betekenisse uit te druk, naamlik '''(1) epistemies''', '''(2) deonties''' of '''(3) dinamies'''.<ref name=":0" /> Hierdie drie tipes betekenisse word hier onder in die volgende afdelings verder bespreek. ==== Epistemiese gebruik van modale hulpwerkwoorde ==== Epistemiese betekenisse handel oor die graad van waarskynlikheid of sekerheid wat deur die modale hulpwerkwoord uitgedruk word ten opsigte van gebeure in die sin.<ref name=":0" /> Volgens [[Fritz Ponelis]] (1979:248)<ref name=":1" /> het die epistemiese modale hulpwerkwoorde veral te doen met die spreker se onderneming ten opsigte van die stelligheid (dus of dit beslis en seker is of nie) van 'n proposisie. Vergelyk die volgende voorbeelde (geneem en aangepas uit Ponelis, 1979:248<ref name=":1" />) van epistemiese gebruik van die modale hulpwerkwoorde: * As hulle geen teëspoed kry nie, '''behoort''' hulle so teen vieruur hier te wees. * Die vergadering '''hoef''' nie vanmiddag plaas te vind nie. * Hulle '''moet''' seker trots wees op hul seun omdat hy so mooi presteer. * Dit '''kan''' moontlik sy kantoor wees omdat ek sy stem hoor. Epistemiese betekenisse kan dus opgesom word deur te stel dat iets so behoort te wees, dat iets nie so hoef te wees nie, of dat iets so kan/mag/moet/sal wees. Epistemiese modale hulpwerkwoorde word dikwels vergesel deur die woorde ''moontlik/waarskynlik/seker'', soos gesien kan word in die voorbeelde: Dit kan '''moontlik''' sy kantoor wees omdat ek sy stem hoor; Hulle moet '''seker''' trots wees op hul seun omdat hy so mooi presteer. ==== Deontiese gebruik van modale hulpwerkwoorde ==== Deontiese betekenisse handel oor 'n verpligting wat op die spreker of 'n ander persoon, dikwels die aangesprokene, rus.<ref name=":0" /> Volgens Carstens (1998:27)<ref>Carstens, A. 1998. Die grammatika van modale hulpwerkwoorde: hoe getrou is Afrikaanse handwoordeboeke? (''In'' Gouws, R. & Feinauer, I. ''reds''. Sintaksis op die voorgrond. Pretoria: JL van Schaik. pp. 23-35).</ref> het deontiese waardes te doen met die gebeure, handeling of toestand wat deur die spreker uitgedruk word, en waaraan hy/sy hom/haar verbind, en die prototipiese deontiese waardes wat deur die vyf modale uitgedruk word, is soos volg: {| class="wikitable" |''kan'' |vermoë; verlof, toestemming |- |''mag'' |verlof, toestemming; vryheid; wens, versugting |- |''moet'' |bevel, dwang, verpligting; wenslikheid |- |''sal'' |voorneme; bevel, dwang, verpligting; belofte, versekering; toekomsverwysing, voorspelling; kenmerkendheid |- |''wil'' |wens, begeerte; toekomsverwysing, voorspelling; neiging (veral by [[Reduplikasie (taalkunde)|reduplikasie]]) |} Ponelis (1979:251-253)<ref name=":1" /> dui die volgende gebruike van deontiese modale hulpwerkwoorde aan: ===== 1. Bevele/versoeke ===== * '''Moenie''' vinnig hardloop nie. * Jy '''moet''' nou jou kamer gaan skoonmaak. * Ons vra dat jy dit asseblief '''moet''' doen. ===== 2. Toekomsverwysing ===== * Die drawwers '''sal''' more die wedloop voltooi. * Pas op, die kar '''wil''' gaan staan. * Anette '''sal''' nog haar kans kry. Volgens Ponelis (1979:252)<ref name=":1" /> is modaliteit en toekomsverwysing nóú verbonde: die modale hulpwerkwoorde verwys na ongerealiseerde stande van sake (modaliteite) en hulle is dus by implikasie toekomsverwysend. Dit is van alle deontiese modale hulpwerkwoorde egter in die besonder ''sal'' en ''wil'' wat in sekere verbande (veral met nie-lewende en/of nie-eerstepersoonsonderwerpe) so na betekenis verbleek het, dat hulle suiwer toekomsverwysend gebruik word. ===== 3. Gewoonte ===== * Piet '''sal/kan''' sommer sit en niks doen. * Terwyl hy ry, '''kan/sal''' hy hom so aan alles verwonder dat hy skoon aan die verkeerde kant van die pad beland. ===== 4. Begeerte/wens ===== * Ag, as dit maar net '''wil''' ophou reën. * '''Mag''' jy hierdie jaar voorspoedig wees. * Die voorsitter '''wil''' nou met die vergadering begin. ===== 5. Toestemming ===== * U '''kan/mag''' maar hier bly. * Die kandidate '''kan/mag''' nie nou al weet wat die uitslag is nie. ==== Dinamiese gebruik van modale hulpwerkwoorde ==== Dinamiese betekenisse handel oor die potensiaal of inherente vermoë van 'n persoon, of minder dikwels 'n ander entiteit in die sin.<ref name=":0" /> Dinamiese modale hulpwerkwoorde is gerig op die onderwerp van die sin, en dui aan in watter mate die onderwerp in staat is om die handeling van die werkwoord te verrig.<ref name=":0" /> Hierdie funksie word dikwels deur die hulpwerkwoord ''kan'' uitgedruk, soos gesien kan word in die volgende voorbeelde: * Ek '''kan''' nie net niks daaroor sê nie. * Hy '''kan''' die werk verrig wat nodig is vir die taak. == Sintaktiese gebruik == Van Rooy (2017:266)<ref name=":0" /> verduidelik dat hulpwerkwoorde nie op hulle eie gebruik word nie, maar afhanklike vorme is wat addisionele betekenislae tot die sin toevoeg in terme van die betekenis van die hoofwerkwoord. Die eerste hulpwerkwoord van die hoofsin word in die spilposisie geplaas, en ander hulpwerkwoorde (indien daar meerdere hulpwerkwoorde voorkom) word in die werkwoordkompleks aan die einde van die sin geplaas aan weerskante van die hoofwerkwoord – modale hulpwerkwoorde vóór die hoofwerkwoord, en ander hulpwerkwoorde ná die hoofwerkwoord.<ref name=":0" /> == Sien ook == * [[Werkwoord|Werkwoorde]] * [[Werkwoordstyd in Afrikaans]] * [[Woordsoort]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Carstens, A. 1998. Die grammatika van modale hulpwerkwoorde: hoe getrou is Afrikaanse handwoordeboeke? (''In'' Gouws, R. & Feinauer, I. ''reds.'' Sintaksis op die voorgrond. Pretoria: JL van Schaik. pp. 23-35). *HAT: Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 2015. 6de uitg. Kaapstad: Pearson Education. * Ponelis, F.A. 1979. Afrikaanse Sintaksis. Pretoria: J.L. van Schaik. * Senekal, H.E.J., Ponelis, F.A. & De Klerk, W.J. 1972. Die Patroon van Afrikaans. Johannesburg: Afrikaanse Pers-boekhandel. * Van Rooy, B. 2017. Afrikaanse sintaksis, funksioneel benader. (''In'' Carstens, W.A.M. & Bosman, N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. pp. 251-297). == Eksterne skakels == * http://taalportaal.org/taalportaal/topic/ * https://viva-afrikaans.org/portale/taalportaal/dbat-digitale-bibliografie-van-die-afrikaanse-taalkunde * https://www.beterafrikaans.co.za/website/index.php?pag=206 {{Normdata}} [[Kategorie:Taalkunde]] 1xlbd4t1lcinixrq8c47xdz62xnkr4r 0 273044 2908899 2901412 2026-06-02T16:48:49Z Oesjaar 7467 /* Ruimtetoerisme */ Verbeter 2908899 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Satellites For Sale - GPN-2000-001036.jpg|duimnael|Die [[ruimtevaarder]] Dale A. Gardner,  hou 'n "Te Koop" -teken op met verwysing na die twee satelliete, Palapa B-2 en Westar 6 wat gedeeltelik herwin is nadat hulle nie in die korrekte wentelbaan ontplooi is nie.     ]] '''Die kommersiële gebruik van ruimte''' (die '''ruimte-ekonomie''') is die verskaffing van goedere of dienste van kommersiële waarde deur gebruik te maak van toerusting wat buite die [[Aarde]] se [[atmosfeer]], in 'n [[wentelbaan]] om die Aarde of in die [[buitenste ruimte]] gestuur word. Voorbeelde van die kommersiële gebruik van ruimte is satellietnavigasie, satelliet-televisie en kommersiële satellietbeelde. Operateurs van sulke dienste kontrakteer gewoonlik die vervaardiging van [[satelliet]]e en die bekendstelling daarvan aan private of openbare ondernemings, wat 'n integrale deel van die ruimte-ekonomie vorm. Sommige kommersiële ondernemings het langtermynplanne om [[natuurlike hulpbron]]ne wat buite die Aarde ontstaan het, te benut, byvoorbeeld deur asteroïedmynbou. Ruimtoerisme, tans 'n buitengewone aktiwiteit, kan ook 'n gebied van toekomstige groei wees, aangesien nuwe ondernemings daarna streef om die koste en [[risiko]]'s van menslike [[ruimtevaart]] te verminder. Die eerste kommersiële gebruik van die buitenste ruimte het in 1962 plaasgevind, toe die [[Telstar 1]]-satelliet van stapel gestuur is om televisieseine oor die [[Atlantiese Oseaan]] te stuur. Teen 2004 was die beraamde wêreldbelegging in alle ruimtesektore VSA$ 50,8 miljard.<ref>{{cite news |title=SPACE A Report on the Industry |publisher=Defense Technical Information Center |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |year=2005 |last=Romano |first=Anthony F. |access-date=15 Mei 2011 |archive-date= 8 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008112510/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |url-status=dead }}</ref> Vanaf 2010 was 31% van alle ruimte-lanserings kommersieel.<ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |title=argiefkopie |access-date= 7 September 2019 |archive-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122141046/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |url-status=dead }}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Telstar.jpg|links|duimnael|Die oorspronklike Telstar het 'n nastenby [[Sfeer|sferiese]] vorm gehad.]] Die eerste kommersiële gebruik van satelliete was moontlik die Telstar 1-satelliet, wat in 1962 gelanseer is. Dit was die eerste privaat geborgde ruimtelansering, wat deur AT&T en Bell Phone Laboratories gefinansier is. Telstar 1 kon televisieseine oor die Atlantiese Oseaan oordra en was die eerste satelliet wat regstreekse televisie-, telefoon-, faks- en ander dataseine uitgestuur het.<ref>{{cite web |title=Telephone a Star |url=http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |author=''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' |date=May 1962 |accessdate=15 Mei 2011 |archive-date= 6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906104741/http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |title=Telstar 1 |author=[[NASA]] |publisher=[[NASA]] |date=26 April 2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081003/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Hughes Aircraft Company die Syncom 3-satelliet ontwikkel, 'n [[Geostasionêre wentelbaan|geosinchroniese kommunikasiesatelliet]] wat aan die departement van verdediging verhuur is. Kommersiële moontlikhede van satelliete is verder bewaarheid toe die Syncom 3, wat in die omgewing van die [[internasionale datumgrens]] wentel, gebruik is om die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Somerspele van 1964]] vanaf [[Tokio]] na die [[Verenigde State]] te sein.<ref name="NASA-SP-93">{{cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |title=Significant Achievements in Space Communications and Navigation, 1958-1964 |year=1966 |work=NASA-SP-93 |publisher=NASA |pages=30–32 |access-date=31 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103023426/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |archive-date=3 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |title=Syncom 3 |date=26 April 2011 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=[[NASA]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081046/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tussen 1960 en 1966 het [[NASA]] 'n reeks satelliete vir vroeë weer moniteering bekend as Televisie Infrarooi Waarnemingsatelliete (TIROS) bekendgestel. Hierdie satelliete het die [[meteorologie]] wêreldwyd baie gevorder, aangesien satellietbeelde gebruik is vir beter voorspelling, sowel vir openbare as kommersiële belange.<ref>{{cite web |title=TIROS |url=https://science.nasa.gov/missions/tiros/ |publisher=NASA |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526135316/https://science.nasa.gov/missions/tiros |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |title=The Advanced Very High Resolution Radiometer (AVHRR): A Brief Reference Guide |first=David A. |last=Hastings |author2=William J. Emery |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |year=1992 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131234758/https://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |archive-date=31 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 April 1965 plaas die Hughes Aircraft Company die Intelsat I-kommunikasiesatelliet geosynchroniese wentelbaan oor die Atlantiese Oseaan. Intelsat I is gebou vir die Communications Satellite Corporation (COMSAT), en het getoon dat satellietgebaseerde kommunikasie kommersieel uitvoerbaar was. Intelsat I het intussen onmiddellik kontak tussen Europa en Noord-Amerika toegelaat deur televisie-, telefoon- en fakskommunikasie te hanteer.<ref>{{cite web |url=https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |title=Communications Satellites: Making the Global Village Possible |first=David J. |last=Whalen |date=30 November 2010 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106161448/https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |archive-date=6 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |title=Intelsat's Satellite Communication Highlights from the 60's |publisher=[[Intelsat]] |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124094258/http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |archive-date=24 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die [[Sowjetunie]] die satelliet Orbita, wat televisieseine oor Rusland heen voorsien het, gelanseer en die eerste nasionale satelliet-televisienetwerk begin.<ref>{{Cite book |title=Communication satellites |first=Donald H. |last=Martin |publisher=AIAA |year=2000 |isbn=978-1-884989-09-4 |page=220}}</ref><ref>{{cite web |title=Sputnik and Russia's Outer Space Activities |first=Vladimir |last=Putkov |date=April 2007 |access-date=16 Mei 2011 |url=http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |publisher=United Nations Institute for Disarmament Research |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616102429/http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |archive-date=16 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Anik A-satelliet van 1972, wat deur Telesat Canada van stapel gestuur is, het die Kanadese Uitsaaikorporasie ook vir die eerste keer in staat gestel om in Noord-Kanada uit te saai.<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |title=The World's First National Synchronous Communications Satellite |publisher=Boeing Company |year=2011 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227223140/http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |archive-date=2012-12-27 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=ANIK The World's First Domestic Synchronous Communication Satellite |url=http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012110341/http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |archive-date=2017-10-12 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Vanaf 1997 begin Iridium Communications met 'n reeks satelliete bekend as die Iridium-satellietkonstellasie, wat die eerste satelliete vir direkte satellietelefoondienste voorsien het.<ref>{{cite magazine |url=http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |title=Iridium – the satellite phone always rings twice |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=7 March 1999 |accessdate=13 Junie 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219012621/http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |archivedate=19 December 2010 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/media/quarter9702.pdf |title=Commercial Space Transportation QUARTERLY LAUNCH REPORT |publisher=Federal Aviation Administration |year=1997 |accessdate=13 Junie 2011}}</ref> == Ruimtevervoer == [[Lêer:Delta IV Medium Rocket DSCS.jpg|duimnael|Delta IV Medium lansering met die satelliet DSCS III-B6 as loonvrag.]] Die kommersiële ruimtevervoerbedryf verdien die grootste deel van sy inkomste uit die lansering van satelliete tot in die Aarde se wentelbaan. Verskaffers van kommersiële lanseerings plaas gewoonlik privaat- en regeringsatelliete in 'n lae aarde-wentelbaan (LEO) en geosinchroniese aarde-wentelbaan (GEO). In 2002 het kommersiële ruimtevervoer VSA$ 6,6 miljard opgelewer, wat 6% van die totale bruto kommersiële ruimte-aktiwiteite uitmaak. Die [[Federale Lugvaartadministrasie]] (FAA) het vier kommersiële ruimtelanseringterreine in die Verenigde State gelisensieer: die Virginia Space Flight Center / Wallops Flight Facility, Kodiak Launch Complex, Spaceport Florida / Kennedy Space Center / [[Kaap Canaveral]] Air Force Station, en die California Spaceport / Vandenberg AFB. Die lanseringterreine in Rusland en China het die wêreldwye kommersiële lanseringskapasiteit verhoog. Die Delta IV- en Atlas V-familie van lanseringsvoertuie word vir kommersiële ondernemings vir die Verenigde State beskikbaar gestel, terwyl Rusland agt lanseringfamilies bevorder. Die drie grootste Russiese stelsels is die Proton, [[Sojoes-program|Soyuz]] en [[Zenit]]. Tussen 1996 en 2002 is 245 lanserings vir kommersiële ondernemings gedoen, terwyl regerings (nie-geklassifiseerd) slegs 167 in dieselfde tydperk gelanseer het. Kommersiële ruimtevlug het beleggings aangespoor in die ontwikkeling van 'n doeltreffende herbruikbare lanseervoertuig ( ''reusable launch vehicle'' - RLV) wat groter lasvragte in 'n wentelbaan kan plaas. Verskeie ondernemings soos [[SpaceX]] en Blue Origin ontwikkel tans nuwe RLV-ontwerpe. In die Verenigde State is Office of Commercial Space Transportation (in die algemeen verwys as FAA / AST of bloot AST) die tak van die Federale Lugvaartadministrasie (FAA) wat enige kommersiële vuurpyl-lanseringsoperasies goedkeur - dit wil sê enige lanserings wat nie geklassifiseer word as model, amateur, of "deur en vir die regering" nie.<ref>{{cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |title=FAA - Office of Commercial Space Transportation |publisher=FAA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519092034/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Satelliete en toerusting == === Satellietvervaardiging === Kommersiële satellietvervaardiging word deur die Amerikaanse regering gedefinieer as satelliete vervaardig vir burgerlike, owerheids- of nie-winsgewende gebruik. Satelliete wat vir militêre doelwitte gebruik word, en ook aktiwiteite wat verband hou met 'n menslike ruimtevlugprogram word nie ingesluit nie. Tussen 1996 en 2002 het satellietvervaardiging in die Verenigde State 'n jaarlikse groei met 11 persent. Die res van die wêreld het hoër groeivlakke van ongeveer 13 persent beleef. === Vervaardiging van grondtoerusting === Bedryfsatelliete kommunikeer via ontvangers en senders op aarde. Die vervaardiging van satelliet-grondstasie-kommunikasieterminale (insluitend VSAT's), mobiele satellietelefone en huistelevisie-ontvangers maak deel uit van die sektor vir vervaardiging van grondtoerusting. Hierdie sektor het gedurende die laaste helfte van die negentigerjare gegroei, aangesien dit toerusting vir die satellietdienstesektor vervaardig het. Tussen 1996 en 2002 het die sektor jaarliks met 14 persent gestyg === Transponder-verhuring === Besighede wat satelliete bestuur, verhuur of verkoop dikwels toegang tot hul satelliete aan data-verspryders- en telekommunikasiemaatskappye. Daar word dikwels na hierdie diens verwys as transponderhuur. Tussen 1996 en 2002 het hierdie sektor 'n jaarlikse groei van 15 persent behaal. Die Verenigde State is verantwoordelik vir ongeveer 32 persent van die wêreld se transpondermark. == Subskripsiesatellietdienste == DirecTV het in 1994 'n direkte satellietuitsendings begin deur 'n skottel wat 18 duim in deursnee is aan te bied. In 1996 begin Astro in [[Maleisië]] met die bekendstelling van die MEASAT-satelliet. In November 1999 word die Wet op die Verbetering van Satelliethuiseienaars van toepassing, en plaaslike stasies is toe beskikbaar gestel in pakkette vir satellietkanale, wat die groei van die bedryf in die daaropvolgende jare aangewakker het. Aan die einde van 2000 beloop DTH-subskripsies meer as 67 miljoen. Satellietradio is bekendgestel deur XM Satellite Radio en Sirius Satellite Radio. XM se eerste satelliet is op 18 Maart 2001 gelanseer en die tweede op 8 Mei 2001.<ref name="kbonsor">Kevin Bonsor, [http://electronics.howstuffworks.com/satellite-radio.htm “How Satellite Radio Works,”] [[HowStuffWorks]]. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> Die eerste uitsending daarvan het op 25 September 2001 plaasgevind, byna vier maande voor Sirius.<ref name="sparker">Steve Parker, [http://www.huffingtonpost.com/steve-parker/xm-plus-sirius-satellite_b_114678.html “XM plus Sirius = Satellite Radio Monopoly,”] ''[[Huffington Post]]'', 24 Julie 2008.</ref> Sirius het op 14 Februarie 2002 die eerste fase van sy diens in vier stede van stapel gestuur,<ref>[http://radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite/ “Sirius Begins Satellite Service,”] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607222527/http://www.radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite |date=2017-06-07 }} ''[[Radio (magazine)|Radio]]'', 14 Februarie 2002.</ref> en het op 1 Julie 2002 uitgebrei na die res van die Verenigde State.<ref name="sparker"/> Die twee ondernemings het meer as $ 3 miljard bestee om satellietradiotegnologie te ontwikkel, die satelliete te bou en te lanseer, en ook vir verskeie ander sakekoste.<ref name="spacefoundation">[http://www.spacefoundation.org/programs/space-technology-hall-fame/inducted-technologies/satellite-radio-technology “Satellite Radio Technology,”] spacefoundation.org, 2002. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> == Satellietbeelde == Verskeie operateurs van aardwaarnemingsatelliete, soos GeoEye en Spot Image, bied kommersiële beelde. == Satellietnavigasie == [[Lêer:GPS Satellite NASA art-iif.jpg|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van 'n Globale Posisioneringstelsel ([[GPS]])-satelliet in die Aarde se wentelbaan.]] 'n Satellietnavigasiestelsel is 'n stelsel van satelliete wat outonome geo-ruimtelike posisionering met wêreldwye dekking bied. Dit stel klein elektroniese ontvangers in staat om hul ligging (lengtegraad, breedtegraad en hoogte / hoogte) tot hoë akkuraatheid (binne enkele meters) te bepaal met behulp van tydseine wat deur 'n radio vanaf satelliete gestuur word. Met die seine kan die elektroniese ontvangers ook die huidige tyd tot hoë noukeurigheid bereken, wat tydsinkronisasie moontlik maak. 'n Satellietnavigasiestelsel met wêreldwye dekking kan 'n wêreldwye [[navigasie]]-satellietstelsel (''global navigation satellite system'' GNSS) genoem word. == Ruimtetoerisme == [[Ruimtetoerisme]] is ruimtereise deur individue met persoonlike plesier as doel. Die ruimtetoerismebedryf word op talle plekke geteiken deur ruimtelanseerterreine, waaronder die Mojave Air en Space Port in [[Kalifornië]],<ref>{{cite web |title=Mojave Air and Space Port |publisher=[[Mojave Air and Space Port]] |accessdate=15 Mei 2011 |url=http://www.mojaveairport.com/}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |newspaper=[[Los Angeles Times]] |first=W. J. |last=Hennigan |date=5 Mei 2011 |accessdate=15 Mei 2011 |title=Virgin Galactic reaches key milestone in latest test flight |archive-date=2011-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528121754/http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |url-status=dead }}</ref> die Clinton-Sherman Industrial Airpark naby Burns Flat, [[Oklahoma]],<ref>{{cite web |url=http://www.okspaceport.state.ok.us/ |title=OKLAHOMA SPACE INDUSTRY DEVELOPMENT AUTHORITY |accessdate=15 May 2011 |publisher=Oklahoma Space Industry Development Authority |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916113331/http://www.okspaceport.state.ok.us/ |archive-date=16 September 2008 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |publisher=[[MSNBC]] |first=Alan |last=Boyle |date=13 Junie 2006 |access-date=15 Mei 2011 |title=Regulators OK Oklahoma spaceport |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924052302/http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |archive-date=24 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spaceport America in Sierra County, [[Nieu-Meksiko]]<ref>{{cite web |url=http://www.spaceportamerica.com/ |publisher=[[Spaceport America]] |title=Spaceport America |accessdate=15 Mei 2011 |year=2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Oktober 2010 |access-date=15 Mei 2011 |title=First spaceport runway opens in US |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209093646/http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |archive-date=9 Februarie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, die Mid-Atlantic Regional Spaceport op die Delmarva-skiereiland in [[Virginië]]<ref>{{cite web |url=http://www.marsspaceport.com/ |title=Mid-Atlantic Regional Spaceport |author=Mid-Atlantic Regional Spaceport |year=2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905231818/http://www.marsspaceport.com/ |archive-date=2015-09-05 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |title=NASA Increases Support Contract to Mid-Atlantic Regional Spaceport |first=David E. |last=Seitz |author2=Keith Koehler |publisher=[[NASA]] |date=22 Februarie 2010 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231248/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, die Kodiak-lanseringskompleks op [[Kodiakeiland]], [[Alaska]]<ref>{{cite web |url=http://www.akaerospace.com/history.html |title=History and Organization |publisher=[[Alaska Aerospace Corporation]] |year=2009 |access-date=15 Mei 2011 |author=Alaska Aerospace Corporation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630004519/http://akaerospace.com/history.html |archive-date=30 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |title=Virgin Galactic Sets Deal With New Mexico Spaceport |date=13 Desember 2005 |access-date=15 Mei 2011 |first=Leonard |last=David |publisher=[[Space.com]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215132655/https://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |archive-date=15 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, en die Esrange Space Center in Kiruna, [[Swede]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/03/space-tourists/ |title=Space Tourists Pack Bags for 2011 Vacation |first=Priya |last=Ganapati |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=18 Maart 2009 |accessdate=15 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |title=Space tourism to take flight in 2012 |author=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[Google News]] |date=18 Maart 2009 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829144347/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |archive-date=2012-08-29 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Kommersiële ontginning van ruimtegrondstowwe == [[Lêer:Asteroidmining.jpg|links|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van asteroïedmynbou]] Kommersiële ontginning van ruimte grondstowwe sluit in van [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en ander ruimte-voorwerpe, waaronder nabyaarde-voorwerpe.<ref name="April 2012">{{cite news |title=Plans for asteroid mining emerge |date=24 April 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |work=BBC News |access-date=24 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231115826/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |archive-date=31 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Minerale en addisionele grondstowwe kan ontgin word en dan in die ruimte gebruik word (bv. vir konstruksiemateriaal en/of vuurpylmotore) of na die aarde teruggeneem word. Dit sluit in [[goud]], [[iridium]], [[silwer]], [[osmium]], [[palladium]], [[platinum]], [[renium]], [[rodium]], [[rutenium]] en [[wolfram]] vir vervoer terug na die aarde; [[yster]], [[kobalt]], [[mangaan]], [[molibdeen]], [[nikkel]], [[aluminium]] en [[titaan]] vir konstruksie; [[water]] en [[suurstof]] om [[ruimtevaarder]]s te onderhou; sowel as [[waterstof]], [[ammoniak]] en suurstof vir gebruik in vuurpylmotore. Daar is verskeie kommersiële ondernemings wat op hierdie gebied werk, waaronder Planetary Resources en Deep Space Industries. == Wetlike status == [[File:Outer Space Treaty-SVG.svg|400px|right|thumb|Ruimteverdrag van 1967 {{legend|green|Onderteken en geratifiseerd}} {{legend|yellow|Slegs onderteken}} {{legend|lightgray|Nie onderteken nie}}]] Behalwe vir die vele tegnologiese faktore wat toekomstige ruimte-kommersialisering meer kon uitbrei, word voorgestel dat die gebrek aan private eiendom, die moeilikheid of onvermoë van individue om eiendomsreg in die ruimte te bekom, 'n belemmering vir die ontwikkeling van ruimte vir beide menslike bewoning en kommersiële ontwikkeling is.<ref name=tna2012fall/> Sedert die begin van die [[ruimtetydperk]] in die laaste helfte van die [[twintigste eeu]], was die besit van [[eiendom]] in die buitenste ruimte onduidelik, met sterk argumente vir sowel daarvoor as daarteen. In die besonder word die aanspraak van nasionale territoriale eise in die buitenste ruimte en op hemelliggame spesifiek voorgeskryf deur die [[Ruimteverdrag]], wat vanaf 2012 deur alle ruimtevaarende nasies bekragtig is.<ref name="tna2012fall">{{cite journal |last=Simberg |first=Rand |title=Property Rights in Space |journal=The New Atlantis |date=Herfs 2012 |issue=37 |pages=20–31 |url=http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |accessdate=2012-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215001750/http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |archivedate=2012-12-15 |df= }}</ref> Voormalige VSA president [[Barack Obama]] het op 25 November 2015 die Amerikaanse wet op mededingende deelname in die kommersiële ruimte-lanseerings (H.R. 2262) onderteken. Die wet erken die reg van Amerikaanse burgers om ruimtebronne te besit wat hulle bekom, en moedig die kommersiële verkenning en benutting van hulpbronne van asteroïdes aan. Volgens die artikel § 51303 van die wet: "'n Amerikaanse burger wat ingevolge hierdie wet besig is met kommersiële herwinning van 'n asteroïdehulpbron of 'n ruimtehulpbron, is geregtig om enige asteroïdehulpbron of ruimtehulpbron wat verkry is, te besit, te vervoer, te gebruik en te verkoop in ooreenstemming met toepaslike wetgewing, insluitend die internasionale verpligtinge van die Verenigde State." == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Commercial use of space}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ruimtevaart]] [[Kategorie:Ekonomie]] p6i5uikoa55oz6z46aloa32ghc79y0l 2908900 2908899 2026-06-02T16:49:36Z Oesjaar 7467 /* Ruimtetoerisme */ Verbeter 2908900 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Satellites For Sale - GPN-2000-001036.jpg|duimnael|Die [[ruimtevaarder]] Dale A. Gardner,  hou 'n "Te Koop" -teken op met verwysing na die twee satelliete, Palapa B-2 en Westar 6 wat gedeeltelik herwin is nadat hulle nie in die korrekte wentelbaan ontplooi is nie.     ]] '''Die kommersiële gebruik van ruimte''' (die '''ruimte-ekonomie''') is die verskaffing van goedere of dienste van kommersiële waarde deur gebruik te maak van toerusting wat buite die [[Aarde]] se [[atmosfeer]], in 'n [[wentelbaan]] om die Aarde of in die [[buitenste ruimte]] gestuur word. Voorbeelde van die kommersiële gebruik van ruimte is satellietnavigasie, satelliet-televisie en kommersiële satellietbeelde. Operateurs van sulke dienste kontrakteer gewoonlik die vervaardiging van [[satelliet]]e en die bekendstelling daarvan aan private of openbare ondernemings, wat 'n integrale deel van die ruimte-ekonomie vorm. Sommige kommersiële ondernemings het langtermynplanne om [[natuurlike hulpbron]]ne wat buite die Aarde ontstaan het, te benut, byvoorbeeld deur asteroïedmynbou. Ruimtoerisme, tans 'n buitengewone aktiwiteit, kan ook 'n gebied van toekomstige groei wees, aangesien nuwe ondernemings daarna streef om die koste en [[risiko]]'s van menslike [[ruimtevaart]] te verminder. Die eerste kommersiële gebruik van die buitenste ruimte het in 1962 plaasgevind, toe die [[Telstar 1]]-satelliet van stapel gestuur is om televisieseine oor die [[Atlantiese Oseaan]] te stuur. Teen 2004 was die beraamde wêreldbelegging in alle ruimtesektore VSA$ 50,8 miljard.<ref>{{cite news |title=SPACE A Report on the Industry |publisher=Defense Technical Information Center |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |year=2005 |last=Romano |first=Anthony F. |access-date=15 Mei 2011 |archive-date= 8 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008112510/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |url-status=dead }}</ref> Vanaf 2010 was 31% van alle ruimte-lanserings kommersieel.<ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |title=argiefkopie |access-date= 7 September 2019 |archive-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122141046/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |url-status=dead }}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Telstar.jpg|links|duimnael|Die oorspronklike Telstar het 'n nastenby [[Sfeer|sferiese]] vorm gehad.]] Die eerste kommersiële gebruik van satelliete was moontlik die Telstar 1-satelliet, wat in 1962 gelanseer is. Dit was die eerste privaat geborgde ruimtelansering, wat deur AT&T en Bell Phone Laboratories gefinansier is. Telstar 1 kon televisieseine oor die Atlantiese Oseaan oordra en was die eerste satelliet wat regstreekse televisie-, telefoon-, faks- en ander dataseine uitgestuur het.<ref>{{cite web |title=Telephone a Star |url=http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |author=''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' |date=May 1962 |accessdate=15 Mei 2011 |archive-date= 6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906104741/http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |title=Telstar 1 |author=[[NASA]] |publisher=[[NASA]] |date=26 April 2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081003/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Hughes Aircraft Company die Syncom 3-satelliet ontwikkel, 'n [[Geostasionêre wentelbaan|geosinchroniese kommunikasiesatelliet]] wat aan die departement van verdediging verhuur is. Kommersiële moontlikhede van satelliete is verder bewaarheid toe die Syncom 3, wat in die omgewing van die [[internasionale datumgrens]] wentel, gebruik is om die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Somerspele van 1964]] vanaf [[Tokio]] na die [[Verenigde State]] te sein.<ref name="NASA-SP-93">{{cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |title=Significant Achievements in Space Communications and Navigation, 1958-1964 |year=1966 |work=NASA-SP-93 |publisher=NASA |pages=30–32 |access-date=31 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103023426/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |archive-date=3 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |title=Syncom 3 |date=26 April 2011 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=[[NASA]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081046/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tussen 1960 en 1966 het [[NASA]] 'n reeks satelliete vir vroeë weer moniteering bekend as Televisie Infrarooi Waarnemingsatelliete (TIROS) bekendgestel. Hierdie satelliete het die [[meteorologie]] wêreldwyd baie gevorder, aangesien satellietbeelde gebruik is vir beter voorspelling, sowel vir openbare as kommersiële belange.<ref>{{cite web |title=TIROS |url=https://science.nasa.gov/missions/tiros/ |publisher=NASA |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526135316/https://science.nasa.gov/missions/tiros |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |title=The Advanced Very High Resolution Radiometer (AVHRR): A Brief Reference Guide |first=David A. |last=Hastings |author2=William J. Emery |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |year=1992 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131234758/https://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |archive-date=31 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 April 1965 plaas die Hughes Aircraft Company die Intelsat I-kommunikasiesatelliet geosynchroniese wentelbaan oor die Atlantiese Oseaan. Intelsat I is gebou vir die Communications Satellite Corporation (COMSAT), en het getoon dat satellietgebaseerde kommunikasie kommersieel uitvoerbaar was. Intelsat I het intussen onmiddellik kontak tussen Europa en Noord-Amerika toegelaat deur televisie-, telefoon- en fakskommunikasie te hanteer.<ref>{{cite web |url=https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |title=Communications Satellites: Making the Global Village Possible |first=David J. |last=Whalen |date=30 November 2010 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106161448/https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |archive-date=6 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |title=Intelsat's Satellite Communication Highlights from the 60's |publisher=[[Intelsat]] |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124094258/http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |archive-date=24 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die [[Sowjetunie]] die satelliet Orbita, wat televisieseine oor Rusland heen voorsien het, gelanseer en die eerste nasionale satelliet-televisienetwerk begin.<ref>{{Cite book |title=Communication satellites |first=Donald H. |last=Martin |publisher=AIAA |year=2000 |isbn=978-1-884989-09-4 |page=220}}</ref><ref>{{cite web |title=Sputnik and Russia's Outer Space Activities |first=Vladimir |last=Putkov |date=April 2007 |access-date=16 Mei 2011 |url=http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |publisher=United Nations Institute for Disarmament Research |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616102429/http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |archive-date=16 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Anik A-satelliet van 1972, wat deur Telesat Canada van stapel gestuur is, het die Kanadese Uitsaaikorporasie ook vir die eerste keer in staat gestel om in Noord-Kanada uit te saai.<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |title=The World's First National Synchronous Communications Satellite |publisher=Boeing Company |year=2011 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227223140/http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |archive-date=2012-12-27 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=ANIK The World's First Domestic Synchronous Communication Satellite |url=http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012110341/http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |archive-date=2017-10-12 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Vanaf 1997 begin Iridium Communications met 'n reeks satelliete bekend as die Iridium-satellietkonstellasie, wat die eerste satelliete vir direkte satellietelefoondienste voorsien het.<ref>{{cite magazine |url=http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |title=Iridium – the satellite phone always rings twice |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=7 March 1999 |accessdate=13 Junie 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219012621/http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |archivedate=19 December 2010 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/media/quarter9702.pdf |title=Commercial Space Transportation QUARTERLY LAUNCH REPORT |publisher=Federal Aviation Administration |year=1997 |accessdate=13 Junie 2011}}</ref> == Ruimtevervoer == [[Lêer:Delta IV Medium Rocket DSCS.jpg|duimnael|Delta IV Medium lansering met die satelliet DSCS III-B6 as loonvrag.]] Die kommersiële ruimtevervoerbedryf verdien die grootste deel van sy inkomste uit die lansering van satelliete tot in die Aarde se wentelbaan. Verskaffers van kommersiële lanseerings plaas gewoonlik privaat- en regeringsatelliete in 'n lae aarde-wentelbaan (LEO) en geosinchroniese aarde-wentelbaan (GEO). In 2002 het kommersiële ruimtevervoer VSA$ 6,6 miljard opgelewer, wat 6% van die totale bruto kommersiële ruimte-aktiwiteite uitmaak. Die [[Federale Lugvaartadministrasie]] (FAA) het vier kommersiële ruimtelanseringterreine in die Verenigde State gelisensieer: die Virginia Space Flight Center / Wallops Flight Facility, Kodiak Launch Complex, Spaceport Florida / Kennedy Space Center / [[Kaap Canaveral]] Air Force Station, en die California Spaceport / Vandenberg AFB. Die lanseringterreine in Rusland en China het die wêreldwye kommersiële lanseringskapasiteit verhoog. Die Delta IV- en Atlas V-familie van lanseringsvoertuie word vir kommersiële ondernemings vir die Verenigde State beskikbaar gestel, terwyl Rusland agt lanseringfamilies bevorder. Die drie grootste Russiese stelsels is die Proton, [[Sojoes-program|Soyuz]] en [[Zenit]]. Tussen 1996 en 2002 is 245 lanserings vir kommersiële ondernemings gedoen, terwyl regerings (nie-geklassifiseerd) slegs 167 in dieselfde tydperk gelanseer het. Kommersiële ruimtevlug het beleggings aangespoor in die ontwikkeling van 'n doeltreffende herbruikbare lanseervoertuig ( ''reusable launch vehicle'' - RLV) wat groter lasvragte in 'n wentelbaan kan plaas. Verskeie ondernemings soos [[SpaceX]] en Blue Origin ontwikkel tans nuwe RLV-ontwerpe. In die Verenigde State is Office of Commercial Space Transportation (in die algemeen verwys as FAA / AST of bloot AST) die tak van die Federale Lugvaartadministrasie (FAA) wat enige kommersiële vuurpyl-lanseringsoperasies goedkeur - dit wil sê enige lanserings wat nie geklassifiseer word as model, amateur, of "deur en vir die regering" nie.<ref>{{cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |title=FAA - Office of Commercial Space Transportation |publisher=FAA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519092034/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Satelliete en toerusting == === Satellietvervaardiging === Kommersiële satellietvervaardiging word deur die Amerikaanse regering gedefinieer as satelliete vervaardig vir burgerlike, owerheids- of nie-winsgewende gebruik. Satelliete wat vir militêre doelwitte gebruik word, en ook aktiwiteite wat verband hou met 'n menslike ruimtevlugprogram word nie ingesluit nie. Tussen 1996 en 2002 het satellietvervaardiging in die Verenigde State 'n jaarlikse groei met 11 persent. Die res van die wêreld het hoër groeivlakke van ongeveer 13 persent beleef. === Vervaardiging van grondtoerusting === Bedryfsatelliete kommunikeer via ontvangers en senders op aarde. Die vervaardiging van satelliet-grondstasie-kommunikasieterminale (insluitend VSAT's), mobiele satellietelefone en huistelevisie-ontvangers maak deel uit van die sektor vir vervaardiging van grondtoerusting. Hierdie sektor het gedurende die laaste helfte van die negentigerjare gegroei, aangesien dit toerusting vir die satellietdienstesektor vervaardig het. Tussen 1996 en 2002 het die sektor jaarliks met 14 persent gestyg === Transponder-verhuring === Besighede wat satelliete bestuur, verhuur of verkoop dikwels toegang tot hul satelliete aan data-verspryders- en telekommunikasiemaatskappye. Daar word dikwels na hierdie diens verwys as transponderhuur. Tussen 1996 en 2002 het hierdie sektor 'n jaarlikse groei van 15 persent behaal. Die Verenigde State is verantwoordelik vir ongeveer 32 persent van die wêreld se transpondermark. == Subskripsiesatellietdienste == DirecTV het in 1994 'n direkte satellietuitsendings begin deur 'n skottel wat 18 duim in deursnee is aan te bied. In 1996 begin Astro in [[Maleisië]] met die bekendstelling van die MEASAT-satelliet. In November 1999 word die Wet op die Verbetering van Satelliethuiseienaars van toepassing, en plaaslike stasies is toe beskikbaar gestel in pakkette vir satellietkanale, wat die groei van die bedryf in die daaropvolgende jare aangewakker het. Aan die einde van 2000 beloop DTH-subskripsies meer as 67 miljoen. Satellietradio is bekendgestel deur XM Satellite Radio en Sirius Satellite Radio. XM se eerste satelliet is op 18 Maart 2001 gelanseer en die tweede op 8 Mei 2001.<ref name="kbonsor">Kevin Bonsor, [http://electronics.howstuffworks.com/satellite-radio.htm “How Satellite Radio Works,”] [[HowStuffWorks]]. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> Die eerste uitsending daarvan het op 25 September 2001 plaasgevind, byna vier maande voor Sirius.<ref name="sparker">Steve Parker, [http://www.huffingtonpost.com/steve-parker/xm-plus-sirius-satellite_b_114678.html “XM plus Sirius = Satellite Radio Monopoly,”] ''[[Huffington Post]]'', 24 Julie 2008.</ref> Sirius het op 14 Februarie 2002 die eerste fase van sy diens in vier stede van stapel gestuur,<ref>[http://radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite/ “Sirius Begins Satellite Service,”] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607222527/http://www.radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite |date=2017-06-07 }} ''[[Radio (magazine)|Radio]]'', 14 Februarie 2002.</ref> en het op 1 Julie 2002 uitgebrei na die res van die Verenigde State.<ref name="sparker"/> Die twee ondernemings het meer as $ 3 miljard bestee om satellietradiotegnologie te ontwikkel, die satelliete te bou en te lanseer, en ook vir verskeie ander sakekoste.<ref name="spacefoundation">[http://www.spacefoundation.org/programs/space-technology-hall-fame/inducted-technologies/satellite-radio-technology “Satellite Radio Technology,”] spacefoundation.org, 2002. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> == Satellietbeelde == Verskeie operateurs van aardwaarnemingsatelliete, soos GeoEye en Spot Image, bied kommersiële beelde. == Satellietnavigasie == [[Lêer:GPS Satellite NASA art-iif.jpg|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van 'n Globale Posisioneringstelsel ([[GPS]])-satelliet in die Aarde se wentelbaan.]] 'n Satellietnavigasiestelsel is 'n stelsel van satelliete wat outonome geo-ruimtelike posisionering met wêreldwye dekking bied. Dit stel klein elektroniese ontvangers in staat om hul ligging (lengtegraad, breedtegraad en hoogte / hoogte) tot hoë akkuraatheid (binne enkele meters) te bepaal met behulp van tydseine wat deur 'n radio vanaf satelliete gestuur word. Met die seine kan die elektroniese ontvangers ook die huidige tyd tot hoë noukeurigheid bereken, wat tydsinkronisasie moontlik maak. 'n Satellietnavigasiestelsel met wêreldwye dekking kan 'n wêreldwye [[navigasie]]-satellietstelsel (''global navigation satellite system'' GNSS) genoem word. == Ruimtetoerisme == [[Ruimtetoerisme]] is ruimtereise deur individue met persoonlike plesier as doel. Die ruimtetoerismebedryf word op talle plekke geteiken deur ruimtelanseerterreine, waaronder die Mojave Air en Space Port in [[Kalifornië]],<ref>{{cite web |title=Mojave Air and Space Port |publisher=[[Mojave Air and Space Port]] |accessdate=15 Mei 2011 |url=http://www.mojaveairport.com/}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |newspaper=[[Los Angeles Times]] |first=W. J. |last=Hennigan |date=5 Mei 2011 |accessdate=15 Mei 2011 |title=Virgin Galactic reaches key milestone in latest test flight |archive-date=2011-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528121754/http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |url-status=dead }}</ref> die Clinton-Sherman Industrial Airpark naby Burns Flat, [[Oklahoma]],<ref>{{cite web |url=http://www.okspaceport.state.ok.us/ |title=OKLAHOMA SPACE INDUSTRY DEVELOPMENT AUTHORITY |accessdate=15 May 2011 |publisher=Oklahoma Space Industry Development Authority |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916113331/http://www.okspaceport.state.ok.us/ |archive-date=16 September 2008 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |publisher=[[MSNBC]] |first=Alan |last=Boyle |date=13 Junie 2006 |access-date=15 Mei 2011 |title=Regulators OK Oklahoma spaceport |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924052302/http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |archive-date=24 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spaceport America in Sierra County, [[Nieu-Meksiko]],<ref>{{cite web |url=http://www.spaceportamerica.com/ |publisher=[[Spaceport America]] |title=Spaceport America |accessdate=15 Mei 2011 |year=2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Oktober 2010 |access-date=15 Mei 2011 |title=First spaceport runway opens in US |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209093646/http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |archive-date=9 Februarie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die Mid-Atlantic Regional Spaceport op die Delmarva-skiereiland in [[Virginië]]<ref>{{cite web |url=http://www.marsspaceport.com/ |title=Mid-Atlantic Regional Spaceport |author=Mid-Atlantic Regional Spaceport |year=2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905231818/http://www.marsspaceport.com/ |archive-date=2015-09-05 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |title=NASA Increases Support Contract to Mid-Atlantic Regional Spaceport |first=David E. |last=Seitz |author2=Keith Koehler |publisher=[[NASA]] |date=22 Februarie 2010 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231248/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, die Kodiak-lanseringskompleks op [[Kodiakeiland]], [[Alaska]]<ref>{{cite web |url=http://www.akaerospace.com/history.html |title=History and Organization |publisher=[[Alaska Aerospace Corporation]] |year=2009 |access-date=15 Mei 2011 |author=Alaska Aerospace Corporation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630004519/http://akaerospace.com/history.html |archive-date=30 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |title=Virgin Galactic Sets Deal With New Mexico Spaceport |date=13 Desember 2005 |access-date=15 Mei 2011 |first=Leonard |last=David |publisher=[[Space.com]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215132655/https://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |archive-date=15 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, en die Esrange Space Center in Kiruna, [[Swede]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/03/space-tourists/ |title=Space Tourists Pack Bags for 2011 Vacation |first=Priya |last=Ganapati |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=18 Maart 2009 |accessdate=15 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |title=Space tourism to take flight in 2012 |author=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[Google News]] |date=18 Maart 2009 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829144347/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |archive-date=2012-08-29 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Kommersiële ontginning van ruimtegrondstowwe == [[Lêer:Asteroidmining.jpg|links|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van asteroïedmynbou]] Kommersiële ontginning van ruimte grondstowwe sluit in van [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en ander ruimte-voorwerpe, waaronder nabyaarde-voorwerpe.<ref name="April 2012">{{cite news |title=Plans for asteroid mining emerge |date=24 April 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |work=BBC News |access-date=24 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231115826/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |archive-date=31 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Minerale en addisionele grondstowwe kan ontgin word en dan in die ruimte gebruik word (bv. vir konstruksiemateriaal en/of vuurpylmotore) of na die aarde teruggeneem word. Dit sluit in [[goud]], [[iridium]], [[silwer]], [[osmium]], [[palladium]], [[platinum]], [[renium]], [[rodium]], [[rutenium]] en [[wolfram]] vir vervoer terug na die aarde; [[yster]], [[kobalt]], [[mangaan]], [[molibdeen]], [[nikkel]], [[aluminium]] en [[titaan]] vir konstruksie; [[water]] en [[suurstof]] om [[ruimtevaarder]]s te onderhou; sowel as [[waterstof]], [[ammoniak]] en suurstof vir gebruik in vuurpylmotore. Daar is verskeie kommersiële ondernemings wat op hierdie gebied werk, waaronder Planetary Resources en Deep Space Industries. == Wetlike status == [[File:Outer Space Treaty-SVG.svg|400px|right|thumb|Ruimteverdrag van 1967 {{legend|green|Onderteken en geratifiseerd}} {{legend|yellow|Slegs onderteken}} {{legend|lightgray|Nie onderteken nie}}]] Behalwe vir die vele tegnologiese faktore wat toekomstige ruimte-kommersialisering meer kon uitbrei, word voorgestel dat die gebrek aan private eiendom, die moeilikheid of onvermoë van individue om eiendomsreg in die ruimte te bekom, 'n belemmering vir die ontwikkeling van ruimte vir beide menslike bewoning en kommersiële ontwikkeling is.<ref name=tna2012fall/> Sedert die begin van die [[ruimtetydperk]] in die laaste helfte van die [[twintigste eeu]], was die besit van [[eiendom]] in die buitenste ruimte onduidelik, met sterk argumente vir sowel daarvoor as daarteen. In die besonder word die aanspraak van nasionale territoriale eise in die buitenste ruimte en op hemelliggame spesifiek voorgeskryf deur die [[Ruimteverdrag]], wat vanaf 2012 deur alle ruimtevaarende nasies bekragtig is.<ref name="tna2012fall">{{cite journal |last=Simberg |first=Rand |title=Property Rights in Space |journal=The New Atlantis |date=Herfs 2012 |issue=37 |pages=20–31 |url=http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |accessdate=2012-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215001750/http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |archivedate=2012-12-15 |df= }}</ref> Voormalige VSA president [[Barack Obama]] het op 25 November 2015 die Amerikaanse wet op mededingende deelname in die kommersiële ruimte-lanseerings (H.R. 2262) onderteken. Die wet erken die reg van Amerikaanse burgers om ruimtebronne te besit wat hulle bekom, en moedig die kommersiële verkenning en benutting van hulpbronne van asteroïdes aan. Volgens die artikel § 51303 van die wet: "'n Amerikaanse burger wat ingevolge hierdie wet besig is met kommersiële herwinning van 'n asteroïdehulpbron of 'n ruimtehulpbron, is geregtig om enige asteroïdehulpbron of ruimtehulpbron wat verkry is, te besit, te vervoer, te gebruik en te verkoop in ooreenstemming met toepaslike wetgewing, insluitend die internasionale verpligtinge van die Verenigde State." == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Commercial use of space}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ruimtevaart]] [[Kategorie:Ekonomie]] 744mnyyxbnx60eav17jza0ncu6xodap 2908901 2908900 2026-06-02T16:50:10Z Oesjaar 7467 /* Ruimtetoerisme */ Verbeter 2908901 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Satellites For Sale - GPN-2000-001036.jpg|duimnael|Die [[ruimtevaarder]] Dale A. Gardner,  hou 'n "Te Koop" -teken op met verwysing na die twee satelliete, Palapa B-2 en Westar 6 wat gedeeltelik herwin is nadat hulle nie in die korrekte wentelbaan ontplooi is nie.     ]] '''Die kommersiële gebruik van ruimte''' (die '''ruimte-ekonomie''') is die verskaffing van goedere of dienste van kommersiële waarde deur gebruik te maak van toerusting wat buite die [[Aarde]] se [[atmosfeer]], in 'n [[wentelbaan]] om die Aarde of in die [[buitenste ruimte]] gestuur word. Voorbeelde van die kommersiële gebruik van ruimte is satellietnavigasie, satelliet-televisie en kommersiële satellietbeelde. Operateurs van sulke dienste kontrakteer gewoonlik die vervaardiging van [[satelliet]]e en die bekendstelling daarvan aan private of openbare ondernemings, wat 'n integrale deel van die ruimte-ekonomie vorm. Sommige kommersiële ondernemings het langtermynplanne om [[natuurlike hulpbron]]ne wat buite die Aarde ontstaan het, te benut, byvoorbeeld deur asteroïedmynbou. Ruimtoerisme, tans 'n buitengewone aktiwiteit, kan ook 'n gebied van toekomstige groei wees, aangesien nuwe ondernemings daarna streef om die koste en [[risiko]]'s van menslike [[ruimtevaart]] te verminder. Die eerste kommersiële gebruik van die buitenste ruimte het in 1962 plaasgevind, toe die [[Telstar 1]]-satelliet van stapel gestuur is om televisieseine oor die [[Atlantiese Oseaan]] te stuur. Teen 2004 was die beraamde wêreldbelegging in alle ruimtesektore VSA$ 50,8 miljard.<ref>{{cite news |title=SPACE A Report on the Industry |publisher=Defense Technical Information Center |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |year=2005 |last=Romano |first=Anthony F. |access-date=15 Mei 2011 |archive-date= 8 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008112510/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |url-status=dead }}</ref> Vanaf 2010 was 31% van alle ruimte-lanserings kommersieel.<ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |title=argiefkopie |access-date= 7 September 2019 |archive-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122141046/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |url-status=dead }}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Telstar.jpg|links|duimnael|Die oorspronklike Telstar het 'n nastenby [[Sfeer|sferiese]] vorm gehad.]] Die eerste kommersiële gebruik van satelliete was moontlik die Telstar 1-satelliet, wat in 1962 gelanseer is. Dit was die eerste privaat geborgde ruimtelansering, wat deur AT&T en Bell Phone Laboratories gefinansier is. Telstar 1 kon televisieseine oor die Atlantiese Oseaan oordra en was die eerste satelliet wat regstreekse televisie-, telefoon-, faks- en ander dataseine uitgestuur het.<ref>{{cite web |title=Telephone a Star |url=http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |author=''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' |date=May 1962 |accessdate=15 Mei 2011 |archive-date= 6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906104741/http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |title=Telstar 1 |author=[[NASA]] |publisher=[[NASA]] |date=26 April 2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081003/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Hughes Aircraft Company die Syncom 3-satelliet ontwikkel, 'n [[Geostasionêre wentelbaan|geosinchroniese kommunikasiesatelliet]] wat aan die departement van verdediging verhuur is. Kommersiële moontlikhede van satelliete is verder bewaarheid toe die Syncom 3, wat in die omgewing van die [[internasionale datumgrens]] wentel, gebruik is om die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Somerspele van 1964]] vanaf [[Tokio]] na die [[Verenigde State]] te sein.<ref name="NASA-SP-93">{{cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |title=Significant Achievements in Space Communications and Navigation, 1958-1964 |year=1966 |work=NASA-SP-93 |publisher=NASA |pages=30–32 |access-date=31 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103023426/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |archive-date=3 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |title=Syncom 3 |date=26 April 2011 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=[[NASA]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081046/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tussen 1960 en 1966 het [[NASA]] 'n reeks satelliete vir vroeë weer moniteering bekend as Televisie Infrarooi Waarnemingsatelliete (TIROS) bekendgestel. Hierdie satelliete het die [[meteorologie]] wêreldwyd baie gevorder, aangesien satellietbeelde gebruik is vir beter voorspelling, sowel vir openbare as kommersiële belange.<ref>{{cite web |title=TIROS |url=https://science.nasa.gov/missions/tiros/ |publisher=NASA |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526135316/https://science.nasa.gov/missions/tiros |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |title=The Advanced Very High Resolution Radiometer (AVHRR): A Brief Reference Guide |first=David A. |last=Hastings |author2=William J. Emery |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |year=1992 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131234758/https://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |archive-date=31 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 April 1965 plaas die Hughes Aircraft Company die Intelsat I-kommunikasiesatelliet geosynchroniese wentelbaan oor die Atlantiese Oseaan. Intelsat I is gebou vir die Communications Satellite Corporation (COMSAT), en het getoon dat satellietgebaseerde kommunikasie kommersieel uitvoerbaar was. Intelsat I het intussen onmiddellik kontak tussen Europa en Noord-Amerika toegelaat deur televisie-, telefoon- en fakskommunikasie te hanteer.<ref>{{cite web |url=https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |title=Communications Satellites: Making the Global Village Possible |first=David J. |last=Whalen |date=30 November 2010 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106161448/https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |archive-date=6 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |title=Intelsat's Satellite Communication Highlights from the 60's |publisher=[[Intelsat]] |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124094258/http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |archive-date=24 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die [[Sowjetunie]] die satelliet Orbita, wat televisieseine oor Rusland heen voorsien het, gelanseer en die eerste nasionale satelliet-televisienetwerk begin.<ref>{{Cite book |title=Communication satellites |first=Donald H. |last=Martin |publisher=AIAA |year=2000 |isbn=978-1-884989-09-4 |page=220}}</ref><ref>{{cite web |title=Sputnik and Russia's Outer Space Activities |first=Vladimir |last=Putkov |date=April 2007 |access-date=16 Mei 2011 |url=http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |publisher=United Nations Institute for Disarmament Research |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616102429/http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |archive-date=16 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Anik A-satelliet van 1972, wat deur Telesat Canada van stapel gestuur is, het die Kanadese Uitsaaikorporasie ook vir die eerste keer in staat gestel om in Noord-Kanada uit te saai.<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |title=The World's First National Synchronous Communications Satellite |publisher=Boeing Company |year=2011 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227223140/http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |archive-date=2012-12-27 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=ANIK The World's First Domestic Synchronous Communication Satellite |url=http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012110341/http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |archive-date=2017-10-12 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Vanaf 1997 begin Iridium Communications met 'n reeks satelliete bekend as die Iridium-satellietkonstellasie, wat die eerste satelliete vir direkte satellietelefoondienste voorsien het.<ref>{{cite magazine |url=http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |title=Iridium – the satellite phone always rings twice |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=7 March 1999 |accessdate=13 Junie 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219012621/http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |archivedate=19 December 2010 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/media/quarter9702.pdf |title=Commercial Space Transportation QUARTERLY LAUNCH REPORT |publisher=Federal Aviation Administration |year=1997 |accessdate=13 Junie 2011}}</ref> == Ruimtevervoer == [[Lêer:Delta IV Medium Rocket DSCS.jpg|duimnael|Delta IV Medium lansering met die satelliet DSCS III-B6 as loonvrag.]] Die kommersiële ruimtevervoerbedryf verdien die grootste deel van sy inkomste uit die lansering van satelliete tot in die Aarde se wentelbaan. Verskaffers van kommersiële lanseerings plaas gewoonlik privaat- en regeringsatelliete in 'n lae aarde-wentelbaan (LEO) en geosinchroniese aarde-wentelbaan (GEO). In 2002 het kommersiële ruimtevervoer VSA$ 6,6 miljard opgelewer, wat 6% van die totale bruto kommersiële ruimte-aktiwiteite uitmaak. Die [[Federale Lugvaartadministrasie]] (FAA) het vier kommersiële ruimtelanseringterreine in die Verenigde State gelisensieer: die Virginia Space Flight Center / Wallops Flight Facility, Kodiak Launch Complex, Spaceport Florida / Kennedy Space Center / [[Kaap Canaveral]] Air Force Station, en die California Spaceport / Vandenberg AFB. Die lanseringterreine in Rusland en China het die wêreldwye kommersiële lanseringskapasiteit verhoog. Die Delta IV- en Atlas V-familie van lanseringsvoertuie word vir kommersiële ondernemings vir die Verenigde State beskikbaar gestel, terwyl Rusland agt lanseringfamilies bevorder. Die drie grootste Russiese stelsels is die Proton, [[Sojoes-program|Soyuz]] en [[Zenit]]. Tussen 1996 en 2002 is 245 lanserings vir kommersiële ondernemings gedoen, terwyl regerings (nie-geklassifiseerd) slegs 167 in dieselfde tydperk gelanseer het. Kommersiële ruimtevlug het beleggings aangespoor in die ontwikkeling van 'n doeltreffende herbruikbare lanseervoertuig ( ''reusable launch vehicle'' - RLV) wat groter lasvragte in 'n wentelbaan kan plaas. Verskeie ondernemings soos [[SpaceX]] en Blue Origin ontwikkel tans nuwe RLV-ontwerpe. In die Verenigde State is Office of Commercial Space Transportation (in die algemeen verwys as FAA / AST of bloot AST) die tak van die Federale Lugvaartadministrasie (FAA) wat enige kommersiële vuurpyl-lanseringsoperasies goedkeur - dit wil sê enige lanserings wat nie geklassifiseer word as model, amateur, of "deur en vir die regering" nie.<ref>{{cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |title=FAA - Office of Commercial Space Transportation |publisher=FAA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519092034/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Satelliete en toerusting == === Satellietvervaardiging === Kommersiële satellietvervaardiging word deur die Amerikaanse regering gedefinieer as satelliete vervaardig vir burgerlike, owerheids- of nie-winsgewende gebruik. Satelliete wat vir militêre doelwitte gebruik word, en ook aktiwiteite wat verband hou met 'n menslike ruimtevlugprogram word nie ingesluit nie. Tussen 1996 en 2002 het satellietvervaardiging in die Verenigde State 'n jaarlikse groei met 11 persent. Die res van die wêreld het hoër groeivlakke van ongeveer 13 persent beleef. === Vervaardiging van grondtoerusting === Bedryfsatelliete kommunikeer via ontvangers en senders op aarde. Die vervaardiging van satelliet-grondstasie-kommunikasieterminale (insluitend VSAT's), mobiele satellietelefone en huistelevisie-ontvangers maak deel uit van die sektor vir vervaardiging van grondtoerusting. Hierdie sektor het gedurende die laaste helfte van die negentigerjare gegroei, aangesien dit toerusting vir die satellietdienstesektor vervaardig het. Tussen 1996 en 2002 het die sektor jaarliks met 14 persent gestyg === Transponder-verhuring === Besighede wat satelliete bestuur, verhuur of verkoop dikwels toegang tot hul satelliete aan data-verspryders- en telekommunikasiemaatskappye. Daar word dikwels na hierdie diens verwys as transponderhuur. Tussen 1996 en 2002 het hierdie sektor 'n jaarlikse groei van 15 persent behaal. Die Verenigde State is verantwoordelik vir ongeveer 32 persent van die wêreld se transpondermark. == Subskripsiesatellietdienste == DirecTV het in 1994 'n direkte satellietuitsendings begin deur 'n skottel wat 18 duim in deursnee is aan te bied. In 1996 begin Astro in [[Maleisië]] met die bekendstelling van die MEASAT-satelliet. In November 1999 word die Wet op die Verbetering van Satelliethuiseienaars van toepassing, en plaaslike stasies is toe beskikbaar gestel in pakkette vir satellietkanale, wat die groei van die bedryf in die daaropvolgende jare aangewakker het. Aan die einde van 2000 beloop DTH-subskripsies meer as 67 miljoen. Satellietradio is bekendgestel deur XM Satellite Radio en Sirius Satellite Radio. XM se eerste satelliet is op 18 Maart 2001 gelanseer en die tweede op 8 Mei 2001.<ref name="kbonsor">Kevin Bonsor, [http://electronics.howstuffworks.com/satellite-radio.htm “How Satellite Radio Works,”] [[HowStuffWorks]]. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> Die eerste uitsending daarvan het op 25 September 2001 plaasgevind, byna vier maande voor Sirius.<ref name="sparker">Steve Parker, [http://www.huffingtonpost.com/steve-parker/xm-plus-sirius-satellite_b_114678.html “XM plus Sirius = Satellite Radio Monopoly,”] ''[[Huffington Post]]'', 24 Julie 2008.</ref> Sirius het op 14 Februarie 2002 die eerste fase van sy diens in vier stede van stapel gestuur,<ref>[http://radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite/ “Sirius Begins Satellite Service,”] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607222527/http://www.radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite |date=2017-06-07 }} ''[[Radio (magazine)|Radio]]'', 14 Februarie 2002.</ref> en het op 1 Julie 2002 uitgebrei na die res van die Verenigde State.<ref name="sparker"/> Die twee ondernemings het meer as $ 3 miljard bestee om satellietradiotegnologie te ontwikkel, die satelliete te bou en te lanseer, en ook vir verskeie ander sakekoste.<ref name="spacefoundation">[http://www.spacefoundation.org/programs/space-technology-hall-fame/inducted-technologies/satellite-radio-technology “Satellite Radio Technology,”] spacefoundation.org, 2002. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> == Satellietbeelde == Verskeie operateurs van aardwaarnemingsatelliete, soos GeoEye en Spot Image, bied kommersiële beelde. == Satellietnavigasie == [[Lêer:GPS Satellite NASA art-iif.jpg|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van 'n Globale Posisioneringstelsel ([[GPS]])-satelliet in die Aarde se wentelbaan.]] 'n Satellietnavigasiestelsel is 'n stelsel van satelliete wat outonome geo-ruimtelike posisionering met wêreldwye dekking bied. Dit stel klein elektroniese ontvangers in staat om hul ligging (lengtegraad, breedtegraad en hoogte / hoogte) tot hoë akkuraatheid (binne enkele meters) te bepaal met behulp van tydseine wat deur 'n radio vanaf satelliete gestuur word. Met die seine kan die elektroniese ontvangers ook die huidige tyd tot hoë noukeurigheid bereken, wat tydsinkronisasie moontlik maak. 'n Satellietnavigasiestelsel met wêreldwye dekking kan 'n wêreldwye [[navigasie]]-satellietstelsel (''global navigation satellite system'' GNSS) genoem word. == Ruimtetoerisme == [[Ruimtetoerisme]] is ruimtereise deur individue met persoonlike plesier as doel. Die ruimtetoerismebedryf word op talle plekke geteiken deur ruimtelanseerterreine, waaronder die Mojave Air en Space Port in [[Kalifornië]],<ref>{{cite web |title=Mojave Air and Space Port |publisher=[[Mojave Air and Space Port]] |accessdate=15 Mei 2011 |url=http://www.mojaveairport.com/}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |newspaper=[[Los Angeles Times]] |first=W. J. |last=Hennigan |date=5 Mei 2011 |accessdate=15 Mei 2011 |title=Virgin Galactic reaches key milestone in latest test flight |archive-date=2011-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528121754/http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |url-status=dead }}</ref> die Clinton-Sherman Industrial Airpark naby Burns Flat, [[Oklahoma]],<ref>{{cite web |url=http://www.okspaceport.state.ok.us/ |title=OKLAHOMA SPACE INDUSTRY DEVELOPMENT AUTHORITY |accessdate=15 May 2011 |publisher=Oklahoma Space Industry Development Authority |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916113331/http://www.okspaceport.state.ok.us/ |archive-date=16 September 2008 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |publisher=[[MSNBC]] |first=Alan |last=Boyle |date=13 Junie 2006 |access-date=15 Mei 2011 |title=Regulators OK Oklahoma spaceport |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924052302/http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |archive-date=24 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spaceport America in Sierra County, [[Nieu-Meksiko]],<ref>{{cite web |url=http://www.spaceportamerica.com/ |publisher=[[Spaceport America]] |title=Spaceport America |accessdate=15 Mei 2011 |year=2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Oktober 2010 |access-date=15 Mei 2011 |title=First spaceport runway opens in US |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209093646/http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |archive-date=9 Februarie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die Mid-Atlantic Regional Spaceport op die Delmarva-skiereiland in [[Virginië]],<ref>{{cite web |url=http://www.marsspaceport.com/ |title=Mid-Atlantic Regional Spaceport |author=Mid-Atlantic Regional Spaceport |year=2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905231818/http://www.marsspaceport.com/ |archive-date=2015-09-05 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |title=NASA Increases Support Contract to Mid-Atlantic Regional Spaceport |first=David E. |last=Seitz |author2=Keith Koehler |publisher=[[NASA]] |date=22 Februarie 2010 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231248/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die Kodiak-lanseringskompleks op [[Kodiakeiland]], [[Alaska]]<ref>{{cite web |url=http://www.akaerospace.com/history.html |title=History and Organization |publisher=[[Alaska Aerospace Corporation]] |year=2009 |access-date=15 Mei 2011 |author=Alaska Aerospace Corporation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630004519/http://akaerospace.com/history.html |archive-date=30 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |title=Virgin Galactic Sets Deal With New Mexico Spaceport |date=13 Desember 2005 |access-date=15 Mei 2011 |first=Leonard |last=David |publisher=[[Space.com]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215132655/https://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |archive-date=15 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, en die Esrange Space Center in Kiruna, [[Swede]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/03/space-tourists/ |title=Space Tourists Pack Bags for 2011 Vacation |first=Priya |last=Ganapati |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=18 Maart 2009 |accessdate=15 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |title=Space tourism to take flight in 2012 |author=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[Google News]] |date=18 Maart 2009 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829144347/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |archive-date=2012-08-29 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Kommersiële ontginning van ruimtegrondstowwe == [[Lêer:Asteroidmining.jpg|links|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van asteroïedmynbou]] Kommersiële ontginning van ruimte grondstowwe sluit in van [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en ander ruimte-voorwerpe, waaronder nabyaarde-voorwerpe.<ref name="April 2012">{{cite news |title=Plans for asteroid mining emerge |date=24 April 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |work=BBC News |access-date=24 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231115826/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |archive-date=31 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Minerale en addisionele grondstowwe kan ontgin word en dan in die ruimte gebruik word (bv. vir konstruksiemateriaal en/of vuurpylmotore) of na die aarde teruggeneem word. Dit sluit in [[goud]], [[iridium]], [[silwer]], [[osmium]], [[palladium]], [[platinum]], [[renium]], [[rodium]], [[rutenium]] en [[wolfram]] vir vervoer terug na die aarde; [[yster]], [[kobalt]], [[mangaan]], [[molibdeen]], [[nikkel]], [[aluminium]] en [[titaan]] vir konstruksie; [[water]] en [[suurstof]] om [[ruimtevaarder]]s te onderhou; sowel as [[waterstof]], [[ammoniak]] en suurstof vir gebruik in vuurpylmotore. Daar is verskeie kommersiële ondernemings wat op hierdie gebied werk, waaronder Planetary Resources en Deep Space Industries. == Wetlike status == [[File:Outer Space Treaty-SVG.svg|400px|right|thumb|Ruimteverdrag van 1967 {{legend|green|Onderteken en geratifiseerd}} {{legend|yellow|Slegs onderteken}} {{legend|lightgray|Nie onderteken nie}}]] Behalwe vir die vele tegnologiese faktore wat toekomstige ruimte-kommersialisering meer kon uitbrei, word voorgestel dat die gebrek aan private eiendom, die moeilikheid of onvermoë van individue om eiendomsreg in die ruimte te bekom, 'n belemmering vir die ontwikkeling van ruimte vir beide menslike bewoning en kommersiële ontwikkeling is.<ref name=tna2012fall/> Sedert die begin van die [[ruimtetydperk]] in die laaste helfte van die [[twintigste eeu]], was die besit van [[eiendom]] in die buitenste ruimte onduidelik, met sterk argumente vir sowel daarvoor as daarteen. In die besonder word die aanspraak van nasionale territoriale eise in die buitenste ruimte en op hemelliggame spesifiek voorgeskryf deur die [[Ruimteverdrag]], wat vanaf 2012 deur alle ruimtevaarende nasies bekragtig is.<ref name="tna2012fall">{{cite journal |last=Simberg |first=Rand |title=Property Rights in Space |journal=The New Atlantis |date=Herfs 2012 |issue=37 |pages=20–31 |url=http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |accessdate=2012-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215001750/http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |archivedate=2012-12-15 |df= }}</ref> Voormalige VSA president [[Barack Obama]] het op 25 November 2015 die Amerikaanse wet op mededingende deelname in die kommersiële ruimte-lanseerings (H.R. 2262) onderteken. Die wet erken die reg van Amerikaanse burgers om ruimtebronne te besit wat hulle bekom, en moedig die kommersiële verkenning en benutting van hulpbronne van asteroïdes aan. Volgens die artikel § 51303 van die wet: "'n Amerikaanse burger wat ingevolge hierdie wet besig is met kommersiële herwinning van 'n asteroïdehulpbron of 'n ruimtehulpbron, is geregtig om enige asteroïdehulpbron of ruimtehulpbron wat verkry is, te besit, te vervoer, te gebruik en te verkoop in ooreenstemming met toepaslike wetgewing, insluitend die internasionale verpligtinge van die Verenigde State." == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Commercial use of space}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ruimtevaart]] [[Kategorie:Ekonomie]] 6hq6xql4aqcq5co382sheyycupdvmo1 2908902 2908901 2026-06-02T16:50:38Z Oesjaar 7467 /* Ruimtetoerisme */ Verbeter 2908902 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Satellites For Sale - GPN-2000-001036.jpg|duimnael|Die [[ruimtevaarder]] Dale A. Gardner,  hou 'n "Te Koop" -teken op met verwysing na die twee satelliete, Palapa B-2 en Westar 6 wat gedeeltelik herwin is nadat hulle nie in die korrekte wentelbaan ontplooi is nie.     ]] '''Die kommersiële gebruik van ruimte''' (die '''ruimte-ekonomie''') is die verskaffing van goedere of dienste van kommersiële waarde deur gebruik te maak van toerusting wat buite die [[Aarde]] se [[atmosfeer]], in 'n [[wentelbaan]] om die Aarde of in die [[buitenste ruimte]] gestuur word. Voorbeelde van die kommersiële gebruik van ruimte is satellietnavigasie, satelliet-televisie en kommersiële satellietbeelde. Operateurs van sulke dienste kontrakteer gewoonlik die vervaardiging van [[satelliet]]e en die bekendstelling daarvan aan private of openbare ondernemings, wat 'n integrale deel van die ruimte-ekonomie vorm. Sommige kommersiële ondernemings het langtermynplanne om [[natuurlike hulpbron]]ne wat buite die Aarde ontstaan het, te benut, byvoorbeeld deur asteroïedmynbou. Ruimtoerisme, tans 'n buitengewone aktiwiteit, kan ook 'n gebied van toekomstige groei wees, aangesien nuwe ondernemings daarna streef om die koste en [[risiko]]'s van menslike [[ruimtevaart]] te verminder. Die eerste kommersiële gebruik van die buitenste ruimte het in 1962 plaasgevind, toe die [[Telstar 1]]-satelliet van stapel gestuur is om televisieseine oor die [[Atlantiese Oseaan]] te stuur. Teen 2004 was die beraamde wêreldbelegging in alle ruimtesektore VSA$ 50,8 miljard.<ref>{{cite news |title=SPACE A Report on the Industry |publisher=Defense Technical Information Center |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |year=2005 |last=Romano |first=Anthony F. |access-date=15 Mei 2011 |archive-date= 8 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008112510/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449454 |url-status=dead }}</ref> Vanaf 2010 was 31% van alle ruimte-lanserings kommersieel.<ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |title=argiefkopie |access-date= 7 September 2019 |archive-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122141046/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/faq/ |url-status=dead }}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Telstar.jpg|links|duimnael|Die oorspronklike Telstar het 'n nastenby [[Sfeer|sferiese]] vorm gehad.]] Die eerste kommersiële gebruik van satelliete was moontlik die Telstar 1-satelliet, wat in 1962 gelanseer is. Dit was die eerste privaat geborgde ruimtelansering, wat deur AT&T en Bell Phone Laboratories gefinansier is. Telstar 1 kon televisieseine oor die Atlantiese Oseaan oordra en was die eerste satelliet wat regstreekse televisie-, telefoon-, faks- en ander dataseine uitgestuur het.<ref>{{cite web |title=Telephone a Star |url=http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |author=''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' |date=May 1962 |accessdate=15 Mei 2011 |archive-date= 6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906104741/http://www.porticus.org/bell/pdf/nat_geo_telstar_ocr.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |title=Telstar 1 |author=[[NASA]] |publisher=[[NASA]] |date=26 April 2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081003/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-029A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Hughes Aircraft Company die Syncom 3-satelliet ontwikkel, 'n [[Geostasionêre wentelbaan|geosinchroniese kommunikasiesatelliet]] wat aan die departement van verdediging verhuur is. Kommersiële moontlikhede van satelliete is verder bewaarheid toe die Syncom 3, wat in die omgewing van die [[internasionale datumgrens]] wentel, gebruik is om die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Somerspele van 1964]] vanaf [[Tokio]] na die [[Verenigde State]] te sein.<ref name="NASA-SP-93">{{cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |title=Significant Achievements in Space Communications and Navigation, 1958-1964 |year=1966 |work=NASA-SP-93 |publisher=NASA |pages=30–32 |access-date=31 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103023426/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660009169_1966009169.pdf |archive-date=3 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |title=Syncom 3 |date=26 April 2011 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=[[NASA]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214081046/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-047A |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tussen 1960 en 1966 het [[NASA]] 'n reeks satelliete vir vroeë weer moniteering bekend as Televisie Infrarooi Waarnemingsatelliete (TIROS) bekendgestel. Hierdie satelliete het die [[meteorologie]] wêreldwyd baie gevorder, aangesien satellietbeelde gebruik is vir beter voorspelling, sowel vir openbare as kommersiële belange.<ref>{{cite web |title=TIROS |url=https://science.nasa.gov/missions/tiros/ |publisher=NASA |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526135316/https://science.nasa.gov/missions/tiros |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |title=The Advanced Very High Resolution Radiometer (AVHRR): A Brief Reference Guide |first=David A. |last=Hastings |author2=William J. Emery |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |year=1992 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131234758/https://www.ngdc.noaa.gov/ecosys/cdroms/AVHRR97_d1/avhrr2.htm |archive-date=31 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 April 1965 plaas die Hughes Aircraft Company die Intelsat I-kommunikasiesatelliet geosynchroniese wentelbaan oor die Atlantiese Oseaan. Intelsat I is gebou vir die Communications Satellite Corporation (COMSAT), en het getoon dat satellietgebaseerde kommunikasie kommersieel uitvoerbaar was. Intelsat I het intussen onmiddellik kontak tussen Europa en Noord-Amerika toegelaat deur televisie-, telefoon- en fakskommunikasie te hanteer.<ref>{{cite web |url=https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |title=Communications Satellites: Making the Global Village Possible |first=David J. |last=Whalen |date=30 November 2010 |access-date=16 Mei 2011 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106161448/https://history.nasa.gov/satcomhistory.html |archive-date=6 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |title=Intelsat's Satellite Communication Highlights from the 60's |publisher=[[Intelsat]] |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124094258/http://www.intelsat.com/about-us/history/intelsat-1960s.asp |archive-date=24 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die [[Sowjetunie]] die satelliet Orbita, wat televisieseine oor Rusland heen voorsien het, gelanseer en die eerste nasionale satelliet-televisienetwerk begin.<ref>{{Cite book |title=Communication satellites |first=Donald H. |last=Martin |publisher=AIAA |year=2000 |isbn=978-1-884989-09-4 |page=220}}</ref><ref>{{cite web |title=Sputnik and Russia's Outer Space Activities |first=Vladimir |last=Putkov |date=April 2007 |access-date=16 Mei 2011 |url=http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |publisher=United Nations Institute for Disarmament Research |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616102429/http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art2661.pdf |archive-date=16 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Anik A-satelliet van 1972, wat deur Telesat Canada van stapel gestuur is, het die Kanadese Uitsaaikorporasie ook vir die eerste keer in staat gestel om in Noord-Kanada uit te saai.<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |title=The World's First National Synchronous Communications Satellite |publisher=Boeing Company |year=2011 |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227223140/http://www.boeing.com/defense-space/space/bss/factsheets/376/anik_a/anik_a.html |archive-date=2012-12-27 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=ANIK The World's First Domestic Synchronous Communication Satellite |url=http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers |access-date=16 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012110341/http://www.ieee.ca/millennium/anik/anik_about.html |archive-date=2017-10-12 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Vanaf 1997 begin Iridium Communications met 'n reeks satelliete bekend as die Iridium-satellietkonstellasie, wat die eerste satelliete vir direkte satellietelefoondienste voorsien het.<ref>{{cite magazine |url=http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |title=Iridium – the satellite phone always rings twice |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=7 March 1999 |accessdate=13 Junie 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219012621/http://www.wiredreread.com/2010/03/iridium-satellite-phone-always-rings.html |archivedate=19 December 2010 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/media/quarter9702.pdf |title=Commercial Space Transportation QUARTERLY LAUNCH REPORT |publisher=Federal Aviation Administration |year=1997 |accessdate=13 Junie 2011}}</ref> == Ruimtevervoer == [[Lêer:Delta IV Medium Rocket DSCS.jpg|duimnael|Delta IV Medium lansering met die satelliet DSCS III-B6 as loonvrag.]] Die kommersiële ruimtevervoerbedryf verdien die grootste deel van sy inkomste uit die lansering van satelliete tot in die Aarde se wentelbaan. Verskaffers van kommersiële lanseerings plaas gewoonlik privaat- en regeringsatelliete in 'n lae aarde-wentelbaan (LEO) en geosinchroniese aarde-wentelbaan (GEO). In 2002 het kommersiële ruimtevervoer VSA$ 6,6 miljard opgelewer, wat 6% van die totale bruto kommersiële ruimte-aktiwiteite uitmaak. Die [[Federale Lugvaartadministrasie]] (FAA) het vier kommersiële ruimtelanseringterreine in die Verenigde State gelisensieer: die Virginia Space Flight Center / Wallops Flight Facility, Kodiak Launch Complex, Spaceport Florida / Kennedy Space Center / [[Kaap Canaveral]] Air Force Station, en die California Spaceport / Vandenberg AFB. Die lanseringterreine in Rusland en China het die wêreldwye kommersiële lanseringskapasiteit verhoog. Die Delta IV- en Atlas V-familie van lanseringsvoertuie word vir kommersiële ondernemings vir die Verenigde State beskikbaar gestel, terwyl Rusland agt lanseringfamilies bevorder. Die drie grootste Russiese stelsels is die Proton, [[Sojoes-program|Soyuz]] en [[Zenit]]. Tussen 1996 en 2002 is 245 lanserings vir kommersiële ondernemings gedoen, terwyl regerings (nie-geklassifiseerd) slegs 167 in dieselfde tydperk gelanseer het. Kommersiële ruimtevlug het beleggings aangespoor in die ontwikkeling van 'n doeltreffende herbruikbare lanseervoertuig ( ''reusable launch vehicle'' - RLV) wat groter lasvragte in 'n wentelbaan kan plaas. Verskeie ondernemings soos [[SpaceX]] en Blue Origin ontwikkel tans nuwe RLV-ontwerpe. In die Verenigde State is Office of Commercial Space Transportation (in die algemeen verwys as FAA / AST of bloot AST) die tak van die Federale Lugvaartadministrasie (FAA) wat enige kommersiële vuurpyl-lanseringsoperasies goedkeur - dit wil sê enige lanserings wat nie geklassifiseer word as model, amateur, of "deur en vir die regering" nie.<ref>{{cite web |url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |title=FAA - Office of Commercial Space Transportation |publisher=FAA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519092034/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ast/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Satelliete en toerusting == === Satellietvervaardiging === Kommersiële satellietvervaardiging word deur die Amerikaanse regering gedefinieer as satelliete vervaardig vir burgerlike, owerheids- of nie-winsgewende gebruik. Satelliete wat vir militêre doelwitte gebruik word, en ook aktiwiteite wat verband hou met 'n menslike ruimtevlugprogram word nie ingesluit nie. Tussen 1996 en 2002 het satellietvervaardiging in die Verenigde State 'n jaarlikse groei met 11 persent. Die res van die wêreld het hoër groeivlakke van ongeveer 13 persent beleef. === Vervaardiging van grondtoerusting === Bedryfsatelliete kommunikeer via ontvangers en senders op aarde. Die vervaardiging van satelliet-grondstasie-kommunikasieterminale (insluitend VSAT's), mobiele satellietelefone en huistelevisie-ontvangers maak deel uit van die sektor vir vervaardiging van grondtoerusting. Hierdie sektor het gedurende die laaste helfte van die negentigerjare gegroei, aangesien dit toerusting vir die satellietdienstesektor vervaardig het. Tussen 1996 en 2002 het die sektor jaarliks met 14 persent gestyg === Transponder-verhuring === Besighede wat satelliete bestuur, verhuur of verkoop dikwels toegang tot hul satelliete aan data-verspryders- en telekommunikasiemaatskappye. Daar word dikwels na hierdie diens verwys as transponderhuur. Tussen 1996 en 2002 het hierdie sektor 'n jaarlikse groei van 15 persent behaal. Die Verenigde State is verantwoordelik vir ongeveer 32 persent van die wêreld se transpondermark. == Subskripsiesatellietdienste == DirecTV het in 1994 'n direkte satellietuitsendings begin deur 'n skottel wat 18 duim in deursnee is aan te bied. In 1996 begin Astro in [[Maleisië]] met die bekendstelling van die MEASAT-satelliet. In November 1999 word die Wet op die Verbetering van Satelliethuiseienaars van toepassing, en plaaslike stasies is toe beskikbaar gestel in pakkette vir satellietkanale, wat die groei van die bedryf in die daaropvolgende jare aangewakker het. Aan die einde van 2000 beloop DTH-subskripsies meer as 67 miljoen. Satellietradio is bekendgestel deur XM Satellite Radio en Sirius Satellite Radio. XM se eerste satelliet is op 18 Maart 2001 gelanseer en die tweede op 8 Mei 2001.<ref name="kbonsor">Kevin Bonsor, [http://electronics.howstuffworks.com/satellite-radio.htm “How Satellite Radio Works,”] [[HowStuffWorks]]. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> Die eerste uitsending daarvan het op 25 September 2001 plaasgevind, byna vier maande voor Sirius.<ref name="sparker">Steve Parker, [http://www.huffingtonpost.com/steve-parker/xm-plus-sirius-satellite_b_114678.html “XM plus Sirius = Satellite Radio Monopoly,”] ''[[Huffington Post]]'', 24 Julie 2008.</ref> Sirius het op 14 Februarie 2002 die eerste fase van sy diens in vier stede van stapel gestuur,<ref>[http://radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite/ “Sirius Begins Satellite Service,”] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607222527/http://www.radiomagonline.com/currents/business/radio_sirius_begins_satellite |date=2017-06-07 }} ''[[Radio (magazine)|Radio]]'', 14 Februarie 2002.</ref> en het op 1 Julie 2002 uitgebrei na die res van die Verenigde State.<ref name="sparker"/> Die twee ondernemings het meer as $ 3 miljard bestee om satellietradiotegnologie te ontwikkel, die satelliete te bou en te lanseer, en ook vir verskeie ander sakekoste.<ref name="spacefoundation">[http://www.spacefoundation.org/programs/space-technology-hall-fame/inducted-technologies/satellite-radio-technology “Satellite Radio Technology,”] spacefoundation.org, 2002. Besoek op 1 Mei 2013.</ref> == Satellietbeelde == Verskeie operateurs van aardwaarnemingsatelliete, soos GeoEye en Spot Image, bied kommersiële beelde. == Satellietnavigasie == [[Lêer:GPS Satellite NASA art-iif.jpg|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van 'n Globale Posisioneringstelsel ([[GPS]])-satelliet in die Aarde se wentelbaan.]] 'n Satellietnavigasiestelsel is 'n stelsel van satelliete wat outonome geo-ruimtelike posisionering met wêreldwye dekking bied. Dit stel klein elektroniese ontvangers in staat om hul ligging (lengtegraad, breedtegraad en hoogte / hoogte) tot hoë akkuraatheid (binne enkele meters) te bepaal met behulp van tydseine wat deur 'n radio vanaf satelliete gestuur word. Met die seine kan die elektroniese ontvangers ook die huidige tyd tot hoë noukeurigheid bereken, wat tydsinkronisasie moontlik maak. 'n Satellietnavigasiestelsel met wêreldwye dekking kan 'n wêreldwye [[navigasie]]-satellietstelsel (''global navigation satellite system'' GNSS) genoem word. == Ruimtetoerisme == [[Ruimtetoerisme]] is ruimtereise deur individue met persoonlike plesier as doel. Die ruimtetoerismebedryf word op talle plekke geteiken deur ruimtelanseerterreine, waaronder die Mojave Air en Space Port in [[Kalifornië]],<ref>{{cite web |title=Mojave Air and Space Port |publisher=[[Mojave Air and Space Port]] |accessdate=15 Mei 2011 |url=http://www.mojaveairport.com/}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |newspaper=[[Los Angeles Times]] |first=W. J. |last=Hennigan |date=5 Mei 2011 |accessdate=15 Mei 2011 |title=Virgin Galactic reaches key milestone in latest test flight |archive-date=2011-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528121754/http://www.latimes.com/business/la-fi-virgin-galactic-20110505,0,7982758.story |url-status=dead }}</ref> die Clinton-Sherman Industrial Airpark naby Burns Flat, [[Oklahoma]],<ref>{{cite web |url=http://www.okspaceport.state.ok.us/ |title=OKLAHOMA SPACE INDUSTRY DEVELOPMENT AUTHORITY |accessdate=15 May 2011 |publisher=Oklahoma Space Industry Development Authority |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916113331/http://www.okspaceport.state.ok.us/ |archive-date=16 September 2008 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |publisher=[[MSNBC]] |first=Alan |last=Boyle |date=13 Junie 2006 |access-date=15 Mei 2011 |title=Regulators OK Oklahoma spaceport |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924052302/http://www.msnbc.msn.com/id/13304491/ns/technology_and_science-space/t/regulators-ok-oklahoma-spaceport/ |archive-date=24 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spaceport America in Sierra County, [[Nieu-Meksiko]],<ref>{{cite web |url=http://www.spaceportamerica.com/ |publisher=[[Spaceport America]] |title=Spaceport America |accessdate=15 Mei 2011 |year=2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |publisher=[[Al Jazeera]] |date=24 Oktober 2010 |access-date=15 Mei 2011 |title=First spaceport runway opens in US |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209093646/http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/10/2010102444613231313.html |archive-date=9 Februarie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die Mid-Atlantic Regional Spaceport op die Delmarva-skiereiland in [[Virginië]],<ref>{{cite web |url=http://www.marsspaceport.com/ |title=Mid-Atlantic Regional Spaceport |author=Mid-Atlantic Regional Spaceport |year=2011 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905231818/http://www.marsspaceport.com/ |archive-date=2015-09-05 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |title=NASA Increases Support Contract to Mid-Atlantic Regional Spaceport |first=David E. |last=Seitz |author2=Keith Koehler |publisher=[[NASA]] |date=22 Februarie 2010 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231248/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_C10-008_Wallops_spaceport.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die Kodiak-lanseringskompleks op [[Kodiakeiland]], [[Alaska]],<ref>{{cite web |url=http://www.akaerospace.com/history.html |title=History and Organization |publisher=[[Alaska Aerospace Corporation]] |year=2009 |access-date=15 Mei 2011 |author=Alaska Aerospace Corporation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630004519/http://akaerospace.com/history.html |archive-date=30 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |title=Virgin Galactic Sets Deal With New Mexico Spaceport |date=13 Desember 2005 |access-date=15 Mei 2011 |first=Leonard |last=David |publisher=[[Space.com]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215132655/https://www.space.com/1863-virgin-galactic-sets-deal-mexico-spaceport.html |archive-date=15 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die Esrange Space Center in Kiruna, [[Swede]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/03/space-tourists/ |title=Space Tourists Pack Bags for 2011 Vacation |first=Priya |last=Ganapati |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=18 Maart 2009 |accessdate=15 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |title=Space tourism to take flight in 2012 |author=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[Google News]] |date=18 Maart 2009 |access-date=15 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829144347/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hyrljm2FgEWIGzu20js_ud2lmzhA |archive-date=2012-08-29 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Kommersiële ontginning van ruimtegrondstowwe == [[Lêer:Asteroidmining.jpg|links|duimnael|Kunstenaar se voorstelling van asteroïedmynbou]] Kommersiële ontginning van ruimte grondstowwe sluit in van [[asteroïde]]s, [[komeet|komete]] en ander ruimte-voorwerpe, waaronder nabyaarde-voorwerpe.<ref name="April 2012">{{cite news |title=Plans for asteroid mining emerge |date=24 April 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |work=BBC News |access-date=24 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231115826/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17827347 |archive-date=31 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Minerale en addisionele grondstowwe kan ontgin word en dan in die ruimte gebruik word (bv. vir konstruksiemateriaal en/of vuurpylmotore) of na die aarde teruggeneem word. Dit sluit in [[goud]], [[iridium]], [[silwer]], [[osmium]], [[palladium]], [[platinum]], [[renium]], [[rodium]], [[rutenium]] en [[wolfram]] vir vervoer terug na die aarde; [[yster]], [[kobalt]], [[mangaan]], [[molibdeen]], [[nikkel]], [[aluminium]] en [[titaan]] vir konstruksie; [[water]] en [[suurstof]] om [[ruimtevaarder]]s te onderhou; sowel as [[waterstof]], [[ammoniak]] en suurstof vir gebruik in vuurpylmotore. Daar is verskeie kommersiële ondernemings wat op hierdie gebied werk, waaronder Planetary Resources en Deep Space Industries. == Wetlike status == [[File:Outer Space Treaty-SVG.svg|400px|right|thumb|Ruimteverdrag van 1967 {{legend|green|Onderteken en geratifiseerd}} {{legend|yellow|Slegs onderteken}} {{legend|lightgray|Nie onderteken nie}}]] Behalwe vir die vele tegnologiese faktore wat toekomstige ruimte-kommersialisering meer kon uitbrei, word voorgestel dat die gebrek aan private eiendom, die moeilikheid of onvermoë van individue om eiendomsreg in die ruimte te bekom, 'n belemmering vir die ontwikkeling van ruimte vir beide menslike bewoning en kommersiële ontwikkeling is.<ref name=tna2012fall/> Sedert die begin van die [[ruimtetydperk]] in die laaste helfte van die [[twintigste eeu]], was die besit van [[eiendom]] in die buitenste ruimte onduidelik, met sterk argumente vir sowel daarvoor as daarteen. In die besonder word die aanspraak van nasionale territoriale eise in die buitenste ruimte en op hemelliggame spesifiek voorgeskryf deur die [[Ruimteverdrag]], wat vanaf 2012 deur alle ruimtevaarende nasies bekragtig is.<ref name="tna2012fall">{{cite journal |last=Simberg |first=Rand |title=Property Rights in Space |journal=The New Atlantis |date=Herfs 2012 |issue=37 |pages=20–31 |url=http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |accessdate=2012-12-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215001750/http://www.thenewatlantis.com/publications/property-rights-in-space |archivedate=2012-12-15 |df= }}</ref> Voormalige VSA president [[Barack Obama]] het op 25 November 2015 die Amerikaanse wet op mededingende deelname in die kommersiële ruimte-lanseerings (H.R. 2262) onderteken. Die wet erken die reg van Amerikaanse burgers om ruimtebronne te besit wat hulle bekom, en moedig die kommersiële verkenning en benutting van hulpbronne van asteroïdes aan. Volgens die artikel § 51303 van die wet: "'n Amerikaanse burger wat ingevolge hierdie wet besig is met kommersiële herwinning van 'n asteroïdehulpbron of 'n ruimtehulpbron, is geregtig om enige asteroïdehulpbron of ruimtehulpbron wat verkry is, te besit, te vervoer, te gebruik en te verkoop in ooreenstemming met toepaslike wetgewing, insluitend die internasionale verpligtinge van die Verenigde State." == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Commercial use of space}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ruimtevaart]] [[Kategorie:Ekonomie]] 29eu625zhshe54p08vt0spia8glcszf 0 274375 2908903 2905790 2026-06-02T16:54:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908903 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Rigters}} {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie|datum=15 Oktober 2019}} == Inleiding == Diegene wat die reeks volg, sal weet dat die geskiedenis van [[Israel]] gevolg is van die skepping af deur die aartsvaders tot by Josef in Egipte en waar Jakob en sy familie ook na Egipte is. Daarna is gekyk na die uittog uit Egipte en die 40 jaar swerwing in die woestyn. Verder was daar gekyk na die inname van [[Kanaän]] en die verdeling van die land tussen die stamme van Israel. Daar word nou gekyk na die rigterstydperk. Rigters dek die geskiedenis van Israel vanaf die dood van Josua tot met die tyd van Samuel - ongeveer 1220 1050 vC. Dit was 'n oorgangstydperk toe die verspreide stamme slegs deur hulle gemeenskaplike geloof aan mekaar verbind was. Trou aan God het 'n sterk en verenigde volk beteken, afvalligheid het swakheid en verdeeldheid meegebring. Die skrywer kyk terug, waarskynlik vanaf die dae van Israel se eerste konings - Saul of Dawid - na die tyd toe die volk nog geen koning gehad het nie. Hy het geskryf ná die verwoesting van die heiligdom by Silo,<ref>Rigt. 18:31.</ref> maar voordat Dawid Jerusalem verower het.<ref>Rigt. 1:21.</ref> Hy vleg die verhale van die volk se helde saam: Debora se lied wat net na die slag geskryf is, haal hy woordeliks aan. Ses van die twaalf rigters wat genoem word, word in besonderhede beskryf Otniël, Ehud, Debora, Barak, Gideon, Jefta en Simson. Hierdie "rigters" van Israel was nie maar net regsadviseurs nie. Hulle was manne van die daad wat 'n stam of die ganse volk van die juk van buurvolke bevry en plaaslike of nasionale heersers geword het. Die toneel in Rigters is neerdrukkend. Die lotgevalle van die volk volg 'n kringloop. Israel verlaat god vir die heidense gode. God laat toe dat die Kanaäniete hulle onderdruk. Israel roep God om hulp. God stuur iemand om hulle te verlos. Alles gaan goed tot met sy dood: dan begin alles weer van voor af. Nêrens anders in die Bybel word die mens se geneigdheid tot die sonde beter getipeer nie - 'n neiging wat selfs na vore kom in diegene wat God ken. Die wonder is God se onberoulike liefde en troue sorg ondanks alles. Ten spyte van hulle ontrouheid van die verlede en die van die toekoms, en ten spyte van wat Hy weet weer sal gebeur, gee hy gehoor so gou as wat Israel hulle na Hom wend. En hy gebruik diegene wat die minste moontlikheid toon: Jael, wat al die heilige wette van gasvryheid oortree; Ehud, wat sluipmoord pleeg; Simson wat vrye geslagtelike verkeer bedryf; 'n volk wat hulle verlustig in wrede wraaksug teen hulle vyande. Nêrens prys die bybel hierdie dinge of probeer om die individue wat het die dinge gedoen het, goed te praat nie. God gebruik hulle vanweë hulle geloof<ref name="heb">Heb. 11:32.</ref>, en ten spyte van hulle sedes. Omdat God so 'n God is, is daar hoop vir sondige mense. Kronologie. Oosterse skrywers toon nie dieselfde noukeurigheid as westerse skrywers wat tydsberekening betref nie. Die tyd in rigters dek altesaam 390 jaar. Tog, met 1240 as die mees waarskynlike datum vir die verowering, moet die tydperk wat gedek word minder as 200 jaar wees. Een van die redes vir hierdie oënskynlike teenstrydigheid is die oorvleueling tussen die tydperke van die verskillende rigters. Ons weet byv. uit vers 10:7 dat die onderdrukking deur Ammoniete in die ooste en die deur die Filistyne in die weste ongeveer gelyktydig plaasgevind het. Dit is moontlik dat daar elders aansienlike oorvleueling is. 'n Verdere faktor is die herhaalde gebruik van 40 jaar as 'n ronde syfer vir 'n geslag eerder as 'n presiese tydperk. AEC Cundall stel die volgende geskatte kronologie voor: 1200 Otniël 1170 Ehud 1150 Samgar 1125 Debora en Barak 1100 Gideon 1070 Jefta 1070 Simson == Omvang en grense van die verowering na die dood van Josua<ref>Rigt. 1-2:5.</ref> == === Veldtogte in Suid-Kanaän<ref>Rigt.1:1-21.</ref> === Op bevel van die Here het Juda dan gaan veg en die Here het die Kanaäniete en die feresiete in juda se mag oorgegee en hy het in besit 10000 man verslae daar het hy op 'n donnie besit afgekom en teen hom geveg en die Kanaaniete en Feresiete in Juda se mag oorgegee en hy het in Besek 10 000 man verslaan. Daar het hy op Adoni-Beset afgekom en teen hom geveg en die Kanaäniete en Feresiete verslaan. Adoni-Beset het gevlug, Maar Juda het hom agternagesit en hom gevang. Hulle het sy duime en groottone afgesny. Toe sê Adoni-Besek: <blockquote>"God het my nou die straf gegee wat ek verdien, want ek het sewentig konings se duime en groottone laat afsnyx en hulle moes kos soek onder my tafel." </blockquote> Juda het vir Adoni-Beset Jeruselem toe gevat en hy is daar dood. Juda het teen Jerusalem geveg en dit ingeneem. Hulle het sy inwoners doodgemaak en die stad aan die brand gesteek. Daarna het Juda gaan veg teen die Kanaäniete wat gewoon het op die bergland, in die suidland en in die laeveld. Toe het Juda teen die Kanaäniete van die [[Hebron]] gaan veg en vir Sesai, Agiman en Talmai verslaan. Hebron was vroeër bekend as Kirjat-Arba. Van hier af het hulle teen die mense van die Debir gaan veg. Deber was vroeër bekend as Kirjat-Sefer. By daardie geleentheid het Kaleb beloof: <blockquote>"Ek sal my dogter Aksa as vrou gee aan die man wat vir Kirjat-Sefer aanval en inneem."</blockquote> Otniël seun van Kenas, het dit ingeneem en Kaleb het sy dogter Aksa vir hom as vrou gegee. Toe sy by hom kom het hy haar aangepor om vir haar pa landbougrond te vra. Sy het van haar donkie afgeklim en Kaleb het vir haar gevra: "Wat wil jy vir my vra?" Toe sê sy vir hom: <blockquote>"Gee my 'n stuk vrugbare grond. U het my die droë suidland gegee. Gee my nou ook standhoudende water."</blockquote> Kaleb het toe vir haar fonteine in die hooggeleë deel en fonteine in die laaggeleë deel gegee. Die Here was by Juda en hulle het die bergland in besit geneem. Maar juda kon nie die inwoners van die Vlakte verslaan en hulle stede verower nie, want hulle het yster strydwaens gehad. Hulle stede was Gasa, Askelon en Ekron, elkeen met sy grondgebied. === Verowering van Bet-El<ref>Rigt. 22-26.</ref> === Die Josefstam het na Bet-El opgeruk en die Here was by hulle. Hulle het verkenners na Bet-El gestuur. Bet-El was vroeër bekend as Lus. Die verkenners het 'n man uit die stad sien kom en vir hom gevra: <blockquote>"Wys ons hoe om in die stad te kom, ons sal jou goed behandel." </blockquote> Hy het vir hulle gewys hoe om in die stad te kom. Die Josefstam het toe die stad verower en sy mense doodgemaak maar hierdie man en sy hele familie gespaar. Hy is toe na die Hetiete toe en daar het hy vir hom 'n stad gebou en dit Lus genoem. Dit is nou nog die stad se naam. === Stede wat nie verower is nie<ref>Rigt. 1:27-36.</ref> === Daar was heelwat stede wat nie verower het was nie, en dit het vir Israel groot probleme gegee in die toekoms. === God se oordeel oor ongehoorsaamheid<ref>Rigt. 2:1-5.</ref> === Die Engel van die Here het van Gilgal af na Bokim toe gegaan. Hy het gesê: <blockquote>"Ek het julle uit Egipte laat trek en julle gebring in die land wat Ek met 'n eed aan julle voorvaders belowe het. Ek het vir hulle gesê: 'Ek sal my verbond met julle nooit verbreek nie, maar julle mag nie 'n verdrag sluit met die inwoners van hierdie land nie. Julle moet hulle altare afbreek." Maar julle moet het My nie gehoorsaam nie. Waarom het julle dit gedoen? Daarom sê ek vir julle ek sal nie hierdie nasies van julle af wegdryf nie. Hulle sal vir julle 'n strik word en hulle gode sal vir julle 'n valstrik word."</blockquote>Toe die Engel van die Here dit alles vir die Israeliete gesê het, het die hele volk hard gehuil. Daarom het hulle die plek Bokim genoem. Hulle het daar 'n offer aan die Here gebring. == Israel onder die Rigters<ref>Rigt. 2:6-16:31.</ref> == <ref>Rigt. 2:6-3:6.</ref> Nadat Josua die volk laat gaan het, het hulle die land gaan verower en daarna het elkeen na sy grond toe gegaan. Solank as Josua geleef het, het die volk die Here gedien. Dit was ook nog so terwyl die leiers geleef het wat vir Josua oorleef het. Hulle het nog al die groot dade beleef wat die Here gedoen het om Israel te help. Josua, seun van Nun en dienaar van die Here, het 110 jaar oud geword. Hy het gesterf en hy is begrawe op sy grond in Timnat-Geres op die Efraimsberge noord van Gaäsberg. Al die mense van sy leeftyd het gesterf en die volgende geslag se mense het nie die Here geken nie. Hulle het ook nie geweet van Sy groot dade wat hy gedoen het om vir Israel te help nie. Verse 11-23 sit die patroon van gebeure uiteen wat begin het nadat die geslag wat die land verower het, uitgesterf het. As gevolg van ongehoorsaamheid word die omringende volke nie uitgedryf nie. Hulle bly om Israel se krag te toets en hom 'n vegtende volk te hou. Baäls en die astartes<ref>Rigt. 2:13.</ref>: plaaslike manlike en vroulike vrugbaarheidsgode. Leiers van die filistyne<ref>Rigt. 3:3.</ref>: heersers van die stadstate van Asdod, Askelon, Ekron en Gad<ref>Kyk die verhaal van Simson, hoofstukke 13-16 en 1 Sam. 17:1-54.</ref>. Juda het sy drie stede nie lank behou nie. === Otniël === Omdat die Israeliete gedoen het wat verkeerd was in die oë van die Here, het die Here kwaad geword vir die iIsraeliete. Hy het hulle oorgegee aan die mag van koning Kusan-Risatajim van Mesopotamië en hulle was 8 jaar sy onderdane. Toe het die Israeliete tot die Here geroep en hy het vir hulle 'n redder na vore laat kom wat hulle gered het. Hy was Otniël seun van Kenas 'n jonger broer van Kaleb. Die Gees van die Here was op hom en hy het oor Israel geregeer. Otniël het oorlog gemaak teen die koning en die Here het hom oorgegee in die mag van Otniël. Hy het hulle verslaan. Daarna was daar 40 jaar lank vrede in die land en toe is Otniël dood. === Ehud<ref>Rigt. 3:12-30.</ref> === Die Israeliete het weer verkeerd gedoen in die oë van die Here en hy het koning Eglon van Moab mag oor hulle laat kry. Eglon van Moab was aan die hoof van 'n oosterse verbond wat die Ammoniete en die Amelekiete ingesluit het. Hulle het nie net die gebied oos van die Jordaan verower nie, maar ook die rivier oorgesteek om 'n buitepos by Jerigo op te stel. Soos Ehud was die meeste van die Benjaminiete linkshandig. Die linkse slingergooiers was bekend<ref>Kyk Rigt. 20:16; 1 Kron. 12:2.</ref>. Toe Ehud na sy swaard gryp het die beweging geen agterdog gewek nie. Ehud het koning Eglon in die mag gesteek. Die hef het saam met die lem in sy maag ingegaan en die vet het oor die swaard gepeul sodat Ehud dit nie kon uittrek nie. Hy het toe deur 'n geheime uitgang en deur die voorportaal uitgegaan, nadat hy die deur van die bovertrek toegetrek en gesluit het. Nadat hy uit is, het Eglon se amptenare gekom en toe hulle sien dat die deur van die bovertrek gegrendel was, het hulle gedink die koning is seker besig om hom te ontlas daar nie koel vertrek. Hulle het tot vervelens toe gewag maar die koning het nie die deur van die bovertrek oopgemaak nie. Toe hulle die sleutel gevat en oopsluit het, lê hulle koning daar dood op die vloer en omdat hulle so lank gewag het kon Ehud ontsnap. Hy het by die beelde verbygegaan en na die berge toe gevlug. Toe hy daar kom het hy die ramshoring op die Efraimsberge laat blaas. Die Israeliete het van daar af na hom toe gekom. Hy het hulle leier geword en vir hulle gesê:<blockquote>"Kom saam met my want die Here gee julle vyande die Moabiete in julle mag oor." </blockquote>Hulle is toe saam met hom en hulle het die Jordaanriwwe na Moab beset en niemand daar laat deurgaan nie. By daardie geleentheid het hulle die Moabiete verslaan: omtrent 10 000 man, almal sterk en goeie soldate. Niemand het ontsnap nie. Moab is op daardie dag deur Israel onderwerp, en daar was 80 jaar lank vrede in die land. === Samgar<ref>Rigt. 3:31.</ref>=== Na Ehud het Samgar, seun van Anat, opgetree. Hy het 600 Filistyne doodgeslaan met 'n stok en so Israel gered. === Debora en Balak<ref>Rigt. 4-5.</ref> === Debora is die regter, Barak die militêre leier. Die lied van Debora - een van die oudste geskrifte in die Ou-testament - gee die sleutel tot die oorwinning. 'n Wolkbreuk het die spruit Kison in 'n siedende watermassa verander<ref>Rigt. 5:21.</ref>. Baie van die strydwaens is weggespoel. Die res het in die modder vasgeval. Hasor<ref>Rigt. 4:2.</ref>: Josua het 'n vroeëre Jabin verslaan, en die stad verwoes. Die laerliggende gedeelte is nooit herbou nie, maar die heuwel is deur die Kanaäniete verstewig en later ook deur Salamo. === Gideon<ref>Rigt. 6-8:28.</ref> === Die Midianiete, nomade uit die ooste, het deur suidelike Israel tot sover as die Filistynse stad Gasa getrek. Die vrees wat hierdie woeste volk op hulle kamele ingeboesem het, spreek duidelik uit die feit dat Gideon gedwing word om sy skamele koringoes in die geheim te dors, in die parskuip<ref>Rigt. 6:11.</ref>. Ten spyte van sy aanvanklike versigtigheid word die geloof van hierdie man gesien in sy bereidwilligheid om die magte van die Midianiete met slegs 300 man aan te val. Gideon gebruik sy vernuf in die verrassingsaanval, maar die oorwinning in die daaropvolgende geveg behoort aan God. Die gewyde paal<ref>Rigt. 6:25.</ref>: 'n houtbeeld van die Kanaänitiese moedergodin. Efodbeeld...van goud: waarskynlik 'n beeld van God, wat deur die wet verbied is. Die plek het toe 'n mededinger geword vir die amptelike heiligdom van 'n Israel. Toe die stad se mense die volgende more opstaan, was Baäl se altaar afgebreek en die gewyde paal daar langsaan afgekap en was die bul 'n brandoffer op die altaar wat gebou is. Hulle het vir mekaar gevra: <blockquote>"Wie het dit gedoen?" </blockquote>Hulle het oral navraag gedoen en daar is gesê: <blockquote>"Dit is Gideon, seun van Joas! Hy het dit gedoen!" </blockquote>Toe sê die stad se mense vir Joas: "Bring jou seun uit jou huis uit! Hy moet doodgemaak word, want hy het Baäl se altaar afgebreek en die gewyde paal daar langsaan afgekap." Maar Joas het vir almal wat daar by hom gestaan het gesê:<blockquote>Wil julle Baäl se saak behartig?, wil julle hom red? Wie Baäl se saak behartig moet vanmôre nog doodgemaak word. As hy 'n god is, kan hy sy eie saak behartig. Dit is sy altaar wat afgebreek is." Daardie dag het hulle vir Gideon Jerubbaäl genoem, "want", </blockquote>het hulle gesê: <blockquote>"laat Baäl self sy saak teen Gideon behartig, want dit was hy wat Baäl se altaar afgebreek het." </blockquote>In daardie tyd het die hele Median en Amalek saam met ander mense uit die ooste deur die Jordaanrivier getrek. Hulle het in die Jisreëlvlakte kamp opgeslaan. Die Gees van die Here het vir Gideon in besit geneem, en hy het die ramshoring geblaas en die Abiësriete opgeroep om hom te volg. Hy het ook boodskappers na Manassa, Aser, Sebulon en Naftali toe gestuur en hulle ook opgeroep om hom te volg, en hulle het almal bymekaargekom. Gideon het vir God gesê: <blockquote>"Ek sal weet dat U deur my vir Israel wil red soos U beloof het, As ek 'n stukkie vlieswol op die dorsvloer sit en daar dou op die wol is terwyl die grond droog bly." </blockquote>En dit het toe gebeur: die volgende more toe Gideon opstaan het hy die stukkie wol uitgedraai en dou daaruit gedruk, 'n hele kom vol water. Toe sê hy vir God: <blockquote>"Moet asseblief nie vir my kwaad word nie! Ek wil nog 'n keer iets vra. Laat my tog net nog een toets met die vlieswol toe. Net die wol moet droog wees terwyl daar oral op die grond dou is." </blockquote>Daardie nag het god dit so laat gebeur: net die wol was droog en oral op die grond was daar dou. Hulle het die Medianiete aangeval en 2 leiers gevang, Oreb en Seëb. Efraim het Oreb doodgemaak ob die Oreb rots en Seëb op die Seëbparskuip. Nadat Efraim die Midianiete klaar agtervolg het, het hulle die koppe van Oreb en Seëb na Gideon gebring wes van die Jordaan. Die Midianiete was onderdanig aan Israel. Hulle het nie weer in opstand gekom nie, en daar was 40 jaar lank vrede in die land in die dae van Gideon. ==== Gideon se later jare<ref>Rigt. 8:29-35.</ref> ==== Gideon, seun van Joas, het ná die oorlog teen Median in sy huis gaan woon. Hy het sewentig seuns gehad, almal sy eie kinders, want hy het baie vrouens gehad. Ook sy byvrou uit Sigem het vir hom 'n seun in die wêreld gebring. Sy naam was Abimelek. Gideon, seun van Joas, is op hoë ouderdom oorlede en hy is Ofra begrawe in die graf van sy pa Joas die Abiësriet. Na Gideon se dood het die Israeliete weer die Baäls begin vereer. Hulle het vir Baäl-Berit as god aanvaar en die Here hulle God vergeet deur wie hulle gered is uit die mag van hulle vyande rondom hulle. Hulle was ook nie lojaal teenoor die gesin van Gideon nie, ten spyte van al die goeie dinge wat hy vir Israel gedoen het. === Abimelek<ref>Rigt 9.</ref> === Gideon kon aanspraak maak op koningskap, maar hy het dit verwerp. Abimelek, sy brutale en ambisieuse seun ein dit toe. Abimelek, seun van Gideon het na Sigem toe gegaan, na sy ma se mense toe, en vir die hele familie gesê: <blockquote>"Vra vir al die leiers van Sigem:Is dit beter as al sewentig seuns van gideon oor julle regeer of was net een oor julle regeer? Julle weet goed ek is een van julle.Abimelek se familie het dit vir die burgers van Sigem gevra, en hulle was bereid om vir Abimelek te aanvaar. "want," </blockquote>het hulle gesê:<blockquote>"hy is een van ons." </blockquote>Hulle het vir hom sowat een kilogram silwer uit Baäl-Berit se tempel gegee, en daarmee het Abimelek vir hom leeglêers gehuur om sy volgelinge te wees. Hy is toe na sy pa se huis toe in Ofra en daar het hy sy broers, die sewentig seuns van Gideon almal op een klip doodgemaak. Net Jotam, die jongste seun van Gideon, het oorgebly, want hy het weggekruip. Abimeleek het drie jaar lank oor Irael regeer. Toe het God vyandskap laat kom tussen 'n Abimelek en die burgers van Sigem, en hulle het teen hom in opstand gekom. God het dit oor Abimeleg gebring oor die onreg wat hy sy broers, die sewentig seuns van Gideon aangedoen het, toe hy hulle vermoor het. God wou hulle dood wreek, en hy het die dinge oor die burgers van Sigem gebring omdat hulle vir Abimelek gehelp het om sy broers te vermoor. Daarna is Abimelek na Tebes toe. Hy het dit beleër en ingeneem. In die middel van die stad was daar 'n sterk toring en alle mans en vrouens van Tebes het daarheen gevlug al die burgers van die stad is daar in. Hulle het hulleself daarin toegesluit en op die dak van die toring gaan staan. Abimelek het by die toring gekom en wou dit bestorm, maar toe hy by die deur van die toring kom om dit aan die brand te steek, het 'n vrou 'n maalklip op sy kop gegooi en sy kopbeen verbrysel. Hy roep gou sy wapendraer en sê vir hom: <blockquote>"Trek jou swaard! Maak my dood. Hulle moenie van my kan sê 'n vrou het my doodgemaak nie!" </blockquote>Sy wapendraer het hom toe met die swaard deurboor en so is Abimelek dood. Toe die Israeliete sien Abimelek is dood, is hulle almal huis toe. So het God die onreg gestraf wat 'n Abimelek sy pa aangedoen het toe Abimelek sy 70 broer vermoor het. God het ook al die verkeerde dade van die mense van Sigem op hulle koppe laat af kom: die vloek wat Etam, seun van Gideon, oor hulle uitgespreek het, het hulle getref. === Tola<ref>Rigt. 10:1-2.</ref> === Na Abimelek het Tola na vore gekom om die Israeliete te red. Hy was 'n seun van Puwwa, seun van Dodo uit Issaskar, en hy het in Samir op die Efraimsberge gewoon. Hy was 23 jaar lank die leier van Israel. Hy het gesterf en is Samir begrawe. === Jaïr<ref>Rigt. 10:3-5.</ref> === Na hom het Jaïr uit Gilead na vore gekom en hy was 22 jaar lank die leier van Israel. Jaïr het 30 seuns gehad en elkeen het op 'n jong donkie gery. Hulle het 30 dorpe besit en dit word nou nog die tentdorpe van Jaïr genoem. Die dorpe is in Gilead geleë. Jaïr is begrawe in Kamon. === Jefta<ref>Rigt. 10:6-11:40.</ref> === Die Israeliete het weer gedoen wat verkeerd is in die oë van die Here. Hulle het die Baäls en die Astartes en die gode van Sidon vereer, en ook die van die Arameërs, die Moabiete die Ammoniete en die Filistyne. Hulle was ontrou aan die Here, hulle het Hom nie gedien nie. Toe het die Here kwaad geword vir die Israeliete en Hy het hulle oorgegee in die mag van die Filistyne en die Ammoniete. Van toe af het die Amoriete die Israeliete in Gilead 18 jaar lank verdruk en mishandel. Gilead was oos van die Jordaan, in die gebied van die Amoriete. Die Amoriete het selfs die Jordaan oorgesteek en teen Juda, Benjamin en Efraim gaan oorlog maak en Israel swaar laat ly. Toe het die Israeliete tot die Here geroep: <blockquote>"Ons teen U gesondig. Ons was ontrou aan ons God en ons het die Baäls gedien." </blockquote>Die here het vir die Israeliete gesê: <blockquote>"Toe die Egiptenaars, die Amoriete, die Ammoniete, die Filistyne, die mense van Sidon, Amalek en Maon verdruk het en julle tot my geroep het, Ek julle uit hulle mag gered. Maar julle was nou ontrou aan My, julle het ander gode gedien en daarom het Ek julle nie nou gered nie. Gaan roep tot die gode wat deur julle gekies is. Laat hulle julle red noudat julle swaarkry." </blockquote>Maar die Israeliete het die Here geantwoord: <blockquote>"Ons het gesondig! Doen U met ons wat goed is in u oë, maar net ons tog net vandag!" </blockquote>Hulle het toe die ander gode tussen hulle uit verwyder en hulle het die H,ere gedien, en Hy het 'n end gemaak aan hulle swaarkry. Die Ammoniete is opgeroep en hulle het kamp opgeslaan in Gilead. Die Israeliete het ook bymekaar gekom en in Mispa kamp opgeslaan. Die leiers van Gilead het vir mekaar gevra wie sal die oorlog teen die Ammoniete begin? Die man moet die leier van al Gilead se mense word. Jefta was 'n seun van Gilead. Hy was 'n dapper soldaat. Hy het van sy broers af gevlug en in Tob gaan woon. 'n Klomp leegleêrs het hulle by Jefta aangesluit. 'n Ruk daarna het die Ammoniete teen die Israeliete kom veg. Dit is toe dat die leiers van Gilead vir Jefta uit Tob gaan haal het. Hulle het vir hom gesê: <blockquote>"Kom word ons aanvoerder sodat ons teen die Ammoniete kan veg." </blockquote>Die suidelike gedeelte van Israel is nou vasgevang tussen die Filistyne aan die westekant en die Ammoniete in die ooste. Jefta die bendeleier is nou die aanvoerder teen Ammon. Num. 20-21 beskryf die gebeure waarna daar in die onderhandelings in 11:12-28 verwys word. Moab het trouens sterker aanspraak op die grond gehad. 'n Deel daarvan het aan hulle behoort voordat Sihon dit afgeneem het. Die Gees van die Here het opbJefta gekom en hy het deur Gilead en Manasse getrek en verbygetrek tot by Mispa in Gilead en van daar af het hy teen die Ammoniete opgetrek. Die gelofte van Gideon<ref>Rigt. 11:30-31..</ref> is 'n aanduiding van hoe swak die Israeliete God in hierdie stadium verstaan het. Menslike offerande mag dalk die heidense gode tevrede stel, maar nie die God van Israel nie. Tog, hoewel onkundig en verkeerd, word die gelofte te goeder trou gedoen en gehou, hoewel dit Jefta sy enigste kind kos. En die Nuwe-Testamentiese skrywer van die brief aan die Hebreërs prys hierdie man se geloof - soos hy ook die geloof van Simson, Gideon en Barak prys.<ref name="heb" /> Hierdie geval van kinderofferande, Jael se verskriklike moord op Sisera, Ehud se sluipmoord op Eglon, Simson se selfsugtige sinnelike en onverantwoordelike gedrag, is vir baie Christene 'n verleentheid. Hoe kan sulke mense geprys word vir hulle geloof? Hoe kon God hulle gebruik het? Daar kan nie 'n volkome bevredigende antwoord wees op vrae soos hierdie nie. Die "helde" van Rigters is mense van hulle tyd - 'n tyd van godsdienstige agteruitgang, wat ver te kort geskiet het van die standaarde van die Ou-Testamentiese wet, wat nog te sê die wet van Christus. Feit is - die wonder is dat God manne gebruik het en nog steeds gebruik, wie se lewens geensins vlekkeloos is nie en wat miskien met heeltemal verkeerde motiewe optree. Dit is nie die bedoeling dat ons hulle tekortkominge moet na-aap nie. Hulle onsedelikheid word nie in die skrif goedgepraat of ligtelik afgemaak nie. Net hulle geloof en moed word geprys. God laat sy uiteindelike doelstellings nie verydel nie, selfs nie in 'n tyd van skynbaar hopelose dekadensie nie. Na die donker eeue van 'n tydperk soos die van Rigters, volg miskien 'n tyd van werklike geestelike vooruitgang. Jefta het die Ammoniete verslaan. Nadat hy by sy huis gekom het, het sy dogter hom tegemoet gekom. Volgens sy gelofte, moes sy geoffer word. Sy het egter 2 maande uitstel gekry om haar lewe as jongmeisie, saam met vriedinne te gaan vier in die berge. ==== Jaloesie van die Efraimiete<ref>Rigt. 12:1-7.</ref> ==== Waar Gideon mooi woorde gebruik het, gebruik het om hierdie liggeraakte stamlede te paai gebruik jy Jefta sy swaard. By die driwwe het die manne se streekuitspraak van "sjibolet" hulle veraai. Jefta was ses jaar lank 'n leier van Israel. Jefta die Gileadiet het gesterf en hy is begrawe in een van die stede in Gilead. === Ibsan<ref>Rigt. 12:8-10.</ref> === Na Jefta was Ibsan die leier van die Israeliete. Hy het 30 seuns en 30 dogters gehad. Hy het sy dogters met mans laat trou wat nie aan sy stam behoort het nie en vir sy seuns het hy 30 vrouens van buite sy stam af laat kom. Hy was sewe jaar lank leier van die Israeliete. Ibsan het gesterf en hy is begrawe in Betlehem. === Elon<ref>Rigt 12:11-12.</ref> === Na hom was Elon uit Sebulon leier van die Israeliete, tien jaar lank. Elon uit Sebulon het gesterf en hy is begrawe in Ajalon in die Sebulongebied. === Abdon<ref>Rigt. 12:13-15.</ref> === Daarna het Abdon, seun van Hillel uit Piraton leier van Israel geword. Hy het 40 seuns en 30 kleinseuns gehad. Hulle het op 70 donkies gery. Hy was 8 jaar lank leier van die Israeliete. Abdon, seun van Hillel uit Piraton, het gesterf en hy is begrawe in Piraton op Amalekberg in die Efraimsgebied. === Simson<ref>Rigt. 13:1-16:31.</ref> === Die vegter teen die vyand in die weste<ref>Kyk Rigt. 10:7.</ref> is, van die oomblik van sy ontvangenis vir die taak afgesonder. Vir Simson was die nasireërgelofte<ref>Num. 6.</ref> lewenslank. Tog behandel hy die hy dit so ongeërg dat dit byna op minagting neerkom. Uiteindelik laat hy Delila toe om sy lang hare, wat 'n teken was van sy toewyding aan God, af te skeer. Sedelike swakheid beroof die sterk man van sy geestelike krag sowel as sy fisieke vermoë - aangesien hy sy krag vir 'n spesifieke doel van God ontvang het. ==== Simson se huwelik ==== Simson se huwelik was nie die gewone Joodse huwelik nie, hoewel tog formeel deur die ouers gereël. In plaas daarvan dat die bruid saam met hom na sy huis gegaan het, het sy by haar familie gebly en Simson het haar besoek en geskenke gebring. Vanweë die bedrog oor die raaisel is die huwelik nie aan die einde van die sewedaagse feesviering voltrek nie. 'n Vinnige tweede huwelik met die strooijonker was 'n poging om die bruid se skande weg te steek. == Byvoegsel<ref>Rigt. 17-21.</ref> == Die slotgedeelte verskil van die res van Rigters. Die skrywer wend hom van die helde van Israel na twee voorvalle wat toon hoe laag die godsdienstige en sedelike toestand was in die tyd toe Israel geen sentrale regering gehad het nie en elkeen gedoen het "wat reg is in sy eie oë". === Miga die Leviet en die verhuising van die Daniete<ref>Rigt. 17-18.</ref> === Hierdie verhaal het betrekking op die tyd toe Filistynse druk op die suidelike gedeelte van die land gelei het tot die grootskaalse verhuising van die Daniete na die verre noorde van Israel. Die afgod wat deur Miga opgerig is, was streng verbied onder die wet wat die Leviete veronderstel was om toe te pas. "Skouerkleed en huisgode" is gebruik om voorspellings te maak - ook streng verbode. === Die verkragting van die byvrou by Gibea; straf van die Benjaminiete<ref>Rigt. 19-21.</ref> === Die Benjaminiete weier om die manne van Gibea - hulle stamgenote wat die gruwel gepleeg het - uit te lewer. Dit lei tot burgeroorlog. As gevolg hiervan word die stam van Benjamin byna uitgewis en daar heers groot nasionale droefheid. Hoofstuk 21 vertel watter moeite die stamme gedoen het om die oorhaastige gelofte wat by Mispa gedoen is<ref>Rigt. 21:1.</ref> te omseil. Dit is nie nodig dat die skrywer op 'n sedeles wys nie. Die eenvoudige stelling van vers 25 is genoeg. Die hele boek stel dit duidelik wat die rampspoedige gevolge is as gesag nie meer bestaan nie, as mense hulle eie reg skep self bepaal wat toelaatbaar is en wat nie. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA. * Handboek by die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] bpe9odpddmk3xcarutt2dkxglznaiuv 0 281824 2909013 2906333 2026-06-03T07:52:35Z Jcb 223 2909013 wikitext text/x-wiki '''Cinéma vérité''' ([[Frans]]e uitspraak: sinema veʁite; [[Afrikaans]]: '''eerlike cinema''') is 'n styl van dokumentêre film wat uitgevind is deur [[Jean Rouch]] en geïnspireer is deur [[Dziga Vertov]] se teorie oor Kino-Pravda. Dit kombineer improvisasie met die gebruik van die kamera ten einde die waarheid te onthul, of om onderwerpe wat agter die ruwe werklikheid weggesteek is, uit te lig. <ref>[http://www.maitres-fous.net/glossary.html Glossary of rouchinan terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430033332/http://www.maitres-fous.net/glossary.html |date=30 April 2019 }} at [http://www.maitres-fous.net MAITRES FOUS net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229155853/http://maitres-fous.net/ |date=29 Desember 2010 }}</ref><ref> [http://www.imakenews.com/gothamsound/e_article002082700.cfm?x=0,b11,w Ricky Leacock and “The Sense of Being There”] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614232209/http://www.imakenews.com/gothamsound/e_article002082700.cfm?x=0%2Cb11%2Cw |date=2013-06-14 }} – Article by Stephen Altobello at IMN</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b012tnml Camera that Changed the World] – Article at [[BBC]]</ref> [[Lêer: Venn-diagram-cinema-verite-direct-cinema-observational-cinema.png|duimnael|Cinéma vérité in verhouding tot direkte - en observasie bioskope]] Dit word soms '''''waarnemings cinema''''' genoem, <ref>[http://www.karamumedia12.wikispaces.com/file/view/Direct+Cinema.doc Direct Cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406153716/https://www.karamumedia12.wikispaces.com/file/view/Direct%2BCinema.doc |date=6 April 2019 }} at [http://www.karamumedia12.wikispaces.com Karamumedia12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406153712/https://www.karamumedia12.wikispaces.com/ |date= 6 April 2019 }}</ref><ref>[http://www.filmreference.com/encyclopedia/Criticism-Ideology/Documentary-OBSERVATIONAL-DOCUMENTARY.html Observational documentary] at [http://www.filmreference.com Film Reference]</ref> in die sin van suiwer direkte film: hoofsaaklik sonder [[oorklanking]] deur die verteller. Daar is subtiele, maar tog belangrike verskille tussen terme wat soortgelyke begrippe uitdruk. Direkte cinema is grotendeels bemoeid met die opneem van gebeure waarin die onderwerp en die gehoor onbewus raak van die kamera se teenwoordigheid: binne dit wat [[Bill Nichols]],<ref>Nichols, Bill. ''Introducing the Documentary''. Indiana University Press, 2001, bl. 109</ref>'n Amerikaanse historikus en teoretikus van dokumentêre film, die '''"waarnemingsmodus"''' noem; soortgelyk aan 'n vlieg op die muur. Baie mense sien dus 'n paradoks daarin om die aandag af te trek van die teenwoordigheid van die kamera, en om tegelykertyd in te meng in die werklikheid wat dit opneem wanneer hulle probeer om 'n rolprent-gebaseerde waarheid te ontdek. Cinéma vérité kan gestileerde opset en die interaksie tussen die filmmaker en die onderwerp behels, selfs tot die punt van uitlokking. Sommige persone argumenteer dat die voor-die-hand-liggende teenwoordigheid van die filmmaker en kamera deur die meeste filmmakers van cinéma vérité beskou word as die beste manier om die waarheid in die bioskoop te onthul.<ref>[http://sensesofcinema.com/2002/feature-articles/rouch Jean Rouch: Cinéma-vérité, Chronicle of a Summer and The Human Pyramid] – Article by Barbara Bruni at Senses of Cinema, 13 Maart 2002</ref><ref>DIRECT CINEMA: Filmmaking Style and its relationship to “Truth” – Thesis by Bernice K. Shneider, B.A., Art History University of Massachusetts, [[MIT]] (1972)</ref><ref>[http://microwave.filmlondon.org.uk/get_the_knowledge/lo_budget_hi_quality/chapter_one_learning_from_the_masters_a_history_of_low/jean_rouch_the_film_maker_as_provocateur Jean Rouch – The Film-maker as Provocateur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824011347/http://microwave.filmlondon.org.uk/get_the_knowledge/lo_budget_hi_quality/chapter_one_learning_from_the_masters_a_history_of_low/jean_rouch_the_film_maker_as_provocateur/ |date=24 Augustus 2014 }} – Article at Microwave</ref> Die kamera se teenwoordigheid word altyd erken, want dit voer die rou en onverfynde daad uit van die verfilming van regte voorwerpe, mense en gebeure, op 'n konfronterende wyse. Die bedoeling van die filmmaker is om die waarheid daar te stel in dit wat hy of sy so objektief moontlik beskou, en om sodoende mense te bevry van enige misleiding met betrekking tot die wyse waarop daardie lewensaspekte vroeër aan hulle voorgehou is. Vanuit hierdie perspektief behoort die filmmaker die katalisator van 'n situasie te wees. Min stem saam oor die betekenis van hierdie terme, selfs die filmmakers wie se films beskryf word. Pierre Perrault (29 Junie 1927 – 24 Junie 1999) het situasies opgestel en dit verfilm, soos byvoorbeeld in ''Pour la suite du monde'' (1963), waar hy ou mense gevra het om vir [[walvis]]se te vis. Die resultaat is nie 'n dokumentêr oor walvisvangste nie; dit gaan oor geheue. In hierdie sin is cinéma vérité bemoeid met antropologiese cinema, en die sosiale en politieke implikasies van dit wat op film vasgelê word. Hoe 'n filmmaker 'n film opneem, wat verfilm is, wat om te doen met wat verfilm is, en hoe die film aan 'n gehoor aangebied word, is alles baie belangrik vir filmmakers van die genre. In alle gevalle moet die etiese en estetiese ontleding van die dokumentêre vorm van die 1950's en 1960's gekoppel word aan 'n kritiese blik op na-oorlogse propaganda-analise. Die beste manier om hierdie soort teater te beskryf, is waarskynlik om te sê dat dit handel oor idees oor die waarheid en die werklikheid in die filmwese. Ook feministiese dokumentêre films van die sewentigerjare het dikwels cinéma-vérité-tegnieke gebruik. Hierdie soort "realisme" is egter gou gekritiseer vir die misleidende pseudo-natuurlike konstruksie van die werklikheid wat dit voorstel.<ref>[http://serendip.brynmawr.edu/exchange/node/1485 A feminist critique of documentary film] – Paper at [http://serendip.brynmawr.edu/exchange Serendip Studio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105170318/http://serendip.brynmawr.edu/exchange/ |date= 5 November 2012 }}</ref><ref>[http://www.tft.ucla.edu/mediascape/Fall08_Warren.pdf By, For, and About: The “Real” Problem in the Feminist Film Movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125073913/http://www.tft.ucla.edu/mediascape/Fall08_Warren.pdf |date=25 Januarie 2020 }} – Paper by Shilyh Warren at Mediascape, [http://www.tft.ucla.edu UCLA]</ref> [[Edgar Morin]] het die term rondom die tyd van essensiële Cinéma vérité films uit die 1960's soos ''Primary''<ref>[https://www.newyorker.com/culture/richard- brody / godfather-cinema-verite The Godfather of Cinéma Vérité|The New Yorker]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en tydens sy samewerkingspoging in 1961 met [[Jean Rouch]], getitel ''Chronique d'un été'', geskep.<ref> [https://www.criterion.com/films/28394-chronicle-of-a-summer Chronicle of a Summer (1961)|The Criterion Collection] </ref> == Filmmakers wat geassosieer word met die styl == ;Pioniers: * Robert Drew<ref name="pbs" /> * Richard Leacock<ref name="pbs" /> * D. A. Pennebaker<ref name="pbs" /> * [[Jean Rouch]]<ref name="pbs" /> ;Andere * Lindsay Anderson<ref name="pbs" /> * Tony Richardson<ref name="pbs" /> * Karel Reisz<ref name="pbs" /> * Shirley Clarke<ref name="pbs" /> * Chris Marker<ref name="pbs" /> * Die Maysles-broers (Albert en David Maysles)<ref name="pbs" /> * Frederick Wiseman<ref name="pbs" /> ==Geselekteerde cinéma-vérité rolprente== * ''Dont Look Back'' (1967)<ref>[https://terricsmithacademicpapers.files.wordpress.com/2010/03/dont-look-back.pdf]</ref> *''Portrait of Jason'' (1967)<ref name="pbs" /> * ''Faces'' (1968)<ref name="ReferenceB">[http://www.tasteofcinema.com/2016/25-new-hollywood-era-films-that-projected-the-hopes-and-fears-of-the-times/ 25 New Hollywood Era Films That Projected the Hopes and Fears of the Times]</ref> * ''Gimme Shelter'' (1970)<ref name="pbs" /> * ''Grey Gardens'' (1975)<ref name="pbs" /> * ''Happy Mother's Day'' (1964) <ref>[http://phfilms.com/films/happy-mothers-day/ Happy Mother's Day] at [http://phfilms.com/films/happy-mothers-day/ Pennebaker Hegedus Films]</ref> * ''Salesman'' (1969)<ref name="pbs" /> * ''The Plaint of Steve Kreines as recorded by his younger brother Jeff'' (1974)<ref>[http://history.sundance.org/films/108/the_plaint_of_steve_kreines_as_recorded_by_his_younger_brother_jeff The Plaint of Steve Kreines as recorded by his younger brother Jeff] at Sundance Festival</ref> * ''Titicut Follies'' (1967)<ref name="pbs" /> * ''The War Room'' (1993)<ref name="pbs" /> * ''Primary'' (1960)<ref>[https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/godfather-cinema-verite The Godfather of Cinéma Vérité|The New Yorker]</ref> * ''Chronique d'un été'' (1961)<ref>[https://www.criterion.com/films/28394-chronicle-of-a-summer Chronicle of a Summer (1961)|The Criterion Collection]</ref> ==Erfenis== Verskeie filmregisseurs van die 1960's, en ook latere regisseurs, het gebruik gemaak van die handkamera, tegnieke en cinéma vérité-style vir hul fiksie-rolprente, gebaseer op draaiboeke en akteurs. Hulle het dikwels gebruik gemaak van akteurs wat improvisasie gebruik het om 'n meer spontane kwaliteit in hul optrede te bereik. Bekende voorbeelde sluit die regisseur [[John Cassavetes]] in, wat met sy film ''Faces'' 'n baanbreker was.<ref>[http://www.allmovie.com/artist/john-cassavetes-p84410 John Cassavetes] in ''Allmovie'', aanlyn besoek op die ''New York Times'' webwerf, 23 Oktober 2006.</ref> Die tegnieke (indien nie altyd die gees nie) van ''cinéma vérité'' kan ook gesien word in fiksiefilms soos ''The Blair Witch Project''.<ref name="pbs" /> tot ''[[Saving Private Ryan]]''.<ref>[https://www.filmsite.org/bestfilmediting9.html Best Film Editing Sequences - filmsite.org]</ref> Cinéma vérité is ook aangepas om in TV-fiksieprogramme gebruik te word, soos bv. ''Homicide: Life on the Street'', ''NYPD Blue'',<ref name="pbs" /> beide die Britse en Amerikaanse weergawes van ''The Office'', ''Parks & Recreation'' <ref>[https://www.vulture.com/2015/02/how-parks-and-rec-transcended-its-mockumentary-roots.html How ‘Parks and Rec’ Transcended its Mockumentary Roots – Vulture]</ref> en ''Moderne family''. <ref name="pbs">[http://www.pbs.org/independentlens/blog/cinema-verite-the-movement-of-truth/ Cinema Verite: The Movement of Truth|Independent Lens|PBS.org]</ref> Dokumentêre reekse kom minder voor, maar ''COPS'' is een van die beroemdste nie-fiksie voorbeelde. <ref name="pbs" /> Dit was ook reeds die onderwerp gewees van parodieë soos die bekroonde ''mockumentary'' film ''This Is Spinal Tap'' <ref>{{Cite web |url=https://www.filmsite.org/scenes72.html |title=Greatest Film Scenesand Moments - filmsite.org |access-date=22 November 2019 |archive-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920175446/https://www.filmsite.org/scenes72.html |url-status=dead }}</ref> en die Emmy-genomineerde TV-reeks ''Documentary Now''. <ref>[https://www.dailynews.com/2015/08/14/documentary-now-a-spoof-on-docs-by-snl-alums-seth-meyers-bill-hader-and-fred-armisen/ ‘Documentary Now!’ a spoof on docs by ‘SNL’ alums Seth Meyers, Bill Hader and Fred Armisen — Daily News]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/feb/20/documentary-now-bill-hader-fred-armisen Documentary Now! An ode to the funniest spoof on television|Television & radio|The Guardian]</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== * [https://web.archive.org/web/20120923073659/http://www.parlez-vous.com/misc/realism.htm REALISM], artikel deur Robert McConnell by [http://www.parlez-vous.com/ Parlez-vous.com] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/118029/cinema-verite Cinéma Vérité] by Encyclopædia Britannica * [https://www.imdb.com/title/tt0220364/plotsummary ''Cinéma Vérité: Defining The Moment''], IMDb. {{DEFAULTSORT:Cinema Verite}} [[Kategorie:Rolprentgenres]] pn3abhgx892zz7pz5nigg5yrswie3sf 0 287458 2909053 2529714 2026-06-03T10:20:14Z ~2026-22503-02 206103 Verbeter 2909053 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shiori Kutsuna | Beeld = Deadpool 2 Japan Premiere Red Carpet Kutsuna Shiori (40649298890).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|12|22}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3101617 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} {{Nihongo|'''Shioli Kutsuna'''|忽那 汐里|Kutsuna Shiori|born 22 December 1992|lead=yes}} is 'n [[Australië|Australies]]-gebore, Japannese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''My Back Pages'' (2011), ''Shoujotachi no rashinban'' (2011), ''The Outsider'' (2018), en ''Deadpool 2'' (2018). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''Shugo tenshi'' * 2010: ''Looking Up at the Half-Moon'' * 2010: ''A Boy and His Samurai'' * 2010: ''Mobadora Vol.2 4x4'' * 2011: ''My Back Pages'' * 2011: ''Shoujotachi no rashinban'' * 2012: ''The Life of Guskou Budori'' * 2013: ''Before the Vigil'' * 2013: ''Petaru dansu'' * 2013: ''Unforgiven'' * 2013: ''Oh! Father'' * 2015: ''125 Years Memory'' * 2016: ''While the Women Are Sleeping'' * 2017: ''Kiseki: Sobito of That Day'' * 2017: ''Neko Atsume House'' * 2018: ''The Outsider'' * 2018: ''Deadpool 2'' * 2018: ''Shakespeare in Tokyo'' === Televisiereekse === * 2006: ''Meitantei Conan'' * 2010: ''Sotsu uta'' * 2010: ''Shuukatsu sensen ijouari'' * 2011: ''Jidan kôshônin gotakeshi'' * 2011: ''Kaseifu no mita'' * 2012: ''O-Parts'' * 2013: ''The Family Game'' === Televisierolprente === * 2011: ''Meitantei Conan: Kudo Shinichi e no chosenjo kaicho densetsu no nazo'' * 2012: ''20 nen go no kimi e'' * 2012: ''Kudo Shinichi kyoto shinsengumi satsujin jiken'' * 2014: ''Ukai ni koishita natsu'' * 2017: ''1942 nen no Play Ball'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://beamie.jp/t/shioli_kutsuna.html}} * {{IMDb|3101617|Shiori Kutsuna}} * {{Instagram|shioli_kutsuna_official|Shiori Kutsuna}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kutsuna, Shioli}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] ql92vb4pbkxr6deumd9t532vdpps1no 2909055 2909053 2026-06-03T10:21:23Z ~2026-22503-02 206103 Nie meer wees nie 2909055 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shiori Kutsuna | Beeld = Deadpool 2 Japan Premiere Red Carpet Kutsuna Shiori (40649298890).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|12|22}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3101617 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} {{Nihongo|'''Shioli Kutsuna'''|忽那 汐里|Kutsuna Shiori|born 22 December 1992|lead=yes}} is 'n [[Australië|Australies]]-gebore, Japannese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''My Back Pages'' (2011), ''Shoujotachi no rashinban'' (2011), ''The Outsider'' (2018), en ''Deadpool 2'' (2018). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''Shugo tenshi'' * 2010: ''Looking Up at the Half-Moon'' * 2010: ''A Boy and His Samurai'' * 2010: ''Mobadora Vol.2 4x4'' * 2011: ''My Back Pages'' * 2011: ''Shoujotachi no rashinban'' * 2012: ''The Life of Guskou Budori'' * 2013: ''Before the Vigil'' * 2013: ''Petaru dansu'' * 2013: ''Unforgiven'' * 2013: ''Oh! Father'' * 2015: ''125 Years Memory'' * 2016: ''While the Women Are Sleeping'' * 2017: ''Kiseki: Sobito of That Day'' * 2017: ''Neko Atsume House'' * 2018: ''The Outsider'' * 2018: ''Deadpool 2'' * 2018: ''Shakespeare in Tokyo'' === Televisiereekse === * 2006: ''Meitantei Conan'' * 2010: ''Sotsu uta'' * 2010: ''Shuukatsu sensen ijouari'' * 2011: ''Jidan kôshônin gotakeshi'' * 2011: ''Kaseifu no mita'' * 2012: ''O-Parts'' * 2013: ''The Family Game'' === Televisierolprente === * 2011: ''Meitantei Conan: Kudo Shinichi e no chosenjo kaicho densetsu no nazo'' * 2012: ''20 nen go no kimi e'' * 2012: ''Kudo Shinichi kyoto shinsengumi satsujin jiken'' * 2014: ''Ukai ni koishita natsu'' * 2017: ''1942 nen no Play Ball'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://beamie.jp/t/shioli_kutsuna.html}} * {{IMDb|3101617|Shiori Kutsuna}} * {{Instagram|shioli_kutsuna_official|Shiori Kutsuna}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kutsuna, Shioli}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] 70q63q0x5o5dk9ewudmjnj7lkjh37pp 2909056 2909055 2026-06-03T10:21:55Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolprente */ 2909056 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shiori Kutsuna | Beeld = Deadpool 2 Japan Premiere Red Carpet Kutsuna Shiori (40649298890).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|12|22}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3101617 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} {{Nihongo|'''Shioli Kutsuna'''|忽那 汐里|Kutsuna Shiori|born 22 December 1992|lead=yes}} is 'n [[Australië|Australies]]-gebore, Japannese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''My Back Pages'' (2011), ''Shoujotachi no rashinban'' (2011), ''The Outsider'' (2018), en ''Deadpool 2'' (2018). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''Shugo tenshi'' * 2010: ''Looking Up at the Half-Moon'' * 2010: ''A Boy and His Samurai'' * 2010: ''Mobadora Vol.2 4x4'' * 2011: ''My Back Pages'' * 2011: ''Shoujotachi no rashinban'' * 2012: ''The Life of Guskou Budori'' * 2013: ''Before the Vigil'' * 2013: ''Petaru dansu'' * 2013: ''Unforgiven'' * 2013: ''Oh! Father'' * 2015: ''125 Years Memory'' * 2016: ''While the Women Are Sleeping'' * 2017: ''Kiseki: Sobito of That Day'' * 2017: ''Neko Atsume House'' * 2018: ''The Outsider'' * 2018: ''Deadpool 2'' * 2018: ''Shakespeare in Tokyo'' * ''[[Gundam (rolprent)|Gundam]]'' === Televisiereekse === * 2006: ''Meitantei Conan'' * 2010: ''Sotsu uta'' * 2010: ''Shuukatsu sensen ijouari'' * 2011: ''Jidan kôshônin gotakeshi'' * 2011: ''Kaseifu no mita'' * 2012: ''O-Parts'' * 2013: ''The Family Game'' === Televisierolprente === * 2011: ''Meitantei Conan: Kudo Shinichi e no chosenjo kaicho densetsu no nazo'' * 2012: ''20 nen go no kimi e'' * 2012: ''Kudo Shinichi kyoto shinsengumi satsujin jiken'' * 2014: ''Ukai ni koishita natsu'' * 2017: ''1942 nen no Play Ball'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://beamie.jp/t/shioli_kutsuna.html}} * {{IMDb|3101617|Shiori Kutsuna}} * {{Instagram|shioli_kutsuna_official|Shiori Kutsuna}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kutsuna, Shioli}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] l9dnmjuxqu1qoiyw5eggudw8mizir2r 2909057 2909056 2026-06-03T10:26:59Z Oesjaar 7467 Hier praat ons Afrikaans! 2909057 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shiori Kutsuna | Beeld = Deadpool 2 Japan Premiere Red Carpet Kutsuna Shiori (40649298890).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|12|22}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3101617 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} {{Nihongo|'''Shioli Kutsuna'''|忽那 汐里|Kutsuna Shiori|gebore 22 Desember 1992|lead=yes}} is 'n [[Australië|Australies]]-gebore, Japannese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''My Back Pages'' (2011), ''Shoujotachi no rashinban'' (2011), ''The Outsider'' (2018), en ''Deadpool 2'' (2018). == Filmografie == === Rolprente === * 2009: ''Shugo tenshi'' * 2010: ''Looking Up at the Half-Moon'' * 2010: ''A Boy and His Samurai'' * 2010: ''Mobadora Vol.2 4x4'' * 2011: ''My Back Pages'' * 2011: ''Shoujotachi no rashinban'' * 2012: ''The Life of Guskou Budori'' * 2013: ''Before the Vigil'' * 2013: ''Petaru dansu'' * 2013: ''Unforgiven'' * 2013: ''Oh! Father'' * 2015: ''125 Years Memory'' * 2016: ''While the Women Are Sleeping'' * 2017: ''Kiseki: Sobito of That Day'' * 2017: ''Neko Atsume House'' * 2018: ''The Outsider'' * 2018: ''Deadpool 2'' * 2018: ''Shakespeare in Tokyo'' * ''[[Gundam (rolprent)|Gundam]]'' === Televisiereekse === * 2006: ''Meitantei Conan'' * 2010: ''Sotsu uta'' * 2010: ''Shuukatsu sensen ijouari'' * 2011: ''Jidan kôshônin gotakeshi'' * 2011: ''Kaseifu no mita'' * 2012: ''O-Parts'' * 2013: ''The Family Game'' === Televisierolprente === * 2011: ''Meitantei Conan: Kudo Shinichi e no chosenjo kaicho densetsu no nazo'' * 2012: ''20 nen go no kimi e'' * 2012: ''Kudo Shinichi kyoto shinsengumi satsujin jiken'' * 2014: ''Ukai ni koishita natsu'' * 2017: ''1942 nen no Play Ball'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://beamie.jp/t/shioli_kutsuna.html}} * {{IMDb|3101617|Shiori Kutsuna}} * {{Instagram|shioli_kutsuna_official|Shiori Kutsuna}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kutsuna, Shioli}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] r7q13bbmv6gnuo05m9wvbag0w2utmrk 0 287752 2909029 2906349 2026-06-03T08:22:02Z Jcb 223 2909029 wikitext text/x-wiki {{koronaviruspandemie_van_2019-2020}} Die '''Koronaviruspandemie van 2019-2020''' verwys na die uitbreek van die [[Koronavirussiekte-2019]], wat veroorsaak word deur die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|EARS-KoV-2-virus]].<ref>{{cite web |title=Rolling updates on coronavirus disease (COVID-19) |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/events-as-they-happen |publisher=Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) |date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519091757/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/events-as-they-happen |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die uitbreek van 'n nuwe stam van die [[koronavirus]] is aanvanklik in Desember 2019 in die stad [[Wuhan]], [[Hubei]], [[Volksrepubliek China]] geïdentifiseer toe 'n groep mense met [[longontsteking]] gediagnoseer is sonder 'n duidelike oorsaak.<ref>[https://www.infoterio.com/2022/07/El-coronavirus-se-propago-desde-el-mercado-de-Wuhan-y-tenemos-pruebas-dicen-los-cientificos.html El coronavirus se propagó desde el mercado de Wuhan y tenemos pruebas, dicen los científicos] (Spanish) Infoterio Notícias | Ciencia y Tecnología. Consulted on February 7, 2023.</ref><ref>[[doi:10.1126/science.abp8715|The Huanan Seafood Wholesale Market in Wuhan was the early epicenter of the COVID-19 pandemic]] Science. Consulted on February 7, 2023.</ref> [[Lêer:COVID-19 Outbreak World Map.svg|duimnael|links|Bevestigde gevalle, sonder inagneming van nasionale bevolkingsgrootte: {{sleutel|#290000|10&nbsp;000&nbsp;000+ bevestigde gevalle}} {{sleutel|#510000|1&nbsp;000&nbsp;000–9&nbsp;999&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#900000|100&nbsp;000–999&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#c80200|10&nbsp;000–99&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#ee7070|1&nbsp;000–9&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#ffC0C0|100–999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#ffdfeo|1–99 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#e0e0e0|Geen bevestigde gevalle nie}}]] [[Lêer:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg|duimnael|links|Bevestigde gevalle per kapita: {{sleutel|#900000|1–10 gevalle per 10&nbsp;000 inwoners}} {{sleutel|#c80200|1–10 gevalle per 100&nbsp;000 inwoners}} {{sleutel|#ee7070|1–10 gevalle per 1 miljoen inwoners}} {{sleutel|#ffC0C0|1–10 gevalle per 10 miljoen inwoners}} {{sleutel|#fefee9|1–10 gevalle per 100 miljoen inwoners}} {{sleutel|#eee|Geen bevestigde gevalle nie}}]] Die covid-19-uitbraak kan as 'n [[pandemie]] gekenmerk word, het die hoof van die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]], [[Tedros Adhanom]] Ghebreyesus, op 11 Maart 2020 in [[Genève]] gesê.<ref>Coronavirus outbreak 'can be characterised as a pandemic'. https://www.timeslive.co.za/news/world/2020-03-11-coronavirus-outbreak-can-be-characterised-as-a-pandemic-who-chief/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312102512/https://www.timeslive.co.za/news/world/2020-03-11-coronavirus-outbreak-can-be-characterised-as-a-pandemic-who-chief/ |date=2020-03-12 }} Besoek 11 Maart 2020.</ref> Op 13 Maart 2022 het die pandemie meer as 456 miljoen gevalle en 6.04 miljoen sterftes veroorsaak, wat dit een van die dodelikste in die geskiedenis maak. Die eerste bevestigde geval in Suid-Afrika van die covid-19-siekte is op 4 Maart 2020 aangemeld. Dr. [[Zweli Mkhize]], destyds minister van gesondheid het verklaar dat die [[Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes]] (NICD) bevestig het dat 'n man van KwaZulu-Natal positief getoets is na 'n besoek aan [[Italië]].<ref>Tania Heyns, Eerste geval van Covid-19 in Suid-Afrika aangemeld, https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-geval-covid-19-in-sa-aangemeld/ [[Maroela Media]], 5 Maart 2020.</ref> Volgens statistieke van die departement van gesondheid op 15 Januarie 2024 was daar meer as 4 miljoen bevestigde gevalle in Suid-Afrika met 102 595 sterftes. Die virus versprei primêr tussen mense op soortgelyke manier as [[griep]], deur asemhalingsdruppels wat tydens hoes of [[nies]] geproduseer word.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/getting-workplace-ready-for-covid-19.pdf|title=Getting your workplace ready for COVID-19|date=27 Februarie 2020|website=World Health Organization|url-status=live}}</ref> Die tyd tussen blootstelling en die begin van die simptome is gewoonlik vyf dae, maar dit kan wissel van twee tot veertien dae.<ref name="Rothan">{{Cite journal|last=Rothan|first=Hussin A.|last2=Byrareddy|first2=Siddappa N.|date=26 Februarie 2020|title=The epidemiology and pathogenesis of coronavirus disease (COVID-19) outbreak |url= http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0896841120300469|journal=Journal of Autoimmunity |pages=102433 |doi=10.1016/j.jaut.2020.102433 |pmid=32113704|issn=0896-8411}}</ref> Simptome kan [[koors]], hoes en kortasemigheid insluit.<ref>''Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV)'' | CDC. U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 10 Februarie 2020. Besoek 11 Februarie 2020.</ref> Komplikasies kan [[longontsteking]] en akute respiratoriese noodsindroom insluit. Aanvanklik was daar geen entstof of spesifieke antivirale behandeling beskikbaar nie, hoewel dadelik met laboratoriumnavorsing begin is. Pogings was aanvanklik gerig op die hantering van simptome en ondersteunende terapie. Aanbevole voorkomende maatreëls het gereelde handewas, handhawing van afstand van siek mense, monitering en selfisolasie vir veertien dae vir mense wat vermoed dat hulle besmet is, ingesluit.<ref>"Q&A on coronaviruses". World Health Organization (WHO). 11 Februarie 2020. Besoek 24 Februarie 2020.</ref> Openbare gesondheidsreaksies in China en regoor die wêreld sluit in reisbeperkings, kwarantyn en instel van 'n [[staat van inperking]]. Dit sluit in die afsluiting van Hubei en verskeie maatreëls in China; die kwarantyn van die Britse vaartuig ''Diamond Princess'' in Japannese waters; sowel as afsluitings in Italië.<ref>''Coronavirus: Shanghai neighbour Zhejiang imposes draconian quarantine''. South China Morning Post. 6 Februarie 2020. Besoek op 8 Februarie 2020.</ref> Sommige lughawens en treinstasies het siftingsmetodes soos temperatuurmeting en gesondheidsverklaringsvorms ingestel.<ref>"''Coronavirus Update: Masks And Temperature Checks In Hong Kong''". Nevada Public Radio. Besoek op 26 Januarie 2020</ref> Verskeie lande het advies uitgereik wat waarsku teen reis na streke met voortgesette oordrag in die gemeenskap, soos Sentraal-China, [[Italië]] en [[Iran]].<ref>"''Coronavirus Disease 2019 Information for Travel''". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 3 Februarie 2020. Argief op 30 Januarie 2020. Besoek op 6 Februarie 2020.</ref><ref>Deerwester, Jayme; Gilbertson, Dawn. "''Coronavirus: US says 'do not travel' to Wuhan, China, as airlines issue waivers, add safeguards''". USA Today. Besoek op 26 Januarie 2020.</ref><ref>"''Coronavirus Live Updates: Europe Prepares for Pandemic as Illness Spreads From Italy''". The New York Times. 26 Februarie 2020. Besoek 26 Februarie 2020.</ref> Skole is vir minstens 1,2 miljard kinders gesluit, insluitend alle skole en verskeie universiteite in China, Iran, [[Japan]] en Italië.<ref>{{cite news |last=Wang |first=Vivian |url=https://www.nytimes.com/2020/03/04/world/coronavirus-schools-closed.html |title='When Can We Go to School?' Nearly 300 Million Children Are Missing Class. |date=4 Maart 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=5 Maart 2020 |last2=Inoue |first2=Makiko |issn=0362-4331 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519040519/https://www.nytimes.com/2020/03/04/world/coronavirus-schools-closed.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last=Palermo |first=Angela Giuffrida Lorenzo Tondo in |url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/04/italy-orders-closure-of-schools-and-universities-due-to-coronavirus |title=Italy orders closure of all schools and universities due to coronavirus |date=4 Maart 2020 |work=The Guardian |access-date=5 Maart 2020 |last2=Beaumont |first2=Peter |issn=0261-3077 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508134146/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/04/italy-orders-closure-of-schools-and-universities-due-to-coronavirus |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/02/c3c57bbce11d-breaking-news-govt-will-ask-all-schools-in-japan-to-shut-for-virus-fears-abe.html |title=PM Abe asks all schools in Japan to temporarily close over coronavirus |publisher=Kyodo News |website=Kyodo News+ |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200417115752/https://english.kyodonews.net/news/2020/02/c3c57bbce11d-breaking-news-govt-will-ask-all-schools-in-japan-to-shut-for-virus-fears-abe.html |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://en.radiofarda.com/a/iran-announces-closure-of-universities-schools-to-fight-coronavirus/30449711.html |title=Iran Announces Closure Of Universities, Schools As Coronavirus Death Toll Rises |website=RFE/RL |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515011641/https://en.radiofarda.com/a/iran-announces-closure-of-universities-schools-to-fight-coronavirus/30449711.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die pandemie het wêreldwye sosiale en ekonomiese ontwrigting veroorsaak,<ref>"Here Comes the Coronavirus Pandemic: Now, after many fire drills, the world may be facing a real fire". Editorial. The New York Times. 29 Februarie 2020. Besoek op 1 Maart 2020. </ref> waaronder die grootste wêreldwye resessie sedert die [[Groot Depressie]].<ref>{{cite web |url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/ |title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression |website=IMF Blog |access-date=23 April 2020}}</ref> Tot 100 miljoen mense het in uiterste armoede verval<ref name="20200421un">{{cite news |title=Senior Officials Sound Alarm over Food Insecurity, Warning of Potentially 'Biblical' Famine, in Briefings to Security Council |url=https://www.un.org/press/en/2020/sc14164.doc.htm |publisher=United Nations |date=21 April 2020}}</ref> en wêreldwye hongersnode het 265 miljoen mense geraak.<ref>{{Cite web |date=21 April 2020 |title=As famines of 'biblical proportion' loom, Security Council urged to 'act fast' |url=https://news.un.org/en/story/2020/04/1062272 |access-date=10 Julie 2020 |website=UN News |language=en}}</ref> Die pandemie het gelei tot die uitstel of kansellasie van sport-, godsdienstige, politieke en kulturele geleenthede,<ref>"A List of What's Been Canceled Because of the Coronavirus". The New York Times. 1 April 2020. Besoek op 11 April 2020."</ref> wydverspreide aanbodtekorte is vererger deur paniekaankope,<ref>Scipioni, Jade (18 Maart 2020). "Why there will soon be tons of toilet paper, and what food may be scarce, according to supply chain experts". CNBC. Besoek op 19 Maart 2020.</ref> en die vermindering van die uitlaat van besoedelende stowwe en kweekhuisgasse.<ref name="20200323theguardian">{{Cite news |last1=Watts |first1=Jonathan |last2=Kommenda |first2=Niko |name-list-format=vanc |url= https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution |title=Coronavirus pandemic leading to huge drop in air pollution |date=23 Maart 2020 |work=The Guardian |access-date=8 April 2020 |issn=0261-3077}}</ref><ref name="20200219carbonbrief">{{cite web |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-coronavirus-has-temporarily-reduced-chinas-co2-emissions-by-a-quarter |title=Analysis: Coronavirus temporarily reduced China's CO2 emissions by a quarter |date=19 Februarie 2020 |website=Carbon Brief |access-date=8 April 2020}}</ref> Dit het ook [[vreemdelingehaat]] en [[rassisme]] teen mense van Chinese en Oos-Asiatiese afkoms ingesluit,<ref>Young, Evan (31 Januarie 2020). "'This is racism': Chinese-Australians say they've faced increased hostility since the coronavirus outbreak began". Special Broadcasting Service.</ref><ref>Iqbal, Nosheen (1 Februarie 2020). "Coronavirus fears fuel racism and hostility, say British-Chinese". The Observer. ISSN 0029-7712. Besoek 4 Februarie 2020.</ref><ref>"Coronavirus fears trigger anti-China sentiment across the globe". Global News. Besoek op 4 Februarie 2020.</ref><ref>Yeung, Jessie. "As the coronavirus spreads, fear is fueling racism and xenophobia". CNN. Besoek 4 Februarie 2020.</ref><ref>Darrach, Amanda (25 Februarie 2020). "The new coronavirus and racist tropes". ''Columbia Journalism Review''</ref> en die verspreiding van verkeerde inligting en [[fopnuus]] oor die [[virus]], hoofsaaklik aanlyn.<ref>"''Fake Facts Are Flying About Coronavirus. Now There's A Plan To Debunk Them''". NPR. Besoek 23 Februarie 2020.</ref><ref>{{cite news |url=https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |title=As the coronavirus spreads, one study predicts that even the best-case scenario is 15 million dead and a $2.4 trillion hit to global GDP |work=Business Insider |first1=Rosie |last1=Perper |via=[[Yahoo!]] |date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328163448/https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.yahoo.com/news/coronavirus-black-death-spread-misinformation-143713853.html |title=Coronavirus and the Black Death: spread of misinformation and xenophobia shows we haven't learned from our past |work=The Conversation |first1=Rachel |last1=Clamp |via=Yahoo! |date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430215546/https://www.yahoo.com/news/coronavirus-black-death-spread-misinformation-143713853.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Voorbeeld van sodanige vals inligting is die [[samesweringsteorie]]video, ''[[Plandemic]]'', wat in Mei 2020 vrygestel is. == Agtergrond == === Wuhan en die koronavirus === [[Lêer:COVID19.jpg|duimnael|Simptome van covid-19]] Wuhan is die hoofstad van Hubei en die sewende grootste stad in China, met 'n bevolking van meer as 11 miljoen inwoners. Dit was deur die eeue heen 'n belangrike vervoerkern van die land, al lank bekend as die "Nege Provinsies-deurweg",<ref>{{Cite book |title=Draft History of Qing |last=Zhao |first=Erxun |year=1928 |volume=388 |location=Shenyang|quote=七年，偕林翼疏言：「湖北為長江上游要害 }}</ref> en die Wuhan spoorwegkruising is een van die vier belangrikste spoorwegkruisings in China. Dit is ongeveer 1100&nbsp;km suid van [[Beijing]],<ref name="HAN8Jan20202">{{cite web |url=https://emergency.cdc.gov/han/HAN00424.asp |title=Outbreak of Pneumonia of Unknown Etiology (PUE) in Wuhan, China |date=8 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=9 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518142657/https://emergency.cdc.gov/han/han00424.asp |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 800&nbsp;km wes van [[Sjanghai]] en 970&nbsp;km noord van [[Hongkong]].<ref name="Chan5Jan20202">{{cite news |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3044723/six-more-hong-kong-patients-hospitalised-over |title=China says Wuhan pneumonia not Sars, but virus remains unidentified, more people hospitalised |last=Chan |first=Ho-him |date=5 Januarie 2020 |work=South China Morning Post |access-date=6 Januarie 2020 |last2=Mai |first2=Jun |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428105239/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3044723/six-more-hong-kong-patients-hospitalised-over |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Direkte vlugte vanaf Wuhan verbind dit met die groot internasionale stede in Europa en Noord-Amerika.<ref name="ECDP14Jan20202">{{cite web |url=https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/update-cluster-pneumonia-cases-associated-novel-coronavirus-wuhan-china-2019 |title=Update: Cluster of pneumonia cases associated with novel coronavirus – Wuhan, China – 2019 |date=14 Januarie 2020 |website=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=18 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513114249/https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/update-cluster-pneumonia-cases-associated-novel-coronavirus-wuhan-china-2019 |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gedurende Desember 2019 is 'n aantal siektegevalle aangemeld in Wuhan wat die simptome van 'n "longontsteking van onbekende oorsaak" bevat, gekoppel aan die Huanan-[[Nat mark|seekosmark]], met 'n duisend stalletjies wat vis, hoenders, fisante, vlermuise, marmotte, giftige slange, bokke en ander wilde diere (''ye wei'' of bosvleis) verkoop het. Die aanvanklike hipotese was dat dit 'n nuwe koronavirus van 'n dierlike bron ('n soönose) was.<ref name="CDC6Jan2020">{{cite web |url=https://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/watch/pneumonia-china |title=Pneumonia of Unknown Cause in China – Watch – Level 1, Practice Usual Precautions – Travel Health Notices |date=6 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=7 Januarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108211428/https://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/watch/pneumonia-china |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Schnirring8Jan2020">{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/virologists-weigh-novel-coronavirus-chinas-outbreak |title=Virologists weigh in on novel coronavirus in China's outbreak |last=Schnirring |first=Lisa |date=8 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=9 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517152752/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/virologists-weigh-novel-coronavirus-chinas-outbreak |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Shih8Jan2020">{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/specter-of-possible-new-virus-emerging-from-central-china-raises-alarms-across-asia/2020/01/08/3d33046c-312f-11ea-971b-43bec3ff9860_story.html |title=Specter of possible new virus emerging from central China raises alarms across Asia |last=Shih |first=Gerry |date=8 Januarie 2020 |access-date=9 Januarie 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108172338/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/specter-of-possible-new-virus-emerging-from-central-china-raises-alarms-across-asia/2020/01/08/3d33046c-312f-11ea-971b-43bec3ff9860_story.html |archive-date=8 Januarie 2020 |last2=Sun |first2=Lena H. |website=[[The Washington Post]]}}</ref> Koronavirusse sirkuleer hoofsaaklik onder diere, maar dit is bekend dat dit ontwikkel en mense kan besmet, soos in die gevalle van ernstige akute respiratoriese sindroom (EARS) en Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (MORS), tesame met vier verdere koronavirusse wat ligte asemhalingsimptome soortgelyk aan gewone [[verkoue]] veroorsaak. Daar is aangetoon dat alle koronavirusse wat mense aangesteek het, van mens tot mens versprei kon word.<ref name="RyanHill2019">{{Cite book |title=Hunter's Tropical Medicine and Emerging Infectious Diseases E-Book |last=Rogier van Doorn |first=H. |last2=Yu |first2=Hongji |publisher=Elsevier Health Sciences |year=2019 |isbn=978-0-323-55512-8 |editor1=Edward T Ryan |editor2=David R Hill |editor3=Tom Solomon |editor4=Timothy P Endy |editor5=Naomi Aronson |edition=10th |page=286 |chapter=33. Viral Respiratory Infections |chapter-url=https://books.google.com/books?id=y8SODwAAQBAJ&pg=PA286}}</ref><ref name="CDC13Jan2020">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/novel-coronavirus-2019.html |title=Novel Coronavirus 2019 |date=13 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=14 Januarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145739/https://www.cdc.gov/coronavirus/novel-coronavirus-2019.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit word vermoed dat die oordrag van koronavirusse hoofsaaklik plaasvind deur noue kontak deur middel van asemhalingsdruppels wat deur 'n draerpersoon wat nies of hoes gegenereer word.<ref name=20200131cdc>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html |title=Transmission of Novel Coronavirus (2019-nCoV) |date=31 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=1 Februarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519090737/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ontstaan === Die eerste vermeende gevalle is op 31 Desember 2019 aangemeld,<ref name="WHO5Jan2020">{{cite web |url=https://www.who.int/csr/don/05-january-2020-pneumonia-of-unkown-cause-china/en/ |title=Pneumonia of unknown cause – China. Disease outbreak news |date=5 Januarie 2020 |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=6 Januarie 2020 |language=lt |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519015241/https://www.who.int/csr/don/05-january-2020-pneumonia-of-unkown-cause-china/en/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar die eerste voorkoms van hierdie siekte het meer as drie weke vroeër op 8 Desember 2019 plaasgevind.<ref name="Schnirring14Jan2020">{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/report-thailands-coronavirus-patient-didnt-visit-outbreak-market |title=Report: Thailand's coronavirus patient didn't visit outbreak market |last=Schnirring |first=Lisa |date=14 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=15 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502010658/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/report-thailands-coronavirus-patient-didnt-visit-outbreak-market |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die mark is op 1 Januarie 2020 gesluit, en mense wat tekens en simptome van die koronavirusinfeksie getoon het, is geïsoleer.<ref name=WHO5Jan2020 /> Meer as 700 mense, onder wie meer as 400 gesondheidsorgwerkers wat in noue kontak met moontlik besmette individue gekom het, is aanvanklik gemonitor.<ref name="Schnirring11Jan2020">{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/china-releases-genetic-data-new-coronavirus-now-deadly |title=China releases genetic data on new coronavirus, now deadly |last=Schnirring |first=Lisa |date=11 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=12 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516154740/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/china-releases-genetic-data-new-coronavirus-now-deadly |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na die ontwikkeling van 'n spesifieke diagnostiese PCR-toets vir die opsporing van die infeksie, is die teenwoordigheid van CoV-2-virus later by 41 mense in die oorspronklike Wuhan-groep bevestig,<ref name="Hongzhou16Jan2020">{{Cite journal|last=Lu|first=Hongzhou|last2=Stratton|first2=Charles W.|last3=Tang|first3=Yi-Wei|date=16 Januarie 2020|title=Outbreak of Pneumonia of Unknown Etiology in Wuhan China: the Mystery and the Miracle|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jmv.25678|journal=Journal of Medical Virology|language=en|volume=|pages=|doi=10.1002/jmv.25678|issn=1096-9071|via=Wiley|url-access=subscription}}</ref> van wie twee later na berig word 'n getroude paartjie was, een van hulle was nie in die mark teenwoordig nie, en nog drie wat van dieselfde familie was wat by die seekosstalletjies van die mark gewerk het.<ref name=Schnirring15Jan2020>{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/second-family-cluster-found-wuhan-novel-coronavirus-outbreak |title=Second family cluster found in Wuhan novel coronavirus outbreak |last=Schnirring |first=Lisa |date=15 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=16 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331043503/http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/second-family-cluster-found-wuhan-novel-coronavirus-outbreak |archive-date=31 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Wee8Jan2020">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/08/health/china-pneumonia-outbreak-virus.html |title=China Identifies New Virus Causing Pneumonialike Illness |last=Wee |first=Sui-Lee |date=8 Januarie 2020 |work=The New York Times |access-date=14 Januarie 2020 |last2=Jr |first2=Donald G. McNeil |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507184508/https://www.nytimes.com/2020/01/08/health/china-pneumonia-outbreak-virus.html |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste bevestigde sterfgeval van die koronavirusinfeksie het op 9 Januarie 2020 plaasgevind.<ref name="QinNYT11Jan2020">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/10/world/asia/china-virus-wuhan-death.html |title=China Reports First Death From New Virus |last=Qin |first=Amy |date=10 Januarie 2020 |work=The New York Times |access-date=11 Januarie 2020 |last2=Hernández |first2=Javier C. |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519015303/https://www.nytimes.com/2020/01/10/world/asia/china-virus-wuhan-death.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 20 Januarie 2020 dring die Chinese premier [[Li Keqiang]] aan op beslissende en effektiewe pogings om die longontsteking-epidemie te bekamp wat deur 'n nuwe koronavirus veroorsaak word,.<ref name="Premier urged">{{cite web |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202001/21/WS5e26556ca31012821727269c.html |title=Chinese premier stresses curbing viral pneumonia epidemic |location=[[Beijing]] |website=China Daily |publisher=Xinhua News Agency |date=21 Januarie 2020 |access-date=22 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428045240/https://www.chinadaily.com.cn/a/202001/21/WS5e26556ca31012821727269c.html |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen 23 Januarie 2020 het ten minste 25 sterftes plaasgevind, almal in China, en daar is bewyse van oordrag van mens tot mens. Uit uitgebreide toetsing het meer as 600 bevestigde gevalle aan die lig gekom, van wie sommige gesondheidsorgwerkers is.<ref name=Schnirring22Jan2020>[http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/who-decision-ncov-emergency-delayed-cases-spike Lisa Schnirring: WHO decision on nCoV emergency delayed as cases spike] 23 Januarie 2020 ''CIDRAP News'', getoegang 23 Januarie 2020</ref><ref name="Field22Jan2020">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/nine-dead-as-chinese-coronavirus-spreads-despite-efforts-to-contain-it/2020/01/22/1eaade72-3c6d-11ea-afe2-090eb37b60b1_story.html|title=Nine dead as Chinese coronavirus spreads, despite efforts to contain it|last=Field|first=Field|date=22 Januarie 2020|work=The Washington Post|access-date=22 Januarie 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Imai21Jan2020">{{cite web |url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/2019-nCoV-outbreak-report-22-01-2020.pdf |title=Estimating the potential total number of novel Coronavirus cases in Wuhan City, China (Report 2 |last1=Imai |first1=Natsuko |last2=Dorigatti |first2=Ilaria |last3=Cori |first3=Anne |last4=Riley |first4=Steven |last5=Ferguson |first5=Neil M |website=Imperial College London |date=17 Januarie 2020 |access-date=18 Januarie 2020 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305132608/https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/2019-nCoV-outbreak-report-22-01-2020.pdf |archive-date=5 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste sterfgeval buite China is in die [[Filippyne]] aangemeld, waar 'n 44-jarige man van Wuhan van wie bevestig is dat hy die koronavirus opgedoen het, op 1 Februarie gesterf het.<ref>{{cite web |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3048576/china-coronavirus-duterte-orders-travel-ban-visitors |title=Philippines reports first coronavirus death outside China after travel ban |date=2 Februarie 2020 |website=South China Morning Post |access-date=2 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512063411/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3048576/china-coronavirus-duterte-orders-travel-ban-visitors |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2020/02/02/coronavirus-update-philippines-reports-first-death-outside-of-china.html |title=Philippines reports first death outside of China in coronavirus outbreak |last=Wang |first=Christine |date=2 Februarie 2020 |publisher=CNBC |access-date=2 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508214119/https://www.cnbc.com/2020/02/02/coronavirus-update-philippines-reports-first-death-outside-of-china.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Aanduidings en simptome == Diegene wat besmet is, kan asimptomaties wees of simptome ontwikkel soos koors, hoes, moegheid, kortasem, of spierpyn. 'n WGO-oorsig van 55 924 laboratoriumbevestigde gevalle in China het die volgende tipiese tekens en simptome aangeduiː<ref name="WHO28Feb">{{cite web |title=Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf |website=WHO |accessdate=29 Februarie 2020 |pages=11–12}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Simptoom !Persentasie |- |Koors |87.9% |- |Droë hoes |67.7% |- |Moegheid |38.1% |- |Sputum produksie |33.4% |- |Kort van asem |18.6% |- |Spierpyn of gewrigspyn |14.8% |- |Seer keel |13.9% |- |[[Hoofpyn]] |13.6% |- |Kouekoors |11.4% |- |Naarheid of braking |5% |- |Neusverstopping |4.8% |- |[[Diarree]] |3.7% |- |Hemoptise |0.9% |- |Konjunktivale opeenhoping |0.8% |} Verdere ontwikkeling kan lei tot ernstige longontsteking, akute respiratoriese noodsindroom, [[sepsis]], septiese skok en die [[dood]]. Sommige van diegene wat besmet is, kan asimptomaties wees, en toetsresultate wat die infeksie bevestig, vertoon, maar geen kliniese simptome toon nie, daarom het navorsers advies uitgereik dat individue met noue kontak met bevestigde besmette pasiënte noukeurig dopgehou en ondersoek moet word om infeksie uit te sluit.<ref>Guan, Wei-jie; e.a. "Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China". New England Journal of Medicine. doi:10.1056/NEJMoa2002032. {{PMID|32109013}}.</ref><ref>Pan, Xingfei; en andere (19 Februarie 2020). "Asymptomatic cases in a family cluster with SARS-CoV-2 infection". The Lancet Infectious Diseases. 0. doi:10.1016/S1473-3099(20)30114-6. ISSN 1473-3099. {{PMID|32087116}}.</ref><ref>"2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)". Centers for Disease Control and Prevention. 11 Februarie 2020. Besoek 18 Februarie 2020.</ref> Die inkubasietydperk (die tyd tussen infeksie en die begin van die simptoom) wissel van een tot 14 dae, maar is meestal vyf dae.<ref>"WHO COVID-19 situation report 29" (PDF). World Health Organization. 19 Februarie 2020.</ref> Daar word egter berig dat een geval 'n inkubasietydperk van 27 dae gehad het.<ref>"Coronavirus incubation could be as long as 27 days, Chinese provincial government says". [[Reuters]]. 22 Februarie 2020.</ref> == Sterftestatistiek == Die Italiaanse Gesondheidsinstituut ISS het 'n wetenskaplike studie gepubliseer waarin besonderhede in verband met koronavirus-sterfgevalle in Italië vermeld word. 99 persent van oorlede pasiënte, op wie nadoodse ondersoeke gedoen is, het reeds voor hul korona-infeksies aan bestaande siektes gely. Gegewens van meer as 2&nbsp;000 sterfgevalle (van altesaam 3&nbsp;400, soos op 20 Maart 2020) toon dat slegs drie persone of 0,8 persent van oorledenes nie aan enige bestaande siekte gely het nie. In 48,5 persent van die sterfgevalle is drie of meer bestaande siektes gediagnoseer. 25,6 persent het aan twee bestaande siektes gely en 25,1 persent aan een bestaande siekte. Bestaande siektes, wat die meeste voorgekom het, was hoë bloeddruk, diabetes en hartsiektes. Die meeste sterftes was onder bejaardes – die gemiddelde ouderdom van sterfgevalle was 79,5 jaar. Slegs 17 pasiënte, wat aan 'n covid-19-infeksie beswyk het, was jonger as 50 jaar. Oorlede pasiënte, wat jonger as 40 jaar was, het reeds aan swaar siektes soos chroniese niersiektes, diabetes en [[hartbloedvatsiekte]]s gely. Die betreklik hoë mortaliteitsyfer in Italië – agt persent in vergelyking met 'n gemiddeld van twee persent wêreldwyd – resulteer uit die feit dat koronatoetse slegs by pasiënte uitgevoer is wat reeds simptome getoon het. So word beraam dat die getal Italianers, wat 'n covid-19-infeksie opgedoen het, moontlik sowat 100&nbsp;000 beloop en nie net 41&nbsp;000 nie (volgens amptelike statistieke van 20 Maart 2020).<ref>[https://www.businessinsider.de/wissenschaft/gesundheit/studie-99-prozent-der-italiener-die-an-covid19-starben-hatten-vorerkrankungen/ Business Insider, 20 Maart 2020: Neue Studie: 99 Prozent der untersuchten Covid-19-Todesopfer in Italien hatten Vorerkrankungen – aber meist keine, die die Lunge betrafen. Besoek op 21 Maart 2020]</ref> Die bogenoemde statistieke beteken egter nie dat gesonde jong mense 'n Korona-infeksie nie hoef te vrees nie – al is aggressiewe infeksies selde onder jong mense, is die risiko nie voorspelbaar nie. Franse media het die afsterwe van 'n 16-jarige meisie vermeld wat nie aan enige siekte gely het nie en ook nie in enige hoë risikogroep geval het nie. Sy het aanvanklik net ligte simptome soos hoes getoon. Enkele dae later het haar toestand versleg. Sy het aan asemnood gely en is na 'n hospitaal geneem waar sy positief getoets het vir covid-19. Sy is kort daarna oorlede.<ref>[https://metro.co.uk/2020/03/27/schoolgirl-16-becomes-youngest-die-coronavirus-europe-12466236/ ''Metro, 27 Maart 2020: Girl, 16, with no underlying conditions dies from coronavirus. Besoek op 29 Maart 2020'']</ref> == Oorsaak == === Virologie === [[Lêer:Novel Coronavirus SARS-CoV-2.jpg|links|duimnael|Mikroskopie-afbeelding met SARS-CoV-2. Die skerp punte aan die buitekant van die virusdeeltjies lyk soos 'n kroon (Latyn: corōna), wat die siekte sy kenmerkende naam gee.]] Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2 (SARS-CoV-2) is 'n nuwe ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus, wat eers geïsoleer is in drie mense met longontsteking wat verband hou met die groep gevalle van akute asemhalingsiektes wat in Wuhan aangemeld is. Dit is die moontlike oorsaak van koronavirussiekte 2019 (covid-19).<ref>ECDC (14 Februarie 2020). European Centre for Disease Prevention and Control. Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China − fourth update. ECDC (Risk Assessment): Stockholm; 2020.</ref> SARS-CoV-2 is nou verwant aan die oorspronklike SARS-CoV.<ref>Zhu, Na; Zhang, Dingyu; e.a. (24 Januarie 2020). "A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019". New England Journal of Medicine. US. 382 (8): 727–733. doi:10.1056/NEJMoa2001017. ISSN 0028-4793. {{PMID|31978945}}.</ref> Daar word vermoed dat dit van 'n soönotiese oorsprong is. Genetiese ontleding het aan die lig gebring dat die koronavirus geneties verwant is aan die genus Betakoronavirus, in die subgenus Sarbecovirus (geslag B), saam met twee stamme afgelei van die [[vlermuis]]. Dit is op die hele genoomvlak 96% identies aan ander monsters van vlermuis-koronavirus (BatCov RaTG13).<ref>{{cite web|title=Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf|date= 16–24 Februarie 2020|author=WHO-China Joint Mission|publisher=WHO}}</ref><ref>WHO-China Joint Mission (16–24 Februarie 2020). "Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)" (PDF). WHO. Besoek op 29 Februarie 2020.</ref> In Februarie 2020 het Chinese navorsers bevind dat daar slegs een [[aminosuur]] verskil in sekere genoomvolgordes is tussen die virusse wat in [[ietermago]]s gevind word en dié van menslike pasiënte, wat daarop dui dat ietermagos moontlik 'n tussengasheer was.<ref>biorxiv, Xiao. Kangpeng, Zhai Junqiong & Feng Yaoyu. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.17.951335v1 | Isolation and Characterization of 2019-nCoV-like Coronavirus from Malayan Pangolins, Februarie 2020</ref> === Oordrag === Die primêre oordragmetode is via asemhalingsdruppels wat mense uitasem, byvoorbeeld as hulle hoes of [[nies]].<ref>"How COVID-19 Spreads". USA: Centers for Disease Control and Prevention. 11 Februarie 2020. Besoek op 25 Februarie 2020.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.uptodate.com/contents/coronavirus-disease-2019-covid-19 |title=UpToDate |website=uptodate.com |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517010709/https://www.uptodate.com/contents/coronavirus-disease-2019-covid-19 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>"Getting your workplace ready for COVID-19" (PDF). WHO. 27 Februarie 2020.</ref> Dit bly net vir 'n kort tydjie in die lug, maar kan op 'n metaal-, glas- of plastiekoppervlak lewensvatbaar en aansteeklik bly.<ref>"Novel coronavirus (COVID-19) – Frequently asked questions – Alerts". health.nsw.gov.au. Besoek op 27 Februarie 2020.</ref> Volle besonderhede oor die SARS-CoV-2-virus was in Maart 2020 steeds nie beskikbaar nie, en daar word aanvaar dat dit soortgelyk is aan ander koronavirusse wat in kamertemperatuur tot nege dae kan oorleef. Ontsmetting van oppervlaktes is moontlik met stowwe soos 70% [[etanol]] wat vir een minuut aangewend word.<ref>Kampf, Günter; Todt, Daniel; Pfaender, Stephanie; Steinmann, Eike (6 Februarie 2020). "Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and its inactivation with biocidal agents". Journal of Hospital Infection. Elsevier. 104 (3): 246–251. doi:10.1016/j.jhin.2020.01.022. {{PMID|32035997}}.</ref> Na beraming wissel die basiese reproduksiegetal (die gemiddelde aantal mense wat 'n besmette persoon waarskynlik sal besmet) van 2.13<ref>Leung, Gabriel; Wu, Joseph (27 Januarie 2020). "Real-time nowcast and forecast on the extent of the Wuhan CoV outbreak, domestic and international spread" (PDF). Wuhan-coronavirus-outbreak AN UPDATE.</ref> tot 4.82. Op 24 Januarie 2020 kon die virus aan 'n groep van tot vier mense oorgedra word.<ref>Saey, Tina Hesman (24 Januarie 2020). "How the new coronavirus stacks up against SARS and MERS". Besoek op 25 Januarie 2020.</ref> Dit is soortgelyk aan ernstige akute respiratoriese sindroomverwante koronavirus (SARS-CoV).<ref>Julien Riou & Christian L. Althaus, Pattern of early human-to-human transmission of Wuhan 2019-NCoV, Preprint, bioRxiv, 23 Januarie 2020.</ref> Die WGO skryf voorts dat hoewel die geskiedenis met die EARS en die MERS toon dat oordrag waarskynlik nie deur voedsel plaasvind nie, die moontlikheid steeds bestaan en dat vleis en diereprodukte betrokke is. As 'n reël moet voedsel deeglik gekook, en melk [[Pasteurisasie|gepasteuriseer]] word.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200221-sitrep-32-covid-19.pdf?sfvrsn=4802d089_2|title=WHO Coronavirus Disease Situation Report 32|website=|url-status=live}}</ref> == Diagnose == Die WGO het verskeie RNS-toetsprotokolle vir SARS-CoV-2, die virus wat covid-19 veroorsaak, gepubliseer, met die eerste op 17 Januarie 2020.<ref>Schirring, Lisa; 2020 (16 Januarie 2020). "Japan has 1st novel coronavirus case; China reports another death". CIDRAP. Besoek 16 Januarie 2020.</ref><ref>"Laboratory testing for 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in suspected human cases: Interim guidance". World Health Organization.</ref> Toetsing behels 'n trutranskripsie-[[Polimerase kettingreaksiemetode|polimerase kettingreaksie]] (rRT-PCR) in teenwoordige tyd.<ref name="20200130cdc">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/summary.html |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Situation Summary |date=30 Januarie 2020 |website=U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=30 Januarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517152801/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-nCoV/summary.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die toets kan op sputum- of bloedmonsters gedoen word.<ref>"Real-Time RT-PCR Panel for Detection 2019-Novel Coronavirus". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 29 Januarie 2020. Besoek 1 Februarie 2020.</ref> Uitslae is oor die algemeen binne enkele ure tot 'n paar dae beskikbaar.<ref>"Curetis Group Company Ares Genetics and BGI Group Collaborate to Offer Next-Generation Sequencing and PCR-based Coronavirus (2019-nCoV) Testing in Europe". GlobeNewswire News Room. 30 Januarie 2020. Besoek 1 Februarie 2020.</ref> 'n Persoon word beskou as 'n risiko om covid-19 onder lede te hê as hy/sy binne die voorafgaande veertien dae na 'n gebied gereis het met 'n voortgesette oordrag van die siekte in die gemeenskap of in noue kontak was met 'n besmette persoon. Algemene aanwysers sluit in koors, hoes en kortasem; ander is moegheid, mialgie (lyfpyn), anoreksie, sputumproduksie en seerkeel.<ref>"COVID-19 – History and exam". BMJ Best Practice. Besoek 8 Maart 2020.</ref> 'n Alternatiewe metode van [[diagnose]] is gebaseer op kliniese voorstellings, soos die soek vir visuele handtekeningpatrone van covid-19 in CT-skanderings van die longe. Tekens van longontsteking kan voorafgaan met die bevestiging van covid-19-infeksie deur middel van RT-PCR.<ref>"COVID-19 – Approach". BMJ Best Practice. Besoek 8 Maart 2020.</ref> == Voorkoming == [[Lêer:Stop the Spread of Germs (COVID-19).jpg|duimnael|Infografika deur die Verenigde State se sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC), wat beskryf hoe die verspreiding van kieme gestop kan word.]] Voorkomingsvoorstelle sluit in goeie [[higiëne]], soos om hande gereeld te was, vermy die aanraking van die oë, neus of mond met ongewaste hande, hoes of nies in 'n sneesdoekie en gooi die sneesdoekie direk in 'n vullisblik en (vir diegene wat reeds die [[infeksie]] het) dra 'n chirurgiese masker in die openbaar. Maatskaplike afstandsmaatreëls word ook aanbeveel om oordrag te voorkom.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/index.html |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |last=CDC |date=11 Februarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=4 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519074209/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/index.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/ |title=Coronavirus (COVID-19) – 5 things you can do to protect yourself and your community – Public health matters |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=4 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515053413/https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Baie regerings adviseer teen alle nie-noodsaaklike reise na lande en gebiede wat deur die uitbraak geraak word. China het die handel en verbruik van wilde diere verbied. Vir gesondheidsorgverskaffers wat sorg vir iemand wat besmet is met standaard-voorsorgmaatreëls, word kontakvoorsorgmaatreëls en lugbeskermingsmaatreëls met oogbeskerming aanbeveel. Kontakopsporing is 'n belangrike metode vir gesondheidsowerhede om die bron van 'n infeksie te bepaal en om verdere oordrag te voorkom.<ref name="web">{{cite web |url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/ |title=Expert interview: What is contact tracing? – Public health matters |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200515131400/https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was etlike wanopvattings oor hoe om infeksie te voorkom: om die neus te spoel, met mondspoelmiddel te gorrel en [[knoffel]] te eet, is nie effektief nie.<ref>"Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: Myth busters". World Health Organization. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> === Handewas === Handwas word aanbeveel om die verspreiding van die siekte te voorkom. Die Amerikaanse sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC) beveel aan dat mense hul hande gereeld met seep en water was vir ten minste 20 sekondes, veral nadat hulle toilet toe is of as hande sigbaar vuil is; voordat jy eet; en nadat u neus geblaas het, hoes of nies. Dit word verder aanbeveel om 'n [[alkohol]]-gebaseerde handsuiweringsmiddel met ten minste 60% alkohol per volume te gebruik wanneer [[seep]] en [[water]] nie geredelik beskikbaar is nie.<ref>"Prevention & Treatment". US: Centers for Disease Control and Prevention. 15 Februarie 2020. Geargiveer van die oorspronklike op 15 Desember 2019. Besoek op 21 Januarie 2020.</ref> Die WGO raai mense ook aan om nie met ongewaste hande die oë, neus of mond aan te raak nie veral as hulle die vasteland van China besoek het.<ref>"Advice for public". World Health Organization. Besoek op 8 Februarie 2020.</ref> === Sosiale distansiëring === [[Sosiale distansiëring]] sluit infeksiebeheermaatreëls in wat bedoel is om die verspreiding van siektes te vertraag deur die noue kontak tussen individue te beperk. Metodes sluit in kwarantyn, reisbeperkings en die sluit van skole, werkplekke, stadions, teaters of winkelsentrums. Individue kan ook sosiale afstand handhaaf deur tuis te bly, reis te beperk, oorvol gebiede te vermy, nie hande te skud nie en hulself fisies van ander te distansieer.<ref name="who">"Advice for public". www.who.int. Besoek op 8 Maart 2020.</ref><ref name="mod">"Singapore: The Model for COVID-19 Response?". www.medpagetoday.com. 5 Maart 2020. Besoek op 8 Maart 2020.</ref><ref>"What every American and community can do now to decrease the spread of the coronavirus" (PDF). CDC.</ref> Baie regerings het nou 'n mandaat of bevel vir sosiale distansiëring in gebiede wat deur die uitbraak geraak word.<ref name="who" /><ref name="mod" /><ref>"What every American and community can do now to decrease the spread of the coronavirus" (PDF). CDC.</ref> === Respiratoriese higiëne === Die CDC en WGO beveel aan dat individue nie-mediese gesigsbedekkings in openbare ruimtes dra waar daar 'n groter risiko van oordrag is en waar maatskaplike distansieringsmaatreëls moeilik is om te onderhou.<ref>{{Cite news|date=2020-06-05|title=Wear masks in public says WHO, in update of COVID-19 advice|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-who-masks-idUSKBN23C27Y|access-date=2020-07-03}}</ref><ref name="CDC-Cloth">{{cite web|title=Recommendation Regarding the Use of Cloth Face Coverings, Especially in Areas of Significant Community-Based Transmission|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/cloth-face-cover.html|date=11 Februarie 2020|website=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|access-date=17 April 2020}}</ref> Hierdie aanbeveling is bedoel om die verspreiding van die siekte deur asimptomatiese en pre-simtomatiese individue te verminder en is aanvullend tot gevestigde voorkomende maatreëls soos [[sosiale distansiëring]].<ref name="CDC-Cloth" /><ref name=":5">{{cite web|last=|date=8 April 2020|title=Using face masks in the community—Technical Report |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-use-face-masks-community.pdf|url-status=live|archive-url= |archive-date= |access-date= |website=ECDC}}</ref> Gesigsbedekkings beperk die volume en reisafstand van die ekspirasie-druppels wat tydens spraak, asemhaling en hoes versprei word. <ref> "Recommendation Regarding the Use of Cloth Face Coverings, Especially in Areas of Significant Community-Based Transmission". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 11 Februarie 2020. Retrieved 17 April 2020.</ref> In baie lande en plaaslike jurisdiksies word die gebruik van gesigmaskers of [[Lapgesigsmasker|lapbedekkings]] deur lede van die publiek aangemoedig of opdrag gegee om die verspreiding van die virus te beperk.<ref name="NewshubMasks">{{cite news |title=Which countries have made wearing face masks compulsory? |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/countries-wearing-face-masks-compulsory-200423094510867.html |publisher=Al Jazeera |date=20 Mei 2020}}</ref><ref name="CDC-Cloth" /><ref name="nhc_masks">{{cite web|date=7 Februarie 2020|title=For different groups of people: how to choose masks|url=http://en.nhc.gov.cn/2020-02/07/c_76337.htm|archive-url=|archive-date=|access-date=22 Maart 2020|work=NHC.gov.cn|publisher=National Health Commission of the People's Republic of China|quote="Disposable medical masks: Recommended for: · People in crowded places · Indoor working environment with a relatively dense population · People going to medical institutions · Children in kindergarten and students at school gathering to study and do other activities"}}{{Dead link|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Maskers word ook sterk aanbeveel vir diegene wat besmet is en diegene wat sorg vir iemand wat die siekte het.<ref>{{Cite web|last=CDC|date=11 Februarie 2020|title=Caring for Someone Sick at Home|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/care-for-someone.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=3 Julie 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref> Indien 'n masker nie gedra word nie, beveel die CDC aan om die mond en neus met 'n sneesdoekie te bedek as u hoes of nies, en beveel die gebruik van die binnekant van die elmboog aan indien geen sneesdoekie beskikbaar is nie. Behoorlike handhigiëne word aangemoedig na enige hoes of nies. Professionele gesondheidsorgpersoneel wat direk met covid-19-pasiënte werk, word aangeraai om respirators ten minste net so beskermend te gebruik as NIOSH-gesertifiseerde N95 of gelykwaardig, benewens ander persoonlike beskermende toerusting.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=11 Junie 2020|title=Using Personal Protective Equipment (PPE)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/using-ppe.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=4 Julie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref> == Regerings se teenmaatreëls en strategieë om virus te bekamp == [[Lêer:20200303 Seongnam Disinfectant Drones 1 (cropped).jpg|duimnael|Suid-Korea was een van min lande wat betyds doeltreffende maatreëls toegepas het om die aanvanklike verspreiding van die Koronavirus te voorkom. 'n [[Hommeltuig]] spuit ontsmettingsmiddel op 'n parkeerterrein.]] [[Lêer:PandemieIntervensiestrategie.jpg|links|duimnael|Die doel van gemeenskap impak versagting, (1) die pandemie uitbreeking bereik sy hoogtepunt (2) verminder die las van die hoogtepunt op die gesondheidsorgstelsel, bekend as die afplat van die kromme (3), verminder algehele gevalle en gesondheidsimpak.<ref name=Lancet2020Flatten /><ref>{{cite journal |url=https://stacks.cdc.gov/view/cdc/45220 |title=Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza —United States, 2017 |journal=Recommendations and Reports |volume= 66 |number= 1 |date=12 April 2017|publisher=Centers for Disease Control and Prevention }}</ref>]] 'n Belangrike [[strategie]]se teenmaatreël teen die uitbreek van aansteeklike siektes is om die hoogtepunt (piek) van die pandemie te verminder,<ref name=Lancet2020Flatten /> wat ook bekend is as die afplatting van die pandemie-kromme. (Sien grafiese voorstelling). Dit help om die risiko dat gesondheidsdienste oorweldig word te verminder en skep meer tyd vir die ontwikkeling van 'n [[entstof]] en behandeling.<ref name=Lancet2020Flatten>{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD |title=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? |journal=The Lancet |date=Maart 2020 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5|quote=A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—eg, minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies.}}</ref> Nie-farmaseutiese aksies wat geneem kan word om die uitbraak te bestuur, sluit persoonlike voorkomende maatreëls in (soos in die afdeling hierbo beskryf), soos handhigiëne, gesigmaskers en selfkwarantyn; gemeenskapsmaatreëls wat gemik is op sosiale afstand soos om skole te sluit en om massa-byeenkomste te kanselleer; aandklokreëlings, gemeenskapsbetrokkenheid om aanvaarding en deelname aan sulke intervensies aan te moedig; sowel as omgewingsmaatreëls soos ontsmetting van oppervlaktes.<ref>"Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza — United States, 2017". Recommendations and Reports. Centers for Disease Control and Prevention. 66 (1). 12 April 2017.</ref> Nadat die erns van die uitbraak duidelik geword het, is meer drastiese optrede in China gedoen, soos die kwarantyn van hele stede wat 60 miljoen individue in Hubei raak, en 'n streng reisverbod.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/03/07/world/asia/china-coronavirus-cost.html |title=China May Be Beating the Coronavirus, at a Painful Cost |first=Amy |last=Qin |work=[[The New York Times]] |date=7 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200515093926/https://www.nytimes.com/2020/03/07/world/asia/china-coronavirus-cost.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander lande het 'n verskeidenheid maatreëls getref om die verspreiding van die virus te beperk. Suid-Korea het byvoorbeeld massasifting, gelokaliseerde kwarantyne ingestel en waarskuwings gegee oor die bewegings van individue wat geraak word; Singapoer het finansiële steun verleen aan diegene wat self in kwarantyn gaan en groot boetes vir diegene wat dit nie doen nie; terwyl Taiwan die produksie van gesigmaskers verhoog het, en die opberging van mediese voorrade word gepenaliseer.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/11/mass-testing-alerts-and-big-fines-the-strategies-used-in-asia-to-slow-coronavirus |title=Mass testing, alerts and big fines: the strategies used in Asia to slow coronavirus |first1=Justin |last1=McCurry |first2=Rebecca |last2=Ratcliffe |first2=Helen |last3=Davidson |date=11 Maart 2020 |via=www.theguardian.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411151948/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/11/mass-testing-alerts-and-big-fines-the-strategies-used-in-asia-to-slow-coronavirus |archive-date=11 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige lande vereis dat mense met griepagtige simptome dit by hul dokter moet aanmeld, veral as hulle die vasteland van China besoek het. Verskeie mediese kenners het die wêreldwye streng maatreëls in twyfel getrek.<ref name="hep1">{{cite web |title=14 Experts Question the Coronavirus Panic |url=https://www.youtube.com/watch?v=vc1KpNJ8U10 |website=YouTube |publisher=High Energy Parenting |date=1 April 2020 |access-date=16 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191124/https://www.youtube.com/watch?v=vc1KpNJ8U10 |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na hulle mening sou daar etlike ander siektes en gebrekkige ekonomiese toestande wees wat meer sterftes ten gevolg het, en sou die erns van die koronavirus-uitbraak ook soortgelyk wees aan dié van ander virusse wat met reëlmaat hul opwagting maak, en sonder veel publisiteit baie lewens eis. Daar word egter toegegee dat die koronavirus besonder aansteeklik is, aangesien dit in die bokeel-area vermeerder.<ref name="hep1" /> Een so 'n dokument word die [[Great Barrington-verklaring]] genoem en een van die reaksies daarop is die John Snow Memorandum. == Covid-19-entstof == Die ontwikkeling van 'n [[Covid-19-entstof]] was 'n prioriteit sedert die uitbreek van die pandemie. Voor die Covid-19-pandemie was daar gevestigde [[kennis]] oor die struktuur en funksie van [[koronavirus]]se wat siektes veroorsaak, soos [[ernstige akute respiratoriese sindroom]] (Ears) en Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (MORS). Hierdie kennis het die ontwikkeling van verskillende entstoftegnologieë vroeg in 2020 versnel.<ref name="pmid33341119">{{cite journal | vauthors = Li YD, Chi WY, Su JH, Ferrall L, Hung CF, Wu TC | title = Coronavirus vaccine development: from SARS and MERS to COVID-19 | journal = Journal of Biomedical Science | volume = 27 | issue = 1 | pages = 104 | date = Desember 2020 | pmid = 33341119 | pmc = 7749790 | doi = 10.1186/s12929-020-00695-2 }}</ref> Op 10 Januarie 2020 is die SARS-CoV-2-genetiese volgorde-data via die GISAID ''('''g'''lobal '''i'''nitiative on '''s'''haring '''a'''vian '''i'''nfluenza '''d'''ata)'' gedeel, en teen 19 Maart het die wêreldwye farmaseutiese industrie hulle verbind om entstowwe teen Covid-19 te ontwikkel.<ref>{{cite news|vauthors=Padilla TB|date=24 Februarie 2021|title=No one is safe unless everyone is safe|work=BusinessWorld|url=https://www.bworldonline.com/no-one-is-safeunless-everyone-is-safe/|access-date=24 Februarie 2021}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Covid-19-entstowwe word wyd erken vir hul rol in die vermindering van die verspreiding, voorkom en dood wat deur Covid-19 veroorsaak word.<ref>{{cite web |url=https://www.buzzfeednews.com/article/danvergano/mrna-covid-vaccine-success |title=COVID-19 Vaccines Work Way Better Than We Had Ever Expected. Scientists Are Still Figuring Out Why. |date=5 Junie 2021 |last=Vergano |first=Dan |website=BuzzFeed News |access-date=24 Junie 2021}}</ref> In fase III-proewe het verskeie Covid-19-entstowwe die doeltreffendheid van tot 95% getoon om simptomatiese Covid-19-infeksies te voorkom. Vanaf Junie 2021 word 19 entstowwe deur ten minste een nasionale regeringsowerheid vir openbare gebruik goedgekeur: twee [[RNS]] entstowwe ([[Pfizer–BioNTech COVID-19-entstof|Pfizer–BioNTech]] en Moderna), nege konvensionele geïnaktiveerde entstowwe (BBIBP-CorV, Chinese Academy of Medical Sciences, CoronaVac, Covaxin, CoviVac, COVIran Barakat, Minhai-Kangtai, QazVac, en WIBP-CorV), vyf virale vektor-entstowwe (Sputnik Light, Sputnik V, Oxford–AstraZeneca, Convidecia, en Johnson & Johnson), en drie proteïen-subeenheid-entstowwe (EpiVacCorona, Soberana 02 en RBD-Dimer).<ref>(1 Maart 2021) COVID-19 vaccine tracker. https://vac-lshtm.shinyapps.io/ncov_vaccine_landscape/|Besoek{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 10 Maart 2021. London School of Hygiene & Tropical Medicine</ref> In totaal is 308 entstofkandidate in Maart 2021 in verskillende stadiums van ontwikkeling, met 73 in kliniese navorsing, waaronder 24 in Fase I-proewe, 33 in Fase I-II-proewe en 16 in Fase III-ontwikkeling.<ref>(1 Maart 2021) COVID-19 vaccine tracker. https://vac-lshtm.shinyapps.io/ncov_vaccine_landscape/|Besoek{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 10 Maart 2021. London School of Hygiene & Tropical Medicine</ref> == Kritiek op plaaslike reaksie in China == Plaaslike amptenare in Wuhan en die provinsie Hubei het kritiek, beide plaaslik en internasionaal, in die gesig gestaar vir die onbeholpe hantering van die aanvanklike uitbraak.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2020/01/27/asia/china-wuhan-coronavirus-reaction-intl-hnk/index.html |title=China's unprecedented reaction to the Wuhan virus probably couldn't be pulled off in any other country |last=Griffiths |first=James |access-date=28 Januarie 2020 |publisher=CNN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331143340/https://www.cnn.com/2020/01/27/asia/china-wuhan-coronavirus-reaction-intl-hnk/index.html |archive-date=31 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bewerings sluit in onvoldoende mediese voorrade, 'n gebrek aan deursigtigheid in die pers en sensuur op sosiale media gedurende die eerste weke van die uitbraak.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/24/world/asia/china-coronavirus.html#link-46c299c1 |title=Toll From Outbreak Climbs in China as Infections Reach Europe and Australia (Anger and mistrust spill over online) |website=[[The New York Times]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518122145/https://www.nytimes.com/2020/01/24/world/asia/china-coronavirus.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=20200121nytimes>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/21/world/asia/china-coronavirus-wuhan.html |title=The Test a Deadly Coronavirus Outbreak Poses to China's Leadership |last=Hernández |first=Javier C. |date=21 Januarie 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=26 Januarie 2020 |issn=0362-4331 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123323/https://www.nytimes.com/2020/01/21/world/asia/china-coronavirus-wuhan.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Wuhan-polisie het op 1 Januarie 2020 agt inwoners ondervra oor hul 'verspreiding van vals inligting' (wat die nuwe infeksie as EARS-agtig karakteriseer).<ref>{{cite web |url=https://news.sina.cn/gn/2020-01-22/detail-iihnzhha4048890.d.html |date=22 Januarie 2020 |publisher=Sina Corp |script-title=zh:8人散布不实消息被武汉公安查处 胡锡进透露内情 |access-date=25 Januarie 2020 |language=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428064705/https://news.sina.cn/gn/2020-01-22/detail-iihnzhha4048890.d.html |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Wuhan-polisie het oorspronklik via 'n plasing op die polisie se amptelike Weibo-rekening gesê dat daar agt mense volgens die wet aangespreek is,<ref>{{Cite web |url=https://www.guancha.cn/politics/2020_01_01_530191.shtml?s=zwyxgtjdt |website=guancha.cn |language=zh-cn |script-title=zh:8名散布武汉肺炎谣言者被依法查处 |access-date=29 Januarie 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=bbc50984025>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025 |title=Mystery pneumonia virus probed in China |date=3 Januarie 2020 |publisher=[[BBC News]] |access-date=29 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506024353/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025 |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat later deur Weibo uitgeklaar het dat hulle slegs 'opleiding en kritiek' meegedeel is en weerhou is van swaarder strawwe soos "waarskuwings, boetes of aanhouding."<ref name="auto5">{{cite web |url=https://www.newstatesman.com/world/asia/2020/01/china-s-slow-response-coronavirus-has-shown-weakness-its-centralised-model |title=China's slow response to coronavirus has shown the weakness of its centralised model |website=New Statesman |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073409/https://www.newstatesman.com/world/asia/2020/01/china-s-slow-response-coronavirus-has-shown-weakness-its-centralised-model |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Een van die agt was 'n dokter genaamd [[Li Wenliang]], wat sy voormalige klasmaats in die mediese skool in kennis gestel het van die koronavirus in 'n WeChat-groep, nadat hy die mediese verslag bestudeer en die pasiënt met simptome van die siekte ondersoek het. Hy is op 3 Januarie deur die polisie gewaarsku dat hy "onwaar kommentaar lewer" wat "die sosiale orde erg ontwrig het" en hy moes daarna 'n erkenningsverklaring onderteken.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/02/01/world/asia/china-coronavirus.html |title=As New Coronavirus Spread, China's Old Habits Delayed Fight |author1=Chris Buckley |author2=Steven Lee Myers |date=1 Februarie 2020 |work=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518135637/https://www.nytimes.com/2020/02/01/world/asia/china-coronavirus.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sixthtone.com/news/1005150/rumormonger-doctor-who-raised-the-alarm-says-he-has-coronavirus |title=‘Rumormonger’ Doctor Who Raised the Alarm Says He Has Coronavirus |last=Wang |first=Lianzhang |date=1 Februarie 2020 |work=Sixth Tone |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428111147/https://www.sixthtone.com/news/1005150/rumormonger-doctor-who-raised-the-alarm-says-he-has-coronavirus |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2020/02/03/asia/coronavirus-doctor-whistle-blower-intl-hnk/index.html |title=This Chinese doctor tried to save lives, but was silenced. Now he has coronavirus |last1=and Nectar Gan |first1=Yong Xiong |publisher=CNN |access-date=4 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518155840/https://www.cnn.com/2020/02/03/asia/coronavirus-doctor-whistle-blower-intl-hnk/index.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is berig op 7 Februarie 2020 dat Li gesterf het nadat hy die siekte in Januarie 2020 opgedoen het. Sy dood veroorsaak hartseer en woede op sosiale media, wat uitgebrei is tot 'n eis vir vryheid van spraak in China.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/06/whistleblower-chinese-doctor-dies-from-coronavirus |title=Doctor who blew whistle over coronavirus has died, hospital says |authors=Tom Phillips, Emma Graham-Harrison and Justin McCurry |date=6 Februarie 2020 |work=The Guardian |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200512033417/https://www.theguardian.com/world/2020/feb/06/whistleblower-chinese-doctor-dies-from-coronavirus |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51409801 |title=Li Wenliang: Coronavirus death of Wuhan doctor sparks outpouring of anger |date=7 Februarie 2020 |work=BBC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504024924/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51409801 |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/feb/07/coronavirus-chinese-rage-death-whistleblower-doctor-li-wenliang |title='Hero who told the truth': Chinese rage over coronavirus death of whistleblower doctor |first=Emma |last=Graham-Harrison |date=6 Februarie 2020 |work=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511180329/https://www.theguardian.com/global-development/2020/feb/07/coronavirus-chinese-rage-death-whistleblower-doctor-li-wenliang |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> China se teenkorrupsie-liggaam, die nasionale toesighoudende kommissie, het 'n ondersoek begin na die aangeleenthede rakende Li.<ref>{{cite news |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202002/07/WS5e3cf988a310128217275cc5.html |title=Supervisory Commission to probe issues involving Dr Li |last=Cao |first=Yin |work=China Daily |date=7 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427195442/https://www.chinadaily.com.cn/a/202002/07/WS5e3cf988a310128217275cc5.html |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plaaslike amptenare is ook gekritiseer omdat hulle vroeg in Januarie bewyse van die oordrag van mens tot mens verberg het, en om politieke redes die verslae oor die siekte tydens die Volkskongres-vergaderings onderdruk het.<ref>[https://www.vox.com/2020/2/4/21122072/china-coronavirus-healthcare China's draconian response to the new coronavirus, explained by a China expert]</ref> Kritiek is verder teen die Hubei-goewerneur Wang Xiaodong gerig, nadat hy twee keer op 'n perskonferensie beweer het dat daar jaarliks 10,8 miljard gesigmaskers in die provinsie geproduseer word, eerder as die akkurate getal van 1,8 miljoen.<ref name=20200126reuters-provincialpress>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-governor-idUSKBN1ZP0RU |title=Chinese provincial press conference on coronavirus inspires anger, criticism |date=26 Januarie 2020 |agency=Reuters |access-date=29 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510090500/https://www.reuters.com/article/us-china-health-governor-idUSKBN1ZP0RU |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Koronavirus in Afrika == Alhoewel, China vroeg as die grootste risiko vir die oorsprong van die verspreiding van covid-19 in [[Afrika]] beskou was, was die meeste ingevoerde gevalle aanvanklik op die vasteland aan Europa toegeskryf.<ref name=africatimes>{{cite web |title=Morocco, Senegal and Tunisia add to Africa’s COVID19 count |website=Africa Times |date=3 Maart 2020 |url=https://africatimes.com/2020/03/03/morocco-senegal-and-tunisia-add-to-africas-covid19-count/ |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430053547/https://africatimes.com/2020/03/03/morocco-senegal-and-tunisia-add-to-africas-covid19-count/ |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Afrika === {{hoof|Covid-19-pandemie in Suid-Afrika}} President [[Cyril Ramaphosa]] het op 27 Februarie 2020 aangekondig dat Suid-Afrika minstens 132 Suid-Afrikaners sal ontruim uit Wuhan, die episentrum van die koronavirus-uitbraak in China. Hy het gesê dat die regering beraam het dat daar 199 Suid-Afrikaners in Wuhan is, van wie 132 op hierdie stadium besluit het om terug te keer. "Hierdie landgenote leef tans onder inperkingsmaatreëls na die uitbreek van die koronavirus", het hy gesê en bygevoeg dat geen van die Suid-Afrikaners, blykbaar meestal studente, met die virus gediagnoseer is nie en ook nie enige simptome daarvan toon nie.<ref>{{cite web |last=Fabricius |first=Peter |title=South Africa to quarantine 132 citizens evacuated from Wuhan |website=The Daily Maverick |date=27 Februarie 2020 |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-27-south-africa-to-quarantine-132-citizens-evacuated-from-wuhan/ |access-date=28 Februarie 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417151026/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-27-south-africa-to-quarantine-132-citizens-evacuated-from-wuhan/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Groep van 114 Suid-Afrikaners wat gerepatrieer is uit Wuhan, China, die episentrum van die covid-19-uitbraak, het op 14 Maart 2020 in [[Polokwane]] aangekom. Die groep het in die Protea Hotel se The Ranch Resort gebly waar hulle in kwarantyn gehou is vir 21 dae.<ref>{{cite web |last=Ngqakamba |first=Sesona |title=Coronavirus: SAA Airbus carrying 114 SA citizens repatriated from Wuhan lands in Polokwane |website=News24 |date=14 Maart 2020 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-saa-airbus-carrying-114-sa-citizens-repatriated-from-wuhan-lands-in-polokwane-20200314 |access-date=15 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402032249/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-saa-airbus-carrying-114-sa-citizens-repatriated-from-wuhan-lands-in-polokwane-20200314 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die hele groep is weereens getoets en as veilig verklaar op 29 Maart, waarna hulle vrygestel is om te vertrek na hulle onderskeie families tuis. Twee Suid-Afrikaners wat op 'n vaartuig in [[Japan]] gewerk het, het positief getoets vir die koronavirus, het die ministerie van gesondheid in [[Pretoria]] op 28 Februarie 2020 bevestig. Hulle was deel van 'n groep van 12 Suid-Afrikaners wat op die ''Princess Diamond''-skip gewerk het, en was nog in Japan.<ref name="Shange 2020">{{cite web |last=Shange |first=Naledi |title=Two South Africans in Japan diagnosed with coronavirus |website=TimesLIVE |date=28 Februarie 2020 |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-02-28-two-south-africans-in-japan-diagnosed-with-coronavirus/ |access-date=28 Februarie 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513071414/https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-02-28-two-south-africans-in-japan-diagnosed-with-coronavirus/ |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste bevestigde geval van die covid-19-siekte is op 4 Maart 2020 in Suid-Afrika aangemeld. [[Zweli Mkhize]], minister van gesondheid het verklaar dat die Nasionale Instituut vir Aanmeldbare Siektes (NICD) bevestig het dat 'n man van KwaZulu-Natal positief getoets is ná 'n besoek aan [[Italië]].<ref>{{cite web |last=Heyns |first=Tania |title=Eerste geval van Covid-19 in Suid-Afrika aangemeld |publisher=Maroela Media |date=5 Maart 2020 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-geval-covid-19-in-sa-aangemeld/ |access-date=5 Maart 2020 |language=af |archive-url= https://web.archive.org/web/20200405073835/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-geval-covid-19-in-sa-aangemeld/ |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 7 Maart 2020 het die minister van gesondheid die tweede covid-19-geval in Suid-Afrika bevestig. Die 39-jarige vrou uit [[Gauteng]] was in direkte kontak met die eerste bevestigde geval van die covid-19-siekte in KwaZulu-Natal. Sy was deel van die groep van tien wat na Italië gereis het. Mkhize het ook bevestig dat 'n 39-jarige man wat in [[Daegu]], Suid-Korea werk, ook positief getoets het vir covid-19. Hy sou na Suid-Afrika terugkeer, maar het sedertdien in Suid-Korea gebly.<ref>Alex Patrick, Second case of coronavirus confirmed in SA, Times Alive, https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-03-07-breaking-second-case-of-coronavirus-confirmed-in-sa/ Besoek op 7 Maart 2020.</ref> Op 15 Maart 2020 het President Cyril Ramaphosa ‘n nasionale ramptoestand afgekondig om ‘n gekoördineerde en geïntegreerde rampbestuurstelsel te implementeer. Dit sal help om die virusuitbreking te bestuur en die regering in staat stel om nooddiensentrums op te laat rig. 'n Reisverbod is verder ingestel vanaf 18 Maart 2020 op reisigers van Italië, Iran, Suid-Korea, Spanje, Duitsland, die VSA, die Verenigde Koninkryk en China.<ref>{{cite web |last=van Heerden |first=Suné |title=Koronavirus:President kondig maatreëls aan |website=Maroela Media |date=15 Maart 2020 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |access-date=15 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191532/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> President Ramaphosa het op 23 Maart aangekondig dat die regering 'n [[staat van inperking|algehele nasionale inperking]] (''lockdown'') vir 21 dae instel vanaf middernag op 26 Maart. Die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] (SANW) is ook ontplooi om die polisie en ander staatsdepartemente by te staan in die toepassing van die afsluiting.<ref>{{cite web |title=South Africans brace for 21-day lockdown as virus cases rise |website=Al Jazeera |date=24 Maart 2020 |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |access-date=24 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430104131/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Almal moet binnenshuis bly, behalwe werkers in die noodsaaklike dienste, aan wie permitte uitgereik is vir sodanige werk. Die nasionale staat van inperking is tot 30 April verleng.<ref>"WATCH LIVE: Ramaphosa extends Covid-19 lockdown by 14 days". ''[[The Citizen]].'' 9 April 2020. Besoek op 9 April 2020.</ref> Op 10 April, het Mkhize aanbeveel dat die algemene publiek gesigsmaskers gebruik in publieke areas.<ref>"''Minister Zweli Mkhize confirms 24 deaths and total of 2003 cases of Coronavirus COVID-19''". Department van Gesondheid. 10 April 2020. Besoek op 11 April 2020.</ref> In April was die polisie en weermag se gelyktydige padblokkades in al die provinsies daarop gemik om ontduikers van die inperkingsmaatreëls te identifiseer.<ref name="dan1">{{cite news |last1=Daniel |first1=Luke |title=Watch: ‘Operation lockdown’ brings Joburg’s M1 highway to a standstill |url=https://www.thesouthafrican.com/news/lockdown-traffic-johannesburg-m1-highway/ |access-date=16 April 2020 |agency=The South African |publisher=thesouthafrican.com |date=8 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412042437/https://www.thesouthafrican.com/news/lockdown-traffic-johannesburg-m1-highway/ |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> By die blokkade van die [[M1 (Johannesburg)|M1-hoofweg]] in Johannesburg is daar gelet op die geldigheid van reis- en noodsaaklike werkspermitte, en die vervoer van verbode goedere. Op 12 Julie 2020 het die president aangekondig dat die nasionale ramptoestand verleng sal word tot 15 Augustus 2020. ‘n Drankverbod het weer onmiddellik in werking getree en 'n aandklokreël het tussen 22h00 en 04h00 gegeld. Die dra van [[Lapgesigsmasker|lapgesigsmaskers]] was verpligtend en regulasies in dié verband is verskerp en afgedwing. Parke is oopgestel vir oefening, maar nie vir byeenkomste van enige aard nie.<ref>Strydom, Nico, Onmiddellike alkoholverbod en aanklokreël aangekondig. https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/onmiddellike-alkoholverbod-en-aandklokreël-aangekondig/{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Maroela Media]], 12 Julie 2020. Besoek op 12 Julie 2020.</ref> Die beperkings was vanaf 17 Augustus 2020 verlaag tot waarskuwingsvlak 2.<ref name=":9">{{Cite web|last=Writer|first=Staff|title=South Africa moves to level 2 lockdown on Monday – here are the new rules|url=https://businesstech.co.za/news/government/425708/south-africa-moves-to-level-2-lockdown-on-monday-here-are-the-new-rules/ | access-date=15 Augustus 2020 |language=en-US}}</ref> Op 16 September 2020 het die president aangekondig dat Suid-Afrika se covid-19-regulasies vanaf 20 September na vlak 1 verlaag word, en meeste alledaagse aktiwiteite sodoende hervat kan word.<ref>S van Heerden, Covid-19: Vlak 1-regulasies aangekondig, Maroela Media, Besoek op 16 September 2020, https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/covid-19-vlak-1-regulasies-aangekondig/ </ref> Die covid-19 regulasies is egter op 29 Desember 2020 van 'n aangepaste vlak 1 tot 'n aangepaste vlak 3 verskerp, weens 'n toename in infeksies.<ref name="Ramaphosa2020-12-28">{{Cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |title=Statement by president Cyril Ramaphosa on progress in the national effort to contain the COVID-19 pandemic |date=28 Desember 2020 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=28 Desember 2020 |archive-date=28 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228192344/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |url-status=dead }}</ref> Die covid-19 regulasies word verlaag van 'n aangepaste vlak 3 tot 'n aangepaste vlak 1 vanaf 1 Maart 2021, na 'n afname in infeksies.<ref name="Ramaphosa2020-12-28"/> Op 17 Februarie 2021 word die nasionale inentingsprogram teen covid-19 amptelik bekendgestel.<ref name=":15">{{Cite web|title=‘Can I close my eyes?’ Ramaphosa has Covid-19 jab with Khayelitsha hospital staff|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-02-17-cyril-ramaphosa-and-zweli-mkhize-to-be-vaccinated-in-khayelitsha/|access-date=2021-02-17|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref> Op 28 Junie 2021 is die covid-19 beperkings in die land verander na aangepaste vlak 4, met die Delta-variant wat vinnig die dominante stam van die virus tydens die derde vlaag van die pandemie geword het. <ref name=":13">{{Cite web|date=2021-06-27|title=Level 4 lockdown for 2 weeks: Alcohol sales and public gatherings banned|url=https://citizen.co.za/news/2548967/level-4-lockdown-for-2-weeks-alcohol-sales-and-public-gatherings-banned/|access-date=2021-06-27|website=The Citizen}}</ref> Op 9 Julie 2021, sestien maande ná die pandemie begin het, beskryf dokters in Johannesburg die stelsel daar as die breekpunt, met onvoldoende beddens en skaars genoeg suurstof. <ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/07/09/africa/southern-africa-covid-delta-intl-cmd/index.html |title=Southern Africa hoped it was through the worst of Covid-19. Then the Delta variant arrived |last=McKenzie |first=David |access-date=2021-07-09 |website=CNN}}</ref> Op 25 Julie is die land se inperkings na aangepaste vlak 3 verander.<ref name="2021-07-25-level3ramaphosa">{{Cite web |url=https://twitter.com/CyrilRamaphosa/status/1419366606728310789 |title=Cyril Ramaphosa #StaySafe "Based on the recommendations of the Ministerial Advisory Committee on COVID-19, and inputs from the President’s Coordinating Council, Cabinet this afternoon decided that the country be moved from Adjusted Alert Level 4 and be placed on Alert #Level3." |access-date=2021-07-25 |website=Twitter}}</ref> Op 13 September 2021 het 'n aangepaste waarskuwingsvlak 2 van krag geword. <ref name=":17">{{Cite web |last=Ramaphosa |first=Cyril |date=2021-09-12 |title=PRESIDENTIAL ADDRESS: South Africa moves to Alert Level 2 after Covid-19 infections decline |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-09-12-south-africa-moves-to-alert-level-2-after-covid-19-infections-decline/ |access-date=2021-09-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref><ref name="ramaphosa2021-09-12">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-south-africas-response-coronavirus-covid-19-pandemic-12-sep-2021 |title=President Cyril Ramaphosa: South Africa's response to Coronavirus COVID-19 pandemic |last1=Ramaphosa |first1=Cyril |date=2021-09-12 |publisher=Government of South Africa |accessdate=2021-09-14}}</ref> Op 4 April 2022 kondig President Cyril Ramaphosa die opheffing aan van die landswye staat van inperking, wat in Maart 2020 as gevolg van die Covid-19-pandemie ingestel is. Die onmiddellike risiko het teen middel Junie 2022 afgeneem, en op 22 Junie 2022 is alle oorblywende gesondheidsregulasies rakende Covid-19 beëindig.<ref name="Phaahla2022-06-23">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/statement-minister-phaahla-repeal-regulations-covid |title=Minister Joe Phaahla: Repeal of regulations regarding Covid-19 pandemic and monkey-pox |date=2022-06-23 |quote=a beperkte 5de golf aangedryf deur subvariante en nie 'n nuwe variant van kommer was besig om te verdwyn en daar was nie meer 'n groot risiko nie |accessdate=2022-06-28}}</ref> === Egipte === Op 14 Februarie 2020 het [[Egipte]] 'n geval van koronavirus, die eerste in [[Afrika]] bevestig. Khaled Mugahed, woordvoerder van die Egiptiese ministerie van gesondheid, sê in 'n verklaring dat die betrokke persoon 'n 'buitelander' is wat geen ernstige simptome toon nie.<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/egypt-confirms-coronavirus-case-africa-200214190840134.html |title=Egypt confirms coronavirus case, the first in Africa |publisher=Aljazeera |access-date=15 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516004646/https://www.aljazeera.com/news/2020/02/egypt-confirms-coronavirus-case-africa-200214190840134.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Algerië === Op 25 Februarie het [[Algerië]] hul eerste bevestigde geval van covid-19 aangemeld, 'n Italiaanse man wat op 17 Februarie in die land aangekom het en in isolasie geplaas is. Dit is die tweede bevestigde geval in Afrika na Egipte.<ref>{{cite web |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-26-algeria-announces-first-confirmed-case-of-coronavirus/ |title=Algeria announces first confirmed case of coronavirus |publisher=Daily Maverick |access-date=26 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403014837/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-26-algeria-announces-first-confirmed-case-of-coronavirus/ |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Nigerië === [[Nigerië]] se gesondheidsowerhede het die land se eerste geval van covid-19 in [[Lagos]], die eerste bevestigde voorkoms van die siekte in [[Afrika suid van die Sahara]], aangemeld op 28 Februarie 2020. Die Kommissaris vir Gesondheid vir Lagos, die grootste stad van Nigerië, het Vrydag gesê dat 'n Italiaanse burger wat op 25 Februarie van [[Milaan]] op 'n sakereis Nigerië binnegekom het, die volgende dag siek geword het.<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-au/news/world/nigeria-confirms-coronavirus-first-in-sub-saharan-africa/ar-BB10v7jA?li=AAgfIYZ|title= Nigeria confirms coronavirus, first in sub-Saharan Africa |publisher= MSN News |accessdate=28 Februarie 2020}}</ref> === Tunisië === Die Ministerie van Gesondheid van [[Tunisië]] het op 2 Maart 2020 die land se eerste geval van covid-19 bevestig. Die individu is 'n Tunisiese burger wat onlangs na Italië gereis het en tans behandeling ontvang.<ref name=garda>{{cite web |title=Tunisia: Health minister confirms first COVID-19 case March 2 |website=Garda World |date=3 Maart 2020 |url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/319331/tunisia-health-minister-confirms-first-covid-19-case-march-2 |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191033/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/319331/tunisia-health-minister-confirms-first-covid-19-case-march-2 |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Marokko === Die [[Marokko|Marokkaanse]] Ministerie van Gesondheid het op 3 Maart 2020 bevestig dat covid-19 geïdentifiseer is in 'n Marokkaanse burger met bande met Italië het wat in 'n isolasie-eenheid in die Moulay Youssef-hospitaal in [[Casablanca]] behandel word.<ref name=africatimes /> === Senegal === Op 3 Maart 2020 is [[Senegal]] se eerste geval bevestig is by 'n 54-jarige Franse burger wat die land binnegevlieg het en positief getoets het by die Pasteur-instituut in [[Dakar]], Senegal.<ref name=africatimes /> === Kameroen === Die ministerie van Gesondheid van [[Kameroen]] het op 6 Maart die eerste geval van covid-19 in die land bevestig. Die pasiënt is 'n Franse burger wat op 24 Februarie in [[Yaoundé]] aangekom het. Nadat die virus bevestig is, is die individu in isolasie in Yaoundé se sentrale hospitaal opgeneem.<ref>{{cite web |title=Cameroon: First COVID-19 case confirmed March 6 |website=Garda World |date=6 Maart 2020 |url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/320306/cameroon-first-covid-19-case-confirmed-march-6 |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191720/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/320306/cameroon-first-covid-19-case-confirmed-march-6 |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Togo === [[Togo]] het 'n geval van covid-19 geregistreer, wat die negende land op die vasteland word wat 'n bevestigde geval van die virus het. Gesondheidsbeamptes in die land het die geval op 6 Maart 2020 bevestig en gesê die pasiënt is 'n 42-jarige vrou wat 'n inwoner van die hoofstad [[Lome]] is. Volgens die pasiënt het sy Duitsland, Frankryk en Turkye tussen laat Februarie en begin Maart 2020 besoek.<ref name=garda /> === Burkina Faso === [[Burkina Faso]] het op 9 Maart 2020 sy eerste twee gevalle van covid-19 aangemeld, volgens die minister van gesondheid en word sodoende die tiende land in Afrika wat deur die virus geraak word. Die twee individue het Frankryk besoek voor hulle gediagnoseer is.<ref>{{cite web |url=https://www.msn.com/en-za/news/other/burkina-faso-confirms-first-cases-of-covid-19/ar-BB10XZEa |title=Burkina Faso confirms first cases of COVID-19 |publisher=MSN News |access-date=10 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191552/https://www.msn.com/en-za/news/other/burkina-faso-confirms-first-cases-of-covid-19/ar-BB10XZEa |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Burkina Faso het op 18 Maart die eerste sterfte met betrekking tot koronavirus in [[Afrika suid van die Sahara]] aangeteken. Op 20 Maart is bevestig dat die land 64 gevalle het. Van die nuwe gevalle is vier lede van die regering. Hulle is die ministers van onderwys, binnelandse sake, buitelandse sake en mynwese.<ref>{{cite web |url=https://www.africanews.com/2020/03/21/covid-19-burkina-faso-records-new-deaths/ |title=COVID-19: Burkina Faso records new deaths |publisher=Africanews |access-date=22 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417083640/https://www.africanews.com/2020/03/21/covid-19-burkina-faso-records-new-deaths// |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Demokratiese Republiek die Kongo === Op 10 Maart is die eerste geval in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] aangemeld.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/pmn/health-pmn/democratic-republic-of-congo-confirms-first-coronavirus-case-2|title=Democratic Republic of Congo confirms first coronavirus case {{!}} National Post|last=Health|first=P. M. N.|date=10 Maart 2020|language=en|access-date=10 Maart 2020}}</ref> === Ivoorkus === Op 11 Maart is die eerste geval in die [[Ivoorkus]] bevestig.<ref>{{cite web |url=https://www.dailysabah.com/world/ivory-coast-confirms-first-case-of-coronavirus/news |title=Ivory Coast confirms first case of coronavirus |website=Daily Sabah |access-date=11 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403211621/https://www.dailysabah.com/world/ivory-coast-confirms-first-case-of-coronavirus/news |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Réunion (Frankryk) === Op 11 Maart is die eerste geval in [[Réunion]] bevestig.<ref>{{cite web |first=Laura |last=Philippon |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/reunion/premier-cas-coronavirus-confirme-reunion-809552.html |title=Un premier cas de coronavirus confirmé à La Réunion |work=La1ere.francetvinfo.fr |date=11 Maart 2020 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417150754/https://la1ere.francetvinfo.fr/reunion/premier-cas-coronavirus-confirme-reunion-809552.html |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ghana === [[Ghana]] het op 12 Maart sy eerste twee gevalle aangemeld. Die twee gevalle was mense wat van [[Noorweë]] en [[Turkye]] na die land teruggekeer het.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-ghana-gabon-idUSKBN20Z3X9 |title=Ghana, Gabon confirm first cases of coronavirus |date=13 Maart 2020 |work=Reuters |access-date=13 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409090544/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-ghana-gabon-idUSKBN20Z3X9 |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://starrfm.com.gh/2020/03/ghana-confirms-two-coronavirus-cases/|title=Ghana confirms two Coronavirus cases {{!}} Starr Fm|last=Acheampong|first=Kwame|language=en-US|access-date=13 Maart 2020|archive-date=24 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324080900/https://starrfm.com.gh/2020/03/ghana-confirms-two-coronavirus-cases/|url-status=dead}}</ref> Op 11 Maart het die minister van finansies, Ken Ofori-Atta, die cedi-ekwivalent van VSA$ 100 miljoen beskikbaar gestel om die paraatheid en reaksieplan van Ghana teen die koronavirus te verbeter. === Guinee === 'n Werknemer van die [[Europese Unie]]-afvaardiging in [[Guinee]] het op 13 Maart positief getoets vir koronavirus, het 'n woordvoerder van die Missie verklaar. Dit is die eerste bevestigde geval van Guinee van die virus.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/world/africa/13reuters-health-coronavirus-guinea.html|title=EU Employee Tests Positive for Coronavirus in Guinea's First Case|url-status=dead|access-date=15 Maart 2020|archive-date=24 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324080857/https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/world/africa/13reuters-health-coronavirus-guinea.html}}</ref> === Gaboen === Die eerste geval van [[Gaboen]] is op 12 Maart aangekondig, 'n 27-jarige man van Gaboen wat 4 dae voor bevestiging van sy status van Frankryk in Gaboen teruggekeer het.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/pmn/health-pmn/ghana-gabon-confirm-first-cases-of-coronavirus|title=Ghana, Gabon confirm first cases of coronavirus {{!}} National Post|last=Health|first=P. M. N.|date=2020-03-13|language=en-CA|access-date=13 Maart 2020}}</ref> === Mauritanië === Op 13 Maart is die eerste geval in [[Mauritanië]] bevestig.<ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/mauritania-confirms-first-covid-19-coronavirus-case-12537688|title=Mauritania confirms first coronavirus case|url-status=dead|access-date=15 Maart 2020|archive-date=14 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314135822/https://www.channelnewsasia.com/news/world/mauritania-confirms-first-covid-19-coronavirus-case-12537688}}</ref> === Kenia === Op 13 Maart is die eerste geval in [[Kenia]] bevestig, 'n vrou wat via Londen uit die VSA gekom het.<ref>{{cite web |author=By ELIZABETH MERAB More by this Author |url=https://www.nation.co.ke/news/Kenya-confirms-first-coronavirus-case/1056-5489268-28tqll/index.html |title=Kenya confirms first coronavirus case – VIDEO – Daily Nation |publisher=Nation.co.ke |access-date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518082342/https://www.nation.co.ke/news/Kenya-confirms-first-coronavirus-case/1056-5489268-28tqll/index.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ethiopië === Die eerste geval in [[Ethiopië]] is op 13 Maart aangekondig, by 'n Japanese man wat op 4 Maart uit Burkina Faso in die land aangekom het.<ref>{{cite web |access-date=13 Maart 2020 |title=Ethiopia confirms first coronavirus case: Live updates |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/stocks-collapse-coronavirus-global-pandemic-live-200312235606108.html |website=aljazeera.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513021954/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/stocks-collapse-coronavirus-global-pandemic-live-200312235606108.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Soedan === [[Soedan]] se eerste geval is op 13 Maart aangekondig, 'n man wat op 12 Maart in [[Khartoum]] dood is. Hy het in die eerste week van Maart die [[Verenigde Arabiese Emirate]] besoek.<ref>{{cite news|last1=Reuters|accessdate=2020-03-13|title=Sudan Reports First Coronavirus Case|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/business/13reuters-health-coronavirus-sudan.html|newspaper=The New York Times|date=13 March 2020|issn=0362-4331|via=NYTimes.com|archive-date=13 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313195947/https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/business/13reuters-health-coronavirus-sudan.html|url-status=dead}}</ref> === Eswatini === Op 14 Maart is die eerste geval in [[Eswatini]] bevestig.<ref>{{cite web |url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Eswatini-in-Southern-Africa-reports-first-coronavirus-case-620897 |title=Eswatini in Southern Africa reports first coronavirus case |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508085854/https://www.jpost.com/breaking-news/eswatini-in-southern-africa-reports-first-coronavirus-case-620897 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Namibië === Op 14 Maart is die eerste twee gevalle in [[Namibië]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Namibia Says Couple Visiting From Spain Test Positive for Virus |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-14/namibia-says-couple-visiting-from-spain-test-positive-for-virus |website=Bloomberg |date=14 Maart 2020 |access-date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324080856/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-14/namibia-says-couple-visiting-from-spain-test-positive-for-virus |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Rwanda === Op 14 Maart is die eerste geval in [[Rwanda]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Rwanda confirms first case of coronavirus – health ministry |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-rwanda/rwanda-confirms-first-case-of-coronavirus-health-ministry-idUSKBN2110G0 |website=Reuters |date=14 Maart 2020 |access-date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424195154/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-rwanda/rwanda-confirms-first-case-of-coronavirus-health-ministry-idUSKBN2110G0 |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Seychelle === Die eerste twee gevalle op [[Seychelle]] is op 14 Maart aangemeld. Die twee gevalle was mense wat kontak met iemand in Italië gehad het wat positief getoets het.<ref>{{cite news |last1=Bonnelame |first1=Betyme |title=2 Seychellois test positive for COVID-19 as globe-sweeping virus reaches island nation|url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/12593/+Seychellois+test+positive+for+COVID-+as+globe-sweeping+virus+reaches+island+nation |accessdate=14 Maart 2020 |publisher=Seychelles News Agency |date=14 Maart 2020}}</ref> === Ekwatoriaal-Guinee === Op 14 Maart is die eerste geval in [[Ekwatoriaal-Guinee]] bevestig.<ref>{{cite news |title=Equatorial Guinea announces first coronavirus case |url=https://www.deccanherald.com/international/equatorial-guinea-announces-first-coronavirus-case-813802.html |access-date=15 Maart 2020 |work=Deccan Herald |date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323172423/https://www.deccanherald.com/international/equatorial-guinea-announces-first-coronavirus-case-813802.html |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Republiek die Kongo === Die eerste geval in die [[Republiek die Kongo]] is op 14 Maart aangekondig, 'n 50-jarige man wat uit [[Parys]], Frankryk, na die Republiek die Kongo teruggekeer het.<ref>{{cite web |url=https://news.trust.org/item/20200314231524-ebs0t |title=Congo Republic confirms first coronavirus case -government |date=15 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326123825/https://news.trust.org/item/20200314231524-ebs0t |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Sentraal-Afrikaanse Republiek === Op 14 Maart is die eerste geval in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Central African Republic confirms first coronavirus case -WHO |url=https://www.reuters.com/article/health-coronavirus-centralafrica/central-african-republic-confirms-first-coronavirus-case-who-idUSL8N2B62KD |website=Reuters |date=14 Maart 2020 |access-date=15 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404025843/https://www.reuters.com/article/health-coronavirus-centralafrica/central-african-republic-confirms-first-coronavirus-case-who-idUSL8N2B62KD |archive-date=4 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Liberië === Op 16 Maart is die eerste geval in [[Liberië]] bevestig.<ref>{{cite web |url=https://frontpageafricaonline.com/front-slider/liberia-records-first-case-of-coronavirs-health-authorities-hold-emergency-meeting/ |title=Liberia Records First Case of Coronavirus; Health Authorities Hold Emergency Meeting |date=16 Maart 2020 |website=FrontPageAfrica |access-date=16 Maart 2020 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517024242/https://frontpageafricaonline.com/front-slider/liberia-records-first-case-of-coronavirs-health-authorities-hold-emergency-meeting/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Somalië === Op 16 Maart is die eerste geval in [[Somalië]] bevestig.<ref>Burke, Jason (16 Maart 2020). "''African nations impose stricter measures as coronavirus spreads''". [[The Guardian]]. ISSN 0261-3077. Besoek op 16 Maart 2020.</ref> Die ministerie van Somalië het berig dat dit gediagnoseer is by 'n Somaliese burger wat vanuit China terugkeer het huis toe.<ref>{{Cite news|last=|first=|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/somalia-tanzania-confirm-first-coronavirus-cases/1767971|title=Somalia, Tanzania confirm first coronavirus cases|date=16 Maart 2020|work=Anadolu Agency|access-date=17 Maart 2020|url-status=live}}</ref> === Benin === Op 16 Maart is die eerste geval in [[Benin]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Somalia, Liberia, Benin and Tanzania confirm first coronavirus cases |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-africa/somalia-liberia-benin-and-tanzania-confirm-first-coronavirus-cases-idUSKBN2131IA |website=Reuters |date=16 Maart 2020 |access-date=16 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327145354/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-africa/somalia-liberia-benin-and-tanzania-confirm-first-coronavirus-cases-idUSKBN2131IA |archive-date=27 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Tanzanië === Op 16 Maart is die eerste geval in Tanzanië bevestig.<ref>Burke, Jason (16 Maart 2020). "African nations impose stricter measures as coronavirus spreads". The Guardian. ISSN 0261-3077. Besoek op 16 Maart 2020."</ref> === Gambië === Die [[Gambië]] het oor sy eerste geval van koronavirus op 17 Maart gerapporteer na aanleiding van 'n 20-jarige vrou wat uit die Verenigde Koninkryk teruggekeer het en positief getoets is.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/pmn/health-pmn/gambia-reports-first-case-of-coronavirus-health-minister|title=Gambia reports first case of coronavirus -health minister{{!}} National Post|last=Health|first=P. M. N.|date=2020-03-17|language=en-CA|access-date=18 Maart 2020}}</ref> === Zambië === [[Zambië]] het sy eerste 2 gevalle van covid-19 op 18 Maart aangemeld. Die pasiënte was 'n paartjie wat met vakansie na Frankryk gereis het.<ref>{{cite news |access-date=18 Maart 2020 |title=Zambia Confirms 2 Covid-19 cases |url= https://diggers.news/breaking/2020/03/18/zambia-confirms-2-covid-19-cases/ |newspaper=News Diggers |date=18 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200320144249/https://diggers.news/breaking/2020/03/18/zambia-confirms-2-covid-19-cases/ |archive-date= 20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 17 Maart het die regering alle opvoedkundige instellings gesluit en enkele beperkings op buitelandse reise ingestel.<ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Government shuts all schools to prevent COVID-19 outbreak |url=https://diggers.news/local/2020/03/17/govt-shuts-all-schools-to-prevent-covid-19-outbreak/ |newspaper=News Diggers |date=17 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200420074041/https://diggers.news/local/2020/03/17/govt-shuts-all-schools-to-prevent-covid-19-outbreak/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Djibouti === Op 18 Maart is die eerste geval in [[Djibouti]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Coronavirus Update (Live) – Worldometer |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/#countries |access-date=20 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519084353/https://www.worldometers.info/coronavirus/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Niger === Niger het sy eerste geval op 19 Maart 2020 bevestig.<ref>{{Cite web |url=https://medicalxpress.com/news/2020-03-niger-coronavirus-case.html |title=Niger announces first coronavirus case |website=medicalxpress.com |language=en-us |access-date=20 Maart 2020}}</ref> === Mauritius === Op 19 Maart is die eerste drie gevalle in [[Mauritius]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Mauritius confirms first three cases of coronavirus |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mauritius/mauritius-confirms-first-three-cases-of-coronavirus-idUSKBN21541A |website=Reuters |date=19 Maart 2020 |access-date=19 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320045524/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mauritius/mauritius-confirms-first-three-cases-of-coronavirus-idUSKBN21541A |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Tsjad === Op 19 Maart is die eerste geval in [[Tsjad]] bevestig.<ref>{{cite news |last1=Reuters |access-date=19 Maart 2020 |title=Chad confirms first case of coronavirus: government statement |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-chad/chad-confirms-first-case-of-coronavirus-government-statement-idUSKBN2162LO |date=19 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403211405/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-chad/chad-confirms-first-case-of-coronavirus-government-statement-idUSKBN2162LO |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Kaap Verde === Op 20 Maart is die eerste geval in [[Kaap Verde]] bevestig, 'n 62-jarige uit die Verenigde Koninkryk<ref>{{cite news |title=Cape Verde registers an Adverse Analytical Finding of First COVID-19 |url=https://www.insp.gov.cv/index.php/noticias/400-cabo-verde-regista-um-primeiro-caso-positivo-de-covid-19 |website=insp.gov.cv |date=20 Maart 2020 |access-date=24 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324083742/https://www.insp.gov.cv/index.php/noticias/400-cabo-verde-regista-um-primeiro-caso-positivo-de-covid-19 |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Coronavírus: Inglês de 62 anos é o primeiro caso confirmado em Cabo Verde |url=https://www.publico.pt/2020/03/20/mundo/noticia/coronavirus-ingles-62-anos-caso-confirmado-cabo-verde-1908619 |website=publico.pt |date=20 Maart 2020 |access-date=20 Maart 2020 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405165433/https://www.publico.pt/2020/03/20/mundo/noticia/coronavirus-ingles-62-anos-caso-confirmado-cabo-verde-1908619 |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Zimbabwe === Voordat daar bevestigde gevalle in [[Zimbabwe]] was, het president [[Emmerson Mnangagwa]] op 17 Maart 'n nasionale noodtoestand verklaar, reisbeperkings in plek gestel en groot byeenkomste verbied.<ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Zimbabwe, Namibia Declare National Emergencies Over Virus |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-17/zimbabwe-namibia-declare-national-emergencies-over-coronavirus |newspaper=Bloomberg |date=17 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422161051/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-17/zimbabwe-namibia-declare-national-emergencies-over-coronavirus |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Zimbabwe's President declares COVID-19 a national disaster |url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-03/17/c_138888708.htm |newspaper=Xinhua |date=17 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403202037/http://www.xinhuanet.com/english/2020-03/17/c_138888708.htm |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die land se minister van verdediging, Oppah Muchinguri, het kontroversie veroorsaak deur te sê dat die koronavirus 'n goddelike straf op Westerse lande kan wees vir die instel van sanksies teen Zimbabwe.<ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Zimbabwe, Namibia Declare National Emergencies Over Virus |url=https://gulfnews.com/world/africa/zimbabwe-minister-coronavirus-gods-punishment-for-west-1.70401945 |newspaper=GulfNews |date=15 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517235330/https://gulfnews.com/world/africa/zimbabwe-minister-coronavirus-gods-punishment-for-west-1.70401945 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 Maart is die eerste geval van Zimbabwe geïdentifiseer as 'n manlike inwoner van [[Victoria Falls]] wat op 15 Maart vanuit die Verenigde Koninkryk via Suid-Afrika gereis het.<ref>{{cite web |title=Zimbabwe Records First Coronavirus Case |url=https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabw-records-first-coronavirus-case/5338585.html |website=VOA |access-date=21 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321143025/https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabw-records-first-coronavirus-case/5338585.html |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Angola === Op 21 Maart is die eerste twee gevalle in [[Angola]] bevestig.<ref name=informante>{{cite news |url=https://informante.web.na/angola-registered-its-first-coronavirus-case/ |title=Angola registered its first coronavirus case |newspaper=Informanté |date=19 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419235913/https://informante.web.na/angola-registered-its-first-coronavirus-case/ |archive-date=19 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vanaf 20 Maart is alle Angolese grense vir 15 dae gesluit.<ref name=informante /> === Guinea-Bissau === Op 25 Maart het [[Guinee-Bissau]] sy eerste twee gevalle van covid-19 bevestig, 'n Kongolese [[VN]] werknemer en 'n Indiese burger.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-bissau/guinea-bissau-confirms-first-two-cases-of-coronavirus-idUSKBN21C2EA |title=Guinea-Bissau confirms first two cases of coronavirus |website=Reuters |date=25 Maart 2020 |access-date=25 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427124131/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-bissau/guinea-bissau-confirms-first-two-cases-of-coronavirus-idUSKBN21C2EA |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Malawi === Op 2 April, is die eerste drie gevalle in [[Malawi]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Malawi confirms three cases of coronavirus:Predident Mutharika calls for calm |date=2 April 2020 |url=https://www.nyasatimes.com/malawi-confirms-three-cases-of-coronavirus-president-mutharika-calls-for-calm/ |publisher=Nyasa Times |accessdate=2 April 2020}}</ref> === Wes-Sahara === Op 4 April, is die eeste vier gevalle in [[Wes Sahara|Wes-Sahara]] bevestig.<ref name="minurso">{{cite web |url=https://minurso.unmissions.org/regular-updates-minurso-covid-19 |title=Regular Updates by MINURSO on Covid-19 |publisher=United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara |date=9 April 2020 |access-date=9 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430224322/https://minurso.unmissions.org/regular-updates-minurso-covid-19 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Soedan === Op 5 April, het [[Suid-Soedan]] sy eerste geval bevestig.<ref name="Reuters">{{cite news |url=https://eyeradio.org/south-sudan-confirms-second-covid-19-case/ |title=South Sudan confirms second Covid-19 case |date=5 April 2020 |work=Reuters |access-date=7 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428130816/https://eyeradio.org/south-sudan-confirms-second-covid-19-case/ |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === São Tomé en Príncipe === Op 6 April, word die eerste vier gevalle in [[São Tomé en Príncipe]] bevestig.<ref>CGTN Africa [@cgtnafrica] (6 April 2020). "UPDATE: Sao Tome and Principe has confirmed its first four #COVID19 cases. Prime Minister Jorge Bom Jesus said the confirmation came after test results returned from Gabon. #Coronaviruspic.twitter.com/bQzp339rss" (Tweet). Besoek op 6 April 2020 – via Twitter></ref> === Comore-eilande === Op 30 April is die eerste geval in die [[Comore-eilande]] bevestig.<ref>"Comoros reports 1st COVID-19 case". China.org.cn. Besoek op 30 April 2020.</ref> === Lesotho === Op 13 Mei is die eerste geval in [[Lesotho]] bevestig.<ref>"Coronavirus live updates: Lesotho becomes last African nation to report a coronavirus case".''Los Angeles Times''. Besoek op 13 Mei 2020.</ref> == Globale sosio-ekonomiese invloed == [[Lêer:Ntuc super store, Singapore (49505410793).jpg|duimnael|links|Koronavirus-vrese het gelei tot paniekaankope van noodsaaklikhede in [[Singapoer]] en elders, soos toiletpapier, droë/kitsnoedels, brood, rys en groente]] [[Lêer:COVID-19 Outbreak lockdowns.svg|duimnael|400px|Lande wat teen 25 Maart 2020 'n staat van inperking afgekondig het: {{sleutel|#003380|Nasionale staat van inperking}} {{sleutel|#80b3ff|Subnasionale staat van inperking}} {{sleutel|#309940|Nasionale staat van inperking opgehef}} {{sleutel|#66e080|Subnasionale staat van inperking opgehef}} {{sleutel|#c0c0c0|Geen data of geen staat van inperking nie}} {{sleutel|#0044aa|Omstrede gebied ([[Wes-Sahara]])}}]] [[Lêer:COVID-19 Outbreak World Map-GlobalTravelBan.svg|duimnael|400px|Kaart van lande wat 'n wêreldwye reisverbod afgekondig het]] [[Lêer:COVID-19 school closures.svg|duimnael|400px|Kaart van lande wat hul skole gesluit het: {{sleutel|#e6550d|Landswye skoolsluitings}} {{sleutel|#fdae6b|Plaaslike skoolsluitings}} {{sleutel|#1f78b4|Geen skoolsluitings nie}} {{sleutel|#c0c0c0|Onbekend}}]] Aanvanklik was verskeie tekorte van gesondheids- en verbruikersgoedere aan die koronavirus-uitbraak toegeskryf, weens die wêreldwye toename in die gebruik van toerusting om die siekte te beveg, paniekaankope en die ontwrigting van fabrieke en logistieke bedrywighede. Die Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) het gewaarsku oor tekorte aan medisyne en mediese toerusting weens 'n groter vraag in die mark en ontwrigting van verskaffers se produksie.<ref>{{cite web |url=http://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-supply-chain-update |title=Coronavirus (COVID-19) Supply Chain Update |last=Commissioner |first=Office of the |date=28 Februarie 2020 |website=FDA |access-date=1 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200513163002/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-supply-chain-update |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Verskeie lande, soos die Verenigde State,<ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/money/2020/02/28/coronavirus-2020-preparation-more-supply-shortages-expected/4903322002/ |title=Coronavirus fears empty store shelves of toilet paper, bottled water, masks as shoppers stock up |last=Tkyo |first=Kelly |date=29 Februarie 2020 |website=USA Today |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200418135615/https://www.usatoday.com/story/money/2020/02/28/coronavirus-2020-preparation-more-supply-shortages-expected/4903322002/ |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Italië<ref>Sirletti, Sonia; Remondini, Chiara; Lepido, Daniele (24 Februarie 2020). "Virus Outbreak Drives Italians to Panic-Buying of Masks and Food". Bloomberg L.P. Besoek 26 Februarie 2020.</ref> en Hongkong<ref>"Viral hysteria: Hong Kong panic buying sparks run on toilet paper". CNA. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> ondervind paniekaankope wat lei tot leë winkelrakke van veral [[voedsel]], toiletpapier en gebottelde water.<ref>Rummler, Orion. "Household basics are scarce in Hong Kong under coronavirus lockdown". Axios. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> Die tegnologiebedryf het gewaarsku oor vertragings met die vervoer van nuwe elektroniese goedere.<ref>Strumpf, Dan (31 Januarie 2020). "Tech Sector Fears Supply Delays as Effects of Virus Ripple Through China". [[The Wall Street Journal]]. ISSN 0099-9660. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> Volgens die WGO se direkteur-generaal, Tedros Adhanom, het die vraag na persoonlike beskermingstoerusting 100-voudig gestyg en het hierdie vraag gelei tot prysstygings van tot twintig keer die normale prys. Vertragings met die verskaffing van mediese items kan vier tot ses maande beloop.<ref>swissinfo.ch, S. W. I.; Corporation, a branch of the Swiss Broadcasting. "Procura por máscaras aumenta 100 vezes e prejudica luta contra o coronavírus". SWI swissinfo.ch (in Portuguese). Besoek op 12 Februarie 2020.</ref><ref>Boseley, Sarah (7 Februarie 2020). "WHO warns of global shortage of face masks and protective suits". [[The Guardian]]. ISSN 0261-3077. Besoek op 12 Februarie 2020.</ref> Dit het ook wêreldwyd 'n tekort aan persoonlike beskermende toerusting veroorsaak, met die WGO wat waarsku dat dit gesondheidswerkers in gevaar sal stel. Voorts het die uitgebreide instelling van 'n staat van inperking in baie lande gedurende 2020 weens die pandemie [[Kokonvorming (sosiale verskynsel)|kokonvorming]], 'n gedwonge realiteit vir miljarde mense wêreldwyd geraak. 'n Aantal administrateurs op provinsiale vlak van die [[Kommunistiese Party van China]] (KPC) is in die pad gesteek oor hul hantering van die kwarantynpogings in Sentraal-China, 'n teken van ontevredenheid met die politieke instelling se reaksie op die uitbreek in daardie streke. Sommige kommentators het voorgestel dat publieke uitsprake oor die siekte kan dui op 'n seldsame protes teen die KPC. Boonop het protesoptogte in die spesiale administratiewe streek [[Hongkong]] verskerp weens die vrees vir immigrasie uit die vasteland van China. [[Taiwan]] het ook sy kommer uitgespreek oor die feit dat hy deel is van 'n reisverbod wat die Volksrepubliek China betrek as gevolg van die 'een-China-beleid' en die betwiste politieke status van Taiwan. 'n Paar lande het die pandemie gebruik om politieke brûe met China te bou, en sodoende beskuldigings geopper dat hierdie lande, waaronder [[Kambodja]] onder andere, politiek voor gesondheid plaas, en probeer om die uitbraak te gebruik om hulde te bring aan die KPC.<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2020/02/21/hun-sen-is-more-worried-about-beijing-than-the-coronavirus/ |title=Hun Sen Is More Worried About Beijing Than the Coronavirus |last=Wilson |first=Audrey |website=Foreign Policy |access-date=3 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425082937/https://foreignpolicy.com/2020/02/21/hun-sen-is-more-worried-about-beijing-than-the-coronavirus/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word vermoed dat die bestaande spanning tussen die VSA en China 'n gekoördineerde poging om die uitbreek in Wuhan te bestry, vertraag het.<ref>{{cite web |url=https://www.atlanticcouncil.org/event/peering-around-the-corner-the-geopolitics-of-the-coronavirus/ |title=Peering around the corner: The geopolitics of the coronavirus |website=Atlantic Council |access-date=3 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405013219/https://www.atlanticcouncil.org/event/peering-around-the-corner-the-geopolitics-of-the-coronavirus/ |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die vasteland van China 'n belangrike ekonomiese- en vervaardigingsentrum is, word daar voorsien dat die siekte 'n groot destabiliserende bedreiging vir die wêreldekonomie inhou. Agathe Demarais van die Economist Intelligence Unit het voorspel dat markte wisselvallig sal bly totdat 'n duideliker beeld van potensiële uitkomste na vore kom. Sommige ontleders het beraam dat die [[ekonomie]]se uitval van die pandemie op wêreldwye groei die van die SARS-uitbraak kan oortref. Een raming gee 'n invloed van VSA$ 300 miljard op die wêreld se verskaffingsnetwerk wat tot twee jaar kan duur. Die Organisasie van Petroleumuitvoerlande het na 'n skerp daling in oliepryse as gevolg van 'n laer vraag vanuit China hul kommer oor die situasie uitgespreek. Wêreldmarkte het op 24 Februarie 2020 gedaal as gevolg van 'n beduidende toename in die aantal covid-19-gevalle buite die vasteland van China. Vanweë die toenemende kommer oor die koronavirus-uitbreking het die Amerikaanse aandele, waaronder die NASDAQ-100, die S&P 500-indeks, op 27 Februarie, en die Dow Jones-nywerheidsgemiddelde hul skerpste dalings sedert 2008 aangeteken, met die Dow Jones wat 1&nbsp;191 punte gedaal het, die grootste een-dag-daling sedert die finansiële krisis van 2007–2008.<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2020/02/27/investing/dow-stock-market-selloff/index.html |title=Dow falls 1,191 points – the most in history |last=Tappe |first=Anneken |publisher=CNN |access-date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511165106/https://www.cnn.com/2020/02/27/investing/dow-stock-market-selloff/index.html |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Al drie indekse het die week met 'n daling van meer as 10 persent afgesluit.<ref>{{cite news |last=Oh |first=Sunny |url=https://www.marketwatch.com/story/stocks-record-worst-week-since-financial-crisis-as-coronavirus-concerns-heat-up-2020-02-28 |title=Stocks record worst week since financial crisis as coronavirus concerns heat up |date=28 Februarie 2020 |work=Market Watch |access-date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328172652/https://www.marketwatch.com/story/stocks-record-worst-week-since-financial-crisis-as-coronavirus-concerns-heat-up-2020-02-28 |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Aandele het weer gedaal op grond van vrees vir koronavirus.<ref>{{cite web |last1=Times |first1=The New York |title=Stocks Plunge Again on Coronavirus Fears |url= https://www.nytimes.com/2020/03/05/business/stock-market-covid-19.html?emc=edit_na_20200305&ref=cta&nl=breaking-news&campaign_id=60&instance_id=0&segment_id=21910&user_id=579ae23cfcbd75c9aac87cb571cc201c&regi_id=72995439 |website=The New York Times |accessdate=5 Maart 2020 |date=5 Maart 2020}}</ref> Baie waarnemers beskou 'n ekonomiese resessie as waarskynlik.<ref>{{cite web |url=https://www.axios.com/coronavirus-recession-warnings-9eb743aa-2fd2-47ac-9e85-19ff54a07d3c.html |title=Economists now say the coronavirus could cause a recession |first=Dion |last=Rabouin |website=Axios |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409160458/https://www.axios.com/coronavirus-recession-warnings-9eb743aa-2fd2-47ac-9e85-19ff54a07d3c.html |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2020/02/29/upshot/coronavirus-recession-US.html |title=Why a Coronavirus Recession Would Be So Hard to Contain |first=Neil |last=Irwin |date=2 Maart 2020 |via=NYTimes.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506151047/https://www.nytimes.com/2020/02/29/upshot/coronavirus-recession-US.html |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/01/fear-markets-economy/|title=Recession fears grow as Wall Street investors brace for a wild week for stocks|first1=Heather|last1=Long|website=Washington Post}}</ref> [[Toerisme]] is een van die sektore wat die ergste geraak word as gevolg van 'n skerp daling in toeriste van en na die vasteland van China en reisadvies wat waarsku teen reis na dele van Sentraal-China, Italië, Suid-Korea en Iran. Gevolglik het talle [[lugredery]]e vlugte gekanselleer weens 'n laer vraag, waaronder [[British Airways]], [[China Eastern Airlines|China Eastern]] en [[Qantas]], terwyl die Britse plaaslike lugredery Flybe in duie gestort het.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/business-51746564 |title=Collapsed Flybe: 'Do not travel to the airport' |date=5 Maart 2020 |publisher=BBC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508014611/https://www.bbc.com/news/business-51746564 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Verskeie treinstasies en veerboothawens is ook gesluit.<ref>{{cite web |url= https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/coronavirus-scare-complete-list-of-airlines-suspending-flights-1650574-2020-02-27 |title= Coronavirus scare: Complete list of airlines suspending flights |publisher=Reuters New |website=India Today |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200328165743/https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/coronavirus-scare-complete-list-of-airlines-suspending-flights-1650574-2020-02-27 |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die pandemie het saamgeval met die ''Chunyun'', 'n besige reistyd wat met die Chinese nuwejaarsvakansie verband hou. 'n Aantal gebeurtenisse waarby groot skares betrokke was, is deur nasionale en streeksregerings gekanselleer, waaronder jaarlikse nuwejaarsfeeste, met private ondernemings wat ook hul winkels en toeristeaantreklikhede onafhanklik sluit, soos Hongkong Disneyland en Shanghai Disneyland. Baie [[Chinese Nuwejaar]]-geleenthede en toeristeaantreklikhede is gesluit om massabyeenkomste te voorkom, insluitend die [[Verbode Stad]] in [[Beijing]] en tradisionele tempelfeeste. In 24 van die 31 provinsies, munisipaliteite en streke van China het die owerhede die Nuwejaarsdag tot 10 Februarie verleng, met die opdrag dat die meeste werkplekke eers daarna mag heropen. Hierdie streke verteenwoordig 80% van die land se [[BBP]] en 90% van die uitvoere. Hongkong het sy reaksie op die aansteeklike siekte tot die hoogste vlak verhoog en 'n noodtoestand verklaar, skole tot Maart gesluit en sy nuwejaarsvieringe gekanselleer. [[Saoedi-Arabië]] het buitelanders tydelik toegang verbied na [[Mekka]] en [[Medina]], twee van die heiligste pelgrimstogplekke van [[Islam]], om die verspreiding van koronavirus in die Koninkryk te voorkom.<ref>{{cite news |title=Coronavirus: Saudi Arabia suspends entry for pilgrims visiting holy sites |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51658061 |publisher=BBC News |date=27 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429030326/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51658061 |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Verdere uitwerking van die siekte wat vinnig uitgebrei het was die kansellasie van groot geleenthede, insluitend tegnologiekonferensies, modevertonings en [[sport]]byeenkomste.<ref>{{cite web |title=Over 20,000 people have signed a petition to cancel SXSW over coronavirus worries. Here's a list of all the major event cancellations due to the outbreak so far. |url=https://www.businessinsider.com/major-events-cancelled-or-postponed-due-to-the-coronavirus-2020 |last=Hadden |first=Joey |work=Business Insider |date=2 Maart 2020 |access-date=3 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416230832/https://www.businessinsider.com/major-events-cancelled-or-postponed-due-to-the-coronavirus-2020 |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die IMF het in April voorspel dat die BBP in Afrikalande suid van die Sahara in 2020 met 1.6% sal krimp weens die uitwerking van die koronavirus, lae oliepryse en swak kommoditeitspryse. Die IMF het daarop $215 miljoen in skuldverligting aan elk van 25 Afrika-lande toegestaan, wat egter net 'n fraksie van hul skuld sal delg. Die G-20 nasies (insluitend China, die VSA en Indië) het aangebied om skuldvereffening tot jaareinde uit te stel, alhoewel China, die grootste lener aan Afrika, gehuiwer het om hul by hierdie besluit te skaar. Beijing se multimiljard dollar infrastruktuurprojekte in onder meer Zimbabwe is deur die koronavirus tot stilstand gebring. Hul ingenieurs kon Afrika nie meer besoek nie, en voorraadlewering het tot stilstand gekom.<ref name="marks1">{{cite web |last1=Marks |first1=Simon |title=Coronavirus ends China's honeymoon in Africa |url=https://www.politico.com/news/2020/04/16/coronavirus-china-africa-191444 |website=politico.com |publisher=POLITICO |date=16 April 2020 |access-date=20 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511131609/https://www.politico.com/news/2020/04/16/coronavirus-china-africa-191444 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In November 2021, met die uitbreek van die vierde vlaag van die pandemie in Suid-Afrika, het die nasionale werkloosheidskoers tot 'n kommerwekkende 35% gestyg.<ref name="luc1">{{cite news |last1=Luckhoff |first1=Paula |title=New unemployment rate record (34.9%) but 'we haven't seen the worst yet' |url=https://www.capetalk.co.za/articles/433576/new-unemployment-rate-record-34-9-but-we-haven-t-seen-the-worst-yet |access-date=1 Desember 2021 |agency=Cape Talk 567 AM |publisher=capetalk.co.za |date=30 November 2021}}</ref> == Alternatiewe Afrikaanse spelling == In die Ensiklopedie van die Wêreld, Kritzinger e.a. se Verklarende Afrikaanse Woordeboek en Pharos se Groot Woordeboek word die woord korona met 'n c gespel, dus corona. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == ;Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie-inlyn|2019–20 COVID-19 pandemic|2019–20 KOVIS-19-pandemie}} ;Residensiële Post-Korona-boukuns ---- * [https://www.mansionglobal.com/articles/coronavirus-pandemic-prompts-developers-to-rethink-the-future-of-homes-215112?link=TD_barrons_penta.8f09b711eacf48ed&utm_source=barrons_penta.8f09b711eacf48ed&utm_campaign=circular&utm_medium=MANSIONGLOBAL ''Mansion Global, 24 Mei 2020: Coronavirus Pandemic Prompts Developers to Rethink the Future of Homes''] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = 2019–20 outbreak of novel coronavirus 2019-nCoV }} {{Normdata}} [[Kategorie:2019]] [[Kategorie:2020]] [[Kategorie:Kovis-19]] pp2fchmrljxl1q0m0ton6rvcs25lpor 0 289715 2908855 2901399 2026-06-02T14:44:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908855 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Corona di rime per festeggiare il natalizio giorno di fille.png|duimnael|Titelblad van Corona di rime per festeggiare il natalizio giorno di fille uit 1748]] [[Lêer:Stuwe-impressies.png|duimnael|Titelblad van die bundel met die eerste Nederlandstalige sonnettekrans]] 'n '''Sonettekrans''' of '''sonnet corona''' is 'n reeks [[sonnet]]e wat meestal aan een persoon geadresser is en/of gemoeid is met 'n enkele tema. Elk van die sonnette ondersoek een aspek van die tema en is gekoppel aan die voorafgaande en opeenvolgende sonnette deur die finale reël van die voorafgaande sonnet as sy eerste reël te herhaal. Die eerste reël van die eerste sonnet word herhaal as die finale reël van die finale sonnet, en sodoende word die volgorde derhalwe tot 'n einde gebring. ==Heroïese krans== 'n Gevorderde vorm van 'n sonnettekrans word ook 'n ''sonnet redoublé'' of ''heroïese krans'' genoem, welke bestaan uit vyftien sonnette, waarin die sonnette met mekaar verbind is soos hierbo beskryf, maar die finale bindende sonnet bestaan uit al die eerste reëls van die voorafgaande veertien, in volgorde. Die vyftiende sonnet word die ''Meestersonnet'' genoem. Hierdie vorm is deur die ''Sienna Akademie'' wat in 1460 gestig is geformuleer, maar daar is geen bestaande sonnettekranse wat deur hulle geskryf is nie. Die vorm is aanvanklik deur Giovanni Mario Crescimbeni in sy werk ''L'Istoria della volgar poesia'' beskryf. (Geskiedenis van Volkseie Poësie) wat in 1731 in [[Venesië]] gepubliseer is, en later deur P.G. Bisso in sy ''Introduzione alla volgar poesia'' (Inleiding tot Volkseie Poësie), ook gepubliseer in Venesië in 1794. 'n Variasie op die vorm word soms gebruik waarin die bindende sonnet die eerste sonnet is, en daaropvolgende sonnette eindig met 'n reël wat in volgorde daaruit geneem is.<ref>Miller Williams' '[https://books.google.com/books?id=6tKkKBjY7eYC&pg=PA202&dq=sonnet+redoubl%C3%A9&hl=en&sa=X&ei=meUKUtbGNsr32wXQmYGABQ&ved=0CEwQ6AEwBjgK#v=onepage&q=sonnet%20redoubl%C3%A9&f=false Patterns of Poetry: An Encyclopedia of Forms]', Baton Rouge, LA, LSU Press 1986, bl. 105.'</ref> Die vorm van die sonnetkrone is in 2002 in Brasilië gepubliseer deur die digter [[:pt:Paulo Camelo|Paulo Camelo]], wat die boek "Coroas de uma corona" (Kranse van 'n krans).<ref>CAMELO, Paulo - Coroas de uma coroa - Recife:Bagaço, 2002, 255 p.: il. {{ISBN|979-85-7409-335-1}}</ref> Die digter het die formaat in 2020 herhaal, met die boek ''Mulheres, mulheres - Coroas de outra coroa'' ("Women, women - Crowns of another crown"),<ref>CAMELO, Paulo - Mulheres, mulheres - Coroas de outra coroa - Recife:P.Camelo, 2020, 268 p.:il. {{ISBN|978-85-923565-4-5}}</ref> en in 2024, met die boek "Via Sacra: Coroas de uma coroa de sonetos" ("Via Sacra - Crowns of a crown of sonnets").<ref>CAMELO, Paulo - Via Sacra - Coroas de uma coroa de sonetos - Recife:P.Camelo, 2024, 251 p. :il. {{ISBN|978-65-01-10666-3}}</ref> In [[Europa]] is die eerste krans van sonnette van kranse van sonnette in 2016 in [[Nederland]] gepubliseer onder die titel ''Een kruisweg van alledaags leed'' ({{ISBN|978-94-90855-15-4}}), onder redakteurskap van Bas Jongenelen en Martijn Neggers. 14 kranse maak 14 Meestersonnete. Hierdie Meestersonnete vorm 'n krans van hul eie, welke 'n verdere meestersonnet genereer wat 'n ''Groot-meestersonnet'' genoem word. '' 'n Krans van Sonnette'' (''Sonetni venec'') is 'n krans van sonnette deur die [[Slowenië|Sloweense]] Romantiese digter [[France Prešeren]]. Dit is in 1833 geskryf en is verryk met 'n ''acrostichon'' ( 'n ''Acrostichon'' (ook: naamdig of lettervers) is 'n gedig waarvan bepaalde letters, reëls of strofes (meestal die eerste letters van elke reël of strofe) die een na die ander gelees word en self ook 'n woord of sin vorm. As dit nie die eerste letter, reël of strofe is nie, maar die middelste, word dit ook 'n ''mesostichon'' genoem. Die woord ''acrostichon'' is 'n kombinasie van die Griekse woorde ''akros'' (uitstekend) en ''stichos'' (ry, vers) ) in die meestersonnet. Prešeren se krans van sonnette is in 1889 in [[Russies]] vertaal, wat 'n groot invloed uitgeoefen het op ander digters, insluitende Valery Bryusov. Jaroslav Seifert het sy sentimentele ''Věnec sonetů'' ('n Krans van sonette) in hierdie vorm oor [[Praag]] geskryf, met 'n vertaling deur Jan Křesadlo, wat ook sy eie ''emigre [[riposte]]'' in dieselfde formaat geskryf het, sowel as die skryf van verskeie ander sonnette-siklusse. Die digter Venko Markovski het meer as 100 sonnettekranse geskryf en gepubliseer, wat ook ''acrostichons'' bevat wat opgedra is aan verskeie historiese figure. In 2007 het die Russiese digter Natalia Shamberova ''"The Mists of August"'' ( 'n krans van kranse) gepubliseer, bestaande uit 211 verweefde sonnette wat op hul beurt uit 14 kranse van sonnette bestaan.<ref>Shamberova N.Y. Tumany avgusta. Corona sonetov (Venoc vencov sonetov). SPb, Izd-vo SPbGPU, 2003, 163 s</ref> Die kinderboek ''A Wreath for [[Emmett Till]]'' deur Marilyn Nelson is ook geskoei op die vorm van 'n heroïese krans van sonnette.<ref>{{Cite web |url=http://www.teachingk-8.com/archives/author_interview/_marilyn_nelson_poetic_justice_by_katherine_pierpont_senior_editor.html |title=Marilyn Nelson: Poetic Justice By Katherine Pierpont, Senior Editor from Teaching K-8<!-- Bot generated title --> |access-date= 4 Februarie 2020 |archive-date= 4 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204014755/http://www.teachingk-8.com/archives/author_interview/_marilyn_nelson_poetic_justice_by_katherine_pierpont_senior_editor.html |url-status=dead }}</ref> Marilyn Hacker is 'n ander bekende skrywer van kontemporêre sonnettekranse. ''Intertidal'', 'n samewerkende sonnettekrans deur die kontemporêre digters Judith Barrington, Annie Finch, Julie Kane, Julia Lisella, D'Arcy Randall, Kathrine Varnes, en Lesley Wheeler, is georganiseer by wyse van besprekings oor die ''Wom-Po'' elektroniese poslyste (''listserv'') en in 2007 gepubliseer.<ref>Prairie Schooner: 81: 2 (Somer 2007)</ref> Ander voorbeelde sluit ook in John Donne se "Corona" (Krans) en Mary Wroth se ''"A Crown of Sonnets Dedicated to Love"''. Noemenswaardige sonnettekranse is onlangs deur Linda Bierds, Andrea Carter Brown, Robert Darling, Moira Egan, Jenny Factor, Andrei Krylov, Rachael Briggs, Julie Fay, Constance Merritt, Julie Sophia Paegle, Marie Ponsot, Patricia Smith, Marilyn Taylor, Natasha Trethewey, David Trinidad, John Murillo, John McDonough, Kathrine Varnes, Angela Alaimo O'Donnell, Laurie Ann Guerrero, en Robert Luis Rodriguez gepubliseer. ==Bronne== {{Verwysings}} [[Kategorie:Poësie]] c5jadqybppph38zqqao09jswshydtxw 2908893 2908855 2026-06-02T16:07:33Z ~2026-22503-02 206103 2908893 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Corona di rime per festeggiare il natalizio giorno di fille.png|duimnael|Titelblad van Corona di rime per festeggiare il natalizio giorno di fille uit 1748]] [[Lêer:Stuwe-impressies.png|duimnael|Titelblad van die bundel met die eerste Nederlandstalige sonnettekrans]] 'n '''Sonettekrans''' of '''sonnet corona''' is 'n reeks [[sonnet]]e wat meestal aan een persoon geadresser is en/of gemoeid is met 'n enkele tema. Elk van die sonnette ondersoek een aspek van die tema en is gekoppel aan die voorafgaande en opeenvolgende sonnette deur die finale reël van die voorafgaande sonnet as sy eerste reël te herhaal. Die eerste reël van die eerste sonnet word herhaal as die finale reël van die finale sonnet, en sodoende word die volgorde derhalwe tot 'n einde gebring. ==Heroïese krans== 'n Gevorderde vorm van 'n sonnettekrans word ook 'n ''sonnet redoublé'' of ''heroïese krans'' genoem, welke bestaan uit vyftien sonnette, waarin die sonnette met mekaar verbind is soos hierbo beskryf, maar die finale bindende sonnet bestaan uit al die eerste reëls van die voorafgaande veertien, in volgorde. Die vyftiende sonnet word die ''Meestersonnet'' genoem. Hierdie vorm is deur die ''Sienna Akademie'' wat in 1460 gestig is geformuleer, maar daar is geen bestaande sonnettekranse wat deur hulle geskryf is nie. Die vorm is aanvanklik deur Giovanni Mario Crescimbeni in sy werk ''L'Istoria della volgar poesia'' beskryf. (Geskiedenis van Volkseie Poësie) wat in 1731 in [[Venesië]] gepubliseer is, en later deur P.G. Bisso in sy ''Introduzione alla volgar poesia'' (Inleiding tot Volkseie Poësie), ook gepubliseer in Venesië in 1794. 'n Variasie op die vorm word soms gebruik waarin die bindende sonnet die eerste sonnet is, en daaropvolgende sonnette eindig met 'n reël wat in volgorde daaruit geneem is.<ref>Miller Williams' '[https://books.google.com/books?id=6tKkKBjY7eYC&pg=PA202&dq=sonnet+redoubl%C3%A9&hl=en&sa=X&ei=meUKUtbGNsr32wXQmYGABQ&ved=0CEwQ6AEwBjgK#v=onepage&q=sonnet%20redoubl%C3%A9&f=false Patterns of Poetry: An Encyclopedia of Forms]', Baton Rouge, LA, LSU Press 1986, bl. 105.'</ref> Die vorm van die sonnetkrone is in 2002 in Brasilië gepubliseer deur die digter [[:pt:Paulo Camelo|Paulo Camelo]], wat die boek "Coroas de uma corona" (Kranse van 'n krans).<ref>CAMELO, Paulo - Coroas de uma coroa - Recife:Bagaço, 2002, 255 p.: il. {{ISBN|979-85-7409-335-1}}</ref> Die digter het die formaat in 2020 herhaal, met die boek ''Mulheres, mulheres - Coroas de outra coroa'' ("Women, women - Crowns of another crown"),<ref>CAMELO, Paulo - Mulheres, mulheres - Coroas de outra coroa - Recife:P.Camelo, 2020, 268 p.:il. {{ISBN|978-85-923565-4-5}}</ref> en in 2024, met die boek "Via Sacra: Coroas de uma coroa de sonetos" ("Via Sacra - Crowns of a crown of sonnets").<ref>CAMELO, Paulo - Via Sacra - Coroas de uma coroa de sonetos - Recife:P.Camelo, 2024, 251 p. :il. {{ISBN|978-65-01-10666-3}}</ref> In [[Europa]] is die eerste krans van sonnette van kranse van sonnette in 2016 in [[Nederland]] gepubliseer onder die titel ''Een kruisweg van alledaags leed'' ({{ISBN|978-94-90855-15-4}}), onder redakteurskap van Bas Jongenelen en Martijn Neggers. 14 kranse maak 14 Meestersonnete. Hierdie Meestersonnete vorm 'n krans van hul eie, welke 'n verdere meestersonnet genereer wat 'n ''Groot-meestersonnet'' genoem word. '' 'n Krans van Sonnette'' (''Sonetni venec'') is 'n krans van sonnette deur die [[Slowenië|Sloweense]] Romantiese digter [[France Prešeren]]. Dit is in 1833 geskryf en is verryk met 'n ''acrostichon'' ( 'n ''Acrostichon'' (ook: naamdig of lettervers) is 'n gedig waarvan bepaalde letters, reëls of strofes (meestal die eerste letters van elke reël of strofe) die een na die ander gelees word en self ook 'n woord of sin vorm. As dit nie die eerste letter, reël of strofe is nie, maar die middelste, word dit ook 'n ''mesostichon'' genoem. Die woord ''acrostichon'' is 'n kombinasie van die Griekse woorde ''akros'' (uitstekend) en ''stichos'' (ry, vers) ) in die meestersonnet. Prešeren se krans van sonnette is in 1889 in [[Russies]] vertaal, wat 'n groot invloed uitgeoefen het op ander digters, insluitende Valery Bryusov. Jaroslav Seifert het sy sentimentele ''Věnec sonetů'' ('n Krans van sonette) in hierdie vorm oor [[Praag]] geskryf, met 'n vertaling deur Jan Křesadlo, wat ook sy eie ''emigre [[riposte]]'' in dieselfde formaat geskryf het, sowel as die skryf van verskeie ander sonnette-siklusse. Die digter Venko Markovski het meer as 100 sonnettekranse geskryf en gepubliseer, wat ook ''acrostichons'' bevat wat opgedra is aan verskeie historiese figure. In 2007 het die Russiese digter Natalia Shamberova ''"The Mists of August"'' ( 'n krans van kranse) gepubliseer, bestaande uit 211 verweefde sonnette wat op hul beurt uit 14 kranse van sonnette bestaan.<ref>Shamberova N.Y. Tumany avgusta. Corona sonetov (Venoc vencov sonetov). SPb, Izd-vo SPbGPU, 2003, 163 s</ref> Die kinderboek ''A Wreath for [[Emmett Till]]'' deur Marilyn Nelson is ook geskoei op die vorm van 'n heroïese krans van sonnette.<ref>{{Cite web |url=http://www.teachingk-8.com/archives/author_interview/_marilyn_nelson_poetic_justice_by_katherine_pierpont_senior_editor.html |title=Marilyn Nelson: Poetic Justice By Katherine Pierpont, Senior Editor from Teaching K-8<!-- Bot generated title --> |access-date= 4 Februarie 2020 |archive-date= 4 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204014755/http://www.teachingk-8.com/archives/author_interview/_marilyn_nelson_poetic_justice_by_katherine_pierpont_senior_editor.html |url-status=dead }}</ref> Marilyn Hacker is 'n ander bekende skrywer van kontemporêre sonnettekranse. ''Intertidal'', 'n samewerkende sonnettekrans deur die kontemporêre digters Judith Barrington, Annie Finch, Julie Kane, Julia Lisella, D'Arcy Randall, Kathrine Varnes, en Lesley Wheeler, is georganiseer by wyse van besprekings oor die ''Wom-Po'' elektroniese poslyste (''listserv'') en in 2007 gepubliseer.<ref>Prairie Schooner: 81: 2 (Somer 2007)</ref> Ander voorbeelde sluit ook in John Donne se "Corona" (Krans) en Mary Wroth se ''"A Crown of Sonnets Dedicated to Love"''. Noemenswaardige sonnettekranse is onlangs deur Linda Bierds, Andrea Carter Brown, Robert Darling, Moira Egan, Jenny Factor, Andrei Krylov, Rachael Briggs, Julie Fay, Constance Merritt, Julie Sophia Paegle, Marie Ponsot, Patricia Smith, Marilyn Taylor, Natasha Trethewey, David Trinidad, John Murillo, John McDonough, Kathrine Varnes, Angela Alaimo O'Donnell, Laurie Ann Guerrero, en Robert Luis Rodriguez gepubliseer. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Poësie]] 40iinenram7ykz162kkvvkl1rdfhsws 0 303198 2908869 2905093 2026-06-02T15:15:22Z Jcb 223 2908869 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Arnold van Wyk | beeld = | onderskrif = | agtergrondkleur = Klassieke musiek | geboortenaam = Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk | geboortedatum = {{geboortedatum|1916|04|26}} | geboorteplek = [[Calvinia]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1983|03|27|1916|04|26}} | sterfplek = [[Stellenbosch]], [[Kaapprovinsie]], Republiek van Suid-Afrika<!-- | aktiewe_jare = 1940–1983--> | lys_van_werke = }} '''Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk''' ([[26 April]] [[1916]]&nbsp;– [[27 Maart]] [[1983]]) was 'n Suid-Afrikaanse [[komponis|kunsmusiek komponis]]. Hy was een van die eerste noemenswaardige komponiste van die genre, saam met [[Hubert du Plessis]] en [[Stefans Grové]].<ref name="WaltonMuller2005">{{cite book|author1=Chris Walton|author2=Stephanus Muller|title=Gender and Sexuality in South African Music|url=https://books.google.com/books?id=mFcyAwAAQBAJ|date=1 Mei 2005|publisher=African Sun Media|isbn=978-1-919980-40-9|pages=35–26}}</ref> ==Vroeë lewe== Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk is op [[26 April]] [[1916]] op die plaas ''Klavervlei'', nie ver van [[Calvinia]] af nie, 'n klein dorpie in [[Noord-Kaap]], Suid-Afrika, gebore. Hy was die sesde van agt kinders. Sy ma, Helena van Dyk, was afkomstig van 'n welgestelde familie wat skynbaar afgestam het van die sewentiende-eeuse hofskilder [[Anthony van Dyck]]. Die egpaar het getrou toe die boerdery hulle 'n redelike hoop op finansiële sekuriteit gebied het, maar Van Wyk se pa was nooit 'n doeltreffende plaasbestuurder nie. Min is bekend oor sy kinderjare behalwe dat die lewe moeilik was.<ref>S. Muller, "Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa," ''The Musical Times'', 2008, bl.61</ref> Van so vroeg as [[1918]] af het die gesin finansieel gesukkel, en sy vader, Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk, het sy vrou en kinders sleg behandel. Verskeie familielede, waaronder Van Wyk se moeder en oudste susters, het musikale talent getoon, maar min geleentheid gehad vir musikale opleiding. == Musikale opvoeding == Van Wyk het af en toe klavierlesse by sy "gunsteling" suster Minnie, ontvang. Kort voor lank het hy "dramatiese klavier improvisasies van verhale vir enigiemand gespeel wat saggeaard genoeg was om hom ses pennies daarvoor te betaal."<ref name="klat1">P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.1</ref> Op 16 is Van Wyk na die kosskool aan die ''Stellenbosch Boys' High School'' in [[Stellenbosch]] gestuur. Hy het eerste klavierlesse van die [[tjellis]] Hans Endler, en later van Mej. CE van der Merwe, ontvang.<ref name="klat1" /> Sy moeder is in die Somerset-hospitaal in [[Kaapstad]] oorlede. Dit is 'n paar weke later gevolg deur die afsterwe van sy oudste suster. Hy het op sewentienjarige ouderdom gematrikuleer en besluit om die volgende jaar te spandeer om voor te berei vir 'n oorsese klavier-beursgeleentheid, welke poging onsuksesvol was. Hy het 'n pos in [[Kaapstad]] geneem in die eise-afdeling by 'n versekeringsmaatskappy. Gedurende hierdie tyd het hy kennis gemaak met Charles Weich, die musiekkritikus van die [[Afrikaans]]e koerant ''[[Die Burger]]'', wat hom uitgenooi het om vir die eerste keer op te tree tydens 'n konsert van werke "deur onbekende Suid-Afrikaanse komponiste" wat aangebied is deur die Oranjeklub.<ref name="klat1" /> Dit het Van Wyk van 'n gehoor voorsien vir sy werke, en aan die jong komponis 'n welverdiende en broodnodige stem gegee. ==Londense vakleerlingskap== In 1938 het Van Wyk met sy studies aan [[Stellenbosch Universiteit]] begin met die doel om 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] te behaal. Hy het sy studies onderbreek om aan die Koninklike Musiekakademie in [[Londen]] te studeer. Hy was die eerste Suid-Afrikaanse komponis wat 'n ''Performing Right''-beurs ontvang het om daar te studeer. Die beurs is aanvanklik vir een akademiese jaar toegeken. Van Wyk het toestemming gekry om sy studies daar tot 1944 voort te sit. Terwyl hy aan die akademie gestudeer het, het hy verskeie pryse ontvang, insluitende die ''Worshipful Company of Musicians'' medalje in 1941, wat toegeken is aan die mees vooraanstaande student in die akademie. Van Wyk het baie bekommernisse gehad oor die professionele opleiding wat hy van sy komposisie-onderwyser, Theodor Holland, ontvang het. Na 'n paar maande aan die akademie het Van Wyk in 'n brief geskryf:<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.64</ref>{{quote|Vanaand nadat ek ordentlik geoefen het, het ek van my vorige stukke gespeel - die "Nokturne", die "Bagatelles", die "Romanza" en "Mazurka" en dit het my in 'n mooi, blou sentimentele bui geplaas. Dit sal doodnatuurlik wees om 'n blou letter te skryf, met pers oomblikke en [[ligpers]] kadense, maar ek sal my bes doen om dit nie aan u te doen nie. My kontak met die Engelse het my die ongepastheid van emosie geleer; dit het my geleer dat naakte emosie so onvergeeflik is as om in die straat af te loop sonder 'n broek. Ek het nog nie besluit of ek 'n beter man is, noudat ek hierdie filosofie geassimileer het nie.}} Gedurende Van Wyk se tyd aan die akademie is sy werke tydens verskeie studentekonserte opgevoer, waaronder sy Vioolconcerto, onder leiding van Henry Wood. Dit is ook in 1940 deur sy medestudent, Doreen Cordell, opgevoer. Van Wyk het sy inkomste aangevul deur 'n pos te neem by die [[Afrikaans]]e afdeling van die [[BBC]]. Hy sou vir die res van sy tyd in Londen as omroeper, vertaler en nuusleser daar werk. Hy het by wyse van hierdie pos die Britse komponis en musikoloog [[Howard Ferguson]] ontmoet, wat "uiters beïndruk was deur [die] skoonheid en oorspronklikheid" van sy werke.<ref>H. Ferguson, 1996, bl.83</ref> 'n Lewenslange verhouding het uit hierdie ontmoeting ontstaan. Dit het gelei tot verskeie opvoerings van Van Wyk se werke in die Verenigde Koninkryk tydens sy agt jaar lange verblyf daar. Die eerste van hierdie openbare opvoerings het Van Wyk se "Vyf Elegieë vir Strykkwartet", wat as deel van die bekende Nasionale Galery-konserte opgevoer is, ingesluit. Ander werke wat opgevoer is, was sy twee klavier-duetwerke, "Drie Improvisasies op Nederlandse Volksliedjies", en die variasies getiteld "Poerpasledam", 'n Afrikaanse sinspeling van die [[Frans]]e frase ''"pour passer le temps."'' Ander werke wat tydens Van Wyk se tyd in die Verenigde Koninkryk gespeel is, was sy Eerste Simfonie, wat deur Henry Wood gedirigeer is as deel van 'n spesiale BBC uitsending wat in 1943 tydens Suid-Afrika se Uniedagvieringe uitgesaai is, en die ''Saudade vir viool en orkes'', wat oorspronklik die middelste beweging van die Vioolconcerto was, en deur die [[violis]] [[Olive Zorian]] onder leiding van Sir [[Adrian Boult]] uitgevoer is tydens 'n Proms-konsert by Albert Hall.<ref> P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl.3</ref> Sommige kritici het Van Wyk se gewildheid onder Engelse gehore bevraagteken, en aangevoer dat die BBC sy werke bevorder het as deel van sy groter veldtog ten behoewe van [[Afrikaners]] wat deel gevorm het van die [[Geallieerde Magte]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>S. Muller, "''Sounding Margins: Musical Representations of White South Africa''", D.Phil. diss., [[Universiteit van Oxford]], 2000, bl. 37. Muller haal 'n brief aan wat ''Empire Music'' se Rollo Myers aan Hubert Clifford geskryf het, en waarin hy gesê het: "Mag ek u vra om toe te sien dat die feit dat Arnold van Wyk 'n [[Afrikaner]]komponis is, en dat [[Engeland]] sy musikale opleiding verskaf het, so ver moontlik in die pers benadruk word en soveel moontlik publisiteit ontvang."</ref> Van Wyk het in 1946 na die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] na Suid-Afrika teruggekeer. ==Terugkeer na Suid-Afrika== Toe Van Wyk vroeg in Desember 1946 na Suid-Afrika teruggekeer het, "het hy 'n hartlike ontvangs gekry".<ref>P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl. 3</ref> Sy terugkeer het 'n belangstelling my mense aangewakker om tot Suid-Afrikaanse kunsmusiek by te dra, welke aangevuur is deur nasionalistiese motiewe.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 17</ref> Van Wyk het die volgende paar jaar as vryskutkomponis en -musikant gewerk. Hy het verskeie toere (bestaande uit klavieropvoerings) deur die hele Unie van Suid-Afrika onderneem, en 'n konsertreeks deur die destydse [[Reddingsdaadbond]], 'n organisasie wat in 1939 gestig is om in die hele Unie in kulturele projekte te belê en dit te bevorder, georganiseer. Die musiekkonserte moes waardering onder plattelandse [[Afrikaners]] vir musiek aanwakker. == Musikale nasionalisme == Talle musiekkritici het die "nasionalistiese styl" wat in Van Wyk se werke voorkom bevraagteken.<ref>'n Mens bevraagteken sy "nasionalistiese styl" wanneer hy skryf: "Hy het maar 'n boereseun gebly en dit tel soveel by sy mede-Afrikaners as sy meesterlike spel en skitterende komposisies". du Preez, 1978, bl.1</ref> Tydens 'n openbare lesing in 1955 vir die [[Gemenebes]]-afdeling van die Koninklike Genootskap van Kunste, het die kritikus Stewart Hylton-Edwards daarop gewys dat Van Wyk nie daartoe in staat sal wees "om tot die einde van sy lewe Engelse musiek te skryf nie".<ref>J. Bouws, "Solank daar Musiek is: Musiek en Musiekmakers in Suid-Afrika (1652–1982)", 1982, bl. 181</ref> 'n Ander kritikus het beweer dat Van Wyk uitgebuit gevoel het (deur die nasionaliste), en dat hulle slegs besorg was oor sy bydrae tot die verfyningsproses van Suid-Afrikaanse Kunsmusiek.<ref> M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. Diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 18 </ref> Van Wyk het veral nie van sy verbintenisse met die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] gehou nie, wat gereeld werke van hom aangevra het. Van Wyk het voortgegaan om in Suid-Afrika aan sy ''Kersfees Kantata'' te werk. Hy het die werk in Londen begin komponeer; dit het die potensiaal gehad om hom te voorsien van finansiële sekuriteit, met jaarlikse staatsgesteunde uitsendings. Om enige verdere verbintenisse met die Afrikaner-nasionaliste te vermy, het Van Wyk 'n aanstelling as dosent in musiek aan die Engelssprekende [[Universiteit van Kaapstad]] aanvaar, 'n pos wat "veiligheid belowe het, terwyl dit tyd vir komposisie en klavierspel gelaat het”.<ref>P. Klatzow, ''Composers in South Africa Today'', 1987, bl. 3</ref> Hy het sy Tweede Simfonie (''Sinfonia Ricercata'') gedurende hierdie tyd voltooi. Die werk, asook sy orkeswerk getitel ''Rapsodie'' (1951), was in opdrag van die [[Jan van Riebeeck|Van Riebeeck]]-fees van 1952. Verskeie akademici voer aan dat Van Wyk se liedjies sy beste werk verteenwoordig. 'n Belangrike sangsiklus ''Van Liefde en Verlatenheid'', wat geprys is deur die kritikus Malcolm Rayment as "een van die belangrikste bydraes van ons tyd tot die literatuur van liedere",<ref> J. Bouws, "Suid-Afrikaanse Komponiste van Vandag en Gister", 1957, bl. 181. Soos Ferguson ook skryf: “Hy het met groot sensitiwiteit en bekwaamheid die uiteenlopende stemminge van die pragtige gedigte van [[Eugène Marais]] vasgelê en dit in uitmuntende musiek geklee". J. Bouws, "Suid-Afrikaanse Komponiste van Vandag en Gister", 1982, bl.3 </ref> het na sy Rapsodie gevolg. Die eerste uitvoering van ''Van Liefde en Verlatenheid'' het plaasgevind tydens die [[Universiteit van Kaapstad]] se musiekfees van 1953. Van Wyk het in 1954-56 vlugtig na [[Londen]] teruggekeer vir 'n reeks konserte. Gedurende hierdie tyd het hy hoofsaaklik aan 'n grootskaalse klavierwerk getiteld ''Nagmusiek'' gewerk, wat ter nagedagtenis aan sy vriend Noel Mewton-Wood, 'n Australiese pianis wat in 1953 selfmoord gepleeg het, geskryf is.<ref name="klat4">P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl.4</ref> Alhoewel Van Wyk op eenvoudige wyse gekomponeer het omrede hy "pragtige dinge" wou skep, was sy verbinding met die ideologieë van Afrikaner-nasionalisme 'n onvermydelikheid. Vir die Uniefees in [[Bloemfontein]] in [[1960]] het Van Wyk een van sy belangrikste werke tot op daardie stadium geskryf naamlik, die simfoniese suite getitel''Primavera'', wat van belang is vanweë die lengte daarvan en die belangrike plek wat dit beklee tussen sy ander orkeswerke.<ref name="klat4" /> Dit bestaan uit vier bewegings wat sonder onderbreking gespeel word. Die derde beweging maak op uitgebreide wyse gebruik van 'n minnelied, soos dit gebruik is deur die dertiende-eeuse Duitse digter [[Neidhart von Reuenthal]].<ref name="klat4" /> Aan die einde van sy loopbaan het Van Wyk veral aangetrokke gevoel tot die idee om onbegeleide vokale werke te komponeer, soos sy ''Aanspraak virrie latenstyd'' (1973–83) en sy ''Missa in illo tempore'' (1979). Hy het aan 'n onderhoudvoerder gesê: "Op die oomblik is dit die ding wat my die meeste aanraak; die idee van mense wat sonder instrumentele begeleiding sing. Miskien het dit iets te make met waarheen die wêreld oppad is."<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 19</ref> ==Belang== Van Wyk is in 1952 'n genoot van die koninklike akademie gemaak, en het verskeie reise na Europa onderneem. Belangrike optredes buite die VK en Suid-Afrika sluit onder meer 'n uitvoering van sy Eerste Strykkwartet in Brussel vir die ''Internasionale Genootskap vir Kontemporêre Musiek'' in 1950 in, asook 'n opvoering van sy sangsiklus ''Van liefde en Verlatenheid'' tydens die genootskap se fees in 1954 in [[Israel]].<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 19</ref> Tydens hierdie fees het Van Wyk die ''Jeunesses Musicales''-prys ontvang. Die uitvoering van sy sangsiklus tydens die fees is so entoesiasties aangehoor dat dit dieselfde jaar in [[Nederland]], [[Londen]] en [[Oslo]] tydens verskeie geleenthede opgevoer is.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., University of Stellenbosch, 2006, bl. 18</ref> Van Wyk het in 1972 'n eredoktoraat in musiek aan die Universiteit van Kaapstad ontvang, en in 1981 aan [[Stellenbosch Universiteit]].<ref>P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.6</ref> ==Styl van komposisie en ontwikkeling== Ondanks die erkenning en kritiese ontvangs wat Van Wyk tydens sy leeftyd vir sy werke ontvang het, sou hy nooit sy uiters self-kritiese stem te bowe kom nie. Gevolglik is die meerderheid van Van Wyk se werke dikwels na die eerste uitvoering daarvan hersien. In totaal, die hersiene werke uitgesonder, het Van Wyk gedurende sy leeftyd slegs sewe-en-twintig komposisies gekomponeer. Van Wyk se mees fundamentele stilistiese ontwikkelings het in sy vroeë jeugjare gestalte gekry in [[Europa]]. Soos baie van Van Wyk se tydgenote van destyds was hy van mening dat die statuur van enige [[komponis]], en nog belangriker, 'n komponis uit Suid-Afrika, gemeet moes word aan die Europese landskap van artistieke verdienstelikheid en estetiese waardes.<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.62</ref> Van sy werksetiek het Howard Ferguson gesê: "Hy is 'n stadige en noukeurige werker, en ook uiters selfkrities, soos gesien kan word uit sy gewoonte om werke na hul eerste uitvoering te hersien, of selfs heeltemal te onttrek. Mens wonder soms inderdaad of hy nie te geneig was om selfkrities te wees nie."<ref>P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.3</ref> Van Wyk se eerste musikale idiome weerspieël die tradisies van die laat-[[Romantiek|Romantiese musikale tydperk]] en is tonaal en neo-Romanties van aard. Van Wyk was bewus van die stilistiese beperkings van sy eie musiek, maar het ook die sogenaamde "post-moderne" Europese komposisie-ontwikkelinge gevolg, met komponiste soos Paul Hindemith, [[Igor Strawinski|Strawinski]], en Arnold Schoenberg. Tydens 'n SAUK-onderhoud in 1972 het Van Wyk verduidelik: <blockquote> Baiekeer dink ek my musiek is min of meer Romanties en tradisioneel ... en watter mark is daar nou eintlik daarvoor?<ref>Smith, 1991, bl.26 </ref> </Blockquote> Sy ontwikkeling as komponis het 'n ommekeer ondergaan toe hy formele onderrig in komposisie, soos voorheen genoem, by die RAM in die Verenigde Koninkryk ontvang het. Hy het die tradisies van sy Engelse tydgenote, soos Britten en Walton, verwerp, en in pleks daarvan sy musikale instinkte gevolg. Van Wyk het in herinnering geroep dat sy komposisiemetodes instinktief gedoen is, en sonder dat hy elke stap op 'n logiese manier moes verklaar.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.22</ref> As 'n [[klavier|konsertpianis]] en slaafse navolger van die Romantiese ideologieë, het Van Wyk gou geïnteresseerd geraak in die laat-klavierwerke van komponiste soos [[Beethoven]], [[Chopin]] en [[Franz Liszt|Liszt]]. Hierdie "gebrek aan 'n sterk innerlike kreatiewe rigting" is ook duidelik in Van Wyk se "gereelde gebruik van ingevoerde materiaal van verskillende soorte as basiese vertrekpunte vir verdere musikale behandeling ".<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.69</ref> Tydens sy verblyf in die Verenigde Koninkryk en danksy sy vriendskap met Ferguson, het Van Wyk gesosialiseer met mense soos [[Ralph Vaughan Williams]] en [[Gerald Finzi]], wat beide die 'sleurgang' van post-[[Edward Elgar|Elgar]] tonale idiome gevolg het.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, p.23</ref> Kort daarna het hy begin belangstel in die komposisietegnieke van [[Benjamin Britten|Britten]], wat die tegnieke van komponiste soos [[Igor Strawinski|Strawinski]], [[Alban Berg|Berg]] en [[Gustav Mahler|Mahler]] gevolg het. Wat Van Wyk die meeste aangetrek het, was die vermoë van Britten om musiek te komponeer wat die idees van sosiale kommentaar gereflekteer het. 'n Ander faktor in Van Wyk se ontwikkeling as komponis was sy intense liefde en belangstelling in die [[letterkunde]] en [[poësie]]. Aangesien die skep van "pragtige dinge" vir hom die belangrikste oorweging was, het hy dikwels verskeie gedigte of artistieke uitdrukkings van prominente figure soos die groot meesters [[N.P. van Wyk Louw]] en [[W.E.G. Louw]] in sy komposisies ingesluit.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.24</ref> Hy het dikwels van poësie en letterkunde gebruik gemaak as vertrekpunt vir sy komposisies se titels: ''Vier Weemoedige Liedjies'', ''Van Liefde en Verlatenheid'', en ''Vyf Elegieë vir Strykkwartet''. Die tekste wat Van Wyk vir sy komposisies gekies het, het dikwels nostalgiese sentimente bevat, soos uitdrukkings van pessimisme, of die uitdrukking van isolasie.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.25</ref> ==Erfenis== Na sy dood in 1983 het verskeie geleerdes hulde gebring aan die komponis vir sy bydrae tot Suid-Afrikaanse kunsmusiek. Sommige van hierdie huldeblyke het beklemtoon hoe Van Wyk se komposisies die ideologie van Afrikanernasionalisme weerspieël het. Ander, analitiese kommentare, plaas sy werke in die konteks van die ontwikkeling van die komponis. Daar is nog nie werklik gepoog om die werke binne 'n groter konteks van komposisie ontwikkeling in 'n spesifieke Suid-Afrikaanse konteks te plaas nie, hoofsaaklik as gevolg van 'n individuele styl wat nie maklik gekategoriseer kan word nie. In 'n huldeblyk aan Van Wyk na sy dood, skryf die Suid-Afrikaanse musikoloog Jacques Pierre Malan dat die skepping van 'n eiesoortige Suid-Afrikaanse abstrakte kunsmusiek, "die werk was van een man, die profeet van Suid-Afrikaanse musiek, Arnold van Wyk. Hy was ons eerste soewereine klankmeester, die eerste een wat in die buiteland aandag kon trek as 'n kreatiewe kunstenaar, die eerste om plaaslik te skep, tussen al die buitelandse meesters, die moontlikheid om 'n eie musiek van die hoogste gehalte te vestig, die eerste om musikale prestasies te maak wat net soveel getel het as al die ander prestasies — om slegs enkele van die 'eerstes' te noem."<ref> Grove, 1984, bl. 10 </ref> In 2014 het die Suid-Afrikaanse musikoloog Stephanus Muller ''Nagmusiek'' gepubliseer, wat 'n skolastiese analise sowel as fiktiewe interpretasie van die lewe en werke van Arnold van Wyk bied. Muller het in 2015 die ''UJ-prys vir 'n debuutroman'' ontvang vir die publikasie.<ref> http://fourthwallbooks.com/product/nagmusiek/</ref> Van Wyk se musiek het die afgelope paar jaar in [[Kaapstad]] gewild geword, en is uitgevoer deur die plaaslike komponis en musikant, Liam Pitcher.<ref>{{Cite web |url=https://www.celebration.co.za/weddings/musicians/liam-pitcher/ |title=argiefkopie |access-date=26 Mei 2020 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924072722/https://www.celebration.co.za/weddings/musicians/liam-pitcher/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Universiteit Stellenbosch]] se musikologie departement het in 2017 'n Suid-Afrikaanse musiekkursus by die kurrikulum gevoeg<ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/stellenbosch-university-gets-south-african-music-course</ref> wat die studie van werke deur Van Wyk, [[Hendrik Hofmeyr]], [[William Henry Bell]], Jeanne Zaidel-Rudolph, en Andile Khumalo behels. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == * [https://www.litnet.co.za/sulke-vriende-is-skaars-die-briewe-van-arnold-van-wyk-en-anton-hartman-1949-1981-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Litnet akademiese essay: Sulke vriende is skaars: Die briewe van Arnold van Wyk en Anton Hartman, 1949–1981] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van Wyk, Arnold}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1983]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse komponiste]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 2s4t7pqmc56tne2ca8b0jo3v90p8z9q 0 307707 2908975 2905936 2026-06-03T06:27:45Z Jcb 223 2908975 wikitext text/x-wiki '''''Caedite eos, Novit enim Dominus qui sunt eius''''' is 'n frase wat na bewering deur die bevelvoerder van die [[Albigensiese Kruistog]] geuiter is, voor die bloedbad op 22 Julie 1209 in Béziers. 'n Direkte vertaling van die [[Latyn]]se frase is: "Maak hulle dood Want die Here weet wie Syne is." Die pouslike legaat en die [[Cisterciënser]]s-abt Arnaud Amalric was in die aanvangsfase militêre bevelvoerder van die Kruistog en leier van hierdie eerste groot militêre optrede van die Kruistog, die aanval op Béziers, en volgens Caesarius van Heisterbach het hy hierdie bevel uitgespreek. Hierdie kruistog teen die [[Kathare]] is geloods deur 'n politieke koalisie van die koning, die Noord-Franse adel en die pous in die jaar 1208. 'n Minder formele vertalings het aanleiding gegee tot variante soos "Maak almal dood; laat God hul uitsorteer." Sommige moderne bronne gee die aanhaling as ''Neca eos omnes. Deus suos agnoscet'', klaarblyklik 'n vertaling uit Engels terug in Latyn, <ref name="Gregory">{{cite book |last=Gregory |first=Rocky L. |title=Just Baptize Them All and Let God Sort Them Out: Usurping the Authority of God |year=2014 |publisher=CrossBooks |page=xii |isbn=9781462735877 |oclc=874730661}}</ref> en dus 'n Bybelse verwysing na 2 Timoteus 2:19 wat stelː “Die Here ken dié wat aan Hom behoort,” en: “Elkeen wat sê dat hy aan die Here behoort, moet wegbreek van die ongeregtigheid.”<ref>https://www.bible.com/af/bible/6/2TI.2.AFR83</ref> == Agtergrond == Amalric se eie weergawe van die beleg, wat in sy brief aan [[pous Innocent III]] in Augustus 1209 beskryf word, lui: "Terwyl daar nog met die baronne gesprekke gevoer is oor die vrylating van diegene in die stad wat as [[Katoliek]]e beskou word, het die bediendes en ander persone met 'n lae rang en ongewapen die stad aangeval sonder om op bevele van hul leiers te wag. Tot ons verbasing, skreuend "na wapens, na wapens!", Binne twee of drie uur het hulle die gragte oorsteek en die mure en Béziers is ingeneem. Ons manskape het niemand gespaar nie, ongeag rang, geslag of ouderdom, en byna 20 000 mense het aan die swaard ontkom. Na hierdie groot slagting is die hele stad verwoes en verbrand ..."<ref name="sibly">{{cite book |last1=Sibly |first1=W.A. |last2=Sibly |first2=M.D. |title=The Chronicle of William of Puylaurens: The Albigensian Crusade and Its Aftermath |date=2003 |publisher=The Boydell Press |location=Woodbridge, Suffolk, England, UK |pages=127–128 |url=https://books.google.com/books?id=mIQTe2VaZQsC&pg=PA127#v=onepage&q&f=false}}</ref> Ongeveer dertien jaar later vertel Caesars van Heisterbach hierdie verhaal oor die slagting, met die pouslike legaat aangehaal met die woorde Caedite eos. Novit enim Dominus qui sunt eius:<ref>{{cite web |url=http://www.executedtoday.com/2009/07/22/1209-albigensian-crusade-cathars-beziers/ |author=Headsman |title=1209: Massacre of Béziers, "kill them all, let God sort them out" |date=22 July 2009 |accessdate=12 Mei 2014}}</ref> Toe hulle uit die erkenning van sommige van hulle ontdek dat daar Katolieke met die [[ketter]]s gemeng is, het hulle vir die abt gesê: "Heer, wat moet ons doen, want ons kan nie onderskei tussen die gelowiges en die ketters nie." Die abt, net soos die ander, was bang dat baie mense uit vrees vir die dood sou voorgee dat hulle Katolieke is, en na hul vertrek na hul dwaalleer sou terugkeer, en daar word gesê dat hy gese het "Maak almal dood, want die Here weet wie syne is ”(2 Tim. ii. 19) en so is groot getalle in daardie stad is doodgemaak.<ref>{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/caesarius-heresies.html |title=Medieval Sourcebook: Caesarius of Heisterbach: Medieval Heresies: Waldensians, Albigensians, Intellectuals |publisher=Fordham University |accessdate=12 Mei 2014 |archive-date=18 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818194011/http://www.fordham.edu/halsall/source/caesarius-heresies.html |url-status=dead }}</ref> Caesarius het nie definitief gesê dat hierdie sin gebruik is nie, hy het geskryf dat Amalric "volgens berigte dit gesê het (''dixisse fertur'' in die oorspronklike teks).<ref>{{cite book |last=Meschini |first=Marco |title=L'eretica: Storia della crociata contro gli Albigesi |publisher=Laterza |year=2010 |page=116 |language=Italian |isbn=978-88-420-9306-0 |oclc=656501629}}</ref> Alhoewel daar twyfel bestaan dat die abt hierdie woorde gesê het, is daar weinig twyfel dat hierdie woorde die gees van die aanval vasgevang het,<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/bloodlustonroots00jaco |url-access=registration |quote=Caesarius of Heisterbach amalric. |first=Russell |last=Jacoby |title=Bloodlust: On the Roots of Violence from Cain and Abel to the Present |publisher=Free Press |page=29f |isbn=978-1-4391-0024-0 |oclc=787862175 |year=2011}}</ref> en dat Arnaud en sy kruisvaarders beplan het om die inwoners van enige vesting wat weerstand bied dood te maak.<ref name="sibly" /> Die kruisvaarders (waarna Arnaud as ''nostri'', ons manne ' verwys het) het verwoes en doodgemaak sonder voorbehoud.<ref>{{cite book |last=Oldenbourg |first=Zoé |authorlink=Zoé Oldenbourg |title=Massacre at Montségur: A History of the Albigension Crusade |year=2000 |publisher=Phoenix Press |page=[https://archive.org/details/massacreatmontse00olde_0/page/109 109ff] |isbn=1-84212-428-5 |oclc=47720027 |url=https://archive.org/details/massacreatmontse00olde_0/page/109 }}</ref> == In kultuur == Die frase is in verskillende konflikte, soos die [[Viëtnamoorlog]], deur lede van die Amerikaanse weermag aangeneem en word as 'n nie-amptelike slagspreuk deur sekere eenhede gebruik.<ref>{{cite book |editor1-last=Doyle |editor1-first=Charles Doyle |editor2-last=Mieder |editor2-first=Wolfgang |editor3-last=Shapiro |editor3-first=Fred R. |title=The Dictionary of Modern Proverbs |year=2012 |publisher=Yale University Press |isbn=9780300136029 |oclc=759174383}}</ref> Tydens die oorlog teen [[terrorisme]] word die variant "Maak almal dood. Laat [[Allah]] hulle uitsorteer" deur radikales gebruik.<ref name=Gregory/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Latynse uitdrukkings]] dxd4n0t61epxd1nol5zolnc0cvaliwa 0 307947 2908838 2901573 2026-06-02T14:22:56Z Jcb 223 2908838 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Alfabetmoorde | beeld = | onderskrif = | land = [[VSA]] | misdaad = [[Verkragting]], verwurging | plek = [[New York (deelstaat)|New York]] | datums = 16 November 1971 – <br />26 November 1973 | slagoffers = 3 | gedood = }} Die '''Alfabetmoorde''' (ook bekend as die '''Dubbelvoorlettermoorde''') is ’n onopgeloste reeks kindermoorde tussen 1971 en 1973 in [[Rochester, New York]].<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 34-43</ref> Al die slagoffers van die Alfabetmoorde was meisies van 10 en 11 jaar oud wie se [[voornaam]] met dieselfde letter as haar [[van]] begin het. Hulle is almal seksueel aangerand en verwurg<ref name="ak98">''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 98</ref> voordat hulle liggaam in of naby ’n dorp gelos is wat met dieselfde voorletter as hulle voornaam en van begin het.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=December 28, 2019|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref><ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 34</ref><ref name="ser">''Serial Murderers and Their Victims'' {{ISBN|978-0-495-60081-7}} p. 458</ref> Die ondersoekers het meer as 800 verdagtes ondervra, maar die moorde is nooit opgelos nie. == Moorde == === Carmen Colón === Op 16 November 1971 om 16:20 het die 10-jarige [[Puerto Rico|Puerto Ricaaanse]] meisie Carmen Colón in Rochester, New York, verdwyn op pad terug huis toe ná ’n besoek aan die plaaslike apteek. Volgens getuies het Colón die apteek waarheen haar ouma haar gestuur het, verlaat toe sy hoor die voorskrif wat sy moes gaan haal, is nog nie gereed nie. Sy het aan die eienaar, Jack Corbin, gesê: "Ek moet gaan. Ek moet gaan." Sy is toe gesien waar sy in ’n motor klim wat daarnaby geparkeer was.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Carmen Colón|url=https://www.whec.com/news/inside-the-evidence-double-initial-murders/5230501/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Colón se ma het haar om 19:50 as vermis aangegee.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 16</ref> Sowat 50 minute nadat Colón die apteek verlaat het, het talle motoriste op Interstate 490 die kind met ’n kaal onderlyf aan die teenoorgestelde kant van die pad sien hardloop terwyl ’n voertuig, glo ’n donker Ford Pinto-luikrug, agteruitry agter haar aan.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 63</ref> Die meisie het haar arms wild geswaai en geskree in ’n poging om motors te laat stilhou.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 35</ref> Minstens een motoris het gesien hoe sy deur haar ontvoerder na die voertuig teruggelei word.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 7</ref> In die spitsverkeer het niemand stilgehou om haar te help nie<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} pp. 63-64</ref> en dit het later groot openbare woede ontlok.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 35</ref> Haar lyk is twee dae later naby Interstate 490 gevind, buite die dorp Churchville. In ’n lykskouing is bevind sy is verkrag, het ’n beenbreuk in haar skedel gehad en is daarna met die hand verwurg. Daar was ook talle krapmerke aan haar lyf.<ref name="D&C_background_feature">{{cite news |first=Gary |last=Craig |title='Double Initial' Murders Remain Mystery After 35 Years |url=http://www.democratandchronicle.com/article/20090301/NEWS01/903010314 |work=Democrat and Chronicle |publisher=Gannett |location=Rochester |pages=1A, 8A |date=1 Maart 2009 |accessdate=2 Maart 2009}}</ref> === Wanda Walkowicz === Sewentien maande later, op 2 April 1973 kort ná 17:00, het die 11-jarige Wanda Walkowicz uit die oostelike deel van Rochester verdwyn terwyl sy op pad huis toe was. Volgens die eienaar van die delikatesse waar Walkowicz was, is sy daarheen gestuur om kruideniersware te koop. Om 17:15 het sy begin terugloop huis toe. Haar ma het haar om 20:00 as vermis aangegee.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Wanda Walkowicz|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129163441/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|url-status=dead}}</ref> Die polisie het onmiddellik ’n soektog gelas. Die omgewing om die winkel en die plekke waar sy graag gespeel het, is deursoek. Niks is egter gevind nie,<ref>'' Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 38</ref> hoewel ’n paar inwoners van die buurt Walkowicz gesien het terwyl sy sukkel om die inkopiesak te dra. Terwyl sy die sak teen ’n heining gedruk het om haar greep te verander, het ’n bruin voertuig verby haar gery.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 38</ref> Walkowicz se liggaam, ten volle geklee, is die volgende dag om 10:15 deur ’n polisieman gevind<ref>{{cite news|title=Leads Sought in 1973 'Double Initial' Killing of Girl, 11|url=https://www.newspapers.com/image/?clipping_id=36792841&fcfToken=eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJmcmVlLXZpZXctaWQiOjQwMzYwMDQyMSwiaWF0IjoxNTc4NTM3MjMwLCJleHAiOjE1Nzg2MjM2MzB9.G2_ExtRrGZJxZNMxGbP3Uki7uR_oMsFeTwW_ypqLe6w|accessdate=9 Januarie 2020|work=Democrat and Chronicle|date=9 Maart 2018}}</ref> aan die voet van ’n heuwel aan State Route 104 in Webster, sowat 10&nbsp;km van Rochester af.<ref>''Still at Large: A Casebook of 20th Century Serial Killers who Eluded Justice'' {{ISBN|978-1-559-50184-2}} p. 8</ref> Die posisie van haar liggaam het daarop gedui dat sy waarskynlik uit ’n bewegende voertuig gegooi is en haar liggaam teen die heuwel afgerol het.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 38</ref> In ’n lykskouing is bevind sy is verkrag en toe met ’n voorwerp soos ’n [[gordel]] van agter af verwurg. Verskeie verdedigingswonde het gewys Walkowicz het teen haar moordenaar geveg.<ref>{{cite web|title=Homicide Victim: Walkowicz, Wanda Lee|url=https://www.troopers.ny.gov/Wanted_and_Missing/Homicide/view.php?ID=13364759-65d4-4411-bc90-c667b49e7286|accessdate=6 Februarie 2020|date=5 Januarie 2006}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Haar klere is weer aangetrek nadat sy vermoor is.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> In die lykskouing is spore van [[semen]] en [[pubiese hare]] aan die liggaam gevind.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Wanda Walkowicz|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129163441/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|url-status=dead}}</ref> Verder is verskeie wit [[kat]]hare aan haar klere gevind, hoewel die Walkowicz-gesin nie ’n wit [[troeteldier]] gehad het nie.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 91</ref> Nadat ’n beloning uitgereik is vir inligting wat tot die inhegtenisneming en veroordeling van die moordenaar kon lei,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 39-40</ref> het ’n ooggetuie vertel hy het Walkowicz aan die passasierskant van ’n groot bruin voertuig sien staan terwyl sy met die bestuurder gesels. Die ooggetuie kon nie die bestuurder duidelik sien nie,<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> maar die voertuig was baie naby Walkowicz se huis.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 36</ref> Nog iemand het vertel sy het gesien hoe ’n man ’n meisie met rooi hare op die aand van Walkowicz se verdwyning tussen 17:30 en 18:00 in ’n ligkleurige Dodge Dart dwing.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 39</ref> Rochester se polisiedepartement het enige voorstelle ontken dat daar ’n verband tussen Colón en Walkowicz se moord was.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 46</ref> === Michelle Maenza === Sewe maande later, op die aand van 26 November 1973, het die 11-jarige Michelle Maenza se ma, Carolyn, haar as vermis aangegee nadat die kind nie van die skool af teruggekom het nie. Daar is vasgestel Maenza is om 15:20 laas deur haar skoolmaats gesien op pad na ’n inkopiesentrum naby die skool om haar ma se beursie te gaan haal wat sy vroeër die dag in ’n winkel vergeet het.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 40</ref> Sowat 10 minute later het ’n ooggetuie Maenza aan die passasierskant van ’n beige of taankleurige voertuig sien sit wat vinnig in die straat af gery het. Volgens die ooggetuie het die kind gehuil.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Michelle Maenza|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date= 3 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183343/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|url-status=dead}}</ref> Om 17:30 het ’n motoris ’n man by ’n groot beige of taankleurige voertuig met ’n pap band sien staan.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> Dit was aan Route 350 in die dorp Walworth en die man het ’n meisie wat die ooggetuie seker was Maenza was, aan haar pols vasgehou. Toe die ooggetuie stilhou en sy hulp aanbied, het die man die kind agter sy rug ingeruk.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 71</ref> Hy het voor die voertuig se nommerplaat gestaan. Die man het die ooggetuie so boos aangegluur dat laasgenoemde verplig gevoel het om weg te ry.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Michelle Maenza|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date= 3 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183343/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|url-status=dead}}</ref> Maenza se ten volle geklede liggaam is op 28 November om 10:30 in ’n sloot in die dorp Macedon gekry, sowat 24&nbsp;km van Rochester af. In ’n lykskouing is bevind sy het verskeie wonde aan haar lyf gehad wat met ’n stomp voorwerp toegedien is, sy is verkrag en van agter af met ’n voorwerp soos ’n dun tou verwurg. Verskeie wit kathare is aan haar klere gekry,<ref name="ak98" /> en blare van die omgewing is in haar vuis gevind,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 41</ref> wat aandui dat sy waarskynlik vermoor is op of naby die plek waar haar lyk gekry is.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> ’n Monster is van semen geneem, asook ’n palmafdruk aan haar nek.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 256</ref><ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 63</ref> == Ondersoek == Al drie moorde het groot openbare belangstelling gelok en daar is wyd daaroor berig. Ná Maenza se moord het ondersoekers ’n profieltekening aan die media uitgereik van die persoon wat deur verskeie ooggetuies by die kind gesien is.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 65</ref> Nes met die ander twee moorde is ’n blitslyn daargestel, maar dié keer vir al drie moorde. ’n Beloning is ook weer uitgereik.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 256</ref> Talle oproepe is ontvang, maar dit het geen noemenswaardige getuienis opgelewer nie.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Carmen Colón|url=https://www.whec.com/news/inside-the-evidence-double-initial-murders/5230501/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hoewel die ondersoekers meer as 800 verdagtes ondervra het, is die moorde nooit opgelos nie. Omdat al drie meisies uit ’n arm [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] huis gekom het,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 43</ref> min vriende gehad het en kort voor hulle moord geboelie is<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 255</ref> of swak op skool gevaar het, het ondersoekers die moontlikheid nie uitgesluit nie dat die moordenaar gewerk het by, of kennis gehad het van, die praktyke van ’n maatskaplike agentskap.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> === Ooreenkomste === Al drie slagoffers was [[voortiener]]meisies wat vroeg die middag in ligte of swaar reën in Rochester verdwyn het<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} pp. 255-256</ref> en wie se liggaam later in naburige distrikte gevind is. Die liggame is óf ten volle óf halfgeklee ontdek naby ’n grootpad op ’n plek wat maklik met ’n voertuig bereik kon word.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=2 Januarie 2020|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref> Al drie was kort<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 18</ref> en is verkrag voordat hulle vermoor is. Al drie is deur hulle skoolmaats as alleenlopers beskou.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} pp. 255-256</ref> Ondersoekers stem saam dit is onwaarskynlik dat die slagoffers gekies is omdat hulle voornaam en van met dieselfde letter begin het,<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 78</ref> want dit sou beteken hulle moordenaar moes hulle lank agtervolg het, en dit sou die kans om aandag te trek verhoog. Sommige ondersoekers glo ook Colón is, anders as die ander twee, vermoor deur iemand wat haar geken het en dalk familie was.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 257</ref> === Verdagtes === In die saak van Carmen Colón is haar oom, Miguel Colón, as ’n sterk kandidaat vir die moord beskou. Miguel was die broer van Colón se pa, Justiniano. Nadat die ouers geskei is, het hy ’n verhouding met die ma, Guillermina, aangeknoop.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 2</ref> Colón se oupa, Felix, het gewoonlik saam met haar apteek toe gestap, maar op die dag van haar moord het sy daarop aangedring om alleen te stap.<ref>{{cite news|title=Why Did Hundreds Ignore Doomed Girl? |url=https://www.newspapers.com/newspage/99220284/|accessdate=January 10, 2020|agency=Detroit Free Press|location=Detroit, Michigan|date=28 November 1971}}</ref> Net weke voor haar dood het haar oom ’n motor gekoop wat ooreenstem met die beskrywing van ooggetuies.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 6</ref> Ondersoekers het die voertuig ondersoek en gevind dit is binne en buite goed skoongemaak, en die kattebak is met ’n sterk skoonmaakmiddel gewas.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 20</ref> Nadat Miguel eers gevlug en hom daarna oorgegee het, kon hy nie ’n aanvaarbare [[alibi]] verskaf nie. Geen fisieke getuienis kon egter gevind word wat hom met die moord verbind nie.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=3 Januarie 2020|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref> Miguel het in 1991 op 44-jarige ouderdom [[selfmoord]] gepleeg ná ’n geval van gesinsgeweld waarin hy sy vrou en broer geskiet en gewond het.<ref>{{cite book |title=''The Mammoth Book of Killers at Large'' |last=Cawthorne |first=Nigel |authorlink= |year=2007 |publisher=Robinson |location=VK |isbn=978-1-84529-631-5 |page=209 }}</ref> Nog iemand wat as sterk kandidaat vir die Alfabetmoorde beskou is, is die 25-jarige [[brandbestryder]] Dennis Termini van Rochester. Termini was ’n reeksoortreder wat as die "Garageverkragter" bekend was. Hy het tussen 1971 en 1973 minstens 14 meisies en jong vroue verkrag. Hy het ook ’n beige voertuig gehad wat aan die beskrywing van moordooggetuies voldoen en het naby die plek gewoon waar Maenza laaste lewend gesien is.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 66</ref> Net vyf weke na Maenza se moord het Termini probeer om ’n tienermeisie met ’n [[vuurwapen]] te ontvoer,<ref>''Nightmare in Rochester: The Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 81</ref> maar hy het gevlug toe sy aanhou gil. Kort daarna het hy nog ’n meisie probeer ontvoer, maar is dié keer deur die polisie agternagesit. Termini het selfmoord gepleeg deur homself in die kop te skiet.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=7 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref> Ná sy dood is wit kathare in sy voeruig gevind.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 99</ref> In Januarie 2007 is Termini se liggaam opgegrawe om [[DNS]]-monsters te kry en met semenmonsters aan Walkowicz se liggaam te vergelyk. Dit het bewys hy was nie vir haar moord verantwoordelik nie. Alle fisieke bewyse van Colón of Maenza se liggaam het egter sedertdien verdwyn of is vernietig.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 68-69</ref> Nog ’n verdagte is die reeksmoordenaar [[Kenneth Bianchi]], wat ten tye van die moorde ’n roomysverkoper in Rochester was. Hy het op plekke naby die eerste twee moordvondste gewerk. Bianchi het in Januarie 1976 van Rochester na [[Los Angeles]] verhuis. Tussen 1977 en 1978 het hy en sy neef [[Angelo Buono jr.]] die [[Hillside Strangler]]-moorde op 10 meisies en jong vroue tussen 12 en 28 jaar oud gepleeg.<ref name="D&C_Bianchi">{{cite news |first=Gary |last=Craig |title=Serial killer Bianchi Denies He is 'Double Initial' Slayer |url=http://www.democratandchronicle.com/article/20090302/NEWS01/903020343 |work=Democrat and Chronicle |publisher=Gannett |location=Rochester, New York |page=6A |date=2 Maart 2009 |accessdate=2 Maart 2009}}</ref> Bianchi is nooit van die Alfabetmoorde aangekla nie en het enige skuld heftig ontken.<ref name="ser" /> Hy het egter, terwyl hy in Rochester gewoon het, met ’n voertuig van dieselfde model en kleur gery as die een wat ooggetuies beskryf het.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> In April 2011 is die 77-jarige Joseph Naso in [[Reno]], [[Nevada]], in hegtenis geneem vir die moord op vier vroue in [[Kalifornië]] tussen 1977 en 1994. Al vier was vermoedelik [[Prostitusie|prostitute]]<ref name="Burton">{{cite news | author=Justin Berton | url=http://articles.sfgate.com/2011-07-07/bay-area/29745957_1_case-law-safe-deposit-box-conduct-legal-research | title=Joseph Naso Now Wants an Attorney for Murder Trial | publisher=SFGate.com | date=7 Julie 2011 | accessdate=20 Augustus 2011 | archive-date= 2 Februarie 2013 | archive-url=https://archive.today/20130202090153/http://articles.sfgate.com/2011-07-07/bay-area/29745957_1_case-law-safe-deposit-box-conduct-legal-research | url-status=dead }}</ref><ref name="Lee">{{cite news | author=Henry K. Lee | url=http://articles.sfgate.com/2011-06-17/bay-area/29668591_1_list-photos-carmen-colon | title=Slaying Suspect Joseph Naso Kept Notes on Victims | publisher=SFGate.com | date=17 Junie 2011 | accessdate=20 Augustus 2011 | archive-date= 2 Februarie 2013 | archive-url=https://archive.today/20130202004547/http://articles.sfgate.com/2011-06-17/bay-area/29668591_1_list-photos-carmen-colon | url-status=dead }}</ref> en almal se naam het met dieselfde letter as hulle van begin.<ref>{{cite news|title=Eerie Similarites Noted in New York and California Cold Cases|url=http://www.nbcnews.com/id/42558019|accessdate=3 April 2012|work=NBC News|date=12 April 2011}}</ref> Naso het in die vroeë 1970's in Rochester gewoon en het dikwels tussen New York en Kalifornië gereis.<ref name="Burton" /><ref name="Lee" /><ref>{{cite web | last = Dearen | first = Jason |author2=Scott Sonner | title = What's In a Name? It May Link Calif, NY Cold Cases | work = The Salem News | publisher = A.P. | date = 13 April 2011 | url = http://www.salemnews.com/nationalnews/x1240518430/Whats-in-a-name-It-may-link-Calif-NY-cold-cases | accessdate = 3 April 2012}}</ref> Sy DNS het egter nie oorgestem met dié van die semen wat aan Walkowicz se liggaam gevind is nie.<ref>{{cite news|title=No Evidence Links Joseph Naso to Rochester's Double Initial Killings|url=https://eu.democratandchronicle.com/story/news/investigations/2011/05/09/no-evidence-links-joseph-naso-to-rochesters-double-initial-killings/77152328/|accessdate=4 Januarie 2020|work=Democrat and Chronicle|date=8 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Joseph Naso Sentenced to Death for California's 'Alphabet Murders'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10469773/Joseph-Naso-sentenced-to-death-for-Californias-Alphabet-Murders.html|accessdate=4 Januarie 2020|work=The Telegraph|date=23 November 2013}}</ref> Naso is op 18 Junie 2013 van die moord op die Kaliforniese vroue aangekla.<ref>{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/national/accused-serial-killer-claims-monster-prosecutors-article-1.1375752 |title=Accused 'Double Initial' Serial Killer Joseph Naso on Trial for Killing Four Prostitutes, Claims He is Not the 'Monster' Prosecutors Say He Is |work=Daily News (New York) |publisher=Mortimer Zuckerman |date=18 Junie 2013 |accessdate=13 September 2014 }}</ref> Hy is op 20 Augustus aan die vier moorde skuldig bevind en op 22 November ter dood veroordeel.<ref>{{cite news |last=Klein |first=Gary |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_24580867/marin-judge-sentences-joseph-naso-death-row-murders |title=Marin Judge Sentences Joseph Naso to Death Row for Murders of Six Women |work=San Jose Mercury News |date=22 November 2013 |accessdate=13 September 2014 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne en verdere leesstof == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Benson|first1=Michael|year=2010|title=Murder Times Two: Killer Twins|publisher=Pinnacle Books|location=New York|isbn=978-0-7860-3185-6}} * {{cite book|last1=Benson|first1=Michael|year=2015|title=The Devil at Genesee Junction: The Murders of Kathy Bernhard and George-Ann Formicola|publisher=Rowman & Littlefield|location=Lambeth|isbn=978-1-4422-5233-2|pages=63–68}} * {{cite book|last1=Cawthorne|first1=Nigel|year=2007|title=The Mammoth Book of Killers at Large|publisher=Robinson Publishing|location=Londen|isbn=978-1-84529-631-5}} * {{cite book|last1=Farnsworth|first1=Cheri L.|year=2010|title=Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders|publisher=Stackpole Books|isbn=978-0-8117-0632-2}} * {{Cite book|last= Lane|first= Brian|last2= Gregg|first2= Wilfred|title= The Encyclopedia Of Serial Killers|origyear= 1992|year= 1995|publisher= Berkley Books|location= New York City|isbn= 0-425-15213-8|ref= harv|url-access= registration|url= https://archive.org/details/encyclopediaofse00lane}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=Still at Large: A Casebook of 20th Century Serial Killers who Eluded Justice|year=1999|publisher=Loompanics Unlimited |location=Washington|isbn=978-1-55950-184-2}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=The Encyclopedia of Unsolved Crimes|year=2009|publisher=Facts on File |location=New York|isbn=978-0-8160-7818-9}} * {{cite book|last=Schechter|first=Harold|title=The A to Z Encyclopedia of Serial Killers|year=1996|publisher=Pocket Books |location=New York|isbn=978-1-4766-7000-3}} * {{cite book|last=Thompson|first=Emily G.|title=Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998|year=2018|publisher=McFarland & Company Inc. |location=Noord-Carolina|isbn=978-1-4766-7000-3}} * {{cite book|last=Tubman|first=Donald A.|title=Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders|year=2018|publisher=Amazon Kindle Direct Publishing |location=VSA|isbn=978-1-79016-809-5}} {{refend}} == Skakels == * [https://www.nytimes.com/1973/12/24/archives/three-rapemurders-stir-rochester-area-3-rapemurders-in-2-years-stir.html Nuusartikel] oor die Alfabetmoorde * [https://www.unsolvedcasebook.com/the-alphabet-murders/ ''The Alphabet Murders''] by unsolvedcasebook.com {{vertaaluit| taalafk = en | il = Alphabet murders}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] hbkfvg8y5r1vcyhazzbgfcvq7y2x2bd 0 308655 2909008 2826270 2026-06-03T07:45:30Z Jcb 223 2909008 wikitext text/x-wiki In sy buitelandse betrekking plaas [[Botswana]] ‘n premie op die [[ekonomie]]se en [[politiek]]e integrasie in [[Suider-Afrika]]. Botswana poog om die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) 'n werkende instrument vir ekonomiese ontwikkeling te maak, en dit het pogings aangewakker om die streek selfpolisiëerend te maak ten opsigte van voorkomende diplomasie, konflikoplossing en goeie bestuur. Die SAOG-hoofkantoor is in Gaborone, Botswana se hoofstad geleë. Die land het [[Suid-Afrika]] na-[[apartheid]] verwelkom as 'n vennoot in hierdie pogings. Botswana sluit aan by die Afrika-konsensus oor die meeste belangrike [[internasionale aangeleenthede]] en is lid van internasionale organisasies, soos die [[Verenigde Nasies]] en die [[Afrika-unie]]. Botswana is ook 'n lid van die [[Internasionale Strafhof]] met 'n bilaterale immuniteitsooreenkoms vir beskerming van die [[Amerikaanse Gewapende Magte|VSA-weermag]] (soos onder artikel 98 gedek). Botswana het 'n klein aantal diplomatieke missies in die buiteland. == Bilaterale betrekkinge == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! style="width:15%;"| Land ! style="width:12%;"| Formale verhoudinge begin !Notas |- valign="top" |{{vlagland|Angola}}||<!--Date started-->|| * Angola het ‘n ambassade in [[Gaborone]]. * Botswana is geakkrediteer tot Angola van sy hoëkommissaris in Windhoek, Namibië. |- valign="top" |{{vlagland|Australië}}||<!--Date started-->|| * Australië is geakkrediteer tot Botswana van sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika. * Botswana het ‘n hoë kommissaris in [[Canberra]]. |- valign="top" |{{vlagland|Belize}}||<!--Date started-->28 February 2008|| *Albei lande het op 28 Februarie 2008 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222155933/http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=134:bilateral-relations-b&catid=2&Itemid=43 | title=Bilateral Relations: B | archivedate=22 Desember 2016 | url=http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=134:bilateral-relations-b&catid=2&Itemid=43 | publisher=Ministry of Foreign Affairs & International Cooperation | location=Botswana | accessdate=13 Julie 2019}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Brasilië}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n ambassade in [[Brasília]]. * Brasilië het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Kanada}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Kanada via sy ambassade in Washington, D.C., Verenigde State. * Kanada is geakkrediteer tot Botswana via sy ambassade in Harare, Zimbabwe. |- valign="top" |{{vlagland|China}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n ambassade in [[Beijing]]. * China het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Kroasië}}||<!--Date started-->9 September 2005|| *Albei lande het op 9 September 2005 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>http://www.mvep.hr/en/foreign-politics/bilateral-relations/date-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations/|{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Bilateral relations Date of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations''. Besoek op 27 Julie 2020</ref><ref>http://www.mvep.hr/en/foreign-politics/bilateral-relations/overview-by-country/botswana,161.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Kuba}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Kuba van sy permanente verteenwoordiger tot die Verenigde Nasies in [[New York Stad]]. * Kuba het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Siprus}}||<!--Date started-->22 Februarie 2005|| *Albei lande het op 22 Februarie 2005 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/6F543F579FA382BFC22575D70021C909/$file/List%20of%20Botswana.pdf?openelement |title=Archived copy |access-date=6 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915174534/http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/6F543F579FA382BFC22575D70021C909/$file/List%20of%20Botswana.pdf?openelement |archive-date=15 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Dominica}}||<!--Date started-->23 Julie 2007|| *Albei lande het op 23 Julie 2007 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=135:bilateral-relations-c&catid=2&Itemid=53 |title=Archived copy |access-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224035109/http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=135:bilateral-relations-c&catid=2&Itemid=53 |archive-date=24 December 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Georgië}}||<!--Date started-->5 November 2015|| *Diplomatieke betrekkinge tussen Georgië en Botswana is op 5 November 2015 aangeknoop. |- valign="top" |{{vlagland|Griekeland}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Griekeland van sy permanente verteenwoordiger tot die Verenigde Nasies kantoor in [[Genève]], [[Switserland]]. * Griekeland is geakkrediteer tot Botswana van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref>http://www.mfa.gr/en/blog/greece-bilateral-relations/botswana/</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Guinee-Bissau}}||<!--Date started-->22 March 2010|| *Botswana en [[Guinee-Bissau]] het op 22 Maart 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="gov.bw">[http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20100330&i=Botswana_establishes_relations_with_Samoa_Guinea_Bissau "Botswana establishes relations with Samoa, Guinea Bissau"]{{dead link|date=October 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 30 Maart 2010 Link retrieved 1 April 2010</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Guyana}}||<!--Date started-->28 Oktober 1975|| * Albei lande het op 28 Oktober 1975 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101008/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |archivedate=7 Maart 2016 |df=dmy-all }}</ref> * Guyana is aan Botswana geakkrediteer deur sy permanente sending aan die Verenigde Nasies in New York Stad.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101011051/http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=140:bilateral-relations-g&catid=2&Itemid=43]</ref> * Albei lande is volwaardige lede van [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland|Indië}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[New Delhi]]. * India het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Indonesië}}||<!--Date started-->|| *Botswana is geakkrediteer tot Indonesië via sy hoëkommissaris in Canberra, Australië.<ref name="kemlu">[https://kemlu.go.id/portal/en/kedutaan]</ref> * Indonesië is geakkrediteer tot Botswana via sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref name="kemlu" /> |- valign="top" |{{vlagland|Israel}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Israel van sy hoëkommissaris in Londen, Verenigde Koningkryk. * Israel is geakkrediteer tot Botswana van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika. |- valign="top" |{{vlagland|Kenia}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Nairobi]]. * Kenya het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Letland}}||<!--Date started-->17 Maart 2003|| *Albei lande het op 17 Maart 2003 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[https://www.mfa.gov.lv/en/policy/establishment-and-renewal-of-diplomatic-relations]</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Litaue}}||<!--Date started-->17 Februarie 2004|| *Albei lande het op 17 Februarie 2004 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=https://urm.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220004541/https://www.urm.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Malawi}}||<!--Date started-->|| * Albei lande is volwaardige lede van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Gemenebes van Nasies]] en van die [[Beweging van Onverbonde Lande]]. |- valign="top" |{{vlagland|Malta}}||<!--Date started-->6 Januarie 2005|| * Albei lande het op 6 Januarie 2005 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[https://foreignaffairs.gov.mt/en/Treaties%20Series/Pages/Treaties%20Documents/Botswana---Agreement-on-the-establishment-of-Diplomatic-Relations-between-the-Republic-of-Malta-and-the-Republic-of-Botswan.aspx]</ref> * Albei lande is volwaardige lede van [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland| Meksiko}}||<!--Date started-->5 Desember 1965|| * Botswana is geakkrediteer tot Meksiko van sy ambassade in Washington, D.C., Verenigde State.<ref>[http://www.botswanaembassy.org/ Embassy of Botswana in the United States]</ref> * Meksiko is geakkrediteer tot Botswana van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika<ref>[https://embamex.sre.gob.mx/sudafrica/ Embassy of Mexico in South Africa]</ref>en het ‘n ere-konsulaat in Gaborone.<ref>[http://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/8936/CON_HON_160415_AFRICA.pdf Honorary consulate of Mexico in Gaborone (in Spanish)]</ref> |- valign="top" |{{vlagland| Namibië}}||<!--Date started-->|| * Betrekkinge tussen Botswana en Namibië is vriendelik, met die twee buurlande wat aan ekonomiese ontwikkeling saamwerk. Botswana het in September 1966 onafhanklikheid van Brittanje verkry. Namibië het in 1990 ná die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]] onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry. * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Windhoek]]. * Namibië het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Nigerië}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Abuja]]. * Nigerië het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}}||<!--Date started-->22 Maart 1990|| |- valign="top" |{{vlagland|Panama}}||<!--Date started-->15 December 2009|| * Albei lande het op 15 Desember 2009 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date= 2 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702224721/https://mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Roemenië}}||<!--Date started-->7 Oktober 1971|| * Diplomatieke betrekkinge tussen Botswana en Roemenië is op 7 Oktober 1971 aangeknoop.<ref>https://www.mae.ro/en/node/2187</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Rusland}}||<!--Date started-->6 Maart 1970|| * Botswana en die [[Sowjetunie]] het op 6 Maart 1970 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. Ondanks sy pro-Westerse oriëntasie het Botswana deelgeneem aan die [[Olimpiese Somerspele 1980]]. Die hedendaagse betrekkinge tussen die twee lande word beskryf as vriendelik en langdurig. Volgens die minister van Buitelandse Sake was Rusland een van die eerste lande wat volle diplomatieke betrekkinge met Botswana aangeknoop het.<ref>{{Cite web |url=http://www.botswana.mid.ru/articles_relations_e_09.html |title=WE MUST EXPLOIT RUSSIA’S POTENTIAL |access-date=9 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202131955/http://www.botswana.mid.ru/articles_relations_e_09.html |archive-date=2 Februarie 2017 |url-status=dead }}</ref> * Handel en ekonomiese samewerking tussen Rusland en Botswana word bepaal deur die handelsooreenkoms van 1987 en die ooreenkoms oor ekonomiese en tegniese samewerking van 1988. Die regering van die Russiese Federasie en die regering van die Republiek van Botswana het die ooreenkoms oor kulturele, wetenskaplike en opvoedkundige ondertekening Samewerking in September 1999. Rusland en Botswana het 'n vrugbare samewerking op verskillende terreine gehad, veral in die ontwikkeling van menslike hulpbronne. Rusland bied steeds meer beursgeleenthede aan in sleutel sektore soos gesondheid, wat tans 'n kritieke tekort aan mannekrag ondervind. Botswana is ook een van die lande waar Russiese burgers nie 'n visum benodig nie.<ref>{{Cite web |url=http://www.botswana.mid.ru/relations_e.html |title=Botswana-Russia relations |access-date=14 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329052738/http://www.botswana.mid.ru/relations_e.html |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead }}</ref>Rusland het die ambassade in Gaborone, terwyl Botswana se ambassade in [[Stockholm]] ([[Swede]]) geakkrediteer is tot Rusland en die land 'n ere-konsulaat in [[Moskou]] het. |- valign="top" |{{vlagland|Sint Vincent en die Grenadines}}||<!--Date started-->2007|| * Albei lande het op 22 Februarie diplomatieke betrekkinge aangeknoop 2007.<ref>[http://www.foreign.gov.vc/foreign/index.php?option=com_content&view=article&id=263&Itemid=280]</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond van Nasies]]. |- valign="top" |{{vlagland|Samoa}}||<!--Date started-->18 Maart 2010|| * Botswana en [[Samoa]] het op 18 Maart 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="gov.bw"/> |- valign="top" |{{vlagland|Serwië}}||<!--Date started-->1970|| * Diplomatieke betrekkinge tussen Botswana en Serwië is in 1970 aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12246-botswana |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date= 4 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704080246/http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12246-botswana |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Salomonseilande}}||<!--Date started-->17 November 2010|| * Albei lande het op 17 Novembert 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.pireport.org/articles/2010/11/19/solomons-botswana-establish-diplomatic-ties |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date=26 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026164521/http://www.pireport.org/articles/2010/11/19/solomons-botswana-establish-diplomatic-ties |url-status=dead }}</ref> *Albei lande is volwaardige lede van die Statebond. |- valign="top" |{{vlagland|Suid-Afrika}}||<!--Date started-->[[Suid-Afrika-Botswana-betrekkinge|22 Junie 1994]]|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Pretoria]] en konsulaat-generale in Kaapstad en Johannesburg. * Suid-Afrika has a hoëkommissaris in Gaborone |- valign="top" |{{vlagland|Suid-Korea|name=Korea, Suid}}||<!--Date started-->8 April 1968|| * Die vestiging van diplomatieke betrekkinge tussen die [[Suid-Korea|Republiek van Korea]] en die Republiek van Botswana het op 18 April 1968 aanvang geneem. In 2011 beloop die getal Suid-Koreane in Botswana 163.<ref>http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070804/1_24503.jsp?menu=m_30_50{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sedert 2014 het die regering van Botswana ROK erken as die enigste wettige regering van Korea.<ref name="suspension of diplomatic relations">{{cite web |url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/Ministry-of-Foreign-Affairs-and-International-Cooperation/News/BOTSWANA-CUT-TIES-WITH-NORTH-KOREA/ |title=Botswana Cuts Ties with North Korea |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=20 Februarie 2014 |website=www.gov.bw |publisher=Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation |accessdate=5 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106001946/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/Ministry-of-Foreign-Affairs-and-International-Cooperation/News/BOTSWANA-CUT-TIES-WITH-NORTH-KOREA/ |archive-date=6 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Switserland}}||<!--Date started-->1967|| * Albei lande het in 1967 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/representations-and-travel-advice/botswana/switzerland-botswana.html]</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Turkye}}||<!--Date started-->1981|| * Diplomatiese betrekkinge tussen Botswana en Turkye is in 1981 aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-botswana.en.mfa |title=Archived copy |access-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424235443/http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-botswana.en.mfa |archive-date=24 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Oekraïne}}||<!--Date started-->3 Maart 2004|| * Albei lande het op 3 Maart 2004 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=https://rsa.mfa.gov.ua/en/ukraine-botswana/diplomacy |title=Archived copy |access-date=25 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925100840/https://rsa.mfa.gov.ua/en/ukraine-botswana/diplomacy |archive-date=25 September 2019 |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}||<!--Date started-->1996|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Londen]]. * Verenigde Koninkryk het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde State}}||<!--Date started-->|| [[File:Embassy of Botswana, Washington, D.C..jpg|thumb|right|Ambassade van Botswana in [[Washington, D.C.]]]] * Die Verenigde State beskou Botswana as 'n voorstander van en 'n model vir stabiliteit in [[Afrika]] en was sedert sy onafhanklikheid 'n belangrike vennoot in die ontwikkeling van Botswana. Die VSA [[Peace Corps]] het in Augustus 2002 na Botswana teruggekeer met die fokus op [[MIV]] / [[VIGS]] -verwante programme na die afhandeling van 30 jaar van meer gerigte hulp in 1997. Net so het die USAID het in 1996 'n jarelange bilaterale vennootskap met Botswana beëindig, na suksesvolle programme met die klem op onderwys, opleiding, [[Ondernemer|ondernemerskap]], omgewingsbestuur en voortplantingsgesondheid. Botswana baat egter steeds saam met sy bure in die streek voordeel uit USAID se Initiative for Southern Africa, wat nou in [[Pretoria]] gebaseer is, en USAID se Southern Africa Global Competitivity Hub, met hoofkwartier in [[Gaborone]]. Die Verenigde State se Internasionale Raad vir Uitsaaiers (IBB) bedryf 'n belangrike Voice of America (VOA) aflosstasie in Botswana wat die grootste deel van die vasteland van Afrika bedien. * In 1995 het die Centers for Disease Control (CDC) die BOTUSA-projek in samewerking met die Botswana Ministerie van Gesondheid begin om inligting te genereer om [[tuberkulose]] beheerpogings in Botswana en elders te verbeter in die lig van die TB en MIV / VIGS-mede-epidemies. Onder die Amerikaanse regering se leierskap en belegging in die stryd teen 'n epidemie (LIFE) in 1999, het CDC deur die BOTUSA-projek baie projekte onderneem en baie organisasies bygestaan in die stryd teen die MIV / VIGS-epidemie in Botswana. Botswana is een van die 15 fokuslande vir PEPFAR, die president se noodplan vir vigsverligting, en het meer as $ 230 miljoen ontvang sedert die program in Januarie 2004 tot September 2007 begin het. PEPFAR-hulp aan Botswana, wat in die finansiële jaar 2007 in totaal $ 76,2 miljoen beloop het, dra by tot die voorkoming, behandeling en versorging van MIV / vigs. * Die regerings van Botswana en die Verenigde State het in Julie 2000 'n ooreenkoms aangegaan om 'n Internasionale Akademie vir Wetstoepassing (ILEA) in Gaborone te stig. Die akademie, wat gesamentlik gefinansier, bestuur en beman word deur die twee lande, bied opleiding aan [[polisie]] en regeringsamptenare van regoor die Sub-Sahara-streek. Die permanente kampus van die akademie, in Otse buite Gaborone, is in Maart 2003 geopen. Meer as 3 000 wetstoepassers uit Afrika suid van die Sahara het opleiding ontvang van ILEA sedert dit in 2001 begin het om klasse aan te bied. * Botswana het ‘n ambassade in [[Washington, D.C.]] * Verenigde State het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Viëtnam}}||<!--Date started-->11 Februarie 2009|| * Albei lande het op 11 Februarie 2009 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419005341/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Zimbabwe}}||<!--Date started-->|| * Botswana sukkel steeds om sy grens te verseël van duisende Zimbabwiërs wat uit ekonomiese ineenstorting en politieke vervolging vlug. In 2015 is 22.000 Zimbabwiërs gearresteer en gedeporteer. Dit het toegeneem tot byna 29 000 deportasies in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/africa/botswana-battles-influx-zimbabwean-illegal-immigrants|title=Botswana Battles Influx of Zimbabwean Illegal Immigrants|last=Dube|first=Mqondisi|date=Augustus 14, 2019|website=Voice of America|language=en|access-date=2019-08-25}}</ref> * Botswana het ‘n ambassade in [[Harare]]. * Zimbabwe het ‘n ambassade in Gaborone. |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Foreign relations of Botswana }} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek van Botswana]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] kh28wnpax9f4ph0w08385nh3d58rufz 0 310943 2909060 2906391 2026-06-03T11:11:49Z Jcb 223 2909060 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:David Parry at TEAS.jpg|duimnael|David Parry.]] '''David William Parry''' FRSA (/ ˈpæɹi /; gebore op 25 Augustus 1958) is 'n Britse predikant, digter, skrywer, essayis, teoloog, TEDx-spreker en dramaturg.<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/33524|title=TEDxLambeth {{!}} TED|website=www.ted.com|access-date=2020-07-05}}</ref> Hy is veral bekend vir die skrywer van twee digbundels, ''Caliban's Redemption'' (2004) en ''The Grammar of Witchcraft'' (2009), sowel as 'n versameling opstelle, ''Mount Athos Inside Me: Essays on Religion, Swedenborg and Arts'' (2019).<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/33524|title=TEDxLambeth {{!}} TED|website=www.ted.com|access-date=2020-07-16}}</ref> Baie van sy werke ondersoek die idee dat [[skoonheid]] 'n brug tot transendensie is. Gedurende sy loopbaan was Parry 'n uitgesproke kampioen van [[LGBT|LGBT-]]<nowiki/>regte, pasifisme en [[Libertynisme|libertarisme]]. == Vroeë lewe == [[Lêer:Titchfield_Abbey-Titchfield_-_geograph.org.uk_-_728746.jpg|duimnael| Titchfield Abbey, naby Fareham, waar Parry Romeinse poësie gelees het.]] Parry, gebore op 25 Augustus 1958 in [[Portsmouth|Portsmouth, Verenigde Koninkryk]], is die eerste kind van 'n telegrafis Joan Margaret "Gibbs" Keaveney en 'n Walliese polisieman, William "Bill" Parry. Hy het in Blackbrook Road, Fareham, gewoon en is in die Nonigton School en Mile End House School in Portsmouth opgelei. Hy beskryf homself as 'n reekshandeling, wat baie vroeg vertroue in die onderwysstelsel verloor het, toe sy skoolonderwysers die gebede van die hele klas ignoreer en beweer dat hy 'n 'UFO' in die daglig gesien het. Gedurende sy kinderjare was hy dol daarop om Romeinse gedigte in Titchfield Abbey en die weivelde te lees, in die tuin in sy ouma se huis te speel, in die kersfees by sy tante te gaan kuier en om middernag ondertoe te sluip om vader Kersfees te vang en seisoenale geskenke oop te maak. Onder die voorouers van Parry was Sir Hubert Parry, 'n Engelse komponis en onderwyser van [[Ralph Vaughan Williams]]. Gedurende sy laat tienerjare het hy goeie vriende geword met die Britse antropoloog en aanbieder van Channel 4, Richard Rudgley . Sy eerste werk was op 'n plaas as plaasarbeider. Daarna word hy posman en tuinier / grondeienaar in HMS <nowiki><i id="mwJQ">Collingwood</i></nowiki> en HMS ''Centurion'' . Intussen is hy gereeld waardeer vir kuns en tradisionele kunsvlyt na geleenthede regoor Fareham. In 1978 was Parry 'n week in Findhorn Foundation waar hy sy okkulte onderwyser, Jesse Thompson, en sy toekomstige vriend, Eileen Caddy, 'n Britse skrywer en 'n stigter van die stigting, ontmoet het. Hy verhuis later in die vroeë tagtigerjare na Londen en begin werk in die Registry of Friendly Sociations and Building Sociations Commission, 'n departement van die tesourie van HMin Great Marlboroughstraat. Ongeveer dieselfde tyd het hy bevriend geraak met Sir George Trevelyan, 4de Baronet. Hy voltooi sy opleiding aan King's College in Londen, waar hy 'n baccalaureusgraad in godsdiensstudie verwerf het. Later verwerf hy 'n meestersgraad in pastorale teologie aan Heythrop College, Universiteit van Londen.<ref>{{Cite web|url=https://www.davidwilliamparry.com/bio|title=Bio|website=David William Parry|language=en|access-date=2020-07-05|archive-date=2020-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706124324/https://www.davidwilliamparry.com/bio|url-status=dead}}</ref> == Loopbaan == === Godsdiens en okkulte === Parry se kerklike loopbaan het in 1987 begin as leke-predikant in die Metropolitan Community Church (MCC) in Balham. Hy was nie in staat om te herstel van die aantal sterftes wat aan MIV / VIGS verband hou nie, maar het in 1991 die MCC verlaat om tot 1998 'n leë Unitaristiese minister in die distrik Suid-Londen en Suid-Oos te word. Daarna was hy predikant van Coverdale en Ebenezer Congregationalist Church vanaf 1998 tot 2000. Sy bedrywighede as predikant is beskryf as 'radikaal en innemend', wat volgepakte gemeentes gelok het. Nietemin, om voort te gaan met sy soeke na Christusbewussyn buite die [[Abrahamitiese gelowe|Abrahamitiese tradisie]], raak hy betrokke by [[Neopaganisme|neo-heidendom]] deur lesings, openbare rituele, begeleide meditasie en ekologiese aktivisme. Hy het in die proses 'n 'universalistiese' Heidense godhi en 'n Gardneriese Wiccan geword. Hy het gepraat en opgetree in 'n aantal geleenthede, waaronder Treadwell's Bookshop, Atlantis Bookshop,<ref>{{Cite web|url=https://www.ianvisits.co.uk/calendar/2009/05/20/the-moot-with-no-name-charles-darwin-and-the-northern-tradition-4926|title=The Moot With No Name Charles Darwin and the Northern Tradition|website=IanVisits|language=en|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170150/https://www.ianvisits.co.uk/calendar/2009/05/20/the-moot-with-no-name-charles-darwin-and-the-northern-tradition-4926|url-status=dead}}</ref> Chez Kristof Restaurant ("Mesoteric" 2009), The Devereux for the Secret Chiefs,<ref>{{Cite web|url=https://secretchiefslondon.wordpress.com/archive-2/archive/archive-2/|title=Secret Chiefs Soirees – Archive 2|date=2013-06-06|website=Secret Chiefs London|language=en|access-date=2020-07-13}}</ref> Aberystwyth Arts Centre,<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/aberystwytharts/docs/final_version_for_publication|title=Aberystwyth Arts Centre Spring 2012 brochure|website=Issuu|language=en|access-date=2020-07-16|archive-date=2012-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501183907/http://issuu.com/aberystwytharts/docs/final_version_for_publication|url-status=dead}}</ref> Pushkin House,<ref>{{Cite web|url=https://www.rcshaven.org.uk/?page=news&article=190&l=en|title=Russian Centre in Scotland "Haven"|website=www.rcshaven.org.uk|access-date=2020-07-16}}</ref> en Hyde Park se Speaker's Corner.<ref>{{Cite web|url=http://www.badwitch.co.uk/2015/05/|title=A bad witch's blog|language=en-GB|access-date=2020-07-16}}</ref> As deel van ''Allthing'', sy nuwe verganklike onderneming na die sluiting van ''Gruntlers ', het'' Parry in 2012 ''The London Thing'' by die Chartered Institute of Arbitrators (CIArb) byeengeroep. Dit was 'n internasionale byeenkoms van heidene, wat noemenswaardige sprekers van oor die hele wêreld nooi, waaronder David Beth (Duitsland), Richard Rudgley (Kanada), Freya Aswynn (Denemarke), Annemarie Jensen, Vladimir Wiedemann (Estland) en Ralph Harrison.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kia10XB7-Fg|title=The London Althing - Meeting of Heathens|last=|first=|date=October 2012|website=YouTube|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> In 2013 het hy ''Quest of the Heart'' by Birkbeck, Universiteit van Londen, saam met dr Minna Koivuniemi, gesamentlik ondersteun deur die filosofiese sielkunde, moraliteit en politieknavorsingseenheid van die Universiteit van Helsinki en die departement filosofie op Birkbeck, saamgeroep. In Oktober 2014 was Parry een van die paneellede van die Francis Hutcheson Instituut, "Religion - wat is die punt?" in die House of Lords aangebied deur Lord Laird.<ref>{{Cite web|url=http://www.f-i-c.org/index.php5?&p=0300|title=FIC - Activities|website=www.f-i-c.org|access-date=2020-07-16}}</ref> Parry het nietemin na die Christendom teruggekeer nadat hy in Italië deur priester en biskop deur Biskop Luca Satori georden is. Twee jaar later word hy erken as priester en biskop in die Ou Katolieke Heilige Stoel in Antiochië deur die patriarg Paul de Burton. Deesdae is hy 'n onafhanklike predikant van St Valentine's Hall, as 'n gemagtigde opkomende oase-gemeenskap deur die Metropolitan Community Church (MCC).<ref>{{Cite web|url=http://www.mccoasis.org/find-an-oasis-spiritual-community.html|title=Find An Oasis Spiritual Community|website=MCC Oasis|language=en|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716132114/http://www.mccoasis.org/find-an-oasis-spiritual-community.html|url-status=dead}}</ref> In hierdie hoedanigheid het hy die opkoms van vyf kerke in Afrika (Kenia en Nigerië) aangemoedig. === skryf === Parry is die gepubliseerde skrywer van drie boeke. Sy eerste boek, ''Caliban's Redemption'' (2004), is 'n versameling okkultiese gedigte wat Parry se alter-ego, Caliban, verken uit [[William Shakespeare]] se [[The Tempest]], asook sy besprekings oor seksualiteit, afsondering en Shakespeare. Deur Caliban se metafisiese lirieke oomblik vir oomblik vas te vang, konfronteer Parry homself stadig as 'n gewillige gevangene op die magiese eiland van geweld en begeerte. Hy beweer dat nie [[Robert Browning|Browning]] nóg [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] die etiek van verlossing ten volle begryp het nie, wat slegs in onbedrewe selfsug gevind kan word. Die boek is tans in gesprekke om aangepas te word as 'n teateropvoering, vervaardig en geregisseer deur Victor Sobchak in 2021. Vervolgens het Parry ''The Grammar of Witchcraft'' (2009) gepubliseer, 'n versameling van mini-sagas en gedigte wat die laaste reis van Caliban vertel van die surrealistiese lekkernye van 'n lesbiese troue in [[Liverpool]], al die pad terug na 'n stad wat nie bestaan nie. In homself was Parry daarop gerig om liriese teenstrydighede tussen verskillende vlakke van bewussyn op te los, spesifiek tussen die werklikheid, die droomtoestand en 'n hoër bewussyn . Daarna kom onnatuurlik onlogiese scenario's na vore uit 'n bewussynsstroom waarin betowerende teaterlandskappe aktief meeding met die idees van Anglo-Saksiese heksery, Radikale Tradisionalisme en 'n gebrek aan Britse egtheid. Elke analise wys op die [[Carl Jung|Jungiaanse]] geeste wat 'n uiteindelike welwillende argetipiese wêreld spook. Parry se derde boek, ''Mount Athos Inside Me: Essays on Religion, Swedenborg and Arts'' (Manticore Press 2019), is 'n versameling opstelle wat na vore gekom het nadat hy deur [[:ru:Видеманн,_Владимир_Владимирович|Vladimir Wiedemann]] uitgenooi is om as spreker deel te neem aan drie internasionale konferensies oor "Mount Athos" - die unieke geestelike en kulturele erfenis van die mensdom "in Salzburg (2011), Weimar (2012) en Belgrado (2013). Die drie konferensies is deur die World Public Forum gereël onder die beskerming van “Dialogue of Civilisations. Die boek bestaan uit agt opstelle of 'Probleme' en neem die leser op 'n reis na die Holy Mountain of Athos, 'n heilige bastion van die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Christelike Ortodoksie]]. Hy ondersoek die simboliek van berge in die breër konteks van meerjarige filosofie en ondersoek dit as 'n simbool van die geestelike opgang na die goddelike. Hy bestudeer 'n wye reeks onderwerpe, waaronder [[Emanuel Swedenborg]], Quakers, Europese heidene, letterkunde, teater, geskiedenis en die kunste. Dr Bernard Hoose, emeritusdosent in morele teologie (Heythrop College), het die voorwoord van die boek in 2012 geskryf. Parry het gedurende sy skryfloopbaan individuele opstelle, gedigte, satiriese stukke, blogs, onderhoude, nuusberigte in talle tydskrifte gepubliseer, waaronder <nowiki><i id="mwgQ">E-International Relations (E-IR)</i></nowiki>, ''The European Azerbaijan Society (TEAS)'', ''CG Jung Club London'', ''The Oldie'', ''Psychic World'', ''Through the Woods'', en ''Open Central Asian Magazine'' . As af en toe redakteur het hy ook voorwoorde vir boeke geskryf deur 'n aantal opvallende [[Sentraal-Asië|Sentraal-Asiatiese]] skrywers. Parry is uitgenooi om as spreker in TEDxLambeth deel te neem saam met die skilder en historikus Haralampi G. Oroschakoff aan die Royal Society of Arts in Londen. Hul praatjie het die titel <nowiki>''</nowiki>n geselsie oor konseptuele kunste' gehad. Parry het sedertdien 'n internasionale reputasie opgebou in teater as konseptualis.<ref>{{Cite web|url=https://clancytucker.blogspot.com/2020/04/30-april-2020-pastor-david-parry-guest.html|title=Clancy Tucker's Blog: 30 April 2020 - PASTOR DAVID PARRY - GUEST AUTHOR|last=Blog|first=Clancy Tucker's|website=Clancy Tucker's Blog|access-date=2020-07-29}}</ref> === teater === Parry het in 2008 sy onderneming, ''Gruntlers 'Arts Group'', gestig as 'n losbandige groep' fantasiers 'en gereelde kuns- en kulturele geleenthede by The Poetry Café in Covent Garden en Russkiy Mir in Bloomsbury. ''Gruntlers'' vertoon teaterproduksies, literêre salonne, boekbekendstellings en kabarette in die styl van Cabaret Voltaire . Die gebeure is gewoonlik bestempel as 'Goties', 'surrealisties', 'koue poësie' of 'High Art toeganklik'.<ref>{{Cite web|url=https://assedat23.rssing.com/chan-12329563/all_p1.html|title=Londonist » spoken word {{!}}Page 1, Chan:12329563 {{!}}RSSing.com"|website=assedat23.rssing.com|access-date=2020-07-10}}</ref> Sedert sy vroeë dae probeer ''Gruntlers '<nowiki/>'' klein ''kunstenaars'' van elders tot Engelstalige gehore vier.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.today.az/news/entertainment/77024.html|title=British poet: I am proud I had a chance to introduce Nasimi to British readers|website=www.today.az|access-date=2020-07-14}}</ref> In 2010 is Parry geborg deur ''The European Azerbaijan Society (TEAS)'', die ''Caspian-Khazari Society'', en die Ambassade van die [[Azerbeidjan|Republiek van Azerbeidzjan]], om die Britse gehore (deur middel van gekonsumeerde draaiboek) aan die werk van Mirza Fatali Akhundov bekend te stel met die Britse première van ''The Botanist Monsieur Jordan en The Sorcerer-Dervish Mastali Shah'' .<ref name=":0">{{Cite journal|last=|first=|title=An Azerbaijani gem shines bright in London|url=}}</ref> Parry het die produksie beskryf as 'geskiedenis maak' en 'kontinuïteit van Shakespeare' voorgestel. Verder verwys hy na die sterk vroulike karakters sowel as kruiskulturele foute wat die verhaal behels. Daarna, in dieselfde jaar, het hy die Aserbeidjanse digter Imadaddin Nasimi in Pushkin House, Londen, tydens 'n multimedia-geleentheid aangebied. Maar die eerste belangrike teaterproduksie van Parry as regisseur en vervaardiger was professor Elchin Efendiyev se [[Dadaïsme|Dadaist]] ''Shakespeare: A Comedy in Ten Scenes Serious and Tragic'' in the Horse Hospital in 2011.<ref>{{Cite journal|last=Parry|first=David|title=Azerbaijani modern counter-cultural classic hits London|url=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=|first=|title=Elchin's Shakespeare makes English-language début|url=}}</ref> ''Gruntlers ''' is in 2012 beëindig.<ref>{{Cite web|url=http://www.wnwu.org/index.php/en/our-members/73-david-parry|title=David Parry|website=www.wnwu.org|access-date=2020-07-05}}</ref> Na die sukses van ''Shakespeare: 'n Comedy in Ten Scenes Serious sowel as Tragic'', is Parry egter weer deur Efendiyev uitgenooi om sy ander toneelstuk ''Citizens of Hell'' te regisseer oor die tiranniese houding van [[Josef Stalin|Stalin]] teenoor Azerbeidzjan. Parry se rol as regisseur is oorgedra aan Nick Pelas, wat hom 'n senior produsent maak vir die res van die produksie.<ref name=":4">{{Cite journal|title=Nick Pelas — exploring paranoia and creating Hell|url=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.digitaljournal.com/article/355027|title=Review: ‘Citizens Of Hell’ (Includes interview and first-hand account)|date=2013-07-24|website=www.digitaljournal.com|access-date=2020-07-16}}</ref> Volgens Pelas is Parry se visie van die stuk regdeur die skou behou. ''Citizens of Hell'' is in Julie 2013 in Theatro Technis, Camden, opgevoer. Parry het, as deel van sy nuwe opkomende teatergroep, in 2014 ''Theo-Humanist Arts'' gestig en die volgende drie jaar daaraan gelei, sowel as virtuele en privaat teatervertonings geproduseer, saam met die koördinering van kunssalonne op verskillende plekke, hoofsaaklik die voorportaal van die London Welsh Centre, gange van Queen Elizabeth Hall en St Peter's Church, Clapham. In 2014, tydens 'n kort tydjie met David Icke se internet-TV-stasie, The People's Voice, het Parry 'n virtuele uitvoering van 10 episodes, ''Anglo-Saxon Poetry,'' uitgevoer deur Andrew Rea, vir Art @ The People's Voice gelei.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/c/Inlight-tv/videos|title=Inlight TV - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-16}}</ref> In dieselfde jaar word Parry deur Lord Laird en dr Roger Prentis uitgenooi om sy eie mini-drama, ''A Day in the Light, op te stel'' vir 'n private gehoor oor die lewe en humanitêre werk van [[Albert Schweitzer]] '','' wat in die House of Lords opgevoer is na 'n praatjie gelewer deur dokters sonder grense. Die drama kon weens die Chatham House-reël nie verfilm of geadverteer word nie. In die volgende jaar het Parry 'n mini-drama van 13 minute, ''Fate's Good Fortune'', geskryf en geregisseer oor die dood, lewe en oomblikke in die [[Vaevuur|vagevuur]] van die voormalige president van Azerbeidzjan, Heydar Aliyev. In 2016 is Parry deur die joernalis Paul Wilson genader om die regie en vervaardiging van ''Shakespeare Tonight'', geskryf deur Wilson en die Australiese komediant en skrywer, Tim Ferguson.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.londontheatre1.com/reviews/shakespeare-tonight-paul-wilson-tim-ferguson-review/|title=Shakespeare Tonight by Paul Wilson and Tim Ferguson - Review|date=2016-08-05|website=LondonTheatre1|language=en-GB|access-date=2020-07-06}}</ref> Die vertoning het volgepakte gehore verwelkom en was deel van die Camden Fringe (Theatro Technis) en Edinburgh Fringe (Paradise in Green). Daarbenewens het hy opgetree as kreatiewe regisseur vir die Anglo-Russiese toneelstuk ''Cincinnatus'' gebaseer op [[Vladimir Nabokov]] se ''Uitnodiging tot 'n hoofrol''.<ref>{{Cite web|url=https://pulse-uk.org.uk/time-out/tsintsinnat-vozvrashhaetsya/|title=Цинциннат возвращается…|website=Pulse UK|language=en-GB|access-date=2020-07-31}}</ref> Parry het Theo-Humanist Arts in 2016 beëindig. Parry het op dieselfde manier in 'n aantal toneelstukke opgetree, soos Hatamkhan agha in ''The Botanist Monsieur Jordan and the Sorcerer-Dervish Mastali Shah'' (2010), [[Alfred Hitchcock]] in Nick Pelas ' ''Hitchcock Homage'' (2016),<ref>{{Cite web|url=https://viewsfromthegods.co.uk/hitchcock-homage.shtml|title=views from the gods {{!}} plays {{!}} hitchcock homage|website=viewsfromthegods.co.uk|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716163313/https://viewsfromthegods.co.uk/hitchcock-homage.shtml|url-status=dead}}</ref> en General Ivolgin in Victor Sobchak's aanpassing van ''The Idiot'' (2017). In 'n dokumentêre rolprent wat ''Caliban's Kingdom'' (2009) om sy lewe gedraai het, het Parry as homself opgetree, terwyl hy in 2012 die 'naakte man' was in 'n spesiale Kersfees-episode van Him &amp;amp; Her (seisoen 3). === Podsending === As 'n uitgebreide tak van ''Theo-Humanist Arts'', het Parry in 2014 'n weeklikse [[Podsending]] genaamd ''THA Talks'' saam met Paul Obertelli gestig om 'n platform te skep wat "Free Thoughts and Open Minds" aangemoedig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.thatalks.com/|title=THA Talks - Alternative podcast talks & interviews|website=thatalks|language=en|access-date=2020-07-06|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705050851/https://www.thatalks.com/|url-status=dead}}</ref> As 'n onmiddellike sukses, het die vertoning internasionale beïnvloeders uitgenooi, waaronder Freya Aswynn, professor Raymond Tallis, Richard Rudgley, Cyrus Yavneh, Sölvi Fannar, JP Sears en Special Head. In 2018 het Parry egter sy rol as gereelde mede-sameroeper gestaak, maar het hy gereeld as gas opgetree. In Januarie 2020 word Parry 'n paneellid op Leo Lyon Zagami se show, ''The Pew'', saam met [[Roseanne Barr]], Lowell Joseph Gallin en John Barnwell. ''Die Pew'' is soms op Barr se [[YouTube|YouTube-]] kanaal uitgesaai.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/c/roseanneworld/videos|title=Roseanne Barr - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2020-07-16}}</ref> Die vertoning is ná 13 episodes geëindig. Deesdae is Parry 'n gereelde spreker in Alan Cox se Sunday Morning Spiritual Service op ParaMania Radio,<ref>{{Cite web|url=https://www.paramaniaradio.com/SHOW.php?showid=102|title=ParaMania Radio|website=www.paramaniaradio.com|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716122803/https://www.paramaniaradio.com/SHOW.php?showid=102|url-status=dead}}</ref> en was hy ook 'n gasspreker op TEDxLambeth Conversations Beyond Antinomies, Truth Frequency Radio, The Pure Paranormal Radio Show, Aeon Byte Gnostic Radio, Paranormal Konsep- en ADX-lêers. === politiek === Parry is 'n lewenslange libertaris, sowel as 'n lid en voormalige persbeampte van die Libertarian Party (UK).<ref>{{Cite web|url=https://libertarianpartyuk.com/|title=Libertarian Party UK|website=Libertarian Party UK|language=en-GB|access-date=2020-07-16|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402032558/http://www.libertarianpartyuk.com/|url-status=dead}}</ref> Hy stig in 2015 die Extremist Club saam met Jez Turner, wat in die Old Coffee House in [[Soho]], Londen, vergader is, as 'n manier om uiters begaafde mense bymekaar te bring om die politiek te bespreek in die tradisie van klassieke liberalisme.<ref>{{Cite web|url=http://www.wnwu.org/index.php/en/our-members/73-david-parry|title=David Parry|website=www.wnwu.org|access-date=2020-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hopenothate.org.uk/2017/06/02/tory-politician-links-extreme-far-right/|title=Revealed: Tory politician links to extreme right|date=2017-06-02|website=HOPE not hate|language=en-GB|access-date=2020-07-09}}</ref> Sprekers het onder meer die skrywer en parlementslid vir Majilis, Mukhtar Shakhanov, die skrywer Anthony Peake, die menseregte-aktivis Sundus Saqi, die filantroop Jillian Haslam ingesluit, om nie te praat van Andrew Withers van die Libertarian Party (UK) nie. Parry is valslik daarvan beskuldig dat hy 'n [[Neo-Fascisme|neo-fascistiese]] en 'prominente regse okkultis' is deur 'n paar nuusberigte in die ''Verenigde'' ''Indiese Indië'',<ref>{{Cite web|url=https://www.indymedia.org.uk/en/2013/04/508114.html|title=David Parry: Neo-Fascist! - UK Indymedia|website=www.indymedia.org.uk|access-date=2020-07-08}}</ref> ''Circle Ansuz,''<ref>{{Cite web|url=https://circleansuz.wordpress.com/2013/04/03/david-parry-neo-fascist/|title=David Parry: Neo-Fascist!|date=2013-04-03|website=Circle Ansuz|language=en|access-date=2020-07-09}}</ref> en ''Hope nie haat nie.''<ref>{{Cite web|url=https://www.hopenothate.org.uk/2018/01/26/deniers-set-convene-holocaust-memorial-day/|title=Deniers set to convene on Holocaust Memorial Day|date=2018-01-26|website=HOPE not hate|language=en-GB|access-date=2020-07-09}}</ref> Die aantygings is nooit bewys nie.<ref>{{Cite web|url=https://newspunch.com/uk-free-speech-club-shut-down/|title=UK 'Free Speech Club' Being Shut Down For Being Pro-Free Speech|last=White|first=John|language=en-US|access-date=2020-07-14}}</ref> Parry was kortliks die kultuurbeampte van die Socialist Motherland Party of the British Isles in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://socialistworkerspartyengland.blogspot.com/2018/09/david-william-parry.html|title=Socialist Motherland Party of the British Isles: David William Parry|last=Parry|first=David|date=2018-09-24|website=Socialist Motherland Party of the British Isles|access-date=2020-07-08}}</ref> === Sentraal-Asië === In 2013 is deur ''[[The Guardian|The Guardian 'n]]'' onderhoud gevoer met Parry oor die behandeling van die UK Border Agency van 'n Russies-gebore digter, [[:ru:Гальпер,_Александр|Alex Galper]] (wat onder [[Allen Ginsberg|Allan Ginsburg]] studeer het). Galper is deur Parry uitgenooi om 'n geleentheid vir poësie-herhaling in Londen by te woon, 'n byeenkoms wat nie verskyn het nie omdat hy destyds in hegtenis geneem is en gedeporteer is weens die Britse visumbeperking. Parry het gesê: "Ek is nog steeds mal oor woede daaroor. Ek wou 'n paar Beat-digters bymekaar kry en daar was baie belangstelling. Toe kry ek 'n oproep van Alex op die lughawe en hy kan nie verstaan wat met hom aangaan nie."<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/uk/2011/jul/10/visa-immigration-boycott-poet|title=Overseas artists boycott Britain in protest at visa clampdown|date=2011-07-09|website=the Guardian|language=en|access-date=2020-07-09}}</ref> Parry het in 2012 die eerste voorsitter van Eurasian Creative Guild (ECG) geword,<ref>{{Cite web|url=http://www.1.eurasiancreativeguild.uk/2016/10/01/ecg-chairman-visits-almaty/|title=ECG Chairman visits Almaty – EURASIAN CREATIVE GUILD|language=en-US|access-date=2020-07-16}}</ref> n organisasie sonder winsoogmerk wat netwerke geskep het en om werklike interaksie tussen kunstenaars in Sentraal-Asië en Europa te verseker.<ref>{{Cite web|url=https://www.rewizor.ru/literature/katalog-fe/otkrytyy-evraziyskiy-literaturnyy-festival-i-knijnyy-forum/|title=Фестивали - Открытый Евразийский Литературный фестиваль и Книжный форум|website=РЕВИЗОР.РУ|language=ru|access-date=2020-08-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ritmeurasia.org/news--2014-11-22--v-poiskah-literaturnyh-geniev-iz-centralnoj-azii-15605|title=В поисках литературных гениев из Центральной Азии|website=Ритм Евразии|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125093921/http://www.ritmeurasia.org/news--2014-11-22--v-poiskah-literaturnyh-geniev-iz-centralnoj-azii-15605|url-status=dead}}</ref> In hierdie hoedanigheid het hy ECG sowel as Open Eurasia en Central Forum Forum and Literature Festival vergaderings byeengeroep,<ref>{{Cite web|url=https://www.awardslondon.com/iv-open-eurasia-and-central-asia-book-forum-literature-festival-2015%ef%bb%bf-2/|title=IV Open Eurasia and Central Asia Book Forum & Literature Festival – 2015|language=ru-RU|access-date=2020-08-08}}</ref> met boekbekendstellings,<ref>{{Cite web|url=https://theopenasia.net/ru/post/britanets-izdal-knigu-o-kukhne-tsentralnoy-azii|title=Британец издал книгу о кухне Центральной Азии|website=OpenAsia|language=ru|access-date=2020-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://365info.kz/2016/12/kazahstanskie-pisateli-prezentovali-svoi-proizvedeniya-v-londone|title=Казахстанские писатели презентовали свои произведения в Лондоне|website=365info.kz|language=ru-KZ|access-date=2020-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2016/12/young-kazakh-author-presents-book-in-london/|title=Young Kazakh Author Presents Book in London|last=December 2016|first=Zhazira Dyussembekova in People on 22|date=2016-12-22|website=The Astana Times|language=en|access-date=2020-08-08}}</ref> konserte, poësie-aande,<ref>{{Cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/19480|title=Мұхит асқан атыраулық ақын {{!}} Әдебиет порталы|website=adebiportal.kz|access-date=2020-08-08}}</ref><ref name="kz">{{Cite web|url=http://today.kz/news/zhizn/2016-12-13/731754-yunaya-pisatelnitsa-iz-astanyi-prezentovala-knigu-na-festivale-v-londone/|title=Юная писательница из Астаны презентовала книгу на фестивале в Лондоне|last=TODAY.KZ|website=Today.kz|access-date=2020-08-08|archive-date=2016-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214180323/http://today.kz/news/zhizn/2016-12-13/731754-yunaya-pisatelnitsa-iz-astanyi-prezentovala-knigu-na-festivale-v-londone/|url-status=dead}}</ref> foto uitstallings, ronde tafels,<ref>{{Cite web|url=http://gbr.rs.gov.ru/ru/news/34602|title=В Лондоне идёт подготовка к Литературной Неделе|website=Представитель (в составе Посольства) в Лондоне|access-date=2020-08-01|archive-date=2018-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023011708/http://gbr.rs.gov.ru/ru/news/34602|url-status=dead}}</ref> toere, kompetisies,<ref>{{Cite web|url=http://www.bashinform.ru/news/927865-ufimskiy-literator-yuliya-sibirtseva-stala-laureatom-mezhdunarodnogo-konkursa-otkrytaya-evraziya/|title=Уфимский литератор Юлия Сибирцева стала лауреатом Международного конкурса «Открытая Евразия»|date=2016-11-28|website=www.bashinform.ru|language=ru|access-date=2020-07-30|archive-date=2020-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201142748/http://www.bashinform.ru/news/927865-ufimskiy-literator-yuliya-sibirtseva-stala-laureatom-mezhdunarodnogo-konkursa-otkrytaya-evraziya/|url-status=dead}}</ref> en aanbiedings oor kreatiewe kunstenaars van regoor Eurasië,<ref>{{Cite web|url=http://www.rus.ocabookforum.com/2015-london-uk/|title=2015 – London, UK {{!}} сайт переехал на www.awardslondon.com|language=ru-RU|access-date=2020-07-30|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629001811/http://www.rus.ocabookforum.com/2015-london-uk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.1sn.ru/196169.html|title=Народный поэт Якутии Наталья Харлампьева: «Я буду счастливой старухой...»|website=www.1sn.ru|access-date=2020-07-30|archive-date=2020-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221010059/http://www.1sn.ru/196169.html|url-status=dead}}</ref><ref name="kz" /><ref name="field">{{Cite web|url=http://lenta.inform.kz/kz/article/2848367|title=Nick Fielding’s ‘South to the Great Steppe: The Travels of Thomas and Lucy Atkinson in Eastern Kazakhstan, 1847-1852' presented at London’s Travellers Club|website=lenta.inform.kz|language=ru|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123063920/http://lenta.inform.kz/kz/article/2848367|url-status=dead}}</ref> saam met Marat Akhmedzhanov, vise-voorsitter van EKG.<ref>{{Cite web|url=https://www.inalmaty.kz/afisha/57006/8-aa-vstreca-ecg-i-prezentacia-knigi-mariny-mihajlovskoj|title=8-ая встреча ECG и презентация книги Марины Михайловской: Творческая встреча - {{!}} Афиша - Афиша в Алматы - inalmaty.kz|website=inalmaty.kz - Сайт города Алматы|language=ru-KZ|access-date=2020-07-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rewizor.ru/literature/katalog-fe/otkrytyy-evraziyskiy-literaturnyy-festival-i-knijnyy-forum/|title=Фестивали - Открытый Евразийский Литературный фестиваль и Книжный форум|website=РЕВИЗОР.РУ|language=ru|access-date=2020-08-01}}</ref> Hierdie geleenthede vind op verskillende plekke in die Verenigde Koninkryk plaas, waaronder Yunus Emre Insitute (Londen), Travellers Club,<ref name="field" /> Fitzroy House, SOAS Universiteit van Londen, [[Universiteit van Cambridge]],<ref>{{Cite web|url=http://talks.cam.ac.uk/talk/index/64025|title=talks.cam : Kazakhstan’s Bid to Secure a Non-permanent Seat on the UN Security Council for 2017-18|website=talks.cam.ac.uk|access-date=2020-08-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://365info.kz/2016/12/kazahstanskie-pisateli-prezentovali-svoi-proizvedeniya-v-londone|title=Казахстанские писатели презентовали свои произведения в Лондоне|website=365info.kz|language=ru-KZ|access-date=2020-08-08}}</ref> [[Rossotroednitsjestwo|Rossotrudnichestvo]] (Londen). Ter erkenning van sy werk as digter en dramaturge is Parry dikwels na Sentraal-Asiatiese lande, waaronder [[Kasakstan|Kazakstan]] en [[Kirgisië]], genooi. In 2016 het hy inderdaad 'n nuwe uitgawe van sy boek ''The Grammar of Witchcraft'' in die National Library of Kazakhstan, die Amerikaanse Universiteit van Sentraal-Asië in [[Bisjkek|Bishkek]],<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.infox.kg/ru/news/znamenitiy_angliyskiy_poet_posetit_bishkek|title=Знаменитый английский поэт посетит Бишкек - Новость {{!}} INFOX.KG|website=www.infox.kg|access-date=2020-07-31|archive-date=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120090413/http://www.infox.kg/ru/news/znamenitiy_angliyskiy_poet_posetit_bishkek|url-status=dead}}</ref> Osh State University in Osh, en [[Noer-Soeltan|Nur aangebied. -Sultan]].<ref>{{Cite web|url=https://sxodim.com/almaty/event/znamenityj-anglijskij-poet-posetit-almaty|title=Знаменитый английский поэт посетит Алматы|website=sxodim.com|language=ru|access-date=2020-07-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.infox.kg/ru/news/znamenitiy_angliyskiy_poet_posetit_bishkek|title=Знаменитый английский поэт посетит Бишкек - Новость {{!}} INFOX.KG|website=www.infox.kg|access-date=2020-07-30|archive-date=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120090413/http://www.infox.kg/ru/news/znamenitiy_angliyskiy_poet_posetit_bishkek|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://for.kg/news-375184-ru.html|title=Британский поэт Дэвид Пэрри приедет в Кыргызстан с презентацией своей книги - Новости Кыргызстана|website=for.kg|access-date=2020-07-30}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ritmeurasia.org/news--2014-11-22--v-poiskah-literaturnyh-geniev-iz-centralnoj-azii-15605|title=В поисках литературных гениев из Центральной Азии|website=Ритм Евразии|access-date=2020-07-31|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125093921/http://www.ritmeurasia.org/news--2014-11-22--v-poiskah-literaturnyh-geniev-iz-centralnoj-azii-15605|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/345375_britanskiy_poet_devid_perri_prezentyet_v_bishkeke_svou_knigy.html|title=Британский поэт Дэвид Перри презентует в Бишкеке свою книгу|website=Вечерний Бишкек|access-date=2020-07-31}}</ref> Toe hy ondervra is deur die BBC World Service in Kirgisië, het hy gesê: "die bestendige kommersialisering van die boekbedryf het mense se leeskultuur heeltemal doodgemaak". Volgens The Astana Times het hy ook gesê dat “Sentraal-Asië die wêreld op sommige maniere is, is dit nie? Dit lyk of alles óf van hier af kom óf hier deurkom."<ref>{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2014/11/winners-announced-open-central-asia-literature-festival-almaty/|title=Winners Announced at Open Central Asia Literature Festival in Almaty|last=November 2014|first=Michelle Witte in Society on 18|date=2014-11-18|website=The Astana Times|language=en|access-date=2020-08-08}}</ref> Parry het lid geword van die Adviesraad van ECG,<ref>{{Cite web|url=http://womencrimea.org/2018/11/26/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%8B-%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8-vii-%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82/|title=Подведены итоги VII Международного литературного фестиваля Open Eurasian|website=РОО МЦКТ "Женщины Крыма"|language=ru-RU|access-date=2020-08-01|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609135336/http://womencrimea.org/2018/11/26/%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d1%8b-%d0%b8%d1%82%d0%be%d0%b3%d0%b8-vii-%d0%bc%d0%b5%d0%b6%d0%b4%d1%83%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%be%d0%b3%d0%be-%d0%bb%d0%b8%d1%82/|url-status=dead}}</ref> nadat hy in 2015 as voorsitter afgetree het.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/hertspress/docs/oca_30__issu|title=OCA MAGAZINE #30|website=Issuu|language=en|access-date=2020-07-30}}</ref> As sameroeper het Parry Yunus Emre Institute (London) se Ontmoet die outeurreeks in 2018 saamgestel.<ref>{{Cite web|url=http://yeelondon.org.uk/2018/04/25/meet-the-author-morality-and-motivation/|title=Meet the Author : Morality and Motivation – YEE London|language=en-GB|access-date=2020-07-31|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809133001/http://yeelondon.org.uk/2018/04/25/meet-the-author-morality-and-motivation/|url-status=dead}}</ref> Sprekers was Jonathan Wood, Nigel Humphrey, Michael Dante, Alexander Baron, Daniele-Hadi Irandoost,<ref>{{Cite web|url=http://yeelondon.org.uk/event/meet-the-author-series/|title=Meet the Author Series – YEE London|language=en-GB|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716171530/http://yeelondon.org.uk/event/meet-the-author-series/|url-status=dead}}</ref> Jillian Haslam en Sonia Poulton.<ref>{{Cite web|url=http://yeelondon.org.uk/2018/03/14/meet-the-author-consciousness-and-creativity/|title=Meet the Author : Consciousness and Creativity – YEE London|language=en-GB|access-date=2020-07-31|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809133009/http://yeelondon.org.uk/2018/03/14/meet-the-author-consciousness-and-creativity/|url-status=dead}}</ref> As af en toe literêre redakteur het hy Russies gesproke prosa sowel as poësie geredigeer, waaronder Vera Rich se vertaling van Belo- Russiese digters (Yanka Kupala, Yakub Kolas, Maxim Bagdanovich ),<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/poeziya_belorusskih_klassikov_na_belaruskay_move_zazvuchala_v_londone|title=Поэзия белорусских классиков на беларускай мове зазвучала в Лондоне|date=2020-04-20|website=aif.by|access-date=2020-07-31}}</ref> Raushan Burkitbaeva-Nukenova,<ref>{{Cite web|url=https://www.kazpravda.kz/news/kultura/knigi-kazahstanskoi-poetessi-prezentovali-na-literaturnom-festivale-v-londone|title=Книги казахстанской поэтессы презентовали на литературном фестивале в Лондоне - Новости Казахстана - свежие, актуальные, последние новости об о всем|website=www.kazpravda.kz|language=ru|access-date=2020-08-01|archive-date=2017-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117052536/http://www.kazpravda.kz/news/kultura/knigi-kazahstanskoi-poetessi-prezentovali-na-literaturnom-festivale-v-londone/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://starstories.org/from-author/pyaty-j-mezhdunarodny-j-literaturny-j-festival-open-eurasian-literature-festival-book-forum-2016/|title=Пятый международный литературный фестиваль “Open Eurasian Literature Festival & Book Forum -2016”|website=ArtMedia|access-date=2020-08-01}}</ref> Onder andere Zaur Hasanov, Lender Mambetova, Kanybek Imanaliev en Herold Berger. == Belangrike temas == Die primêre dryfkrag agter Parry se werke is die idee dat verfraaiing 'n brug is tot 'n hoër bewussyn. As 'n Britse [[Surrealisme|surrealist]], het sy algemene godsdienstige houding teenoor die lewe die vorm van konseptualistiese uitdrukking in die kunste aangeneem. Vir Parry is konseptualisme die belangrikste metodologie waardeur 'n kunstenaar moet fokus op die betekenis van 'n stuk. Sy werk in teater word op praktiese sowel as teoretiese vlak na Sacred Theatre getrek, 'n term wat hy gestel het om die betekenis van die heiligdom in die teater aan te dui. Sy belangrikste invloede in hierdie verband is Antonin Artaud se Teater van Wreedheid en [[August Strindberg]] se Kamerteater . Seksualiteit, veral [[Homoseksualiteit|homoseksuele]] liefde, is 'n lopende tema in Parry se geskrewe werke. Parry is bekend vir sy duidelike gebruik van prosadigte as skryfstyl in sy geheel. == Kritiese ontvangs == Parry se eerste versameling gedigte, ''Caliban's Redemption'', is deur beoordelaars as 'mooi' beskryf, terwyl ''The London Magazine'' opgemerk het dat die boek 'werklik wonderlik en fassinerend' was.<ref>{{Cite journal|title=Wine, Smoke, and Flesh|url=}}</ref> Een beoordelaar het die versameling beskryf as "propvol edelstene, wat deur enigeen met die maag gemyn moet word". Bernard Hoose het byvoorbeeld gesê "'n Vinnige lees van die boek kan maklik daartoe lei dat hierdie punt misgeloop word, veral omdat Parry veral vaardig is in die beskrywings van die lewendige kant van die lewe."<ref>{{Cite web|url=https://www.booksinrussian.co.uk/about/reviews/52988/|title=David Parry's «Caliban's redemption» at The Poetry Place. Русские книги в Лондоне. Рецензии и монографии.|website=www.booksinrussian.co.uk|access-date=2020-07-10|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705021905/https://www.booksinrussian.co.uk/about/reviews/52988/|url-status=dead}}</ref> Parry se tweede boek, ''The Grammar of Witchcraft'', is op dieselfde manier met publikasie ontvang. Iain Sinclair het opgemerk dat die boek 'n 'A Haunting Conceit' was. Neil Watson bestempel die versameling "'n unieke fenomenologiese studie van heksery vol met fantasmagoriese beelde, wat gewone ervaring op 'n unieke en onvergeetlike manier oortref". Johan Alstad merk op: "Die groot platform vir diversiteit in hierdie werk word afgewissel deur mistieke werke. Daar kan spore gevind word na Jung en ander meesters wat die belangrikheid en relevansie daarvan openbaar. Die Engelse transseksuele romanskrywer, Jean Winchester, het gesê ''Mount Athos Inside Me'' is <nowiki>''</nowiki>n uitstekende boek om te koester', en dat dit 'verbasend in diepte en inhoud' is. Dr Roger Prentis het gesê: "Die aanloklike en intrigerende mengsel van die bespreking van die berg Athos in 'n histories breë reeks literatuur met teologiese en persoonlike besinnings oor die lewe, godsdienste en filosofie maak 'n dwingende lesing." Shaig Safarov het ook opgemerk dat "David Parry 'n ingewikkelde prentjie met mitologie, volksverhale en filosofie skets om die grootsheid van sy onderwerp uit te druk, terwyl hy bewus is van die kragtige politiek rondom hierdie skatkis van Bisantynse kreatiwiteit." Vader Dr Robert McTeigue SJ beskryf Parry as 'n man van buitengewone erudisie en artistieke sensitiwiteit.<ref>{{Cite web|url=https://www.thatalks.com/post/edition215|title=THA Talks – Rev David Parry – “Mount Athos Inside Me”|last=Obertelli|first=Paul|date=2019-10-27|website=thatalks|language=en|access-date=2020-07-05|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705030236/https://www.thatalks.com/post/edition215|url-status=dead}}</ref> Digital Journal het Parry genoem, <nowiki>''n man met veel talent'</nowiki>.<ref>{{Cite web|url=http://www.digitaljournal.com/article/355027|title=Review: ‘Citizens Of Hell’ (Includes interview and first-hand account)|date=2013-07-24|website=www.digitaljournal.com|access-date=2020-07-14}}</ref> Parry se eerste teaterproduksie, ''The Botanist Monsieur Jordan en The Sorcerer-Dervish Mastali Shah'', is beskryf as 'opmerklik' en die uitvoering daarvan as 'voelbaar', terwyl die humor 'sy varsheid' behou het.<ref name=":0"/> Dr. Ali Atalar, voorsitter van die Azerbeidjanse Huis in Londen, het gesê dat hy 'onder die indruk' is van elke komponent van hierdie geleentheid.<ref>{{Cite web|url=http://www.today.az/news/vdiaspora/66275.html|title=Azerbaijani play “The Botanist Monsieur Jordan and the Sorcerer-Dervish Mastali Shah” on British stage - PHOTOS|website=www.today.az|access-date=2020-07-14|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705125241/http://www.today.az/news/vdiaspora/66275.html|url-status=dead}}</ref> Oor die toneelstuk van Elchin het Jonathan Wood gesê: "Hierdie opvoering was 'n ware verklaring van radikale opset, met 'n geheime kulturele tydbom wat suksesvol onder die kenmerke van die onderneming ontplof is, met liefde en die belofte van die wedergeboorte van emosionele rewolusie, dramaties vorm".<ref>{{Cite web|url=https://www.booksinrussian.co.uk/about/reviews/76668/|title=Revealing «the man who fell to earth» who landed in the centre of LOVE theatre. Русские книги в Лондоне. Рецензии и монографии.|website=www.booksinrussian.co.uk|access-date=2020-07-10|archive-date=2020-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710031406/https://www.booksinrussian.co.uk/about/reviews/76668/|url-status=dead}}</ref> == Toekennings en eerbewyse == * Hoofverteenwoordiger van die Wêreldnasieskrywersunie, (Kazakstan 2016) * Goue medalje van die derde Open Central Asian Book Forum and Literature Festival vir bydraes tot teater ([[Almati|Almaty, Kazakhstan]] 2014) * Nasionale medalje van Open Eurasia vir "persoonlike bydrae tot die ontwikkeling van literêre kultuur" ([[Almati|Almaty, Kazakhstan]] 2014)<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.eng.awardslondon.com/winners/|title=Past winners — Open Eurasian Literary Festival and Book Forum|language=ru-RU|access-date=2020-07-30}}</ref> * Ere-sertifikaat van die Internasionale Vereniging van "Generaals van die wêreld is vir vrede" vir "versterking van vrede, vriendskap en wedersydse begrip tussen mense" (Almaty, Kazakhstan 2014) * Erelewe-lidmaatskap van die Doreen Valiente-stigting en Sentrum vir Heidense Studies vir "voortgesette toewyding en toewyding aan die breër heidense gemeenskap" (2014) * Mede van die Royal Society of Arts (2014) * Vise-president van die Internasionale Vereniging van skrywers en publisiste (APIA 2013) * Sertifikaat van 'Word Union of Culture' vir bydraes tot kulturele kontak tussen kreatiewe mense en ateljees (Certificate 2011) == Geselekteerde werke == === Boeke === * ''Caliban's Redemption'' (2004)<ref>{{Cite web|url=https://calibans-redemption.blogspot.com/|title=Caliban's Redemption|language=en|access-date=2020-07-16}}</ref> * ''The Grammar of Witchcraft'' (2009)<ref>{{Cite web|url=https://mandrake.uk.net/the-grammar-of-witchcraft/|title=The Grammar Of Witchcraft|last=M|first=Mogg|last2=rake|date=2012-03-29|website=MANDRAKE|language=en-US|access-date=2020-07-05}}</ref> * ''Mount Athos Inside Me:'' ''Essays on Religion, Swedenborg and Arts'' (2019)<ref>{{Cite web|url=https://manticore.press/2020/02/25/free-spirit-a-personal-review-of-mount-athos-inside-me-essays-on-religion-swedenborg-and-arts/|title=Free Spirit – A Personal Review of ‘Mount Athos Inside Me’ - Essays on Religion, Swedenborg, and Arts » Manticore Press|last=admin|language=en-US|access-date=2020-07-05}}</ref> === Opstelle en gedigte === * "Channeling Tomorrow" (''Pyschic World'' Mei 2007)<ref>{{Cite journal|title=Channeling Tomorrow - an exclusive extract from his forthcoming book|url=}}</ref> * 'Tekens van gees' (''Pyschic World'' Oktober 2007)<ref>{{Cite journal|title=Signs of Spirit|url=}}</ref> * "Art and Ryszarf Gancarz" (''Psychic World'' Junie 2007)<ref>{{Cite journal|title=Art and Ryszarf Gancarz|url=}}</ref> * "Dialogues with the Pagan Dead" (''Psychic World'' March 2007)<ref>{{Cite journal|title=Dialogues with the Pagan Dead|url=}}</ref> * "Caliban in Clover" (''Through The Woods'' 2008)<ref>{{Cite journal|title=Caliban in Clover|url=}}</ref> * "Blake se herlewing" (''Through The Woods'' 2008)<ref>{{Cite journal|title=Blake's resurgence|url=}}</ref> * "The Pilgrim" (''Through the Woods 2008'' )<ref>{{Cite journal|title=The Pilgrim|url=}}</ref> * "Is enige iemand daar?" ( ''Psigiese wêreld Januarie'' 2009)<ref>{{Cite journal|title=Is Anybody There?|url=}}</ref> * 'Voorwoord' tot Gulvin's ''Pyramid Theory of'' Wedding (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.blogtalkradio.com/paravoice-network/2014/12/15/cj-paranormal-talks-to-david-parry|title=CJ Paranormal talks to David Parry|website=BlogTalkRadio|access-date=2020-07-05}}</ref> * 'Inleidende opstel' tot Mirza Fatali Akhundov se ''The Botanist Monsieur Jordan en The Sorcerer-Dervish Mastali Shah'' (2010) * "'N Voorwoord met rook en spieëls" tot Elchin se ''My Favorite Madman and Other Plays'' (2012) * "Kry 'The Hump' by Eurovision" (TEAS Magazine 2012)<ref>{{Cite journal|title=Getting 'the Hump' at Eurovision|url=}}</ref> * "Metempsychosis" ( ''Pyschic World'' Januarie 2013)<ref>{{Cite journal|title=Metempsychosis|url=}}</ref> * “Heidenisme en die tradisie van andersheid” ( ''National-Anarchism: Methodology and Application'' 2013) * 'Voorwoord' tot Zaur Hasanov's ''Man of the Mountains'' (2014) * "Die moed om te wees" (Norskk 2015)<ref>{{Cite web|url=https://norskk.com/talk/2015/12/5/the-courage-to-be|title=Talk - The Courage to Be|website=NORSKK®|language=en-US|access-date=2020-07-08}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 'Voorwoord' tot geldlêer Mambetova se ''My vaderland, Oh my Krim'' (2015) * 'Voorwoord' tot Heret Berger se ''Goethe en Abay'' (2015) * "Performing Gnosis: A Min Investigative Jottings" (''CG Jung Club London Newsletter'' 2015) * "Woorde, Tengrism en Wittgenstein: 'n persoonlike refleksie" (''Open Central Asian Magazine'' Spring 2014)<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/hertspress/docs/srm_oca21_web|title=OCA MAGAZINE #21 Spring 2016|website=Issuu|language=en|access-date=2020-07-05}}</ref> * 'Voorwoord' tot Raushan Burkitbayeva-Nukenova se ''Shadow of the Rain'' (2016) * 'Voorwoord' tot Natalia Kharlampieva's ''Foremother Asia'' (2016) * 'Nawoord' na Vincent Ongkowidjojo se ''Doors of Valhalla: An Esoteric Interpretation of Norse Myth'' (2016) * "'N Onderhoud met Hollywood-produsent Cyrus Yavneh " (''Open Central Asian Magazine'' 2016) * 'Onderhoud' ( E-International Relations 2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.e-ir.info/2018/12/06/interview-david-parry/|title=Interview - David Parry|date=2018-12-06|website=E-International Relations|language=en-US|access-date=2020-07-05}}</ref> * 'Voorwoord' tot Kanybek Imanaliev se ''The Kagnate'' (2019) * "A Reflective Afterword" tot Alan Cox se ''The Life of a Psychic Broadcast'' (2019) * "Politiek, poësie en Ezra-pond" (''E-International Relations'' 2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.e-ir.info/2019/06/19/politics-poetry-and-ezra-pound/|title=Politics, Poetry and Ezra Pound|date=2019-06-19|website=E-International Relations|language=en-US|access-date=2020-07-05}}</ref> * "Holy Hampshire" (<nowiki><i id="mwAj8">The Oldie</i></nowiki> 2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.theoldie.co.uk/blog/holy-hampshire|title=Holy Hampshire|website=The Oldie|language=en-gb|access-date=2020-07-05}}</ref> * "Vyf stappe vir 'n ontluikende konseptuele kunstenaar" (TEDxLambeth 2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.tedxlambeth.com/post/five-steps-for-a-budding-conceptual-artist|title=Five Steps for a Budding Conceptual Artist|last=Parry|first=Rev David William|date=2020-07-01|website=TEDxLambeth|language=en|access-date=2020-07-05|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705024028/https://www.tedxlambeth.com/post/five-steps-for-a-budding-conceptual-artist|url-status=dead}}</ref> === Teater === * ''The Botanist Monsieur Jordan and The Sorcerer-Dervish Mastali Shah'' (Arts Education Schools London April 2010)<ref>{{Cite web|url=http://www.today.az/news/vdiaspora/66275.html|title=Azerbaijani play “The Botanist Monsieur Jordan and the Sorcerer-Dervish Mastali Shah” on British stage - PHOTOS|website=www.today.az|access-date=2020-07-05|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705125241/http://www.today.az/news/vdiaspora/66275.html|url-status=dead}}</ref> * ''Shakespeare: 'n komedie in tien tonele, beide ernstig en tragies'' ( Horse Hospital 2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.thehorsehospital.com/archive/past/live-past/gruntlers-theatre-presents-the-western-premiere-of-shakespeare-a-comedy-in-ten-scenes-both-serious-and-tragic|title=Shakespeare: A Comedy in Ten Scenes both Serious and Tragic|website=The Horse Hospital|language=en-GB|access-date=2020-07-05|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705021008/https://www.thehorsehospital.com/archive/past/live-past/gruntlers-theatre-presents-the-western-premiere-of-shakespeare-a-comedy-in-ten-scenes-both-serious-and-tragic|url-status=dead}}</ref> * ''Citizens of Hell'' (mede-regisseur en produsent 2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.digitaljournal.com/article/355922|title=David Parry — ‘Citizen Of Hell’ (Includes interview and first-hand account)|date=2013-08-06|website=www.digitaljournal.com|access-date=2020-07-05}}</ref> * ''Anglo-Saxon Poetry deur Andrew Rea'' (Art @ The People's Voice 2014) * ''A Day in the Light'' (opgevoer by die House of Lords 2014) * ''Fate's Good Fortune'' (mini-drama 2015) * ''Hitchcock Homage'' deur Nick Pelas (akteur as [[Alfred Hitchcock]] 2016)<ref>{{Cite web|url=https://theblogoftheatrethings.com/2016/06/04/hitchcock-homage-at-barons-court-theatre/|title=Review: Hitchcock Homage at Barons Court Theatre|last=Liz|date=2016-06-04|website=Theatre Things|language=en|access-date=2020-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://helloemmakay.wordpress.com/2016/06/06/the-hitchhiker/|title=The Hitchhiker|last=emkrobertson|date=2016-06-06|website=hello emma kay|language=en|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716171259/https://helloemmakay.wordpress.com/2016/06/06/the-hitchhiker/|url-status=dead}}</ref> * ''Shakespeare Tonight'' ( Camden Fringe en Edinburgh Fringe 2016)<ref name=":5"/> * ''Cincinnatus'' (kreatiewe direkteur 2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.ayoungertheatre.com/review-cincinnatus-the-barons-court-theatre/|title=Review: Cincinnatus, The Barons Court Theatre|last=Fox|first=Tal|date=2016-11-10|website=A Younger Theatre|language=en-GB|access-date=2020-07-06}}</ref> * ''The Idiot'' deur Victor Sobchak (akteur as Generaal Ivolgin 2017) === Akademiese forums === * Theosofical Guest House, Tekels Park, UK1996 - Lewer 5 referate oor "Mystical Christianity". * Internasionale teaterkonferensie in Baku (dosent 2010)<ref name=":1">{{Cite journal|last=Parry|first=David|title=Satire, Surrealism and Shakespeare — A Masterpiece is Awakened|pages=6-7}}</ref> * "Stel Imadaddin Nasimi bekend" in Pushkin House (koördineerder 2010)<ref>{{Cite web|url=https://tameta.wordpress.com/2009/11/08/a-talk-to-be-delivered-to-the-gruntlers-at-the-poetry-cafe-2/|title=A Talk To Be Delivered To The Gruntlers At The Poetry Café|last=AM|first=2010 in review « Ta Meta on 02/01/2011 10:43|date=2009-11-08|website=Ta Meta|language=en|access-date=2020-07-10}}</ref> * The Holy Mount Athos First International Conference in Salzburg (dosent 2011) * "In die voetspore van Odin" in Pushkin House (dosent 2012)<ref>{{Cite journal|last=|first=|title=Ancient Links between Azerbaijan and Northern Europe discussed in London|pages=}}</ref> * The Holy Mount Athos Second International Conference in Weimar (dosent 2012) * "The London Thing (kurator en dosent Oktober 2012) * Die Derde Internasionale Konferensie van Holy Mount Athos in Belgrado (dosent 2013) * Quest of the Heart (sameroeper en dosent 2013) * Baku International Humanitarian Forum (panellist 2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.digitaljournal.com/article/362938|title=David Parry — To Heaven from Hell with Elchin (Includes interview and first-hand account)|date=2013-11-28|website=www.digitaljournal.com|access-date=2020-07-14}}</ref> * "Godsdiens - wat is die punt?" in die House of Lords (panellist 2014) * Derde Ope Sentraal-Asiatiese Boekeforum en Literatuurfees in [[Almati|Almaty, Kazakstan]] (paneelklopper en moderator 2014) * Paracon in Derby (paneellid 2014) * Sage Paracon in Warwick Castle (dosent 2017)<ref>{{Cite web|url=https://fliphtml5.com/yous/tvzy/basic|title=Continuous pages2 Pages 1 - 32 - Text Version {{!}} FlipHTML5|website=fliphtml5.com|access-date=2020-07-16|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716162813/https://fliphtml5.com/yous/tvzy/basic|url-status=dead}}</ref> * TEDxLambeth: Antinomies! by die Royal Society of Arts (spreker 2019)<ref name=":2">{{Citation|last=Oroschakoff|first=Rev David Parry, Haralampi G.|title=A chit-chat on conceptual art}}</ref> === Dokumentêr en TV === * ''Caliban's Kingdom'' (homself 2009)<ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/106396003|title=El reino de Calibán/Caliban´s Kingdom|website=Vimeo|language=en|access-date=2020-07-08}}</ref> * ''Him &amp;amp; Her'' (naakte man 2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm9159551/|title=David William Parry|website=IMDb|access-date=2020-07-05}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Parry, David William}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] t8vl9l2ca9g1nf2bmziqjmx98mx10kg 0 315814 2908846 2901279 2026-06-02T14:31:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908846 wikitext text/x-wiki [[Lêer:QarabaghWarMap(2020).svg|350px|duimnael|{{legend|#ffd078ff| Gebied beheer deur die [[Republiek Artsach]] met inbegrip van Armeense beheerde gebiede rondom Nagorno-Karabach]}}{{legend|#7fd281ff| Gebied opgeëis deur die Republiek Artsakh, maar beheer deur [[Azerbaijan]]}}{{legend|#81ffceff| Gebied beset deur Azerbeidjan{{Small|(volgens Azerbaijan)}}}}]] Die '''Nagorno-Karabach-konflik van 2020''' was 'n gewapende konflik tussen die magte van [[Azerbeidjan]] en [[Armenië]], tesame met die selfverklaarde [[Artsach]] in die Nagorno-Karabach-streek, en was die nuutste eskalasie van die onopgeloste Nagorno-Karabach-konflik. Die botsings het die oggend van [[27 September]] [[2020]] langs die Nagorno-Karabach-kontaklyn begin. Beide kante het militêre en burgerlike ongevalle gerapporteer.<ref name="aljaz">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region |title=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|publisher=[[Al Jazeera]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020}}</ref> In reaksie op die botsings het Armenië en die selfverklaarde Republiek Artsakh [[krygswet]] en algehele mobilisering ingestel,<ref name=":1" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|title=Nagorno-Karabakh announces martial law and total mobilization|publisher=[[Reuters]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|archive-date=11 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141606/https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|url-status=dead}}</ref> terwyl Azerbeidjan krygswet en 'n aandklokreël ingestel het.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU |title=Azerbaijan's parliament approves martial law, curfews – president's aide|publisher=[[Reuters]]| date=27 September 2020|access-date =27 September 2020}}</ref> Op 28 September is gedeeltelike mobilisering in Azerbeidjan afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://apa.az/en/azerbaijan-army-azerbaijani-armed-forces/Partial-mobilization-announced-in-Azerbaijan-331385 |title=Partial mobilization announced in Azerbaijan|publisher=Azeri Press Agency|date=28 September 2020|access-date =28 September 2020}}</ref> Die [[Verenigde Nasies]] het die konflik ten sterkste veroordeel en 'n beroep op albei kante gedoen om om spanning af te skaal en sonder versuim betekenisvolle onderhandelinge te hervat.<ref name=":2">{{Cite web|date=2020-09-30|title=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|url=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|access-date=2020-09-30|website=France 24|language=en</ref> Na die inname van Shusha, die tweede grootste nedersetting in Nagorno-Karabakh, is 'n vredesooreenkoms onderteken tussen die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], die premier van Armenië, [[Nikol Pasjinjan]], en die president van Rusland, [[Wladimir Poetin]], wat gevegte beëindig het. Vyandelikhede in die gebied is vanaf 00:00, 10 November 2020 Moskou-tyd gestaak.<ref name="RIANovosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847112.html|title=Путин выступил с заявлением о прекращении огня в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name="RIA Novosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583845291.html|title=Пашинян заявил о прекращении боевых действий в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name=":18">{{cite news|date=2020-11-10|title=Nagorno-Karabakh: Russia deploys peacekeeping troops to region|publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54885906|access-date=2020-11-11}}</ref> Die president van Artsakh, Arayik Harutyunyan, het ook ingestem om die vyandelikhede te beëindig. <ref name="ria.ru">{{cite web |url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847338.html|title=Президент непризнанной НКР дал согласие закончить войну|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref> Volgens die ooreenkoms sou elke strydende party die gebiede behou wat hulle in daardie stadium beheer, terwyl Armenië ingestem het om ander besette gebiede rondom Nagorno-Karabakh aan Azerbeidjan terug te gee. Azerbeidjan sal ook toegang tot grond verkry tot sy [[Nachitsjewan]]-[[enklawe]] wat aan [[Turkye]] en [[Iran]] grens. <ref>https://www.nytimes.com/2020/11/09/world/middleeast/armenia-settlement-nagorno-karabakh-azerbaijan.html</ref> Byna 2000 Russiese soldate, onder leiding van luitenant-generaal Rustam Muradov, <ref>{{cite web|url=https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics%20news/en/129784.htm|title=General Rustam Muradov is appointed Commander of Russian peacekeepers in Karabakh|date=11 November 2020|access-date=11 November 2020|publisher=Turan Information Agency|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115170154/https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics|url-status=dead}}</ref> is aanvanklik as vredesmagte ingespan om die landkorridor tussen Armenië en Nagorno-Karabakh te bewaak met 'n mandaat van minstens vyf jaar.<ref name="peace">{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2020/11/09/armenian-pm-announces-end-to-nagorno-karabakh-hostilities-a71997|title=Deal Struck to End Nagorno-Karabakh War|publisher=The Moscow Times |access-date=10 November 2020|date=10 November 2020}}</ref> == Agtergrond == Die botsings spruit uit die geskil oor die Armeense meerderheid in Nagorno-Karabach, 'n internasionaal erkende gebied van Azerbeidjan, wat tans deur die selfverklaarde Republiek Artsakh beheer word.<ref>{{Cite web|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|title=1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh|url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm|access-date=27 September 2020|website=2001-2009.state.gov|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 June 2019|title=HUMAN RIGHTS SITUATION OF INTERNALLY DISPLACED PERSONS IN AZERBAIJAN · Human Rights Club|url=https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|access-date=27 September 2020|website=Human Rights Club|language=en-US|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928055349/https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Recognition of the territorial integrity of Azerbaijan by Armenia|url=http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=9487&lang=en|access-date=27 September 2020|website=www.assembly.coe.int}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|date=27 September 2020|title=Armenia and Azerbaijan erupt into fighting over disputed Nagorno-Karabakh|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54314341|access-date=27 September 2020}}</ref> Die Nagorno-Karabach-oorlog het in 1994 met 'n skietstilstand geëindig, met Armenië in beheer van die Nagorno-Karabach-streek, asook die omliggende distrikte Aghdam, Jabrail, Fuzuli, Kalbajar, Gubadli, Lachin en Zangilan van Azerbeidjan. Pogings tot bemiddeling, hoofsaaklik via die Madrid-beginsels, het in duie gestort toe Armenië dit in Maart 2020 verwerp het.<ref>{{Cite web|date=2020-09-18|title='Velvet Populism' Ends Decade-Long Discussion Of The Madrid Principles - OpEd|url=http://www.eurasiareview.com/18092020-velvet-populism-ends-decade-long-discussion-of-the-madrid-principles-oped/|access-date=2020-09-30|website=Eurasia Review|language=en-US}}</ref> Volgens die oorlogsverslag van 2018 wat deur die [[Genève]] Akademie vir Internasionale Humanitêre Reg en [[Menseregte]] opgestel is, "oefen Armenië sy gesag uit oor Nagorno-Karabach deur toerusting, finansiering of opleiding en operasionele ondersteuning aan die selfverklaarde Republiek Nagorno-Karabach en sy magte, maar ook om die algemene beplanning van hul militêre en paramilitêre aktiwiteite te koördineer en te help".<ref>{{Cite web|title=Military occupation of Azerbaijan by Armenia {{!}} Rulac|url=http://www.rulac.org/browse/conflicts/military-occupation-of-azerbaijan-by-armenia|access-date=27 September 2020|website=www.rulac.org}}</ref> Gedurende drie dekades het verskeie skendings van die skietstilstand plaasgevind, waarvan die ergste die 2016 Nagorno-Karabach-gevegte en die gevegte in Julie 2020 aan die grens tussen Armenië en Azerbeidjan was.<ref>{{Cite web|last=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères|title=Armenia/Azerbaijan – Border clashes between the two countries (15 Jul. 2020)|url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/armenia/news/article/armenia-azerbaijan-border-clashes-between-the-two-countries-15-jul-2020|access-date=27 September 2020|website=France Diplomacy – Ministry for Europe and Foreign Affairs|language=en}}</ref> Duisende Azerbeidjaners het vir [[oorlog]] teen Armenië betoog, terwyl Turkye [[propaganda]] ter ondersteuning van Azerbeidjan uitgesaai het.<ref>{{cite news |last1=Weise |first1=Zia |last2=Cienski |first2=Jan |last3=Herszenhorn |first3=David M. |date=28 September 2020 |title=The Armenia-Azerbaijan conflict explained |url=https://www.politico.eu/article/the-nagorno-karabakh-conflict-explained-armenia-azerbaijan/ |work=Politico |access-date=29 September 2020}}</ref> Op 23 Julie 2020 het Armenië die begin van 'n gesamentlike lugverdedigingstelsel oefening met [[Rusland]] aangekondig.<ref>{{Cite web|title=Армения и Россия проводят в Закавказье учения Объединённой системы ПВО|url=https://eadaily.com/ru/news/2020/07/23/armeniya-i-rossiya-provodyat-v-zakavkaze-ucheniya-obedinyonnoy-sistemy-pvo|access-date=27 September 2020|website=EADaily|language=ru}}</ref> 'n Week later het Azerbeidjan 'n reeks militêre oefeninge gehou van 29 Julie tot 10 Augustus,<ref>{{Cite news|last=|first=|date=|title=Азербайджан и Турция приступили к военным учениям|work=Euronews|url=https://www.youtube.com/watch?v=Jv3NsSd-IGg&ab_channel=Euronews%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date=1 Augustus 2020|title=Совместные учения армий Азербайджана и Турции впечатляют масштабами|work=CBC|url=https://www.youtube.com/watch?v=IkZrZs9i3C0&ab_channel=CBCTVAzerbaijan|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Игра мускулами: зачем Азербайджан проводит учения с Турцией|url=https://www.gazeta.ru/politics/2020/07/28_a_13168861.shtml|access-date=27 September 2020|website=Газета.Ru|language=ru}}</ref> en verdere militêre oefeninge vroeg in September met die betrokkenheid van [[Turkye]].<ref>{{cite web | url =https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkey-azerbaijan-military-drills-intimidate-armenia-president-aliyev-says |title=Turkey-Azerbaijan military drills intimidate Armenia, President Aliyev says |work=Daily Sabah| date=20 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> Aan die einde van September het Armenië deelgeneem aan gesamentlike militêre oefeninge aan die suidelike grens van die Russiese Federasie, in Armenië sowel as in [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], albei selfverklaarde onafhanklike state van [[Georgië]] wat nie deur die internasionale gemeenskap erken word nie.<ref>{{Cite news |url=https://armenpress.am/eng/news/1027268.html?__cf_chl_jschl_tk__=924dd755b978e09cfec74649f70d036bb4c8e3e6-1601297188-0-ATaHuBrBb8fCbTK53HzhJ7gX29h5O1mCDyhDtJbxnoOaEj5kIYkBpnCpl7rZIX-VQmvgsaHvKXjBubdcQ0YR_HqEjfegdDoNdi_APgg9ofPW4vbmcDCGQvlI5FqE6aOoKU-6is1bRbaqRi309dPsHgaiYRTjqriTEBq8wqPUxjjWcync5j42_Uwh1eE6IN3EdOdCNzD7xcAZTtxLtiryiqHmzZEug3SH8_U-SwS-xGIEAoGjI-sWPWB93TXrLKuF9x9AhurTOP6kr15j1CziMfNMIvp7QPsOBlzsikIyXxJp |title=Armenia joins Russia, China and others for Caucasus 2020 major international military drills |date=10 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=armenpress.am |publisher=Armenpress |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://civil.ge/archives/369450 |title=Russian-led Kavkaz-2020 Drills Start in Abkhazia, Tskhinvali |date=21 September 2020 |access-date=27 September 2020 |website=civil.ge |language=en }}</ref>Tydens die 75ste sitting van die Verenigde Nasies se Algemene Vergadering het die Turkse president, [[Recep Tayyip Erdoğan]], 'n verklaring uitgereik wat die territoriale integriteit van Azerbeidjan en Georgië ondersteun.<ref>{{Cite web|first=|date=|title=Эрдоган на Генассамблее ООН поддержал территориальную целостность Грузии|url=https://rossaprimavera.ru/news/68048549|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=27 September 2020|website=rossaprimavera.ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkey – President Addresses General Debate, 75th Session|url=http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date|access-date=27 September 2020|website=United Nations Web TV|language=en|archive-date= 2 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002080111/http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date%2F|url-status=dead}}</ref> Voordat die vyandelikhede hervat is, het bewerings na vore gekom dat honderde lede van die Siriese nasionale weermag van die Hamza-afdeling na Azerbeidjan oorgeplaas is,<ref>{{cite web | url =https://greekcitytimes.com/2020/09/25/reports-turkey-is-transferring-syrian-militants-to-azerbaijan-as-hostilities-against-armenia-increases/ |title=Reports Turkey is transferring Syrian militants to Azerbaijan as hostilities against Armenia increases|publisher=Greek City Times| language=English|date=25 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> terwyl volgens die Turkse media na aan president Erdogan baie YPG- en PKK-lede uit [[Irak]] en [[Sirië]] na Nagorno-Karabach oorgeplaas is om Armeense milisies teen Azerbeidjan op te lei.<ref name="dailysabahPKK">{{Cite news |url=https://www.dailysabah.com/politics/war-on-terror/armenia-transfers-ypgpkk-terrorists-to-occupied-area-to-train-militias-against-azerbaijan |title=Armenia transfers YPG/PKK terrorists to occupied area to train militias against Azerbaijan |website=Daily Sabah |access-date=27 September 2020 |date=25 September 2020 |language=en }}</ref> Armenië se president, Armen Sarkissian, het die bewerings van die Turkse media van Koerdiese militante in Nagorno-Karabach ontken en dit 'absolute onsin' genoem.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/en/features/2020/09/30/Turkish-claims-of-PKK-fighters-in-Armenia-absolute-nonsense-Armen-Sarkissian |title=Turkish claims of PKK fighters in Armenia absolute nonsense: Armen Sarkissian |website=Al Arabia |access-date=30 September 2020 |date=29 September 2020 |language=en }}</ref> == Verloop == Op 27 September 2020 het dodelike gevegte in Nagorno-Karabach tussen Armeense en Azerbeidjanse-magte uitgebreek. [[Stepanakert]], hoofstad van Nagorno-Karabach , word deur die Azeris gebombardeer.<ref name="FIAFP2700920">[https://www.francetvinfo.fr/monde/armenie/ce-que-l-on-sait-des-combats-meurtriers-entre-l-azerbaidjan-et-les-separatistes-armeniens_4120235.html Haut-Karabakh : ce que l'on sait des combats meurtriers entre l'Azerbaïdjan et les séparatistes arméniens], ''Franceinfo avec AFP'', 27 September 2020.</ref> Ten minste drie 9K35 Strela-10 en ses [[9K33 Osa]] Armeense lugafweereenhede word vernietig in Azerbeidjanse [[onbemande vliegtuig]]-aanvalle. Azerbeidjan maak gebruik van Turkse vervaardigde [[Bayraktar TB2]]’s. Azerbeidjan beweer die inname van berg Murovdags en ses dorpe, waaronder vyf in die Fizouli-distrik en een in die Jebrail -distrik. Armenië ontken dit, maar die owerhede in Nagorno-Karabach erken die verlies van sommige posisies.<ref name="FIAFP2700920"/>. Die Armeense premier Nikol Pasjinjan het aangekondig dat Azerbeidjan teen Armenië “oorlog” verklaar het en "algemene mobilisering" en die instelling van "krygswet" aangekondig het. Die Azerbeidjanse Ministerie van Verdediging kondig op sy beurt die aanvang van 'n "teenoffensief aan die hele frontlinie" van Karabach aan om 'n einde te maak aan die militêre aktiwiteite van die weermag van Armenië". Die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], besluit ook krygswet en verklaar: “Die Azerbeidjanse leër veg vandag op sy grondgebied, verdedig sy territoriale integriteit, lewer verwoestende houe aan die vyand. Ons saak is regverdig en ons sal wen.” Die gevegte het op 28 September voortgeduur. Die owerhede van Nagorno-Karabach beweer dat hulle die vorige dag 'n paar posisies herwin het, maar die Azeri-magte beweer inteendeel dat hulle nuwe territoriale winste behaal het naby die dorpie Talych. Op 29 September beweer die Armenië dat een van sy vliegtuie, ‘n [[Su-25]] deur 'n F-16 van die [[Turkse Lugmag|Turkse lugmag]] neergeskiet het.<ref name="PointAFP280920">[https://www.lepoint.fr/monde/karabakh-bakou-et-erevan-affirment-s-infliger-de-lourdes-pertes-29-09-2020-2394178_24.php Karabakh: l'Arménie accuse la Turquie d'avoir abattu un de ses avions militaires], ''Le Point avec AFP'', 29 September 2020.</ref> Turkye ontken dat hul lugmag betrokke is by die konflik. Op 1 Oktober het Armenië aangekondig dat 4 Azerbeidjanse verkenningshommeltuie naby [[Jerevan]], die hoofstad, afgeskiet is.<ref>{{Lien web |langue=en-CA |titre=Armenia says four drones shot down near Yerevan capital |url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/armenia-says-four-drones-shot-down-near-yerevan-capital |site=National Post |Besoek op =2020-10-01}}</ref>Op 3 Oktober het president Aliyev aangekondig dat die dorpies Madagiz, Talish, Mehdili, Chaxirli, Ashagi Maralyan, Sheybey, Guyjag en Ashagi Abdurrahmanli deur Azeri-magte beset is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Aida Sultanova |titre=Azerbaijan claims village seizure in fighting with Armenia |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/azerbaijan-president-criticizes-mediators-fighting-rages-on/2020/10/03/7a8d8992-0571-11eb-b92e-029676f9ebec_story.html |site=washingtonpost.com |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Burak Bir |titre=Azerbaijan liberates 7 more villages amid clashes |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/azerbaijan-liberates-7-more-villages-amid-clashes/1994695 |site=aa.com.tr |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020}}</ref> Op dieselfde dag is die stad Stepanakert vir die eerste keer met swaar [[artillerie]] gebombardeer. <ref name="MondeAFP031020">[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/10/03/haut-karabakh-les-combats-s-intensifient-entre-armeniens-et-azerbaidjanais-le-bilan-officiel-depasse-les-240-morts_6054670_3210.html Haut-Karabakh : les combats s’intensifient entre Arméniens et Azerbaïdjanais, le bilan officiel dépasse 240 morts], ''Le Monde avec AFP'', 2 Oktober 2020.</ref>.Op 4 Oktober kondig Azerbaijan aan dat die Jabrayil-distrik oorgeneem is en beskuldig Armenië, wat ontken, dat die stad Gandja, die tweede stad van Azerbeidjan, waar daar een dood en vier gewondes onder burgerlikes was, gebombardeer is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Azerbaijan liberates key Jabrayil province from Armenian occupation |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-key-jabrayil-province-from-armenian-occupation/news |site=dailysabah.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Nagorno-Karabakh: Azerbaijan says civilian killed in Ganja |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/4/nagorno-karabakh-sides-exchange-fire-on-multiple-fronts |site=aljazeera.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>.In reaksie het Azerbeidjan Stepanakert weer gebombardeer. Die president van Azerbeidjan Ilham Aliev stel dat die onttrekking van Armeense magte die enigste voorwaarde vir 'n skietstilstand sal wees.<ref>''Haut-Karabakh : Stepanakert cible de nouvelles frappes, Gandja'' "sous le feu" ,france24.com ,2020-10-04, https://www.france24.com/fr/20201004-haut-karabakh-la-capitale-stepanakert-visée-par-de-nouvelles-frappes-gandja-sous-le-feu , Besoek op 2020-10-05}}.</ref> [[Lêer:Defense Army of the Republic of Artsakh attacks Azerbaijan.png|links|duimnael|Die Artsach Verdedigingsleër loods 'n teenaanval op die Azeri-posisies gedurende Oktober 2020.]] Na tien dae se gevegte het ongeveer 50% van die bevolking Nagorno-Karabakh verlaat, die meerderheid vir Jerevan.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Karabakh: quand la tornade "Smertch" s'abat |url=https://www.courrierinternational.com/depeche/karabakh-quand-la-tornade-smertch-sabat.afp.com.20201007.doc.8rl4fb.xml |site=Courrier international |date=2020-10-07 |consulté le=2020-10-07}}</ref> Op 8 Oktober 2020 het Azeri-lugaanvalle op die stad Sjoesji verskeie mense beseer en die katedraal beskadig .<ref>''Une cathédrale arménienne bombardée, première réunion de médiation'', lapresse.ca ,2020-10-08, https://www.lapresse.ca/international/2020-10-08/conflit-azerbaidjan-armenie-au-karabakh/une-cathedrale-armenienne-bombardee-premiere-reunion-de-mediation.php , Besoek op 2020-10-08.</ref> Op 10 Oktober om twaalfuur is 'n [[wapenstilstand]] aangekondig sonder om die duur daarvan te bepaal. Die partye het dit onderhandel na 'n besoek aan [[Moskou]] waar die Armeense, Azerbeidjanse en Russiese ministers van Buitelandse Sake tien uur lank beraadslaag het. Die wapenstilstand sal dit moontlik maak om krygsgevangenes en die lyke van die gesneuweldes uit te ruil. Die partye het ook onderneem om weer te begin onderhandel om hul territoriale geskil op te los.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : l'Azerbaïdjan et l'Arménie s'accordent sur un cessez-le-feu |url=https://www.lefigaro.fr/international/nagorny-karabakh-l-azerbaidjan-et-l-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu-20201010 |site=lefigaro.fr |date=10 Oktober 2020 |Besoek op 10 Oktober 2020}}</ref> In die nag van 10 op 11 Oktober het Armeense bombardeering van die Azerbeidjanse stad Gandja die dood van 7 burgers en 33 gewondes veroorsaak, volgens die Azerbeidjanse minister van buitelandse sake wat Armenië daarvan beskuldig dat hy die skietstilstand verbreek het.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : des bombardements arméniens nocturnes font 7 morts en Azerbaïdjan |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/11/nagorny-karabakh-des-bombardements-armeniens-nocturnes-font-7-morts-en-azerbaidjan |site=leprogres.fr |date=11 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref>. Armenië beskuldig ook Azerbeidjan van die skending van die skietstilstand met artillerie-aanvalle op Stepanakert.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Haut-Karabagh : malgré le cessez-le-feu, les bombardements ont repris |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/10/karabakh-azerbaidjan-et-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu |site=leprogres.fr |date=10 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref><ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Au Karabakh, l’arrêt des combats n’est pas clairement visible |url=https://www.humanite.fr/au-karabakh-larret-des-combats-nest-pas-clairement-visible-694697 |site=L'Humanité |date=2020-10-12 |consulté le=2020-10-12}}</ref> [[Lêer:Azerbaijani people celebrating victory in Karabakh. Sheikh Shamil street2.jpg|duimnael|Vieringe in [[Bakoe]], Azerbeidjan na die vredesooreenkoms.]] Op 13 Oktober, nadat verdere bombardemente aan beide kante plaasgevind het, word die skietstilstand as onsuksesvol beskou.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Guerre Arménie-Azerbaïdjan - La trêve ne tient pas au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/13/guerre-armenie-azerbaidjan-la-treve-ne-tient-pas-au-haut-karabakh-9136484.php |site=lindependant.fr |date=2020-10-13 |consulté le=2020-10-13}}</ref> Op 14 Oktober het Azerbeidjan verklaar dat vuurpyllanseringsgebiede op die grondgebied van Armenië aangeval is, wat die vrees laat ontstaan het vir die eskalasie van die konflik, aangesien Armeense grondgebied nog nie tydens die begin van die konflik getref is nie.<ref>{{Lien web |titre=L'Azerbaïdjan frappe en Arménie, le conflit s'intensifie |url=https://www.lepoint.fr/monde/l-azerbaidjan-frappe-en-armenie-le-conflit-s-intensifie-14-10-2020-2396420_24.php |site=lepoint.fr |date=14 Oktober 2020 |consulté le=15 Oktober 2020}}.</ref> Gedurende die nag van 17 Oktober was die stad Gandja weer die teiken van Scud-missiele wat die dood van dertien burgerlikes sou veroorsaak het,<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}</ref><ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Linah Alsaafin |titre=Azerbaijan says civilians killed by Armenia in Ganja: Live |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/17/casualties-after-armenian-attack-targets-ganja-live-updates |site=www.aljazeera.com |consulté le=2020-10-17}}.</ref> volgens die Azeri-president. Hy het ook die vernietiging van 'n Armeense SU-25-vliegtuig in die Jabrayil-gebied aangekondig, wat deur Armenië ontken is.<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}.</ref><ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Linah Alsaafin |titre=Azerbaijan says civilians killed by Armenia in Ganja: Live |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/17/casualties-after-armenian-attack-targets-ganja-live-updates |site=www.aljazeera.com |consulté le=2020-10-17}}.</ref> 'n [[Hidroëlektrisiteit|Hidroëlektriese kragstasie]] is ook in die stad Mingçevir beskadig.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Ruslan Rehimov |titre=Armenian attack kills 12 civilians in Ganja, Azerbaijan |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/armenian-attack-kills-12-civilians-in-ganja-azerbaijan/2009288 |site=aa.com.tr |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref> Aliyev kondig die inname van die stad Fizuli en verskeie dorpe aan.<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Azerbaijan liberates city of Fuzuli, 7 villages in Nagorno-Karabakh |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-city-of-fuzuli-7-villages-in-nagorno-karabakh/news |site=dailysabah.com |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref>. Danksy bemiddeling deur die medevoorsitters van die Minsk-groep is 'n humanitêre wapenstilstand vanaf 18 Oktober deur die twee partye onderhandel.<ref>{{Lien web |titre=L'Arménie et l'Azerbaïdjan se mettent d'accord sur un cessez-le-feu au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/17/larmenie-et-lazerbaidjan-se-mettent-daccord-sur-un-cessez-le-feu-au-haut-karabakh-9146638.php |site=lindependant.fr |date=17 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}.</ref> Maar hierdie tweede wapenstilstand het net soos die eerste slegs vir 'n paar uur geduur.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Armenia, Azerbaijan Accuse Each Other Of Violating Fresh Cease-Fire |url=https://www.rferl.org/a/armenia-accuses-azerbaijan-of-violating-fresh-cease-fire/30899062.html |site=rferl.org |date=18 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}</ref> Op 10 November 2020, is 'n gesamentlike verklaring van die president van die Republiek Azerbeidjan, die eerste minister van die Republiek van Armenië en die president van die Russiese Federasie uitgereik oor 'n omvattende skietstilstand en dat alle vyandelikhede in die gebied van Nagorno-Karabakh op 10 November 2020 om middernag in Moskou, sou ophou.<ref>Déclaration du Président de la République d'Azerbaïdjan,du Premier ministre de la République d'Arménie et du Président de la Fédération de Russie, https://fr.azvision.az/news/100149/d%C3%A9claration-du-pr%C3%A9sident-de-la-r%C3%A9publique-dazerba%C3%AFdjan,du-premier-ministre-de-la-r%C3%A9publique-darm%C3%A9nie-et-du-pr%C3%A9sident-de-la-f%C3%A9d%C3%A9ration-de-russie.html.</ref> Onluste het in Jerevan uitgebreek in reaksie op hierdie nuus <ref>Haut-Karabakh : un cessez-le-feu vécu comme une capitulation en Arménie. https://www.lexpress.fr/actualite/monde/haut-karabakh-un-cessez-le-feu-vecu-comme-une-trahison-par-les-armeniens_2138313.html ,LExpress.fr ,2020-11-10 . Besoek op 2020-11-10.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en |2020 Nagorno-Karabakh conflict}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Azerbeidjanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Armenië]] 0r0211jxjpq9barmpkx27ry7rm0ufof 2908847 2908846 2026-06-02T14:34:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908847 wikitext text/x-wiki [[Lêer:QarabaghWarMap(2020).svg|350px|duimnael|{{legend|#ffd078ff| Gebied beheer deur die [[Republiek Artsach]] met inbegrip van Armeense beheerde gebiede rondom Nagorno-Karabach]}}{{legend|#7fd281ff| Gebied opgeëis deur die Republiek Artsakh, maar beheer deur [[Azerbaijan]]}}{{legend|#81ffceff| Gebied beset deur Azerbeidjan{{Small|(volgens Azerbaijan)}}}}]] Die '''Nagorno-Karabach-konflik van 2020''' was 'n gewapende konflik tussen die magte van [[Azerbeidjan]] en [[Armenië]], tesame met die selfverklaarde [[Artsach]] in die Nagorno-Karabach-streek, en was die nuutste eskalasie van die onopgeloste Nagorno-Karabach-konflik. Die botsings het die oggend van [[27 September]] [[2020]] langs die Nagorno-Karabach-kontaklyn begin. Beide kante het militêre en burgerlike ongevalle gerapporteer.<ref name="aljaz">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region |title=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|publisher=[[Al Jazeera]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020}}</ref> In reaksie op die botsings het Armenië en die selfverklaarde Republiek Artsakh [[krygswet]] en algehele mobilisering ingestel,<ref name=":1" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|title=Nagorno-Karabakh announces martial law and total mobilization|publisher=[[Reuters]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|archive-date=11 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141606/https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|url-status=dead}}</ref> terwyl Azerbeidjan krygswet en 'n aandklokreël ingestel het.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU |title=Azerbaijan's parliament approves martial law, curfews – president's aide|publisher=[[Reuters]]| date=27 September 2020|access-date =27 September 2020}}</ref> Op 28 September is gedeeltelike mobilisering in Azerbeidjan afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://apa.az/en/azerbaijan-army-azerbaijani-armed-forces/Partial-mobilization-announced-in-Azerbaijan-331385 |title=Partial mobilization announced in Azerbaijan|publisher=Azeri Press Agency|date=28 September 2020|access-date =28 September 2020}}</ref> Die [[Verenigde Nasies]] het die konflik ten sterkste veroordeel en 'n beroep op albei kante gedoen om om spanning af te skaal en sonder versuim betekenisvolle onderhandelinge te hervat.<ref name=":2">{{Cite web|date=2020-09-30|title=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|url=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|access-date=2020-09-30|website=France 24|language=en</ref> Na die inname van Shusha, die tweede grootste nedersetting in Nagorno-Karabakh, is 'n vredesooreenkoms onderteken tussen die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], die premier van Armenië, [[Nikol Pasjinjan]], en die president van Rusland, [[Wladimir Poetin]], wat gevegte beëindig het. Vyandelikhede in die gebied is vanaf 00:00, 10 November 2020 Moskou-tyd gestaak.<ref name="RIANovosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847112.html|title=Путин выступил с заявлением о прекращении огня в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name="RIA Novosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583845291.html|title=Пашинян заявил о прекращении боевых действий в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name=":18">{{cite news|date=2020-11-10|title=Nagorno-Karabakh: Russia deploys peacekeeping troops to region|publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54885906|access-date=2020-11-11}}</ref> Die president van Artsakh, Arayik Harutyunyan, het ook ingestem om die vyandelikhede te beëindig.<ref name="ria.ru">{{cite web |url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847338.html|title=Президент непризнанной НКР дал согласие закончить войну|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref> Volgens die ooreenkoms sou elke strydende party die gebiede behou wat hulle in daardie stadium beheer, terwyl Armenië ingestem het om ander besette gebiede rondom Nagorno-Karabakh aan Azerbeidjan terug te gee. Azerbeidjan sal ook toegang tot grond verkry tot sy [[Nachitsjewan]]-[[enklawe]] wat aan [[Turkye]] en [[Iran]] grens.<ref>https://www.nytimes.com/2020/11/09/world/middleeast/armenia-settlement-nagorno-karabakh-azerbaijan.html</ref> Byna 2000 Russiese soldate, onder leiding van luitenant-generaal Rustam Muradov, <ref>{{cite web|url=https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics%20news/en/129784.htm|title=General Rustam Muradov is appointed Commander of Russian peacekeepers in Karabakh|date=11 November 2020|access-date=11 November 2020|publisher=Turan Information Agency|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115170154/https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics|url-status=dead}}</ref> is aanvanklik as vredesmagte ingespan om die landkorridor tussen Armenië en Nagorno-Karabakh te bewaak met 'n mandaat van minstens vyf jaar.<ref name="peace">{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2020/11/09/armenian-pm-announces-end-to-nagorno-karabakh-hostilities-a71997|title=Deal Struck to End Nagorno-Karabakh War|publisher=The Moscow Times |access-date=10 November 2020|date=10 November 2020}}</ref> == Agtergrond == Die botsings spruit uit die geskil oor die Armeense meerderheid in Nagorno-Karabach, 'n internasionaal erkende gebied van Azerbeidjan, wat tans deur die selfverklaarde Republiek Artsakh beheer word.<ref>{{Cite web|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|title=1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh|url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm|access-date=27 September 2020|website=2001-2009.state.gov|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 June 2019|title=HUMAN RIGHTS SITUATION OF INTERNALLY DISPLACED PERSONS IN AZERBAIJAN · Human Rights Club|url=https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|access-date=27 September 2020|website=Human Rights Club|language=en-US|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928055349/https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Recognition of the territorial integrity of Azerbaijan by Armenia|url=http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=9487&lang=en|access-date=27 September 2020|website=www.assembly.coe.int}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|date=27 September 2020|title=Armenia and Azerbaijan erupt into fighting over disputed Nagorno-Karabakh|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54314341|access-date=27 September 2020}}</ref> Die Nagorno-Karabach-oorlog het in 1994 met 'n skietstilstand geëindig, met Armenië in beheer van die Nagorno-Karabach-streek, asook die omliggende distrikte Aghdam, Jabrail, Fuzuli, Kalbajar, Gubadli, Lachin en Zangilan van Azerbeidjan. Pogings tot bemiddeling, hoofsaaklik via die Madrid-beginsels, het in duie gestort toe Armenië dit in Maart 2020 verwerp het.<ref>{{Cite web|date=2020-09-18|title='Velvet Populism' Ends Decade-Long Discussion Of The Madrid Principles - OpEd|url=http://www.eurasiareview.com/18092020-velvet-populism-ends-decade-long-discussion-of-the-madrid-principles-oped/|access-date=2020-09-30|website=Eurasia Review|language=en-US}}</ref> Volgens die oorlogsverslag van 2018 wat deur die [[Genève]] Akademie vir Internasionale Humanitêre Reg en [[Menseregte]] opgestel is, "oefen Armenië sy gesag uit oor Nagorno-Karabach deur toerusting, finansiering of opleiding en operasionele ondersteuning aan die selfverklaarde Republiek Nagorno-Karabach en sy magte, maar ook om die algemene beplanning van hul militêre en paramilitêre aktiwiteite te koördineer en te help".<ref>{{Cite web|title=Military occupation of Azerbaijan by Armenia {{!}} Rulac|url=http://www.rulac.org/browse/conflicts/military-occupation-of-azerbaijan-by-armenia|access-date=27 September 2020|website=www.rulac.org}}</ref> Gedurende drie dekades het verskeie skendings van die skietstilstand plaasgevind, waarvan die ergste die 2016 Nagorno-Karabach-gevegte en die gevegte in Julie 2020 aan die grens tussen Armenië en Azerbeidjan was.<ref>{{Cite web|last=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères|title=Armenia/Azerbaijan – Border clashes between the two countries (15 Jul. 2020)|url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/armenia/news/article/armenia-azerbaijan-border-clashes-between-the-two-countries-15-jul-2020|access-date=27 September 2020|website=France Diplomacy – Ministry for Europe and Foreign Affairs|language=en}}</ref> Duisende Azerbeidjaners het vir [[oorlog]] teen Armenië betoog, terwyl Turkye [[propaganda]] ter ondersteuning van Azerbeidjan uitgesaai het.<ref>{{cite news |last1=Weise |first1=Zia |last2=Cienski |first2=Jan |last3=Herszenhorn |first3=David M. |date=28 September 2020 |title=The Armenia-Azerbaijan conflict explained |url=https://www.politico.eu/article/the-nagorno-karabakh-conflict-explained-armenia-azerbaijan/ |work=Politico |access-date=29 September 2020}}</ref> Op 23 Julie 2020 het Armenië die begin van 'n gesamentlike lugverdedigingstelsel oefening met [[Rusland]] aangekondig.<ref>{{Cite web|title=Армения и Россия проводят в Закавказье учения Объединённой системы ПВО|url=https://eadaily.com/ru/news/2020/07/23/armeniya-i-rossiya-provodyat-v-zakavkaze-ucheniya-obedinyonnoy-sistemy-pvo|access-date=27 September 2020|website=EADaily|language=ru}}</ref> 'n Week later het Azerbeidjan 'n reeks militêre oefeninge gehou van 29 Julie tot 10 Augustus,<ref>{{Cite news|last=|first=|date=|title=Азербайджан и Турция приступили к военным учениям|work=Euronews|url=https://www.youtube.com/watch?v=Jv3NsSd-IGg&ab_channel=Euronews%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date=1 Augustus 2020|title=Совместные учения армий Азербайджана и Турции впечатляют масштабами|work=CBC|url=https://www.youtube.com/watch?v=IkZrZs9i3C0&ab_channel=CBCTVAzerbaijan|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Игра мускулами: зачем Азербайджан проводит учения с Турцией|url=https://www.gazeta.ru/politics/2020/07/28_a_13168861.shtml|access-date=27 September 2020|website=Газета.Ru|language=ru}}</ref> en verdere militêre oefeninge vroeg in September met die betrokkenheid van [[Turkye]].<ref>{{cite web | url =https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkey-azerbaijan-military-drills-intimidate-armenia-president-aliyev-says |title=Turkey-Azerbaijan military drills intimidate Armenia, President Aliyev says |work=Daily Sabah| date=20 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> Aan die einde van September het Armenië deelgeneem aan gesamentlike militêre oefeninge aan die suidelike grens van die Russiese Federasie, in Armenië sowel as in [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], albei selfverklaarde onafhanklike state van [[Georgië]] wat nie deur die internasionale gemeenskap erken word nie.<ref>{{Cite news |url=https://armenpress.am/eng/news/1027268.html?__cf_chl_jschl_tk__=924dd755b978e09cfec74649f70d036bb4c8e3e6-1601297188-0-ATaHuBrBb8fCbTK53HzhJ7gX29h5O1mCDyhDtJbxnoOaEj5kIYkBpnCpl7rZIX-VQmvgsaHvKXjBubdcQ0YR_HqEjfegdDoNdi_APgg9ofPW4vbmcDCGQvlI5FqE6aOoKU-6is1bRbaqRi309dPsHgaiYRTjqriTEBq8wqPUxjjWcync5j42_Uwh1eE6IN3EdOdCNzD7xcAZTtxLtiryiqHmzZEug3SH8_U-SwS-xGIEAoGjI-sWPWB93TXrLKuF9x9AhurTOP6kr15j1CziMfNMIvp7QPsOBlzsikIyXxJp |title=Armenia joins Russia, China and others for Caucasus 2020 major international military drills |date=10 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=armenpress.am |publisher=Armenpress |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://civil.ge/archives/369450 |title=Russian-led Kavkaz-2020 Drills Start in Abkhazia, Tskhinvali |date=21 September 2020 |access-date=27 September 2020 |website=civil.ge |language=en }}</ref>Tydens die 75ste sitting van die Verenigde Nasies se Algemene Vergadering het die Turkse president, [[Recep Tayyip Erdoğan]], 'n verklaring uitgereik wat die territoriale integriteit van Azerbeidjan en Georgië ondersteun.<ref>{{Cite web|first=|date=|title=Эрдоган на Генассамблее ООН поддержал территориальную целостность Грузии|url=https://rossaprimavera.ru/news/68048549|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=27 September 2020|website=rossaprimavera.ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkey – President Addresses General Debate, 75th Session|url=http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date|access-date=27 September 2020|website=United Nations Web TV|language=en|archive-date= 2 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002080111/http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date%2F|url-status=dead}}</ref> Voordat die vyandelikhede hervat is, het bewerings na vore gekom dat honderde lede van die Siriese nasionale weermag van die Hamza-afdeling na Azerbeidjan oorgeplaas is,<ref>{{cite web | url =https://greekcitytimes.com/2020/09/25/reports-turkey-is-transferring-syrian-militants-to-azerbaijan-as-hostilities-against-armenia-increases/ |title=Reports Turkey is transferring Syrian militants to Azerbaijan as hostilities against Armenia increases|publisher=Greek City Times| language=English|date=25 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> terwyl volgens die Turkse media na aan president Erdogan baie YPG- en PKK-lede uit [[Irak]] en [[Sirië]] na Nagorno-Karabach oorgeplaas is om Armeense milisies teen Azerbeidjan op te lei.<ref name="dailysabahPKK">{{Cite news |url=https://www.dailysabah.com/politics/war-on-terror/armenia-transfers-ypgpkk-terrorists-to-occupied-area-to-train-militias-against-azerbaijan |title=Armenia transfers YPG/PKK terrorists to occupied area to train militias against Azerbaijan |website=Daily Sabah |access-date=27 September 2020 |date=25 September 2020 |language=en }}</ref> Armenië se president, Armen Sarkissian, het die bewerings van die Turkse media van Koerdiese militante in Nagorno-Karabach ontken en dit 'absolute onsin' genoem.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/en/features/2020/09/30/Turkish-claims-of-PKK-fighters-in-Armenia-absolute-nonsense-Armen-Sarkissian |title=Turkish claims of PKK fighters in Armenia absolute nonsense: Armen Sarkissian |website=Al Arabia |access-date=30 September 2020 |date=29 September 2020 |language=en }}</ref> == Verloop == Op 27 September 2020 het dodelike gevegte in Nagorno-Karabach tussen Armeense en Azerbeidjanse-magte uitgebreek. [[Stepanakert]], hoofstad van Nagorno-Karabach , word deur die Azeris gebombardeer.<ref name="FIAFP2700920">[https://www.francetvinfo.fr/monde/armenie/ce-que-l-on-sait-des-combats-meurtriers-entre-l-azerbaidjan-et-les-separatistes-armeniens_4120235.html Haut-Karabakh : ce que l'on sait des combats meurtriers entre l'Azerbaïdjan et les séparatistes arméniens], ''Franceinfo avec AFP'', 27 September 2020.</ref> Ten minste drie 9K35 Strela-10 en ses [[9K33 Osa]] Armeense lugafweereenhede word vernietig in Azerbeidjanse [[onbemande vliegtuig]]-aanvalle. Azerbeidjan maak gebruik van Turkse vervaardigde [[Bayraktar TB2]]’s. Azerbeidjan beweer die inname van berg Murovdags en ses dorpe, waaronder vyf in die Fizouli-distrik en een in die Jebrail -distrik. Armenië ontken dit, maar die owerhede in Nagorno-Karabach erken die verlies van sommige posisies.<ref name="FIAFP2700920"/>. Die Armeense premier Nikol Pasjinjan het aangekondig dat Azerbeidjan teen Armenië “oorlog” verklaar het en "algemene mobilisering" en die instelling van "krygswet" aangekondig het. Die Azerbeidjanse Ministerie van Verdediging kondig op sy beurt die aanvang van 'n "teenoffensief aan die hele frontlinie" van Karabach aan om 'n einde te maak aan die militêre aktiwiteite van die weermag van Armenië". Die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], besluit ook krygswet en verklaar: “Die Azerbeidjanse leër veg vandag op sy grondgebied, verdedig sy territoriale integriteit, lewer verwoestende houe aan die vyand. Ons saak is regverdig en ons sal wen.” Die gevegte het op 28 September voortgeduur. Die owerhede van Nagorno-Karabach beweer dat hulle die vorige dag 'n paar posisies herwin het, maar die Azeri-magte beweer inteendeel dat hulle nuwe territoriale winste behaal het naby die dorpie Talych. Op 29 September beweer die Armenië dat een van sy vliegtuie, ‘n [[Su-25]] deur 'n F-16 van die [[Turkse Lugmag|Turkse lugmag]] neergeskiet het.<ref name="PointAFP280920">[https://www.lepoint.fr/monde/karabakh-bakou-et-erevan-affirment-s-infliger-de-lourdes-pertes-29-09-2020-2394178_24.php Karabakh: l'Arménie accuse la Turquie d'avoir abattu un de ses avions militaires], ''Le Point avec AFP'', 29 September 2020.</ref> Turkye ontken dat hul lugmag betrokke is by die konflik. Op 1 Oktober het Armenië aangekondig dat 4 Azerbeidjanse verkenningshommeltuie naby [[Jerevan]], die hoofstad, afgeskiet is.<ref>{{Lien web |langue=en-CA |titre=Armenia says four drones shot down near Yerevan capital |url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/armenia-says-four-drones-shot-down-near-yerevan-capital |site=National Post |Besoek op =2020-10-01}}</ref>Op 3 Oktober het president Aliyev aangekondig dat die dorpies Madagiz, Talish, Mehdili, Chaxirli, Ashagi Maralyan, Sheybey, Guyjag en Ashagi Abdurrahmanli deur Azeri-magte beset is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Aida Sultanova |titre=Azerbaijan claims village seizure in fighting with Armenia |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/azerbaijan-president-criticizes-mediators-fighting-rages-on/2020/10/03/7a8d8992-0571-11eb-b92e-029676f9ebec_story.html |site=washingtonpost.com |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Burak Bir |titre=Azerbaijan liberates 7 more villages amid clashes |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/azerbaijan-liberates-7-more-villages-amid-clashes/1994695 |site=aa.com.tr |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020}}</ref> Op dieselfde dag is die stad Stepanakert vir die eerste keer met swaar [[artillerie]] gebombardeer. <ref name="MondeAFP031020">[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/10/03/haut-karabakh-les-combats-s-intensifient-entre-armeniens-et-azerbaidjanais-le-bilan-officiel-depasse-les-240-morts_6054670_3210.html Haut-Karabakh : les combats s’intensifient entre Arméniens et Azerbaïdjanais, le bilan officiel dépasse 240 morts], ''Le Monde avec AFP'', 2 Oktober 2020.</ref>.Op 4 Oktober kondig Azerbaijan aan dat die Jabrayil-distrik oorgeneem is en beskuldig Armenië, wat ontken, dat die stad Gandja, die tweede stad van Azerbeidjan, waar daar een dood en vier gewondes onder burgerlikes was, gebombardeer is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Azerbaijan liberates key Jabrayil province from Armenian occupation |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-key-jabrayil-province-from-armenian-occupation/news |site=dailysabah.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Nagorno-Karabakh: Azerbaijan says civilian killed in Ganja |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/4/nagorno-karabakh-sides-exchange-fire-on-multiple-fronts |site=aljazeera.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>.In reaksie het Azerbeidjan Stepanakert weer gebombardeer. Die president van Azerbeidjan Ilham Aliev stel dat die onttrekking van Armeense magte die enigste voorwaarde vir 'n skietstilstand sal wees.<ref>''Haut-Karabakh : Stepanakert cible de nouvelles frappes, Gandja'' "sous le feu" ,france24.com ,2020-10-04, https://www.france24.com/fr/20201004-haut-karabakh-la-capitale-stepanakert-visée-par-de-nouvelles-frappes-gandja-sous-le-feu , Besoek op 2020-10-05}}.</ref> [[Lêer:Defense Army of the Republic of Artsakh attacks Azerbaijan.png|links|duimnael|Die Artsach Verdedigingsleër loods 'n teenaanval op die Azeri-posisies gedurende Oktober 2020.]] Na tien dae se gevegte het ongeveer 50% van die bevolking Nagorno-Karabakh verlaat, die meerderheid vir Jerevan.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Karabakh: quand la tornade "Smertch" s'abat |url=https://www.courrierinternational.com/depeche/karabakh-quand-la-tornade-smertch-sabat.afp.com.20201007.doc.8rl4fb.xml |site=Courrier international |date=2020-10-07 |consulté le=2020-10-07}}</ref> Op 8 Oktober 2020 het Azeri-lugaanvalle op die stad Sjoesji verskeie mense beseer en die katedraal beskadig .<ref>''Une cathédrale arménienne bombardée, première réunion de médiation'', lapresse.ca ,2020-10-08, https://www.lapresse.ca/international/2020-10-08/conflit-azerbaidjan-armenie-au-karabakh/une-cathedrale-armenienne-bombardee-premiere-reunion-de-mediation.php , Besoek op 2020-10-08.</ref> Op 10 Oktober om twaalfuur is 'n [[wapenstilstand]] aangekondig sonder om die duur daarvan te bepaal. Die partye het dit onderhandel na 'n besoek aan [[Moskou]] waar die Armeense, Azerbeidjanse en Russiese ministers van Buitelandse Sake tien uur lank beraadslaag het. Die wapenstilstand sal dit moontlik maak om krygsgevangenes en die lyke van die gesneuweldes uit te ruil. Die partye het ook onderneem om weer te begin onderhandel om hul territoriale geskil op te los.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : l'Azerbaïdjan et l'Arménie s'accordent sur un cessez-le-feu |url=https://www.lefigaro.fr/international/nagorny-karabakh-l-azerbaidjan-et-l-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu-20201010 |site=lefigaro.fr |date=10 Oktober 2020 |Besoek op 10 Oktober 2020}}</ref> In die nag van 10 op 11 Oktober het Armeense bombardeering van die Azerbeidjanse stad Gandja die dood van 7 burgers en 33 gewondes veroorsaak, volgens die Azerbeidjanse minister van buitelandse sake wat Armenië daarvan beskuldig dat hy die skietstilstand verbreek het.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : des bombardements arméniens nocturnes font 7 morts en Azerbaïdjan |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/11/nagorny-karabakh-des-bombardements-armeniens-nocturnes-font-7-morts-en-azerbaidjan |site=leprogres.fr |date=11 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref>. Armenië beskuldig ook Azerbeidjan van die skending van die skietstilstand met artillerie-aanvalle op Stepanakert.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Haut-Karabagh : malgré le cessez-le-feu, les bombardements ont repris |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/10/karabakh-azerbaidjan-et-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu |site=leprogres.fr |date=10 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref><ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Au Karabakh, l’arrêt des combats n’est pas clairement visible |url=https://www.humanite.fr/au-karabakh-larret-des-combats-nest-pas-clairement-visible-694697 |site=L'Humanité |date=2020-10-12 |consulté le=2020-10-12}}</ref> [[Lêer:Azerbaijani people celebrating victory in Karabakh. Sheikh Shamil street2.jpg|duimnael|Vieringe in [[Bakoe]], Azerbeidjan na die vredesooreenkoms.]] Op 13 Oktober, nadat verdere bombardemente aan beide kante plaasgevind het, word die skietstilstand as onsuksesvol beskou.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Guerre Arménie-Azerbaïdjan - La trêve ne tient pas au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/13/guerre-armenie-azerbaidjan-la-treve-ne-tient-pas-au-haut-karabakh-9136484.php |site=lindependant.fr |date=2020-10-13 |consulté le=2020-10-13}}</ref> Op 14 Oktober het Azerbeidjan verklaar dat vuurpyllanseringsgebiede op die grondgebied van Armenië aangeval is, wat die vrees laat ontstaan het vir die eskalasie van die konflik, aangesien Armeense grondgebied nog nie tydens die begin van die konflik getref is nie.<ref>{{Lien web |titre=L'Azerbaïdjan frappe en Arménie, le conflit s'intensifie |url=https://www.lepoint.fr/monde/l-azerbaidjan-frappe-en-armenie-le-conflit-s-intensifie-14-10-2020-2396420_24.php |site=lepoint.fr |date=14 Oktober 2020 |consulté le=15 Oktober 2020}}.</ref> Gedurende die nag van 17 Oktober was die stad Gandja weer die teiken van Scud-missiele wat die dood van dertien burgerlikes sou veroorsaak het,<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}</ref><ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Linah Alsaafin |titre=Azerbaijan says civilians killed by Armenia in Ganja: Live |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/17/casualties-after-armenian-attack-targets-ganja-live-updates |site=www.aljazeera.com |consulté le=2020-10-17}}.</ref> volgens die Azeri-president. Hy het ook die vernietiging van 'n Armeense SU-25-vliegtuig in die Jabrayil-gebied aangekondig, wat deur Armenië ontken is.<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}.</ref><ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Linah Alsaafin |titre=Azerbaijan says civilians killed by Armenia in Ganja: Live |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/17/casualties-after-armenian-attack-targets-ganja-live-updates |site=www.aljazeera.com |consulté le=2020-10-17}}.</ref> 'n [[Hidroëlektrisiteit|Hidroëlektriese kragstasie]] is ook in die stad Mingçevir beskadig.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Ruslan Rehimov |titre=Armenian attack kills 12 civilians in Ganja, Azerbaijan |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/armenian-attack-kills-12-civilians-in-ganja-azerbaijan/2009288 |site=aa.com.tr |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref> Aliyev kondig die inname van die stad Fizuli en verskeie dorpe aan.<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Azerbaijan liberates city of Fuzuli, 7 villages in Nagorno-Karabakh |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-city-of-fuzuli-7-villages-in-nagorno-karabakh/news |site=dailysabah.com |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref>. Danksy bemiddeling deur die medevoorsitters van die Minsk-groep is 'n humanitêre wapenstilstand vanaf 18 Oktober deur die twee partye onderhandel.<ref>{{Lien web |titre=L'Arménie et l'Azerbaïdjan se mettent d'accord sur un cessez-le-feu au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/17/larmenie-et-lazerbaidjan-se-mettent-daccord-sur-un-cessez-le-feu-au-haut-karabakh-9146638.php |site=lindependant.fr |date=17 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}.</ref> Maar hierdie tweede wapenstilstand het net soos die eerste slegs vir 'n paar uur geduur.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Armenia, Azerbaijan Accuse Each Other Of Violating Fresh Cease-Fire |url=https://www.rferl.org/a/armenia-accuses-azerbaijan-of-violating-fresh-cease-fire/30899062.html |site=rferl.org |date=18 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}</ref> Op 10 November 2020, is 'n gesamentlike verklaring van die president van die Republiek Azerbeidjan, die eerste minister van die Republiek van Armenië en die president van die Russiese Federasie uitgereik oor 'n omvattende skietstilstand en dat alle vyandelikhede in die gebied van Nagorno-Karabakh op 10 November 2020 om middernag in Moskou, sou ophou.<ref>Déclaration du Président de la République d'Azerbaïdjan,du Premier ministre de la République d'Arménie et du Président de la Fédération de Russie, https://fr.azvision.az/news/100149/d%C3%A9claration-du-pr%C3%A9sident-de-la-r%C3%A9publique-dazerba%C3%AFdjan,du-premier-ministre-de-la-r%C3%A9publique-darm%C3%A9nie-et-du-pr%C3%A9sident-de-la-f%C3%A9d%C3%A9ration-de-russie.html.</ref> Onluste het in Jerevan uitgebreek in reaksie op hierdie nuus <ref>Haut-Karabakh : un cessez-le-feu vécu comme une capitulation en Arménie. https://www.lexpress.fr/actualite/monde/haut-karabakh-un-cessez-le-feu-vecu-comme-une-trahison-par-les-armeniens_2138313.html ,LExpress.fr ,2020-11-10 . Besoek op 2020-11-10.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en |2020 Nagorno-Karabakh conflict}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Azerbeidjanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Armenië]] b98jis1gbe3plffmpx2dszcn3ymt6hg 0 318390 2908831 2902549 2026-06-02T13:58:07Z Jcb 223 2908831 wikitext text/x-wiki {{Kantbalk Menslike ontwikkeling}} '''Adolessensie''' is ’n oorgangstadium in die menslike [[Liggaam|fisieke]] en [[Sielkunde|sielkundige]] ontwikkeling wat duur van [[puberteit]] tot [[meerderjarigheid]].<ref name="nlm.nih.gov">{{cite web|title=Puberty and adolescence|website=[[MedlinePlus]]|accessdate=22 Julie 2014|archivedate=3 April 2013|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001950.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403080324/https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001950.htm}}</ref> Vir ’n seun is dit gemiddeld van 14 tot 21 jaar en vir ’n meisie van 12 tot 21 jaar.<ref>"Adolessensie" in die [[HAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 20 Oktober 2020.</ref> Adolessensie word gewoonlik vereenselwig met die [[tiener]]jare,<ref name="nlm.nih.gov"/><ref name="psychtoday">{{cite magazine|title=Adolescence|magazine=Psychology Today|accessdate=7 April 2012|url=http://www.psychologytoday.com/basics/adolescence}}</ref><ref name="lifemodel.org">{{cite web|title=The Theoretical Basis for the Life Model-Research And Resources On Human Development|url=http://www.lifemodel.org/download/Model%20Building%20Appendix.pdf|accessdate=11 Augustus 2009|archive-date=25 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225222454/http://www.lifemodel.org/download/Model%20Building%20Appendix.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="psychology.sunysb">{{cite web|title=PSY 345 Lecture Notes – Ego Psychologists, Erik Erikson |url=http://www.psychology.sunysb.edu/ewaters/345/2007_erikson/2006_erikson.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214063156/http://www.psychology.sunysb.edu/ewaters/345/2007_erikson/2006_erikson.pdf |archivedate=14 Desember 2010 |accessdate=11 Augustus 2009 |url-status=dead }}</ref> maar die fisieke, sielkundige en [[Kultuur|kulturele]] uitdrukking daarvan kan vroeër of later wees. Puberteit begin deesdae eerder al voor adolessensie, veral by meisies.<ref name="psychtoday"/><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|first=Michelle |last=Roberts |title=Why puberty now begins at seven|work=BBC News|date=15 Mei 2005|accessdate=22 Mei 2010|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4530743.stm}}</ref><ref name="early puberty">{{Cite journal|vauthors=Žukauskaitė S, Lašienė D, Lašas L, Urbonaitė B, Hindmarsh P |title=Onset of breast and pubic hair development in 1231 preadolescent Lithuanian schoolgirls |journal=Arch. Dis. Child. |volume=90 |issue=9 |pages=932–6 |date=September 2005 |pmid=15855182 |pmc=1720558 |doi=10.1136/adc.2004.057612 }}</ref> Fisieke groei (veral in mans) en kognitiewe ontwikkeling kan voortduur tot in die vroeë 20's. Ouderdom is dus net ’n rowwe aanduiding van adolessensie en dit is vir geleerdes moeilik om oor ’n presiese definisie ooreen te kom.<ref name="news.bbc.co.uk"/><ref name="early puberty"/><ref name=falling>{{Cite news|first=Harry|last=Finley|title=Average age at menarche in various cultures|publisher=Museum of Menstruation and Women's Health|url=http://www.mum.org/menarage.htm|accessdate=2 Augustus 2007| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070816115512/http://www.mum.org/menarage.htm| archivedate= 16 Augustus 2007 | url-status= live}}</ref><ref name="Delayed puberty">{{cite web|first=Elizabeth|last=Cooney|title=Puberty gap: Obesity splits boys, girls. Adolescent males at top of the BMI chart may be delayed|publisher=NBC News|date=11 Februarie 2010|accessdate=22 Mei 2010|url=http://www.nbcnews.com/id/35332881|archive-date=11 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111055843/http://www.nbcnews.com/id/35332881|url-status=dead}}</ref> [[Beeld:Teens sharing a song.jpg|thumb|240px|links|Twee adolessente luister na [[musiek]].]] ’n Deeglike begrip van adolessensie in die gemeenskap hang af van inligting uit verskillende perspektiewe, insluitende sielkunde, [[biologie]], [[geskiedenis]], [[sosiologie]], opvoeding en [[antropologie]]. In al dié perspektiewe word adolessensie beskou as ’n oorgangstydperk tussen die kinderjare en [[volwasse]]nheid, en die kulturele doel daarvan is om kinders voor te berei op grootmensrolle.<ref>Larson, R., & Wilson, S. (2004). Adolescence across place and time: Globalization and the changing pathways to adulthood. In R. Lerner and L. Steinberg Handbook of adolescent psychology. New York: Wiley</ref> Dit is ’n tydperk wat verskeie oorgange behels: in opleiding, indiensneming en werkloosheid, asook oorgange van een lewenstadium tot ’n ander.<ref>Coleman, John; Roker, Debi. Psychologist11. 12 (Desember 1998): 593. "Adolescence".</ref> Die einde van adolessensie en die begin van volwassenheid verskil van land tot land. Selfs binne ’n sekere staat, nasie of kultuur kan ouderdomme verskil waarop ’n individu as volwasse genoeg beskou word dat die gemeenskap sekere voorregte en verantwoordelikhede aan hom of haar toevertrou. Dit sluit in die bestuur van ’n [[motor]], wettige [[seks]]uele verhoudings, diens in die [[weermag]], die koop en drink van [[alkohol]] en [[tabak]], stemreg, die huwelik en geregtelike verantwoordbaarheid. In die bestudering van adolessente ontwikkeling<ref>{{cite journal | author = Arnett J. J. | year = 2007 | title = Emerging Adulthood: What Is It, and What Is It Good For? | journal = Child Development Perspectives| volume = 1 | issue = 2| pages = 68–73 | doi = 10.1111/j.1750-8606.2007.00016.x }}</ref> kan dié tydperk biologies gedefinieer word, as die fisieke oorgang wat gekenmerk word deur puberteit en die einde van fisieke groei; kognitief, as veranderings in die vermoë om abstrak en veelvlakkig te dink; of sosiaal, as ’n tydperk van voorbereiding op grootmensrolle. Groot puberteits- en biologiese veranderings sluit in veranderings aan die [[Geslagsorgaan|geslagsorgane]], lengte, gewig en massa, asook in [[brein]]ontwikkeling en {{nowrap|-organisasie}}. Kognitiewe voordele sluit in beide ’n toename in [[kennis]] en die vermoë om abstrak te dink en doeltreffender te redeneer. Die bestudering van adolessente ontwikkeling behels dikwels [[interdissiplinêre]] samewerking. Navorsers in [[neurowetenskap]] kan fokus op veranderings in breinstruktuur en die uitwerking daarvan op sosiale verhoudings. [[Sosiologie|Sosioloë]] kan aandag skenk aan die aannleer van sosiale rolle en hoe dit van kultuur tot kultuur verskil.<ref>Côté, J.E. (1996). Identity: A multidimensional analysis. In G. R. Adams, T. Gullotta & R. Montemeyer (reds.), ''Issues in Adolescent Development (Vol. 6, pp.&nbsp;130–180)''. New York, NY: Sage Publications.</ref> Ontwikkelingsielkundiges kan fokus op veranderings in verhoudings met ouers en tydgenote as ’n funksie van skoolstruktuur en puberteitstatus.<ref>Simmons, R., & Blyth, D. (1987). ''Moving into adolescence''. New York: Aldine de Gruyter.</ref> Sommige wetenskaplikes het al die universaliteit van adolessensie as ’n ontwikkelingsfase bevraagteken. Hulle meen eienskappe wat gewoonlik as tipies van adolessente beskou word, is nie werklik inherent aan die tienerjare nie. ==Biologiese ontwikkeling== ===Puberteit in die algemeen=== {{Hoofartikel|Puberteit}} [[Beeld:Cubes teenager.jpg|thumb|200px|Die bolyf van ’n tienerseun. Die struktuur het verander en begin lyk soos dié van ’n volwassene.]] Puberteit is ’n tydperk van verskeie jare waarin vinnige fisieke groei en sielkundige veranderings plaasvind wat tot seksuele rypheid lei. Die gemiddelde begin van puberteit is 11 jaar vir meisies en 12 jaar vir seuns.<ref name=Kail>{{cite book| last = Kail | first = RV |author2=Cavanaugh JC | title = Human Development: A Lifespan View | isbn = 978-0-495-60037-4 | publisher = Cengage Learning | year = 2010|accessdate= 11 September 2014| page = 296 | edition = 5de|url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296}}</ref><ref name="PAmf.org">{{Cite news|title=Teenage Growth & Development: 11 to 14 Years|publisher=Palo Alto Medical Foundation|url=http://www.pamf.org/teen/parents/health/growth-11-14.html|access-date=20 Oktober 2020|archive-date= 3 Julie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703041433/http://www.pamf.org/teen/parents/health/growth-11-14.html|url-status=dead}}</ref> Elke mens se individuele tydskaal vir puberteit word hoofsaaklik deur [[oorerflikheid]] bepaal, hoewel omgewingsfaktore soos dieet en oefening ook ’n invloed het.<ref name=Tanner/><ref name=Kaplowitz01>{{Cite journal|doi=10.1542/peds.108.2.347 |vauthors=Kaplowitz PB, Slora EJ, Wasserman RC, Pedlow SE, Herman-Giddens ME |title=Earlier onset of puberty in girls: relation to increased body mass index and race |journal=Pediatrics |volume=108 |issue=2 |pages=347–53 |date=Augustus 2001 |pmid=11483799 |url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11483799}}</ref> Dié faktore kan lei tot vroeë of laat puberteit.<ref name="Delayed puberty"/><ref name=Kaplowitz01/> Van die belangrikste dele van puberteitsontwikkeling behels spesifieke fisieke veranderings in ’n individu se lengte, gewig, liggaamsamestelling, [[Bloedsomloopstelsel|bloedsomloop-]] en [[asemhalingstelsel]].<ref>Marshal, W. (1978). Puberty. In F. Falkner & J.Tanner (Eds.), ''Human growth'', Vol. 2. New York: Plenum.</ref> Dié veranderings word hoofsaaklik deur [[Hormoon|hormonale]] aktiwiteit bewerkstellig. Hormone vervul ’n organisatoriese rol, deur die liggaam te beïnvloed om op ’n sekere manier op te tree sodra puberteit begin,<ref>{{cite journal |author1=Sisk C. L. |author2=Foster D.L. | year = 2004 | title = The neural basis of puberty and adolescence | journal = Nature Neuroscience | volume = 7 | issue = 10| pages = 1040–1047 | doi = 10.1038/nn1326 | pmid = 15452575 |s2cid=2932858 }}</ref> en ’n aktiewe rol, wat te doen het met veranderings in hormone gedurende adolessensie wat die sneller is vir gedrags- en fisieke veranderings.<ref>Coe, C., Hayashi, K., & Levine, S. (1988). Hormones and behavior at puberty: Activation or concatenation. In M. Gunnar & W.A. Collins (Eds.), ''The Minnesota Symposia on Child Psychology'', Vol. 21, pp.&nbsp;17–41. Hillsdale, NJ: Erlbaum.</ref> Puberteit begin met ’n toename in hormoonvervaardiging, wat weer ’n paar fisieke veranderings teweegbring. Dit word gekenmerk deur die verskyning of ontwikkeling van die sekondêre geslagseienskappe (byvoorbeeld ’n dieper [[stem]] en groter [[adamsappel]] by seuns en die ontwikkeling van [[borste]] en ronder [[heup]]e by meisies). Die [[geslagsklier]]e ([[testikel]]s en [[eierstok]]ke) word ook geaktiveer en laat hulle groei en ontwikkel. Dié kliere begin nou ’n massavervaardiging van hormone: onderskeidelik [[testosteroon]] en [[estrogeen]]. Die hormoonvervaardiging neem geleidelik toe totdat seksuele rypheid bereik word. Gesigshare by seuns kom in ’n spesifieke volgorde voor: gewoonlik van die hoeke van die bolip<ref name="pamf.org">{{Cite news|title=Puberty – Changes for Males|publisher=pamf.org|accessdate=February 20, 2009 |url=http://www.pamf.org/teen/health/puberty/physicalchanges.html| archiveurl= https://web.archive.org/web/20090303201905/http://www.pamf.org/teen/health/puberty/physicalchanges.html| archivedate= 3 Maart 2009 | url-status= live}}</ref><ref name="www.ppwr">{{cite web|title=Getting The Facts: Puberty|publisher=ppwr|accessdate=February 20, 2009|url=http://www.ppwr.on.ca/03_07.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226191204/http://www.ppwr.on.ca/03_07.html|archivedate=26 Februarie 2009|url-status=dead}}</ref> tot oor die hele [[baard]]area.<ref name="pamf.org"/> Die grootste baken vir seuns in puberteit is [[spermarg]], die eerste [[ejakulasie]], wat gewoonlik op sowat 13 voorkom.<ref name="Jorgensen & Keiding">(Jorgensen & Keiding 1991).</ref> Vir meisies is dit [[menarg]], die begin van die [[maandstonde]]s, op sowat 12 tot 13 jaar.<ref name="Tanner">(Tanner, 1990).</ref><ref name="U.S. menarche">{{cite journal |vauthors=Anderson SE, Dallal GE, Must A |title=Relative weight and race influence average age at menarche: results from two nationally representative surveys of US girls studied 25 years apart |journal=Pediatrics |volume=111 |issue=4 Pt 1 |pages=844–50 |date=April 2003 |pmid=12671122 |doi=10.1542/peds.111.4.844}}</ref><ref name="Canadian menarche">{{cite journal |title=Age at menarche in Canada: results from the National Longitudinal Survey of Children & Youth|year= 2010 |pmid=21110899 |doi=10.1186/1471-2458-10-736 |pmc=3001737 |volume=10 |journal=BMC Public Health |page=736 |vauthors=Al-Sahab B, Ardern CI, Hamadeh MJ, Tamim H |issue=1}}</ref> Om menarg te bereik moet meisies ’n sekere hoeveelheid liggaamsvet hê.<ref name=Tanner/> Meisies wat ondervoed is of in gemeenskappe met kinderarbeid woon, begin later menstrueer as ander meisies.<ref name=Tanner/> Meisies voltooi gewoonlik teen 15 tot 17 jaar hulle volle fisieke ontwikkeling,<ref name="nlm.nih.gov"/><ref name="PAmf.org"/><ref name="PAMf.org">{{Cite news|title=Teenage Growth & Development: 15 to 17 Years|publisher=Palo Alto Medical Foundation|url=http://www.pamf.org/teen/parents/health/growth-15-17.html|access-date=20 Oktober 2020|archive-date=26 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226174419/http://www.pamf.org/teen/parents/health/growth-15-17.html|url-status=dead}}</ref> terwyl dit by seuns op sowat 16 tot 17 jaar gebeur.<ref name="PAmf.org"/><ref name="PAMf.org"/><ref name="Marshall17677">Marshall (1986), p. 176–7</ref> Meisies bereik voortplantingsrypheid sowat vier jaar ná die eerste fisieke tekens van puberteit.<ref name="nlm.nih.gov"/> Daarteenoor ontwikkel seuns stadiger, maar hulle groei vir tot ses jaar ná die eerste sigbare tekens.<ref name="Garn">Garn, SM. Physical growth and development. In: Friedman SB, Fisher M, Schonberg SK., reds. Comprehensive Adolescent Health Care. St Louis: Quality Medical Publishing; 1992. Besoek op 20 Februarie 2009</ref><ref name="Marshall17677"/> [[Beeld:Child development stages-af.svg|thumb|center|900px|’n Benaderde voorstelling van die ontwikkelingstydperk in die kinderjare en vroeë volwasse jare. Adolessensie is boaan in rooi gemerk.]] ===Geslagseienskappe=== Primêre geslagseienskappe is dié wat regstreeks met die seksorgane verband hou. By mans is die eerste fases van puberteit die groei van die testikels en [[skrotum]], gevolg deur die groei van die [[penis]].<ref>Goldstein, B. (1976). ''Introduction to human sexuality''. Belmont, CA: Star.</ref> Terselfdertyd ontwikkel ander dele, soos die [[prostaat]]. Die eerste ejakulasie van seminale vloeistof kom gewoonlik voor sowat ’n jaar nadat die penis begin groei het, maar dit word dikwels deur kultuur eerder as biologie bepaal, want by baie seuns geskied die eerste ejakulasie tydens [[masturbasie]].<ref name="Tanner, J. 1972">Tanner, J. (1972). Sequence, tempo, and individual variation in growth and development of boys and girls aged twelve to sixteen. In J. Kagan & R. Coles (Eds.), ''Twelve to sixteen: Early adolescence'', New York: Norton.</ref> By meisies hou veranderings in primêre eienskappe verband met die groei van die [[baarmoeder]], [[vagina]] en ander dele van die voortplantingstelsel. Menarg is ’n redelik laat ontwikkeling wat op ’n lang reeks hormonale veranderings volg.<ref>{{cite journal |author1 = Dorn L.D. | author2 = Nottelmann E.D. | author3 = Sussman E.J. | author4 = Inoff-Germain G. | author5 = Chrousos G.P. | last6 = Cutler | year = 1999 | title = Variability in hormone concentrations and self-reported menstrual histories in young adolescents: Menarche as an integral part of a developmental process | journal = Journal of Youth and Adolescence | volume = 28 | issue = 3| pages = 283–304 | doi = 10.1023/A:1021680726753 | s2cid = 142626631 }}</ref> Veranderings in sekondêre geslagseienskappe sluit in alle veranderings wat nie met seksuele voortplanting verband hou nie. By seuns behels dit die verskyning van gesigs-, [[pubiese hare|pubiese]] en liggaamshare, die stem wat dieper word, die vel om die boarms en bobene wat growwer word en verdere ontwikkeling van die [[sweetklier]]e. By meisies is dit die ontwikkeling van die borste, die heupe wat breër word, die verskyning van pubiese en onderarmhare, die [[areola]]s wat groter word en die verhoging van die [[tepel]]s.<ref name="steinberg adolescence">Steinberg, L. (2008). ''Adolescence'', 8ste uitg. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> ===In die brein=== Die menslike brein is nog nie ten volle ontwikkel teen die tyd dat iemand puberteit bereik nie. Tussen 10 en 25 jaar ondergaan die brein veranderings wat belangrike implikasies vir gedrag inhou. Die brein het 90% van sy volwasse grootte bereik teen die tyd dat ’n kind ses jaar oud is.<ref name="Casey, B. J. 2008">{{cite journal |author1=Casey B. J. |author2=Getz S. |author3=Galvan A. | year = 2008 | title = The adolescent brain | journal = Developmental Review | volume = 28 | issue = 1| pages = 62–77 | doi = 10.1016/j.dr.2007.08.003 | pmid = 18688292 | pmc = 2500212 }}</ref> Die brein groei dus nie baie gedurende adolessensie nie, maar voue in die brein raak ingewikkelder tot in die laat tienerjare. Die grootste veranderings in die voue in dié tyd is in die dele van die [[korteks]] wat kognitiewe en emosionele inligting verwerk.<ref name="Casey, B. J. 2008"/> [[Beeld:Harlamov 14.jpg|thumb|links|200px|''Portret van 'n jong meisie'', deur Aleksei Harlamof (1840-1925).]] Gedurende adolessensie neem die hoeveelheid [[witstof]] in die brein lineêr toe, terwyl die hoeveelheid [[grysstof]] ’n omgekeerde U-patroon volg.<ref>{{cite journal|last1=Giedd|first1=Jay, N|title=Structural Magnetic Resonance Imaging of the Adolescent Brain|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|year=2004|volume=1021|issue=1|pages=77–85|doi=10.1196/annals.1308.009|pmid=15251877|bibcode=2004NYASA1021...77G|s2cid=20947602}}</ref> Onnodige senuverbindings in die brein word verwyder en die hoeveelheid grysstof neem af. Dit beteken egter nie die brein verloor funksionaliteit nie; dit word net doeltreffender vanweë die isolering van die [[akson]]s en die vermindering van ongebruikte bane.<ref>{{cite journal |author1=Giedd J. N. |author2=Blumenthal J. |author3=Jeffries N. O. |author4=Castellanos F. X. |author5=Liu H. |author6=Zijdenbos A. |author7=Rapoport J. L. | year = 1999 | title = Brain development during childhood and adolescence: a longitudinal MRI study | journal = Nature Neuroscience | volume = 2 | issue = 10| pages = 861–863 | doi = 10.1038/13158 | pmid = 10491603 |s2cid=204989935 }}</ref> Die eerste dele van die brein wat gestroomlyn word, is dié wat by die primêre funksies betrokke is, soos motoriese en sensoriese gebiede. Die dele van die brein wat by ingewikkelder prosesse betrokke is, verloor later stof. Dit sluit die laterale en prefrontale korteks in.<ref>{{cite journal |author1=Gogtay N. |author2=Giedd J. N. |author3=Lusk L. |author4=Hayashi K. M. |author5=Greenstein D. |author6=Vaituzis A. C. |author7=Thompson P. M. | year = 2004 | title = Dynamic mapping of human cortical development during childhood through early adulthood | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 101 | issue = 21| pages = 8174–8179 | doi = 10.1073/pnas.0402680101 | pmid = 15148381 | pmc = 419576 | bibcode = 2004PNAS..101.8174G }}</ref> Die ontwikkelings in die brein bring beter besluitneming en kognitiewe beheer mee, asook doeltreffender inligtingsprosessering, bepaling van risiko's en belonings, en impulsbeheer. [[Beeld:Dopamine pathways.svg|thumb|240px|Dopamienbane in die brein.]] Die [[senuoordraer]]s wat ’n belangrike rol speel in die ontwikkeling van adolessente se brein is [[Glutamiensuur|glutamaat]], [[dopamien]] en [[serotonien]]. Glutamaat is ’n prikkelende senuoordraer. Tydens die stroomlyning van die brein bevat baie van die senuverbindings wat in die slag bly ontvangers vir glutamaat en ander prikkelende senuoordraers.<ref>Weinberger, D.R., Elvevåg, B., Giedd, J.N. (2005). The Adolescent Brain: A Work in Progress. ''The National Campaign to Prevent Teen Pregnancy''.</ref> Dopamien word verbind met plesier en ’n instelling op die omgewing tydens besluitneming. Tydens adolessensie styg dopamienvlakke in die limbiese stelsel.<ref>{{cite journal | author = Spear L. P. | year = 2000 | title = The adolescent brain and age-related behavioral manifestations | url = http://faculty.weber.edu/eamsel/Classes/Child%203000/Adolescent%20Risk%20taking/Lectures/3-4%20Biological/Spear%20LV%20%20(2000).pdf| journal = Neuroscience and Biobehavioral Reviews | volume = 24 | issue = 4| pages = 417–463 | doi = 10.1016/S0149-7634(00)00014-2 | pmid = 10817843 | s2cid = 14686245 }}</ref> Die balans tussen prikkelende en inhiberende senuoordraers en ’n toename in dopamienaktiwiteit in adolessente het moontlik gevolge vir die neem van risiko's en vatbaarheid vir [[verveling]]. Serotonien is ’n senumodulator wat betrokke is in die regulasie van gemoedstemming en gedrag. Ontwikkeling in die limbiese stelsel speel ’n belangrike rol in die bepaling van belonings en strawwe, asook in die verwerking van emosionele ondervinding en sosiale inligting. Veranderings in die vlakke van dopamien en serotonien in die limbiese stelsel maak adolessente emosioneler en meer vatbaar vir belonings en stres. Die ooreenstemmende toename in emosionele wisselings kan ook ’n adolessent se kwesbaarheid laat toeneem. ==Kognitiewe ontwikkeling== Adolessensie is ook ’n tyd van vinnige kognitiewe ontwikkeling (wat te doen het met "waarneem" en "ken").<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=s916RMYHgJIC&q=adolescents+rapid+%22cognitive+development%22&pg=PA237 |title=S.R. Smith & L. Handler: ''The clinical assessment of children and adolescents: a practitioner's handbook.'' (2007) |accessdate=15 September 2012|isbn=978-0-8058-6075-7 |year=2007 |last1=Handler |first1=Leonard }}</ref> Piaget beskryf adolessensie as die lewenstadium waarin die individu se gedagtes ’n abstrakter vorm begin aanneem en die egosentriese gedagtes afneem. Dit laat die individu toe om in ’n breër perspektief te dink en redeneer.<ref>{{cite web|url=http://etr.org/recapp/theories/AdolescentDevelopment/developmentalTheories.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227022804/http://etr.org/recapp/theories/AdolescentDevelopment/developmentalTheories.htm|archivedate=27 Februarie 2009 |title=ReCAPP: Theories & Approaches: Adolescent Development |publisher=Etr.org |accessdate=16 Augustus 2013}}</ref> ’n Kombinasie van studies het die ontwikkeling van uitvoerende funksies gedemonstreer – dus kognitiewe vermoëns wat die beheer en koördinasie van gedagtes en gedrag moontlik maak, iets wat gewoonlik met die prefrontale korteks verbind word.<ref>{{cite journal | last1 = Choudhury | first1 = S. | last2 = Blakemore | first2 = S.-J. | last3 = Charman | first3 = T. | title = Social cognitive development during adolescence | journal = Social Cognitive and Affective Neuroscience | volume = 1 | pages = 165–74 | year = 2006 | doi = 10.1093/scan/nsl024 | issue = 3 | pmid = 18985103 | pmc = 2555426 }}</ref> Die gedagtes, idees en begrippe wat in hierdie stadium van die lewe ontwikkel, het die persone se toekomstige lewe grootliks beïnvloed en ’n belangrike rol gespeel in karakter- en persoonlikheidsvorming.<ref>{{Cite journal|author=Pedersen S |title=Personality formation in adolescence and its impact upon the psycho-analytical treatment of adults |journal=Int J Psychoanal |volume=42 |pages=381–8 |year=1961 |pmid=14484851 }}</ref> Biologiese veranderings in breinstruktuur en konnektiwiteit in die brein het ’n wisselwerking met meer ondervinding, kennis en veranderende sosiale eise om vinnige kognitiewe groei te bewerkstellig. Die ouderdom waarop spesifieke veranderings plaasvind, wissel van persoon tot persoon, maar begin in puberteit of kort daarna terwyl sommige vaardighede bly ontwikkel terwyl die adolessent ouer word. Die dubbelestelselsmodel stel ’n wanbalans voor tussen die ontwikkeling van die sosiaalemosionele stelsel en die kognitiewebeheerstelsel in die brein, wat bydra tot impulsiwiteit en ander soorte gedrag wat eie aan adolessente is.<ref>{{Cite journal|last=Steinberg|first=Laurence|date=April 1, 2010|title=A dual systems model of adolescent risk-taking|journal=Developmental Psychobiology|volume=52|issue=3|pages=216–224|doi=10.1002/dev.20445|pmid=20213754|issn=1098-2302}}</ref> ===Verbeterings in kognitiewe vermoëns=== Teen die tyd dat individue 15-jarige ouderdom bereik, kan hulle basiese denkvermoëns met dié van ’n volwassene vergelyk word. Dié verbetering geskied tydens adolessensie op vyf gebiede: # Aandag: Verbeterings kan gesien word in selektiewe aandag, die proses waardeur ’n mens op een stimulus fokus terwyl hy ’n ander een uitsluit. Verdeelde aandag, die vermoë om terselfdertyd aan twee of meer stimulusse aandag te skenk, verbeter ook.<ref>{{cite journal |author1=Higgins A. |author2=Turnure J. | year = 1984 | title = Distractibility and concentration of attention in children's development | journal = Child Development | volume = 55 | issue = 5| pages = 1799–1810 | doi=10.1111/j.1467-8624.1984.tb00422.x }}</ref><ref>{{cite journal |author1=Schiff A. |author2=Knopf I. | year = 1985 | title = The effects of task demands on attention allocation in children of different ages | journal = Child Development | volume = 56 | issue = 3| pages = 621–630 | doi = 10.2307/1129752 |jstor=1129752 }}</ref> # Geheue: Verbeterings word gesien in beide kort- en langtermyngeheue.<ref>Keating, D. (2004). Cognitive and brain development. In R. Lerner & L. Steinberg (reds.), ''Handbook of Adolescent Psychology'' (2de uitg.). New York: Wiley.</ref> # Prosesseringspoed: Adolessente dink vinniger as kinders. Prosesseringspoed neem vinnig toe tussen die ouderdom van vyf jaar en die middel van adolessensie; dit bestendig op sowat 15 jaar en lyk nie of dit verder verander tussen laat adolessensie en volwassenheid nie.<ref>{{cite journal |author1=Kali R.V. |author2=Ferrer E. | year = 2007 | title = Processing speed in childhood and adolescence: Longitudinal models for examining developmental change | journal = Child Development | volume = 78 | issue = 6| pages = 1760–1770 | doi = 10.1111/j.1467-8624.2007.01088.x | pmid = 17988319 }}</ref> # Organisasie: Adolessente is meer bewus van hulle denkprosesse en kan [[Eselsbrug|eselsbrûe]] en ander strategieë gebruik om doeltreffender te dink.<ref>Brown, A. (1975). The development of memory: Knowing, knowing about knowing, and knowing how to know. In H. Reese (red.), ''Advances in child development and behavior'' (Vol. 10). New York: Academic Press.</ref> # Metakognisie: ’n Verbeterde kennis van hulle eie denkpatrone verbeter selfbeheersing en sosiale insig. Studies sedert 2005 dui daarop dat die brein nie ten volle ontwikkel is voor die vroeë 20's nie.<ref>{{cite web|url=http://www.health.harvard.edu/blog-extra/the-adolescent-brain-beyond-raging-hormones|title=The adolescent brain: Beyond raging hormones – Harvard Health|first=Harvard Health|last=Publishing}}</ref> ==Sielkundige ontwikkeling== [[Beeld:G. Stanley Hall.jpg|thumb|180px|G. Stanley Hall.]] Die formele bestudering van die [[sielkunde|sielkundige]] aspekte van adolessensie het begin met die verskyning van G. Stanley Hall se "Adolescence in 1904". Hall, wat die eerste voorsitter van die Amerikaanse Sielkundevereniging was, het adolessensie hoofsaaklik beskou as ’n tyd van interne storm en drang ([[Duits]]: ''Sturm und Drang''). Dié begrip van die [[jeug]] was geskoei op twee destyds nuwe maniere om menslike gedrag te verstaan: [[Darwinisme|Darwin se evolusieteorie]] en [[Sigmund Freud|Freud se psigodinamiese teorie]]. Hall het geglo adolessensie is ’n verteenwoordiging van ons menslike voorouers se [[Filogenie|filogenetiese]] verskuiwing van primitief wees tot beskaafd wees. Sy idees is nie teengestaan nie tot in die 1950's, toe sielkundiges soos [[Erik Erikson]] en [[Anna Freud]] hulle teorieë oor adolessensie begin formuleer het. Freud het geglo die sielkundige ontwrigtings wat met die jeug verbind word, is biologieverwant en kultureel universeel, terwyl Erikson gekonsentreer het op die verskil tussen identiteitsvorming en rolvervulling.<ref name="Lerner, R.M, & Steinberg, L.D. 2004">{{cite book|title=Handbook of Adolescent Psychology|year=2004|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken, NJ|author=Lerner, R.M |author2=Steinberg, L.D. |edition=2}}</ref> Ondanks dié verskille in die drie sielkundiges se sienings, het hulle saamgestem dat adolessensie inherent ’n tyd van ontwrigting en sielkundige beroeringe is. Die minder onstuimige aspekte van adolessensie, soos verhoudings met tydgenote en kulturele invloed, is tot in die 1980's grootliks geïgnoreer. Tussen die 1950's en 1980's is hoofsaaklik gefokus op die beskrywing van gedragspatrone en nie op die verduideliking daarvan nie.<ref name="Lerner, R.M, & Steinberg, L.D. 2004"/> Jean Macfarlane het die Instituut vir Menslike Ontwikkeling van die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]], in 1927 gestig; dit was vroeër bekend as die Instituut vir Kinderwelsyn.<ref name=NYT19890318>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/03/18/obituaries/jean-macfarlane-95-psychology-professor.html |title=Jean Macfarlane, 95, Psychology Professor |work=The New York Times |date=18 Maart 1989 |accessdate=16 Augustus 2013}}</ref> Die instituut was instrumenteel in die begin van studies oor gesonde ontwikkeling, in teenstelling met vorige werk wat oorheers is deur teorieë wat op patologiese persoonlikhede geskoei was.<ref name=NYT19890318 /> In die studies is gekyk na menslike ontwikkeling gedurende die [[Groot Depressie]] en die [[Tweede Wêreldoorlog]], unieke historiese omstandighede waaronder ’n geslag kinders grootgeword het. Die Oakland-groeistudie, wat in 1931 deur Harold Jones en Herbert Stolz begin is, het ten doel gehad om die fisieke, intellektuele en sosiale ontwikkeling van kinders in die Oakland-gebied te bestudeer. Data is in 1932 begin versamel en dit het voortgeduur tot in 1981, en dit het navorsers in staat gestel om langdurige data oor die individue in te samel wat verder as adolessensie, tot in hulle volwasse lewe, gestrek het. Macfarlane het die Berkeley-gidsstudie begin wat die ontwikkeling van kinders in terme van hulle sosiaalekonomiese en familieagtergrond bestudeer het.<ref>{{cite web|title=The Oakland Growth and Berkeley Guidance Studies of the Institute of Human Development at the University of California, Berkeley|url=http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse/research_projects/oakland_berkeley|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120912072515/http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse/research_projects/oakland_berkeley|archivedate=12 September 2012|publisher=University of North Carolina|accessdate=4 Oktober 2012}}</ref> Dié studies het in die 1960's die agtergrond gevorm van Glen Elder se voorstel van ’n lewensverloop-perspektief van adolessente ontwikkeling. Elder het verskeie beskrywende beginsels van adolessente ontwikkeling geformuleer. Die beginsel van historiese tyd en plek bepaal dat ’n individu se ontwikkeling afhang van die tyd en plek van hulle grootwordjare. Die beginsel van die belangrikheid van tydsbepaling verwys na die verskillende uitwerkings wat lewensgebeure het op ontwikkeling, geskoei op wanneer in ’n mens se lewe hulle voorgekom het. Die beginsel van verbonde lewens bepaal dat ’n mens se ontwikkeling gevorm word deur die interkonnektiewe netwerk van verhoudings waarvan ’n mens deel is, en die beginsel van menslike bemiddeling bepaal dat ’n mens se lewe beïnvloed word deur sy keuses en optredes binne die verband van sy historiese tydperk en sosiale netwerk.<ref>{{cite journal|last=Elder|first=Glen|title=The life course as developmental theory|journal=Child Development|date=February 1998|volume=69|issue=1|pages=1–12|doi=10.1111/j.1467-8624.1998.tb06128.x|pmid=9499552}}</ref> In 1984 het die Vereniging vir Navorsing oor Adolessensie die eerste amptelike organisasie geword wat gewy is aan die bestudering van adolessente sielkunde. Sommige van die kwessies wat eerste aangepak is, sluit in: die debat van natuur teenoor versorging ([[Engels]]: ''nature versus nurture'') soos dit op adolessensie betrekking het; ’n begrip van die wisselwerkings tussen adolessente en hulle omgewing; en die inagneming van kultuur, sosiale groepe en historiese verband wanneer adolessente gedrag vertolk word.<ref name="Lerner, R.M, & Steinberg, L.D. 2004"/> ==Sosiale ontwikkeling== ===Identiteitsontwikkeling=== Identiteitsontwikkeling is ’n stadium in die adolessente lewensiklus.<ref name="Kroger, J. 1996 pp. 40-46">Kroger, J. (1996). ''The Balance Between Self and Other''. (pp. 40–46). New York CityA. Routledge</ref> Die meeste mense se soeke na identiteit begin tydens adolessensie. In dié tyd is mense meer geneig om verskillende soorte gedrag en voorkoms te "beproef" om te ontdek wie hulle is.<ref name="Strasburger, V.C. 2014 pp. 11-19">Strasburger, V.C., Wilson B.J., Jordan, A.B. (2014) Children and Adolescents: Unique Audiences. Children, Adolescents, and the Media. (pp. 11–19). U.S.A: SAGE Publications</ref> Om ’n identiteit te ontwikkel en behou is ’n moeilike taak weens verskeie faktore, soos gesinslewe, omgewing en sosiale status.<ref name="Kroger, J. 1996 pp. 40-46"/> Proefondervindelike studies dui daarop dat dié proses akkurater beskyf kan word as identiteitsontwikkeling, eerder as identiteitsvorming, maar bevestig ’n normatiewe proses van verandering in beide inhoud en struktuur van ’n mens se idees oor die self.<ref name="steinberg adolescence" /> Die twee hoofaspekte van identiteitsontwikkeling is selfduidelikheid en selfbeeld.<ref name="Strasburger, V.C. 2014 pp. 11-19"/> Omdat keuses wat gedurende adolessensie gemaak word, latere lewe kan beïnvloed, sal hoë vlakke van selfbewussyn en selfbeheersing gedurende die middel-adolessensie lei tot beter besluite tydens die oorgang na volwassenheid.<ref>{{cite journal |last1=Arain |first1=Mariam |last2=Haque |first2=Maliha |last3=Johal |first3=Lina |last4=Mathur |first4=Puja |last5=Nel |first5=Wynand |last6=Rais |first6=Afsha |last7=Sandhu |first7=Ranbir |last8=Sharma |first8=Sushil |title=Maturation of the adolescent brain |journal=Neuropsychiatr Dis Treat |date= 3 April 2013|volume=9 |pages=449–461 |doi=10.2147/NDT.S39776 |pmid=23579318 |pmc=3621648 }}</ref> Navorsers gebruik drie algemene benaderings om identiteitsontwikkeling te verstaan: selfbegrip, sin van identiteit en selfbeeld. Adolessente gee groter aandag aan hulle voorkoms, en bestee meer tyd daaraan en doen meer moeite daarmee, terwyl hulle liggaam verander. Anders as kinders, doen adolessente moeite om aanvaarbaar te lyk (1991).<ref name="psychtoday"/> Die omgewing speel ook ’n belangrike rol. Volgens studies deur die Amerikaanse Sielkundevereniging is dit vir adolessente met ’n minder gegoede agtergrond moeiliker om hulle identiteit te ontwikkel.<ref name="APA on adolescent environment">American Psychological Association (APA). United States Department of Health and Human Services.</ref> ====Selfbegrip==== Die idee van selfbegrip is die vermoë van ’n persoon om menings en oortuigings te hê wat met selfvertroue, eenvormigheid en standvastigheid gedefinieer word.<ref name="sciencedirect.com">{{cite journal | doi = 10.1016/j.jadohealth.2010.08.020 | volume=48 | issue=2 | title=Online Communication Among Adolescents: An Integrated Model of Its Attraction, Opportunities, and Risks | journal=Journal of Adolescent Health | pages=121–127 | pmid=21257109 | date=Februarie 2011 |vauthors=Valkenburg PM, Peter J }}</ref> Vroeg in adolessensie lei kognitiewe ontwikkeling tot ’n groter selfbegrip; ’n groter begrip van ander en hulle idees en oordele; die vermoë om oor abstrakte, toekomstige moontlikhede te dink; en die vermoë om tegelykertyd verskeie moontlikhede te oorweeg. ’n Gevolg is dat adolessente ’n aansienlike verskuiwing ondervind van die eenvoudige, konkrete en globale selfbeskrywings wat tipies van jong kinders is; as kinders definieer hulle hulleself volgens fisieke eienskappe, terwyl adolessente hulleself definieer volgens hulle waardes, idees en menings.<ref>{{cite book|last=Carlson|first=Neil R.|title=Psychology: the science of behaviour|year=2010|publisher=Pearson Education Canada|location=Toronto, Ontario}}</ref> Adolessente kan hulle verskeie vorme van die "moontlike self" voorstel wat hulle kan word,<ref name="Markus1986">{{cite journal|author1=Markus H. |author2=Nurius P. |year = 1986 | title = Possible selves|journal = American Psychologist|volume = 41|issue = 9| pages = 954–969 | doi = 10.1037/0003-066X.41.9.954 }}</ref> asook langtermynmoontlikhede en die gevolge van hulle keuses.<ref>Nurmi, J. (2004). Socialization and self-development: Channeling, selection, adjustment, and reflection. In R. Lerner & L. Steinberg (reds.), ''Handbook of adolescent psychology''. New York: Wiley.</ref> Die verkenning van dié moontlikhede kan lei tot skielike veranderings in die voorstelling van die self terwyl die adolessent eienskappe en soorte gedrag kies of verwerp namate hy nader aan die ideale self beweeg (wat hy wil wees) en weg van die gevreesde self (wat hy nie wil wees nie). Vir baie is hierdie veranderings ongemaklik, maar dit lyk of dit ook optrede motiveer wat ooreenstem met dié van die ideale self en verskil van dié van die gevreesde moontlike vorme van die self.<ref name="Markus1986" /><ref>{{cite journal |author1=Oyserman D. |author2=Markus H. |s2cid=18620884 | year = 1990 | title = Possible selves and deliquency. | journal = Journal of Personality and Social Psychology | volume = 59 | issue = 1| pages = 112–125 | doi = 10.1037/0022-3514.59.1.112 | pmid = 2213484 }}</ref> ====Sin van identiteit==== [[Beeld:Keeping Fit and Connected (6635665267) (cropped).jpg|thumb|links|200px|'n Vrou dra 'n sportbra en kortbroek, die soort sportklere wat deesdae as gewone drag in baie Westerse lande gedra word.]] [[Egosentrisme]] in adolessente lei tot ’n selfbewuste begeerte om belangrik in hulle groep tydgenote te voel en sosiaal aanvaar te word.<ref>Carlson, N. R., & Heth, C. (2010).</ref> Anders as die botsende aspekte van selfbegrip, verteenwoordig identiteit ’n saamhangende sin van die self wat standvastig is in verskillende omstandighede, en ondervindings in die verlede en toekomstige doele insluit. Elkeen het ’n selfbegrip, maar Erik Erikson meen nie almal ontwikkel ’n identiteit ten volle nie. Erikson se teorie van ontwikkelingstadiums sluit die [[identiteitskrisis]] in, waarin adolessente verskillende moontlikhede moet verken en verskillende dele van hulle self moet integreer voordat hulle hulle tot hulle oortuigings verbind. Hy beskryf die voltooiing van dié proses as ’n stadium van "identiteitsukses", maar lê ook klem daarom dat identiteitsontwikkeling nooit heeltemal en vir altyd voltooi is nie.<ref>Steinberg, L. (2008). ''Adolescence'', 8ste uitg. 287. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> Adolessente begin hulleself definieer geskoei op hulle "skarelidmaatskap". "Klere help tieners ’n nuwe identiteit verken, onafhanklik van hulle ouers, en om ’n verbintenis met hulle maats te vorm." Mode speel ’n groot rol daarin dat tieners "hulleself vind"; mode verander voortdurend, en dit stem ooreen met die veranderings in die persoonlikheid van tieners.<ref>"You're Wearing That?" deur Stacey Schultz. U.S. News & World Report Special Issue</ref> Om verskillend te lyk en te sien waarvan hulle hou en hoe ander reageer, laat hulle verstaan wie hulle is.<ref name="Rawlins">{{Citation |last=Rawlins |first=W.K. |title= Friendship matters: Communication, dialectics, and life course |publisher= Aldine de Gruyter |place= New York |year= 1992}}</ref> Net soos wat mode verander en adolessente beïnvloed, verander die media. "Die moderne lewe speel af te midde van ’n toestroming van vlees op skerms, bladsye en plakkate."<ref>"The Media Assault on Male Body Image" deur Brandon Klein. Seed Magazine.</ref> Dié toestroming registreer bewustelik of onbewustelik in die brein en veroorsaak kwessies in verband met selfbeeld, ’n faktor wat tot ’n adolessent se sin van identiteit bydra. Navorsing het onthul selfondersoek begin vroeg in adolssensie, maar die bereiking van ’n identiteit gebeur selde voor 18-jarige ouderdom.<ref>Marcia, J. (1980). Identity in adolescence. In J. Adelson (red.), ''Handbook of adolescent psychology'', pp.&nbsp;159–187. New York: Wiley.</ref> Ná skool word identiteitsontwikkeling weer grootliks beïnvloed en dit lei tot ’n heroorweging van vorige besluite oor identiteit en ’n verkenning van verdere moontlikhede.<ref>Montemayor, R., Brown, B., & Adams, G. (1985). Toronto.</ref> Daar is eintlik geen einde aan identiteitsontwikkeling nie.<ref>Steinberg, L. (2008). ''Adolescence'', 8ste uitg. 288. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> ====Omgewing en identiteit==== ’n Adolessent se omgewing speel ’n groot rol in hulle identiteitsontwikkeling.<ref name="APA on adolescent environment"/> Hoewel die meeste studies oor adolessente onder wit middelklaskinders gedoen word, wys dit hoe meer bevoorreg ’n mens se agtergrond is, hoe suksesvoller is die ontwikkeling van identiteit.<ref name="APA on adolescent environment"/> Die vorming van identiteit is deurslaggewend in ’n adolessent se lewe. Onlangs is bevind [[demografie]]se patrone dui daarop dat die oorgang na volwassenheid nou stadiger verloop as tydens die middel 20ste eeu. Daarom het jeugdigheid – ’n tydperk van laat adolessensie tot vroeë volwassenheid – ’n prominenter stadium van die lewe geword. Dit het meegebring dat verskeie faktore in dié ontwikkeling belangrik geword het.<ref>{{cite journal|last=Furstenberg|first=Frank F.|title=The Sociology of Adolescence and Youth in the 1990s: A Critical Commentary|journal=Journal of Marriage and Family|date=November 2000|volume=62|issue=4|pages=896–910|doi=10.1111/j.1741-3737.2000.00896.x}}</ref> So baie faktore dra by tot die ontwikkeling van sosiale identiteit van ’n adolessent – van verbintenis tot hoe om by te bly<ref name="how">How do Young Adolescents Cope With Social Problems? An Examination of Social Goals, Coping With Friends, and Social Adjustment. ''Journal of Early Adolescence''.</ref> tot sosiale media. Al dié faktore word beïnvloed deur die omgewing waarin ’n adolessent grootword. ’n Kind van ’n meer bevoorregte omgewing het oor die algemeen meer en beter geleenthede. ’n Adolessent uit ’n middestadse of misdaadgeteisterde buurt is meer geneig om blootgestel te word aan ’n omgewing wat nadelig vir hulle ontwikkeling is. Adolessensie is ’n sensitiewe tydperk van die ontwikkelingsproses, en blootstelling aan die verkeerde dinge in dié tyd kan ’n groot invloed op toekomstige besluite hê.<ref name="APA on adolescent environment"/> ====Seksuele oriëntasie en identiteit==== [[Seksuele oriëntasie]] word gedefinieer as ’n "erotiese inklinasie tot mense van een of meer [[geslag]]te, en word meer dikwels beskryf as seksuele of erotiese aantrekking".<ref name="Saewyc">{{cite journal|last=Saewyc|first=E.M.|title=Research on Adolescent Sexual Orientation: Development, Health Disparities, Stigma, and Resilience|journal=Journal of Research on Adolescence|year=2011|volume=21|issue=1|pages=256–272|doi=10.1111/j.1532-7795.2010.00727.x|pmid=27099454|pmc=4835230}}</ref> In onlangse jare het sielkundiges probeer agterkom hoe seksuele oriëntasie gedurende adolessensie ontwikkel. Sommige teoretici glo daar is baie verskillende moontlike ontwikkelingsbane, en dat die bepaalde baan wat ’n individu volg, bepaal kan word deur hulle geslag, oriëntasie en wanneer hulle puberteit begin het.<ref name="Saewyc"/> [[Beeld:Brisbane Pride.jpg|thumb|220px|'n Gay Pride-optog in 2015 in [[Brisbane]], [[Australië]].]] In 1989 het Troiden ’n vierfasemodel voorgestel vir die ontwikkeling van [[Homoseksueel|homoseksuele]] identiteit.<ref>{{cite journal|last=Troiden|first=R. R.|title=The formation of homosexual identities|journal=Journal of Homosexuality|year=1989|volume=17|pages=43–73|doi=10.1300/J082v17n01_02|pmid=2668403|issue=1–2}}</ref> Die eerste fase, bekend as sensitisering, begin gewoonlik in die kinderjare en word gemerk deur die kind se gewaarwording van aantrekking tot dieselfde geslag. Die tweede fase, identiteitsverwarring, gebeur gewoonlik ’n paar jaar later. In dié fase word die jeugdige oorweldig deur gevoelens van interne verwarring oor hulle seksuele oriëntasie, en begin hulle eksperimenteer met [[seks]]uele ondervindings met maats van dieselfde geslag. In die derde fase, wat gewoonlik voorkom ’n paar jaar nadat die adolessent die huis verlaat het, begin hulle van hulle familie en goeie vriende van hulle oriëntasie vertel (of "klim hulle uit die kas"), en neem hulle ’n [[gay]], [[Lesbiër|lesbiese]] of [[Biseksualiteit|biseksuele]] identiteit aan.<ref>{{cite journal|last=Floyd|first=Frank J.|author2=Stein, Terry S.|title=Sexual orientation identity formation among gay, lesbian, and bisexual youths: Multiple patterns of milestone experiences|journal=Journal of Research on Adolescence|year=2002|volume=12|issue=2|pages=167–191|doi=10.1111/1532-7795.00030}}</ref> In die laaste fase, bekend as verbintenis, aanvaar die jong volwassene sy of haar seksuele identiteit as ’n lewenstyl. Die model raam dus dat die proses in die kinderjare begin en tot die vroeë tot middel-20's voortduur. Die model is al gekritiseer en in onlangse jare is alternatiewe idees al ondersoek. In terme van seksuele identiteit is adolessensie die tyd wanneer die meeste gay/lesbiese en [[transgender]] adolessente hulle gevoelens begin herken en sin daaruit maak. Baie mense kies om dan uit die kas te klim, sodra hulle ’n identiteit gevorm het; baie ander kan deur ’n tydperk van bevraagtekening en ontkenning gaan, wat gepaard kan gaan met eksperimentering met beide homo- en [[Heteroseksueel|heteroseksuele]] ondervindings.<ref name="Morrow 2004 91–99">{{cite journal|last=Morrow|first=Deana|title=Social work practice with gay, lesbian, bisexual, and transgender adolescents|journal=Families in Society|date=Jan–Mar 2004|volume=85|issue=1|pages=91–99|doi=10.1606/1044-3894.246|s2cid=144872473}}</ref> In ’n studie onder 194 gay, lesbiese en biseksuele jeugdiges onder 21 jaar is bevind hulle het op gemiddeld 10 jaar van hulle oriëntasie bewus geword, maar dit eers op sowat 16 of 17 jaar teenoor vriende en familie erken.<ref>{{cite journal|last=D'Augelli|first=Anthony|author2=Scott Hershberger|title=Lesbian, gay, and bisexual youth in community settings: Personal challenges and mental health problems|journal=American Journal of Community Psychology|year=1993|volume=21|issue=4|pages=421–448|doi=10.1007/BF00942151|pmid=8192119|s2cid=39475366}}</ref> Om ’n positiewe [[LGBT]]-identiteit te aanvaar en skep kan om verskeie redes moeilik wees vir jeugdiges. Druk van tydgenote is ’n groot faktor as ’n jeugdige wat sy eie seksualiteit of genderidentiteit bevraagteken, omring word deur heteronormatiewe vriende, en dit kan groot stres veroorsaak om te voel dat hy of sy anders as almal is. Terwyl dit beter sielkundige aanpassing tot gevolg kan hê as iemand uit die kas klim, is die risiko's wat daaraan verbonde is werklik. Een risiko in ’n heteronormatiewe omgewing is verwerping, kwetsende grappe en selfs geweld.<ref name="Morrow 2004 91–99"/> [[Selfmoord]]syfers onder LGBT-adolessente is tot vier keer hoër as onder heteroseksuele jeugdiges weens [[boeliery]] en verwerping deur familie en vriende.<ref>{{cite web |url=http://gaylife.about.com/od/gayteens/a/gaysuicide.htm |title=Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender and Questioning Teen Suicide Statistics – Gay Teen Suicide Statistics |publisher=Gaylife.about.com |date=9 April 2012 |accessdate=15 September 2012 |archive-date= 8 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208075811/http://gaylife.about.com/od/gayteens/a/gaysuicide.htm |url-status=dead }}</ref> ====Selfbeeld==== Die finale stadium van identiteitsontwikkeling is selfbeeld. Dit word gedefinieer as ’n mens se idees en gevoelens oor sy selfbegrip en identiteit.<ref>Marmot, M. (2003) Self-Esteem and Health: Autonomy, Self-Esteem, and Health are Linked Together". British Medical Journal (327) pp. 574–575</ref> Volgens die meeste teorieë oor selfbeeld is daar ’n groot begeerte, onder mense van alle geslagte en ouderdomme, om hulle selfbeeld te handhaaf, beskerm en verbeter.<ref name="sciencedirect.com"/> Anders as wat baie mense glo, is daar geen proefondervindelike bewyse dat selfbeeld oor die duur van adolessensie daal nie.<ref>Steinberg, L. (2008). ''Adolescence'', 8ste uitg. 270. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> "Barometriese selfbeeld" wissel vinnig en kan groot stres en angs veroorsaak, maar basiese selfbeeld bly hoogs stabiel tydens adolessensie.<ref>Rosenberg, M. (1986). Self-concept from middle childhood through adolescence. In J. Suls & A. Greenwald (reds.), ''Psychological perspectives on the self'', Vol. 3. Hillsdale, NJ: Erlbaum.</ref> Die geldigheid van globale selfbeeldskale is al bevraagteken, en baie stel voor dat meer spesifieke skale meer kan onthul oor die adolessente ondervinding.<ref>Steinberg, L. (2008). ''Adolescence'', 8ste uitg. 273. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> Meisies het die grootste kans om ’n goeie selfbeeld te hê as hulle in ondersteunende verhoudings met vriende is. Die belangrikste funksie van vriendskap vir hulle is om iemand te hê wat sosiale en morele steun kan verskaf. As hulle nie vriende se goedkeuring kan kry nie of nie iemand kry met wie hulle aktiwiteite en belangstellings kan deel nie, is hulle meer geneig om ’n swak selfbeeld te hê. In teenstelling is seuns meer bekommerd daaroor om hulle onafhanklikheid te vestig en te laat geld en hulle verhouding jeens gesag te definieer.<ref>"Psychology: The Science of Behaviour" 3rd Canadian Edition</ref> As sulks het hulle ’n groter kans op ’n goeie selfbeeld as hulle hulle vriende suksesvol kan beïnvloed; aan die ander kant is die gebrek aan romantiese bevoegdheid, byvoorbeeld ’n onvermoë om die toegeneentheid te verkry van die teenoorgestelde geslag (of dieselfde geslag, na gelang van seksuele oriëntasie), die grootste rede vir ’n swak selfbeeld onder adolessente seuns. Omdat seuns én meisies ’n swak selfbeeld het ná die beëindiging van ’n romantiese verhouding, is hulle geneig om ander simptome te hê wat deur dié ervaring veroorsaak word. [[Depressie]] en hulpeloosheid is net twee van verskeie simptome, en blykbaar is vroue twee keer so geneig as mans om depressie te ervaar en is mans drie tot vier keer so geneig as vroue om selfmoord te pleeg.<ref>Osvelia Deeds, Jeannette Delgado, Miguel Diego, Tiffany Field en Martha Pelaez (2009). "Adolescence".</ref> ===Verhoudings=== ====Algemeen==== Die verhoudings wat adolessente met hulle tydgenote, gesin en lede van hulle sosiale sfeer het, speel ’n belangrike rol in sosiale ontwikkeling. Namate ’n adolessent se sosiale sfeer vinnig ontwikkel terwyl hulle onderskei tussen vriende en kennisse, raak hulle emosioneel ernstig betrokke by vriende.<ref name="Adolescent peer pressure">{{cite web|title=Adolescents and Peer Pressure|publisher=sitemaker.umich.edu/University of Michigan|accessdate=6 November 2012|url=http://sitemaker.umich.edu/356.darnell/peer_pressure|archive-url=https://archive.today/20121212114507/http://sitemaker.umich.edu/356.darnell/peer_pressure|url-status=dead|archive-date=12 Desember 2012}}</ref> Dit is nie skadelik nie, maar as dié vriende ’n individu aan moontlik skadelike situasies blootstel, is dit ’n geval van [[groepsdruk]]. Adolessensie is ’n kritieke tydperk in sosiale ontwikkeling omdat adolessente maklik beïnvloed kan word deur die mense met wie hulle goeie verhoudings aanknoop. Dit is die eerste keer dat ’n individu werklik sy eie besluite kan neem, en dus is dit ook ’n sensitiewe tydperk. Verhoudings is uiters belangrik in die sosiale ontwikkeling van ’n adolessent vanweë die groot invloed wat tydgenote op hom of haar kan hê. Deur een persoon se persoonlikheidseienskappe met dié van ’n ander te vergelyk, word ’n raamwerk oor verskillende persoonlikhede geskep<ref>{{cite journal|last=Barenboim|first=Carl|title=The Development of Person Perception in Childhood and Adolescence: From Behavioral Comparisons to Psychological Constructs to Psychological Comparisons|journal=Child Development|volume=52|issue=1|pages=129–144|date=1 Maart 1981|doi=10.2307/1129222|jstor=1129222}}</ref> – wat dien as verwysingsgroepe vir beide sielkundige en identiteitsontwikkeling.<ref>Adler, R.B., Rosenfeld, L.B., Proctor, R.F., & Winder, C. (2012). "Interplay: The Process of Interpersonal Communication, Third Canadian Edition" Oxford University Press. pp. 42–45</ref> Die belangrikste verwysingsgroepe is die adolessent se tydgenote. Met wie hy of sy vriende maak en gereeld kommunikeer, kan dus ’n groot invloed hê op wie hulle word. Volgens navorsing het verhoudings die grootste invloed op die soiale ontwikkeling van ’n individu. ====Gesin==== [[Beeld:James Collinson - The Sisters.jpg|thumb|200px|''Die Susters'', deur James Collinson.]] Adolessensie is ’n tyd van vinnige verandering van ’n mens se rol in ’n gesin. Jong kinders is geneig om hulleself met mening te laat geld, maar het nie ’n groot invloed op die gesin se besluite nie tot met vroeë adolessensie,<ref>Grotevant, H. (1997). Adolescent development in family contexts. In N. Eisenberg (red.), ''Handbook of child psychology'' (5de uitg.), Vol. 3: ''Social, emotional, and personality development'', pp. 1097–1149. New York: Wiley.</ref> wanneer hulle toenemend as die ouers se gelyke beskou word. Die adolessent moet al hoe onafhankliker word terwyl hy of sy ’n liefdevolle verhouding met die ouers handhaaf.<ref name="Rawlins"/> Wanneer kinders deur hulle puberteitsjare gaan, is daar ’n aansienlike toename in konflik tussen kind en ouers en ’n minder hegte gesinsband. Argumente gaan dikwels oor klein beheerkwessies, soos aandklokreëls, aanvaarbare kleredrag en die adolessent se reg op privaatheid.<ref>{{cite journal | author = Steinberg L|year = 2001| title = We know some things: Adolescent-parent relationships in retrospect and prospect | journal = Journal of Research on Adolescence | volume = 11 | pages = 1–19 | doi = 10.1111/1532-7795.00001 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://family.jrank.org/pages/315/Conflict.html |title=Conflict - Couple Relationships, Family Relationships, Parent-child Relationships - Theory, Development, Children, and Parents - JRank Articles |publisher=Family.jrank.org |accessdate=15 September 2012}}</ref> Dit is kwessies wat die adolessent vroeër dalk aanvaar het as die ouers se seggenskap.<ref>{{cite journal | author = Smetana J. G. | year = 1988 | title = Adolescents' and parents' conceptions of parental authority | journal = Child Development | volume = 59 | issue = 2| pages = 321–335 | doi = 10.2307/1130313 | pmid = 3359858 | jstor = 1130313 }}</ref> Onmin kan ook toeneem namate vriende ’n groter invloed het, wat dalk kan bots met die ouers se waardes. Sosiale media speel ’n al hoe groter rol in onenigheid tussen ouers en adolessente.<ref name="Teens Today">{{cite web|url=http://www.theantidrug.com/advice/teens-today/teens-and-technology/social-networking.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103162953/http://www.theantidrug.com/advice/teens-today/teens-and-technology/social-networking.aspx|archivedate=3 November 2012|title=Social Networking|publisher=theantidrug.com|accessdate=6 November 2012}}</ref> Waar ouers hulle nooit in die verlede hoef te bekommer het oor die bedreigings van sosiale media nie, het dit ’n gevaarlike plek vir kinders geword, veral weens die aantal bekruipers op webtuistes. Baie ouers weet nie veel van sosiale webtuistes nie en dit vergroot hulle wantroue verder. ’n Belangrike uitdaging vir die verhouding tussen ouers en adolessente is om te verstaan hoe om geleenthede vir aanlyn kommunikasie te verbeter terwyl die risiko's bestuur word.<ref name="sciencedirect.com"/> Gedurende die kinderjare is [[sibbe]]s ’n bron van frustrasie én steun.<ref>{{cite journal |vauthors=Lempers J, Clark-Lempers D | year = 1992 | title = Young, middle, and late adolescents; comparisons of the functional importance of five significant relationships | journal = Journal of Youth and Adolescence | volume = 21 | issue = 1| pages = 53–96 | doi = 10.1007/BF01536983 | pmid = 24263682 | s2cid = 40262274 }}</ref> Adolessensie kan dit verander, na gelang van die sibbes se geslag. Onder sibbes van dieselfde geslag kan intimiteit tydens vroeë adolessensie toeneem, en daarna stabiliseer. As die geslag verskil, kan hulle egter tydens vroeë adolessensie uiteendryf, maar vanaf middel-adolessensie intiemer met mekaar raak.<ref>{{cite journal |author1=Kim J. |author2=McHale S. M. |author3=Osgood D. W. |author4=Grouter A. C. | year = 2006 | title = Longitudinal course and family correlates of sibling relationships from childhood through adolescence | journal = Child Development | volume = 77 | issue = 6| pages = 1746–1761 | doi = 10.1111/j.1467-8624.2006.00971.x | pmid = 17107458 }}</ref> Die wisselwerkings tussen sibbes is kinders se eerste kennismaking met verhoudings en dit kan hulle sosiale en selfbegrip vir die res van hulle lewe vorm.<ref>{{cite magazine|author=Marano, Hara Estroff|title=Oh, Brother!|date=July 1, 2010|magazine=Psychology Today|volume=43|issue=4|pages=54–61|publisher=SIRS Researcher|accessdate=25 Oktober 2010|url=https://www.psychologytoday.com/articles/201007/oh-brother}}</ref> Goeie verhoudings tussen sibbes kan dien as ’n steunnetwerk wat ’n individu se eiewaarde kan verhoog, en ouer sibbes kan leiding aan jongeres gee, hoewel die invloed daarvan positief óf negatief kan wees na gelang van die optrede van die ouer sibbes. ’n Moontlike belangrike invloed op ’n adolessent is die gesinsdinamika, veral ’n [[egskeiding]]. Met egskeidingsyfers van sowat 50%<ref>U.S. Bureau of Labor Statistics, updated and revised from "Families and Work in Transition in 12 Countries,1980–2001," Monthly Labor Review, September 2003</ref> is dit redelik algemeen, en dit kan kan bydra tot die groot veranderings tydens adolessensie. Rusies oor toesig kort ná ’n egskeiding weerspieël dikwels ’n beheerspel tussen die ouers. Egskeiding lei ook daartoe dat die kind minder kontak met een van die ouers het.<ref name="Vangelisti">{{Citation |last=Vangelisti |first=A.L. |title= Handbook of family communication |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |place=New Jersey |year=2004}}</ref> In uiterse gevalle van onstabiliteit en geweld kan ’n egskeiding egter soms ’n positiewe uitwerking op gesinne hê vanweë minder konflik tuis. Ondanks veranderende rolle in die gesin gedurende adolessensie, is die huisomgewing en ouers meestal belangrik vir die gedrag en keuses van adolessente.<ref name="trends">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822130027/http://www.childtrends.org/Files/FamilyEnvironmentRB.pdf|title=The Family Environment and Adolescent Well-being: Exposure to Positive and Negative Family Influences|archivedate=August 22, 2006|url=http://www.childtrends.org/Files/FamilyEnvironmentRB.pdf|date=June 2006|publisher=NAHIC|author1=Aufseeser, Dena|author2=Jekielek, Susan|author3=Brown, Brett}}</ref> Kinders wat ’n goeie verhouding met hulle ouers het, is minder geneig om riskante gedrag te openbaar, soos rook, drink, baklei en onbeskermde seks.<ref name = "trends" /> Boonop beïnvloed ouers die opvoeding van adolessente. Volgens ’n studie deur Adalbjarnardottir en Blondal (2009) is adolessente wat hulle ouers as gesagsfigure beskou, meer geneig om ’n sekondêre opvoeding te voltooi – omdat die steun en aanmoediging van ’n ouer met gesag hulle motiveer.<ref>{{cite journal |author1=Adalbjarnardottir S. |author2=Blondal K.S. | year = 2009 | title = Parenting practices and school dropout: a longitudinal study | journal = Adolescence | volume = 44 |issue=176 |pages=729–49 |pmid=20432598 }}</ref> ====Tydgenote==== {{Kombi-beeld|Tides Class Stallings-1 (9719204532).jpg|Weatherhead-18 (6198247455).jpg| |align=right |width=220px |caption1=Studente besig met ’n universiteitsklas in die buitelug waarin hulle onderwerpe loop en bespreek. |caption2=Studente studeer in ’n biblioteek met behulp van boeke en rekenaars. }} Portuurgroepe is noodsaaklik vir sosiale en algemene ontwikkeling. Kommunikasie met tydgenote neem aansienlik toe gedurende adolessensie en die verhouding tussen tydgenote raak meer intens as in enige ander tydperk van die lewe.<ref>Papalia, D.E., Olds, S.W., Feldman, R.D., & Kruk, R. (2004). ''A Child's World: Infancy through Adolescence (First Canadian Ed.)'' McGraw-Hill Ryerson Ltd. pp. 444–451</ref> Dit het ook ’n groter invloed op tieners en raak die besluite én keuses wat hulle maak.<ref name="Swanson">{{Citation |last1= Swanson |first1= D.P. |last2=Edwards |first2=M.C. |last3=Spencer |first3=M.B. |title=Adolescence: Development during a global era |publisher=Elsevier Academic Press |place= Boston |year=2010}}</ref> Daar is ’n drastiese toename in die tyd wat met maats bestee word<ref>{{cite journal |author1=Larson R. |author2=Richards M. |year = 1991 | title = Daily companionship in late childhood and early adolescence: Changing developmental contexts | journal = Child Development | volume = 62 | issue = 2| pages = 284–300 | doi = 10.2307/1131003 | pmid = 2055123|jstor=1131003 }}</ref> en ’n afname in volwasse toesig.<ref>Brown, B. (1990). Peer groups. In S. Feldman & G. Elliot (reds.), ''At the threshold: The developing adolescent'', pp.&nbsp;171–196. Cambridge, MA: Harvard University Press.</ref> Adolessente gaan ook meer met vriende van die teenoorgestelde geslag om as in die kinderjare<ref>Brown, B. (2004). Adolescents' relationships with peers. In R. Lerner & L. Steinberg (reds.), ''Handbook of adolescent psychology''. New York: Wiley.</ref> en is geneig om met groter portuurgroepe te identifiseer wat geskoei is op gedeelde eienskappe.<ref>{{cite journal | author = Eder D | year = 1985 | title = The cycle of popularity: Interpersonal relations among female adolescence | journal = Sociology of Education | volume = 58 | issue = 3| pages = 154–165 | doi = 10.2307/2112416 | jstor = 2112416 }}</ref> Dit is ook algemeen dat adolessente vriende gebruik om hulle verskillende situasies te help hanteer.<ref name="how" /> Kommunikasie in portuurgroepe laat adolessente toe om hulle gevoelens en identiteit te verken en hulle sosiale vermoëns te evalueer. Portuurgroepe stel lede in staat om sosiale vermoëns te ontwikkel soos empatie, om te deel en leierskap. Adolessente kies portuurgroepe wat aansluit by eienskappe wat hulle in hulleself sien.<ref name="Rawlins"/> Groepsnorme en {{nowrap|-waardes}} word geïnkorporeer in ’n adolessent se selfbegrip.<ref name="Swanson"/> Portuurgroepe kan ’n positiewe invloed op ’n individu hê, soos akademiese motivering en prestasie. Hulle kan ook sosiale ontwikkeling negatief beïnvloed, soos om weens groepsdruk te eksperimenteer met [[dwelm]]s, [[alkohol]], [[vandalisme]] en [[diefstal]].<ref>{{cite web|url=http://www.minddisorders.com/Ob-Ps/Peer-groups.html |title=Peer groups – children, therapy, adults, drug, people, skills, effect, women |publisher=Minddisorders.com |accessdate=15 September 2012}}</ref> Vatbaarheid vir groepsdruk neem toe tydens vroeë adolessensie, bereik ’n hoogtepunt op omtrent 14 jaar en neem daarna af.<ref>{{cite journal|pmid=18020830|year=2007|last1=Steinberg|first1=L|last2=Monahan|first2=KC|title=Age Differences in Resistance to Peer Influence|volume=43|issue=6|pages=1531–43|doi=10.1037/0012-1649.43.6.1531|pmc=2779518|journal=Developmental Psychology}}</ref> Beide fisieke en verhoudingsaggressie word verbind met ’n groot aantal blywende sielkundige probleme, veral depressie.<ref>{{cite journal |author1=French D. |author2=Conrad J. | year = 2001 | title = School dropout as predicted by peer rejection and antisocial behavior | journal = Journal of Research on Adolescence | volume = 11 | issue = 3| pages = 225–244 | doi = 10.1111/1532-7795.00011 }}</ref> Daarom ontwikkel geboeliede adolessente dikwels probleme wat tot verdere viktimisasie lei.<ref>{{cite journal | vauthors = Hodges E, Perry D | year = 1999 | title = Personal and interpersonal antecedents and consequences of victimization by peers | journal = Journal of Personality and Social Psychology | volume = 76 | issue = 4| pages = 677–685 | doi = 10.1037/0022-3514.76.4.677 | pmid = 10234851 }}</ref> Geboeliede adolessente is meer geneig om aan te hou om geboelie te word én om ander in die toekoms te boelie.<ref>{{cite journal |author1=Jose P. E. |author2=Kljakovic M. |author3=Scheib E. |author4=Notter O. | year = 2012 | title = The Joint Development of Traditional Bullying and Victimization With Cyber Bullying and Victimization in Adolescence | journal = Journal of Research on Adolescence | volume = 22 | issue = 2| pages = 301–309 | doi = 10.1111/j.1532-7795.2011.00764.x }}</ref> Adolessente is geneig om met "klieks" te assosieer op klein skaal en met "skares" op groot skaal. Hoewel klieks soms as iets negatiefs beskou word, kan hulle ’n adolessent help om sosiaal aan te pas en ’n sterker sin van identiteit te vorm. In ’n kliek van hoogs atletiese seuns kan die kliek byvoorbeeld ’n sterker sin van getrouheid en mededinging skep. Klieks dien ook as ’n "gemeenskaplike ouer" wat vir die adolessent vertel wat om te doen en wat nie.<ref>Grier, Peter. "The Heart of a High School: Peers As Collective Parent." ''The Christian Science Monitor''. 24 April 2000: n.p. ''SIRS Researcher''. Web. 25 Oktober 2010.</ref> In die laat adolessensie verander klieks ook van groepe van ’n spesifieke geslag in groepe wat uit albei geslagte bestaan namate tieners romanties by mekaar betrokke raak.<ref name="Connolly J 2004">{{cite journal |author1=Connolly J. |author2=Craig W. |author3=Goldberg A. |author4=Pepler D. | year = 2004 | title = Mixed-gender groups, dating, and romantic relationships in early adolescence | journal = Journal of Research on Adolescence | volume = 14 | issue = 2| pages = 185–207 | doi = 10.1111/j.1532-7795.2004.01402003.x |citeseerx=10.1.1.578.7047 }}</ref> Op ’n groter skaal assosieer adolessente dikwels met "skares" individue wat ’n belangstelling of aktiwiteit deel. Skares kan dikwels veroorsaak dat jong mense gestereotipeer word, as byvoorbeeld bleeksiele. In groot skole is skares soms ook op etnisiteit geskoei.<ref>{{Brown, B., |last=Subrahmanyam| first=Kaveri | last2=Greenfield| first2=Patricia|date= Spring 2008|title= Online Communication and Adolescent Relationships|journal= The Future of Children| volume=18| issue=1 |pages=119–146| doi=10.1353/foc.0.0006| pmid=21338008 }}</ref> Adolessente gebruik aanlyn tegnologie om hulle portuurgroepe uit te brei, soos om die getal vriende op byvoorbeeld [[Facebook]] te vermeerder.<ref name="Swanson"/> Daar kan egter ook nadele aan verbonde wees, soos kuberboeliery en ’n negatiewe impak op die familie.<ref name="Subrahmanyam">{{Cite journal|last1=Subrahmanyam| first1=Kaveri | last2=Greenfield| first2=Patricia|date= Spring 2008|title= Online Communication and Adolescent Relationships|journal= The Future of Children| volume=18| issue=1 |pages=119–146| doi=10.1353/foc.0.0006| pmid=21338008 | s2cid=10958863 }}</ref> ====Romanse en seksuele aktiwiteit==== Romantiese verhoudings neig om dwarsdeur adolessensie toe te neem. Teen die ouderdom van 15 het 53% van adolessente al ’n romantiese verhouding in die vorige 18 maande gehad wat minstens ’n maand gehou het.<ref name="Carver K. 2003">Carver K., Joyner K., Udry J.R. (2003). National estimates of adolescent romantic relationships. In ''Adolescent Romantic Relationships and Sexual Behavior: Theory, Research, and Practical Implications'', 291–329.</ref> In ’n Britse studie van 2008 deur YouGov vir Channel 4 het 20% van 14- tot 17-jariges gesê hulle het hulle eerste seksuele ondervinding op 13 jaar of jonger gehad.<ref name="sex stats">{{cite web|url=http://sexperienceuk.channel4.com/teen-sex-survey|title=Teen Sex Survey|accessdate=11 September 2008|publisher=Channel 4|year=2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080912225248/http://sexperienceuk.channel4.com/teen-sex-survey|archivedate=12 September 2008|url-status=dead}}</ref> In ’n Amerikaanse studie van 2002 het mense tussen 15 en 44 gesê die gemiddelde ouderdom van hulle eerste seksuele omgang was 17 vir mans en 17,3 vir vroue.<ref>{{cite web|url=http://www.newstrategist.com/productdetails/Sex.SamplePgs.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061120093911/http://www.newstrategist.com/productdetails/Sex.SamplePgs.pdf|archivedate=20 November 2006 |title=Seventeen Is the Average Age at First Sexual Intercourse, ''American Sexual Behavior'', p.4-5 |accessdate=15 September 2012}}</ref> [[File:Teen kiss.jpg|thumb|160px|links|’n Adolessente paartjie wat soen.]] Verhoudings duur ook al hoe langer gedurende die tienerjare. Hierdie konstante toename in die waarskynlikheid van ’n verhouding op lang termyn kan verduidelik word aan die hand van seksuele volwassewording en die ontwikkeling van die kognitiewe vermoëns wat nodig is om ’n romantiese verbintenis te handhaaf, hoewel dié vermoëns nie sterk ontwikkel is voor laat adolessensie nie.<ref>Allen, J., & Land, D. (1999). Attachment in adolescence. In J. Cassidy & P. Shaver (reds.), ''Handbook of attachment theory and research.'' New York: Guilford Press.</ref> Verhoudings op lang termyn stel adolessente in staat om die vermoëns te ontwikkel wat nodig is vir verhoudings van gehalte later in hulle lewe<ref>Madsen S., Collins W. A. (2005). Differential predictions of young adult romantic relationships from transitory vs. longer romantic experiences during adolescence. Presented at ''Biennial Meeting of the Society for Research on Child Development'', Atlanta, GA.</ref> en om gevoelens van eiewaarde te ontwikkel. Oor die algemeen kan positiewe romantiese verhoudings onder adolessente langtermynvoordele inhou. Verhoudings van ’n hoë gehalte word verbind met ’n groter verbintenis (''commitment'') in die vroeë volwasse lewe<ref>Seiffge-Krenke I., Lang J. (2002). Forming and maintaining romantic relations from early adolescence to young adulthood: evidence of a developmental sequence. Presented at ''Biennial Meeting of the Society for Research on Adolescence'', 19de, New Orleans, LA.</ref> en ook met ’n beter selfbeeld, selfvertroue en sosiale bevoegdheid.<ref>{{cite journal |author1=Pearce M. J. |author2=Boergers J. |author3=Prinstein M.J. |year = 2002 | title = Adolescent obesity, overt and relational peer victimization, and romantic relationships | journal = Obesity Research | volume = 10 | issue = 5| pages = 386–93 | doi = 10.1038/oby.2002.53 | pmid = 12006638 }}</ref><ref>{{cite journal |author1=Zimmer-Gembeck M.J. |author2=Siebenbruner J. |author3=Collins W.A. | year = 2004 | title = A prospective study of intraindividual and peer influences on adolescents' heterosexual romantic and sexual behavior | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 33 | issue = 4| pages = 381–394 | doi = 10.1023/B:ASEB.0000028891.16654.2c | pmid = 15162084 |s2cid=1054833 }}</ref> ’n Adolessent met ’n hoë selfvertroue is geneig om hulleself as ’n suksesvoller maat te beskou, terwyl negatiewe ondervindings kan lei tot ’n lae selfvertroue as ’n romantiese maat.<ref>Furman, W. & Shafer, L. (2003) The role of romantic relationships in adolescent development.http://www.du.edu/psychology/relationshipcenter/publications/furman_shaffer_2003.pdf</ref> Sommige navorsers fokus nou daarop om uit te vind hoe adolessente hulle eie verhoudings en seksualiteit beskou, in plaas daarvan om studies te doen waarin klem gelê word op die probleme wat met adolessente seksualiteit verbind word. Lucia O'Sullivan en haar kollegas het bevind daar is geen aansienlike genderverskille in die verhoudings wat deur adolessente seuns en meisies tussen grade 7 en 12 gerapporteer is nie.<ref name="O'Sullivan">{{cite journal |author = O'Sullivan L. F. |author2=Cheng M. |author3=Brooks-Gunn J. |author4=Mantsun K. Harris | year = 2007 | title = I wanna hold your hand: The progression of social, romantic and sexual events in adolescent relationships | journal = Perspectives on Sexual and Reproductive Health | volume = 39 | issue = 2| pages = 100–107 | doi = 10.1363/3910007 | pmid = 17565623 }}</ref> Die meeste tieners het gesê hulle het hulle maats gesoen, hande vasgehou, aan hulleself as ’n paartjie gedink en aan mense vertel hulle is in ’n verhouding. Dit beteken die privaat gedagtes oor en openbare erkenning van die verhouding was albei vir hulle belangrik. Seksuele voorvalle soos seks en seksuele betasting was minder algemeen as romatiese voorvalle (soos hande vashou) en sosiale voorvalle (soos om ’n paartjie in ’n groepsopset te wees). Volgens die navorsers was dié resultate belangrik omdat dit fokus op die positiewer aspekte van adolessente en hulle sosiale en romantiese wisselwerkings, eerder as om te fokus op seksuele gedrag en die gevolge daarvan.<ref name="O'Sullivan" /> Adolessensie is ’n tyd van seksuele volwassewording, wat ook in sosiale wisselwerkings tot uiting kom. Hoewel adolessente geleentheidseks (''casual sex'') kan hê, vind die meeste seksuele ondervindings in dié ontwikkelingstyd in verhoudings plaas.<ref>{{cite journal |author1=Manning W. |author2=Longmore M. |author3=Giordano P. | year = 2000 | title = The relationship context of contraceptive use at first intercourse | url = http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3210400.html| journal = Family Planning Perspectives | volume = 32 | issue = 3| pages = 104–110 | doi = 10.2307/2648158 | pmid = 10894255 |jstor=2648158 }}</ref> Adolessente kan tegnologie en sosiale media gebruik om maats vir romantiese verhoudings te soek omdat hulle voel dit is ’n veilige manier om afsprake te maak en hulle identiteit te verken. Daaruit kan ’n sterker verhouding voortvloei.<ref name="Swanson"/> Soen, hande vashou en drukkies dui op bevrediging en verbintenis. Onder jong adolessente kan seksuele aktiwiteite soos genitale stimulasie verband hou met geweld, depressie en ’n swak verhoudingsgehalte.<ref>{{cite journal |author1=Welsh D. P. |author2=Haugen P. T. |author3=Widman L. |author4=Darling N. |author5=Grello C. M. | year = 2005 | title = Kissing is good: a developmental investigation of sexuality in adolescent romantic couples | journal = Sexuality Research and Social Policy | volume = 2 | issue = 4| pages = 32–41 | doi = 10.1525/srsp.2005.2.4.32 |s2cid=144037962 }}</ref><ref>{{cite journal |author1=Williams T. |author2=Connolly J. |author3=Cribbie R. | year = 2008 | title = Light and heavy heterosexual activities of young Canadian adolescents: normative patterns and differential predictors | url =https://yorkspace.library.yorku.ca/xmlui/bitstream/10315/34629/1/light_sex_activities_adol_williams_cribbie_connolly_j_res_adol.pdf | journal = Journal of Research on Adolescence | volume = 18 | pages = 145–72 | doi = 10.1111/j.1532-7795.2008.00554.x |hdl=10315/34629 }}</ref> Dit geld egter nie vir seksuele aktiwiteit in latere adolessensie wat binne ’n verhouding plaasvind nie.<ref>{{cite journal |author1=Grello C. M. |author2=Welsh D. P. |author3=Harper MS |author4=Dickson J. | year = 2003 | title = Dating and sexual relationship trajectories and adolescent functioning | journal = Adolescent & Family Health | volume = 3 | pages = 103–12 }}</ref> Volgens sommige navorsers is daar [[Geen|genetiese]] oorsake van vroeë seksuele aktiwiteit wat ook risikofaktore vir jeugmisdaad is, en dit dui aan daar is ’n groep met ’n risiko vir beide vroeë seksuele aktiwiteit en emosionele angs. Vir ouer adolessente word seksuele aktiwiteit binne ’n verhouding egter verbind met laer vlakke van afwykende gedrag, in teenstelling met adolessente wat geleentheidseks beoefen.<ref>{{cite journal |author1=Harden K. |author2=Mendle J. | year = 2011 | title = Adolescent sexual activity and the development of delinquent behavior: The role of relationship context | journal = Journal of Youth and Adolescence | volume = 40 | issue = 7| pages = 825–838 | doi = 10.1007/s10964-010-9601-y |pmid=21069562 |s2cid=11855204 }}</ref> Geweld kom taamlik gereeld voor in adolessente verhoudings. In ’n studie het 10% tot 45% van adolessente gerapporteer dat hulle fisieke geweld in ’n verhouding ervaar het, terwyl ’n kwart tot ’n derde van hulle sielkundige aggressie ondervind het. Onder heteroseksuele paartjies was daar nie ’n groot verskil tussen manlike en vroulike aggressors nie, anders as in volwasse verhoudings.<ref>{{cite journal |author1=Halpern C. |author2=Oslak S. |author3=Young M. |author4=Martin S. |author5=Kupper L. | year = 2001 | title = Partner violence among adolescents in opposite-sex romantic: Findings from the National Longitudinal Study of Adolescent Health | journal = American Journal of Public Health | volume = 91 | issue = 10| pages = 1679–1685 | doi = 10.2105/AJPH.91.10.1679 | pmid = 11574335 | pmc = 1446854 }}</ref><ref>{{cite journal |author1=Halpern C. |author2=Young M. |author3=Waller M. |author4=Martin S. |author5=Kupper L. | year = 2004 | title = Prevalence of partner violence in same-sex romantic and sexual relationships in a national sample of adolescents | journal = Journal of Adolescent Health | volume = 35 | issue = 2| pages = 124–131 | pmid = 15261641 | doi = 10.1016/j.jadohealth.2003.09.003 }}</ref><ref name="Collins2009">{{cite journal |author1=Collins W. A. |author2=Welsh D. P. |author3=Furman W. | year = 2009 | title = Adolescent romantic relationships | journal = Annual Review of Psychology | volume = 60 | issue = 1| pages = 631–652 | doi = 10.1146/annurev.psych.60.110707.163459 | pmid = 19035830 }}</ref> Onder adolessente meisies met ouer manlike maats is daar ’n groter risiko vir nadelige gesondheidsgevolge. Hoe groter die ouderdomsverskil, hoe minder mag het die meisies in die verhoudings gehad, volgens een studie.<ref>{{cite journal | last1 = Volpe | first1 = EM | last2 = Hardie | first2 = T | last3 = Cerulli | first3 = C | last4 = Sommers | first4 = MS | last5 = Morrison-Beedy | first5 = D | year = 2013 | title = What's age got to do with it? Partner age difference, power, intimate partner violence, and sexual risk in urban adolescents | url = | journal = Journal of Interpersonal Violence | volume = 28 | issue = 10| pages = 2068–2087 | doi = 10.1177/0886260512471082 | pmid = 23345572 | pmc = 3706999 }}</ref> In hedendaagse gemeenskappe is daar ook ander negatiewe gevolge van seksualiteit, soos emosionele stres (die vrees vir geweld of verwerping); [[seksueel oordraagbare infeksie]]s (SOI), onder meer [[MIV]]/[[vigs]]; en tienerswangerskappe. Een uit elke vier seksueel aktiewe tieners sal ’n SOI opdoen.<ref name="Mulrine, A 2010">Mulrine, A."Risky Business." U.S. News & World Report. 27 Mei 2002: 42–49. SIRS Researcher. Web. 25 Oktober 2010.</ref> Soms glo adolessente hulle kan nie ’n SOI opdoen as hulle nie omgang het nie. In Amerika styg syfers van SOI onder tieners egter, veral [[Herpes simplex|herpes]] en [[menslike papilloomvirus]] (MPV), wat genitale vratte kan veroorsaak. Na raming is 15% van tieners daarmee besmet. Meisies tussen 15 en 19 het meer dikwels [[gonorree]] as in enige ander ouderdomsgroep. ’n Kwart van alle MIV-gevalle kom voor onder mense van 21 jaar of jonger.<ref name="Mulrine, A 2010"/> ==Kultuur== [[Beeld:Japan08.07 Shibuya Mybestfriends.jpg|thumb|240px|''Gyaru''-meisies in [[Tokio]]. Dit is meisies van 'n sekere [[Japan]]nese subkultuur.]] Sekere eienskappe van adolessensie is eerder gevestig in [[kultuur]] as in menslike [[biologie]] of kognitiewe strukture. Kultuur word aangeleer en sosiaal gedeel, en dit raak alle aspekte van ’n individu se lewe.<ref name="Lerner 2001 807">{{cite book|last=Lerner|first=Jacqueline V.|title=Adolescence in America : an encyclopedia|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Kalifornië|isbn=978-1-57607-205-9|page=807|author2=Rosenberg, Richard M.|author3=Jordan Finkelstein|others=Mark L.|url=https://archive.org/details/isbn_9781576072059|url-access=registration}}</ref> Sosiale verantwoordelikhede, seksuele uitdrukking en die ontwikkeling van ’n [[Godsdiens|geloofstelsel]] is voorbeelde van dinge wat van kultuur tot kultuur kan verskil. Kenmerkende eienskappe van ’n jeugkultuur is kleredrag, [[musiek]], die gebruik van media, kuns, kos en die keuse van drankies, vermaak en taal.<ref name="Lerner 2001 807"/> Daarom is kultuur ’n belangrike teenwoordigheid in die lewe van adolessente; om hulle te verstaan, moet ’n mens hulle kultuur verstaan.<ref name="Lerner 2001 807"/> Die mate waarin adolessente as selfstandige wesens beskou word, wissel van kultuur tot kultuur. Sielkundiges het drie hoofsoorte selfstandigheid geïdentifiseer: emosionele, gedrags- en kognitiewe selfstandigheid.<ref name="Lerner 2001 79">{{cite book|last=Lerner|first=Jacqueline V.|title=Adolescence in America : an encyclopedia|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Kalifornië|isbn=978-1-57607-205-9|page=[https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/79 79]|editor=Rosenberg, Richard M.|editor2=Jordan Finkelstein|others=voorwoord deur Mark L.|url=https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/79}}</ref> Emosionele selfstandigheid word gedefinieer in terme van ’n adolessent se verhoudings met ander, en sluit dikwels in die ontwikkeling van meer volwasse emosionele verbintenisse met volwassenes en tydgenote.<ref name="Lerner 2001 79"/> Gedragselfstandigheid sluit in ’n adolessent se ontwikkelende vermoë om sy of haar eie gedrag te reguleer, om volgens persoonlike besluite te handel en hom- of haarself te bestuur. Kultuurverskille is veral in dié kategorie sigbaar omdat dit kwessies behels sooos afsprake, sosiale tyd saam met tydgenote en besluite oor tydsbestuur.<ref name="Lerner 2001 79"/> Kognitiewe selfstandigheid beskryf die vermoë van adolessente om deel te neem aan prosesse van onafhanklike redenering en besluitneming sonder om te veel op sosiale bevestiging staat te maak.<ref name="Lerner 2001 79"/> ’n Sameloop van invloede van adolessente kognitiewe ontwikkeling, uitbreidende sosiale verhoudings, ’n toenemend volwasse voorkoms en die aanvaarding van meer regte en verantwoordelikhede versterk hulle gevoelens van selfstandigheid.<ref name="Lerner 2001 79"/> Die behoorlike ontwikkeling van selfstandigheid word verbind met goeie geestesgesondheid, ’n hoë selfdunk, selfmotivering, ’n positiewe selfbegrip en gedrag wat self geïnisieer en bestuur word.<ref name="Lerner 2001 79"/> Daar is verder bevind adolessente se geestesgesondheid is die beste as hulle gevoelens oor selfstandigheid in ’n groot mate ooreenstem met dié van hulle ouers.<ref>Juang, L., Lerner, J. McKinney, J., & von Eye, A. (1999)</ref> In ’n vraelys oor die ouderdom waarop individue van verskillende kulture glo adolessente moet onafhanklik wees,<ref name="Steinberg, L. 2011">Steinberg, L. (2011). "Adolescence," 9de uitg. 292. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> is bevind wit ouers en adolessente verwag selfstandigheid op ’n vroeër ouderdom as mense van [[Asië|Asiatiese]] afkoms.<ref name="Steinberg, L. 2011"/> In die jeug van [[Afrika suid van die Sahara]] kan die idee van individualiteit en vryheid nie heeltemal nuttig wees in die vorming van ’n begrip van adolessente ontwikkeling nie. Daar is bevind idees oor kinderjare en adolessente ontwikkeling is onder Afrikane verwant en interafhanklik.<ref name="The World's Youth">{{cite book|last1=Brown|first1=B. Bradford|last2=W. Larson|first2=Reed|last3=Saraswathi|first3=T.S.|first4=A. Bame|last4=Nsamenang|title=The World's Youth: Adolescence in Eight Regions of the Globe|date=2002|publisher=Cambridge University Press|page=69|chapter-url=http://assets.cambridge.org/97805218/09108/sample/9780521809108ws.pdf|access-date=11 September 2014|chapter=3}}</ref> [[Beeld:Frank Duveneck - The Cobbler’s Apprentice.jpg|thumb|170px|links|Skildery van ’n leerlingskoenmaker, 1877.]] ===Sosiale rolle en verantwoordelikhede=== Die lewenstyl van adolessente in ’n spesifieke kultuur word in ’n groot mate bepaal deur die rolle en verantwoordelikhede wat hulle moet aanneem. Een daarvan is die mate waarin van ’n adolessent verwag word om gesinsverantwoordelikhede, soos huishoudelike take, te deel.<ref name="Lerner 2001 115">{{cite book|last=Lerner|first=Jacqueline V.|title=Adolescence in America : an encyclopedia|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57607-205-9|page=[https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/115 115]|editor=Rosenberg, Richard M.|editor2=Jordan Finkelstein|others=Mark L.|url=https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/115}}</ref> Dié take kan wissel tussen kulture, gesinne en ouderdomme van die adolessente.<ref>{{cite book|last=Lerner|first=Jacqueline V.|title=Adolescence in America : an encyclopedia|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57607-205-9|page=[https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/116 116]|editor=Rosenberg, Richard M.|editor2=Jordan Finkelstein|others=Mark L.|url=https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/116}}</ref> Volgens ’n paar studies het deelname aan gesinstake en {{nowrap|-roetines}} ’n positiewe invloed op die ontwikkeling van ’n adolessent se gevoelens van eiewaarde en besorgheid oor ander.<ref name="Lerner 2001 115"/> Soms word ook van adolessente verwag om finansiële verantwoordelikhede te dra. Baie kinders leer van finansiële bestuur deurdat hulle moet spaar en vooruit beplan vir iets hulle wil koop.<ref>{{cite book|last=Lerner|first=Jacqueline V.|title=Adolescence in America : an encyclopedia|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57607-205-9|page=[https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/44 44]|editor=Rosenberg, Richard M.|editor2=Jordan Finkelstein|others=Mark L.|url=https://archive.org/details/isbn_9781576072059/page/44}}</ref> In baie [[ontwikkelende land]]e is dit algemeen dat kinders die skool vroeg verlaat sodat hulle kan begin werk sodra hulle adolessensie bereik.<ref>Larson, R., & Verma, S. (1999). How children and adolescents spend their time: Time budgest for locations, activities, and companionship. "American Journal of Community Psychology, 29", 565–597.</ref> Die gebruik van adolessente in die werkplek het egter aansienlik afgeneem omdat ’n goeie opvoeding as al hoe belangriker beskou word.<ref name="National Research Council 2005">National Research Council. (2005). "Growing up global". Washington, DC: National Academy Press.</ref> In [[China]] was die helfte van alle 16-jariges byvoorbeeld in 1980 in diens van ’n werkgewer, teenoor minder as ’n kwart in 1990.<ref name="National Research Council 2005"/> ’n Kultuur bepaal ook hoe lank adolessente werk of speel vanweë kulturele norme en verwagtings, asook verskeie sosiaalekonomiese faktore. In Amerika bestee kinders minder tyd in die skool en meer tyd aan ontspanning en sport as in baie ander lande.<ref name="Larson, R. 1990">{{cite journal |author1=Larson R. |author2=Verma S. | year = 1999 | title = How children and adolescents spend time across the world:Work, play, and developmental opportunities | journal = Psychological Bulletin | volume = 125 | issue = 6| pages = 701–736 | pmid = 10589300 | doi=10.1037/0033-2909.125.6.701}}</ref> Hierdie verskille kan beïnvloed word deur die kulturele waarde wat aan opvoeding geheg word en die mate van verantwoordelikheid wat verwag word adolessente moet in die gesin en gemeenskap aanneem. Tydsbestuur, finansiële rolle en sosiale verantwoordelikhede hang dus grootliks af van die opvoedingsektor en proses van loopbaanontwikkeling. ===Regte en voorregte=== [[Beeld:2009-04-13 Cherry Pie sign.jpg|thumb|’n Boodskap buite ’n sekswinkel in [[Noord-Carolina]] lui: "Must Be 18 To Enter".]] Adolessensie is ’n tydperk van toenemende regte en voorregte vir individue. Hoewel kultuurverskille voorkom vir regte vir sekere oudersomsgroepe, is daar aansienlike ooreenkomste oor kulture heen. Verder het die Konvensie oor die Regte van die Kind van 1989 (waar kinders as onder 18 jaar gedefinieer word) daartoe gelei dat feitlik elke land ter wêreld (buiten die VSA en Suid-Soedan) hulle regtens verbind het om ’n standpunt teen diskriminasie teen jong mense van alle ouderdomme in te neem. Dit sluit in die beskerming van kinders teen [[kinderarbeid]], opname in die [[weermag]], [[prostitusie]] en [[pornografie]]. In baie gemeenskappe word mense wat ’n sekere ouderdom bereik (gewoonlik 18, maar dit wissel) beskou as meerderjarig, volwassenes volgens die [[reg]] en verantwoordelik vir hulle aksies. Mense onder dié ouderdom word as [[minderjarig]]es, of kinders, beskou. Die wettige werkouderdom in [[Weste]]rse lande is gewoonlik 14 tot 16, na gelang van die aantal ure en soort arbeid. Baie lande het ook ’n wettige ouderdom waarop kinders die skool mag verlaat; tot dan is skoolbywoning verpligtend. Dié ouderdom verskil grootliks van kultuur tot kultuur en is van 10 tot 18 – dit weerspieël die verskillende maniere waarop kulture formele opvoeding beskou. In die meeste [[Demokrasie|demokratiese]] lande kan ’n burger op 18 jaar stem. Soms is dit 16 (soos in [[Brasilië]]) en soms tot 25 (soos eens in [[Oezbekistan]]). Die ouderdom van toestemming tot seks verskil ook grootliks en kan wissel van 12 tot 20. Dieselfde geld vir die ouderdom waarop iemand mag trou.<ref name="ageofconsent">{{cite web |url=http://www.ageofconsent.com/ageofconsent.htm |title=Ageofconsent.com |publisher=Ageofconsent.com |access-date=15 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023184559/http://www.ageofconsent.com/ageofconsent.htm |archivedate=23 Oktober 2012 }}</ref> Nog ouderdomsbeperkings wat grootliks van kultuur tot kultuur verskil, is dié wat betrekking het op dobbel en die koop van alkohol, sigarette en items met waarskuwings aan ouers. Die regsouderdom waarop mense meerderjarig word, stem nie noodwendig ooreen met die skielike besef van selfstandigheid nie; baie adolessente wat meerderjarig is, is steeds van hulle ouers en tydgenote afhanklik vir emosionele en finansiële steun. ===Media=== ====Liggaamsbeeld==== [[Beeld:Ignoring Each Other (33390897436) (cropped).jpg|110px|thumb|’n Meisie loop en kyk op haar slimfoon.]] Baie navorsing is gedoen oor die sielkundige uitwerking van liggaamsbeeld op adolessente. Moderne tieners word op ’n daaglikse basis aan meer media blootgestel as ooit tevore, dus ook aan voorstellings van ander se idees van skoonheid. Dit kan lei tot ’n gevoel wat "liggaamsontevredenheid" genoem word as hulle dit met hulle eie liggaam vergelyk. Onder tieners word liggaamsontevredenheid dikwels verbind met liggaamsmassa, ’n lae selfbeeld en atipiese gedragspatrone, en kan dit tot gesondheidsprobleme aanleiding gee.<ref name="Makinen">{{cite journal | last1 = Mäkinen | first1 = M |display-authors=et al | year = 2012 | title = Body dissatisfaction and body mass in girls and boys transitioning from early to mid-adolescence: additional role of self-esteem and eating habits | journal = BMC Psychiatry | volume = 12 | page = 35 | doi=10.1186/1471-244x-12-35| pmid = 22540528 | pmc = 3370989 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Inge|first1=Thomas H.|last2=Coley|first2=R. Yates|last3=Bazzano|first3=Lydia A.|last4=Xanthakos|first4=Stavra A.|last5=McTigue|first5=Kathleen|last6=Arterburn|first6=David|last7=Williams|first7=Neely|last8=Wellman|first8=Rob|last9=Coleman|first9=Karen J.|last10=Courcoulas|first10=Anita|last11=Desai|first11=Nirav K.|date=2018|title=Comparative effectiveness of bariatric procedures among adolescents: the PCORnet bariatric study|journal=Surgery for Obesity and Related Diseases|language=en|volume=14|issue=9|pages=1374–1386|doi=10.1016/j.soard.2018.04.002|pmc=6165694|pmid=29793877}}</ref> Geleerdes debatteer steeds oor die uitwerking van die media op liggaamsontevredenheid onder tieners.<ref name="Ata">{{cite journal | last1 = Ata | first1 = R. N. | last2 = Ludden | first2 = A. | last3 = Lally | first3 = M. M. | year = 2007 | title = The effects of gender and family, friends, peers, and media influences on eating behaviors and body image during adolescence | journal = Journal of Youth and Adolescence | volume = 36 | issue = 8| pages = 1024–1037 | doi = 10.1007/s10964-006-9159-x | s2cid = 145646823 }}</ref><ref name="Review of General Psychology">{{cite journal | last1 = Ferguson | first1 = C. J. | last2 = Winegard | first2 = B. | last3 = Winegard | first3 = B. | year = 2011 | title = Who is the fairest one of all? How evolution guides peer and media influences on female body dissatisfaction | url = http://www.tamiu.edu/~cferguson/Who%20Is%20the%20Fairest.pdf | journal = Review of General Psychology | volume = 15 | issue = 1 | pages = 11–28 | doi = 10.1037/a0022607 | s2cid = 4848392 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314015802/http://www.tamiu.edu/~cferguson/Who%20Is%20the%20Fairest.pdf | archivedate = 14 Maart 2012 }}</ref> ====’n Oorvloed media==== Tieners word al hoe meer aan media blootgestel vanweë die gebruik van [[rekenaar]]s, [[Selfoon|selfone]] en [[televisie]]. In Amerika het alle huishoudings minstens een televisie, meer as driekwart van alle adolessente het toegang tot die internet by die huis en meer as 90% gebruik minstens nou en dan die internet.<ref>{{cite journal|last=Lenhart|first=Amanda|title=Teens and social media|journal=Pew Internet and American Life Project|year=2007}}</ref> Aanlyn aktiwiteite wat die meeste deur adolessente gebruik word, is [[videospeletjie]]s (78%), [[e-pos]] (73%), persoonlike boodskappe (68%), [[sosiale netwerk]]e (65%), [[nuus]]bronne (63%), [[musiek]] (59%) en [[video]]'s (57%). ====Sosiale netwerke==== In die 2000's het sosiale netwerke floreer en al hoe gewilder geraak onder adolessente: In 2012 het 73% van 12- tot 17-jariges aangedui hulle het ’n profiel op minstens een sosiale netwerk;<ref>{{cite journal|last=Reich|first=Stephanie M.|author2=Kaveri Subrahmanyam |author3=Guadalupe Espinoza|title=Friending, IMing, and Hanging Out Face-to-Face: Overlap in Adolescents' Online and Offline Social Networks|journal=Developmental Psychology|date=Maart 2012|volume=48|issue=2|pages=356–368|doi=10.1037/a0026980|pmid=22369341}}</ref> twee derdes van tieners het elke dag teksboodskappe aan maats gestuur, 51% het daagliks sosiale netwerke besoek en 11% het minstens een keer per dag ’n [[Twitter|twiet]] gestuur of ontvang. Altesaam 34% het hulle gunsteling- sosiale netwerk verskeie kere per dag besoek. Een uit vier tieners (23%) het elke dag minstens twee of meer netwerke besoek.<ref>{{cite web|title=Teens are avid, daily users of social media|url=http://www.commonsensemedia.org/research/social-media-social-life/key-finding-1%3A-teens-are-avid,-daily-users-of-social-media|work=Social Media, Social Life: How Teens View Their Digital Lives|publisher=Common Sense Media|access-date=6 Desember 2012|archive-date=15 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515235615/https://www.commonsensemedia.org/research/social-media-social-life/key-finding-1%3A-teens-are-avid,-daily-users-of-social-media|url-status=dead}}</ref> Hoewel navorsing nie afdoende is nie, dui sommige resultate daarop dat elektroniese kommunikasie adolessente se sosiale ontwikkeling negatief beïnvloed, persoonlike kommunikasie vervang, hulle sosiale vermoëns belemmer en soms tot onveilige kontak met vreemdelinge kan lei. Volgens ’n oorsig in 2015 "ontbreek adolessente kennis van strategieë vir die hantering van kuberboeliery, wat konsekwent verbind word met ’n toename in moontlike depressie".<ref>{{cite journal|last1=Hamm|first1=MP|last2=Newton|first2=AS|last3=Chisholm|first3=A|last4=Shulhan|first4=J|last5=Milne|first5=A|last6=Sundar|first6=P|last7=Ennis|first7=H|last8=Scott|first8=SD|last9=Hartling|first9=L|title=Prevalence and Effect of Cyberbullying on Children and Young People: A Scoping Review of Social Media Studies|journal=JAMA Pediatrics|date=22 Junie 2015|pmid=26098362|doi=10.1001/jamapediatrics.2015.0944|volume=169|issue=8|pages=770–7}}</ref> Daar is ook bevind die internet beïnvloed adolessente se gesondheid negatief, omdat hulle meer tyd voor die rekenaar deurbring en minder oefening kry. ==Kritiek== Die begrip adolessensie is al deur geleerdes soos die Amerikaanse sielkundige Robert Epstein gekritiseer. Volgens hom is ’n onderontwikkelde brein nie die hoofoorsaak van tieners se beroeringe nie.<ref>{{cite web|url=http://drrobertepstein.com/pdf/Epstein-THE_MYTH_OF_THE_TEEN_BRAIN-Scientific_American_Mind-4-07.pdf|title=Dr. Robert Epstein: The myth of the teen brain – Psychology Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theconversation.com/why-its-time-to-lay-the-stereotype-of-the-teen-brain-to-rest-85888|title=Why it's time to lay the stereotype of the 'teen brain' to rest|last=Romer|first=Dan|work=The Conversation|access-date=November 21, 2017}}</ref> Sommige kritiseer die begrip omdat dit ’n redelik onlangse verskynsel in die menslike geskiedenis is wat deur die moderne samelewing geskep is.<ref>{{cite web|url=https://www.psychologytoday.com/articles/199501/the-invention-adolescence|title=The Invention of Adolescence|magazine=Psychology Today|date=9 Junie 2016|access-date=19 Februarie 2017}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://eric.ed.gov/?id=EJ482132|title=On the "Invention" of Adolescence.|last=Fasick|first=Frank A.|journal=Journal of Early Adolescence|volume=14|number=1|pages=6–23|date=Februarie 1994|doi=10.1177/0272431694014001002|s2cid=145165641}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OENf1J45SS0C|title=Teen 2.0: Saving Our Children and Families from the Torment of Adolescence|last=Epstein|first=Robert|publisher=Linden Publishing|date=2010|isbn=978-1-61035-101-0}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Demos|first1=John|last2=Demos|first2=Virginia|year=1969|title=Adolescence in Historical Perspective|journal=Journal of Marriage and Family|volume=31|pages=632–638|doi=10.2307/349302|jstor=349302|number=4}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Adolescence}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Adolescence}} {{Normdata}} [[Kategorie:Menslike ontwikkeling]] [[Kategorie:Adolessensie| ]] m2xma7doo0zfas1u4brfbpw6ttdizct 0 365402 2909039 2906386 2026-06-03T09:30:07Z Jcb 223 2909039 wikitext text/x-wiki '''Die kuberinbraak gerig teen die federale regering van die Verenigde State in 2020''' was die gevolg van 'n kuberaanval deur 'n groep wat deur 'n buitelandse regering teen verskeie agentskappe van die federale regering van die [[Verenigde State]] gerig was.<ref name="bbc-2020-12-19">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-55374945 |date=2020-12-19|access-date=2020-12-19|publisher=BBC|title=US cyber-attack: Russia 'clearly' behind SolarWinds operation, says Pompeo}}</ref> ==Agtergrond== Die dataskending, wat beskou word as die werk van Cozy Bear, gesteun deur die Russiese buitelandse intelligensieagentskap (die SVR), is na bewering een van die grootste voorvalle van [[kuberspioenasie]] wat die VSA nog ooit ervaar het, as gevolg van die hoë profiel van die teikens en die lang duur waartydens die aanvaller toegang tot rekenaarnetwerke gehad het.<ref name="bloomberg-2020-12-14-worst">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-14/u-s-government-agencies-attacked-by-hackers-in-software-update|title=U.S. Agencies Exposed in Attack by Suspected Russian Hackers|date=14 Desember 2020|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=17 Desember 2020|archive-date=16 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216002322/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-14/u-s-government-agencies-attacked-by-hackers-in-software-update|url-status=live}}</ref><ref name="lrj-2020-12-17">{{cite web|url=https://www.reviewjournal.com/news/politics-and-government/cyber-attack-may-be-worst-hacking-case-in-the-history-of-america-2223270/|title=Cyber attack may be "worst hacking case in the history of America"|work=Las Vegas Review-Journal|date=17 Desember 2020|access-date=18 Desember 2020|archive-date=18 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218062142/https://www.reviewjournal.com/news/politics-and-government/cyber-attack-may-be-worst-hacking-case-in-the-history-of-america-2223270/|url-status=live}}</ref><ref name="indy-2020-12-17">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/russia-cyber-attack-us-trump-b1775632.html|title=US under major active cyberattack from Russia, Trump's former security adviser warns|date=17 Desember 2020|website=The Independent|access-date=17 Desember 2020|archive-date=18 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218062142/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/russia-cyber-attack-us-trump-b1775632.html|url-status=live}}</ref> Binne enkele dae nadat dit ontdek is, is bevind dat ten minste 200 organisasies regoor die wêreld deur die aanval geraak word, en sommige hiervan het moontlik ook dataskendings ervaar.<ref name="bloomberg-2020-12-14"/><ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-19/at-least-200-victims-identified-in-suspected-russian-hacking|title=At Least 200 Victims Identified in Suspected Russian Hacking|date=19 Desember 2020|via=www.bloomberg.com}}</ref> Die kuberinbraak is die eerste keer op [[13 Desember]] [[2020]] <ref name="bing">Bing, Christopher, 14 Desember 2020. "Suspected Russian hackers spied on U.S. Treasury emails – sources". Reuters. Geargiveer van die oorspronklike op 14 Desember 2020. Besoek op 14 Desember 2020.</ref><ref name="nakashima">Nakashima, Ellen (13 Desember 2020). "Russian government spies are behind a broad hacking campaign that has breached U.S. agencies and a top cyber firm". The Washington Post. Geargiveer van oorspronklike op 13 Desember 2020. Besoek op 14 Desember 2020.</ref> aangemeld, en dit was aanvanklik slegs bekend dat dit die Amerikaanse tesouriedepartement en die Nasionale Telekommunikasie- en Inligtingsadministrasie (NTIA), 'n deel van die Amerikaanse departement van handel, geraak het.<ref name="cnbc">{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/12/13/cyber-hack-on-us-treasury-by-foreign-government-.html|title=White House acknowledges reports of cyberattack on U.S. Treasury by foreign government|first=Amanda|last=Macias|date=13 Desember 2020|publisher=CNBC|access-date=14 Desember 2020|archive-date=14 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214015022/https://www.cnbc.com/2020/12/13/cyber-hack-on-us-treasury-by-foreign-government-.html|url-status=live}}</ref><ref name="nakashima" /><ref name="nyt">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/12/13/us/politics/russian-hackers-us-government-treasury-commerce.html|title=Russian Hackers Broke Into Federal Agencies, U.S. Officials Suspect|first=David E.|last=Sanger|date=13 Desember 2020|work=The New York Times|access-date=14 Desember 2020|archive-date=14 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214013043/https://www.nytimes.com/2020/12/13/us/politics/russian-hackers-us-government-treasury-commerce.html|url-status=live}}</ref><ref name="mashable">{{cite web|url=https://mashable.com/article/us-treasury-hacked-office-365/|title=Russian government-backed hackers breached the U.S. Treasury, Commerce departments|first=Adam|last=Rosenberg|website=Mashable|access-date=14 Desember 2020|archive-date=14 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214032732/https://mashable.com/article/us-treasury-hacked-office-365/|url-status=live}}</ref><ref name="rs">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/politics/politics-news/treasury-commerce-russian-government-spies-1103205/|title=Treasury, Commerce, Other Agencies Hacked by Russian Government Spies, Report Says|first=Peter|last=Wade|work=Rolling Stone|date=13 Desember 2020|access-date=14 Desember 2020|archive-date=14 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214024218/https://www.rollingstone.com/politics/politics-news/treasury-commerce-russian-government-spies-1103205/|url-status=live}}</ref> Sedert 14 Desember 2020 het meer departemente inbrake gerapporteer.<ref name="bloomberg-2020-12-14">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-14/u-k-government-nato-join-u-s-in-monitoring-risk-from-hack|title=U.K. Government, NATO Join U.S. in Monitoring Risk From Hack|date=14 Desember 2020|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=December 16, 2020|url-status=live}}</ref> ==Verloop== Hierdie kuberaanval wat tot die federale oortredings gelei het, het nie later as Maart 2020 begin nie.<ref name="bing" /> Die aanvaller het blykbaar sagteware van minstens drie Amerikaanse ondernemings gebruik: [[Microsoft]], SolarWinds en VMware.<ref name="reuters-2020-12-17-ms">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-usa-cyber-breach-idUKKBN28R3B7|title=Microsoft says it found malicious software in its systems|first=Joseph|last=Menn|date=18 Desember 2020|agency=Reuters|access-date=17 Desember 2020|archive-date=18 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218062143/https://www.reuters.com/article/uk-usa-cyber-breach-idUKKBN28R3B7|url-status=live}}</ref><ref name="krebs-2020-12-18">{{cite web|url=https://krebsonsecurity.com/2020/12/vmware-flaw-a-vector-in-solarwinds-breach/ |title=VMware Flaw a Vector in SolarWinds Breach? |publisher=Krebs on Security |date=7 Desember 2020 |accessdate=18 Desember 2020}}</ref> 'n Voorsieningskettingaanval op SolarWinds se Orion-sagteware, wat wyd in die regering en die industrie gebruik word, het die aanvallers vastrapplek in die netwerke van slagoffers gegee <ref>"Russian hack was 'classic espionage' with stealthy, targeted tactics". The Washington Post. 14 Desember 2020. Geargiveer van oorspronklike op 14 Desember 2020. Besoek op 18 Desember 2020.</ref> Foute in Microsoft- en VMWare-produkte het die aanvallers toegelaat om toegang te kry tot e-posse en ander dokumente,<ref>Hvistendahl, Mara; Lee, Micah; Smith, Jordan (17 Desember 2020). "Russian Hackers Have Been Inside Austin City Network for Months". ''The Intercept''. Geargifeer van die oorspronklike op 17 Desember 2020. Besoek op 18 Desember 2020.</ref> en om federale aanmeldverifikasie oor die slagoffers se stelsels moontlik te maak.<ref name="krebs-2020-12-18"/><ref name="zd-2020-12-18-federated">{{cite web|first=Catalin |last=Cimpanu |url=https://www.zdnet.com/article/nsa-warns-of-federated-login-abuse-for-local-to-cloud-attacks/|date=2020-12-18|access-date=2020-12-19|title=NSA warns of federated login abuse for local-to-cloud attacks|publisher=Ziff-Davis|work=Zero Day}}</ref> ==Gevolge== Benewens die diefstal van [[data]], het die aanval vir duisende klante van SolarWinds duur ongerief veroorsaak, aangesien diegene moes kontroleer of hulle ook geraak word en boonop hul stelsels van lyn moes neem en met lang en komplekse ontsmettingsprosedures moes begin as voorsorgmaatreël.<ref>"It could take years to evict Russia from the US networks it hacked, leaving it free to destroy or tamper with data, ex-White House official warns". MSN. </ref> <ref> "Here are the critical responses required of all businesses after SolarWinds supply-chain hack". SC Media. 15 Desember 2020. Geargiveer van die oorspronklike op 16 Desember 2020. Besoek op 16 Desember 2020.</ref> Die Amerikaanse senator Richard J. Durbin het die dataskending as 'n oorlogsverklaring beskryf.<ref name="nyt-2020-12-16">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/12/16/us/politics/russia-hack-putin-trump-biden.html|title=Billions Spent on U.S. Defenses Failed to Detect Giant Russian Hack|first1=David E.|last1=Sanger|first2=Nicole|last2=Perlroth|first3=Julian E.|last3=Barnes|date=16 Desember 2020|work=The New York Times|access-date=16 Desember 2020|archive-date=16 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216200710/https://www.nytimes.com/2020/12/16/us/politics/russia-hack-putin-trump-biden.html|url-status=live}}</ref><ref name="times-2020-12-17">{{cite news|last=Charter|first=David|url=https://www.thetimes.co.uk/edition/world/calls-to-reset-relationship-with-russia-after-us-secrets-stolen-in-huge-cyberattack-2rj8h6rn9|title=Russia has been hacking the US government 'for months'|work=The Times|location=London|date=17 Desember 2020|access-date=17 Desember 2020|archive-date=16 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216191136/https://www.thetimes.co.uk/edition/world/calls-to-reset-relationship-with-russia-after-us-secrets-stolen-in-huge-cyberattack-2rj8h6rn9|url-status=live}}</ref> President [[Donald Trump]] was aanvanklik stil oor die aanval; maar op 19 Desember 2020, in sy eerste openbare verklaring oor die onderwerp, het hy verkeerdelik beweer dat die [[Volksrepubliek van China]], nie [[Rusland]] nie, moontlik verantwoordelik sou wees, en gesê "alles is goed onder beheer".<ref>Colvin, Jill; Lee, Matthew (19 Desember 2020). "Trump downplays Russia in first comments on hacking campaign". Associated Press. Besoek op 20 Desember 2020.</ref><ref> Stracqualursi, Veronica; Liptak, Kevin; Hansler, Jennifer (19 Desember 2020). "Trump downplays massive cyber hack on government after Pompeo links attack to Russia". [[CNN]]. Besoek op 19 Desember 2020.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{vertaaluit| taalafk = en | 2020 United States federal government data breach}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuberaanvalle]] [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] jn2xk8irsu7x53jtohtbkaly4kumncg 0 372739 2909015 2906338 2026-06-03T07:54:50Z Jcb 223 2909015 wikitext text/x-wiki Die '''Colonial Pipeline-kuberaanval''' het op [[7 Mei]] [[2021]] plaasgevind, toe Colonial Pipeline, 'n Amerikaanse oliepypleidingstelsel-maatskappy wat in [[Houston]], [[Texas]] gestig is en hoofsaaklik [[brandstof]] na die suidoostelike [[Verenigde State van Amerika]] vervoer, 'n kuberaanval ondervind het. Die aanval het [[losprysware]] behels wat daartoe gelei het dat rekenaartoerusting gedwing was om die bedryf van die pypleiding te staak.<ref>{{cite web|first=Christopher|last=Bing|first2=Stephanie|last2=Kelly|date=8 Mei 2021|title=Cyber attack shuts down top U.S. fuel pipeline network|url=https://www.reuters.com/technology/colonial-pipeline-halts-all-pipeline-operations-after-cybersecurity-attack-2021-05-08/|website=[[Reuters]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508050319/https://www.reuters.com/technology/colonial-pipeline-halts-all-pipeline-operations-after-cybersecurity-attack-2021-05-08/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|first=Grace|last=Segers|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack prompts major pipeline operator to halt operations|url=https://www.cbsnews.com/news/colonial-pipeline-cyberattack-halt-operations/|website=CBS News|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508150203/https://www.cbsnews.com/news/colonial-pipeline-cyberattack-halt-operations/|url-status=live}}</ref><ref name=npr>{{cite web|first=Marisa|last=Peñaloza|date=8 Mei 2021|title=Cybersecurity Attack Shuts Down A Top U.S. Gasoline Pipeline|url=https://www.npr.org/2021/05/08/995040240/cybersecurity-attack-shuts-down-a-top-u-s-gasoline-pipeline|website=NPR|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508181849/https://www.npr.org/2021/05/08/995040240/cybersecurity-attack-shuts-down-a-top-u-s-gasoline-pipeline|url-status=live}}</ref> Weens die aanval is al die bedrywighede van die pypleiding gestaak.<ref name=nyt>{{cite web|first=David|last=Sanger|first2=Clifford|last2=Krauss|first3=Nicole|last3=Perlroth|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack Forces a Shutdown of a Top U.S. Pipeline|url=https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|website=[[New York Times]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508120639/https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|url-status=live}}</ref><ref name="eaton">{{cite web|first=Collin|last=Eaton|first2=Dustin|last2=Volz|date=8 Mei 2021|title=U.S. Pipeline Cyberattack Forces Closure|url=https://www.wsj.com/articles/cyberattack-forces-closure-of-largest-u-s-refined-fuel-pipeline-11620479737|website=[[Wall Street Journal]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508131722/https://www.wsj.com/articles/cyberattack-forces-closure-of-largest-u-s-refined-fuel-pipeline-11620479737|url-status=live}}</ref><ref name="strac">{{cite web |first=Veronica |last=Stracqualursi |date=8 Mei 2021 |title=Cyberattack forces major US fuel pipeline to shut down |url=https://www.cnn.com/2021/05/08/politics/colonial-pipeline-cybersecurity-attack/index.html |website=[[CNN]] |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508151906/https://www.cnn.com/2021/05/08/politics/colonial-pipeline-cybersecurity-attack/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=8 Mei 2021 |title=Colonial Pipeline blames ransomware for pipeline shutdown |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |website=NBC News |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508085111/https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |url-status=live }}</ref> Colonial Pipeline het die versoekte losprys (byna VS$ 5 miljoen) binne enkele ure na die aanval betaal.<ref name="paid hackers">{{cite web |title=Colonial Pipeline Paid Hackers Nearly $5 Million in Ransom |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-13/colonial-pipeline-paid-hackers-nearly-5-million-in-ransom |authors=William Turton, Michael Riley, and Jennifer Jacobs |date=12 Mei 2021 |work=Bloomberg}}</ref> Die [[kuberkraker]] het daarna 'n sagtewaretoepassing aan Colonial Pipeline gestuur om hul netwerk te herstel, maar dit het baie stadig gewerk.<ref name="paid hackers" /> President [[Joe Biden]] het op 9 Mei 'n noodtoestand afgekondig.<ref name=nyt>{{cite web|first=David|last=Sanger|first2=Clifford|last2=Krauss|first3=Nicole|last3=Perlroth|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack Forces a Shutdown of a Top U.S. Pipeline|url=https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|website=[[New York Times]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508120639/https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|url-status=live}}</ref><ref name="eaton" /><ref name="strac" /><ref>{{cite web |date=8 Mei 2021 |title=Colonial Pipeline blames ransomware for pipeline shutdown |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |website=NBC News |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508085111/https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |url-status=live }}</ref> Dit was die grootste kuberaanval op 'n olie-infrastruktuur-teiken in die geskiedenis van die Verenigde State<ref name=politico>{{cite news|title='Jugular' of the U.S. fuel pipeline system shuts down after cyberattack|quote=The infiltration of a major fuel pipeline is "the most significant, successful attack on energy infrastructure we know of."|authors=GLORIA GONZALEZ, BEN LEFEBVRE and ERIC GELLER|work=Politico|date=8 Mei 2021|url=https://www.politico.com/news/2021/05/08/colonial-pipeline-cyber-attack-485984|access-date=9 Mei 2021|archive-date=9 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154120/https://www.politico.com/news/2021/05/08/colonial-pipeline-cyber-attack-485984|url-status=live}}</ref> Die [[FBI]] en verskillende mediabronne het die kriminele kuberkrakergroep [[DarkSide]] as die verantwoordelike party geïdentifiseer<ref>{{cite web |title=Here’s the hacking group responsible for the Colonial Pipeline shutdown |url=https://www.cnbc.com/2021/05/10/hacking-group-darkside-reportedly-responsible-for-colonial-pipeline-shutdown.html |first=Eamon |last=Javers |date=10 Mei 2021 |work=CNBC |access-date=11 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510145819/https://www.cnbc.com/2021/05/10/hacking-group-darkside-reportedly-responsible-for-colonial-pipeline-shutdown.html |url-status=live }}</ref> Dieselfde groep het vermoedelik die dag voor die aanval 100 gigagrepe data van bedryfsbedieners gesteel. <ref name=bloomberg>{{cite news|title= Colonial Hackers Stole Data Thursday Ahead of Shutdown|authors= Jordan Robertson and William Turton|date= 8 Mei 2021|publisher= Bloomberg News|url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/colonial-hackers-stole-data-thursday-ahead-of-pipeline-shutdown|access-date= 9 Mei 2021|archive-date= 9 Mei 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210509150415/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/colonial-hackers-stole-data-thursday-ahead-of-pipeline-shutdown|url-status= live}}</ref> == Agtergrond == Die Colonial Pipeline vervoer [[petrol]], [[diesel]] en vliegtuigbrandstof vanaf [[Texas]] tot so ver as [[New York]]. Ongeveer 45% van alle brandstof wat aan die Ooskus verbruik word, kom via die pypleidingstelsel. Die aanval kom te midde van toenemende kommer oor die kwesbaarheid van infrastruktuur vir kuberaanvalle na verskeie opspraakwekkende aanvalle, insluitend die [[Dataskending van federale regeringsinstellings van die VSA in 2020|SolarWinds-kuberaanval]] van 2020 wat verskeie regeringsinstansies getref het, waaronder die [[Pentagon]], die tesourie-departement, die staatsdepartement en die departement van binnelandse veiligheid. <ref>{{cite web |last1=Bomey |first1=Nathan |title=Colonial Pipeline looking to 'substantially restore operations by end of week |url=https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |website=USA TODAY |access-date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143554/https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |url-status=live }}</ref> == Impak == [[Lêer:2021-05-15 14 33 28 Out-of-service gas pumps due to panic buying after the Colonial Pipeline cyberattack at the Wawa along Air and Space Museum Parkway in Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|duimnael|Paniekaankope het wydverspreide petroltekorte veroorsaak]] [[Lêer:2021-05-14 20 59 41 An out-of-service gas pump due to panic buying after the Colonial Pipeline cyberattack at the Sunoco gas station in the Franklin Farm Village Shopping Center in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|duimnael|Sommige [[vulstasie]]<nowiki/>s was etlike dae sonder brandstof]] Nadat Colonial Pipeline berig het dat sy korporatiewe rekenaarnetwerke deur die aanval deur losprysware getref is, het die maatskappy die pypleiding gesluit as 'n voorsorgmaatreël weens die kommer dat die [[kuberkraker]]s inligting kon bekom sodat hulle verdere aanvalle op kwesbare dele van die pypleiding kon uitvoer. Die dag na die aanval kon Colonial nie op daardie tydstip bevestig wanneer die pypleiding normale funksies sou hervat nie.<ref name=nyt/> Die aanvallers het ook byna 100 gigagrepe data gesteel en gedreig om dit op die internet vry te stel as die losprys nie betaal word nie. <ref name=bloomberg/>Op 9 Mei het Colonial gesê dat hulle van plan is om die pypleiding se bedrywighede aan die einde van die week wesenlik te herstel en bedrywighede te hervat.<ref>{{cite web |last1=Bomey |first1=Nathan |title=Colonial Pipeline looking to 'substantially restore operations by end of week |url=https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |website=USA TODAY |access-date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143554/https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |url-status=live }}</ref> In reaksie op brandstoftekorte op die internasionale lughawe Charlotte Douglas as gevolg van die afskakeling van die pyplyn, het [[American Airlines]] vlugskedules tydelik verander.<ref name="reuters-airports">{{cite news |title=American Airlines adds fuel stops to two flights after pipeline outage |url=https://www.reuters.com/business/energy/american-airlines-adds-fuel-stops-two-flights-after-pipeline-outage-2021-05-11/ |access-date=11 Mei 2021 |work=Reuters |agency=Reuters |date=11 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512232950/https://www.reuters.com/business/energy/american-airlines-adds-fuel-stops-two-flights-after-pipeline-outage-2021-05-11/ |url-status=live }}</ref> Ten minste twee vlugte (na [[Honolulu]] en [[Londen]]) het brandstofstop of vliegtuigveranderings gedurende vier dae by hul skedules gevoeg. Die tekort vereis ook dat die Internasionale Lughawe Hartsfield – Jackson Atlanta ander brandstofverskaffers moet gebruik, en daar is minstens vyf ander lughawens wat direk deur die pypleiding bedien word. <ref>{{cite news |last1=Josephs |first1=Leslie |title=Pipeline outage forces American Airlines to add stops to some long-haul flights |url=https://www.cnbc.com/2021/05/10/colonial-pipeline-shutdown-forces-airlines-to-consider-other-ways-to-get-fuel.html |access-date=May 11, 2021 |work=CNBC |date=11 Mei 2021 |language=en |archive-date=May 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233057/https://www.cnbc.com/2021/05/10/colonial-pipeline-shutdown-forces-airlines-to-consider-other-ways-to-get-fuel.html |url-status=live }}</ref> Brandstoftekorte het by [[vulstasie]]s begin ontstaan te midde van paniekaankope toe die afsluiting van die pypleiding sy vierde dag binnegegaan het.<ref name=bloomberg2>{{cite web |title=Gas Stations Run Dry as Pipeline Races to Recover From Hacking |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/u-s-fuel-sellers-scramble-for-alternatives-to-hacked-pipeline |website=Bloomberg.com |access-date=11 Mei 2021 |language=en |date=9 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510055911/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/u-s-fuel-sellers-scramble-for-alternatives-to-hacked-pipeline |url-status=live }}</ref> Noord-Carolina, Florida en Alabama het almal tekorte gerapporteer<ref name=bloomberg2/> Die gemiddelde brandstofpryse het tot die hoogste sedert 2014 gestyg en amper VS$ 3 'n gallon bereik.<ref>{{cite news |title=Petrol shortages sweep US as Colonial Pipeline remains down |url=https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/11/petrol-shortages-sweep-us-as-colonial-pipeline-remains-down |access-date=11 Mei 2021 |work=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=11 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511182941/https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/11/petrol-shortages-sweep-us-as-colonial-pipeline-remains-down |url-status=live }}</ref> == Reaksies == President Joe Biden het op 9 Mei 'n noodtoestand afgekondig. Die verklaring het perke verwyder vir die vervoer van brandstof per pad, in 'n poging om moontlike tekorte te verlig.<ref name="BBC">{{cite news |title=US fuel pipeline hackers 'didn't mean to create problems' |url=https://www.bbc.com/news/business-57050690 |access-date=10 Mei 2021 |work=[[BBC News]] |date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510000238/https://www.bbc.com/news/business-57050690 |url-status=live }}</ref> Biden het op 10 Mei gesê dat, hoewel daar geen bewyse is dat die Russiese regering verantwoordelik is vir die aanval nie, bewyse is dat die DarkSide-groep in [[Rusland]] is, en dat Russiese owerhede dus 'n mate van verantwoordelikheid het om dit te hanteer'.<ref>{{cite news|publisher=Radio Free Europe|title=Biden Says Russia Has 'Some Responsibility' In Pipeline Ransomware Attack|date=10 Mei 2021|url=https://www.rferl.org/a/fbi-confirms-darkside-hacker-group-pipeline-cyberattack-russia/31248174.html|access-date=11 Mei 2021|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233023/https://www.rferl.org/a/fbi-confirms-darkside-hacker-group-pipeline-cyberattack-russia/31248174.html|url-status=live}}</ref><ref name="BBC"/> Amerikaanse amptenare het egter op 10 Mei anoniem aan ''Politico'' gesê dat hulle glo dat die [[GRU]] vir die aanval verantwoordelik was, maar dat hulle nie genoeg bewyse het om die bewering formeel te maak nie.<ref>{{Cite web|last=Rivero|first=Nicolás|title=Hacking collective DarkSide are state-sanctioned pirates|url=https://qz.com/2007399/the-darkside-hackers-are-state-sanctioned-pirates/|access-date=2021-05-12|website=Quartz|language=en|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233022/https://qz.com/2007399/the-darkside-hackers-are-state-sanctioned-pirates/|url-status=live}}</ref> DarkSide het op 9 Mei 'n verklaring uitgereik waarin die aanval nie direk genoem word nie, maar verklaar dat "ons doel is om geld te verdien, en nie probleme vir die samelewing te skep nie.<ref>{{cite news |title=DarkSide hackers behind Colonial Pipeline attack say they wanted cash, not chaos |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-11/darkside-says-aim-as-cash-no-chaos-colonial-pipeline/100130020 |access-date=10 Mei 2021 |work=www.abc.net.au |date=10 Mei 2021 |language=en |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233040/https://www.abc.net.au/news/2021-05-11/darkside-says-aim-as-cash-no-chaos-colonial-pipeline/100130020 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC"/> Op 10 Mei het die goewerneur van [[Georgia]], Brian Kemp, 'n noodtoestand afgekondig en ook die gasbelasting tydelik gestaak om die vraag tydens die aanbodtekort te verhoog.<ref>{{Cite web|last1=Mahtani|first1=Melissa|last2=Macaya|first2=Melissa|last3=Hayes|first3=Mike|last4=Rocha|first4=Veronica|date=11 Mei 2021|title=Latest on the US gas demand spikes|url=https://www.cnn.com/us/live-news/us-gas-demand-hack-05-11-21/index.html|access-date=12 Mei 2021|website=CNN|language=en|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233023/https://www.cnn.com/us/live-news/us-gas-demand-hack-05-11-21/index.html|url-status=live}}</ref> Op 12 Mei het die Amerikaanse vervoersekretaris Pete Buttigieg en die Amerikaanse energiesekretaris Jennifer Granholm albei gewaarsku teen die opberging van [[petrol]], en het herhaal dat die Verenigde State eerder 'n "voorraadknyp" ondergaan as 'n tekort aan petrol.<ref>{{cite web |last1=Wagner |first1=Meg |last2=Macay |first2=Melissa |last3=Hayes |first3=Mike |last4=Mahtani |first4=Melissa |last5=Rocha |first5=Veronica |title=Gas shortages at some US stations: Live updates |url=https://www.cnn.com/business/live-news/us-gas-demand-05-12-21/index.html |publisher=[[CNN]] |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233040/https://www.cnn.com/business/live-news/us-gas-demand-05-12-21/index.html |url-status=live }}</ref> == Heringebruikneming van die pyplyn == Die pyplynbedrywighede het weer op 12 Mei om 17:00 begin,<ref name=Lyons>{{cite news |first=Kim |last=Lyons |url=https://www.theverge.com/2021/5/15/22437730/colonial-pipeline-normal-ransomware-attack-fuel |title=Colonial Pipeline says operations back to normal following ransomware attack |work=The Verge |date=15 Mei 2021}}</ref> na 'n sluiting van ses dae, alhoewel Colonial Pipeline gewaarsku het dat dit nog 'n paar dae kan neem voordat die diens na normaal sou terugkeer. Die pypleidingonderneming het gesê dat verskeie markte wat deur die pypleiding bedien word, diensonderbrekings kan ondervind of sal ondervind tydens die herbegin. Die maatskappy het ook verklaar dat hulle soveel as moontlik petrol, diesel en vliegtuigbrandstof sou pomp totdat die markte so gou as moontlik normaal sou word.<ref>{{cite web |last1=Egan |first1=Matt |last2=Duffy |first2=Clare |title=Colonial Pipeline launches restart after six-day shutdown |url=https://www.cnn.com/2021/05/12/business/colonial-pipeline-restart/index.html |work=CNN Business |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233024/https://www.cnn.com/2021/05/12/business/colonial-pipeline-restart/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Krauss |first1=Clifford |title=Colonial Pipeline Begins to Restart Flow of Fuel |url=https://www.nytimes.com/2021/05/12/business/energy-environment/pipeline-shutdown-latest-news.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512221720/https://www.nytimes.com/2021/05/12/business/energy-environment/pipeline-shutdown-latest-news.html |url-status=live}}</ref> Alle Colonial pypleidingstelsels en bedrywighede het teen 15 Mei weer normaal gefunksioneer.<ref name=Lyons/> Na die staking het die gemiddelde nasionale koste gestyg tot die hoogste wat dit in meer as ses jaar was, tot ongeveer gemiddeld $ 3,04 per gallon op 18 Mei. Die prysverhoging was in die suidelike state meer duidelik, met pryse wat tussen 9 en 16 sent in die Carolinas, Tennessee, Virginia en Georgië gestyg het. Ongeveer 10 600 vulstasies was op 18 Mei nog sonder pertol.<ref>{{Cite news|last=Eaton|first=Collin|date=2021-05-18|title=Colonial Pipeline Still Moving Fuel Despite Disruptions to Orders System|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/colonial-pipeline-ordering-system-disrupted-but-still-moving-fuel-11621358203|access-date=2021-05-19|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web|last=News|first=A. B. C.|title=Gas hits highest price in 6 years, fuel outages persist despite Colonial Pipeline restart|url=https://abcnews.go.com/US/gas-hits-highest-price-years-fuel-outages-persist/story?id=77735010|access-date=2021-05-19|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Colonial Pipeline’s Computer Network Temporarily Goes Dark|url=https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=f53f8130-b8a0-11eb-b068-e9dfa954bf9e&url=L25ld3MvYXJ0aWNsZXMvMjAyMS0wNS0xOC9jb2xvbmlhbC1zaGlwcGVycy1zYXktcGlwZWxpbmUtY29tbXVuaWNhdGlvbi1zeXN0ZW0taXMtZG93bg==|url-status=live|access-date=2021-05-19|website=www.bloomberg.com}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} ==Eksterne skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | Colonial Pipeline cyberattack}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuberaanvalle]] [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] 9hii9179633aimhlcntaalnhr8gl5mu 2909069 2909015 2026-06-03T11:56:59Z ~2026-22503-02 206103 Beeld bygevoeg 2909069 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Colonial-Pipeline-Ransomware.jpg|duimnael|Skermkiekie van Colonial Pipeline ransomware-nota]] Die '''Colonial Pipeline-kuberaanval''' het op [[7 Mei]] [[2021]] plaasgevind, toe Colonial Pipeline, 'n Amerikaanse oliepypleidingstelsel-maatskappy wat in [[Houston]], [[Texas]] gestig is en hoofsaaklik [[brandstof]] na die suidoostelike [[Verenigde State van Amerika]] vervoer, 'n kuberaanval ondervind het. Die aanval het [[losprysware]] behels wat daartoe gelei het dat rekenaartoerusting gedwing was om die bedryf van die pypleiding te staak.<ref>{{cite web|first=Christopher|last=Bing|first2=Stephanie|last2=Kelly|date=8 Mei 2021|title=Cyber attack shuts down top U.S. fuel pipeline network|url=https://www.reuters.com/technology/colonial-pipeline-halts-all-pipeline-operations-after-cybersecurity-attack-2021-05-08/|website=[[Reuters]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508050319/https://www.reuters.com/technology/colonial-pipeline-halts-all-pipeline-operations-after-cybersecurity-attack-2021-05-08/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|first=Grace|last=Segers|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack prompts major pipeline operator to halt operations|url=https://www.cbsnews.com/news/colonial-pipeline-cyberattack-halt-operations/|website=CBS News|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508150203/https://www.cbsnews.com/news/colonial-pipeline-cyberattack-halt-operations/|url-status=live}}</ref><ref name=npr>{{cite web|first=Marisa|last=Peñaloza|date=8 Mei 2021|title=Cybersecurity Attack Shuts Down A Top U.S. Gasoline Pipeline|url=https://www.npr.org/2021/05/08/995040240/cybersecurity-attack-shuts-down-a-top-u-s-gasoline-pipeline|website=NPR|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508181849/https://www.npr.org/2021/05/08/995040240/cybersecurity-attack-shuts-down-a-top-u-s-gasoline-pipeline|url-status=live}}</ref> Weens die aanval is al die bedrywighede van die pypleiding gestaak.<ref name=nyt>{{cite web|first=David|last=Sanger|first2=Clifford|last2=Krauss|first3=Nicole|last3=Perlroth|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack Forces a Shutdown of a Top U.S. Pipeline|url=https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|website=[[New York Times]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508120639/https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|url-status=live}}</ref><ref name="eaton">{{cite web|first=Collin|last=Eaton|first2=Dustin|last2=Volz|date=8 Mei 2021|title=U.S. Pipeline Cyberattack Forces Closure|url=https://www.wsj.com/articles/cyberattack-forces-closure-of-largest-u-s-refined-fuel-pipeline-11620479737|website=[[Wall Street Journal]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508131722/https://www.wsj.com/articles/cyberattack-forces-closure-of-largest-u-s-refined-fuel-pipeline-11620479737|url-status=live}}</ref><ref name="strac">{{cite web |first=Veronica |last=Stracqualursi |date=8 Mei 2021 |title=Cyberattack forces major US fuel pipeline to shut down |url=https://www.cnn.com/2021/05/08/politics/colonial-pipeline-cybersecurity-attack/index.html |website=[[CNN]] |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508151906/https://www.cnn.com/2021/05/08/politics/colonial-pipeline-cybersecurity-attack/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=8 Mei 2021 |title=Colonial Pipeline blames ransomware for pipeline shutdown |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |website=NBC News |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508085111/https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |url-status=live }}</ref> Colonial Pipeline het die versoekte losprys (byna VS$ 5 miljoen) binne enkele ure na die aanval betaal.<ref name="paid hackers">{{cite web |title=Colonial Pipeline Paid Hackers Nearly $5 Million in Ransom |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-13/colonial-pipeline-paid-hackers-nearly-5-million-in-ransom |authors=William Turton, Michael Riley, and Jennifer Jacobs |date=12 Mei 2021 |work=Bloomberg}}</ref> Die [[kuberkraker]] het daarna 'n sagtewaretoepassing aan Colonial Pipeline gestuur om hul netwerk te herstel, maar dit het baie stadig gewerk.<ref name="paid hackers" /> President [[Joe Biden]] het op 9 Mei 'n noodtoestand afgekondig.<ref name=nyt>{{cite web|first=David|last=Sanger|first2=Clifford|last2=Krauss|first3=Nicole|last3=Perlroth|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack Forces a Shutdown of a Top U.S. Pipeline|url=https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|website=[[New York Times]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508120639/https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|url-status=live}}</ref><ref name="eaton" /><ref name="strac" /><ref>{{cite web |date=8 Mei 2021 |title=Colonial Pipeline blames ransomware for pipeline shutdown |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |website=NBC News |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508085111/https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |url-status=live }}</ref> Dit was die grootste kuberaanval op 'n olie-infrastruktuur-teiken in die geskiedenis van die Verenigde State<ref name=politico>{{cite news|title='Jugular' of the U.S. fuel pipeline system shuts down after cyberattack|quote=The infiltration of a major fuel pipeline is "the most significant, successful attack on energy infrastructure we know of."|authors=GLORIA GONZALEZ, BEN LEFEBVRE and ERIC GELLER|work=Politico|date=8 Mei 2021|url=https://www.politico.com/news/2021/05/08/colonial-pipeline-cyber-attack-485984|access-date=9 Mei 2021|archive-date=9 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154120/https://www.politico.com/news/2021/05/08/colonial-pipeline-cyber-attack-485984|url-status=live}}</ref> Die [[FBI]] en verskillende mediabronne het die kriminele kuberkrakergroep [[DarkSide]] as die verantwoordelike party geïdentifiseer<ref>{{cite web |title=Here’s the hacking group responsible for the Colonial Pipeline shutdown |url=https://www.cnbc.com/2021/05/10/hacking-group-darkside-reportedly-responsible-for-colonial-pipeline-shutdown.html |first=Eamon |last=Javers |date=10 Mei 2021 |work=CNBC |access-date=11 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510145819/https://www.cnbc.com/2021/05/10/hacking-group-darkside-reportedly-responsible-for-colonial-pipeline-shutdown.html |url-status=live }}</ref> Dieselfde groep het vermoedelik die dag voor die aanval 100 gigagrepe data van bedryfsbedieners gesteel. <ref name=bloomberg>{{cite news|title= Colonial Hackers Stole Data Thursday Ahead of Shutdown|authors= Jordan Robertson and William Turton|date= 8 Mei 2021|publisher= Bloomberg News|url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/colonial-hackers-stole-data-thursday-ahead-of-pipeline-shutdown|access-date= 9 Mei 2021|archive-date= 9 Mei 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210509150415/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/colonial-hackers-stole-data-thursday-ahead-of-pipeline-shutdown|url-status= live}}</ref> == Agtergrond == Die Colonial Pipeline vervoer [[petrol]], [[diesel]] en vliegtuigbrandstof vanaf [[Texas]] tot so ver as [[New York]]. Ongeveer 45% van alle brandstof wat aan die Ooskus verbruik word, kom via die pypleidingstelsel. Die aanval kom te midde van toenemende kommer oor die kwesbaarheid van infrastruktuur vir kuberaanvalle na verskeie opspraakwekkende aanvalle, insluitend die [[Dataskending van federale regeringsinstellings van die VSA in 2020|SolarWinds-kuberaanval]] van 2020 wat verskeie regeringsinstansies getref het, waaronder die [[Pentagon]], die tesourie-departement, die staatsdepartement en die departement van binnelandse veiligheid. <ref>{{cite web |last1=Bomey |first1=Nathan |title=Colonial Pipeline looking to 'substantially restore operations by end of week |url=https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |website=USA TODAY |access-date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143554/https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |url-status=live }}</ref> == Impak == [[Lêer:2021-05-15 14 33 28 Out-of-service gas pumps due to panic buying after the Colonial Pipeline cyberattack at the Wawa along Air and Space Museum Parkway in Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|duimnael|Paniekaankope het wydverspreide petroltekorte veroorsaak]] [[Lêer:2021-05-14 20 59 41 An out-of-service gas pump due to panic buying after the Colonial Pipeline cyberattack at the Sunoco gas station in the Franklin Farm Village Shopping Center in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|duimnael|Sommige [[vulstasie]]<nowiki/>s was etlike dae sonder brandstof]] Nadat Colonial Pipeline berig het dat sy korporatiewe rekenaarnetwerke deur die aanval deur losprysware getref is, het die maatskappy die pypleiding gesluit as 'n voorsorgmaatreël weens die kommer dat die [[kuberkraker]]s inligting kon bekom sodat hulle verdere aanvalle op kwesbare dele van die pypleiding kon uitvoer. Die dag na die aanval kon Colonial nie op daardie tydstip bevestig wanneer die pypleiding normale funksies sou hervat nie.<ref name=nyt/> Die aanvallers het ook byna 100 gigagrepe data gesteel en gedreig om dit op die internet vry te stel as die losprys nie betaal word nie. <ref name=bloomberg/>Op 9 Mei het Colonial gesê dat hulle van plan is om die pypleiding se bedrywighede aan die einde van die week wesenlik te herstel en bedrywighede te hervat.<ref>{{cite web |last1=Bomey |first1=Nathan |title=Colonial Pipeline looking to 'substantially restore operations by end of week |url=https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |website=USA TODAY |access-date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143554/https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |url-status=live }}</ref> In reaksie op brandstoftekorte op die internasionale lughawe Charlotte Douglas as gevolg van die afskakeling van die pyplyn, het [[American Airlines]] vlugskedules tydelik verander.<ref name="reuters-airports">{{cite news |title=American Airlines adds fuel stops to two flights after pipeline outage |url=https://www.reuters.com/business/energy/american-airlines-adds-fuel-stops-two-flights-after-pipeline-outage-2021-05-11/ |access-date=11 Mei 2021 |work=Reuters |agency=Reuters |date=11 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512232950/https://www.reuters.com/business/energy/american-airlines-adds-fuel-stops-two-flights-after-pipeline-outage-2021-05-11/ |url-status=live }}</ref> Ten minste twee vlugte (na [[Honolulu]] en [[Londen]]) het brandstofstop of vliegtuigveranderings gedurende vier dae by hul skedules gevoeg. Die tekort vereis ook dat die Internasionale Lughawe Hartsfield – Jackson Atlanta ander brandstofverskaffers moet gebruik, en daar is minstens vyf ander lughawens wat direk deur die pypleiding bedien word. <ref>{{cite news |last1=Josephs |first1=Leslie |title=Pipeline outage forces American Airlines to add stops to some long-haul flights |url=https://www.cnbc.com/2021/05/10/colonial-pipeline-shutdown-forces-airlines-to-consider-other-ways-to-get-fuel.html |access-date=May 11, 2021 |work=CNBC |date=11 Mei 2021 |language=en |archive-date=May 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233057/https://www.cnbc.com/2021/05/10/colonial-pipeline-shutdown-forces-airlines-to-consider-other-ways-to-get-fuel.html |url-status=live }}</ref> Brandstoftekorte het by [[vulstasie]]s begin ontstaan te midde van paniekaankope toe die afsluiting van die pypleiding sy vierde dag binnegegaan het.<ref name=bloomberg2>{{cite web |title=Gas Stations Run Dry as Pipeline Races to Recover From Hacking |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/u-s-fuel-sellers-scramble-for-alternatives-to-hacked-pipeline |website=Bloomberg.com |access-date=11 Mei 2021 |language=en |date=9 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510055911/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/u-s-fuel-sellers-scramble-for-alternatives-to-hacked-pipeline |url-status=live }}</ref> Noord-Carolina, Florida en Alabama het almal tekorte gerapporteer<ref name=bloomberg2/> Die gemiddelde brandstofpryse het tot die hoogste sedert 2014 gestyg en amper VS$ 3 'n gallon bereik.<ref>{{cite news |title=Petrol shortages sweep US as Colonial Pipeline remains down |url=https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/11/petrol-shortages-sweep-us-as-colonial-pipeline-remains-down |access-date=11 Mei 2021 |work=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=11 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511182941/https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/11/petrol-shortages-sweep-us-as-colonial-pipeline-remains-down |url-status=live }}</ref> == Reaksies == President Joe Biden het op 9 Mei 'n noodtoestand afgekondig. Die verklaring het perke verwyder vir die vervoer van brandstof per pad, in 'n poging om moontlike tekorte te verlig.<ref name="BBC">{{cite news |title=US fuel pipeline hackers 'didn't mean to create problems' |url=https://www.bbc.com/news/business-57050690 |access-date=10 Mei 2021 |work=[[BBC News]] |date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510000238/https://www.bbc.com/news/business-57050690 |url-status=live }}</ref> Biden het op 10 Mei gesê dat, hoewel daar geen bewyse is dat die Russiese regering verantwoordelik is vir die aanval nie, bewyse is dat die DarkSide-groep in [[Rusland]] is, en dat Russiese owerhede dus 'n mate van verantwoordelikheid het om dit te hanteer'.<ref>{{cite news|publisher=Radio Free Europe|title=Biden Says Russia Has 'Some Responsibility' In Pipeline Ransomware Attack|date=10 Mei 2021|url=https://www.rferl.org/a/fbi-confirms-darkside-hacker-group-pipeline-cyberattack-russia/31248174.html|access-date=11 Mei 2021|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233023/https://www.rferl.org/a/fbi-confirms-darkside-hacker-group-pipeline-cyberattack-russia/31248174.html|url-status=live}}</ref><ref name="BBC"/> Amerikaanse amptenare het egter op 10 Mei anoniem aan ''Politico'' gesê dat hulle glo dat die [[GRU]] vir die aanval verantwoordelik was, maar dat hulle nie genoeg bewyse het om die bewering formeel te maak nie.<ref>{{Cite web|last=Rivero|first=Nicolás|title=Hacking collective DarkSide are state-sanctioned pirates|url=https://qz.com/2007399/the-darkside-hackers-are-state-sanctioned-pirates/|access-date=2021-05-12|website=Quartz|language=en|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233022/https://qz.com/2007399/the-darkside-hackers-are-state-sanctioned-pirates/|url-status=live}}</ref> DarkSide het op 9 Mei 'n verklaring uitgereik waarin die aanval nie direk genoem word nie, maar verklaar dat "ons doel is om geld te verdien, en nie probleme vir die samelewing te skep nie.<ref>{{cite news |title=DarkSide hackers behind Colonial Pipeline attack say they wanted cash, not chaos |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-11/darkside-says-aim-as-cash-no-chaos-colonial-pipeline/100130020 |access-date=10 Mei 2021 |work=www.abc.net.au |date=10 Mei 2021 |language=en |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233040/https://www.abc.net.au/news/2021-05-11/darkside-says-aim-as-cash-no-chaos-colonial-pipeline/100130020 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC"/> Op 10 Mei het die goewerneur van [[Georgia]], Brian Kemp, 'n noodtoestand afgekondig en ook die gasbelasting tydelik gestaak om die vraag tydens die aanbodtekort te verhoog.<ref>{{Cite web|last1=Mahtani|first1=Melissa|last2=Macaya|first2=Melissa|last3=Hayes|first3=Mike|last4=Rocha|first4=Veronica|date=11 Mei 2021|title=Latest on the US gas demand spikes|url=https://www.cnn.com/us/live-news/us-gas-demand-hack-05-11-21/index.html|access-date=12 Mei 2021|website=CNN|language=en|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233023/https://www.cnn.com/us/live-news/us-gas-demand-hack-05-11-21/index.html|url-status=live}}</ref> Op 12 Mei het die Amerikaanse vervoersekretaris Pete Buttigieg en die Amerikaanse energiesekretaris Jennifer Granholm albei gewaarsku teen die opberging van [[petrol]], en het herhaal dat die Verenigde State eerder 'n "voorraadknyp" ondergaan as 'n tekort aan petrol.<ref>{{cite web |last1=Wagner |first1=Meg |last2=Macay |first2=Melissa |last3=Hayes |first3=Mike |last4=Mahtani |first4=Melissa |last5=Rocha |first5=Veronica |title=Gas shortages at some US stations: Live updates |url=https://www.cnn.com/business/live-news/us-gas-demand-05-12-21/index.html |publisher=[[CNN]] |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233040/https://www.cnn.com/business/live-news/us-gas-demand-05-12-21/index.html |url-status=live }}</ref> == Heringebruikneming van die pyplyn == Die pyplynbedrywighede het weer op 12 Mei om 17:00 begin,<ref name=Lyons>{{cite news |first=Kim |last=Lyons |url=https://www.theverge.com/2021/5/15/22437730/colonial-pipeline-normal-ransomware-attack-fuel |title=Colonial Pipeline says operations back to normal following ransomware attack |work=The Verge |date=15 Mei 2021}}</ref> na 'n sluiting van ses dae, alhoewel Colonial Pipeline gewaarsku het dat dit nog 'n paar dae kan neem voordat die diens na normaal sou terugkeer. Die pypleidingonderneming het gesê dat verskeie markte wat deur die pypleiding bedien word, diensonderbrekings kan ondervind of sal ondervind tydens die herbegin. Die maatskappy het ook verklaar dat hulle soveel as moontlik petrol, diesel en vliegtuigbrandstof sou pomp totdat die markte so gou as moontlik normaal sou word.<ref>{{cite web |last1=Egan |first1=Matt |last2=Duffy |first2=Clare |title=Colonial Pipeline launches restart after six-day shutdown |url=https://www.cnn.com/2021/05/12/business/colonial-pipeline-restart/index.html |work=CNN Business |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233024/https://www.cnn.com/2021/05/12/business/colonial-pipeline-restart/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Krauss |first1=Clifford |title=Colonial Pipeline Begins to Restart Flow of Fuel |url=https://www.nytimes.com/2021/05/12/business/energy-environment/pipeline-shutdown-latest-news.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512221720/https://www.nytimes.com/2021/05/12/business/energy-environment/pipeline-shutdown-latest-news.html |url-status=live}}</ref> Alle Colonial pypleidingstelsels en bedrywighede het teen 15 Mei weer normaal gefunksioneer.<ref name=Lyons/> Na die staking het die gemiddelde nasionale koste gestyg tot die hoogste wat dit in meer as ses jaar was, tot ongeveer gemiddeld $ 3,04 per gallon op 18 Mei. Die prysverhoging was in die suidelike state meer duidelik, met pryse wat tussen 9 en 16 sent in die Carolinas, Tennessee, Virginia en Georgië gestyg het. Ongeveer 10 600 vulstasies was op 18 Mei nog sonder pertol.<ref>{{Cite news|last=Eaton|first=Collin|date=2021-05-18|title=Colonial Pipeline Still Moving Fuel Despite Disruptions to Orders System|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/colonial-pipeline-ordering-system-disrupted-but-still-moving-fuel-11621358203|access-date=2021-05-19|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web|last=News|first=A. B. C.|title=Gas hits highest price in 6 years, fuel outages persist despite Colonial Pipeline restart|url=https://abcnews.go.com/US/gas-hits-highest-price-years-fuel-outages-persist/story?id=77735010|access-date=2021-05-19|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Colonial Pipeline’s Computer Network Temporarily Goes Dark|url=https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=f53f8130-b8a0-11eb-b068-e9dfa954bf9e&url=L25ld3MvYXJ0aWNsZXMvMjAyMS0wNS0xOC9jb2xvbmlhbC1zaGlwcGVycy1zYXktcGlwZWxpbmUtY29tbXVuaWNhdGlvbi1zeXN0ZW0taXMtZG93bg==|url-status=live|access-date=2021-05-19|website=www.bloomberg.com}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} ==Eksterne skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | Colonial Pipeline cyberattack}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuberaanvalle]] [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] efwjxq8ikbppimwfsxurwokndkieqdi 0 386701 2908859 2902067 2026-06-02T14:45:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908859 wikitext text/x-wiki '''Torsten Hass ''' ([[Duits]]: Torsten Haß; gebore [[21 November]] [[1970]] in [[Neumünster]], [[Sleeswyk-Holstein]]) is ‘n [[Duitsland|Duitse]] [[skrywer]] en bibliotekaris in [[Ludwigshafen]].<ref name="dnb">{{cite web |title=Gemeinsame Normdatei (GND) rekord |url=http://d-nb.info/gnd/1145989268 |website=Katalogus van die Duitse Nasionale Biblioteek |publisher=Duitse Nasionale Biblioteek |access-date=13 September 2021}}</ref> In Oktober 2019 publiseer hy en [[Detlev Schneider-Suderland]] die boek ''Bibliotheken für Dummies.'' Met 60 000 eksemplare versprei tot einde 2020, was ''Bibliotheken für Dummies'' 'n Duitse biblioteek-topverkoper.<ref name="BuB">{{cite journal |title=Bibliotheken für Dummies als pdf-E-Book |journal=BuB |date=2020 |volume=72 |issue=11 |page=611 |url=https://b-u-b.de/wp-content/uploads/2020-11.pdf |access-date=15 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426174929/https://b-u-b.de/wp-content/uploads/2020-11.pdf |url-status=dead }}</ref> Die boek het verskeie resensies gekry<ref name="Zeller">{{cite journal |last1=Zeller |first1=Gabriele |title=Bibliotheken für Dummies (review) |journal=ub info |date=2019 |issue=11 |page=13}}</ref><ref>{{cite journal |last1=König |first1=Elena |title=Bibliotheken für Dummies (review) |journal=Spektrum |date=2019 |issue=11 |page=39 |url=https://www.hwg-lu.de/fileadmin/user_upload/epaper/spektrum31/ |access-date=22 April 2021 |archive-date=11 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111144946/https://www.hwg-lu.de/fileadmin/user_upload/epaper/spektrum31/ |url-status=dead }}</ref>. ''Bibliotheken für Dummies'' word as 'n studiehandleiding by verskeie staatsuniversiteite aanvaar. Die boek word byvoorbeeld gebruik by die ''[[Bochum, Duitsland|Bochum]] Universiteitsbiblioteek''<ref name="Theile">{{cite book |last=Theile |first=Monika |title=Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget |publisher=Spatz |date=2021 |pages=2 |isbn= 9798721527586}}</ref> en die ''[[Universiteit van Tübingen|Tübingen Universiteits]]biblioteek''<ref name="Zeller" /><ref name="Zeller2">{{cite book |last=Zeller |first=Gabriele |title=Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget |publisher=Spatz |date=2021 |pages=2 |isbn= 9798721527586}}</ref>. ==Publikasies== ===Niefiksie=== * ''Bibliotheken für Dummies'' (2019); saam met Detlev Schneider-Suderland * ''Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen'' (2021) * ''Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler'' (1996); as redakteur * ''Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere Wissenschaftliche Bibliotheken'' (2021) * ''Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)'' (2020); saam met Maximilian Spannbrucker * ''Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel'' (2021) ===Opstelle en boekresensies=== * ''Der Verlust der Magie : [[Essay|Essays]], [[Polemiek|Polemiken]], [[Satire|Satiren]]'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,1'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,2'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,3'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.B,1'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.B,2'' (2021) ===Fiksie=== Die datum is die datum van die skepping eerder as die publikasie daarvan. ====Romans en kortverhale==== (Skuilnaam: Kim Godal) * ''Das Kartenhaus : ein Betrugs-[[Roman]]'' (2002<ref name="chrono">{{cite book |last1=Godal |first1=Kim |title=Morddeich |publisher=Spatz |date=2021 |pages=133–134 (chronologie van werke) |isbn=979-8746727725}}</ref>) * ''Der König des Schreckens : ein [[Heilige Stoel|Vatikan]]-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2013<ref name="chrono" />) * ''Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – [[Roman]]'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Morddeich : und andere [[Kortverhaal|Kurzprosa]]'' (2021) * ''Die Schwarze Zeit : ein [[Middeleeue|Mittelalter]]-[[Roman]]'' (2006<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – [[Roman]]'' (2007<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit III : Metathronos – [[Roman]]'' (2008<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit V : Staub – [[Roman]]'' (2010<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – [[Roman]]'' (2011<ref name="chrono" />) * ''Totenmelodie : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2017<ref name="chrono" />) * ''Totenquintett : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2018<ref name="chrono" />) * ''Totentraum : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2019<ref name="chrono" />) ====Drama==== * ''En Nuit : Dramolett'' (2021) * ''Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama'' (2020<ref name="chrono" />) * ''Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama'' (2003<ref name="chrono" />) ====Poësie==== * ''Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann torkelt nicht minder : [[Winter]]- und [[Kersfees|Weihnachts]]-[[Poësie|Gedichte]]'' (2020) * ''Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : [[Liefde|Liebes]]-[[Poësie|Gedichte]]'' und andere'' (2020) == Verwysings == {{Reflist}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=ha%C3%9F%2C+torsten&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&OESTERREICH=&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&SCHWEIZ=&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes KVK katalogus (Duitsland, Oostenryk, Switserland en WorldCat): Torsten Haß] * {{en}} [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=godal%2C+kim&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes KVK katalogus (Duitsland, Oostenryk, Switserland en WorldCat): Kim Godal] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hass, Torsten}} [[Kategorie:Duitse digters]] [[Kategorie:Duitse dramaturge]] [[Kategorie:Duitse essayiste]] [[Kategorie:Duitse skrywers]] 6depquw486n8fnwped80lsd4acg1ds9 2908861 2908859 2026-06-02T14:46:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908861 wikitext text/x-wiki '''Torsten Hass ''' ([[Duits]]: Torsten Haß; gebore [[21 November]] [[1970]] in [[Neumünster]], [[Sleeswyk-Holstein]]) is ‘n [[Duitsland|Duitse]] [[skrywer]] en bibliotekaris in [[Ludwigshafen]].<ref name="dnb">{{cite web |title=Gemeinsame Normdatei (GND) rekord |url=http://d-nb.info/gnd/1145989268 |website=Katalogus van die Duitse Nasionale Biblioteek |publisher=Duitse Nasionale Biblioteek |access-date=13 September 2021}}</ref> In Oktober 2019 publiseer hy en [[Detlev Schneider-Suderland]] die boek ''Bibliotheken für Dummies.'' Met 60 000 eksemplare versprei tot einde 2020, was ''Bibliotheken für Dummies'' 'n Duitse biblioteek-topverkoper.<ref name="BuB">{{cite journal |title=Bibliotheken für Dummies als pdf-E-Book |journal=BuB |date=2020 |volume=72 |issue=11 |page=611 |url=https://b-u-b.de/wp-content/uploads/2020-11.pdf |access-date=15 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426174929/https://b-u-b.de/wp-content/uploads/2020-11.pdf |url-status=dead }}</ref> Die boek het verskeie resensies gekry.<ref name="Zeller">{{cite journal |last1=Zeller |first1=Gabriele |title=Bibliotheken für Dummies (review) |journal=ub info |date=2019 |issue=11 |page=13}}</ref><ref>{{cite journal |last1=König |first1=Elena |title=Bibliotheken für Dummies (review) |journal=Spektrum |date=2019 |issue=11 |page=39 |url=https://www.hwg-lu.de/fileadmin/user_upload/epaper/spektrum31/ |access-date=22 April 2021 |archive-date=11 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111144946/https://www.hwg-lu.de/fileadmin/user_upload/epaper/spektrum31/ |url-status=dead }}</ref> ''Bibliotheken für Dummies'' word as 'n studiehandleiding by verskeie staatsuniversiteite aanvaar. Die boek word byvoorbeeld gebruik by die ''[[Bochum, Duitsland|Bochum]] Universiteitsbiblioteek''<ref name="Theile">{{cite book |last=Theile |first=Monika |title=Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget |publisher=Spatz |date=2021 |pages=2 |isbn= 9798721527586}}</ref> en die ''[[Universiteit van Tübingen|Tübingen Universiteits]]biblioteek''<ref name="Zeller" /><ref name="Zeller2">{{cite book |last=Zeller |first=Gabriele |title=Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget |publisher=Spatz |date=2021 |pages=2 |isbn= 9798721527586}}</ref>. ==Publikasies== ===Niefiksie=== * ''Bibliotheken für Dummies'' (2019); saam met Detlev Schneider-Suderland * ''Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen'' (2021) * ''Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler'' (1996); as redakteur * ''Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere Wissenschaftliche Bibliotheken'' (2021) * ''Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)'' (2020); saam met Maximilian Spannbrucker * ''Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel'' (2021) ===Opstelle en boekresensies=== * ''Der Verlust der Magie : [[Essay|Essays]], [[Polemiek|Polemiken]], [[Satire|Satiren]]'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,1'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,2'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,3'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.B,1'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.B,2'' (2021) ===Fiksie=== Die datum is die datum van die skepping eerder as die publikasie daarvan. ====Romans en kortverhale==== (Skuilnaam: Kim Godal) * ''Das Kartenhaus : ein Betrugs-[[Roman]]'' (2002<ref name="chrono">{{cite book |last1=Godal |first1=Kim |title=Morddeich |publisher=Spatz |date=2021 |pages=133–134 (chronologie van werke) |isbn=979-8746727725}}</ref>) * ''Der König des Schreckens : ein [[Heilige Stoel|Vatikan]]-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2013<ref name="chrono" />) * ''Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – [[Roman]]'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Morddeich : und andere [[Kortverhaal|Kurzprosa]]'' (2021) * ''Die Schwarze Zeit : ein [[Middeleeue|Mittelalter]]-[[Roman]]'' (2006<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – [[Roman]]'' (2007<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit III : Metathronos – [[Roman]]'' (2008<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit V : Staub – [[Roman]]'' (2010<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – [[Roman]]'' (2011<ref name="chrono" />) * ''Totenmelodie : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2017<ref name="chrono" />) * ''Totenquintett : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2018<ref name="chrono" />) * ''Totentraum : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2019<ref name="chrono" />) ====Drama==== * ''En Nuit : Dramolett'' (2021) * ''Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama'' (2020<ref name="chrono" />) * ''Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama'' (2003<ref name="chrono" />) ====Poësie==== * ''Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann torkelt nicht minder : [[Winter]]- und [[Kersfees|Weihnachts]]-[[Poësie|Gedichte]]'' (2020) * ''Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : [[Liefde|Liebes]]-[[Poësie|Gedichte]]'' und andere'' (2020) == Verwysings == {{Reflist}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=ha%C3%9F%2C+torsten&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&OESTERREICH=&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&SCHWEIZ=&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes KVK katalogus (Duitsland, Oostenryk, Switserland en WorldCat): Torsten Haß] * {{en}} [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=godal%2C+kim&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes KVK katalogus (Duitsland, Oostenryk, Switserland en WorldCat): Kim Godal] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hass, Torsten}} [[Kategorie:Duitse digters]] [[Kategorie:Duitse dramaturge]] [[Kategorie:Duitse essayiste]] [[Kategorie:Duitse skrywers]] owir8wb67d3jyzz0a5y5wfx2d7bsfqv 0 391883 2908865 2904905 2026-06-02T15:04:50Z Jcb 223 2908865 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Anton Bresler | beeld = | byskrif = | vollenaam = Anton Bresler | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1988|2|16}} | geboorteplek = [[Windhoek]], [[Namibië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,97 m | gewig = 114 kg | springbokid = | sarugbyno = | ru_posisies = [[Slot (rugby)]] | ru_jeugjare = | ru_jeugspanne = [[Sharks (Superrugbyspan)|Sharks]] | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 2014-2017<br/>2017-2021<br/>2021- | ru_proklubs = Edinburgh<br/>Worcester<br/>Racing 92 | ru_klubwedstryde = 61<br/>64<br/>15 | ru_klubpunte = (0)<br/>(0)<br/>(0) | ru_klubopdatering = 7 Januarie 2021 | super14 = [[Sharks (Superrugbyspan)|Sharks]] | super14jare = 2011-2014 | super14wedstryde = 41 | super14punte = (5) | ru_currentclub = | super14opdatering = 9 Julie 2022 | ru_provinsie = [[Natalse Haaie]] | ru_provinsiejare = 2009-2013 | ru_provinsiewedstryde = 41 | ru_provinsiepunte = (5) | ru_provinsieopdatering = | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = | ru_nasionalejare = | ru_nasionalewedstryde = | ru_nasionalepunte = | ru_nsopdatering = | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele Rugbyspeler | eggenote = | kinders = | familie = | skool = | universiteit = | url = }} '''Anton Bresler''' (gebore 16 Februarie 1998 in [[Windhoek]], [[Namibië]]) is 'n internasionale [[rugbyspeler]] wat op die [[Slot (rugby)|slotposisie]] speel. Hy speel sedert 2021 vir Racing 92 (Frankryk), nadat hy aanvanklik vir Edinburgh Rugby (Skotland) en Worcester Warriors (Engeland) uitgedraf het. == Loopbaan == Anton Bresler is in Namibië gebore, soos die res van sy familie, maar het in [[Durban]], [[Suid-Afrika]] grootgeword. Hy het ook al laat blyk dat hy homself as 'n Suid-Afrikaner beskou en dat hy ’n Springbokondersteuner is.<ref name="dream">{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/anton-bresler-living-dream-edinburgh-1532011|title=Anton Bresler is living the dream at Edinburgh|last=Gareth Llewellyn|website=www.scotsman.com|language=en|access-date=5 Julie 2022}}</ref> Hy het op hoërskool begin rugby speel.<ref name="pull">{{Cite web|url=https://www.talkingrugbyunion.co.uk/anton-bresler-exclusive-i-thought-my-agent-was-pulling-my-leg-when-he-said-i-could-join-racing/33835.htm|title=Anton Bresler Exclusive: 'I thought my agent was pulling my leg when he said I could join Racing'|last=Chris Heal|date=13 Mei 2022|website=www.talkingrugbyunion.co.uk|language=en}}</ref> Die atmosfeer en kameraadskap in sy skoolspan het hom geïnspireer om 'n loopbaan in rugby te kies. Hy het hierna by die [[Sharks (Superrugbyspan)|Sharks]] aangesluit, by wie hy in die verskillende ouderdomskategorieë gevorder het.<ref name="dream" /> Hy het sy [[Suid-Afrika]]anse loopbaan by die [[Natalse Haaie]] in die 2009-2010-seisoen begin. Hy het die eerste wedstryd van sy loopbaan op 25 Februarie 2010 teen die [[Grens Bulldogs]] gespeel tydens 'n [[Vodacombeker]]-wedstryd. Die eindtelling was 69 - 8 in die guns van die Haaie. Hierna het hy een-en-veertig keer vir die [[Sharks (Superrugbyspan)|Sharks]] in die [[Superrugby]]kompetisie uitgedraf, van [[2011 Superrugbyseisoen|2011]] tot [[2014 Superrugbyseisoen|2014]] . In 2014 het hy by Edinburgh Rugby in [[Skotland]] aangesluit en so sy kinderdroom verwesenlik om oorsee te speel. Hy het verkies om by 'n Skotse span aan te sluit omdat hy talle vriende gehad het wat daar gespeel het en omdat hy die hoop gekoester het om eendag teen Paul O'Connell te speel, vir wie hy bewonder.<ref name="dream" /> Bresler het in 2015 vir Edinburgh in die eindstryd van die Europese Uitdaagbeker uitgedraf. Edinburgh moes egter uiteindelik die knie buig teen Gloucester Warriors, met 'n telling van 13 - 19.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/32515291|title=European Challenge Cup final: Edinburgh 13-19 Gloucester|last=Brendon Mitchell - BBC Sports|date=1 Mei 2015|website=www.bbc.com|language=en}}</ref> In 2017, na vier seisoene by Edinburgh Rugby, het hy Skotland vir [[Engeland]] verlaat en by Worcester Warriors aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiershiprugby.com/2017/12/27/worcester-warriors-sign-lock-anton-bresler-edinburgh/|title=Worcester Warriors sign lock Anton Bresler from Edinburgh|last=L. Baker|date=27 Desember 2017|website=www.premiershiprugby.com|language=en}}</ref> Hy het vyf seisoene vir Worcester gespeel. Geleenthede om vir Worcester uit te draf het egter met verloop van tyd meer geringer geword weens die opkoms van spelers soos Andrew Kitchener en Justin Clegg. Hy het derhalwe besluit om Worcester Warriors in 2021 te verlaat.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.talkingrugbyunion.co.uk/anton-bresler-exclusive-i-thought-my-agent-was-pulling-my-leg-when-he-said-i-could-join-racing/33835.htm|title=Anton Bresler Exclusive: 'I thought my agent was pulling my leg when he said I could join Racing'|last=Chris Heal|date=13 Mei 2022|website=www.talkingrugbyunion.co.uk|language=en}}</ref> Hy het in November 2021 by Racing 92 aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.quinzemondial.com/top-14/racing-92--une-prolongation-bientot-actee-pour-ce-joker-medical-755717|title=Racing 92:Une prolongation bientôt actée pour ce joker médical|last=Jérémie Pol|date=13 Februarie 2022|website=www.quinzemondial.com}}</ref> Volgens Bresler was dit 'n groot en onverwagse geleentheid.<ref name="pull" /> == Familie == Sy neef, die Namibiese internasionale speler Tinus du Plessis, is ook 'n professionele rugbyspeler. Du Plessis het reeds vir Cornish Pirates en London Wasps uitgedraf. <ref name="scotsman">{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/anton-bresler-living-dream-edinburgh-1532011|title=Anton Bresler is living the dream at Edinburgh|last=Gareth Llewellyn|website=www.scotsman.com|language=en|access-date=5 Julie 2022}}</ref> == Spelstyl == Bresler beskryf homself, "soos enige Suid-Afrikaanse speler," as 'n aggressiewe en fisieke speler.<ref name="scotsman"/> Hy is baie lank en beweeglik, wat 'n aanwins is teen opponente se terugskoppe en lynstane. Hy beskik ook oor geweldige fisieke krag.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing92.fr/joueur/anton-bresler/22290|title=Fiche Bresler Anton|website=www.racing92.fr|access-date=5 Julie 2022|archive-date= 5 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705192133/https://www.racing92.fr/joueur/anton-bresler/22290|url-status=dead}}</ref> == Spanne en prestasies == ;[[Natalse Haaie]] * Wenner van die [[Curriebeker]] in [[2010 Curriebeker Premierafdeling|2010]] * [[Curriebeker|Curriebeker-]]finalis in [[2011 Curriebeker Premierafdeling|2011]] en [[2012 Curriebeker Premierafdeling|2012]] ;[[Sharks (Superrugbyspan)|Sharks]] * [[2012 Superrugbyseisoen|2012]] [[Superrugby|Super Rugby]] finalis ;Edinburgh Rugby * Finalis van die Europese Uitdaagbeker in 2015 == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bresler, Anton}} [[Kategorie:Sharks rugbyspelers]] [[Kategorie:Namibiese rugbyspelers]] 81oy2mnulovzdepx2gjk2eh6fvresoq 0 392348 2909011 2907850 2026-06-03T07:48:53Z Jcb 223 2909011 wikitext text/x-wiki [[File:Changuion coat of arms.jpg|thumb|Die familiewapen van François Daniël Changuion (1766-1850) en sy nageslag.]] '''Die Changuion-familie''' is ’n familie van Franse oorsprong met takke in [[Frankryk]], [[Nederland]] en [[Suid-Afrika]]. Met wortels wat teruggespoor kan word tot minstens die 16de eeu—en vroeëre vermeldings wat teruggaan tot die 15de eeu—is die familie bekend vir sy bydraes tot uitgewerswese, diplomatie, onderwys, regering, godsdiens en die kunste. Oorspronklik [[Hugenoot|Hugenote]] uit die Champagne-streek in Frankryk, het lede van die familie in die 17de eeu vir godsdiensvervolging gevlug en hulle in Protestantse gebiede soos Nederland en Duitsland gevestig. ’n Prominente lid, [[François Daniël Changuion]], is in 1815 in Nederland tot die [[Nederlandse adel|adelstand]] verhef weens sy rol in die stigting van die [[Koninkryk van die Nederlande]]. Vandag woon afstammelinge van die familie regoor Europa, Suider-Afrika, die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk, Australië, Nieu-Seeland en elders. == Geskiedenis == === Oorsprong in Frankryk === Die familienaam "Changuion" (uitspraak: ​[<nowiki/>[[:en:Help:IPA/French|ʃɑ̃ɡɥijɔ̃]]]) kan moontlik sy oorsprong hê in die [[Franse kommunes|kommune]] [[Champguyon]], 'n dorpie in die Brie-streek van Champagne, Frankryk.<ref name="paola">Di Paola, Maria Teresa (2018). "François Changuion, 'à la tête de Juvenal' in the Strand". ''Huguenot Society Journal'', '''31''': 34-48.</ref> Historiese bronne toon dat die naam van die dorp oor eeue heen ontwikkel het, met gedokumenteerde vorme soos ''Campus Guidonis'' (1161), ''Champ-Guidonis'', ''Cham-Guion'' (1252), ''Changuon'' (laat 1200’s), ''Champguion'' (1395), en ''Changuyon'' (1804),<ref>Longon, Auguste (1891). ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k39298v/f144.image Dictionnaire topographique de la Marne]'' (in Frans). Parys, Frankryk: Impr. nationale (Paris). p. 50.</ref> wat ’n taalkundige ontwikkeling weerspieël wat moontlik ook die familienaam beïnvloed het. Die vroegste bekende vermeldings van die van self dateer uit [[1416]], toe ’n Professor François Changuion as ’n dosent in anatomie aan die Universiteit van Parys aangeteken is. Daar is ook verwysings na lede van die Changuion-familie wat in die vroeë 1500’s in [[Toulouse]] gewoon het.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 3. {{ISBN|978-0-620-60738-4}}.</ref><ref>"[https://www.changuion.family/home Changuion]". www.changuion.family. Geraadpleeg 2025-06-15.</ref> Al is hierdie individue nie direk verbind aan die gedokumenteerde geslagslyn nie, getuig dit van die familienaam se langdurige teenwoordigheid in Frankryk. Een van die eerste histories naspeurbare lede van die familie verskyn in [[1562]], tydens die bloedbad van Wassy, ’n dorp in die ou Franse provinsie Champagne. Pierre Changuion word genoem as een van die [[Protestantisme|Protestantse]] ([[Hugenoot|Hugenote]]) kerkgangers wat deur [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] magte aangeval is.<ref name="haag">Haag, Eugene et Emile (1881). ''La France Protestante'', 3. Paris. pp. 1065-1075.</ref> In die dekades ná hierdie gebeurtenis het sommige van Pierre se familielede na Vitry-le-François verhuis.<ref name="paola" /> As lede van die [[bourgeoisie]] het baie van hulle Frankryk verlaat rondom die herroeping van die [[Edik van Nantes]] in [[1685]] weens die daaropvolgende godsdiensvervolgings, en hulle in omliggende Protestantse lande gevestig<ref name="haag" /> Vandag woon sommige lede van die Changuion-familie steeds in die streek van Frankryk waaruit die familie oorspronklik afkomstig is. === Migrasie en vestiging in Nederland === Een van die Nederlandse takke van die familie het voortgevloei uit 'n seun van Pierre Changuion na wie hierbo verwys is by die bloedbad van Wassy.<ref name=":0" /> Hierdie tak het hulle direk in Leiden in Nederland gevestig nadat hulle Wassy in 1686 verlaat het. Daar het hulle in die tekstielbedryf betrokke geraak. Hierdie tak van die familie sou uiteindelik advokaat, skrywer en administrateur Pierre-Jean Changuion (1763-1820) voortbring, wie in 1804 as goewerneur van die [[Curaçao|Kolonie van Curacao en Onderhorighede]] aangestel is.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 25-27, 31, 36.</ref> In die negentiende eeu het hierdie tak in die manlike lyn uitgesterf. 'n Ander Nederlandse tak van die Changuion familie, waaruit die Suid-Afrikaanse tak ook dan kom, het voortgevloei uit 'n seun van bogenoemde Pierre Changuion, ook genoem Pierre wat in 1634 in Wassy begrawe is. 'n Kleinseun van laasgenoemde Pierre, genaamd Daniel Changuion, is in 1630 in Wassy gebore en het hom in Vitry-le-Francois gevestig waar hy 'n handelaar was. Na die herroeping van die Edik van Nantes het Daniel Changuion hom saam met sy seun, Jean wat omstreeks [[1660]] in Vitry gebore is, in Halle (Saale) in Duitsland gevestig.<ref name=":0">Bönhoff, J.G.R.H. (1914). ''Verzameling van aantekeningen betreffende geslachten, waaruit voorouders van Cathinca Ida Cornélie Bönhoff zijn voortgekomen''. Vol. II, "Aantekeningen betreffende het geslacht Changuion". Tiel, Nederland. </ref> Een van Jean Changuion se seuns, François (1694-1777) is in [[Frankfurt (Oder)]] in 1694 gedoop en het omstreeks 1717 na [[Amsterdam]] verhuis waar hy 'n poorter ('n burger wat oor stadsregte beskik het) en boekverkoper was. In 1724 het hy 'n drukkery, wat baie suksesvol sou word, in Amsterdam opgerig.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 39-41.</ref> ==== Verheffing tot adelstand en kontroversie ==== Een van Francois se kleinseuns, François Daniël (1766-1850), is op 16 September 1815 tot die [[Nederlandse adel]] verhef weens sy rol as sekretaris van die voorlopige regering van Nederland (die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap onder Van Hogendorp]]) in 1813.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=212&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek]''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. 411-412.</ref> Danksy sy rol as sekretaris geld hy as een van die grondvester van die Koningryk van Nederland.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11.</ref> Deur sy verheffing tot die adel is F.D. Changuion en sy nakomelinge gemagtig om die predikaat van jonkheer en jonkvrouw te gebruik. (As 'n lid van die adel is hy ook die reg gegee om 'n kroon in die helmteken van sy familiewapen<ref>Schimmelpenninck van der Oije, Coen, Egbert Wolleswinkel, Jos van den Borne en Conrad Gietman (2014). ''Wapenregister van de Nederlandse Adel. Hoge Raad van Adel''. Zwolle, Nederland: WBOOKS. pp. 220-221.</ref> te gebruik.) In 1823 is F.D. Changuion in absentia deur 'n hof skuldig bevind aan bedrog. Twee jaar later, in 1825, is daar in Nederland vir die eerstemaal 'n lys saamgestel van die persone wat tot die adel behoort. Slegs F.D. Changuion se kinders wat voor 27 Februarie 1823 (die datum van sy vonnis) gebore is, en nie hyself nie, is op hierdie lys genoem.<ref>[https://books.google.nl/books?id=6oVRAAAAcAAJ&hl=nl&pg=PA27#v=onepage&q&f=false Wetten en besluiten betrekkelijk den adel en het Koningrijk der Nederlanden] (1839), p. 27.</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11-12.</ref> Hierdie kinders het deel van die adel gebly, en kon dus hul adeldom laat toekom aan hul afstammelinge.<ref>''N''''ederland's Adelsboek'', 100. Hilversum, Nederland: Uitgeverij Verloren. 2024. pp. 28-29.</ref><ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref> Dit is ook die standpunt van die [[:nl:Hoge_Raad_van_Adel|Hoge Raad van Adel]] in Nederland.<ref>Boddaert, Dolph (2024). "François Daniël Changuion". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXLI''': 1-2.</ref> Regsgeleerde Briët het in 2019 ook aangevoer dat daar nooit 'n formele besluit geneem is om F.D. Changuion van sy adellike status te ontneem nie, en dat sodanige skrapping uit die adel geen statutêre of geregtelike grondslag het nie.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref> Briët se mening word nie deur almal gedeel nie. In die algemeen beskou, word F.D. Changuion na 1825 nie meer as lid van die Nederlandse adel gesien nie.<ref>Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 August 2022.</ref> === Uitbreiding na Suid-Afrika === Een van François Daniël se seuns, [[Antoine Changuion]] (1803-1881), het in 1831 na [[Suid-Afrika]] verhuis om 'n professoraat op te neem aan die Zuid-Afrikaansch Athenaeum<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=211&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek]''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. 408-410.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 73–75.</ref> (gestig in 1829, later bekend as die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] en tans as die [[Universiteit van Kaapstad]]). Uit Antoine het twee noemenswaardige takke van die familie in Suid-Afrika ontstaan: een deur sy seun Louis Annes Changuion (1840–1910), van wie alle Suid-Afrikaanse Changuions vandag afstam en wat die adellike lyn voortgesit het; en ’n ander deur sy seun Abraham Arnoldus Faure Changuion (1835–1877), die voorvader van die Chanquin-familie.<ref name=":2" /> Abraham het ’n verbintenis met ’n vrou met die naam Maggie aangegaan, wat van Maleis-Portugese afkoms was. Alhoewel die presiese aard van hul verhouding onseker is, het dit plaasgevind in ’n tyd toe interrasverbintenisse in die [[Kaapkolonie|Kaap]], hoewel nie onwettig nie, dikwels ontmoedig is binne die koloniale en adellike Europese samelewing. Daar word geglo dat hulle nageslag die van Chanquion aangeneem het, later gespel as Chanquin, moontlik in reaksie op sosiale druk of as ’n daad van selfdefiniëring.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 173-177. {{ISBN|978-0-620-60738-4}}.</ref> == Wapen == Die familiewapen word beskryf as, in blou, 'n moorkop van natuurlike kleur, vergesel bo van twee goue vlammende sterre en onder van 'n silwer sekelmaan. Vir die adellike tak, 'n halfaansiende helm met 'n kroon van drie blare en twee pêrels. Dekklede: blou gevoer met goud. Helmteken: 'n ster van die skild. Voorvaderlike wapenspreuk: ''Zèlé pour la Foi et le Roi'' ("Ywer vir geloof en die koning") in swart letters op 'n wit lint.<ref name=":1" /> Volgens een eeue-oue familie-oorlewering is die vlugtende Changuions tydens die godsdienstige vervolging deur [[Moslem|Moslems]] verskuil. 'n Ander bron vermeld dat die moorkop moontlik spruit uit die tyd van die [[Kruistog|Kruistogte]]. Hoe dit ook al sy, as ’n uitdrukking van dankbaarheid, is 'n moorkop - 'n heraldiese simbool histories geassosieer met Moslems - in die familiewapen aangebring. <ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 61.</ref> == Enkele afstammelinge == * François Changuion (1694-1777), poorter, boekverkoper en uitgewer te Amsterdam.<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 25.</ref> ** François Changuion (1727-na 1776), raadslid van die hof van geregtigheid te Essequibo (toe 'n deel van 'n Nederlandse kolonie en nou die Koöperatiewe Republiek Guyana) asook president van die weeskamer, kommandeur van Essequibo, kleinburger van [[Deventer]].<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. pp. 25-26.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 41.</ref> *** Jonkheer dr. [[François Daniël Changuion]] (1766-1850), lid van [[Leiden]] se [[:en:Vroedschap|vroedskap]] (stadsraad) asook munisipale amptenaar, sekretaris van die voorlopige regering (die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap onder Van Hogendorp]]) in 1813, kommissaris-generaal van Britse troepe, Nederland se eerste gesant na die Verenigde State van Amerika, verhef tot die Nederlandse adel in 1815, nie vermeld in die lys van adellikes uit 1825 nie.<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. pp. 25-26.</ref><ref name=":1">''Nederland's Adelsboek'', 81. Den Haag. 1990–1991. pp. 95–98.</ref> **** Jonkvrouw Louise Anne Changuion (1802-1872).<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 26.</ref> Na die dood van beide haar ouers het sy haar by haar broer A.N.E. Changuion in Kaapstad aangesluit. Sy het saam met hom, sy vrou en twee dogters na Europa teruggekeer in 1865. **** Prof. jonkheer dr. Antoine Nicolas Ernest Changuion (1803-1881), hoogleraar te [[Kaapstad]], baie produktiewe skrywer op teologiese en literêre gebied; hy het nege kinders gehad en hieruit stam 'n uitgebreide nageslag wat tot die Nederlandse adel behoort.<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. pp. 26-27</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 12-13.</ref><ref>Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 August 2022.</ref> Al die Changuions wat vandag vanuit Suid-Afrika afkomstig is, stam af van sy seun Louis Annes Changuion (1840-1910). 'n Tak van A.N.E. Changuion se nakomelinge, naamlik die nageslag van sy seun Abraham Arnoldus Faure Changuion (1835-1877), het hulle familienaam na Chanquin verander.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 123, 176-177, 253.</ref> ***** Jonkheer Francois Daniel Changuion (1833-1877), vertaler en skoolhoof. ***** Jonkheer Abraham Arnoldus Faure Changuion (1835-1877),<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 26.</ref> voorvader van die Chanquins van Suid-Afrika. ****** John Charles Chanquion (1862-1948). ****** Jennette Susan Chanquion (1869-1926). ***** Jonkvrouw Susanna Magdalena Changuion (1836-1873), eggenote van dr. Jan Willem Gerbrand van Oordt (1826-1904) en moeder van [[J.F. van Oordt|Johan Frederik van Oordt]] (D'Arbez). ***** Jonkheer Louis Annes Changuion (1840-1910),<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 27.</ref> landmeter te Robertson en die voorvader van die Changuions van Suid-Afrika. ****** Jonkheer Antoine Nicolas Ernest Changuion (1865-1945), boukundige en kontrakteursmaatskappy-eienaar. ****** Jonkvrouw Anne Eliza Changuion (1869-1971), was 'n offisier van die [[Heilsleër]] wat by die Heilsleër se werk in Suid-Afrika aangesluit het en later bevorder is tot Kaptein Anne Changuion voordat sy in 1897 getrou het. Saam met haar man, John Cunningham (1870-1950), kommissaris en territoriale bevelvoerder van die Heilsleër in [[Suid-Afrika]] en [[Nieu-Seeland]], en plaasvervangende leier in [[Nederland]], het sy diens gelewer in Suid-Afrika, Nieu-Seeland, Nederland, Java en die Wes-Indiese Eilande.<ref>(en) "[https://www.nytimes.com/1950/02/16/archives/john-cunningham.html John Cunningham]", ''The New York Times'', 16 Februarie 1950, p. 23.</ref><ref>"[https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NZH19290910.2.150 The Salvation Army. New Zealand appointment. Commissioner Cunningham]". ''New Zealand Herald''. Vol. LXVI, no. 20356. 10 September 1929. p. 13.</ref> Sy het ’n ondersteunende rol gespeel in internasionale sending- en humanitêre werk, insluitend die stigting van melaatsheidskolonies en bedieninge vir kinders, en het ’n leeftyd van 102 jaar bereik. ****** Jonkheer Francois Daniel Changuion (1874-1955), onderwyser. ****** Jonkheer Louis John Stanley Changuion (1875-1960), kontrakteursmaatskappy-eienaar en boer. ******* Jonkvrouw Marie-Louise Changuion (1905), moeder van Suid-Afrikaans-Namibiese beeldende kunstenaar Hilda Edith Wasserfall (1930). ******* Jonkheer Louis Annis Changuion (1910-1964), kontrakteursmaatskappy-eienaar en boer.<ref>{{Cite book |title=Die boere and Transvaal en hulle organisasie, 1897-1957 |publisher=Biografiese Uitgewers Maatskappy (EDMS) BPK. |year=1957 |location=Pretoria, Suid-Afrika |pages=200|last=Transvaalse Landbou-unie}}</ref> ******** Jonkvrouw Susanna Loraine Changuion (1938-2003), takbestuurder en later administratiewe hoof van 'n ouetehuis in [[Piet Retief, Mpumalanga|Piet Retief]]. ******** Jonkvrouw Hilda Edith Changuion (1940-1973), sakevrou en eienares van die eerste haarsalon in [[Pongola]]. ******** Jonkvrouw Mirra Louise Changuion (1942-), verpleegkundige en hospitaalmatrone, wat later as ’n senior bestuurder in die Transvaalse Provinsiale Gesondheidsdepartement gedien het, waar sy bygedra het tot die bestuur en ontwikkeling van openbare gesondheidsdienste in Suid-Afrika. ******** Kolonel jonkheer Louis John Stanley Changuion (1944-2024<ref>"[https://web.archive.org/web/20241112123840/http://icmark.co.nz/index.php/horowhenua-levin-otaki-death-notices-obituaries/recent-death-notices-obituaries/ Recent Death Notices]". I.C. Mark Ltd Funeral Directors. Geargiveer van [https://www.icmark.co.nz/index.php/horowhenua-levin-otaki-death-notices-obituaries/archive-death-notices-obituaries/ die oorspronklike] op 2024-11-12. Geraadpleeg 2025-06-17.</ref>) boer en sakeman, het van 1980 tot 1985 as bevelvoerder van die Pongola Kommando (’n militêre reserviste-eenheid) gedien. Hy het sy militêre loopbaan voortgesit in Durban en Pretoria as ’n luitenant-kolonel in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] van 1985 tot 2002, en daarna die rang van kolonel in die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] beklee. ******** Jonkvrouw Alinda Magdalena Changuion (1946-), sakevrou en versekeringsmakelaar in [[Nigel]]. ******** Jonkheer Thomas Ferreira Changuion (1948-2016), boer en sakeman wat as voorsitter van die dorpsraad van [[Pongola]] en die plaaslike gesondheidskomitee gedien het, en so bygedra het tot munisipale bestuur en openbare gesondheidstoesig. ******* Jonkheer Frederick Johannes Abram Changuion (1913-1976), boer, motorwerktuigkundige. ******** Jonkheer dr. Louis John Stanley Changuion (1940-), professor in geskiedenis aan die [[Universiteit van die Noorde]] en gepubliseerde outeur, bekend vir sy akademiese werk oor Suid-Afrikaanse geskiedenis en vir die skryf van ''Die familie Changuion van Suid-Afrika'', ’n omvattende familiegeskiedenis. ******* Jonkheer Antoine Nicolaas Ernest Changuion (1914-1979), makelaar in landboueiendom.<ref name=":2" /><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 319-324.</ref> ****** Jonkheer Abraham Arnoldus Faure Changuion (1878-1970), vernikkelaar. ******* Jonkheer Laurent Changuion (1914-1984), stigterslid van die [[Krugersdorp]] Pentecostal Holiness Church. ******** Jonkheer René Changuion, evangelis en stigter van Christian Motorcyclists Association (CMA) van Suid-Afrika.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 341-343.</ref> Hy is ook die uitvoerende hoof en stigter van God’s Workshop Projects, ’n geloofsgebaseerde organisasie wat betrokke is by gemeenskapsontwikkeling en dienslewering.<ref>"[https://www.godsworkshopprojects.co.za/ Gods Workshop Projects - Gods]". Gods Workshop Projects. Geraadpleeg 2025-06-15.</ref> ******* Jonkheer Paul Luther Changuion (1918–2005), hoofaankoper vir die RST-groep in [[Zambië]]. ******** Jonkheer Paul Changuion (1945–), bekende fotograaf en outeur van verskeie fotografiese monografieë.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 343–345. {{ISBN|978-0-620-60738-4}}.</ref> ***** Jonkheer Laurent Ernest Changuion (1842-1917), onderwyser. ***** Jonkheer Jean Pierre Edouard Faure Changuion (1844-1910), sekretaris van die Uitvoerende Raad van die [[Oranje-Vrystaat|Oranje Vrijstaat]], lid van die [[Volksraad van die Zuid-Afrikaansche Republiek|Volksraad]] van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], [[vrederegter]] te [[Piet Retief, Mpumalanga|Piet Retief]] en boer. ***** Jonkvrouw Henrietta Wilhelmina Changuion (1847-1918), eggenote van Gustav Franz Ludwig Benno Schwabe (1841-1907) van [[Basel]], Switserland.<ref name=":2">''Nederland's Adelsboek'', 100. Hilversum, Nederland: Uitgeverij Verloren. 2024. pp. 30-35.</ref> * Dr. Pierre Changuion (1700-1758),<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 25.</ref> raadsheer van Brabant en van Overmaas, in 1741 benoem tot hoofregter van die feudale hof van Brabant. ** Dr. Paul Changuion (1733-1804),<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 36.</ref> raadsheer en later stadsklerk van Vlissingen, in 1774 aangewys as stadsklerk van Middelburg. *** Dr. Pierre-Jean Changuion (1763-1820), sekretaris van die hof van Holland tot 1795, daarna lid van geregshof van Den Bosch en van Breda, van 1804 tot 1807 goewerneur van die [[Curaçao|Kolonie van Curacao en Onderhorighede]] wat in daardie jaar deur Brittanje oorgeneem word, terug in Nederland ter dood veroordeel weens die verlies van Curacao maar sy vonnis word versag. In 1814 in sy eer herstel deur Willem I en benoem tot griffier by die regsbank van Goes, en in 1816 aangewys as raad-fiskaal in die hof van politie (Politieke Raad) te Suriname en word in 1817 sekretaris van hierdie hof.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=212&accessor=accessor_index ''Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek'']. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. p. 412.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Franse vanne]] rz6fgv3oy6ti6583urcr0i1cnn3kj5j 3 396755 2909067 2548199 2026-06-03T11:55:21Z ~2026-22503-02 206103 Welkom :) 2909067 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} == Afrigters? == Het al die klubs van afrigters verander? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:07, 25 Desember 2022 (UTC) :Die data lui dat die afrigter sedert 2013 werk. Wanneer was die laaste kaart odstavnita? [[Gebruiker:Makenzis|Makenzis]] ([[Gebruikerbespreking:Makenzis|kontak]]) 18:35, 25 Desember 2022 (UTC) 7ynza8hxcn5mdrsfqaj4znnxo04abmg 0 398137 2908873 2905199 2026-06-02T15:17:39Z Jcb 223 2908873 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Aydian Dowling | beeld = | beeldonderskrif = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|07|16}} | geboorteplek = Long Island, [[New York]], VSA | sterfdatum = <!-- {{Sterfdatum en ouderdom|JJJJ|MM|DD|JJJJ|MM|DD}} (geboortedatum gevolg deur sterfdatum) --> | sterfplek = | nasionaliteit = | alma_mater = | beroep = {{hlist|YouTuber / beïnvloeder|entrepreneur|model|fiksheids- en lewensafrigter|aktivis}} | jare_aktief = 2009-tans | era = | bekend_vir = | noemenswaardige_werke = | eggenoot = Jenilee Dowling | webwerf = {{URL|https://aydiandowling.com/}} }} '''Aydian Dowling''' (gebore op 16 Julie 1987) is 'n Amerikaanse YouTuber/beïnvloeder, entrepreneur, model, fiksheids- en lewensafrigter en [[transgender]] aktivis. Hy het sy YouTube-kanaal in 2009 begin om sy reis met die neem van [[testosteroon]] en sy ondervindings as 'n [[trans man]] te deel.<ref name="sa">{{cite web |url=https://shortyawards.com/10th/aydiandowling |title=Aydian Dowling - The Shorty Awards |website= The Shorty Awards 2021|access-date= March 11, 2022}}</ref> In 2015 was Aydian op die voorblad van ''FTM Magazine'' op 'n herskepte foto van [[Adam Levine]] wat tot sy loopbaan as model gelei het.<ref>{{cite web |url=https://www.buzzfeed.com/jasonrobertb/transgender-magazine-recreates-naked-adam-levine-p-1c4ex |title= Transgender Magazine Recreates Naked Adam Levine Photo |last= Ballard |first=Jason |date= February 17, 2015 |website=BuzzFeed |access-date= March 11, 2022}}</ref> Aydian was in 2015 die leserskeuse in die "Ultimate ''Men's Health'' Guy"-kompetisie, en was in November 2015 op die voorblad van 'n spesiale uitgawe. Hy was die eerste transgender man op die voorblad van ''Men's Health''.<ref>{{cite web |url=https://people.com/health/aydian-dowling-loses-mens-health-cover-competition/ |title=Transgender Activist Aydian Dowling Loses Men's Health November Cover Competition but Will Appear on Special Edition Cover |last=Calderone |first=Ana |date= October 15, 2015 |website=People |access-date= March 11, 2022}}</ref> Hy was daarna in 2016 op die voorblad van beide ''Gay Times'' en ''IN Magazine''.<ref>{{cite web |url=https://www.out.com/popnography/2016/2/26/aydian-dowling-first-trans-man-cover-gay-times-magazine |title=Aydian Dowling Is the First Trans Man to Cover Gay Times Magazine |last=Wheeler |first=Andre |date= February 26, 2016 |website=Out |access-date= March 11, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://inmagazine.ca/2016/06/aydian-dowling-incredible-journey/ |title=June 2016 Cover Story: Aydian Dowling's Incredible Journey |last=Hardwick |first=Courtney |date= June 1, 2016 |website= IN Magazine|access-date= March 11, 2022}}</ref> ==Persoonlike lewe== Dowling het in Long Island grootgeword saam met twee ouer broers en twee stiefsibbes. Tydens sy tienerjare het hy uitgekom as 'n [[lesbiër]], maar gevoel die etiket pas hom nie heeltemal nie. Hy het op 16 sy eerste meisie gehad en het sy identiteit begin bevraagteken toe een van sy meisies vra of hy 'n seun wil wees. Dowling het dit oorweeg dat hy transgender is, maar is ontnugter deur die media se voorstelling van transgender mense as óf 'n "drag king" óf 'n "drag queen", van wie die meeste [[cisgender]] mense is. In 2007 het hy 'n videogreep op die [[internet]] gesien wat sy belangstelling geprikkel het.<ref>{{Citation |title=Transgender / Transsexual Men on the Maury Show / Lando FTM |url=https://www.youtube.com/watch?v=vcqhPJHwv8E |language=en |access-date=2023-02-13}}</ref> Daarna het hy in Februarie 2009 besef hy is 'n trans man.<ref>{{cite web |url=https://www.metroweekly.com/2016/03/total-embodiment-an-interview-with-aydian-dowling/ |title=Total Embodiment: An Interview with Aydian Dowling |last=Riley |first=John |date= March 3, 2016 |website= Metro Weekly|access-date= March 10, 2022}}</ref> Kort daarna het Aydian sy vrou, Jenilee Dowling, ontmoet en hulle is in 2012 getroud.<ref>{{cite web |url=https://www.pinknews.co.uk/2018/11/05/trans-man-aydian-dowling-first-child/ |title=Trans man Aydian Dowling's wife gives birth to their first child |last=Braidwood |first=Ella |date= November 5, 2018 |website= PinkNews|access-date= March 10, 2022}}</ref> Op 1 November 2018 het hulle hulle eerste kind, Antler Joseph, verwelkom. Hy is met skenkersperm verwek.<ref>{{cite web |url=https://www.gaytimes.co.uk/life/trans-activist-and-model-aydian-dowling-celebrates-birth-of-baby-boy/ |title=Trans activist and model Aydian Dowling celebrates birth of baby boy |last=Megarry |first=Daniel |date=November 6, 2018 |website=Gay Times |access-date=March 10, 2022 }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Loopbaan== Voordat Aydian 'n LGBTQ-kampvegter geword het, het hy 'n paar jaar as 'n bakker gewerk. Freedom for All Americans het 'n storie oor hom geskryf nadat hy as bakker in Oregon afgedank is omdat hy transgender is. Hulle het 'n video ingesluit wat hy vir sy YouTube-kanaal opgeneem het oor sy ervaring van diskriminasie in die werkplek.<ref>{{cite web|url= https://freedomforallamericans.org/advocate-entrepeneur-aydian-dowling-i-was-fired-for-being-transgender/|title= Advocate & Entrepreneur Aydian Dowling: I Was Fired for Being Transgender|date= September 15, 2016|website= Freedom for All Americans|access-date= March 10, 2022|archive-date= 4 Maart 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230304144152/https://freedomforallamericans.org/advocate-entrepeneur-aydian-dowling-i-was-fired-for-being-transgender/|url-status= dead}}</ref> Nadat hy en sy vrou [[New York]] toe getrek het om nader aan sy vrou se pa te wees, het hy sy entrepreneurswerk die middelpunt van sy loopbaan gemaak en meer tyd aan sy maatskappy, Point5cc, begin bestee.<ref>{{cite web |url=https://www.metroweekly.com/2016/03/total-embodiment-an-interview-with-aydian-dowling/ |title=Total Embodiment: An Interview with Aydian Dowling. |last=Riley |first=John |date= March 3, 2016 |website= Metro Weekly|access-date= March 10, 2022}}</ref> Sedert hy uitgekom het, het Aydian se loopbaan op baie vlakke vlamgevat: as 'n beïnvloeder, trans aktivis, model en fiksheids- en lewensafrigter. ===Entrepreneurskap=== Aydian het sy kleremaatskappy, Point 5cc, in 2012 gestig.<ref name="pop">{{cite web |url=https://www.pointofpride.org/about |title=About Us |website= Point of Pride|access-date= March 11, 2022}}</ref> Die naam verwys na die dosis wat gewoonlik vir hormoonvervangingsterapie voorgeskryf word.<ref name="sa" /> Die maatskappy help ander transgender mense, ook deur middel van 'n sustersmaatskappy sonder winsbejag, Point of Pride.<ref name="pop" /> Point of Pride verskaf borsbinders vir trans mans<ref>{{cite web |url=https://www.metroweekly.com/2016/03/total-embodiment-an-interview-with-aydian-dowling/ |title=Total Embodiment: An Interview with Aydian Dowling.|last=Riley |first=John |date= March 3, 2016 |website= Metro Weekly|access-date= March 10, 2022}}</ref> en het al tienduisende mense gehelp om hulpmiddels en chirurgie te ontvang.<ref>{{cite web|url= https://aydiandowling.com/#about|title= Transgender Activist & Educator|website= Aydian Dowling|access-date= March 10, 2022|archive-date= 4 Maart 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230304145354/https://aydiandowling.com/#about|url-status= dead}}</ref> ==Impak== Dowling se voorbladfoto van ''Men's Health'' het in dieselfde jaar verskyn as [[Laverne Cox]] s'n op ''[[Time (tydskrif)|Time]]''. Daar was in die middel 2010's 'n golf van mediadekking van transgender individue, wat deur ''Time'' beskryf is as die "Transgender Tipping Point".<ref>{{cite web |url=https://www.losangelesblade.com/2020/11/17/transgender-awareness-week-is-about-reminding-all-trans-allies-theres-so-much-more-work-to-do/ |title=Transgender Awareness Week is about reminding all Trans-Allies there's so much more work to do.|last=Dowling |first=Aydian |date= November 17, 2020 |website= Los Angeles Blade |access-date= March 11, 2022}}</ref> Dowling se verskyning in ''Men's Health'' het die lewe van ander transgender mense positief geraak en hulle geïnspireer om ook blogs en YouTube-kanale te begin om hulle eie ondervindings te dokumenteer.<ref>{{cite web |url=https://www.glaad.org/amp/my-trans-hero-aydian-dowling?response_type=embed |title=aydian dowling is my unexpected trans hero |last=Bernardo |first=Mason |date=May 24, 2018 |website=glaad |access-date=March 11, 2022 |archive-date= 4 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304150302/https://www.glaad.org/amp/my-trans-hero-aydian-dowling?response_type=embed |url-status=dead }}</ref> Verder beantwoord Aydian elke maand honderde [[e-pos]]se om ander mense met hulle [[gendertransisie]] te help.<ref>{{cite web |url=https://www.onlygood.tv/introducing-the-creation-of-us-with-aydian-dowling-2565337661.html |title= Trans-Activist, Influencer, and Cover Model. Meet Aydian Dowling. (The Creation of Us-E1) |last= Sciglimpaglia |first=Mary |date= December 31, 2021 |website= Only Good TV |access-date= March 11, 2022}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Aydian Dowling}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dowling, Aydian}} [[Kategorie:Transgender mense]] [[Kategorie:Amerikaanse modelle]] [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] 8m7tkp2upe8mqq934wpcjvp4dsf0zx4 0 400893 2908824 2908822 2026-06-02T12:40:15Z Odriskelmac11 115344 Verbeter 2908824 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Sweet-2018.jpg|duimnael|regs|William Sweet.]] '''William Sweet''' (gebore 1955, St Albert, [[Kanada]]) is 'n filosoof en voormalige president van die Canadian Philosophical Association<ref>https://www.acpcpa.ca/cpages/presidential-address Presidential Addresses, Canadian Philosophical Association</ref> en die Canadian Theological Society.<ref>https://web.archive.org/web/20210724163819/http://cts-stc.ca/executive/ Canadian Theological Society, Executive</ref> == Lewe en werk == Sweet is gebore in Edmonton, Alberta, Kanada, en studeer [[politieke wetenskap]], [[teologie]], en filosofie in Kanada, Suid-Afrika, Frankryk en Duitsland.<ref>https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/sweet-william-1955|title=Sweet, William 1955- & Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com</ref> Hy het 'n DEA in Politieke Wetenskap aan die [[Sorbonne]] aan die [[Université Paris I Panthéon-Sorbonne|Université de Paris]] voltooi, 'n PhD in Filosofie aan die [[Universiteit van Ottawa]], 'n ThD in Sistematiese Teologie aan die Universiteit van Suid-Afrika in Pretoria, en 'n Ph.D. aan die [[Universiteit van Manitoba|Saint Paul Universiteit]]. == Professionele opleiding == Sweet spesialiseer hoofsaaklik in die filosofie van kultuur, maar ook in die [[geskiedenis van die filosofie]], hoewel hy dit as 'n hulpbron en voertuig gebruik om hedendaagse kwessies in [[politieke filosofie]], toegepaste etiek en godsdiensfilosofie aan te spreek. Sy mees onlangse publikasies is in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse filosofie, Godsdiensfilosofie, en interkulturele filosofie.  Hy het artikels gepubliseer oor die Suid-Afrikaanse filosowe [[Marthinus Versfeld]],<ref>[https://www.pdcnet.org/pct/content/pct_2017_0013_0011_0025/+W.+Sweet,+Martin+Versfeld,+Citizenship,+and+the+‘Civitas+Dei’,+Philosophy,+Culture,+and+Traditions+13+(2017):+11-25.]</ref> A.R. Lord,<ref>William Sweet, “A. R. Lord and Later Idealist Political Philosophy,” ''The British Journal of Politics and International Relations'', Vol. 7, Iss.1, 2005. </ref> Andrew H. Murray,<ref>William Sweet, “Philosophy under Apartheid,” in J. A. Lavery, L. Groarke and W. ''Sweet'', eds, ''Ideas Under Fire: Historical Studies of Philosophy and Science in Adversity'' (Madison, NJ: Farleigh Dickinson University Press, 2013).</ref> en R.F. Alfred Hoernlé, en [[Jan Christian Smuts]]. Sy vroeë essays, sowel as sy eerste boek, het gefokus op die politieke filosofie van die [[Britse idealisme|Britse idealistiese]] filosowe van die laat 19de en vroeë 20ste eeue,<ref>William Sweet, ''Idealism and Rights: The Social Ontology of Human Rights in the Political Thought of Bernard Bosanquet'' 2nd edition (Lanham, MD, 2005). </ref> maar hy het 'n aantal werke en vertalings gepubliseer oor die personalistiese tradisie in Franse Filosofie, veral dié van Jacques Maritain. Onlangse navorsing fokus op 20ste-eeuse filosofiese debatte in Suid-Afrika en Indië en die verskynsel van die migrasie van filosofiese tekste en tradisies tussen kulture. Sweet reis baie, en gee gereeld lesings of onderrig in Oos-Asië, Indië en Wes-Europa. Hy was 'n groot bydraer tot die internasionale programme van die Council for Research in Values and Philosophy en van die World Union of Catholic Philosophical Associations en die Istituto Internazionale Jacques Maritain. Hy is die redakteur van Philosophy, Culture, and Traditions, Études maritainiennes/Maritain Studies, en 'n redakteur van Collingwood and British Idealism Studies. Sy boeke en artikels word in verskeie tale gepubliseer: Afrikaans, Kastiliaans, Chinees, Engels, Frans, Gallego, Duits, Italiaans, Persies, Pools en Viëtnamees. == Eerbewyse == Hy is verkies as 'n genoot van die Royal Historical Society in 2014 en 'n genoot van die Royal Society of Canada in 2017.<ref>https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017|title {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614073237/https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017%7Ctitle |date=14 Junie 2023 }} = Best in their field – STFX faculty members Dr. Brendan Murphy and Dr. William Sweet elected as Fellows of the Royal Society of Canada|date = 7 September 2017</ref> In November 2021 is hy verkies as 'n permanente lid van die wêreld se vooraanstaande akademie van filosofie, die Institut international de philosophie. == Publikasies == === Boeke === * Filosofie om kulture en lewenswyses weer te betrek, (met G.F. McLean) (Washington, DC, 2022) * Sorg vir self en betekenis van die lewe, (met Cristal Huang) (Washington, DC, 2015). * Wat is interkulturele filosofie?, (Washington, DC: CRVP, 2015). * Kulturele botsing en godsdiens, (Washington, DC: CRVP, 2014) * Ideas Under Fire, (met Jonathan Lavery en Louis Groarke) (Fairleigh Dickenson University Press, 2013) * Philosophy Emerging from Culture, (met Wonbin Park, George F. McLean en Olivia Blanchette) (CRVP, 2013) * Migrerende tekste en tradisies, (University of Ottawa Press, 2012). * Antwoorde op die Verligting. 'n Uitruil oor grondslae, geloof en gemeenskap. (met Hendrik Hart) (Rodopi, 2012) * Interkulturele dialoog en menseregte, met Luigi Bonanate en Roberto Papini (CRVP Press, 2011). * Biographical Encyclopedia of British Idealism (Continuum 2010) * Die morele, sosiale en politieke filosofie van die Britse idealiste (Afdruk Academic 2009) * Heroorweging van die rol van filosofie in die globale era (red., met Pham Van Duc) (2009) * The Dialogue of Cultural Traditions (red., met Tomonobu Imamichi, G.F. McLean, et alii) (2008) * Uitgawe van die werke van Arthur Ritchie Lord (met Errol E. Harris), 3 vols. (met inleidings en kritiese biografieë) * (2006) * Filosofie van Godsdiens [Vol. 8, Proceedings of the XXI World Congress of Philosophy, 2003] (2006) * Benaderings tot metafisika (Kluwer/Springer, 2004) * The Philosophy of History: a her-examen (Ashgate, 2004) * Husserl en Stein (2003) [ed. met Richard Feist] * Godsdiens, wetenskap en nie-wetenskap (2003) * Religious Belief: The Contemporary Debate (2003) * Filosofiese teorie en die Universele Verklaring van Menseregte (2003) * Filosofie, Kultuur en Pluralisme (2002) * Idealisme, metafisika en gemeenskap (2001) * Britse idealisme en estetika (2001) * Uitgawe van Bernard Bosanquet se The Philosophical Theory of the State and Related Essays (2001) [red., met Gerald F. Gaus] * Uitgawe van Natural Law: reflections on theory and practice, deur Jacques Maritain (2001; gekorrigeerde uitgawe, 2003) * The Bases of Ethics (2000) * Idealisme en regte: Die sosiale ontologie van menseregte in die politieke denke van Bernard Bosanquet (1997; sagteband 2005). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kanadese filosowe]] 4c29a2787356xpyyp128hqk8l4m8kaa 0 401877 2908826 2906303 2026-06-02T13:18:44Z Odriskelmac11 115344 Verbeter 2908826 wikitext text/x-wiki [[Lêer:IMG-Dricus-Duplessis(cropped).jpg|duimnael|regs|Dricus du Plessis]] '''Dricus du Plessis''' (gebore [[14 Januarie]] [[1994]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] professionele [[MMA|gemengde gevegskunstenaar]] en was die middelgewigkampioen van die [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC) van 2024 tot 2025 gewees.<ref name="ufc297results">{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/lists/ufc-297-toronto-sean-strickland-vs-dricus-du-plessis-pennington-silva-play-by-play-live-results|title=UFC 297 play-by-play and live results|publisher=mmajunkie.com|author=Danny Segura|date=2024-01-20|access-date=2024-01-20}}</ref> Hy het voorheen aan die middelgewigafdeling van Extreme Fighting Championship (EFC) deelgeneem, waar hy die voormalige middelgewig- en weltergewigkampioen was. Hy is sedert 2013 'n professionele vegter en het ook meegeding vir die Pools-gebaseerde promosie Konfrontacja Sztuk Walki (KSW). Benewens die feit dat hy 'n tweemalige EFC-middelgewig- en voormalige EFC-weltergewigkampioen is, is hy ook 'n voormalige KSW-weltergewigkampioen. Vanaf 11 Julie 2023 was hy die nommer 1 op die UFC-middelgewigranglys, maar het die titel eers op 20 Januarie 2024 gewen. <ref>{{Cite web |title=UFC Rankings {{!}} UFC.com |url=https://www.ufc.com/rankings |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613123822/https://www.ufc.com/rankings |archive-date=2023-07-11 |access-date=2023-07-11 |website=www.ufc.com}}</ref> ==Agtergrond== Du Plessis is [[Afrikaans]]<nowiki/>sprekend.<ref>[https://www.iol.co.za/sport/mma/dricus-du-plessis-gives-las-vegas-some-afrikaans-lessons-at-ufc276-21db33dd-9472-4276-94aa-02d8e15b1b07 Dricus du Plessis gives Las Vegas some Afrikaans lessons at UFC 276] Julian Kiewietz, iol.co.za (2 Julie 2022)</ref><ref>[https://www.msn.com/en-za/sports/mma-ufc/huge-congrats-to-south-african-mma-dricus-du-plessis-garners-praise-from-conor-mcgregor-after-major-ufc-win/ar-AA1dCPVL ‘Huge congrats to South African MMA’ - Dricus du Plessis garners praise from Conor McGregor after major UFC win] Julian Kiewietz, msn.com (9 Julie 2023)</ref> Hy is in [[Welkom|Welkom, Vrystaat]], gebore. Du Plessis het op vyfjarige ouderdom [[judo]] begin oefen, gevolg deur [[stoei]] op twaalf, toe [[skopboks]] op veertien.<ref name="EFCprofile">{{cite web|url=http://www.efcworldwide.com/fighters/du-plessis/|title=Du Plessis - EFC Worldwide|website=efcworldwide.com|access-date=2019-12-16|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204165158/https://www.efcworldwide.com/fighters/du-plessis/|url-status=live}}</ref><ref name="UFCprofile" /> In 2012, op 17 jaar oud, het Du Plessis Suid-Afrika se eerste medaljewenner by die WAKO Wêreldkampioenskappe geword deur goud in die K-1-styl skopboks te wen,<ref name=":1">{{Cite web |date=2012-09-18 |title=ALL OFFICIAL RESULTS OF CADETS & JUNIORS WORLD CHAMPIONSHIPS! |url=https://wako.sport/ |access-date=2023-12-15 |website=WAKO |language=en}}</ref><ref name=":0" /> maar het na gemengde gevegskuns oorgeskakel nadat hy besef het daar is nie soveel geld in skopboks nie.<ref name="EFCprofile" /><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=8MGZRHWVLmw|title=Dricus Du Plessis Rips Kelvin Gastelum: ‘He Literally Took Food Off My Table’ - MMA Fighting|date=5 April 2022|author=Ariel Helwani|via=YouTube|access-date=26 April 2022|archive-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426194709/https://www.youtube.com/watch?v=8MGZRHWVLmw|url-status=live}}</ref> Saam met gevegskuns het Du Plessis ook deur sy skooljare rugby gespeel<ref>{{cite web|url=https://www.news24.com/news24/opinions/analysis/saturday-profile-im-no-brother-of-yours-son-dricus-du-plessis-on-being-african-and-loving-beer-20230819|title='I'm no brother of yours, son': Dricus du Plessis on being African and loving beer|website=news24.com|accessdate=19 Augustus 2023}}</ref> en is sedertdien 'n getroue ondersteuner van die [[Springbokke]], Suid-Afrika se nasionale [[rugby]]span.<ref>{{cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/sport/rugby/rugby-championship/dricus-du-plessis-to-carry-flag-ahead-of-springboks-vs-all-blacks/|title=Dricus du Plessis to carry flag ahead of Springboks vs All Blacks|website=thesouthafrican.com|accessdate=13 Augustus 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportsbrief.com/ufc/44208-dricus-du-plessis-eyes-clean-sweep-wins-south-africa-australia/|title=Dricus Du Plessis Eyes Clean Sweep of Wins for South Africa Against Australia|website=sportsbrief.com|accessdate=8 Julie 2023|archive-date=22 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022050629/https://sportsbrief.com/ufc/44208-dricus-du-plessis-eyes-clean-sweep-wins-south-africa-australia/|url-status=dead}}</ref> Hy het aanvanklik [[landbou-ekonomie]] aan die [[Universiteit van Pretoria]] studeer, maar gedurende sy laaste jaar uitgesak om 'n loopbaan in gemengde gevegskuns te volg.<ref name=UFCprofile>{{cite web|url=https://www.ufc.com/athlete/dricus-du-plessis|title=Dricus du Plessis {{!}} UFC|website=UFC.com|accessdate=16 Oktober 2020}}</ref> ==Gemengde gevegskuns loopbaan== ===Vroeë loopbaan=== Du Plessis het drie amateurgevegte gehad voordat hy sy professionele debuut in 2013 gemaak het,<ref name=":0">{{Cite web|title=''Meet Our EFC Champion - Dricus du Plessis''|url=https://www.cmtrading.com/dricus-du-plessis/?lang=en|accessdate=18 Mei 2023}}</ref> en het 'n 4–0-rekord saamgestel voordat hy die toekomstige UFC-vegter en destydse EFC-middelgewigkampioen Garreth McLellan by EFC Africa 33 ontmoet het, en verloor via 'n guillotine-verstikkinggreep-oorgawe in die derde rondte.<ref>{{cite web|url=https://combatpress.com/2014/08/efc-africa-33-mclellan-vs-du-plessis-results/|title=EFC Africa 33 Results: McLellan Chokes Out Du Plessis to Retain Middleweight Title|publisher=combatpress.com|accessdate=25 Januarie 2020|date=30 Augustus 2014|author=Rob Tatum|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125072010/https://combatpress.com/2014/08/efc-africa-33-mclellan-vs-du-plessis-results/|url-status=live}}</ref> In Junie 2015 het Du Plessis sy weltergewigdebuut by EFC Africa 40 teen Dino Bagattin gemaak, deur 'n tweederonde-wurg-oorgawe te wen.<ref>{{cite web|url=https://www.sherdog.com/events/EFC-Extreme-Fighting-Championship-40-45621|title=Extreme Fighting Championship (Africa) EFC Africa 40|accessdate=25 January 2020|archive-date=22 Maart 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322161726/https://www.sherdog.com/events/EFC-Extreme-Fighting-Championship-40-45621|url-status=live}}</ref> Nadat hy 3–0 in 2015 gewen het, het Du Plessis die veteraan-vegter Martin Van Staden by EFC 50 vir die vakante EFC-weltergewigkampioenskap teëgekom. Du Plessis het in die derde ronde gewen via guillotine wurg-oorgawe.<ref>{{cite web|url=https://lwmag.co.za/efc-50-results|title=EFC 50 Results|accessdate=25 Januarie 2020|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125072015/https://lwmag.co.za/efc-50-results|url-status=live}}</ref> Du Plessis sou later sy titel teen een van sy voormalige houers, Henry Fadipe, verdedig. Die geveg is egter gekanselleer toe Fadipe probleme met sy visum ondervind het.<ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/sport/mma/i-was-looking-forward-to-smashing-dricus-du-plessis-says-henry-fadipe-ahead-of-ksw-76-a223d6ac-6c7d-4237-beea-78f015fe619f|title=Henry Fadipe Cannot Make the Fight|access-date=Desember 16, 2023}}</ref> Du Plessis het in 2017 na EFC teruggekeer en die Brasiliaan Mauricio Da Rocha Jr. in 'n weltergewigkompetisie verslaan voordat hy Yannick Bahati by EFC Africa 62 vir die middelgewigkampioenskap teëgekom het. Du Plessis het om 1:30 van die eerste ronde met guillotine-verstikkinggreep gewen en 'n tweegewigklaskampioen met die promosie geword.<ref>{{cite web|url=http://southafricanmma.com/efc-62-results-history-made/|title=EFC 62 Results: History is Made|accessdate=25 Januarie 2020|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125072012/http://southafricanmma.com/efc-62-results-history-made/|url-status=live}}</ref> ===KSW=== In 2018 sou Du Plessis op 14 April die KSW-weltergewigkampioen, Roberto Soldić, te staan kom vir die KSW-weltergewigkampioenskap by KSW 43: Soldić vs. Du Plessis. In 'n ontsteltenis het Du Plessis Soldic via TKO onttroon, nadat hy hom met 'n linkerhaak laat val het.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2018/4/14/17238508/ksw-43-results-dricus-du-plessis-stops-roberto-soldic-to-claim-welterweight-title|title=KSW 43 results: Dricus du Plessis stops Roberto Soldic to claim welterweight title. www.mmafighting.com|accessdate=25 Januarie 2020|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125071956/https://www.mmafighting.com/2018/4/14/17238508/ksw-43-results-dricus-du-plessis-stops-roberto-soldic-to-claim-welterweight-title|url-status=live}}</ref> Die twee sou later in die herfs van daardie jaar by KSW 45: De Fries teen Bedorf heroorspeel, met Du Plessis wat deur die derde ronde uitklophou verslaan is.<ref>{{cite web|url=http://www.fight-madness.com/ksw-45-results/|title=KSW 45 took place Saturday night, October 6 from The SSE Arena, Wembley in London, England. www.fight-madness.com|accessdate=25 Januarie 2020|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125072011/http://www.fight-madness.com/ksw-45-results/|url-status=live}}</ref> Du Plessis het weer vir KSW op KSW 50 geveg teen die Brasiliaans-Duitse vegter Joilton Santos, en wen via TKO.<ref>{{cite web|url=https://cagesidepress.com/2019/09/14/ksw-50-london-results/|title=KSW 50: London Full Results|publisher=cagesidepress.com|accessdate=25 Januarie 2020|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125072012/https://cagesidepress.com/2019/09/14/ksw-50-london-results/|url-status=live}}</ref> ===Keer terug na EFC=== Nadat Brendan Lesar die veteraan Garreth McLellan ontstel het vir die EFC Tussentydse Middelgewigkampioenskap by EFC Africa 80,<ref>{{cite web|url=https://www.fightsports.tv/efc-80-lesar-scores-upset-ko-fiorot-wins-the-fighter/|title=Lesar Scores Major Upset At EFC 80. www.fightsports.tv|accessdate=25 Januarie 2020|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127065427/https://www.fightsports.tv/efc-80-lesar-scores-upset-ko-fiorot-wins-the-fighter/|url-status=live}}</ref> sou Du Plessis volgende vir Lesar te staan kom vir die titel by EFC Africa 83. Du Plessis het gewen deur middel van 'n guillotine-verstikkinggreep in die eerste rondte.<ref>{{cite web|url=https://boksburgadvertiser.co.za/355747/du-plessis-takes-efc-83/|title=Du Plessis takes EFC 83. It was built up over an elongated two years|website=boksburgadvertiser.co.za|accessdate=25 Januarie 2020|author=Sabelo Mashego|archive-date=25 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125072011/https://boksburgadvertiser.co.za/355747/du-plessis-takes-efc-83/|url-status=live}}</ref> ===Ultimate Fighting Championship=== Du Plessis het sy promosiedebuut teen Markus Perez op 11 Oktober 2020 by UFC Fight Night 179 gemaak.<ref name="DuPin">{{cite web|url=https://globoesporte.globo.com/combate/noticia/ultimate-encaminha-ex-campeao-do-ksw-como-adversario-de-markus-maluko-10-de-outubro.ghtml|title=UFC sets former KSW champion as opponent of Markus Maluko, Oktober 10|publisher=globoesporte.com|author=Raphael Marinho|date=2020-09-24|access-date=2020-09-24|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929103442/https://globoesporte.globo.com/combate/noticia/ultimate-encaminha-ex-campeao-do-ksw-como-adversario-de-markus-maluko-10-de-outubro.ghtml|url-status=live}} {{in lang|pt}}</ref> Hy het die geveg met 'n uitklophou in die eerste rondte gewen.<ref>{{Cite web|last=Bitter|first=Shawn|date=2020-10-10|title=UFC Fight Island 5 Results: Dricus Du Plessis Impresses in Debut With KO|url=https://cagesidepress.com/2020/10/10/ufc-fight-island-5-results-dricus-du-plessis/|access-date=2020-10-11|website=Cageside Press|language=en-US|archive-date=2020-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013070931/https://cagesidepress.com/2020/10/10/ufc-fight-island-5-results-dricus-du-plessis/|url-status=live}}</ref> Du Plessis sou Trevin Giles op 20 Maart 2021 by UFC op ESPN 21 aandurf.<ref>{{Cite web|last=DNA|first=MMA|date=2021-01-13|title=Trevin Giles vs. Dricus Du Plessis toegevoegd aan UFC evenement op 20 maart|url=https://mmadna.nl/trevin-giles-vs-dricus-du-plessis-toegevoegd-aan-ufc-evenement-op-20-maart/|access-date=2021-01-13|website=MMA DNA|language=en-US|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113040821/https://mmadna.nl/trevin-giles-vs-dricus-du-plessis-toegevoegd-aan-ufc-evenement-op-20-maart/|url-status=live}}</ref> Du Plessis moes egter onttrek weens visumkwessies wat sy reis beperk het en is deur Roman Dolidze vervang.<ref name="Dolidze In">{{Cite web|url=https://www.mmafighting.com/2021/3/10/22323869/dricus-du-plessis-out-of-ufc-vegas-22-roman-dolidze-steps-in-to-fight-trevin-giles|title=Dricus Du Plessis out of UFC Vegas 22, Roman Dolidze steps in to fight Trevin Giles|publisher=mmafighting.com|author=Alexander K. Lee and Mike Heck|date=2021-03-10|access-date=2021-03-10|archive-date=2021-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311082457/https://www.mmafighting.com/2021/3/10/22323869/dricus-du-plessis-out-of-ufc-vegas-22-roman-dolidze-steps-in-to-fight-trevin-giles|url-status=live}}</ref> Die geveg met Giles is herskeduleer vir 10 Julie 2021 op UFC 264.<ref name="tryagain">{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2021/04/ufc-264-dricus-du-plessis-vs-trevin-giles-conor-mcgregor-dustin-poirier|title=UFC 264 adds Dricus Du Plessis vs. Trevin Giles to lineup|publisher=mmajunkie.usatoday.com|author=Nolan King|date=2021-04-22|access-date=2021-04-22|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422163422/https://mmajunkie.usatoday.com/2021/04/ufc-264-dricus-du-plessis-vs-trevin-giles-conor-mcgregor-dustin-poirier|url-status=live}}</ref> Du Plessis het die geveg met 'n uitklophou in die tweede rondte gewen.<ref>{{Cite web|last=Behunin|first=Alex|date=2021-07-10|title=UFC 264 Results: Dricus du Plessis Knocks Out Trevin Giles|url=https://cagesidepress.com/2021/07/10/ufc-264-results-dricus-du-plessis-knocks-out-trevin-giles-in-round-two/|access-date=2021-07-11|website=Cageside Press|language=en-US|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711003421/https://cagesidepress.com/2021/07/10/ufc-264-results-dricus-du-plessis-knocks-out-trevin-giles-in-round-two/|url-status=live}}</ref> Hierdie oorwinning het hom die Performance of the Night-toekenning besorg.<ref name="UFC 264">{{Cite web|url=https://www.mmafighting.com/2021/7/11/22572029/ufc-264-bonuses-kris-moutinho-earns-share-of-fight-of-the-night-for-gutsy-performance|title=UFC 264 bonuses: Kris Moutinho earns share of Fight of the Night for gutsy performance|publisher=mmafighting.com|author=Alexander K. Lee|date=2021-07-11|access-date=2021-07-11|archive-date=2021-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721062754/https://www.mmafighting.com/2021/7/11/22572029/ufc-264-bonuses-kris-moutinho-earns-share-of-fight-of-the-night-for-gutsy-performance|url-status=live}}</ref> Du Plessis was geskeduleer om Chris Curtis op 9 April 2022 by UFC 273 te konfronteer.<ref>{{Cite web |author=Shaun Al-Shatti and Mike Heck |date=2022-01-25 |title=Chris Curtis vs. Dricus du Plessis set for UFC 273 |url=https://www.mmafighting.com/2022/1/25/22901708/chris-curtis-vs-dricus-du-plessis-set-for-ufc-273 |access-date=2022-03-15 |publisher=mmafighting.com |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205185430/https://www.mmafighting.com/2022/1/25/22901708/chris-curtis-vs-dricus-du-plessis-set-for-ufc-273 |url-status=live }}</ref> Curtis het egter onttrek weens 'n polsbesering en is deur Anthony Hernandez vervang. <ref name="Newmatch2">{{Cite web |author=Mike Heck |date=2022-03-15 |title=With Chris Curtis and Albert Duraev out, Dricus Du Plessis now faces Anthony Hernandez at UFC 273 |url=https://www.mmafighting.com/2022/3/15/22979807/with-chris-curtis-and-albert-duraev-out-dricus-du-plessis-now-faces-anthony-hernandez-at-ufc-273 |access-date=2022-03-15 |publisher=mmafighting.com |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331071747/https://www.mmafighting.com/2022/3/15/22979807/with-chris-curtis-and-albert-duraev-out-dricus-du-plessis-now-faces-anthony-hernandez-at-ufc-273 |url-status=live }}</ref> Die gevegte is egter weer geskommel nadat Nassourdine Imavov onttrek het weens visumkwessies, met Du Plessis wat nou Kelvin Gastelum in die gesig sou staar.<ref name="Mixup2">{{Cite web |author=Staff |date=2022-03-29 |title=With Kelvin Gastelum now facing Dricus Du Plessis, Anthony Hernandez welcomes newcomer Josh Fremd at UFC 273 |url=https://www.mmafighting.com/2022/3/29/23001651/with-kelvin-gastelum-now-facing-dricus-du-plessis-anthony-hernandez-now-meets-josh-fremd-at-ufc-273 |access-date=2022-03-29 |publisher=mmafighting.com |archive-date=2022-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329203730/https://www.mmafighting.com/2022/3/29/23001651/with-kelvin-gastelum-now-facing-dricus-du-plessis-anthony-hernandez-now-meets-josh-fremd-at-ufc-273 |url-status=live }}</ref> Gastelum het egter 'n week voor die byeenkoms onttrek weens 'n onbekende besering en sy geveg met Du Plessis is gekanselleer.<ref>{{Cite web |author=Shaun Al-Shatti |date=2022-04-01 |title=Kelvin Gastelum injured, UFC 273 bout with Dricus du Plessis canceled |url=https://www.mmafighting.com/2022/4/1/23007247/kelvin-gastelum-injured-ufc-273-bout-with-dricus-du-plessis-canceled |access-date=2022-04-01 |publisher=mmafighting.com |archive-date=2022-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402011805/https://www.mmafighting.com/2022/4/1/23007247/kelvin-gastelum-injured-ufc-273-bout-with-dricus-du-plessis-canceled |url-status=live }}</ref> Du Plessis het toe op 2 Julie 2022 teen Brad Tavares by UFC 276 te staan gekom.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2022/4/19/23032113/brad-tavares-vs-dricus-du-plessis-set-for-ufc-276|title=Brad Tavares vs. Dricus Du Plessis set for UFC 276|date=19 April 2022|publisher=mmafighting.com|author=Alexander K. Lee|access-date=26 April 2022|archive-date=28 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428134725/https://www.mmafighting.com/2022/4/19/23032113/brad-tavares-vs-dricus-du-plessis-set-for-ufc-276|url-status=live}}</ref> Hy het die geveg gewen na 'n eenparige besluit van die beoordelaars.<ref>{{Cite web |last=Doherty |first=Dan |date=2022-07-02 |title=UFC 276: Dricus Du Plessis Batters Brad Tavares in Bloody Brawl |url=https://cagesidepress.com/2022/07/02/ufc-276-brad-tavares-vs-dricus-du-plessis/ |access-date=2022-07-03 |website=Cageside Press |language=en-US |archive-date=2022-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703032137/https://cagesidepress.com/2022/07/02/ufc-276-brad-tavares-vs-dricus-du-plessis/ |url-status=live }}</ref> Du Plessis het Darren Till by UFC 282 op 10 Desember 2022 ontmoet.<ref>{{Cite web |last=Shelton |first=Cole |date=2022-09-07 |title=Darren Till booked for return at UFC 282 against Dricus Du Plessis |url=https://www.bjpenn.com/mma-news/ufc/darren-till-booked-for-return-at-ufc-282-against-dricus-du-plessis/ |access-date=2022-10-23 |website={{!}} BJPenn.com |language=en-US |archive-date=2022-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023034307/https://www.bjpenn.com/mma-news/ufc/darren-till-booked-for-return-at-ufc-282-against-dricus-du-plessis/ |url-status=live }}</ref> Hy het die geveg deur middel van oorgawe in die derde rondte gewen.<ref>{{Cite web |last=Dewar |first=Val |date=2022-12-10 |title=UFC 282: Dricus Du Plessis Submits Darren Till, Spoils Return |url=https://cagesidepress.com/2022/12/10/ufc-282-dricus-du-plessis-submits-darren-till-late-in-round-three/ |access-date=2022-12-11 |website=Cageside Press |language=en-US |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211041120/https://cagesidepress.com/2022/12/10/ufc-282-dricus-du-plessis-submits-darren-till-late-in-round-three/ |url-status=live }}</ref> Hierdie geveg het hom die Fight of the Night-toekenning besorg.<ref name="UFC282">{{Cite web |last=Hiergesell |first=Dan |date=2022-12-11 |title=Bonuses! All Fighters With Finishes Collect $50K |url=https://www.mmamania.com/2022/12/11/23503279/official-ufc-282-bonus-winners-results-ankalaev-blachowicz-paddy-pimblett-espn-ppv-results |access-date=2022-12-11 |website=MMAmania.com |language=en |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211070555/https://www.mmamania.com/2022/12/11/23503279/official-ufc-282-bonus-winners-results-ankalaev-blachowicz-paddy-pimblett-espn-ppv-results |url-status=live }}</ref> Du Plessis het op 4 Maart 2023 teen Derek Brunson te staan gekom by UFC 285.<ref>{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2022/12/derek-brunson-vs-dricus-du-plessis-added-to-ufc-285-lineup-in-march|title=Derek Brunson vs. Dricus Du Plessis added to UFC 285 lineup in March|website=MMA Junkie|author=Mike Bohn|date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|archive-date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228224659/https://mmajunkie.usatoday.com/2022/12/derek-brunson-vs-dricus-du-plessis-added-to-ufc-285-lineup-in-march|url-status=live}}</ref> Hy het die geveg met 'n tegniese uitklophou gewen weens 'n hoekonderbreking om 4:59 van die tweede ronde <ref>{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2023/03/04/ufc-285-derek-brunson-vs-dricus-du-plessis/|title=UFC 285: War with Dricus du Plessis ends with Derek Brunson’s corner throwing in the towel|website=Cageside Press|author=Jay Anderson|date=2023-03-04|access-date=2023-03-04|archive-date=2023-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305023051/https://cagesidepress.com/2023/03/04/ufc-285-derek-brunson-vs-dricus-du-plessis/|url-status=live}}</ref> Du Plessis het op 8 Julie 2023, by UFC 290, die voormalige UFC-middelgewigkampioen Robert Whittaker, in 'n titel-uitskakelingsgeveg ontmoet.<ref>{{Cite web |date=2023-04-21 |title=Robert Whittaker vs. Dricus Du Plessis added to UFC 290; Dana White says winner gets Israel Adesanya |url=https://mmajunkie.usatoday.com/2023/04/ufc-290-robert-whittaker-vs-dricus-du-plessis-set-dana-white-says-winner-gets-israel-adesanya |access-date=2023-04-22 |website=MMA Junkie |language=en-US}}</ref> Hy het die geveg met 'n tegniese uitklophou in die tweede ronde gewen.<ref>{{Cite web |last=Dewar |first=Val |date=2023-07-08 |title=UFC 290: Dricus Du Plessis Stuns the World, TKOs Robert Whittaker |url=https://cagesidepress.com/2023/07/08/ufc-290-dricus-du-plessis-stuns-the-world-tkos-robert-whittaker/ |access-date=2023-07-09 |website=Cageside Press |language=en-US}}</ref> Hierdie oorwinning het hom die Performance of the Night-toekenning besorg en die nommer een-aanspraakmaker in die middelgewigafdeling gemaak.<ref name="UFC290">{{Cite web |date=2023-07-09 |title=UFC 290 bonuses: Only one of the sub-40-second stoppages got an extra $50,000 |url=https://mmajunkie.usatoday.com/lists/ufc-290-bonuses-denise-gomes-alexandre-pantoja-dricus-du-plessis-moreno |access-date=2023-07-09 |website=MMA Junkie |language=en-US}}</ref> Na hy Whittaker verslaan het, is daar verwag dat Du Plessis [[Israel Adesanya]] sou teëkom vir die UFC-middelgewigkampioenskap by UFC 293.<ref>{{Cite web |title=UFC 290 video: Israel Adesanya, next challenger Dricus Du Plessis have racially charged in-cage faceoff |url=https://mmajunkie.usatoday.com/2023/07/ufc-290-las-vegas-video-israel-adesanya-vs-dricus-du-plessis-racially-charged-faceoff-south-africa-nigeria |website=mmajunkie.usatoday.com |language=en-US}}</ref> Du Plessis het egter uit die stryd onttrek weens 'n onbekende besering, en is deur Sean Strickland vervang.<ref>{{Cite web |title=UFC 293 fight card: Israel Adesanya to defend middleweight title against Sean Strickland in Australia |url=https://www.cbssports.com/mma/news/ufc-293-fight-card-israel-adesanya-to-defend-middleweight-title-against-sean-strickland-in-australia/ |website=cbssports.com |language=en-US}}</ref> Du Plessis het Sean Strickland vir die UFC-middelgewigkampioenskap op 20 Januarie 2024 getakel.<ref>{{Cite web |title=Dana White announces three UFC title fights to headline three pay-per-views in early 2024 |url=https://mmajunkie.usatoday.com/2023/11/dana-white-ufc-ppv-main-events-booked-omalley-vs-vera-volkanovski-vs-topuria-strickland-vs-du-plessis |website=mmajunkie.usatoday.com |language=en-US}}</ref> Die paar het op 16 Desember 2023 by UFC 296 twee rye van mekaar gesit volgens Dana White se reëling.<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Damon |date=2023-12-17 |title=Dana White blames himself for Sean Strickland vs. Dricus du Plessis brawl at UFC 296: ‘This assh***’ sat them next to each other’ |url=https://www.mmafighting.com/2023/12/17/24004758/dana-white-blames-himself-sean-strickland-dricus-du-plessis-brawl-ufc-296-assh-them-next-each-other |access-date=2023-12-18 |website=MMA Fighting |language=en}}</ref> Terwyl hulle woorde gewissel het, het Strickland vir gehoorlede beduie om weg te skuif en Du Plessis aangeval. Die bakleiery is vinnig gestop en Strickland is uit die arena begelei.<ref>{{Cite web |last=Canadian Press |date=December 16, 2023 |title=Toronto main event fighters Strickland, du Plessis fight in crowd at UFC 296 |url=https://www.sportsnet.ca/ufc/sean-strickland-dricus-du-plessis-brawl-in-crowd-at-ufc-296/ |access-date=2023-12-18 |website=Sportsnet.ca |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mackenzie |first=Alasdair |date=December 17, 2023 |title=UFC 296: Sean Strickland attacks Dricus Du Plessis in the middle of shocked Vegas crowd - 'Out of his mind' |url=https://www.eurosport.com/mixed-martial-arts/ufc/2023/ufc-296-sean-strickland-attacks-dricus-du-plessis-in-the-middle-of-shocked-vegas-crowd-out-of-his-mi_sto9926262/story.shtml |access-date=2023-12-18 |website=eurosport.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tabuena |first=Anton |date=2023-12-17 |title=UFC champ Sean Strickland removed from UFC 296 after cageside brawl with Dricus Du Plessis - UPDATED |url=https://bloodyelbow.com/2023/12/17/sean-strickland-ufc-296-brawl-duplessis/ |access-date=2023-12-18 |website=Bloody Elbow |language=en}}</ref> Du Plessis het die UFC-middelgewigkampioenskap op 20 Januarie 2024 met 'n verdeelde beslissing gewen.<ref>{{Cite web |last=McCorry |first=Patrick |date=2024-01-21 |title=Dricus Du Plessis Realizes Dream, Takes Split Decision And Title |url=https://cagesidepress.com/2024/01/21/dricus-du-plessis-realizes-dream-takes-split-decision-and-title/ |access-date=2024-01-21 |website=Cageside Press |language=en-US}}</ref> Hierdie geveg het hom die Fight of the Night-toekenning besorg.<ref name="UFC297">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2024/01/21/ufc-297-results-winners-finishes-bonuses-and-highlights/?sh=28d7ddbf6c7f|title=UFC 297 Results - Winners, Finishes, Bonuses And Highlights|publisher=Forbes.com|author=Brian Mazique|date=2024-01-21|access-date=2024-01-21}}</ref> Du Plessis het sy eerste titelverdediging teen die voormalige tweemalige UFC-middelgewigkampioen [[Israel Adesanya]] op 18 Augustus 2024 by UFC 305 gemaak.<ref>{{Cite web |last=Zucker |first=Joseph |title=Israel Adesanya to Fight Dricus du Plessis at UFC 305; 1st Since Sean Strickland Loss |url=https://bleacherreport.com/articles/10125095-israel-adesanya-to-fight-dricus-du-plessis-at-ufc-305-1st-since-sean-strickland-loss |access-date=2024-06-17 |website=Bleacher Report |language=en}}</ref> Hy het die geveg gewen deur middel van 'n wurggreep-oorgawe in die vierde ronde wat gelei het tot Adesanya se eerste oorgaweverloor van sy loopbaan.<ref>{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2024/08/18/ufc-305-dricus-du-plessis-submits-israel-adesanya-retains-middleweight-title/|title=UFC 305: Dricus Du Plessis Submits Israel Adesanya, Retains Middleweight Title|publisher=cagesidepress.com|author=Jay Anderson|date=2024-08-17|access-date=2024-08-18}}</ref> Du Plessis het sy tweede titelverdediging in 'n herontmoeting teen die voormalige kampioen Sean Strickland op 9 Februarie 2025 by UFC 312 gemaak.<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Alexander K. |date=2024-12-07 |title=Dricus du Plessis vs. Sean Strickland 2, Zhang Weili vs. Tatiana Suarez announced for UFC 312 in Australia |url=https://www.mmafighting.com/2024/12/7/24315964/dricus-du-plessis-vs-sean-strickland-2-zhang-weili-vs-tatiana-suarez-announced-ufc-312-in-australia |access-date=2024-12-08 |website=MMA Fighting |language=en}}</ref> Hy het die geveg met eenparige besluit gewen.<ref>{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2025/02/09/ufc-312-victorious-dricus-du-plessis-bloodies-but-cant-finish-sean-strickland/|title=UFC 312: Victorious Dricus Du Plessis Bloodies, but Can’t Finish, Sean Strickland|publisher=cagesidepress.com|author=Jay Anderson|date=2025-02-08|access-date=2025-02-08}}</ref> Khamzat Chimaev het op 17 Augustus 2025 Du Plessis verslaan gedurende UFC 319 en sodoende die middelgewigkampioen van die UFC geword.<ref>Yahoo! Sports, 17 Augustus 2025. UFC 319 results: Khamzat Chimaev takes Dricus Du Plessis to school, dominates to win title https://sports.yahoo.com/article/ufc-319-results-khamzat-chimaev-045819502.html?guccounter=1{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Persoonlike lewe== In April 2023 het Du Plessis 'n operasie ondergaan om 'n asemhalinggestremdheid in sy neus op te los. Volgens 'n plasing wat sy afrigter Morne Visser op [[Instagram]] gemaak het, het Du Plessis aan die UFC deelgeneem met "slegs 8% [[suurstof]]"-inname deur sy neusgate. Die operasie was oorspronklik veronderstel om in 2020 plaas te vind, maar dit is uitgestel nadat Du Plessis by die UFC aangesluit het.<ref>{{Cite web |last=Harkness |first=Ryan |date=2023-04-12 |title=Nose issues had Du Plessis getting just ‘8% oxygen’ during UFC career |url=https://www.mmamania.com/2023/4/12/23680066/nose-issues-had-dricus-du-plessis-getting-just-8-oxygen-during-ufc-career |access-date=2024-01-05 |website=MMAmania.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Walshaw |first=Nick |date=2023-04-28 |title=‘Strange thing to get done’: Whittaker baffled by ‘dangerous’ rival’s move — The Takedown |url=https://www.foxsports.com.au/ufc/a-very-strange-thing-whittaker-left-baffled-by-dangerous-rivals-rogue-call-the-takedown/news-story/b57aeb3a85cd2da5bb83e10fb9fb97f9 |access-date=2024-01-05 |website=Fox Sports |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Head |first=Simon |date=2023-07-06 |title=Dricus du Plessis says ‘there won’t be any denying me’ a title shot if he defeats Robert Whittaker at UFC 290 |url=https://www.fightersonlymag.com/latest-news/dricus-du-plessis-says-there-wont-be-any-denying-me-a-title-shot-if-he-defeats-robert-whittaker-at-ufc-290/ |access-date=2024-01-05 |website=Fighters Only |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:du Plessis, Dricus}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Vegkuns]] a1tidefs9l06lnghamtmpofouhvq299 0 405130 2909036 2906366 2026-06-03T09:14:31Z Jcb 223 2909036 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Daniël Eloff | birth_date = 1994 | birth_place = Suid-Afrika | nationality = Suid-Afrikaans | occupation = Prokureur, regsadviseur, akademikus, skrywer | alma_mater = [[Universiteit van Pretoria]] (LLB, LLM), [[Universiteit van die Witwatersrand]] (PGDip) | employer = Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van Kaapstad | known_for = Openbarebelanglitigasie; regsadvies aan munisipale regering; akademiese publikasies oor internetreg en menseregte }} '''Daniël Jakobus Eloff''' (gebore 1994) is 'n Suid-Afrikaanse prokureur, regsadviseur en akademiese navorser. Hy dien sedert 2024 as Hoofregsadviseur in die Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van Kaapstad.<ref name="orcid">{{cite web|url=https://orcid.org/0000-0002-9195-5616|title=ORCID: Daniël Eloff|access-date=30 September 2025}}</ref> Hy was voorheen die jongste direkteur by Hurter Spies Ing., 'n regsfirma in Pretoria,<ref name="spies">{{cite web|url=https://hurterspies.co.za/af/ons-span/|title=Hurter Spies Ing.: Ons Span|access-date=30 September 2025}}</ref> en ’n dosent en navorsingsgenoot by [[Akademia]].<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/44528081/Dani%C3%ABl_Eloff|title=Daniël Eloff - Academia.edu profiel|access-date=30 September 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eloff se navorsing fokus op administratiefreg, federalisme, kuberreg en menseregte, en sy publikasies het in eweknie-beoordeelde joernale verskyn.<ref>{{cite journal|last=Eloff|first=D|year=2023|title=The nature of rights and access to the internet|journal=Obiter|volume=44|pages=33–49|url=https://obiter.mandela.ac.za/article/view/12594}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Eloff het in 2012 aan die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] [[gematrikuleer]]. Hy het die LLB- en LLM-grade aan die [[Universiteit van Pretoria]] behaal<ref>Eloff, Daniël. "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa". UPSpace Institutional Repository. hdl:2263/78704. Retrieved 1 June 2021 - https://repository.up.ac.za/handle/2263/78704</ref> en later 'n nagraadse diploma in mensereglitigasie by die [[Universiteit van die Witwatersrand]] voltooi. Sy LLM-proefskrif se titel was "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa."<ref>Eloff, Daniël. "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa". UPSpace Institutional Repository. https://repository.up.ac.za/handle/2263/78704</ref> Eloff het as student die [[UP Debatsvereniging]] gestig en het die [[ATKV-Universiteitedebat]] se kompetisie gewen. Hy het ook in 2015 die prys vir die beste spreker gewen. == Professionele lewe == Eloff het in 2019 as kandidaatprokureur by Hurter Spies Ing. begin en is in 2021 die jongste direkteur in die firma se geskiedenis.<ref name="spies" /> In 2024 is hy aangestel as Hoofregsadviseur in die Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van [[Kaapstad]].<ref name="orcid" /> Hy is ook 'n direkteur van Free SA (Foundation for the Rights of Expression and Equality).<ref>{{cite web|url=https://forsa.org.za/wp-content/uploads/2024/11/Free-SA-Report-Expropriation.pdf|title=Free SA Report: The Expropriation Act|date=2024|access-date=30 September 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eloff dien op die adviesraad van die Universiteit van Pretoria se Konvokasie en is ’n raadslid van die Free Speech Union van Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/alumni/news/post_3272607-the-convocation-of-the-university-of-pretoria|title=The Convocation of the University of Pretoria|website=UP Alumni|date=1 November 2024|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/media/shared/763/final-2022-minutes-convocationannualgeneralmeeting.zp240901.doc|title=Final 2022 Minutes Convocation Annual General Meeting|website=University of Pretoria|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/media/shared/763/cv-danil-eloff.zp249178.pdf|title=Danil Eloff CV|website=University of Pretoria|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://freespeech.org.za/our-people|title=Free Speech Union SA: Advisory Board|access-date=30 September 2025|archive-date= 7 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807034517/https://freespeech.org.za/our-people|url-status=dead}}</ref> Eloff was betrokke by verskeie sake oor onderwys, taalregte, regeringsaanspreeklikheid en openbarebelanglitigasie. Hurter Spies het sedert 2009 sivielereglitigasie vir [[AfriForum]], [[Solidariteit]] en ander burgerregte-organisasies hanteer, dus met 'n fokus op aanspreeklikheidslitigasie en die bevordering van die regte van minderhede. Eloff was betrokke by verskeie hofsake betreffende die Suid-Afrikaanse nasionale ramptoestand wat in reaksie op die [[Covid-19-pandemie]] in Suid-Afrika verklaar is.<ref>Hofsake oor die regering se inperkingsregulasies | KN VERSLAG IN GESPREK | 20 MEI 2020 | kykNET. (2020, May 21). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=usy4vKBbb6s</ref><ref>COVID ramptoestand onwettig?| KN VERSLAG IN GESPREK | 25 NOV 2020 | kykNET. (2020, November 25). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=1MBR0g4N3nE</ref> Hierdie sake het die gedwonge kwarantyn van Suid-Afrikaners wat uit die buiteland terugkeer, die verbod op alkoholverkope, die sluiting van skole en kleuterskole, sowel as ander inperkingsmaatreëls ingesluit. In 2026 was Eloff die veldtogbestuurder vir [[Geordin Hill-Lewis]] se suksesvolle kandidatuur as Federale Leier van die [[Demokratiese Alliansie]] toe Hill-Lewis op 12 April 2026 by die party se Federale Kongres verkies is met 92% van die steun.<ref>{{cite web |title=Geordin Hill-Lewis elected as new DA Federal Leader |url=https://www.enca.com/top-stories/our-plan-win-geordin-hill-lewis-elected-new-da-federal-leader |website=eNCA |date=12 April 2026 |access-date=7 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Boonzaaier |first=Dawie |title=DA-leierstryd: Senior lede gooi gewig agter Hill-Lewis |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-leierstryd-senior-lede-gooi-gewig-agter-hill-lewis-20260221-0743 |website=Netwerk24 |date=22 February 2026 |access-date=7 May 2026 |language=af}}</ref> == Skryfwerk en publikasies == Eloff is 'n gereelde skrywer en bydraer vir verskeie aanlyn- en ander publikasies. Hy het ook 'n aantal akademiese artikels gepubliseer oor onderwerpe soos openbarebelanglitigasie, administratiewe reg, kuberreg en kinderregte. Hy het spesifieke publikasies geskryf oor onderwerpe soos internetneutraliteit, die rasionaliteitstoets in inperkingslitigasie,<ref>Eloff D ‘The rationality test in lockdown litigation in South Africa’ (2021) 21 African Human Rights Law Journal 1157-1180 - http://www.scielo.org.za/pdf/ahrlj/v21n2/22.pdf{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> die aard van regte en toegang tot die internet,<ref>Eloff D ‘The nature of rights and access to the internet’ (2023) 44 Obiter 33-49 - https://obiter.mandela.ac.za/article/view/12594</ref> en meer. Sy ander skryfwerk sluit in artikels oor die algemene databeskermingsregulasie,<ref>Eloff D “Unscrambling the General Data Protection Regulation” De Rebus (2018) (Aug) DR 32 - https://www.derebus.org.za/unscrambling-the-general-data-protection-regulation/</ref> regsprivilegie en kuberkraking,<ref>Eloff D “Legal professional privilege and Internet hacking” De Rebus (2017) (Nov) DR 17 - https://www.derebus.org.za/legal-professional-privilege-internet-hacking/</ref> en kinderregte in Suid-Afrikaanse skole.<ref>Eloff I & Eloff D “Children’s rights and participation in school in South Africa” in Tonon G, ‘Re-defining Children’s Participation in the Countries of the South’ J.B. Metzler (2022) - https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-64167-5_5</ref> Benewens sy betrokkenheid by OntLaer publiseer Eloff gereeld meningsartikels in verskeie media. Hy het onder meer bygedra tot ''BusinessLIVE'',<ref>{{cite news|last=Eloff|first=D|title=Reform local government by multiplying it, not merging it|url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/2025-06-17-danil-eloff-reform-local-government-by-multiplying-it-not-merging-it/|work=BusinessLIVE|date=17 Junie 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> ''Politicsweb'',<ref>{{cite news|last=Eloff|first=D|title=Between two expropriation truths|url=https://www.politicsweb.co.za/opinion/between-two-expropriation-truths|work=Politicsweb|date=23 Mei 2024|access-date=30 September 2025}}</ref> en ''The Daily Friend''.<ref>{{cite web|url=https://dailyfriend.co.za/author/daniel-eloff/|title=Daniel Eloff – Author page|website=The Daily Friend|access-date=30 September 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Eloff is die seun van prof. [[Irma Eloff]], 'n professor in Opvoedkundige Sielkunde by die Universiteit van Pretoria en 'n ereprofessor aan die Universiteit van Innsbruck (Oostenryk). Hy is ook die broerskind van [[Theuns Eloff]]. Eloff, ’n afstammeling van pres. [[Paul Kruger]] en sy tweede vrou, Gezina, en ’n agter-agterkleinkind van F.C. (Ryk Freek of Frikkie) Eloff, na wie die woonbuurt [[Eloffsdal]] in Pretoria genoem is, en sy vrou, Elsie Eloff-Kruger, is een van vyf kinders. == Omstredenheid == In 2019 het 'n sosiale- mediastruweling ontstaan toe Eloff van die sosiale mediaplatform Twitter geskors is nadat hy 'n foto van [[Julius Malema]], leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters, geplaas het wat glo in besigheidsklas gevlieg het.<ref>Head, T. (2019, August 23). Champagne socialist? Julius Malema slammed for flying business class. The South African. https://www.thesouthafrican.com/news/offbeat/champagne-socialist-julius-malema-business-class-flight/</ref><ref>Reporter, C. (2019, August 23). Malema claps back at man who posted photo of him in business class | The Citizen. The Citizen. https://www.citizen.co.za/news/malema-claps-back-at-man-who-posted-photo-of-him-in-business-class/</ref><ref>Julius Malema claps back at man who posted snap of him in business class. (n.d.). TimesLIVE. https://www.timeslive.co.za/politics/2019-08-26-julius-malema-claps-back-at-man-who-posted-snap-of-him-in-business-class/</ref> Eloff het die Suid-Afrikaanse regering se behandeling van motoriste tydens 'n voorval op die N1-snelweg wat VIP-polisie betrek het, bevraagteken.<ref>Zyl, C. V. (2023, July 8). Motorists assaulted by VIP police allegedly prohibited by SANDF from speaking out. The South African. https://www.thesouthafrican.com/news/motorists-assaulted-by-vip-police-allegedly-prohibited-by-sandf-from-speaking-out-breaking-news-08-july-2023/</ref><ref>Roux, C. L. (2023, July 15). VIP highway assault: Suspended blue light officials still get full pay | The Citizen. The Citizen. https://www.citizen.co.za/news/vip-protection-highway-assault-suspended-saps-full-pay-latest/</ref><ref>Wicks, B. (2023, July 10). N1 assault: One of the victims considers suing Cele, SAPS for R1m. N1 Assault: One of the Victims Considers Suing Cele, SAPS for R1m.</ref><ref>Mitchley, A. (2001, August 24). Motorists assaulted by VIP police on N1 allegedly prohibited by SANDF from speaking about attack | News24. News24. https://www.news24.com/news24/southafrica/news/motorists-assaulted-by-vip-police-on-n1-allegedly-prohibited-by-sandf-from-speaking-about-attack-20230708</ref> == Akademiese publikasies == Eloff se eweknie-beoordeelde akademiese publikasies sluit die volgende in: * {{cite journal |last1=Eloff |first1=Daniël |last2=Lamey |first2=Albert |year=2025 |title=Die regsgeldigheid van strafbepalings in die COVID-19-regulasies: ’n akademiese ondersoek |journal=LitNet Akademies |volume=22 |issue=2 |pages= |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n2e1}} * {{cite journal |last1=Eloff |first1=D |last2=Eloff |first2=C |year=2025 |title=The rights of graduate medical practitioners and reforming community service non-placements |journal=South African Medical Journal |volume=115 |issue=6 |pages= |doi=10.7196/samj.2025.v115i6.3094 |issn=2078-5135}} * {{cite journal |last=Eloff |first=Daniël |year=2023 |title=The nature of rights and access to the internet |journal=Obiter |volume=44 |issue=1 |pages=33–49 |doi=10.17159/obiter.v44i1.12594}} * {{cite book |last=Eloff |first=Daniël |year=2022 |chapter=Children’s Rights and Participation in School in South Africa |editor1-last=Tonon |editor1-first=Graciela |title=Re-defining Children’s Participation in the Countries of the South |publisher=J.B. Metzler |location=Berlin |doi=10.1007/978-3-662-64167-5_5 |isbn=9783662641668}} * {{cite journal |last=Eloff |first=Daniël |year=2021 |title=The rationality test in lockdown litigation in South Africa |journal=African Human Rights Law Journal |volume=21 |issue=2 |pages=1157–1180 |doi=10.17159/1996-2096/2021/v21n2a46}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] ozknjzcyewztzllovqyhtyt9bxctizf 0 409251 2909062 2782557 2026-06-03T11:14:59Z Jcb 223 2909062 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Deutsche Luft-Reederei''' (D.L.R.) was 'n Duitse [[lugredery]] wat in Desember 1917 gestig is en in 1919 begin het om diens te lewer. == Geskiedenis == [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-T0126-510, Berlin, Flugpost nach Weimar.jpg|duimnael|Lugvervoer tussen Berlyn en Weimar, Februarie 1919.]] Die naam beteken "Duitse Lugredery". D.L.R. is in 1923 as Aero Lloyd AG herorganiseer. In 1926 het die Duitse regering die lugredery gedwing om met Junkers Luftverkehr te versmelt om Deutsche Luft Hansa, die nasionale lugdredery van die [[Republiek van Weimar|Weimar Republiek]], te vorm. Die lugredery se logo was 'n gestileerde [[kraanvoël]], ontwerp deur professor Otto Firle. Dit is in 1926 deur Deutsche Luft Hansa aanvaar en weer deur die nuwe lugredery [[Lufthansa]] in 1953.<ref name="wagner35">Wagner 1987 p. 35</ref> Die AEG-maatskappy, 'n groot vervaardiger van elektriese toerusting, het gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] vliegtuie vir die militêre magte begin bou. Om volgehoue vraag na hierdie nuwe produk na die einde van die oorlog te verseker, het die maatskappy 'n kommersiële lugredery, die D.L.R, begin. Walther Rathenau, voorsitter van die raad van AEG, was die dryfkrag agter die lugredery. Ten spyte van regeringsubsidies was die lugredery nie winsgewend nie en in 1923 het AEG die D.L.R. herorganiseer en sy bates en operasies na 'n nuwe lugredery, Deutscher Aero-Lloyd, oorgedra. Dit was 'n gesamentlike onderneming van AEG, [[HAPAG]], Luftschiffbau Zeppelin, [[Deutsche Bank]] en Dornier Metallbauten. D.L.R. was die eerste Duitse lugredery om swaarder-as-lug-vliegtuie te gebruik. DELAG was die eerste lugredery ter wêreld, maar het ligter-as-lug-[[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Zeppelin]]-maatskappy gemaak is, bedryf. Soos baie ander vroeë Europese lugrederye het D.L.R. voormalige militêre vliegtuie uit die Eerste Wêreldoorlog, o.m. die AEG J.II en LVG C.VI, bedryf. Aanvanklik het alle passasiers in oop kajuite gevlieg; daarna is sommige vliegtuie aangepas om twee of drie passasiers in 'n geslote kajuit te akkommodeer. Die eerste D.L.R.-vlug was op 5 Februarie 1919 en het pos en koerante van [[Berlyn]] af na [[Weimar]] vervoer. Die lugredery het die volgende maand begin om passasiers te vervoer. Meer bestemmings, insluitende [[Hamburg]] en [[Hannover]], is bygevoeg. In sy eerste jaar, 1919, het die lugredery gereeld geskeduleerde vlugte op roetes met 'n totale afstand van 1&nbsp;580&nbsp;km bedryf. Teen 1921 was die roetenetwerk meer as 3&nbsp;000&nbsp;km lank en het bestemmings in [[Nederland]], [[Skandinawië]] en die [[Baltiese lande|Baltiese Republieke]] ingesluit.<ref>Wagner 1987 p. 32</ref> In 1919 was D.L.R. een van die stigterslede van die Internasionale Lugverkeervereniging, die voorganger van IATA.<ref>Wagner 1987 p. 36</ref> In 1920 het D.L.R. 2&nbsp;665 passasiers vervoer, en in 1921 was dit 8&nbsp;341.<ref>Wagner 1987 p. 28</ref> Van 1919 tot 1921 was daar geen ernstige ongelukke of sterftes nie, net 'n paar liggewondes. Aangesien instrumentvlug nog nie ontwikkel was nie, was dit slegs moontlik om met goeie weer te vlieg. 92% van die geskeduleerde vlugte in 1919 kon plaasgevind. In 1921 het hierdie koers tot 96% toegeneem.<ref name="wagner35" /> Nietemin is die lugredery nie gedurende die wintermaande bedryf nie. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{cite journal |last1=Cooksley|first1=Peter|title=Celestial Coaches: Dornier's Record Breaking Komet and Merkur |journal=Air Enthusiast |date=September–Oktober 1996 |issue=65 |pages=20–24 |issn=0143-5450}} * {{cite book |last=Wagner |first=Wolfgang |title=Der Deutsche Luftverkehr - Die Pionierjahre 1919-1925 |publisher=Bernhard und Graefe Verlag |location=Koblenz |year=1987 |ISBN=3-7637-5274-9}} [[Kategorie:Duitse lugrederye]] i0apw9t3hne3b7yhplk75kamfwe23l1 0 410662 2908889 2873927 2026-06-02T15:53:40Z ~2026-22503-02 206103 /* Rolverdeling */ 2908889 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Once Upon a Time in Hollywood | beeld = | regisseur = [[Quentin Tarantino]] | produksieleier = | geskryf_deur = [[Quentin Tarantino]] | verteller = | met = | musiek = | kinematografie = Robert Richardson | redigeerder = | ateljee = [[Columbia Pictures]] <br />[[Bona Film Group]] <br />[[Heyday Films]] | verspreider = Sony Pictures Releasing | vrygestel = 26 Julie 2019 | speeltyd = 2 ure 41 minute | land = [[Verenigde State van Amerika]] <br />[[Verenigde Koninkryk]] <br />[[China]] | taal = [[Engels]] <br />[[Italiaans]] <br />[[Spaans]] <br />[[Duits]] | begroting = [[VSA dollar|VS$]] 90,000,000 | bruto = [[VSA dollar|VS$]] 377,617,598 | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = tt7131622 }} '''''Once Upon a Time in Hollywood''''' is 'n rolprent deur [[Quentin Tarantino]] wat op 26 Julie 2019 vrygestel is.<ref name="imdb" /><ref name="rt" /> == Samevatting == ’n Verlepte televisie-akteur en sy stunt-dubbelganger streef daarna om roem en sukses te behaal in die laaste jare van [[Hollywood]] se Goue Era in 1969 [[Los Angeles]]. == Rolverdeling == {{Div col|colwidth=20em}} * [[Leonardo DiCaprio]] as Rick Dalton * [[Brad Pitt]] as Cliff Booth * [[Margot Robbie]] as Sharon Tate * [[Emile Hirsch]] as Jay Sebring * [[Margaret Qualley]] as Pussycat * [[Timothy Olyphant]] as James Stacy * [[Julia Butters]] as Trudi Fraser * [[Austin Butler]] as Tex Watson * [[Dakota Fanning]] as Squeaky Fromme * [[Bruce Dern]] as George Spahn * [[Mike Moh]] as Bruce Lee * [[Luke Perry]] as Wayne Maunder * [[Damian Lewis]] as Steve McQueen * [[Al Pacino]] as Marvin Schwarz * [[Nicholas Hammond]] as Sam Wanamaker * [[Samantha Robinson (Amerikaanse aktrise)|Samantha Robinson]] as Abigail Folger * [[Rafal Zawierucha]] as Roman Polanski * [[Lorenza Izzo]] as Francesca Capucci * [[Sydney Sweeney]] as "Snake" {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="imdb">{{cite web | url = https://www.imdb.com/title/tt7131622/ | title = Once Upon a Time in Hollywood | work = [[IMDb]] |publisher=[[Amazon.com|Amazon]] | access-date = 10 Januarie 2024 }}</ref> <ref name="rt">{{cite web | url = https://www.rottentomatoes.com/m/once_upon_a_time_in_hollywood | title = Once Upon a Time in Hollywood | work = [[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango Media]] | access-date = 10 Januarie 2024 }}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{IMDb title|tt7131622|id=tt7131622}} * {{Amptelike URL}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rolprente]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] sn9pshz6ejfelgefcukf0fhpfj8ko94 0 414007 2909030 2906351 2026-06-03T08:23:58Z Jcb 223 2909030 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas stad | naam = Cremona | amptelike naam = ''Comune di Cremona'' | inheemse_naam = Cremùna | beeld_stadsprofiel = Cremona centro.jpg | beeld_wydte = 300px | image_flag = Flag of Cremona.svg | image_caption = Panorama van Cremona | beeld_wapen = Coat_of_arms_of_Cremona.svg | beeld_kaart = | koördinate = {{koördinate|45|08|00|N|10|01|29|E|aansig=inlyn,titel}} | streek = [[Lombardye]] | provinsie = Provinsie van Cremona (CR) | leier_titel = Burgemeester ([[Demokratiese Party (Italië)|PD]]) | leier_naam = Gianluca Galimberti | area_totaal_km2 = 69.7 | population_footnotes = <ref>Bevolkingsdata verkry by die Nasionale Instituut van Statistieke [Italië] (Istat)</ref> | bevolking_totaal = 71223 | bevolking_soos_in = 1 Januarie 2021 | population_demonym = Cremonesi | poskode-soort = Poskode | poskode = 26100 | areakode = 0372 | webwerf = {{official website|http://www.comune.cremona.it}} }} '''Cremona''' ({{IPAc-en|k|r|ɪ|ˈ|m|oʊ|n|ə}},{{IPA-it|kreˈmoːna|lang|}}) is 'n [[stad]] (''comune'') geleë in noord-[[Italië]] in die streek [[Lombardye]] op die linkeroewer van die [[Po (rivier)|Po-rivier]] in die middel van die ''Pianura Padana'' ([[Povlakte]]). Dit is die hoofstad van die provinsie van Cremona en die setel van die plaaslike stads- en provinsiale regerings. Cremona is veral bekend vir sy musikale geskiedenis, erfenis en tradisies, en was die tuiste van sommige van die vroegste en bekendste makers en vakmanne van strykinstrumente, soos [[Giuseppe Guarneri]], [[Antonio Stradivari]], Francesco Rugeri, Vincenzo Rugeri, en verskeie lede van die Amati-familie.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/12/20/science/stradivari-violin-wood.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fscience&action=click&contentCollection=science&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=7&pgtype=sectionfront |title=Science behind Stradiveri violins |work=The New York Times |date=20 Desember 2016 |access-date=2017-03-01 |archive-date=2017-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171003125650/https://www.nytimes.com/2016/12/20/science/stradivari-violin-wood.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fscience&action=click&contentCollection=science&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=7&pgtype=sectionfront |url-status=live |last1=Yin |first1=Steph }}</ref> == Geskiedenis == === Antieke tye === ==== [[Kelte|Keltiese]] oorsprong ==== Cremona word die eerste keer in die geskiedenis genoem as 'n nedersetting van die Cenomani, 'n [[Gallië|Galliese]] ([[Kelte|Keltiese]]) stam wat hulle in omstreeks 400 v.C. in die [[Povlakte]] gevestig het. Die naam Cremona dateer egter heel waarskynlik terug na vroeëre setlaars, en het die antieke wêreld verwar, wat baie fantasievolle interpretasies daaraan gegee het. ====Romeinse militêre buitepos ==== In 218 v.C. het die [[Antieke Rome|Romeine]] hier hul eerste militêre buitepos ('n {{Lang|la|Colonia}}) noord van die Po-rivier gestig en die ou naam behou. Cremona en nabygeleë Placentia (moderne Piacenza, op die suidoewer van die Po), is in dieselfde jaar gestig as basis vir penetrasie in wat die Romeinse [[Provinsie]] van ''Gallia Cisalpina'' geword het. (Cisalpynse Gallië). Weens die groot belang van die dorp wat handel betref, het die ''Via Brixiana'' daarvandaan onstaan. Die ''Via Brixana'' was 'n romeinse pad wat ''Brixia'' ([[Brescia]]) met Cremona verbind het.<ref>{{Cite web |title=VIA BRIXIANA |url=https://www.romanoimpero.com/2020/05/via-brixiana.html |language=it}}</ref> Cremona het vinnig gegroei tot een van die grootste dorpe in Noord-Italië, aangesien dit op die hoofpad (die ''Via Postumia'') was wat [[Genua]] met [[Aquileia]] verbind het. Dit het troepe aan [[Julius Caesar]] verskaf en voordeel getrek uit sy bewind, maar later [[Marcus Junius Brutus]] en die Romeinse Senaat ondersteun in hul konflik met [[Augustus Octavianus]], wat, nadat hy die konflik gewen het , in 40 v.C. op Cremona se grond beslag gelê het en dit aan sy ondersteuners uitgedeel het. Die bekende digter [[Vergilius]], wat in Cremona skoolgegaan het, moes sy voorvaderlike plaas (“te naby aan die ellendige Cremona”) verbeur, maar het dit later teruggekry. ===== Vernietiging ===== Die stad het tot 69 n.C. vooruitgang gemaak, toe dit deur troepe van [[Vespasianus]], onder bevel van Marcus Antonius Primus, geplunder en vernietig is tydens die Tweede Slag van Bedriacum. Primus het geveg om Vespasianus as keiser teen sy mededinger om die posisie, [[Vitellius]], in te stel. Die plundering van die stad is beskryf deur [[Tacitus]] in sy Geskiednisse.<ref name="a">{{cite book |last=Tacitus |first=Publius |title=The Histories |date=25 Junie 2009 |publisher=Penguin |page=133-134 |isbn=978-0-140-44964-8}}</ref> Cremona is herbou met die hulp van die nuwe keiser Vespasianus, maar die stad sou egter nie sy voormalige prestige en vooruitgang bereik nie. ==== Herontwaking ==== In die 6de eeu het die stad as militêre buitepos van die Oostelike Romeinse Ryk ([[Bisantynse Ryk]]) herrys gedurende die Gotiese Oorlog (535–554). === Vroeë [[middeleeue]] === Toe die [[Lombarde]] 'n groot deel van Italië in die tweede helfte van die 6de eeu n.C. binnegeval het, het Cremona 'n [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] vesting gebly as deel van die Eksargaat van Ravenna. Die stad het na die noordweste uitgebrei, met die skepping van massiewe loopgrawe buite die stadsmure. ==== Lombardiese verowering ==== In 603 n.C. is Cremona deur die Lombardiese koning Agilulf verower en weer vernietig. Die stad se grondgebied is verdeel tussen die twee hertogdomme van [[Brescia]] en [[Bergamo]]. In 615 n.C. het koningin [[Theodelinde]], 'n toegewyde [[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]] wat van plan was om haar mense te bekeer, Cremona egter laat herbou en weer 'n biskopdom daar aangebring. ==== Vasaal van die [[Heilige Romeinse Ryk]] ==== Beheer oor die stad het toenemend in die biskop se hande geval, wat 'n vasaal van die [[Heilige Romeinse Ryk]] geword het ná [[Karel die Grote]] se verowering van Italië. Op hierdie manier het Cremona sy mag en sy welvaart geleidelik verhoog en sommige van sy biskoppe het belangrike rolle tussen die 10de en 11de eeue gehad. Biskop Liutprand van Cremona was 'n lid van die keiserlike hof onder die [[Sakse|Saksiese]] dinastie en [[Olderik van Cremona|Olderik]] het sterk voorregte vir sy stad verkry van keiser [[Keiser Otto III, Heilige Romeinse Ryk|Otto III]]. Die stad se ekonomie is versterk deur die skepping van 'n rivierhawe uit die voormalige Bisantynse vesting. Die twee biskoppe Lambert en Ubaldo het egter onenigheid met die stad se mense geskep. Keiser [[Koenraad II, Heilige Romeinse Ryk|Koenraad II]] het die rusie besleg deur Cremona in 1037 saam met die jong [[Pous Benedictus IX]] binne te gaan. === Middeleeuse Commune=== Onder [[Hendrik IV, Heilige Romeinse Ryk|Keiser Hendrik IV]] het Cremona geweier om die onderdrukkende belasting te betaal wat deur die Ryk en die biskop geëis is. Volgens 'n legende het die beroemde ''gonfaloniere'' ([[burgemeester]]), Giovanni Baldesio van Cremona, selfs teen die keiser in 'n tweegeveg te staan gekom. Toe Hendrik van sy perd afgeslaan is, is die stad die jaarlikse betaling van 'n 3kg (7 pond) goue bal gespaar, wat vir daardie jaar aan Berta, Giovanni se verloofde, as bruidskat gegee is. ==== Anti-ryksgesindheid ==== Die eerste historiese berig oor 'n vrye Cremona kom uit [[1093]], aangesien dit 'n anti-Imperiale alliansie aangegaan het onder leiding van Mathilde van Toskane, saam met [[Lodi, Lombardye|Lodi]], [[Milaan]] en [[Piacenza]]. Die konflik het geëindig met Cremona wat die ''Insula Fulcheria'', die gebied rondom die nabygeleë stad [[Crema, Lombardy|Crema]], as grondgebied bygevoeg het. Na daardie tyd het die nuwe ''commune'' teen nabygeleë stede geveg om sy grondgebied te vergroot. In 1107 het Cremona [[Tortona]] verower, maar vier jaar later is sy leër naby [[Bressanoro]] verslaan. Soos in baie Noord-Italiaanse stede, was die mense in twee opponerende partye verdeel, die [[Guelfe en Ghibellyne|Guelfe]], wat sterker was in die ''nuwe stad'', en die [[Guelfe en Ghibellyne|Ghibellyne]], wat hul basis in die '' 'ou stad'' gehad het. Die partye was so onversoenbaar dat eersgenoemde 'n tweede gemeenskaplike paleis gebou het, die steeds bestaande, Palazzo Cittanova ("nuwe stad se paleis"). ==== Pro-ryksgesindheid ==== Toe [[Frederik I (Barbarossa)|Frederik I]] na Italië opgeruk het om sy gesag te laat geld, het Cremona hom by Barbarossa geskaar om sy steun te kry teen Crema, wat met die hulp van [[Milaan]] gerebelleer het. Die daaropvolgende oorwinning en sy lojale imperiale houding het Cremona die reg besorg om 'n Munt vir sy eie munt te skep in 1154. In 1162 het Imperiale en Cremonese magte Milaan beleg en dit vernietig. ==== Lombardiese Liga ==== [[Lêer:BattagliaLegnano.jpg|duimnael|regs|Die verdediging van die Carroccio tydens die Slag van Legnano (1176), deur Amos Cassioli (1832–1891)]] In 1167 het die stad egter sy rug gedraai op die Ryk en by die Lombardiese Liga aangesluit. Sy troepe was deel van die leër wat op 29 Mei 1176 vir Barbarossa tydens die Slag van Legnano verslaan het. Die Lombardiese Liga het egter nie lank na dié oorwinning bly staan nie. In 1213, by [[Castelleone]], het Cremona se magte die Liga van Milana, [[Lodi, Lombardye|Lodi]], [[Crema, Lombardye|Crema]], [[Novara]], [[Como]] en [[Brescia]] verslaan. In 1232 het Cremona hom geskaar by keiser [[Frederik II, Heilige Romeinse Ryk|Frederik II]], wat probeer het om die Ryk se gesag oor Noord-Italië te hervestig. In die Slag van Cortenuova was die Cremonese aan die wenkant. Daarna was Frederik se hof dikwels in die stad gesetel. Tydens die Slag van Parma het die Ghibellyne egter 'n swaar nederlaag gely en tot tweeduisend Cremonese is gevangene geneem. 'n Paar jaar later het Cremona wraak geneem deur Parma se leër te verslaan. Sy leër, onder bevel van Umberto Pallavicino, het Parma se ''carroccio'' ('n ''Carroccio'' ([[Italiaans]]e uitspraak: [karˈrɔttʃo]; Lombardies: carroç) was 'n groot vierwielwa met die stadstekens daarop. Die burgermagte van Middeleeuse gemeenskappe het om die wa saamgetrek en geveg. Dit was veral algemeen onder die Lombardiese-, Toskaanse en, meer algemeen, Noord-Italiaanse munisipaliteite. Later het die gebruik daarvan selfs buite Italië versprei. Dit was die simbool van munisipale outonomie. Priesters het voor die geveg 'n Mis by die altaar gehou, en die trompetblasers langsaan hulle het die vegters aangemoedig om te veg.) in besit geneem en vir eeue lank die vyand se broek van die Katedraal van Parma se plafon laat hang as 'n teken van die vyand se vernedering. In 1301 was die troebadoer Luchetto Gattilusio ''podestà'' van Cremona. Gedurende hierdie tydperk het Cremona gefloreer en 'n bevolking van tot 80 000 bereik, groter as die 69 000 van 2001. In 1266 is Pallavicino uit Cremona verdryf, en die Ghibellynse bewind het geëindig nadat sy opvolger Buoso da Dovara beheer aan 'n konsortium van burgers afgestaan het. In 1271 is die posisie van ''Capitano del Popolo'' ("Volkshoofman") geskep. In 1276 het die ''Signoria'' ('n ''Signoria'' (Italiaans: [siɲɲoˈriːa]) was die regerende gesag in verskeie Italiaanse stadstate gedurende die Middeleeuse en Renaissance-periodes. Die woord ''signoria'' kom van signore (Italiaans: [siɲˈɲoːre]), of "heer", 'n abstrakte selfstandige naamwoord wat (rofweg) "regering", "regerende gesag", de facto "soewereiniteit", of "heerskappy" beteken; meervoud: signorie.) oorgegaan na Markies Cavalcabò; in 1305 is hy opgevolg deur sy seun Guglielmo Cavalcabò, wat die mag beklee het tot 1310. Gedurende hierdie tydperk is baie geboue geskep of gerestoureer, insluitend die kloktoring van die Torrazzo van Cremona, die [[Romaanse kuns|Romaanse]] kerk van San Francis, die katedraal se transepte en die Loggia dei Militi. Die landbou het egter 'n hupstoot gekry met 'n nuwe netwerk van kanale. Na 'n paar buitelandse invalle (veral dié van keiser [[Hendrik VII, Heilige Romeinse Ryk|Hendrik VII]] in 1311), het die Cavalcabò-bewind geduur tot 29 November 1322, toe 'n magtiger familie, die Visconti van [[Galeazzo I Visconti|Galeazzo I]], het na vore getree het; die bewind sou 'n eeu en 'n half duur. Die Visconti se signoria (heerskappy) is in 1327 onderbreek deur [[Lodewyk IV, Heilige Romeinse Ryk|Lodewyk die Beier]], in 1331 deur [[Johan die Blinde|Johannes van Boheme]], en in 1403 deur 'n kortstondige terugkeer van die Cavalcabò. Op 25 Julie 1406 het kaptein Cabrino Fondulo sy werkgewer Ubaldo Cavalcabò saam met al die manlike lede van sy familie vermoor en beheer oor Cremona oorgeneem. Hy was egter nie in staat om die taak die hoof te bied nie, en het die stad aan die Visconti teruggesedeer vir 'n betaling van 40 000 goue floryne. Sodoende het Filippo Maria Visconti sy ''signoria'' oorerflik gemaak. Cremona was tot die [[Unifikasie van Italië]] deel van die Hertogdom Milaan. Onder die Visconti en later die [[Sforza]] het Cremona hoë kulturele en godsdienstige ontwikkeling ondergaan. In 1411 het Palazzo Cittanova die setel van die universiteit van fustiaanse handelaars geword. In 1441 was die stad gasheer vir die huwelik van Francesco I Sforza en Bianca Maria Visconti in die tempel wat deur die kloosterorde van die [[Benediktyne]] gebou is, wat vandag die kerk van die Heilige Sigismund is. Vir die geleentheid is 'n nuwe soet lekkerny voorberei, wat ontwikkel het tot die beroemde [[nougat]]gereg, torrone (Spaans:Turrón, [[Katalaans]]: torró)<ref>Altans die legende wat deur die lekkergoednywerheid in Cremona voorkeur gegee word, al bestaan daar geen historiese bewyse vir die waarheid daarvan nie.</ref> Ludovico il Moro het gehelp met die finansiering van verskeie bouprojekte vir die katedraal, die kerk van St. Agatha en die Gemeenskaplike Paleis. In 1446 is Cremona omsingel deur die ''condottieri''-troepe (''Condottieri'' ([[Italiaans]]: [kondotˈtjɛːri]; enkelvoud: ''condottiero'' of ''condottiere'') was Italiaanse kapteins wat in bevel was van huursoldaatfirmas gedurende die Middeleeue, en van multinasionale leërs gedurende die vroeë moderne tydperk. Hulle het veral pouse en ander Europese monarge gedien tydens die Italiaanse Oorloë van die Renaissance en die Europese Godsdiensoorloë. Opvallende ''condottieri'' sluit in Prospero Colonna, Giovanni dalle Bande Nere, [[Cesare Borgia]], die markies van Pescara, Andrea Doria en die hertog van Parma) van Francesco Piccinino en Luigi dal Verme. Die beleg is opgehef ná die aankoms van Scaramuccia da Forlì uit [[Venesië]]. [[Lêer:Flag of Cremona (Historical).svg|links|duimnael|150x150px|Historiese vlag van die stad]] [[Lêer:Cremona nel 17esimo secolo.jpg|duimnael|Cremona in die 17de eeu]] === Verowering deur vreemde lande === ==== Republiek van Venesië ==== Cremona was van 1499 tot 1509 onder Venesiese beheer. Die oorwinning van die Italiaanse Liga tydens die Slag van Agnadello het die stad terugbesorg aan die hertogdom van Milaan. ==== Spanje ==== Cremona is egter ingevolge die Verdrag van Noyon (1513) aan [[Spanje]] toegewys. Cremona het eers in 1524 onder die nuwe heersers geval toe die Kasteel van Santa Croce oorgegee het. Die Franse is uiteindelik twee jaar later uit die hertogdom verdryf, met die Verdrag van Madrid (1526), en daarna het Cremona vir baie jare 'n Spaanse besitting gebly. Gedurende daardie tyd is verskeie verbeterings of toevoegings aan geboue aangebring, insluitend die Loggia van die katedraal deur Lorenzo Trotti (1550) en die nuwe kerk van San Siro en Sepolcro deur Antonio Gialdini (1614). Tydens die Spaanse bewind het Cremona die hongersnood van 1628 en die Italiaanse plaag van 1629–31 (plaag van 1630) beleef. ==== Oostenryk ==== Besit van die hertogdom het op 10 April 1707 na Oostenryk oorgegaan, na 'n kortgeblewe Franse verowering in 1701 tydens die [[Spaanse Opvolgingsoorlog]]. [[Lêer:Fiume Po nei territori di Cremona 1758.jpg|duimnael|Die Po-rivier in Cremona in die 18de eeu]] [[Lêer:Cremona Duomo.jpg|duimnael|Die katedraal en die doopvont van Cremona]] [[Lêer:Claudio_Monteverdi_bust_in_Cremona.jpg|duimnael|Bronsbeeld van [[Claudio Monteverdi]] in Giovanni Paolo II se openbare tuin]] [[Lêer:Statua_di_Amilcare_Ponchielli_-_Italian_composer._Cremona,_Italia_-_panoramio.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Amilcare Ponchielli]] by die tuine van Piazza Roma]] [[Lêer:Cremona- La Loggia dei Militi.jpg|duimnael|Die Loggia dei Militi]] [[Lêer:Stemma_di_Cremona.jpg|duimnael|Wapen van Cremona in die Loggia dei Militi]] [[Lêer:Stemma_di_Cremona_nel_pavimento_della_Galleria_XXV_Aprile.jpg|duimnael|Cremona se wapen op die vloer van die XXV Aprile-galery, met die leuse FORTITUDO MEA IN BRACHIO]] [[Lêer:SDI0059.jpg|duimnael|Cremona, detail van die katedraal van Santa Maria Assunta (Duomo).]] [[Lêer:SDI0068.jpg|duimnael|Cremona, die portieke van die katedraal van Santa Maria Assunta (Duomo).]] [[Lêer:Cremona, ingresso del Museo del Violino, Italia.jpg|duimnael|Cremona, ingang na die Vioolmuseum (Stradivari-stigting), in Piazza Guglielmo Marconi.]] == Argitektuur == === Kerke === Die Katedraal van Cremona met die aangeboude doopvont is een van die mees noemenswaardige voorbeelde van Romaans-Gotiese kuns in noord-Italië. Ander kerke sluit in: *Sant'Agata *Sant'Agostino *San Facio *San Girolamo *San Luca *Santa Lucia *San Marcellino *San Michele *San Pietro al Po *Santa Rita *San Sigismondo === Geboue === *Die Torrazzo, die derde hoogste kloktoring van baksteen in Europa *Loggia dei Militi *Palazzo Cittanova *Palazzo Fodri *Palazzo Comunale *Teatro Ponchielli *Museo Berenziano *Museo della Civiltà Contadina *Museo Civico Ala Ponzone *Museo del violino == Ekonomie == Die ekonomie van Cremona is grootliks gekoppel aan die landbouproduksie van die platteland. Voedselbedrywe sluit in gesoute vleis, lekkergoed of lekkers (torrone), plantaardige olies, grana padano, provolone en "mostarda" (versuikerde vrugte in pittige mosterdgegeurde stroop, bedien met vleis en kaas). Swaar nywerhede sluit staal, olie en een elektriese aanleg in. Die rivierhawe is 'n basis vir die skepe wat goedere langs die Po-rivier vervoer. == Musiek == [[Lêer:Lady Blunt top.jpg|duimnael|links|150px|Lady Blunt Stradivarius]] Cremona beskik oor 'n beduidende musikale geskiedenis. Die 12de-eeuse katedraal was in die laat-Middeleeue 'n fokus van georganiseerde musikale aktiwiteite in die streek. Teen die 16de eeu het die dorp 'n bekende musieksentrum geword. Daar is deesdae belangrike ''ensembles'' vir Renaissance- en Barokmusiek, dit wil sê [http://www.costanzoporta.it Choir & Consort ''Costanzo Porta''], en feeste wat Cremona as een van die belangrikste dorpe in stand hou. Italië vir musiek. Die komponis Marc'Antonio Ingegneri het hier klas gegee; [[Claudio Monteverdi]] was sy bekendste student, voordat hy in 1591 na [[Mantua]] vertrek het. Cremona is die geboorteplek van Pierre-Francisque Caroubel, 'n medewerker van die bekende Duitse komponis Michael Praetorius. Die biskop van Cremona, Nicolò Sfondrati, 'n vurige ondersteuner van die [[Teenhervorming]], het in 1590 [[Pous Gregorius XIV]] geword. Aangesien hy 'n ewe vurige beskermheer van musiek was, het die bekendheid van die dorp as musikale bestemming dienooreenkomstig gegroei. Vanaf die 16de eeu het Cremona bekend geword as 'n sentrum van musiekinstrumentvervaardiging, met die viole van die Amati- en Rugeri-families, en later die produkte van die Guarneri en [[Antonio] Stradivari|Stradivari]]-werkswinkels.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/12/20/science/stradivari-violin-wood.html |title=Stradivari violin wood |work=The New York Times |date=20 Desember 2016 |access-date=2017-03-01 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527093556/https://www.nytimes.com/2016/12/20/science/stradivari-violin-wood.html |url-status=live |last1=Yin |first1=Steph }}</ref> Tot vandag toe word hul handgemaakte werk algemeen beskou as die toppunt van prestasie in die maak van strykinstrumente. Cremona is steeds bekend vir die vervaardiging van hoëgehalte-instrumente, waarvan seldsame voorbeelde gesien kan word wanneer die Museo del Violino besoek word. In 2012 is die "''Tradisionele vioolvakmanskap in Cremona''" deur [[UNESCO]] verklaar tot 'n nie-tasbare kulturele erfenis.<ref>{{cite web |title=Traditional violin craftsmanship in Cremona |website=UNESCO |language=en, fr, es |url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/traditional-violin-craftsmanship-in-cremona-00719 |access-date=2017-02-07 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107151539/http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/traditional-violin-craftsmanship-in-cremona-00719 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Decision of the Intergovernmental Committee: 7.COM 11.18 |website=UNESCO |url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/decisions/7.COM/11.18 |access-date=2017-02-15 |archive-date=2017-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208061332/http://www.unesco.org/culture/ich/en/decisions/7.COM/11.18 |url-status=live }}</ref> Die stad se vakmanne is wêreldbekend vanweë die unieke proses wat gebruik word om geboë snaarinstrumente te maak wat met die hand saamgestel en gevorm word sonder om enige industriële materiaal te gebruik.<ref>{{Cite web |last=Colombo |first=Sergio |title=The dark future for the world's greatest violin-makers |url=https://www.bbc.com/culture/article/20200707-the-dark-future-for-the-worlds-greatest-violin-makers |access-date=2020-07-14 |website=www.bbc.com |language=en |archive-date=2020-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708114517/https://www.bbc.com/culture/article/20200707-the-dark-future-for-the-worlds-greatest-violin-makers |url-status=live }}</ref> Cremona het 'n orkestradisie gehad wat gekoppel was aan die ''Guardia nazionale'' wat onder Napoleontiese invloed gestig is. In 1864 het die stad se eie seun, [[Amilcare Ponchielli]], die leier daarvan geword. In sy rol as ''capobanda'' het Ponchielli 'n orkesskool en tradisie gestig wat eers aan die begin van Eerste Wêreldoorlog afgeneem het. == Vervoer == Cremona se treinstasie, wat in 1863 geopen is, bestaan uit 'n terminus van ses spoorlyne, wat almal streeks- (semi-vinnige) of plaaslike dienste is. Belangrikste bestemmings is Pavia, Mantua, Milaan, Treviglio, Parma, Brescia, Piacenza en Fidenza. == Sport == Cremona se gunsteling sport is [[sokker]]. Die U.S. Cremonese het vir etlike jare in [[Serie A]] gespeel, sy bekendste spelers was Aristide Guarneri, Emiliano Mondonico, Antonio Cabrini en Gianluca Vialli - almal gebore in of naby Cremona. Die beste tydperk in die eeu-oue geskiedenis van Cremonese was in die vroeë 1990's, toe Domenico Luzzara president van die span was, met Luigi Simoni as afrigter; die span het daarin geslaag om vir drie agtereenvolgende jare in Serie A te bly, en een jaar tiende plek behaal. Deur die Engelse span Derby County F.C. in die eindstryd te verslaan om die Anglo-Italiaanse Beker (27 Maart 1993) te wen, het Cremonese die tweede Italiaanse span in sokkergeskiedenis geword wat in die [[Wembley-stadion]] gewen het. Cremona het teen die 1980's 'n sterk [[basketbal]]tradisie opgebou wat tans in stand gehou word deur die span Gruppo Triboldi Basket (Vanoli Basket), 'n span van [[Soresina]], wat gewoonlik in Cremona speel. Cremona het ook 'n [[waterpolo]]-klub wat in die streekafdelings speel. Daar bestaan 'n eeue-oue tradisie in roei en kano-resies, met drie verskillende klubs geleë langs die Po-rivier, wat baie wêreld- en Olimpiese kampioene opgelewer het. [[Lêer:Cremona, sculpture at duomo and city hall.jpg|duimnael|Die stadsaal (''Palazzo del Comune'')]] [[Lêer:Cremona-Liuteria.jpg|duimnael|'n Winkel wat spesialiseer in viole]] [[Lêer:Cremona-Orologio astronomico sul Torrazzo perspec.jpg|duimnael|Astronomiese klok op die Torrazzo-kloktoring]] == Susterstede == Cremona is die susterstad van: *Alaquàs, Spanje, sedert 2004 *[[Krasnojarsk]], [[Rusland]], sedert 2006 *Füssen, Duitsland, sedert 2018 == Noemenswaardige persone == Noemenswaardige mense wat gebore is in Cremona of daarmee geassosieer word sluit in: *[[Publius Quinctilius Varus]] (46 v.C. – 9 n.C.), Romeinse generaal en politikus *[[Marcus Furius Bibaculus]] (103 v.C. – ? n.C.), Romeinse digter.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Bibaculus, Marcus Furius |volume=3 |page=849 |short=1}}</ref> *Liutprand van Cremona (omstreeks 920 – 972), biskop van Cremona, historikus en skrywer.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Liudprand |volume=16 |page=800 |short=1}}</ref> *Homobonus van Cremona, (12de eeu) beskermheilige van Cremona, sowel as sakepersone, kleremakers, skoenmakers e.a. *Gerard van Cremona (omstreeks 1114 – 1187), vertaler van wetenskaplike boeke uit die Arabies in [[Latyn]].<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Gerard of Cremona |volume=11 |last=Beazley |first=Charles Raymond |author-link=Charles Raymond Beazley |pages=764 |short=1}}</ref> *Sicard van Cremona (1155–1215), kerkvoog, geskiedkundige en outeur *Bernardino Ricca (1450-?), [[skilder]]<ref>[https://archive.org/details/abecedariobiogr00grasgoog ''Abecediario biografico dei pittori, scultori ed architetti Cremonesi'''] (1827), deur Giuseppe Grasselli en Giovanni Valle. Omobono Manini, uitgewer. Bl. 222-223.</ref> *Filippo de Lurano (omstreeks 1475 – na 1520), Italiaanse [[komponis]] van die [[Renaissance]]. *Marco Girolamo Vida (omstreeks 1489 – 1566), geleerde, digter in Latyn en biskop.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Vida, Marco Girolamo |volume=28 |page=47 |short=1}}</ref> *Altobello Melone (omstreeks 1490 – voor-1543), Italiaanse skilder van die Renaissance. *Francesco en Giuseppe Dattaro (omstreeks 1495 – 1576) & (omstreeks 1540 – 1616), vader en seun wat saam as argitekte gewerk het. *Girolamo del Prato (16de eeu), beeldhouer en ambagsman *Gianello della Torre (omstreeks 1500 — 1585) Italiaans-Spaanse [[horlosie]]maker, ingenieur en wiskundige. *Giulio Campi (1500–1572), skilder.<ref name="campi">{{Cite EB1911 |wstitle=Campi, Giulio |volume=5 |page=136 |short=1}}</ref> *Andrea Amati (1505–1577), maker van strykinstrumente.<ref name="amati">{{Cite EB1911 |wstitle=Amati |volume=1 |page=783 |short=1}}</ref> *Bernardino Campi (1522–1592), skilder.<ref name="campi" /> *Costanzo Porta (omstreeks 1528 – 1601), Italiaanse komponis van die Renaissance *Sofonisba Anguissola (omstreeks 1532 – 1625), skilder van die Renaissance.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Angussola, Sophonisba |volume=2 |page=44 |short=1}}</ref> *Benedetto Pallavicino (omstreeks 1551 – 1601), Italiaanse komponis en [[orrel]]is van die laat-Renaissance. *[[Claudio Monteverdi]] (1567–1643), komponis van die laat-Renaissance en vroeë Barok eras.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Monteverde, Claudio |volume=18 |page=778 |short=1}}</ref> *Giulio Calvi (omstreeks 1570 – 1596), Italiaanse skilder van die Renaissance. *Luca Cattapani (gebore in omstreeks 1570), Italiaanse skilder van die laat-Renaissance *Gaspare Aselli (1581–1626), geneesheer.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Aselli, Gasparo |volume=2 |page=724 |short=1}}</ref> *Tarquinio Merula (1595–1665), Italiaanse komponis, orrelis en violis van die vroeë Barok-era. *Nicolò Amati (1596–1684), maker van strykinstrumente.<ref name="amati" /> *Francesco Rugeri (omstreeks 1628–1698), luitspeler *[[Antonio Stradivari]] (omstreeks 1644–1737), beroemde maker van strykinstrumente.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Stradivari, Antonio |volume=22 |page=977 |short=1}}</ref> *Vincenzo Rugeri (1663–1719), luitspeler *Luigi Guido Grandi (1671–1742), monnik, priester, filosoof, teoloog, wiskundige en ingenieur. *[[Giuseppe Guarneri]] (1698–1744), maker van strykinstruemnte *Francesco Bianchi (1752–1810), Italiaanse operakomponis. *Giovanni Pallavera (1818–1886), skilder *[[Amilcare Ponchielli]] (1834–1886), komponis.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=Ponchielli, Amilcare |volume=22 |page=59 |short=1}}</ref> *Eugenio Beltrami (1835–1900), wiskundige *Arcangelo Ghisleri (1855–1938), Italiaanse geograaf, skrywer en politikus. *Leonida Bissolati (1857–1920), een van die voorste eksponente van die Italiaanse [[Sosialisme|sosialistiese]] beweging aan die einde van die 19de eeu. *Primo Mazzolari (1890–1959), priester en skrywer *Roberto Farinacci (1892–1945), politikus *Aldo Protti (1920–1995), Italiaanse bariton operasanger *Ugo Tognazzi (1922–1990) , akteur, regisseur en draaiboekskrywer *Mina (gebore in 1940), sanger (ook bekend as die ''Tier van Cremona'') *Giovanni Lucchi (1942–2012), strykstokmaker *Franco Mari (gebore in 1947), Italiaanse akteur en komediant. *Sergio Cofferati (gebore in 1948), lid van die Europese parlement en voormalige burgemeester van [[Bologna]] *Massimo Capra (gebore in 1960), Italiaans-gebore Kanadese glanspersoonlikheid en sjef.<ref name=":0">{{Cite web |last=Maher |first=Michelle |date=25 November 2011 |title=Chef Massimo heats it up at Eight Words Café |url=https://www.sasktoday.ca/south/local-news/chef-massimo-heats-it-up-at-eight-words-cafe-4004260 |access-date=2022-08-07 |website=SaskToday.ca |language=en |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305220326/https://www.sasktoday.ca/south/local-news/chef-massimo-heats-it-up-at-eight-words-cafe-4004260 |url-status=live }}</ref> *Sandrone Dazieri (gebore in 1964), misdaadskrywer *Alessandro Magnoli Bocchi (gebore in 1968), Italiaanse [[ekonomie|ekonoom]] *Chiara Ferragni (gebore in 1987), [[webjoernaal|blogger]], sakevrou, modeontwerpster en model *Quartetto di Cremona (gestig in 2000), Italiaanse strykkwartet === Sport === *Oreste Perri (gebore in 1951), kanovaarder in die 1970's en [[burgemeester]] van Cremona van 2009 tot 2014 *Antonio Cabrini (gebore in 1957), [[sokker]]speler en -bestuurder *Gianluca Vialli (1964–2023), sokkerspeler en -bestuurder *Manolo Guindani (gebore in 1971), afgetrede sokkerspeler en -bestuurder *Giacomo Gentili (gebore in 1997), wêreld roeikampioen == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commons category|Cremona}} *[https://web.archive.org/web/20050912165206/http://www.e-cremona.it/ City's portal] *http://www.cremonamusica.com/ {{Normdata}} [[Kategorie:218 v.C.]] [[Kategorie:Italië]] g5e98nbposbs3kjf8byxacphrugyhx5 0 414434 2909059 2906387 2026-06-03T10:55:10Z Jcb 223 2909059 wikitext text/x-wiki [[Lêer:David de Lange Foto.jpg|duimnael|David de Lange]] '''David de Lange''' (1905 – 1946) was een van die vroegste populêre Afrikaanse musiekkunstenaars in die 1930s en 1940s. Hy was ‘n [[sanger]], ‘n [[liedjieskrywer]], leier van een van die era se grootste dansorkeste en ‘n musikale innoveerder en pionier wat die klank van [[Afrikaanse musiek|Afrikaanse populêre musiek]] help vorm het. De Lange se plate het in die omgewing van ‘n miljoen eksemplare verkoop. (Dit sluit in meer as 200 000 eksemplare van sy grootste treffer, ''[[Suikerbossie]])''.<ref name="bandvamp">Bandvamp, 26 Januarie 2019, David de Lange. https://daviddelange.bandcamp.com/album/sy-legendariese-opnames-1937-1941. Besoek op 3 Mei 2024.</ref> == Lewensloop == David de Lange is gebore in die [[Oos-Kaap]] en het saam met sy ouers verhuis na die [[Transvaal]]. Hy het reeds skool na St. 6 verlaat en het as ‘n mynwerker in [[Johannesburg]] gewerk. Hy was aktief as orkesleier en sanger van die middel 1930s. Sy bekendheid het toegeneem toe Gallo Records plate opgeneem het wat besonder gewild was onder die Afrikaanse werkersklas.<ref>RSG Podsending. Onderhoud met Carsten Rasch oor “Boeremusiek-superster David de Lange”, https://www.rsg.co.za/rsg/omny/boeremusiek-superster-david-de-lange/ Besoek 3 Mei 2024.</ref> In 1936 het de Lange met Willie Welgens saamgespan om "''Roosterkoek''" ‘n 78 [[Omwentelinge per minuut|opm]]-album te vervaardig. Hierdie album het uiteindelik meer as 250 000 kopieë verkoop, 'n rekord vir daardie dae. Die rede vir hierdie wegholsukses was die geweldige gewildheid van "''Suikerbossie''" wat op die ander kant verskyn het. Hierdie opname was ook die eerste keer dat die [[banjo]]speler George Abrahams (Gamza Karriem) saam met de Lange sou werk.<ref>Jan Tak, ''David de Lange – Suikerbossie''. [[YouTube]]. https://www.youtube.com/watch?v=eJsvtL2r1Qo&ab_channel=JanTak. Besoek op 3 Mei 2024.</ref> Kariem/Abrahamse het tot sy dood saam met De Lange gespeel en selfs sy huis gedeel.<ref name="rasch">Carsten Rasch, 8 Maart 2024. Ontdek 'n vergete musikale genie. [[Vrye Weekblad]], https://www.vryeweekblad.com/en/opinions-and-debate/2024-03-08-discovering-a-forgotten-musical-genius/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505095843/https://www.vryeweekblad.com/en/opinions-and-debate/2024-03-08-discovering-a-forgotten-musical-genius/ |date=2024-05-05 }} Besoek op 3 Mei 2024.</ref> De Lange is ook beïnvloed deur die Dixieland-musiek wat deur swart musikante in [[New Orleans]] vervaardig is. Sy ''Waar is Bettie'' is ’n weergawe van die Original Dixieland Jazz Band se 1917-liedjie, ''Tiger Rag''.<ref name="rasch" /> Hy het eers die orkes die Vastrappers en later die Naglopers gelei.<ref> RSG Podsending. Onderhoud met Carsten Rasch oor “Boeremusiek-superster David de Lange”, https://www.rsg.co.za/rsg/omny/boeremusiek-superster-david-de-lange/ Besoek 3 Mei 2024.</ref> Sy [[liriek]]e en lewenswyse het die konserwatiewe kultuur en politieke gesagsorde van die dag aanstoot gegee en stappe was geneem om sy blootstelling aan die publiek te beperk. Hy het byvoorbeeld gedurende sy lewe, en selfs na sy dood, nooit lugtyd op die staatsbeheerde [[SAUK]] gekry nie.<ref>Bandvamp, 26 Januarie 2019, David de Lange. https://daviddelange.bandcamp.com/album/sy-legendariese-opnames-1937-1941 . Besoek op 3 Mei 2024.</ref> De Lange het keer op keer probeer om lugtyd te kry en is telkens deur een van die hekwagters, [[Anton Hartman]], verwerp. Want hy was ‘n omstrede figuur, ‘n rebel wat volgens die reëls van ‘n vroeë weergawe van “''sex, drugs and rock n’ roll''”. Sy lirieke het ook gegaan oor partytjies, dronk word, meisies en goeie tye, wat alles aanstootlik was vir die destydse konserwatiewe instelling van die SAUK radio. Om alles te kroon, het hy 'n Kaapse banjospeler, Gamza Kariem, gewerf en hom gelok om in Johannesburg te bly, waar hy gevestig was. Dit het onaanvaarbaar geword vir musikante om oor die kleurgrens te speel, so De Lange en Kariem het 'n plan gemaak - Kariem het 'n [[Jood]] geword met die naam George Abrahamse (sy ouma se van).<ref name="rasch" /> Sy vroeë afsterwe op die ouderdom van 42 aan [[Alkoholisme|alkohol]]-verwante oorsake in 1946 en die gesagsorde afkeur het beslis ‘n rol gespeel, dat David de Lange gou ‘n vergete figuur geword het.<ref name="bandvamp" /> == Herlewing van sy musiek == [[Joernalis]] en skrywer, [[Rian Malan]], het in 2005 begin met navorsing oor David de Lange. [[Radio Kalahari Orkes]] se fondasie is geskoei op die navorsing. Die groep het ook meer [[genre]]s betrek in hul klank gebasseer op die navorsing.<ref name="bandvamp" /> Rian Malan se ''Die Nagloper'', een van die produksies in 2008 se [[Aardklop Kunstefees]], was ‘n donker [[komedie]], gebaseer op die verhaal van David de Lange. [[Ian Roberts]] het die rol van David de Lange vertolk. Elton Landrew speel George Abrahams (Gamza Karriem). Die ander twee karakters, Jan de Wet, (Brian Webber), en Daisy, (Nicola Hanekom) is fiktiewe karakters wat Rian geskep het om die gehoor meer van David en sy roekelose, wilde lewe te vertel.<ref>Roekeloos, 13/07/2008. Wie was David de Lange? https://www.roekeloos.co.za/musiek/wie-was-david-de-lange/ Besoek 3 Mei 2024.</ref> Volgens Rian Malan waag hy in ''die Nagloper'' om te skryf oor iets waaroor gewoonlik nie veel gepraat word nie: “In die teks word verwys na die gaping wat daar in die wit [[Afrikaners|Afrikaner]] gemeenskap bestaan het tussen die “ordentlike mense”, die hoog opgeleide en geestelik gevorderde mense en die gewone ou wat net wou gekskeer, hard werk en dop steek.”<ref>Roekeloos, 13/07/2008. ''Wie was David de Lange?'' https://www.roekeloos.co.za/musiek/wie-was-david-de-lange/ Besoek 3 Mei 2024.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Lange, David}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1905]] [[Kategorie:Sterftes in 1947]] mgstowj75vmwtlomshxcqg1ucxkkcln 0 414831 2908879 2898928 2026-06-02T15:23:49Z ~2026-22503-02 206103 2908879 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:ACMA_681_Kore_Antenor_1.JPG|duimnael|Atenor se kore is 'n vrystaande beeldhouwerk van 'n jeugdige vrou in die argaïese Griekse styl, wat by die [[Akropolis van Athene|akropolis]] aan die godin [[Atena]] opgedra is.]] '''Antenor''' (Grieks: Ἀντήνωρ, ''Antḗnōr''; omstreeks  540 – omstreeks 500 v.C.){{sfnp|''EB''|1992}} was 'n Atheense beeldhouer uit die [[Klassieke Oudheid|Oudheid]]. Hy word erken as die skepper van die standbeelde van die tirannisiede Harmodius en Aristogeiton, wat deur Atheners befonds is toe die tiran Hippias afgesit is.<ref>Hy is afgesit toe Kleomenes I van [[Sparta]] Athene suksesvol binnegeval en hom gedwing het om na Persië te vlug.</ref>{{sfn|Gardner|p=182}}{{sfnp|''EB''|1911}} Tydens die [[Grieks-Persiese Oorloë]] is hierdie standbeelde deur [[Ahasveros|Xerxes I]] van [[Achaemenidiese Ryk|Persië]] na [[Susa]] weggedra.{{sfnp|'' EB''|1878}} [[Argeologie|Argeoloë]] het ook vasgestel dat 'n basis wat deur "Antenor seun van Eumares" onderteken is, aan 'n stel vroulike figure in argaïese styl behoort het wat in die [[Akropolis van Athene|akropolis]] vertoon is.{{ sfnp|''EB''|1911}} Die beeldhouer van die ''Harmodius en Aristogeiton'' word gewoonlik aan die seun van Euphranor toegewys.{{sfnp|''EB''|1878}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronne == * {{cite EB1911 |mode=cs2 |wstitle=Antenor (sculptor) |display=Antenor |ref={{harvid|EB|1911}} |volume=2 |page=92 }} * {{citation |contribution=Antenor |title=New Encyclopædia Britannica, ''15de&nbsp;uitgawe, Vol.&nbsp;I'' |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] Inc. |location=Chicago |date=1992 |ref={{harvid|EB|1992}} |page=441 }} * {{citation |first=E.A. |last=Gardner |title=Handbook of Greek Sculpture |volume=&nbsp;I }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Antenor}} [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Beeldhouers]] casy0ooxjz18np20ht9x8hmvepga5ai 0 418218 2908844 2907414 2026-06-02T14:29:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908844 wikitext text/x-wiki '''Moorreesburg se betrokkenheid by die Anglo-Boereoorlog''' word hier vermeld. Om volkekundige verwarring en dubbelsinnigheid (soos "[[Engeland|Engelse]] soldaat") te vermy word voortaan 'Kakies' en 'Tommies' in die artikel gebruik om na enigiemand te verwys wat aan die Engelse kant geveg het. == Afkondiging van die krygswet == Die krygswet is nie oombliklik dwarsoor die hele Kolonie afgekondig nie, maar stuk-stuk. Op '''7 Januarie 1901''' is die krygswet so afgekondig in Calvinia, Clanwilliam, Piquetberg, Malmesbury, Tulbagh, Paarl en Stellenbosch, waaronder Moorreesburg ook sou ressorteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA13&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 13]</ref> === Meer omtrent die krygswet === In die woorde van die owerheid self is die krygswet nie 'n wet ''per se'' nie; maar dit setel alle mag van elke afsonderlike krygswetdistrik in die hande van sy aangewese kommandant om te maak soos sy smaak, al is sy dade ook hoe onbillik, onredelik of teenstrydig met die Wet (en selfs Victoriaanse waardes), om die veiligheid, die orde en die regering na goeddunke te verseker.<ref name="MartjieLouw.78">[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA78&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. pp. 78-115]</ref> Al word die wens uitgespreek dat daar eenvormigheid dwarsoor die Kolonie moet geld wat die reëls betref, het dit in die praktyk glad nie gebeur nie, soos duidelik blyk in die advokaat Frederic Mackarness se ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''.<ref name="Mackarness">[https://web.archive.org/web/20250308175218/https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/16091/file/A000001000.pdf Mackarness, F. 1901. ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''. London: National Press Agency.]</ref> Beamptes kon sonder 'n lasbrief iemand in hegtenis neem wie ook al maar verdink word dat hy (of sy) die Boere sou help.<ref name="MartjieLouw.78" /> En dan was daar ook nog die suiwere magsvertoon of intimidasie. 'n Mens dink hier in die besonder aan ds. [[Adriaan Moorrees]] en ds. Gustav Adolph Scholtz (van Colesberg) wat in die middel van die nag, nadat al die lampe uitgedoof is, by die pastorie in die Paarl lastig geval is, selfs al is al die reëlings vooraf nougeset by die polisie aangemeld. Die volgende oggend, die [[Vrydag]], is die pastorie omring deur wagte, en Scholtz is verbied om na [[Kaapstad]] te reis. Eers die Maandag is die wagte verwyder, en 'n boodskap is aan Scholtz gerig: "By order of the Commandant, your guards have been removed, and you are permitted to proceed to Cape Town."<ref name="Mackarness" /> Niks kon mense keer om kwaadwillig hul medemens te vervolg nie. Blykbaar was die skoolkomitee van Moorreesburg nie geneë met Pappie Walters nie, en wou van hom ontslae raak. Matthys (Pappie) Walters (die oupa van die digter [[M.M. Walters]]), toe nog 'n skoolhoof, het 'n possak van Moorreesburg wat deur die drywer van 'n poskar agterweë gelaat is geneem en te perd die poskar probeer inhaal. Dit was alles duidelik ''bona fide'' bedoel. Hy word egter buite die dorp aangekeer en gearresteer op twee aanklagte: hy is buite die bepaalde grens en in die onwettige besit van 'n possak. Hy is met 8 medegevangenes na die gevangenis op Malmesbury gestuur, word tot dwangarbeid gevonnis en na Matjiesfontein gestuur. Pappie is sy pos as skoolhoof en onderwyser ook boonop kwyt. Na afloop van die oorlog het hy en sy jongste broer, Roelof, 'n winkeltjie op Moorreesburg oopgemaak.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> Die kommandant kon burgers wat die gewone wette (dus, gewone misdaad, soos gestipuleer in die strafreg) oortree in hegtenis neem en voor die landdros daag,<ref name="MartjieLouw.78" /> maar die burgerlike regbank op sy beurt het feitlik nie die geringste invloed op die krygsraad uitgeoefen nie. Gestel 'n ongewenste persoon (ongeag of dit nou 'n invloedryke boer of raadslid, 'n predikant, onderwyser of selfs dokter was) word sonder 'n lasbrief summier opgepak en in aanhouding gehou, dan het selfs 'n petisie by die Hooggeregshof om 'n verklaring te eis vir die inhegtenisname, en waar die beskuldigde hom tans bevind, 'n doodloopstraat bereik.<ref name="Mackarness" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Daar was ook die sogenaamde "leërkontrakteurs" wat rekwisisievorms van die Britse owerhede gebruik het om die burgers te dwing om byvoorbeeld hul ossewaens met 16 osse volledig met trekgoed en drywer en al net so aan hulle af te staan teen 'n geringe bedrag. Sou die burgers dan enige beswaar opper, is hulle bloot begroet met 'n dreigement dat hulle goed gekonfiskeer sou word. Sulke handelaars het enorme winste gemaak. Met die militêre owerheid wat vierkant agter hom staan, kon hierdie leërkontrakteur die boere se graan laat afsny en oplaai; ook tafelgerei is sonder vergoeding afgedwing.<ref name="VVeVR2001.121" /> === Kernreëls === Wat nou volg is die kernreëls wat feitlik dwaroor die hele Kaapkolonie gegeld het, en dus ook in Moorreesburg. Met die uitsondering van 'n permit wat toegestaan is deur die kommandant, of 'n persoon wat deur hom afgevaardig is om die permit af te lewer, was geen persoon toegelaat om:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) die distrik binne te kom of te verlaat nie :(b) om na of uit die distrik uit te trek nie :(c) enige dorp te betree of te verlaat nie, met die uitsondering van ::(1) om produkte na die mark toe te bring ::(2) om diere aan die krygsmag te verkoop ::(3) om hul by die krygsmag aan te meld ::(4) om kerk by te woon Die kommandante kon egter besluit dat alle boere eenvoudig tuis moes bly (as daar Boere of rebelle in die omgewing was); dan mag niemand produkte na die mark toe bring of kerke bywoon nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Niemand mag enige dorp betree of verlaat in die Distrik tussen sonsondergang of sonop, behalwe om 'n dokter te spreek nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Enige besoeker of vreemdeling wat by 'n huis of plaas aanklop moes sonder verwyl aan die kommandant gerapporteer word, <ref name="MartjieLouw.78" /> al was dit ook te voet. Alle vergaderings of samekomste (dit wil sê, waar meer as 6 persone teenwoordig is) was verbode, buiten:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) dié wat met spesiale vergunning deur die Kommandant skriftelik toegestaan is :(b) dié van godsdienstige aard, soos kerkdienste, kerkraadvergaderings en die Nagmaal :(c) vergaderings van die afdelings- en munisipale rade. :(d) waar almal in dieselfde huis woonagtig was Saans moes iedere persoon tussen 10 nm. en 5 vm. tuis wees. Die lampe moes uitgedoof wees tussen halfelf die aand en vyfuur soggens, met die uitsondering van siekte of noodgevalle. Ook hierdie uitsondering moes die volgende oggend onmiddellik by die Kommandant se kantoor aangemeld word; en selfs 'n permit moes aangevra word nadat 'n doktersbrief ingelewer is.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen vure mag saans op die plase buite brand nie (of enigiets wat as ligsein op die heuwels kan dien nie); ook die aansteek daarvan is verbode.<ref name="MartjieLouw.78" /> Alle vee wat van die vyand gebuit is, word staatsbesit.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen persoon mag 'n fiets, driewiel of motor bestuur of besit alvorens die masjien nie by die Kommandant se kantoor geregistreer is nie. Daarna sal 'n nommerplaat uitgereik word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Fietsers mag nie vinniger as 6 myl per uur verby enige wag ry nie; ook moet die ryer afklim indien so gevra word. 'n Fietslamp moet ook aangebring word indien saans gery word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Smouse is verbied, maar handelsreisigers kon spesiale vergunning by die kommandant kry om in die distrik rond te beweeg.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 20 Junie 1901 het sekere Distrikte nietemin wel permitte aan smouse begin uitreik.<ref name="MartjieLouw.78" /> Koerierdienste is feitlik verbode, want alle pakkies moes in poskantoorsakke vervoer word (om natuurlik gesensor te word).<ref name="MartjieLouw.78" /> Briewe en telegramme is gesensor;<ref name="MartjieLouw.78" /> koerante wat die Boere goedgesind was, is toegemaak; die besit van heelwat Hollandse en Duitse koerante is verbied.<ref name="Mackarness" /> Selfs gedagtevryheid is ontneem.<ref name="VVeVR2001.121" /> Ene Basson, 'n boer, het teenoor 'n mnr. Fick, 'n lojalis, gekruide taal gebruik - 'n boete van 10 sjielings is hom opgelê. Stel hierteenoor Hendrik de Waal, 'n 16-jarige van Fraserburg, wat £3 (of sy maandelikse loon) moes opdok omdat hy "abusive language" teenoor 'n stadswag gebesig het.<ref name="Mackarness" /> Vergelyk hiermee A.W. Schultz, van Caledon, wat aangekla word van "opruiende taalgebruik" (5 September 1901): sy eerste straf is 2 jaar dwangarbeid, maar daarna word hy 'n krygsgevangene en word gedeporteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA238&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 238]</ref> Alle perde, muile, esels, osse, karre en toerusting moes na die Kommandant besorg word, sou hy daarvoor vra.<ref name="MartjieLouw.78" /> Luidens 'n Reuters-korrespondent by Piquetberg was daar die voorval waar 'n jong en onervare boer, ene Maritz, £5 beboet is omdat hy nie sy perde 'om beskerming' laat wegstuur het nie.<ref name="Mackarness" /> Niemand mag enige sketse maak of foto's neem van enige wapenopslagplek of fort nie. Ook as jy in jou onkunde met 'n kamera in die omtrek betrap is, was jy diep in die sop.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 21 Augustus 1901 is die wetgewing heelwat gewysig:<ref name="MartjieLouw.78" /> Uit vrees dat die invallende Boere proviand in die hande kon kry, moes elke huisgesin op rantsoene leef - elke veertien dae moes die kos in die dorp waaronder 'n plaas sou val afgehaal word. Nou wel te voet, want die trekdiere is ontneem.<ref name="MartjieLouw.78" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Die krygswet in die kolonie het, soos gestel op 25 Oktober 1901, Engeland 'n halfmiljoen pond sterling per week gekos.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000103990:mpeg21:p001 BUITENLAND. Zuid-Afrika.. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 25-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 08-03-2025]</ref> Al is vrede op 31 Mei 1902 gesluit, is die krygswette van die Kaapkolonie eers op '''16 September 1902''' opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> == Verloop == Die eerste suidwaartse offensief van Maritz het beoog om rebelle te werf en die strydperk dieper die Kolonie in te skuif, om meer aandag op hom te vestig, sodat die Boere in Transvaal tyd kan kry om hulself te herbewapen, of om ten minste daarvoor te sorg dat Engeland nie al sy magte op die Republieke konsentreer nie.<ref name="Fourie" /> Op 30 September 1901 trek Boerekommandant Manie Maritz met 'n kommando van plus-minus 600 persone deur die Sandveld na Piketberg.<ref name="VVeVR2001.80">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 80-85.</ref> Die Britte het verwag dat Maritz vroeër of later Piketberg of Hopefield sou aanval, omdat groot Britse voorraaddepots hier te vinde was, maar ook moontlike rebellerekrute.<ref name="Fourie">[https://web.archive.org/web/20250311085117/https://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39083/Fourie_Lambertus%20Myburgh.pdf?sequence=1 Fourie, L.M. 1975. Die militêre loopbaan van Manie Maritz tot aan die einde van die Anglo-Boereoorlog. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Potchefstroom: Portchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 93-106.]</ref> Op 5 Oktober kom Maritz in Piketberg aan. 'n Deel van sy manskappe staan hy af aan kaptein J.J. Smith.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die volgende dag, 6 Oktober, beset Maritz Porterville en Vredenburg. By Hoedjiesbaai kom hy te staan teenoor die Engelse; nog skermutselings woed op Drie Heuwels en Kersefontein.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maandag, die 9de Oktober, beset Maritz vir Hopefield. Hier bekom hy heelwat voorrade.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die regeringsamptenare van Hopefield is op 10 Oktober opgesluit; die telegraafkantoor is vernietig om die uitlek van inligting rakende die rebelle se doen en late tot tyd en wyl te vertraag. Dit is waarskynlik ook die enigste voorval waar die Boeremag die Kakies (halfpad) op see aangedurf het.<ref name="Fourie" /> 12 Oktober woed nog 'n skermutseling naby Darling. Veldkornet Hildebrand sterf. Maritz en die Colonial Light Horse veg by Hoedjiesbaai.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 13 Oktober val Maritz vir Piketberg aan. Hier word 27 gewere en ammunisie gebuit. Generaal French en Stephenson kom met 1 200 Kakies per trein in Porterville aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Sondag, '''15 Oktober 1901''', val Manie Maritz Moorreesburg die eerste maal aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 17 Oktober is 300 perde deur Maritz by die Bergrivier gebuit en na Calvinia gestuur.<ref name="Fourie" /> 19 Oktober: By Vier-en-twintig-riviere (naby Porterville) woed 'n hewige stryd tussen Maritz en Stephenson (wat ook uit eenhede van koll. Capper, Wyndham en maj. Wormald bestaan het). Drie Kakies het gesterf, en drie is gewond. Aan Boerekant is daar 5 gewondes (waaraan een later beswyk het), maar 48 perde en 5 karre vol voorraad is van die Kakies gebuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maritz word teruggedryf.<ref name="Fourie" /> Daar is nie verwag dat Maritz onmiddellik 'n tweede suidwaartse offensief sou onderneem nie, omdat die Britse magte in die nabyheid was en vanweë hul sukses by Vier-en-twintig-riviere.<ref name="Fourie" /> Op Saterdag, '''21 Okober 1901''' bereik Maritz Darling, en gevegte woed op Malmesbury, Moorreesburg en Bodam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Teen 25 Oktober word besluit Maritz, Theron en Smith moet die Boland aanval. Maritz beweeg deur Vanrhynsdorp na die Karoovlakte, Ebenaezer en Strandfontein. Soos die dae verloop, is hul visier later ingestel op die pad tussen Lambertsbaai en Clanwilliam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 7 November poog Maritz se kommando (onder leiding van Theron) om Piketberg weer aan te val en te verower, maar dit geluk nie.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Woensdag, '''8 November 1901''' val Theron vir Piketberg aan op Maritz se bevel, maar word deur die Stadswagte, die Western Province Mounted Rifles, die berede polisie en ander troepe onder leiding van majoor Pilson gestuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Drie Kakies is dood en vyf gewond. Twee Boere is dood en sewe gewond in Theron se geledere.<ref name="Fourie" /> Maritz val ''vir die laaste keer'' Porterville en Moorreesburg aan, en hy beset Hopefield vir een dag.<ref name="VVeVR2001.80" /> By die gelyktydige aanval op Moorreesburg en Porterville het hy die kommando in twee verdeel en self die voortou geneem by die groep wat Moorreesburg sou aanval. Op 9 November 1901 het hy die Bergrivier oorgesteek en sy mag op Honigberg, 20 km suidoos van Piketberg, saamgetrek. Daarna het hy Moorreesburg maklik verower, die telegraaftoestelle vernietig en in die rigting van Darling ingeslaan.<ref name="Fourie" /> Daar is verwag dat Maritz tot in Kaapstad sou deurdruk, en daarvoor het die stad sy kanonne ontplooi en gereed gemaak vir 'n Boere-aanval op die stad. Wat nie sou gebeur nie. Maritz se mag sou miskien Kavanagh by Malmesbury kon verslaan, maar sy kommando sou nie die pyp kon rook teen kol. H. Cooper se 1 000 man nie. Dit is juis weens 'n tekort aan wapens en rydiere dat Maritz nie verder as Moorreesburg kon vorder nie.<ref name="Fourie" /> Crabbe se troepe het hom nog heeltyd vanaf Piketberg agtervolg (waar die Kakies op 9 November daar per trein afgelaai is) en is later gesteun deur Wormald wat intussen by die huidige gevegsgebied opgedaag het.<ref name="Fourie" /> Maritz het daarom teen 14 November die Bergrivier noordwaarts oorgesteek.<ref name="Fourie" /> Op 15 November 1901 dryf die Britse magte die Boere kwaai noordwaarts terug; die Boerekommando's spat hierna in alle rigtings.<ref name="VVeVR2001.80" /> Daar kom wel 'n Reuter-telegram van 19 November 1901 uit Moorreesburg wat meld: Toe Maritz enkele dae tevore oor die Bergrivier verdryf is, laat hy 'n deel van sy stydmag agter (Theron en kommando). En dan word die volgende sinnetjie geskryf, soos dit in die Nederlandse pers ook telkemale verskyn: "De Boeren trekkend voortdurend naar het westelijk deel der Kaapkolonie, waar de afwezigheid van een spoorweg gunstig is voor hunne taktiek."<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000098359:mpeg21:p006 BUITENLAND.. "Arnhemsche courant". Arnhem, 21-11-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> Presies dieselfde laasgenoemde sinnetjie word tot vervelens toe in menig Franse koerant sonder feitlik enige afwisseling herhaal: ''Les Boers se montrent très actifs et se portent vers la partie ouest de la colonie du Cap, où l'absence de chemin de fer est favorable à leur tactique.''<ref>[https://www.retronews.fr/search#allTerms=moorreesburg&sort=score&publishedBounds=from&indexedBounds=from&page=1&searchIn=all retronews.fr s.v. moorreesburg]</ref> == Volgens Ockie T. De Villiers == === Agtergrond === Ockie T. De Villiers deel sy wederervaringe tydens die Anglo-Boereoorlog as Kaapse Rebel mee terwyl hy in ballingskap in Nederland verkeer. Feitlik geen presiese datums word in die boek verskaf nie, omdat heelwat van die dokumentasie byderhand in sy rondreis verlore geraak het. Die boek se naam heet ''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PP7&hl=en_ZA Met De Wet en Steyn in het Veld]'' en is in 1903 uitgegee, kort nadat daar sprake was van amnestie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 253</ref> Dit is nie hy self wat skryf nie, maar 'Mevrouw A. H. van Gent' te Hilversum, want die teks is in Nederlands, al kom heelwat afrikanismes daarin voor.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.10</ref> Uit die gegewens kry mens 'n vae beeld hoe die lewe in die Moorreesburg-Piketberg-omgewing was ten tyde van die oorlog. Kort nadat oorlog verklaar is, besluit De Villiers om sy ouerhuis naby die Paarl te verlaat en hom by die Boere aan te sluit, te wete dat sy vader en broers Engelsgesind was. Tog is sy moeder veel meer besorg oor haar seun se veiligheid as die politiek; om daardie rede probeer sy hom tevergeefs afraai. Op 16 Januarie 1900 gaan hy sak en pak na Kaapstad om hom as vrywilliger by die Engelse leër aan te sluit. Van Dag 1 af koester De Villiers geen illusies nie: die soldate word eerder soos bagasie en kanonvoer behandel as diegene wat vir die eer van Engeland veg. Hy word saam met nege ander in 'n enkele treinkompartement geboender, waar daar skaars slaapplek was vir vier mense. Die deur word gesluit vir die volgende twee dae en drie nagte - dus, afgesien van die higiëneprobleme, moes die soldate onder mekaar maar kyk wie iets te ete het. De Villiers slaag later daarin om by die Boere aan te sluit, hy word met verloop van tyd die adjudant van Generaal De Wet, en vergesel hom totdat De Wet in die rigting Kaap toe druk. De Wet het probeer om sover moontlik die strydperk Kaap toe te skuif waarskynlik om twee redes: eerstens, om tyd te wen sodat die Boeremagte wapens kon bekom, en tweedens om die spoorlyne op te blaas wat proviand, wapens en Kakies die binneland in vervoer het (dus, in die kiem te smoor). Die Kakies het hul ou taktiek probeer gebruik om De Wet in 'n hoek te dryf, hier tussen twee riviere (die Brakrivier en Oranjerivier). Die Oranjerivier was ondeurwaadbaar, so ook die driwwe, want dit was immers middel-Februarie, in die middel van die somerreëntyd.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.90</ref> Generaal de Wet het dikwels aan De Villiers gesê die Boere se grootste redding sou wees as hulle die Kaapkolonie kon bereik en daar 'n opstand kon verwek.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, pp. 90, 91</ref> Verder wou die Mosterd-broers wat uit Transvaal gekom het, terugkeer Kaap toe.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.91</ref> Op die 22ste Februarie 1901 vertrek De Villiers saam met hulle.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 92,93</ref> 'n Paar puntjies: * Die Engelse regering het proklamasies uitgevaardig, waarby die koloniale Burgers gelas is om perde, voer, lewensmiddele en wapens by die naaste militêre stasie in te lewer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 91</ref> * Baie Afrikaners het geweier om by die stadswagte aan te sluit. Want dikwels as mens eers by die stadswag aangesluit het, is die persoon na die Britse leër gestuur en so gedwing om teen die Boere te veg.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.101</ref> Hierdie driemanskap moes nie alleen die Kakies ontwyk nie, maar veral Afrikaners wat hulle sou rapporteer. Hierdie rapportering was, in De Villiers se oë, eintlik belaglik, aangesien die boer, wat van sy perd deur die Britse Owerheid deur proklamasie ontneem is, nou spesiaal sou moes loop (of 'n plaaswerker te voet moes stuur) net om die persoon te gaan aanmeld. Al waarom die boere dit nog sou doen, is uit vrees wat die Britse regering nóg aan sy onderdane kon doen. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.99</ref> Die hoofrede waarom De Villiers na die distrikte Malmesbury en Piketberg wou uitwyk, is omdat die graan klaar afgeoes was en die Boerekommando's daar 6 maande of langer mee sou kon uitkom.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.102</ref> Die Mosterds wou na hul ouerhuis in die Paarl, en De Villiers wou dieselfde doen,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> onder andere om sy familie te waarsku om hulle nie by die Engelse aan te sluit nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109</ref> Hulle verneem in die Distrik Piketberg alle driwwe van die Bergrivier is deur Kakies beset, of so is gesê - in die werklikheid kon die Kakies nie elke liewe voetpaadjie oor die rivier bewaak nie - dit was somer, en die rivier droër (want die Swartland is 'n winterreënvalstreek). <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> In die distrik bly hulle oor op die plaas Springfontein, van "den heer G."; die driemanskap is na hom verwys, omdat hy vroeër naby die rivier gewoon het en hulle goed die weg kon wys.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.107</ref> Op baie plase wemel dit bedags van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg was in aanbou, en die werk moes klaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108, 109</ref> Dit was immers Maart 1901 toe De Villiers en die Mosterds in die streek aankom, en die treinspoor sou eers op 9 September 1901 geopen word. De Villiers sê hulle was toe al 18 dae onderweg (sedert 22 Februarie 1901).<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> Nadat die drie mans op 'n plaas hul voorgedoen het as builepesinspekteurs, deel die boer hulle mee dat die krygswet baie streng heers in Malmesbury, die Paarl en Piketberg, en dat daar baie stadswagte is (daar was 300 by Malmesbury alleen);<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113</ref> die gasheer wou hulle na Kaapstad neem, waar die krygswet nog nie afgekondig is nie, en dus nog betreklik veilig was. Dit is 'n saadjie wat in die Mosterds se koppe geplant is, want later wou hul liewer na hulle ooms in Kaapstad gaan,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.110</ref> wat ook die rede is waarom die broers later van De Villiers sou skei. Want De Villiers wou sy ouers baie graag sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.112</ref> Die Mosterds het veilig by Leeuwendans aangekom, en het selfs 'n telegram aan hul ouers in die Paarl gestuur om hulle daar te kom besoek<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.115</ref>, terwyl De Villiers in die donker rondkruip na uitkomkans. Op die plaas Waterval kom hy te hore dat die Kakies sy ouerhuis bewaak het - dit was vir hom 'n bedekte seën dat hy nie sy ouerhuis kon besoek nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> En, net soos hy verwag het, is die Mosterds in Kaapstad gevange geneem.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> De Villiers besluit om sy heenkome te vind op Springfontein. Daar naby sou hy vir 6 tot 7 maande lank in 'n grot moes bly, en vyfdaagliks kos by die plaashuis gaan haal. Die plaasbewoners van Springfontein was altyd bly om hom te sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.139-160</ref> Dit is eintlik ironies dat De Villiers feitlik niks hoef te gedoen het om die omstandighede in sy guns te verander nie. Dit gebeur sommer vanself: * Een van die Mosterd-broers het, in die hoop om vrygelaat te word, al die name genoem van die boere wat hulle op hul reis gehelp het. Dit het meegebring dat baie boere sonder meer gevange geneem is, en die De Kocks wat die Mosterds met hul rytuig na die stasie gebring het, is vir agt maande in die tronk gestop. Ook die boer wat hulle die pad oor die rivier gewys het, is aangekeer en na Kimberley gestuur (hy is later vrygelaat by gebrek aan bewyse). Die naam van die boer en die plaasnaam Springfontein het die Mosterdbroer egter ontgaan. Dit was vir De Villiers duidelik dat hy nêrens nou heen kon uitwyk nie, want niemand sou hom nou wil ontvang nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.143</ref> Omtrent 'n week later is De Villiers voëlvry verklaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.145</ref> Meneer G. wou ook geensins daarvan hoor dat De Villiers die grot moes verlaat nie - al sou dit ook twee jaar duur, kon hy daar bly; al voel De Villiers skaam om van hul goedheid misbruik te maak. Ondertussen het Mosterd onder kruisverhoor so in sy eie leuens verstrengel geraak dat alle boere vrygelaat is en na hul plasies kon terugkeer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.146</ref> Stadig het dit ongeduld onder die boere begin kweek. * Soos ''Ons Land'' eers onder sensuur en "verengelst" verskyn (wat De Villiers by die grot lees), maar later heeltemal gestaak is, was dit 'n duidelike teken dat die Boerekommando's in aantog was.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.147, 155</ref> * Die Engelse regering het feitlik alle perde in die distrik Piketberg opgekommandeer, om glo beskerm te word, uit vrees dat die Boerekommando's anders self die perde sou afneem. Dié word op een plek versamel, wat uiters onnosel was. Die Boere sou hulle later almal buit. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.148, 154</ref> * Dominee J.N. Vlok, van NG Gemeente Piketberg, het hom gehaat gemaak by sy boeregemeente, omdat hy die boere aangesê het om die wapen op te neem en ''vir'' die Engelse te gaan veg. Die diens wat op 'n plaas sowat 'n uur vanaf Springfontein een keer of agt keer per jaar gehou is, loop so te sê dood. Die boere wou geen preek hoor uit die mond van die man wat hom met volksvyande heul nie. Die predikant sou nog ná die oorlog ook met agterdog bejeen word.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.154</ref> * De Villiers waarsku die plaasmense dat hulle moes sorg om voorraad vroegtydig op te berg, want uit ervaring weet hy hoe dit in die Oranje-Vrystaat en in die Noordelike geweste van die Kaapkolonie verloop het: Die winkels op die plase sou hul goedere op die dorp moes inlewer, en gaan 'n boer dus dorp toe, om goedere te koop, word hy daar vasgehou. Op sy beurt het Mnr. G. ook ander boere in die omgewing vroegtydig gewaarsku om dieselfde te doen. So kring die nuus uit.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.155</ref> Die dag sou egter in vroeg Oktober 1901 aanbreek wanneer "de knecht" (aan wie De Villiers ook geheg geraak het) hom by sy grot sou kom opsoek. Daar het nuus gekom: 'n paar dae tevore het 'n Jood Sacks, wat 'n winkel op Zuurfontein bedryf het, te voet langs "oom Gert" ['n kennis van Mnr. G] verbygegaan. Mnr. Sacks was woedend omdat 13 Boere naby Clanwilliam hom van sy perd ontneem het en hom te voet huis toe gestuur het. Omdat Clanwilliam ongeveer 12 uur te perd ver was, was dit 'n duidelike teken dat die Boere al baie naby moes wees.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.156</ref> Ook 'n meisie van 'n plaas 4 uur van Springfontein af, het gewapende mans ontmoet, maar weet nie of dit Boere was nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.157</ref> 'n Paar dae later deel Oom Gert aan De Villiers mee hy was by 'n kommando gewees en het selfs met die kommandant gepraat. Die naam het hom egter ontgaan. Toe Oom Gert hom beskryf as 'n 'kort, swart kêreltjie, met 'n dik, swart snor', het De Villiers onmiddellik geweet dit is Generaal [[Manie Maritz]].<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.159</ref> Toe De Villiers daar aankom, was Generaal Maritz nie daar nie, maar het met 16 mans gekyk of hulle Hopefield kon inneem. Maritz het geen offisiere in sy plek aangestel nie. Hulle het teruggekeer met 600 perde, juis dié wat die Kakies so versamel het van die omliggende boere en oor die Bergrivier gevoer het.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> De Villiers was besig om in die rivier te baai, toe Generaal Manie Maritz hom die hand gee en in die boot laai, en al geselsende bereik hulle die ander oewer waar De Villiers se klere lê. Dié was so vol gate en verrinneweer deur die 6 maande in die berge, dat die geskokte Maritz uit die buit vir hom 'n nuwe pak klere aangee.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> === Die Kommando van De Villiers neem twee blokhuise weerskante van die Bergrivierbrug in === Die kommando vertrek in die rigting van Zuurfontein (32° 50’ 48.3" S, 18° 32’ 46.1" O). Die volgende aand trek hulle oor die gevegslinie tussen Moorreesburg en Piketberg. Tussen hierdie twee berge was daar twee Kakie-blokhuise ('''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA163&hl=en_ZA Sien Kaart]'''). Rondom die blokhuise was daar geen versterking nie; dus kon hulle sonder veel slag of stoot ingeneem word (wat onnodige aandag deur geweervuur kon trek), het De Villiers gereken. Buitendien wou hy daardie Afrikanerluitenant ontmoet wat hom op Springfontein kom soek het en tans, so het hy verneem, by een blokhuis die bevel voer.<ref name="DeVilliers164">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 164</ref> Omdat daar baie vrywilligers uit die streek was wat by die Boere aangesluit het, was daar onder die kommando 'n dringende behoefte aan klere, ammunisie en gewere. De Villiers doen by Maritz aan die hand om die twee blokhuise langs die rivier in te neem, met so 19 mans, om nog meer oorlogsbuit in die hande te kry. Maritz sê De Villiers moet versigtig wees, omdat mens nie seker kon weet wie die blokhuise beset nie. Die Tommies sal nie maklik oorgee nie, maar die Vrywilligers wat vir die Engelse veg waarskynlik wel. De Villiers moet ook op sy hoede wees wat uit die rigting van Moorreesburg kan kom, want daar was sprake van 'n strydmag van 600 Kakies op Moorreesburg self. Maritz spreek met De Villiers af om die pad na Piketberg te bewaak.<ref name="DeVilliers164" /> Maritz en De Villiers soek Boerevrywilligers, en 50 mans het slaggereed gestaan. Maritz kies hier self 19 mans met die hand uit, waaronder 2 wat die pad goed bekend was. Na al die afskeidsgroete, vertrek die Gideonsbende teen omstreeks 6 uur die aand te perd. 'n Halfuur later kom hul by die bestemming aan.<ref name="DeVilliers164" /> Die blokhuise het aan beide kante van die brug van die Bergrivier gebou om hierdie infrastruktuur te bewaak, en met goeie rede - daar was taamlik druk verkeer tussen Moorreesburg en Piketberg.<ref name="DeVilliers165">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 165</ref> Hierdie blokhuise was agthoekig en van gegalvaniseerde ysterplate gemaak. Die ruimte tussen die twee ysterplate is met sand opgevul, met skietgate bokant die dubbele plate. Die dak was piramidevormig.<ref name="DeVilliers165" /> Sowat 400 meter van 'n plaashuis naby die Bergrivier (aan Piketberg se kant), gee De Villiers bevel dat almal van hul perde moet afklim en die perde aan die doringdraad vasbind. 10 mans word deur 'n drif gestuur: hulle moes deur die rivier langs die ou pad oorsteek en probeer om so naby as moontlik die ander blokhuis aan die oewer te nader (dit is nou die blokhuis aan die Moorreesburg-kant van die Bergrivier), sonder om onnodige lawaai te maak. Hulle moes ook nie skiet voordat De Villiers die bevel gegee het nie.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers en die ander oorblywende 9 mans sluip in die rigting van die plaashuis. Toe hulle naby genoeg was, trek hulle hul skoene uit, om geluidloos die eerste gebou, 'n skuur, uit te kom wat ongeveer 25 treë vanaf die blokhuis geleë was. Daar plaas hy twee mans om die blokhuis fyn dop te hou.<ref name="DeVilliers165" /> Die agt mans wat oorbly sluip saggies na die volgende huis en daar sien De Villiers 'n lig in die groot huis brand, en hy beveel 5 mans om die pad oor te steek en in die rigting van die huis te loop. Daar moes een man by die voordeur staan, een aan die kant met twee vensters en een by die agterdeur. Die twee oorblywende mans moes saggies langs die rivier gaan om die blokhuis van agter so naby as moontlik te nader.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers self gaan eers terug na die twee mans by die eerste huis net om weer vir hulle te sê om die blokhuis fyn dop te hou. Toe hy na die werkershuisie wou gaan, wat naby die groot huis geleë was, merk De Villiers op en vra wie hy is. De Villiers loop non-chalant voort na die huis, asof die plaas aan hom behoort, en klop aan die deur. 'n Ou bruin man maak die deur oop en spring groot van die skrik terug toe hy De Villiers sien. De Villiers maak 'n gebaar dat hy kalm moet bly en gaan die vertrek binne.<ref name="DeVilliers165" /> Hier kom hy te wete dat daar in elkeen van die blokhuise vyf Kakies was, dat die offisier aan die plaashuis se kant van die rivier was (waar De Villiers hom nou bevind, dit is aan Piketberg se kant van die Bergrivier) en dat daar geen Kakies in die huis was nie. De Villiers beveel die man om saam met hom te kom, en plaas hom onder bewaking van die man wat die posisie by die agterdeur van die groot huis ingeneem het.<ref name="DeVilliers166" /> De Villiers klop aan die agterdeur en stap met sy rewolwer die kombuis deur na die eetsaal, waar die familie aan tafel sit. Van die meisies was vreeslik ontsteld toe hulle 'n gewapende Boer sien, en wou amper flou val, maar al die gehuil en gegil werk net op De Villiers se senuwees. Hy belowe dat hy niemand sou leed aandoen solank hulle net rustig bly nie. Hy betrek die eienaar by sy plan. Moontlik weens die Engelse propaganda, neem De Villiers aan, was die eienaar vreeslik bang vir die Boere, en het hul vir barbare aangesien.<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> Voordat hulle by die waenhuis kon uitkom, het 'n skoot geklap, dan 'n tweede en 'n derde. De Villiers roep dat die skietery gestaak moet word, gee die plaaseienaar opdrag om die bevelvoerende offisier mee te deel dat Generaal Manie Maritz met 300 mans by die blokhuise is. Ook moet die plaaseienaar die offisier aanraai om "op staanden voet over te geven", omdat die blokhuis andersins met dinamiet opgeblaas sou word. Dit was natuurlik 'n leuen. Hierdie "Mr. Th." roep die kaptein en waarsku hom dat Generaal Maritz met 300 mans die hele blokhuis na die maan gaan blaas as hul nie oorgee nie. Die kaptein laat onmiddellik van hom hoor: "All right, we'll consider".<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> De Villiers laat ook nie op hom wag nie, storm op die blokhuis af, vuur twee rewolwerskote af, en skreeu met barse woorde: "Hands up, will you surrender?" Die Kakies gee oor. Hulle was nog slaapdronk in die kooi gevang toe hulle die blokhuis uitgejaag word - duidelik was die aanval onverwags. Eers soek De Villiers uit wat hy nodig het (waaronder klere) en gee toe twee mans die opdrag om die res in 'n karretjie te laai. Die offisier is verheug om te hoor dat sy lewe behoue sal bly; duidelik was hy "misinformed", soos hy self sê, oor die edelmoedigheid van 'n Boerekommandant. Die offisier probeer buite gevaar bly, en op opdrag van De Villiers, roep ook hy sy kollega by die ander blokhuis die jobstyding toe. Ook hier was die aanval onverwags.<ref name="DeVilliers167">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 167</ref> Dié luitenant sê hy sou nooit oorgegee het as die ander offisier dit nie gedoen het nie. De Villiers is maar bra skepties hieroor, aangesien die luitenant nie eens die moeite gedoen het om 'n skoot af te vuur nie, en gebied hom om sy mooi jas uit te trek waarvoor die luitenant nog 5 ghienies betaal het.<ref name="DeVilliers168">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 168</ref> (Dit wil sê 1 [[ghienie]] was 21 [[sjieling]]s werd, dus 105 sjielings, wat vir 'n gewone voetsoldaat wat 5 sjielings per dag besoldig deur die owerheid, 21 dae se loon sou kos; vir 'n luitenant waarskynlik minder).<ref name="DeVilliers171">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 171</ref> Wat De Villiers opval is hoe bitterjonk drie van soldate was, want een, byna nog maar 'n kind, trek hom aan die arm en smeek De Villiers om hom tog nie dood te skiet nie. De Villiers verneem die jong soldaat het 'n proklamasie in die ''Times'' gelees waarin Generaal Botha glo gesê het, voortaan sal alle krygsgevangenes voor die voet doodgeskiet word. De Villiers was daarvan oortuig hierdie versinsel is deur die Engelse bewind self bedink om te keer dat die Kakies by die sien van die eerste Boer sommer dadelik sou oorgee.<ref name="DeVilliers168" /> De Villiers laat die soldate ontwapen, en sê hulle kan ongedeerd na Moorreesburg toe gaan. Die volgende oggend is De Villiers byna onherkenbaar uitgevat in 'n splinternuwe pak Kakieklere en kamaste, sonder die lang swart baard waarmee hy by die kamp 'n paar dae tevore aangekom het. Ook dra hy 'n snor ''à la mode''.<ref name="DeVilliers168" /> Maritz was baie in sy skik dat die ekspedisie so vlot afgeloop het; veral die gewere was goud werd, want byna elke dag sluit daar nog Boere aan en die gewere is altyd te min.<ref name="DeVilliers169">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 169</ref> Die kommando van Maritz het binne 6 maande aangegroei van 7 mans tot 800 mans.<ref name="DeVilliers179">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 179</ref> Dit is opvallend hoe Hollandse koerante meld van 'n veldslag wat die 15de Oktober 1901 by Moorreesburg gewoed het,<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010993805:mpeg21:p002 Een gevallen held.. "Nieuwe Tilburgsche Courant". Tilburg, 22-10-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSADB01:000011811:mpeg21:p002 Buitenland.. "Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant". 's Hertogenbosch, 23-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> want die 20ste Oktober 1901 bevind Maritz en De Villiers hulle op die plaas van ene Turin (Toerien?).<ref name="DeVilliers169" /> Hier vra Maritz vir De Villiers of hy lus het om 'n paar Kakies te gaan vang wat op 'n plaas naby 'n rivier is. Laasgenoemde stem dadelik toe. Hy neem drie manne saam, waaronder Thijs Boonzaaier, die eerste opstandeling in die Distrik Brandvlei. 'n Verbitterde Boonzaaier het 'n hekel in die Britse bewind ontwikkel nadat hulle alles van sy plaas gestroop het, en boonop nog sy skape wou saamvat. Van daardie dag af het hy die wapen teen die Kakies opgeneem.<ref name="DeVilliers169" /> Hierna sou die geveg volg by Vierentwintigriviere waar De Villiers se neef, Frans Retief, wat onlangs nog by die Boere aangesluit het, in sy hele regteronderarm geskiet en verbrysel sou word, en later sterf.<ref name="DeVilliers174">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 174</ref> Op dieselfde datum, die 20ste Oktober 1901, stuur Kaptein Smith die volgende rapport vanaf Zanddrift, Groot-Bergrivier, distrik Malmesbury: Die vyand is tot nog toe hier in klein getalle en nie baie nie. Die mense sluit hier by die hope aan, sodat hulle nie genoeg met wapens voorsien kan word nie. As daar maar gewere en ammunisie was, kon daar binne 'n kort tydjie 'n groot mag bymekaar gewees het. Daar heers 'n algemene opstand onder die mense, en die manne wat aansluit is almal met 'n goeie gees besiel, sê Smith. Die mense het almal 'n opregte Afrikaanse gevoel, sodat hulle as voorbeeld kan dien vir meer as een van hul broers in Transvaal en die Vrystaat. Hy sê dan: 'maak dit bekend aan alle burgers dat hier in die verte ook warm Afrikaners is, wat goed en bloed vir ons Afrikanerdom opoffer.' Smith was 'n halfuur van Darling af, 9 uur vanaf Kaapstad, en hoe verder mens (die binneland) ingaan, hoe meer wil die mense by die Boere aansluit; tot 20 per dag. Voerkos en perde is in goeie kondisie of liewer vet. Ten tyde van die afsending bevind Smith hul op die grens van die distrik Piketberg en Malmesbury, noord van Moorreesburg, 3 uur van laasgenoemde plek.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000745226:mpeg21:p00001 GEMENGD BUITENLANDSCH NIEUWS. "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 15-05-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000183194:mpeg21:p006 BOERENRAPPORTEN.. "De Maasbode". Rotterdam, 18-05-1902. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> === Moorreesburg vir enkele ure in Boerebesit === Ná heelwat omswerwinge rond, vanaf Ceres, Clanwilliam, Hopefield, ens. trek De Villiers en sy kommando in die rigting van Darling. Hulle span uit op die plaas van 'n De Klerk en vertoef daar vir ongeveer twee dae. 'n Rapportryer bring daarso die berig, dat Kommandant Maritz gou by hulle sal aansluit; Maritz het 'n aanval geloods op Piketberg, maar moes die stryd gewonne gee, omdat 'n versterking uit Moorreesburg aan die opmars was. Daar word van beide kante hewig geveg. De Villiers kry die oggend die opdrag om soveel moontlik perde uit die omtrek bymekaar te maak. De Villiers en veldkornet Hildebrand sou die volgende oggend in Darling ontmoet. De Villiers trek met 15 mans uit en kom omstreeks 5 uur die middag op 'n plaas naby Moorreesburg aan. Hier hoor hy hoe 'n rukkie tevore 'n gepantserde trein na Moorreesburg op pad was, en ook 'n troep Kakieruiters. Nadat 'n perdekommando 'n halfuur weg was, was daar nog, kort voor De Villiers, nog 7 Kakies op dieselfde plaas. De Villiers het toe al 14 perde, sodat 14 mans 'n handperd het. Hy gee 5 mans die opdrag om op te saal en hom te volg, sodat hy daardie sewe Kakies kon agternasit en vang (om die perde te kry), voordat hulle Moorreesburg sou bereik. Dit was egter te laat - die Kakies het die kamp bereik. Met onverrigter sake keer De Villiers na die plaas terug.<ref name="DeVilliers191">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 191</ref> Hy het daarna 60 perde bymekaar gemaak;<ref name="DeVilliers192">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 192</ref> maar was te laat om hulle by Darling te besorg - Hildebrand het in 'n skermutseling met die Engelse gesneuwel.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir De Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193" /> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Kakies wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Dit is 'n vernedering wat nie in die Engelse koerante gepubliseer sou word nie. Veral gegewe hul eie [[krygswet]] wat dikwels die koop en verkoop van sterk drank verbied het. Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Boerekop, by Zanddrift, Bergrivier === Op 'n topografiese kaart sal mens langs die Bergrivier, by die plaas Zanddrift, 'n kop aantref genaamd "Boerekop" (32° 53’ 41.1" S, 18° 34’ 44.6" O). Dit is ook nie om dowe neute so gedoop nie. Die rus naby Vogelstruisfontein was van korte duur, en gou moes die kommando trek na Zanddrift op die wal van die Bergrivier, terwyl die Kakies na Hopefield inslaan. Die Boerekamp het nou mooi in 'n driehoek gelê: Moorreesburg, Hopefield en Piketberg was al drie hoekpunte waarvandaan Kakies kon kom (en die Boere kon vaskeer), want dit is waar hul leërs kamp opgeslaan het.<ref name="DeVilliers194" /> De Villiers en sy manskappe gaan bespied op "een grooten kop bij Moorreesburg". Die dag was winderig; die stofwolke kon dus net so goed deur die Kakies as deur die wind gemaak word. Op 'n kaal vlakte kon hulle toe wel die Engelse sien optrek. De Villiers stuur rapport aan Maritz dat omtrent 400 ruiters in aantog was, met 2 kanonne. Hy raai Maritz aan dat die kommando noordwaarts moet trek, want die Engelse mag stuur op Zanddrift af.<ref name="DeVilliers195">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 195</ref> Maritz maak so, en stuur 'n ander spioenkorps om De Villiers af te los by die koppe by Moorreesburg om op die Kakies verder te spioeneer, en De Villiers keer na Zanddrift terug. Die kommando was reeds weg, maar Maritz het 5 ervare ruiters laat agterbly, en stuur ook 'n 20 man-patrollie na die drif wat op Zanddrift volg. Tussen een van hierdie twee drifte moes die Kakies deurtrek. Daarom sou die Boere die Kakies tot in die walle van die rivier laat kom en dan op hulle losbrand; want die Engelse sou nie weet daar het nog manne op die walle agtergebly nie.<ref name="DeVilliers195" /> Luitenant Springler was effe nalatig om die groot mag Kakies op te merk wat van agter na Zanddrift op pad was. Maritz het dit gou genoeg opgemerk en die Boere beveel om onmiddellik pad te gee. Die patrollie by die Bergrivierdrif sien ook uit Hopefield is 'n Engelse mag in aantog. Uit al drie hoeke sou hul omsingel word.<ref name="DeVilliers195" /> Op die kop aangekom, word die Boere tydelik versterk deur ongeveer 25 mans. Teen daardie tyd was daar reeds ongeveer 200 Engelse aan die voet van die kop. Maar toe die Engelse kanonne begin rig, bly daar net een man by Kommandant De Villiers agter.<ref name="DeVilliers196">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 196</ref> Vir 'n uur en 'n half skiet die twee, totdat Maritz met versterkings opdaag.<ref name="DeVilliers197">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 197</ref> En die geveg was vir eers verby. Die Kakies span uit op 'n plaas in die nabyheid. Die Boerekommando span uit op Springfontein.<ref name="DeVilliers197" /> == Nasleep == Toe vrede afgekondig is, was die Boerekommandoleiers aanvanklik verlig, maar baie gou geweldig geskok toe hulle moes verneem die Transvaal en Vrystaat is nou in Britse besit. Lees mens ook die Vredesooreenkoms én die klousule wat afgekondig is met aandag, kom die Kaapse of Natalse Rebelle so te sê net met hul lewens daarvan af. Die howe kon die skuldige (aan hoogverraad) enige straf na goeddunke oplê, solank dit net nie die doodstraf was nie.<ref name="DeVilliers242.244">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.242-244</ref> Ook, kragtens Wet Nommer 10,<ref name="DeVilliers243">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 243</ref> was die Ryk slegs van voorneme om kompensasie aan die Transvalers en Vrystaters toe te staan (n.a.v. die kritiek op die 'verskroeide aarde'-beleid), wat beteken het selfs die mees apolitiese, onbetrokke Kaapse boere (wat in 'n uiters moeilike situasie was, omdat die Boere én Engelse hul proklamasies op elke plaas opgeplak het) asook dorpenaars in die Kaapse Kolonie, wat ook maar deurgeloop het wanneer militêre magte op hul grond toegesak, dit geplunder en verniel het, is nie eens 'n agterspeen gebied om aan te suig nie. Wat die storie nog meer ingewikkeld maak: die Kaapse owerheid het teenmaatreëls probeer tref vir al die proklamasies wat die Boere orals in die verbygaan op die plase opgeplak het. Alle proklamasies en kommanderings van die Boere moes deur die Kaapse burgers ignoreer word, is vanuit Kaapstad laat hoor, anders sou hulle aan hoogverraad skuldig bevind word. Sou hulle weier om aan hierdie kommanderingsbevele van die Boere gehoor te gee, sou hulle volle kompensasie verkry vir enige ongerief of skade wat hulle mag ly, as gevolg van die uitlewing van hul lojaliteit aan die Britse kroon. Daar moes ook nie enige ooreenkomste met die Boere aangegaan of gesluit word nie; maar as die Kaaplanders uit dwang onderwerp word om hul bevele te gehoorsaam, sal dit nie teen hul gehou word nie - solank hulle nie saam met die vyand werk om die wettige soewerein (dit is Engeland) te ondermyn nie. In der waarheid is die burgers onvoldoende bewapen gelaat toe die oorlog uitgebreek het, intééndeel, selfs ontwapen. Die verkoop van wapens en ammunisie onder die burgers is verbied, omdat die algemene bewapening van die burgerlike bevolking 'n bron van gevaar vir beskerming vir die inwoners sou wees - so is gereken - want netnou beland die wapens moontlik in die verkeerde hande. Maar die soldate kon nie orals wees nie, en 'n boer sou op homself die beste aangewese gewees het. Kortom: die regering se onvermoë om die burgers die nodige beskerming te bied in 'n tyd waarop hulle daarop geregtig sou wees en op kon aanspraak maak, het baie Kaaplanders net verder aangemoedig om by die Boere aan te sluit.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 166-170]</ref> En nou kom die storie rondom kompensasie ter sprake. Chamberlain het aangevoer die versekering wat die Goewerneur gegee het vir diegene wat vir Engeland gely het, verwys na die beloftes wat die '''Kaapse Regering''' gemaak het, en daardie lettertjies op papier dui nêrens daarop dat Sy Majesteit se Regering (wat in Engeland sit) enigsins hierby betrek is met die uitbetaal en vergoeding van die Kaapse lojaliste nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 356]</ref> Nog 'n probleem wat hom voordoen is die uitbetaling van die Kommandeerbriefies wat skielik verminder het. Byvoorbeeld: meneer David W. Krynauw, van die plaas Zwartfontein, Moorreesburg is op verskillende datums in 1901 die volgende opgekommandeer: tien esels teen £25 stuk; 210 skape teen 17 sjielings, 6 pennies stuk; en twee perde teen £12 stuk. Op die kommandeerbriefie word elke keer die prys aangeteken waarteen die diere gekommandeer is. Dit staan swart op wit. Omdat die prys deur die militêre mag bepaald is, was dit op daardie tydstip reeds ver benede die markwaarde. Na 'n lang gewag breek die dag toe wel aan waarop meneer Krynauw sy tjeks by die landdros kan gaan afhaal. Daar vind hy skielik die prys van die tien esels is nou verminder na £20 stuk; 70 skape word voluit betaal, maar die res (140) word nou teen slegs 13 sjielings stuk betaal; die perde word wel volledig uitbetaal soos op die briefie staan. Die verlies op die skuldbewyse was dus £81, 10 sjielings en 6 pennies vir die boer.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010647231:mpeg21:p001 Commandeer-schulden.. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 12-01-1903, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2025]</ref> Die boere het nie gou vergeet wie in diens van Haar en Sy Majesteit was nie, en ná die oorlog is wraak geneem. Daar was byvoorbeeld ene I. Hermann wat gedurende Oktober 1901 die Waarnemende Kommandant van Moorreesburg was. Hy sou ná die oorlog gou agterkom dat hy nie meer onder Afrikanergeledere welkom was nie. Hy was handelaar op die dorp en het ook van plaas tot plaas met handelsware gesmous. Sy wa is van die plase af verwilder, en die boere het openlik vir hom gesê hulle wil geen verbintenis hê met 'n jingo of dié wat "King and country" bygestaan het nie. Die name van die boere wat dan nou genoem word (uit weerwraak gerig aan die Goewerneur op 2 September 1902) is Jan Basson van Anyskop, Dirk Bester van Geelkuil, Evert Smit van Donkerkloof, Hendrik Greef van Breekmuur en L. Lategan van Zomerveld - wat hom gevra het om onder hulle oë uit te kom. Al was daar onder die boere diegene wat twee keer per week dorp toe is om inkopies te doen, het niemand Hermann ondersteun nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 262]</ref> Hierdie boikotte wat landswyd voorgekom het, voer Snyman aan, het dit maar net uitgelig en benadruk hoe die Afrikaner maar eintlik 'n boer en feitlik nie 'n handelaar was nie. Hierdie boikotte sou later ook die dryfkrag vorm vir die oprigting en totstandkoming van koöperasies.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 357-358]</ref> Hierdie woede en frustrasie, benewens nog die Konsentrasiekamp-verhale, verklaar moontlik hoekom die gemoedere hooggeloop het op Moorreesburg; 'n gebeurtenis wat in 'n Franse koerant<ref>[https://www.retronews.fr/journal/l-echo-de-paris-1884-1938/15-octobre-1902/120/599759/3?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=10 ''L'Écho de Paris''. 1902. Boers contre officiers anglais. 15 octobre]</ref> 'n Nederlandse koerant<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010178504:mpeg21:p005 De reis der Boeren-generaals.-Zuidatrikaanch nieuws.. "Rotterdamsch nieuwsblad". Rotterdam, 17-10-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> en drie Sweedse koerante berig word.<ref>[https://tidningar.kb.se/t8qdnx7lrrf64wh2/part/1/page/3?q=morreesburg ''Malmö-tidningen''. 1902. Utlandet. 18 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/0g0548krxcn586xr/part/1/page/3?q=morreesburg ''Sala Allehanda.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 20 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/5hql7x1w34shj907/part/1/page/3?q=morreesburg ''Avesta Tidning.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 21 Oktober, s. 3]</ref> Die nuusbron is die Amerikaanse nuusagentskap, Laffan Agency (wat mens kan aflei uit die letterlike vertaling in die Sweeds, bv. ''kapholländere'' vir "Cape Dutch"). Op 10 Oktober 1902, op Krugersdag, enkele maande nadat die oorlog op 31 Mei 1902 beëindig is, word twee offisiere toegetakel. {| class="wikitable" style="max-width:40em;" |- ! Frans ! Nederlands ! Sweeds ! Afrikaans<br /><small>vertaling van Sweeds</small> |- | valign="top" align="left" | Un incident asses significatif vient de se produire près de Moreesburg: Deux officiers anglais se dirigeaient à pied vers Capetown: ils rencontrèrent une bande de Hollandais qui célébraient l'anniversaire de la naissance de Krüger; les officiers furent l'objet de quelques plaisanteries; il s'ensuivit une mêlée dans laquelle l'un des deux officiers fur jeté à terre et maltraité; l'autre officier tira son sabre pour venir au secours de son ami; la bande se dispersa et plus tard les chefs présentèrent des excuses. Une enquête a été ouverte. | valign="top" align="left"|Nabij Morreesburg, in Kaapkolonie, werden Vrijdag der vorige week twee Engelsche officieren gemolesteerd door een troep Hollanders, die president Kruger's verjaardag op luidruchtige wijze vierden. De officieren werden eerst uitgejouwd en ten slotte werd één hunner op den grond geworpen en mishandeld. Toen de andere daarop zijn sabel trok, gingen de aanranders op de vlucht. Een onderzoek is ingesteld. | valign="top" align="left"| Vid Morreesburg har ett slagsmål ägt rum mellan tvä engelska officerare och ett antal kapholländere, som firade expresident Krügers födelsedag. Officerarna, hvilka till fots voro på väg till Kapstaden, hälsades med skymford, som de icke stillatigande kunde fördraga. Det uppstod slutligen slagsmål, hvarunder en af officerarna blef omkullslagen och misshandlad. Hans kamrat drog värian för att komma honom till hjälp. Då togo angriparna till flykten och deras anförare har sedan bedt officerarna om ursäkt. Rättslig undersökning är inledd. | valign="top" align="left"| By Moorreesburg het 'n bakleiery plaasgevind tussen twee Engelse offisiere en 'n aantal Kaaps-Hollanders, wat oudpresident Krüger se verjaardag gevier het. Die offisiere, wat te voet op pad na Kaapstad was, is met beledigings begroet, wat hulle nie stil kon verdra nie. 'n Bakleiery het uiteindelik uitgebreek waartydens een van die beamptes platgeslaan en afgeransel is. Sy kameraad het met sy wapen gedreig, om hom te help. Toe het die aanvallers gevlug en hul leier het intussen die beamptes om verskoning gevra. 'n Regsondersoek is van stapel gestuur. |} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Moorreesburg]] 8zwkklr07lrskrkbzejci2w98scbxuq 2908845 2908844 2026-06-02T14:30:08Z Oesjaar 7467 /* Agtergrond */ Verbeter 2908845 wikitext text/x-wiki '''Moorreesburg se betrokkenheid by die Anglo-Boereoorlog''' word hier vermeld. Om volkekundige verwarring en dubbelsinnigheid (soos "[[Engeland|Engelse]] soldaat") te vermy word voortaan 'Kakies' en 'Tommies' in die artikel gebruik om na enigiemand te verwys wat aan die Engelse kant geveg het. == Afkondiging van die krygswet == Die krygswet is nie oombliklik dwarsoor die hele Kolonie afgekondig nie, maar stuk-stuk. Op '''7 Januarie 1901''' is die krygswet so afgekondig in Calvinia, Clanwilliam, Piquetberg, Malmesbury, Tulbagh, Paarl en Stellenbosch, waaronder Moorreesburg ook sou ressorteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA13&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 13]</ref> === Meer omtrent die krygswet === In die woorde van die owerheid self is die krygswet nie 'n wet ''per se'' nie; maar dit setel alle mag van elke afsonderlike krygswetdistrik in die hande van sy aangewese kommandant om te maak soos sy smaak, al is sy dade ook hoe onbillik, onredelik of teenstrydig met die Wet (en selfs Victoriaanse waardes), om die veiligheid, die orde en die regering na goeddunke te verseker.<ref name="MartjieLouw.78">[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA78&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. pp. 78-115]</ref> Al word die wens uitgespreek dat daar eenvormigheid dwarsoor die Kolonie moet geld wat die reëls betref, het dit in die praktyk glad nie gebeur nie, soos duidelik blyk in die advokaat Frederic Mackarness se ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''.<ref name="Mackarness">[https://web.archive.org/web/20250308175218/https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/16091/file/A000001000.pdf Mackarness, F. 1901. ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''. London: National Press Agency.]</ref> Beamptes kon sonder 'n lasbrief iemand in hegtenis neem wie ook al maar verdink word dat hy (of sy) die Boere sou help.<ref name="MartjieLouw.78" /> En dan was daar ook nog die suiwere magsvertoon of intimidasie. 'n Mens dink hier in die besonder aan ds. [[Adriaan Moorrees]] en ds. Gustav Adolph Scholtz (van Colesberg) wat in die middel van die nag, nadat al die lampe uitgedoof is, by die pastorie in die Paarl lastig geval is, selfs al is al die reëlings vooraf nougeset by die polisie aangemeld. Die volgende oggend, die [[Vrydag]], is die pastorie omring deur wagte, en Scholtz is verbied om na [[Kaapstad]] te reis. Eers die Maandag is die wagte verwyder, en 'n boodskap is aan Scholtz gerig: "By order of the Commandant, your guards have been removed, and you are permitted to proceed to Cape Town."<ref name="Mackarness" /> Niks kon mense keer om kwaadwillig hul medemens te vervolg nie. Blykbaar was die skoolkomitee van Moorreesburg nie geneë met Pappie Walters nie, en wou van hom ontslae raak. Matthys (Pappie) Walters (die oupa van die digter [[M.M. Walters]]), toe nog 'n skoolhoof, het 'n possak van Moorreesburg wat deur die drywer van 'n poskar agterweë gelaat is geneem en te perd die poskar probeer inhaal. Dit was alles duidelik ''bona fide'' bedoel. Hy word egter buite die dorp aangekeer en gearresteer op twee aanklagte: hy is buite die bepaalde grens en in die onwettige besit van 'n possak. Hy is met 8 medegevangenes na die gevangenis op Malmesbury gestuur, word tot dwangarbeid gevonnis en na Matjiesfontein gestuur. Pappie is sy pos as skoolhoof en onderwyser ook boonop kwyt. Na afloop van die oorlog het hy en sy jongste broer, Roelof, 'n winkeltjie op Moorreesburg oopgemaak.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> Die kommandant kon burgers wat die gewone wette (dus, gewone misdaad, soos gestipuleer in die strafreg) oortree in hegtenis neem en voor die landdros daag,<ref name="MartjieLouw.78" /> maar die burgerlike regbank op sy beurt het feitlik nie die geringste invloed op die krygsraad uitgeoefen nie. Gestel 'n ongewenste persoon (ongeag of dit nou 'n invloedryke boer of raadslid, 'n predikant, onderwyser of selfs dokter was) word sonder 'n lasbrief summier opgepak en in aanhouding gehou, dan het selfs 'n petisie by die Hooggeregshof om 'n verklaring te eis vir die inhegtenisname, en waar die beskuldigde hom tans bevind, 'n doodloopstraat bereik.<ref name="Mackarness" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Daar was ook die sogenaamde "leërkontrakteurs" wat rekwisisievorms van die Britse owerhede gebruik het om die burgers te dwing om byvoorbeeld hul ossewaens met 16 osse volledig met trekgoed en drywer en al net so aan hulle af te staan teen 'n geringe bedrag. Sou die burgers dan enige beswaar opper, is hulle bloot begroet met 'n dreigement dat hulle goed gekonfiskeer sou word. Sulke handelaars het enorme winste gemaak. Met die militêre owerheid wat vierkant agter hom staan, kon hierdie leërkontrakteur die boere se graan laat afsny en oplaai; ook tafelgerei is sonder vergoeding afgedwing.<ref name="VVeVR2001.121" /> === Kernreëls === Wat nou volg is die kernreëls wat feitlik dwaroor die hele Kaapkolonie gegeld het, en dus ook in Moorreesburg. Met die uitsondering van 'n permit wat toegestaan is deur die kommandant, of 'n persoon wat deur hom afgevaardig is om die permit af te lewer, was geen persoon toegelaat om:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) die distrik binne te kom of te verlaat nie :(b) om na of uit die distrik uit te trek nie :(c) enige dorp te betree of te verlaat nie, met die uitsondering van ::(1) om produkte na die mark toe te bring ::(2) om diere aan die krygsmag te verkoop ::(3) om hul by die krygsmag aan te meld ::(4) om kerk by te woon Die kommandante kon egter besluit dat alle boere eenvoudig tuis moes bly (as daar Boere of rebelle in die omgewing was); dan mag niemand produkte na die mark toe bring of kerke bywoon nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Niemand mag enige dorp betree of verlaat in die Distrik tussen sonsondergang of sonop, behalwe om 'n dokter te spreek nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Enige besoeker of vreemdeling wat by 'n huis of plaas aanklop moes sonder verwyl aan die kommandant gerapporteer word, <ref name="MartjieLouw.78" /> al was dit ook te voet. Alle vergaderings of samekomste (dit wil sê, waar meer as 6 persone teenwoordig is) was verbode, buiten:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) dié wat met spesiale vergunning deur die Kommandant skriftelik toegestaan is :(b) dié van godsdienstige aard, soos kerkdienste, kerkraadvergaderings en die Nagmaal :(c) vergaderings van die afdelings- en munisipale rade. :(d) waar almal in dieselfde huis woonagtig was Saans moes iedere persoon tussen 10 nm. en 5 vm. tuis wees. Die lampe moes uitgedoof wees tussen halfelf die aand en vyfuur soggens, met die uitsondering van siekte of noodgevalle. Ook hierdie uitsondering moes die volgende oggend onmiddellik by die Kommandant se kantoor aangemeld word; en selfs 'n permit moes aangevra word nadat 'n doktersbrief ingelewer is.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen vure mag saans op die plase buite brand nie (of enigiets wat as ligsein op die heuwels kan dien nie); ook die aansteek daarvan is verbode.<ref name="MartjieLouw.78" /> Alle vee wat van die vyand gebuit is, word staatsbesit.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen persoon mag 'n fiets, driewiel of motor bestuur of besit alvorens die masjien nie by die Kommandant se kantoor geregistreer is nie. Daarna sal 'n nommerplaat uitgereik word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Fietsers mag nie vinniger as 6 myl per uur verby enige wag ry nie; ook moet die ryer afklim indien so gevra word. 'n Fietslamp moet ook aangebring word indien saans gery word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Smouse is verbied, maar handelsreisigers kon spesiale vergunning by die kommandant kry om in die distrik rond te beweeg.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 20 Junie 1901 het sekere Distrikte nietemin wel permitte aan smouse begin uitreik.<ref name="MartjieLouw.78" /> Koerierdienste is feitlik verbode, want alle pakkies moes in poskantoorsakke vervoer word (om natuurlik gesensor te word).<ref name="MartjieLouw.78" /> Briewe en telegramme is gesensor;<ref name="MartjieLouw.78" /> koerante wat die Boere goedgesind was, is toegemaak; die besit van heelwat Hollandse en Duitse koerante is verbied.<ref name="Mackarness" /> Selfs gedagtevryheid is ontneem.<ref name="VVeVR2001.121" /> Ene Basson, 'n boer, het teenoor 'n mnr. Fick, 'n lojalis, gekruide taal gebruik - 'n boete van 10 sjielings is hom opgelê. Stel hierteenoor Hendrik de Waal, 'n 16-jarige van Fraserburg, wat £3 (of sy maandelikse loon) moes opdok omdat hy "abusive language" teenoor 'n stadswag gebesig het.<ref name="Mackarness" /> Vergelyk hiermee A.W. Schultz, van Caledon, wat aangekla word van "opruiende taalgebruik" (5 September 1901): sy eerste straf is 2 jaar dwangarbeid, maar daarna word hy 'n krygsgevangene en word gedeporteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA238&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 238]</ref> Alle perde, muile, esels, osse, karre en toerusting moes na die Kommandant besorg word, sou hy daarvoor vra.<ref name="MartjieLouw.78" /> Luidens 'n Reuters-korrespondent by Piquetberg was daar die voorval waar 'n jong en onervare boer, ene Maritz, £5 beboet is omdat hy nie sy perde 'om beskerming' laat wegstuur het nie.<ref name="Mackarness" /> Niemand mag enige sketse maak of foto's neem van enige wapenopslagplek of fort nie. Ook as jy in jou onkunde met 'n kamera in die omtrek betrap is, was jy diep in die sop.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 21 Augustus 1901 is die wetgewing heelwat gewysig:<ref name="MartjieLouw.78" /> Uit vrees dat die invallende Boere proviand in die hande kon kry, moes elke huisgesin op rantsoene leef - elke veertien dae moes die kos in die dorp waaronder 'n plaas sou val afgehaal word. Nou wel te voet, want die trekdiere is ontneem.<ref name="MartjieLouw.78" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Die krygswet in die kolonie het, soos gestel op 25 Oktober 1901, Engeland 'n halfmiljoen pond sterling per week gekos.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000103990:mpeg21:p001 BUITENLAND. Zuid-Afrika.. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 25-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 08-03-2025]</ref> Al is vrede op 31 Mei 1902 gesluit, is die krygswette van die Kaapkolonie eers op '''16 September 1902''' opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> == Verloop == Die eerste suidwaartse offensief van Maritz het beoog om rebelle te werf en die strydperk dieper die Kolonie in te skuif, om meer aandag op hom te vestig, sodat die Boere in Transvaal tyd kan kry om hulself te herbewapen, of om ten minste daarvoor te sorg dat Engeland nie al sy magte op die Republieke konsentreer nie.<ref name="Fourie" /> Op 30 September 1901 trek Boerekommandant Manie Maritz met 'n kommando van plus-minus 600 persone deur die Sandveld na Piketberg.<ref name="VVeVR2001.80">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 80-85.</ref> Die Britte het verwag dat Maritz vroeër of later Piketberg of Hopefield sou aanval, omdat groot Britse voorraaddepots hier te vinde was, maar ook moontlike rebellerekrute.<ref name="Fourie">[https://web.archive.org/web/20250311085117/https://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39083/Fourie_Lambertus%20Myburgh.pdf?sequence=1 Fourie, L.M. 1975. Die militêre loopbaan van Manie Maritz tot aan die einde van die Anglo-Boereoorlog. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Potchefstroom: Portchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 93-106.]</ref> Op 5 Oktober kom Maritz in Piketberg aan. 'n Deel van sy manskappe staan hy af aan kaptein J.J. Smith.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die volgende dag, 6 Oktober, beset Maritz Porterville en Vredenburg. By Hoedjiesbaai kom hy te staan teenoor die Engelse; nog skermutselings woed op Drie Heuwels en Kersefontein.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maandag, die 9de Oktober, beset Maritz vir Hopefield. Hier bekom hy heelwat voorrade.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die regeringsamptenare van Hopefield is op 10 Oktober opgesluit; die telegraafkantoor is vernietig om die uitlek van inligting rakende die rebelle se doen en late tot tyd en wyl te vertraag. Dit is waarskynlik ook die enigste voorval waar die Boeremag die Kakies (halfpad) op see aangedurf het.<ref name="Fourie" /> 12 Oktober woed nog 'n skermutseling naby Darling. Veldkornet Hildebrand sterf. Maritz en die Colonial Light Horse veg by Hoedjiesbaai.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 13 Oktober val Maritz vir Piketberg aan. Hier word 27 gewere en ammunisie gebuit. Generaal French en Stephenson kom met 1 200 Kakies per trein in Porterville aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Sondag, '''15 Oktober 1901''', val Manie Maritz Moorreesburg die eerste maal aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 17 Oktober is 300 perde deur Maritz by die Bergrivier gebuit en na Calvinia gestuur.<ref name="Fourie" /> 19 Oktober: By Vier-en-twintig-riviere (naby Porterville) woed 'n hewige stryd tussen Maritz en Stephenson (wat ook uit eenhede van koll. Capper, Wyndham en maj. Wormald bestaan het). Drie Kakies het gesterf, en drie is gewond. Aan Boerekant is daar 5 gewondes (waaraan een later beswyk het), maar 48 perde en 5 karre vol voorraad is van die Kakies gebuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maritz word teruggedryf.<ref name="Fourie" /> Daar is nie verwag dat Maritz onmiddellik 'n tweede suidwaartse offensief sou onderneem nie, omdat die Britse magte in die nabyheid was en vanweë hul sukses by Vier-en-twintig-riviere.<ref name="Fourie" /> Op Saterdag, '''21 Okober 1901''' bereik Maritz Darling, en gevegte woed op Malmesbury, Moorreesburg en Bodam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Teen 25 Oktober word besluit Maritz, Theron en Smith moet die Boland aanval. Maritz beweeg deur Vanrhynsdorp na die Karoovlakte, Ebenaezer en Strandfontein. Soos die dae verloop, is hul visier later ingestel op die pad tussen Lambertsbaai en Clanwilliam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 7 November poog Maritz se kommando (onder leiding van Theron) om Piketberg weer aan te val en te verower, maar dit geluk nie.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Woensdag, '''8 November 1901''' val Theron vir Piketberg aan op Maritz se bevel, maar word deur die Stadswagte, die Western Province Mounted Rifles, die berede polisie en ander troepe onder leiding van majoor Pilson gestuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Drie Kakies is dood en vyf gewond. Twee Boere is dood en sewe gewond in Theron se geledere.<ref name="Fourie" /> Maritz val ''vir die laaste keer'' Porterville en Moorreesburg aan, en hy beset Hopefield vir een dag.<ref name="VVeVR2001.80" /> By die gelyktydige aanval op Moorreesburg en Porterville het hy die kommando in twee verdeel en self die voortou geneem by die groep wat Moorreesburg sou aanval. Op 9 November 1901 het hy die Bergrivier oorgesteek en sy mag op Honigberg, 20 km suidoos van Piketberg, saamgetrek. Daarna het hy Moorreesburg maklik verower, die telegraaftoestelle vernietig en in die rigting van Darling ingeslaan.<ref name="Fourie" /> Daar is verwag dat Maritz tot in Kaapstad sou deurdruk, en daarvoor het die stad sy kanonne ontplooi en gereed gemaak vir 'n Boere-aanval op die stad. Wat nie sou gebeur nie. Maritz se mag sou miskien Kavanagh by Malmesbury kon verslaan, maar sy kommando sou nie die pyp kon rook teen kol. H. Cooper se 1 000 man nie. Dit is juis weens 'n tekort aan wapens en rydiere dat Maritz nie verder as Moorreesburg kon vorder nie.<ref name="Fourie" /> Crabbe se troepe het hom nog heeltyd vanaf Piketberg agtervolg (waar die Kakies op 9 November daar per trein afgelaai is) en is later gesteun deur Wormald wat intussen by die huidige gevegsgebied opgedaag het.<ref name="Fourie" /> Maritz het daarom teen 14 November die Bergrivier noordwaarts oorgesteek.<ref name="Fourie" /> Op 15 November 1901 dryf die Britse magte die Boere kwaai noordwaarts terug; die Boerekommando's spat hierna in alle rigtings.<ref name="VVeVR2001.80" /> Daar kom wel 'n Reuter-telegram van 19 November 1901 uit Moorreesburg wat meld: Toe Maritz enkele dae tevore oor die Bergrivier verdryf is, laat hy 'n deel van sy stydmag agter (Theron en kommando). En dan word die volgende sinnetjie geskryf, soos dit in die Nederlandse pers ook telkemale verskyn: "De Boeren trekkend voortdurend naar het westelijk deel der Kaapkolonie, waar de afwezigheid van een spoorweg gunstig is voor hunne taktiek."<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000098359:mpeg21:p006 BUITENLAND.. "Arnhemsche courant". Arnhem, 21-11-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> Presies dieselfde laasgenoemde sinnetjie word tot vervelens toe in menig Franse koerant sonder feitlik enige afwisseling herhaal: ''Les Boers se montrent très actifs et se portent vers la partie ouest de la colonie du Cap, où l'absence de chemin de fer est favorable à leur tactique.''<ref>[https://www.retronews.fr/search#allTerms=moorreesburg&sort=score&publishedBounds=from&indexedBounds=from&page=1&searchIn=all retronews.fr s.v. moorreesburg]</ref> == Volgens Ockie T. De Villiers == === Agtergrond === Ockie T. De Villiers deel sy wederervaringe tydens die Anglo-Boereoorlog as Kaapse Rebel mee terwyl hy in ballingskap in Nederland verkeer. Feitlik geen presiese datums word in die boek verskaf nie, omdat heelwat van die dokumentasie byderhand in sy rondreis verlore geraak het. Die boek se naam heet ''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PP7&hl=en_ZA Met De Wet en Steyn in het Veld]'' en is in 1903 uitgegee, kort nadat daar sprake was van amnestie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 253</ref> Dit is nie hy self wat skryf nie, maar 'Mevrouw A. H. van Gent' te Hilversum, want die teks is in Nederlands, al kom heelwat afrikanismes daarin voor.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.10</ref> Uit die gegewens kry mens 'n vae beeld hoe die lewe in die Moorreesburg-Piketberg-omgewing was ten tyde van die oorlog. Kort nadat oorlog verklaar is, besluit De Villiers om sy ouerhuis naby die Paarl te verlaat en hom by die Boere aan te sluit, te wete dat sy vader en broers Engelsgesind was. Tog is sy moeder veel meer besorg oor haar seun se veiligheid as die politiek; om daardie rede probeer sy hom tevergeefs afraai. Op 16 Januarie 1900 gaan hy sak en pak na Kaapstad om hom as vrywilliger by die Engelse leër aan te sluit. Van Dag 1 af koester De Villiers geen illusies nie: die soldate word eerder soos bagasie en kanonvoer behandel as diegene wat vir die eer van Engeland veg. Hy word saam met nege ander in 'n enkele treinkompartement geboender, waar daar skaars slaapplek was vir vier mense. Die deur word gesluit vir die volgende twee dae en drie nagte - dus, afgesien van die higiëneprobleme, moes die soldate onder mekaar maar kyk wie iets te ete het. De Villiers slaag later daarin om by die Boere aan te sluit, hy word met verloop van tyd die adjudant van Generaal De Wet, en vergesel hom totdat De Wet in die rigting Kaap toe druk. De Wet het probeer om sover moontlik die strydperk Kaap toe te skuif waarskynlik om twee redes: eerstens, om tyd te wen sodat die Boeremagte wapens kon bekom, en tweedens om die spoorlyne op te blaas wat proviand, wapens en Kakies die binneland in vervoer het (dus, in die kiem te smoor). Die Kakies het hul ou taktiek probeer gebruik om De Wet in 'n hoek te dryf, hier tussen twee riviere (die Brakrivier en Oranjerivier). Die Oranjerivier was ondeurwaadbaar, so ook die driwwe, want dit was immers middel-Februarie, in die middel van die somerreëntyd.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.90</ref> Generaal de Wet het dikwels aan De Villiers gesê die Boere se grootste redding sou wees as hulle die Kaapkolonie kon bereik en daar 'n opstand kon verwek.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, pp. 90, 91</ref> Verder wou die Mosterd-broers wat uit Transvaal gekom het, terugkeer Kaap toe.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.91</ref> Op die 22ste Februarie 1901 vertrek De Villiers saam met hulle.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 92,93</ref> 'n Paar puntjies: * Die Engelse regering het proklamasies uitgevaardig, waarby die koloniale Burgers gelas is om perde, voer, lewensmiddele en wapens by die naaste militêre stasie in te lewer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 91</ref> * Baie Afrikaners het geweier om by die stadswagte aan te sluit. Want dikwels as mens eers by die stadswag aangesluit het, is die persoon na die Britse leër gestuur en so gedwing om teen die Boere te veg.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.101</ref> Hierdie driemanskap moes nie alleen die Kakies ontwyk nie, maar veral Afrikaners wat hulle sou rapporteer. Hierdie rapportering was, in De Villiers se oë, eintlik belaglik, aangesien die boer, wat van sy perd deur die Britse Owerheid deur proklamasie ontneem is, nou spesiaal sou moes loop (of 'n plaaswerker te voet moes stuur) net om die persoon te gaan aanmeld. Al waarom die boere dit nog sou doen, is uit vrees wat die Britse regering nóg aan sy onderdane kon doen. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.99</ref> Die hoofrede waarom De Villiers na die distrikte Malmesbury en Piketberg wou uitwyk, is omdat die graan klaar afgeoes was en die Boerekommando's daar 6 maande of langer mee sou kon uitkom.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.102</ref> Die Mosterds wou na hul ouerhuis in die Paarl, en De Villiers wou dieselfde doen,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> onder andere om sy familie te waarsku om hulle nie by die Engelse aan te sluit nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109</ref> Hulle verneem in die Distrik Piketberg alle driwwe van die Bergrivier is deur Kakies beset, of so is gesê - in die werklikheid kon die Kakies nie elke liewe voetpaadjie oor die rivier bewaak nie - dit was somer, en die rivier droër (want die Swartland is 'n winterreënvalstreek). <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> In die distrik bly hulle oor op die plaas Springfontein, van "den heer G."; die driemanskap is na hom verwys, omdat hy vroeër naby die rivier gewoon het en hulle goed die weg kon wys.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.107</ref> Op baie plase wemel dit bedags van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg was in aanbou, en die werk moes klaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108, 109</ref> Dit was immers Maart 1901 toe De Villiers en die Mosterds in die streek aankom, en die treinspoor sou eers op 9 September 1901 geopen word. De Villiers sê hulle was toe al 18 dae onderweg (sedert 22 Februarie 1901).<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> Nadat die drie mans op 'n plaas hul voorgedoen het as builepesinspekteurs, deel die boer hulle mee dat die krygswet baie streng heers in Malmesbury, die Paarl en Piketberg, en dat daar baie stadswagte is (daar was 300 by Malmesbury alleen);<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113</ref> die gasheer wou hulle na Kaapstad neem, waar die krygswet nog nie afgekondig is nie, en dus nog betreklik veilig was. Dit is 'n saadjie wat in die Mosterds se koppe geplant is, want later wou hul liewer na hulle ooms in Kaapstad gaan,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.110</ref> wat ook die rede is waarom die broers later van De Villiers sou skei. Want De Villiers wou sy ouers baie graag sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.112</ref> Die Mosterds het veilig by Leeuwendans aangekom, en het selfs 'n telegram aan hul ouers in die Paarl gestuur om hulle daar te kom besoek,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.115</ref> terwyl De Villiers in die donker rondkruip na uitkomkans. Op die plaas Waterval kom hy te hore dat die Kakies sy ouerhuis bewaak het - dit was vir hom 'n bedekte seën dat hy nie sy ouerhuis kon besoek nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> En, net soos hy verwag het, is die Mosterds in Kaapstad gevange geneem.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> De Villiers besluit om sy heenkome te vind op Springfontein. Daar naby sou hy vir 6 tot 7 maande lank in 'n grot moes bly, en vyfdaagliks kos by die plaashuis gaan haal. Die plaasbewoners van Springfontein was altyd bly om hom te sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.139-160</ref> Dit is eintlik ironies dat De Villiers feitlik niks hoef te gedoen het om die omstandighede in sy guns te verander nie. Dit gebeur sommer vanself: * Een van die Mosterd-broers het, in die hoop om vrygelaat te word, al die name genoem van die boere wat hulle op hul reis gehelp het. Dit het meegebring dat baie boere sonder meer gevange geneem is, en die De Kocks wat die Mosterds met hul rytuig na die stasie gebring het, is vir agt maande in die tronk gestop. Ook die boer wat hulle die pad oor die rivier gewys het, is aangekeer en na Kimberley gestuur (hy is later vrygelaat by gebrek aan bewyse). Die naam van die boer en die plaasnaam Springfontein het die Mosterdbroer egter ontgaan. Dit was vir De Villiers duidelik dat hy nêrens nou heen kon uitwyk nie, want niemand sou hom nou wil ontvang nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.143</ref> Omtrent 'n week later is De Villiers voëlvry verklaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.145</ref> Meneer G. wou ook geensins daarvan hoor dat De Villiers die grot moes verlaat nie - al sou dit ook twee jaar duur, kon hy daar bly; al voel De Villiers skaam om van hul goedheid misbruik te maak. Ondertussen het Mosterd onder kruisverhoor so in sy eie leuens verstrengel geraak dat alle boere vrygelaat is en na hul plasies kon terugkeer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.146</ref> Stadig het dit ongeduld onder die boere begin kweek. * Soos ''Ons Land'' eers onder sensuur en "verengelst" verskyn (wat De Villiers by die grot lees), maar later heeltemal gestaak is, was dit 'n duidelike teken dat die Boerekommando's in aantog was.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.147, 155</ref> * Die Engelse regering het feitlik alle perde in die distrik Piketberg opgekommandeer, om glo beskerm te word, uit vrees dat die Boerekommando's anders self die perde sou afneem. Dié word op een plek versamel, wat uiters onnosel was. Die Boere sou hulle later almal buit. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.148, 154</ref> * Dominee J.N. Vlok, van NG Gemeente Piketberg, het hom gehaat gemaak by sy boeregemeente, omdat hy die boere aangesê het om die wapen op te neem en ''vir'' die Engelse te gaan veg. Die diens wat op 'n plaas sowat 'n uur vanaf Springfontein een keer of agt keer per jaar gehou is, loop so te sê dood. Die boere wou geen preek hoor uit die mond van die man wat hom met volksvyande heul nie. Die predikant sou nog ná die oorlog ook met agterdog bejeen word.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.154</ref> * De Villiers waarsku die plaasmense dat hulle moes sorg om voorraad vroegtydig op te berg, want uit ervaring weet hy hoe dit in die Oranje-Vrystaat en in die Noordelike geweste van die Kaapkolonie verloop het: Die winkels op die plase sou hul goedere op die dorp moes inlewer, en gaan 'n boer dus dorp toe, om goedere te koop, word hy daar vasgehou. Op sy beurt het Mnr. G. ook ander boere in die omgewing vroegtydig gewaarsku om dieselfde te doen. So kring die nuus uit.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.155</ref> Die dag sou egter in vroeg Oktober 1901 aanbreek wanneer "de knecht" (aan wie De Villiers ook geheg geraak het) hom by sy grot sou kom opsoek. Daar het nuus gekom: 'n paar dae tevore het 'n Jood Sacks, wat 'n winkel op Zuurfontein bedryf het, te voet langs "oom Gert" ['n kennis van Mnr. G] verbygegaan. Mnr. Sacks was woedend omdat 13 Boere naby Clanwilliam hom van sy perd ontneem het en hom te voet huis toe gestuur het. Omdat Clanwilliam ongeveer 12 uur te perd ver was, was dit 'n duidelike teken dat die Boere al baie naby moes wees.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.156</ref> Ook 'n meisie van 'n plaas 4 uur van Springfontein af, het gewapende mans ontmoet, maar weet nie of dit Boere was nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.157</ref> 'n Paar dae later deel Oom Gert aan De Villiers mee hy was by 'n kommando gewees en het selfs met die kommandant gepraat. Die naam het hom egter ontgaan. Toe Oom Gert hom beskryf as 'n 'kort, swart kêreltjie, met 'n dik, swart snor', het De Villiers onmiddellik geweet dit is Generaal [[Manie Maritz]].<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.159</ref> Toe De Villiers daar aankom, was Generaal Maritz nie daar nie, maar het met 16 mans gekyk of hulle Hopefield kon inneem. Maritz het geen offisiere in sy plek aangestel nie. Hulle het teruggekeer met 600 perde, juis dié wat die Kakies so versamel het van die omliggende boere en oor die Bergrivier gevoer het.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> De Villiers was besig om in die rivier te baai, toe Generaal Manie Maritz hom die hand gee en in die boot laai, en al geselsende bereik hulle die ander oewer waar De Villiers se klere lê. Dié was so vol gate en verrinneweer deur die 6 maande in die berge, dat die geskokte Maritz uit die buit vir hom 'n nuwe pak klere aangee.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> === Die Kommando van De Villiers neem twee blokhuise weerskante van die Bergrivierbrug in === Die kommando vertrek in die rigting van Zuurfontein (32° 50’ 48.3" S, 18° 32’ 46.1" O). Die volgende aand trek hulle oor die gevegslinie tussen Moorreesburg en Piketberg. Tussen hierdie twee berge was daar twee Kakie-blokhuise ('''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA163&hl=en_ZA Sien Kaart]'''). Rondom die blokhuise was daar geen versterking nie; dus kon hulle sonder veel slag of stoot ingeneem word (wat onnodige aandag deur geweervuur kon trek), het De Villiers gereken. Buitendien wou hy daardie Afrikanerluitenant ontmoet wat hom op Springfontein kom soek het en tans, so het hy verneem, by een blokhuis die bevel voer.<ref name="DeVilliers164">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 164</ref> Omdat daar baie vrywilligers uit die streek was wat by die Boere aangesluit het, was daar onder die kommando 'n dringende behoefte aan klere, ammunisie en gewere. De Villiers doen by Maritz aan die hand om die twee blokhuise langs die rivier in te neem, met so 19 mans, om nog meer oorlogsbuit in die hande te kry. Maritz sê De Villiers moet versigtig wees, omdat mens nie seker kon weet wie die blokhuise beset nie. Die Tommies sal nie maklik oorgee nie, maar die Vrywilligers wat vir die Engelse veg waarskynlik wel. De Villiers moet ook op sy hoede wees wat uit die rigting van Moorreesburg kan kom, want daar was sprake van 'n strydmag van 600 Kakies op Moorreesburg self. Maritz spreek met De Villiers af om die pad na Piketberg te bewaak.<ref name="DeVilliers164" /> Maritz en De Villiers soek Boerevrywilligers, en 50 mans het slaggereed gestaan. Maritz kies hier self 19 mans met die hand uit, waaronder 2 wat die pad goed bekend was. Na al die afskeidsgroete, vertrek die Gideonsbende teen omstreeks 6 uur die aand te perd. 'n Halfuur later kom hul by die bestemming aan.<ref name="DeVilliers164" /> Die blokhuise het aan beide kante van die brug van die Bergrivier gebou om hierdie infrastruktuur te bewaak, en met goeie rede - daar was taamlik druk verkeer tussen Moorreesburg en Piketberg.<ref name="DeVilliers165">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 165</ref> Hierdie blokhuise was agthoekig en van gegalvaniseerde ysterplate gemaak. Die ruimte tussen die twee ysterplate is met sand opgevul, met skietgate bokant die dubbele plate. Die dak was piramidevormig.<ref name="DeVilliers165" /> Sowat 400 meter van 'n plaashuis naby die Bergrivier (aan Piketberg se kant), gee De Villiers bevel dat almal van hul perde moet afklim en die perde aan die doringdraad vasbind. 10 mans word deur 'n drif gestuur: hulle moes deur die rivier langs die ou pad oorsteek en probeer om so naby as moontlik die ander blokhuis aan die oewer te nader (dit is nou die blokhuis aan die Moorreesburg-kant van die Bergrivier), sonder om onnodige lawaai te maak. Hulle moes ook nie skiet voordat De Villiers die bevel gegee het nie.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers en die ander oorblywende 9 mans sluip in die rigting van die plaashuis. Toe hulle naby genoeg was, trek hulle hul skoene uit, om geluidloos die eerste gebou, 'n skuur, uit te kom wat ongeveer 25 treë vanaf die blokhuis geleë was. Daar plaas hy twee mans om die blokhuis fyn dop te hou.<ref name="DeVilliers165" /> Die agt mans wat oorbly sluip saggies na die volgende huis en daar sien De Villiers 'n lig in die groot huis brand, en hy beveel 5 mans om die pad oor te steek en in die rigting van die huis te loop. Daar moes een man by die voordeur staan, een aan die kant met twee vensters en een by die agterdeur. Die twee oorblywende mans moes saggies langs die rivier gaan om die blokhuis van agter so naby as moontlik te nader.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers self gaan eers terug na die twee mans by die eerste huis net om weer vir hulle te sê om die blokhuis fyn dop te hou. Toe hy na die werkershuisie wou gaan, wat naby die groot huis geleë was, merk De Villiers op en vra wie hy is. De Villiers loop non-chalant voort na die huis, asof die plaas aan hom behoort, en klop aan die deur. 'n Ou bruin man maak die deur oop en spring groot van die skrik terug toe hy De Villiers sien. De Villiers maak 'n gebaar dat hy kalm moet bly en gaan die vertrek binne.<ref name="DeVilliers165" /> Hier kom hy te wete dat daar in elkeen van die blokhuise vyf Kakies was, dat die offisier aan die plaashuis se kant van die rivier was (waar De Villiers hom nou bevind, dit is aan Piketberg se kant van die Bergrivier) en dat daar geen Kakies in die huis was nie. De Villiers beveel die man om saam met hom te kom, en plaas hom onder bewaking van die man wat die posisie by die agterdeur van die groot huis ingeneem het.<ref name="DeVilliers166" /> De Villiers klop aan die agterdeur en stap met sy rewolwer die kombuis deur na die eetsaal, waar die familie aan tafel sit. Van die meisies was vreeslik ontsteld toe hulle 'n gewapende Boer sien, en wou amper flou val, maar al die gehuil en gegil werk net op De Villiers se senuwees. Hy belowe dat hy niemand sou leed aandoen solank hulle net rustig bly nie. Hy betrek die eienaar by sy plan. Moontlik weens die Engelse propaganda, neem De Villiers aan, was die eienaar vreeslik bang vir die Boere, en het hul vir barbare aangesien.<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> Voordat hulle by die waenhuis kon uitkom, het 'n skoot geklap, dan 'n tweede en 'n derde. De Villiers roep dat die skietery gestaak moet word, gee die plaaseienaar opdrag om die bevelvoerende offisier mee te deel dat Generaal Manie Maritz met 300 mans by die blokhuise is. Ook moet die plaaseienaar die offisier aanraai om "op staanden voet over te geven", omdat die blokhuis andersins met dinamiet opgeblaas sou word. Dit was natuurlik 'n leuen. Hierdie "Mr. Th." roep die kaptein en waarsku hom dat Generaal Maritz met 300 mans die hele blokhuis na die maan gaan blaas as hul nie oorgee nie. Die kaptein laat onmiddellik van hom hoor: "All right, we'll consider".<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> De Villiers laat ook nie op hom wag nie, storm op die blokhuis af, vuur twee rewolwerskote af, en skreeu met barse woorde: "Hands up, will you surrender?" Die Kakies gee oor. Hulle was nog slaapdronk in die kooi gevang toe hulle die blokhuis uitgejaag word - duidelik was die aanval onverwags. Eers soek De Villiers uit wat hy nodig het (waaronder klere) en gee toe twee mans die opdrag om die res in 'n karretjie te laai. Die offisier is verheug om te hoor dat sy lewe behoue sal bly; duidelik was hy "misinformed", soos hy self sê, oor die edelmoedigheid van 'n Boerekommandant. Die offisier probeer buite gevaar bly, en op opdrag van De Villiers, roep ook hy sy kollega by die ander blokhuis die jobstyding toe. Ook hier was die aanval onverwags.<ref name="DeVilliers167">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 167</ref> Dié luitenant sê hy sou nooit oorgegee het as die ander offisier dit nie gedoen het nie. De Villiers is maar bra skepties hieroor, aangesien die luitenant nie eens die moeite gedoen het om 'n skoot af te vuur nie, en gebied hom om sy mooi jas uit te trek waarvoor die luitenant nog 5 ghienies betaal het.<ref name="DeVilliers168">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 168</ref> (Dit wil sê 1 [[ghienie]] was 21 [[sjieling]]s werd, dus 105 sjielings, wat vir 'n gewone voetsoldaat wat 5 sjielings per dag besoldig deur die owerheid, 21 dae se loon sou kos; vir 'n luitenant waarskynlik minder).<ref name="DeVilliers171">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 171</ref> Wat De Villiers opval is hoe bitterjonk drie van soldate was, want een, byna nog maar 'n kind, trek hom aan die arm en smeek De Villiers om hom tog nie dood te skiet nie. De Villiers verneem die jong soldaat het 'n proklamasie in die ''Times'' gelees waarin Generaal Botha glo gesê het, voortaan sal alle krygsgevangenes voor die voet doodgeskiet word. De Villiers was daarvan oortuig hierdie versinsel is deur die Engelse bewind self bedink om te keer dat die Kakies by die sien van die eerste Boer sommer dadelik sou oorgee.<ref name="DeVilliers168" /> De Villiers laat die soldate ontwapen, en sê hulle kan ongedeerd na Moorreesburg toe gaan. Die volgende oggend is De Villiers byna onherkenbaar uitgevat in 'n splinternuwe pak Kakieklere en kamaste, sonder die lang swart baard waarmee hy by die kamp 'n paar dae tevore aangekom het. Ook dra hy 'n snor ''à la mode''.<ref name="DeVilliers168" /> Maritz was baie in sy skik dat die ekspedisie so vlot afgeloop het; veral die gewere was goud werd, want byna elke dag sluit daar nog Boere aan en die gewere is altyd te min.<ref name="DeVilliers169">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 169</ref> Die kommando van Maritz het binne 6 maande aangegroei van 7 mans tot 800 mans.<ref name="DeVilliers179">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 179</ref> Dit is opvallend hoe Hollandse koerante meld van 'n veldslag wat die 15de Oktober 1901 by Moorreesburg gewoed het,<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010993805:mpeg21:p002 Een gevallen held.. "Nieuwe Tilburgsche Courant". Tilburg, 22-10-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSADB01:000011811:mpeg21:p002 Buitenland.. "Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant". 's Hertogenbosch, 23-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> want die 20ste Oktober 1901 bevind Maritz en De Villiers hulle op die plaas van ene Turin (Toerien?).<ref name="DeVilliers169" /> Hier vra Maritz vir De Villiers of hy lus het om 'n paar Kakies te gaan vang wat op 'n plaas naby 'n rivier is. Laasgenoemde stem dadelik toe. Hy neem drie manne saam, waaronder Thijs Boonzaaier, die eerste opstandeling in die Distrik Brandvlei. 'n Verbitterde Boonzaaier het 'n hekel in die Britse bewind ontwikkel nadat hulle alles van sy plaas gestroop het, en boonop nog sy skape wou saamvat. Van daardie dag af het hy die wapen teen die Kakies opgeneem.<ref name="DeVilliers169" /> Hierna sou die geveg volg by Vierentwintigriviere waar De Villiers se neef, Frans Retief, wat onlangs nog by die Boere aangesluit het, in sy hele regteronderarm geskiet en verbrysel sou word, en later sterf.<ref name="DeVilliers174">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 174</ref> Op dieselfde datum, die 20ste Oktober 1901, stuur Kaptein Smith die volgende rapport vanaf Zanddrift, Groot-Bergrivier, distrik Malmesbury: Die vyand is tot nog toe hier in klein getalle en nie baie nie. Die mense sluit hier by die hope aan, sodat hulle nie genoeg met wapens voorsien kan word nie. As daar maar gewere en ammunisie was, kon daar binne 'n kort tydjie 'n groot mag bymekaar gewees het. Daar heers 'n algemene opstand onder die mense, en die manne wat aansluit is almal met 'n goeie gees besiel, sê Smith. Die mense het almal 'n opregte Afrikaanse gevoel, sodat hulle as voorbeeld kan dien vir meer as een van hul broers in Transvaal en die Vrystaat. Hy sê dan: 'maak dit bekend aan alle burgers dat hier in die verte ook warm Afrikaners is, wat goed en bloed vir ons Afrikanerdom opoffer.' Smith was 'n halfuur van Darling af, 9 uur vanaf Kaapstad, en hoe verder mens (die binneland) ingaan, hoe meer wil die mense by die Boere aansluit; tot 20 per dag. Voerkos en perde is in goeie kondisie of liewer vet. Ten tyde van die afsending bevind Smith hul op die grens van die distrik Piketberg en Malmesbury, noord van Moorreesburg, 3 uur van laasgenoemde plek.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000745226:mpeg21:p00001 GEMENGD BUITENLANDSCH NIEUWS. "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 15-05-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000183194:mpeg21:p006 BOERENRAPPORTEN.. "De Maasbode". Rotterdam, 18-05-1902. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> === Moorreesburg vir enkele ure in Boerebesit === Ná heelwat omswerwinge rond, vanaf Ceres, Clanwilliam, Hopefield, ens. trek De Villiers en sy kommando in die rigting van Darling. Hulle span uit op die plaas van 'n De Klerk en vertoef daar vir ongeveer twee dae. 'n Rapportryer bring daarso die berig, dat Kommandant Maritz gou by hulle sal aansluit; Maritz het 'n aanval geloods op Piketberg, maar moes die stryd gewonne gee, omdat 'n versterking uit Moorreesburg aan die opmars was. Daar word van beide kante hewig geveg. De Villiers kry die oggend die opdrag om soveel moontlik perde uit die omtrek bymekaar te maak. De Villiers en veldkornet Hildebrand sou die volgende oggend in Darling ontmoet. De Villiers trek met 15 mans uit en kom omstreeks 5 uur die middag op 'n plaas naby Moorreesburg aan. Hier hoor hy hoe 'n rukkie tevore 'n gepantserde trein na Moorreesburg op pad was, en ook 'n troep Kakieruiters. Nadat 'n perdekommando 'n halfuur weg was, was daar nog, kort voor De Villiers, nog 7 Kakies op dieselfde plaas. De Villiers het toe al 14 perde, sodat 14 mans 'n handperd het. Hy gee 5 mans die opdrag om op te saal en hom te volg, sodat hy daardie sewe Kakies kon agternasit en vang (om die perde te kry), voordat hulle Moorreesburg sou bereik. Dit was egter te laat - die Kakies het die kamp bereik. Met onverrigter sake keer De Villiers na die plaas terug.<ref name="DeVilliers191">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 191</ref> Hy het daarna 60 perde bymekaar gemaak;<ref name="DeVilliers192">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 192</ref> maar was te laat om hulle by Darling te besorg - Hildebrand het in 'n skermutseling met die Engelse gesneuwel.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir De Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193" /> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Kakies wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Dit is 'n vernedering wat nie in die Engelse koerante gepubliseer sou word nie. Veral gegewe hul eie [[krygswet]] wat dikwels die koop en verkoop van sterk drank verbied het. Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Boerekop, by Zanddrift, Bergrivier === Op 'n topografiese kaart sal mens langs die Bergrivier, by die plaas Zanddrift, 'n kop aantref genaamd "Boerekop" (32° 53’ 41.1" S, 18° 34’ 44.6" O). Dit is ook nie om dowe neute so gedoop nie. Die rus naby Vogelstruisfontein was van korte duur, en gou moes die kommando trek na Zanddrift op die wal van die Bergrivier, terwyl die Kakies na Hopefield inslaan. Die Boerekamp het nou mooi in 'n driehoek gelê: Moorreesburg, Hopefield en Piketberg was al drie hoekpunte waarvandaan Kakies kon kom (en die Boere kon vaskeer), want dit is waar hul leërs kamp opgeslaan het.<ref name="DeVilliers194" /> De Villiers en sy manskappe gaan bespied op "een grooten kop bij Moorreesburg". Die dag was winderig; die stofwolke kon dus net so goed deur die Kakies as deur die wind gemaak word. Op 'n kaal vlakte kon hulle toe wel die Engelse sien optrek. De Villiers stuur rapport aan Maritz dat omtrent 400 ruiters in aantog was, met 2 kanonne. Hy raai Maritz aan dat die kommando noordwaarts moet trek, want die Engelse mag stuur op Zanddrift af.<ref name="DeVilliers195">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 195</ref> Maritz maak so, en stuur 'n ander spioenkorps om De Villiers af te los by die koppe by Moorreesburg om op die Kakies verder te spioeneer, en De Villiers keer na Zanddrift terug. Die kommando was reeds weg, maar Maritz het 5 ervare ruiters laat agterbly, en stuur ook 'n 20 man-patrollie na die drif wat op Zanddrift volg. Tussen een van hierdie twee drifte moes die Kakies deurtrek. Daarom sou die Boere die Kakies tot in die walle van die rivier laat kom en dan op hulle losbrand; want die Engelse sou nie weet daar het nog manne op die walle agtergebly nie.<ref name="DeVilliers195" /> Luitenant Springler was effe nalatig om die groot mag Kakies op te merk wat van agter na Zanddrift op pad was. Maritz het dit gou genoeg opgemerk en die Boere beveel om onmiddellik pad te gee. Die patrollie by die Bergrivierdrif sien ook uit Hopefield is 'n Engelse mag in aantog. Uit al drie hoeke sou hul omsingel word.<ref name="DeVilliers195" /> Op die kop aangekom, word die Boere tydelik versterk deur ongeveer 25 mans. Teen daardie tyd was daar reeds ongeveer 200 Engelse aan die voet van die kop. Maar toe die Engelse kanonne begin rig, bly daar net een man by Kommandant De Villiers agter.<ref name="DeVilliers196">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 196</ref> Vir 'n uur en 'n half skiet die twee, totdat Maritz met versterkings opdaag.<ref name="DeVilliers197">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 197</ref> En die geveg was vir eers verby. Die Kakies span uit op 'n plaas in die nabyheid. Die Boerekommando span uit op Springfontein.<ref name="DeVilliers197" /> == Nasleep == Toe vrede afgekondig is, was die Boerekommandoleiers aanvanklik verlig, maar baie gou geweldig geskok toe hulle moes verneem die Transvaal en Vrystaat is nou in Britse besit. Lees mens ook die Vredesooreenkoms én die klousule wat afgekondig is met aandag, kom die Kaapse of Natalse Rebelle so te sê net met hul lewens daarvan af. Die howe kon die skuldige (aan hoogverraad) enige straf na goeddunke oplê, solank dit net nie die doodstraf was nie.<ref name="DeVilliers242.244">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.242-244</ref> Ook, kragtens Wet Nommer 10,<ref name="DeVilliers243">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 243</ref> was die Ryk slegs van voorneme om kompensasie aan die Transvalers en Vrystaters toe te staan (n.a.v. die kritiek op die 'verskroeide aarde'-beleid), wat beteken het selfs die mees apolitiese, onbetrokke Kaapse boere (wat in 'n uiters moeilike situasie was, omdat die Boere én Engelse hul proklamasies op elke plaas opgeplak het) asook dorpenaars in die Kaapse Kolonie, wat ook maar deurgeloop het wanneer militêre magte op hul grond toegesak, dit geplunder en verniel het, is nie eens 'n agterspeen gebied om aan te suig nie. Wat die storie nog meer ingewikkeld maak: die Kaapse owerheid het teenmaatreëls probeer tref vir al die proklamasies wat die Boere orals in die verbygaan op die plase opgeplak het. Alle proklamasies en kommanderings van die Boere moes deur die Kaapse burgers ignoreer word, is vanuit Kaapstad laat hoor, anders sou hulle aan hoogverraad skuldig bevind word. Sou hulle weier om aan hierdie kommanderingsbevele van die Boere gehoor te gee, sou hulle volle kompensasie verkry vir enige ongerief of skade wat hulle mag ly, as gevolg van die uitlewing van hul lojaliteit aan die Britse kroon. Daar moes ook nie enige ooreenkomste met die Boere aangegaan of gesluit word nie; maar as die Kaaplanders uit dwang onderwerp word om hul bevele te gehoorsaam, sal dit nie teen hul gehou word nie - solank hulle nie saam met die vyand werk om die wettige soewerein (dit is Engeland) te ondermyn nie. In der waarheid is die burgers onvoldoende bewapen gelaat toe die oorlog uitgebreek het, intééndeel, selfs ontwapen. Die verkoop van wapens en ammunisie onder die burgers is verbied, omdat die algemene bewapening van die burgerlike bevolking 'n bron van gevaar vir beskerming vir die inwoners sou wees - so is gereken - want netnou beland die wapens moontlik in die verkeerde hande. Maar die soldate kon nie orals wees nie, en 'n boer sou op homself die beste aangewese gewees het. Kortom: die regering se onvermoë om die burgers die nodige beskerming te bied in 'n tyd waarop hulle daarop geregtig sou wees en op kon aanspraak maak, het baie Kaaplanders net verder aangemoedig om by die Boere aan te sluit.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 166-170]</ref> En nou kom die storie rondom kompensasie ter sprake. Chamberlain het aangevoer die versekering wat die Goewerneur gegee het vir diegene wat vir Engeland gely het, verwys na die beloftes wat die '''Kaapse Regering''' gemaak het, en daardie lettertjies op papier dui nêrens daarop dat Sy Majesteit se Regering (wat in Engeland sit) enigsins hierby betrek is met die uitbetaal en vergoeding van die Kaapse lojaliste nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 356]</ref> Nog 'n probleem wat hom voordoen is die uitbetaling van die Kommandeerbriefies wat skielik verminder het. Byvoorbeeld: meneer David W. Krynauw, van die plaas Zwartfontein, Moorreesburg is op verskillende datums in 1901 die volgende opgekommandeer: tien esels teen £25 stuk; 210 skape teen 17 sjielings, 6 pennies stuk; en twee perde teen £12 stuk. Op die kommandeerbriefie word elke keer die prys aangeteken waarteen die diere gekommandeer is. Dit staan swart op wit. Omdat die prys deur die militêre mag bepaald is, was dit op daardie tydstip reeds ver benede die markwaarde. Na 'n lang gewag breek die dag toe wel aan waarop meneer Krynauw sy tjeks by die landdros kan gaan afhaal. Daar vind hy skielik die prys van die tien esels is nou verminder na £20 stuk; 70 skape word voluit betaal, maar die res (140) word nou teen slegs 13 sjielings stuk betaal; die perde word wel volledig uitbetaal soos op die briefie staan. Die verlies op die skuldbewyse was dus £81, 10 sjielings en 6 pennies vir die boer.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010647231:mpeg21:p001 Commandeer-schulden.. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 12-01-1903, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2025]</ref> Die boere het nie gou vergeet wie in diens van Haar en Sy Majesteit was nie, en ná die oorlog is wraak geneem. Daar was byvoorbeeld ene I. Hermann wat gedurende Oktober 1901 die Waarnemende Kommandant van Moorreesburg was. Hy sou ná die oorlog gou agterkom dat hy nie meer onder Afrikanergeledere welkom was nie. Hy was handelaar op die dorp en het ook van plaas tot plaas met handelsware gesmous. Sy wa is van die plase af verwilder, en die boere het openlik vir hom gesê hulle wil geen verbintenis hê met 'n jingo of dié wat "King and country" bygestaan het nie. Die name van die boere wat dan nou genoem word (uit weerwraak gerig aan die Goewerneur op 2 September 1902) is Jan Basson van Anyskop, Dirk Bester van Geelkuil, Evert Smit van Donkerkloof, Hendrik Greef van Breekmuur en L. Lategan van Zomerveld - wat hom gevra het om onder hulle oë uit te kom. Al was daar onder die boere diegene wat twee keer per week dorp toe is om inkopies te doen, het niemand Hermann ondersteun nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 262]</ref> Hierdie boikotte wat landswyd voorgekom het, voer Snyman aan, het dit maar net uitgelig en benadruk hoe die Afrikaner maar eintlik 'n boer en feitlik nie 'n handelaar was nie. Hierdie boikotte sou later ook die dryfkrag vorm vir die oprigting en totstandkoming van koöperasies.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 357-358]</ref> Hierdie woede en frustrasie, benewens nog die Konsentrasiekamp-verhale, verklaar moontlik hoekom die gemoedere hooggeloop het op Moorreesburg; 'n gebeurtenis wat in 'n Franse koerant<ref>[https://www.retronews.fr/journal/l-echo-de-paris-1884-1938/15-octobre-1902/120/599759/3?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=10 ''L'Écho de Paris''. 1902. Boers contre officiers anglais. 15 octobre]</ref> 'n Nederlandse koerant<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010178504:mpeg21:p005 De reis der Boeren-generaals.-Zuidatrikaanch nieuws.. "Rotterdamsch nieuwsblad". Rotterdam, 17-10-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> en drie Sweedse koerante berig word.<ref>[https://tidningar.kb.se/t8qdnx7lrrf64wh2/part/1/page/3?q=morreesburg ''Malmö-tidningen''. 1902. Utlandet. 18 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/0g0548krxcn586xr/part/1/page/3?q=morreesburg ''Sala Allehanda.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 20 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/5hql7x1w34shj907/part/1/page/3?q=morreesburg ''Avesta Tidning.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 21 Oktober, s. 3]</ref> Die nuusbron is die Amerikaanse nuusagentskap, Laffan Agency (wat mens kan aflei uit die letterlike vertaling in die Sweeds, bv. ''kapholländere'' vir "Cape Dutch"). Op 10 Oktober 1902, op Krugersdag, enkele maande nadat die oorlog op 31 Mei 1902 beëindig is, word twee offisiere toegetakel. {| class="wikitable" style="max-width:40em;" |- ! Frans ! Nederlands ! Sweeds ! Afrikaans<br /><small>vertaling van Sweeds</small> |- | valign="top" align="left" | Un incident asses significatif vient de se produire près de Moreesburg: Deux officiers anglais se dirigeaient à pied vers Capetown: ils rencontrèrent une bande de Hollandais qui célébraient l'anniversaire de la naissance de Krüger; les officiers furent l'objet de quelques plaisanteries; il s'ensuivit une mêlée dans laquelle l'un des deux officiers fur jeté à terre et maltraité; l'autre officier tira son sabre pour venir au secours de son ami; la bande se dispersa et plus tard les chefs présentèrent des excuses. Une enquête a été ouverte. | valign="top" align="left"|Nabij Morreesburg, in Kaapkolonie, werden Vrijdag der vorige week twee Engelsche officieren gemolesteerd door een troep Hollanders, die president Kruger's verjaardag op luidruchtige wijze vierden. De officieren werden eerst uitgejouwd en ten slotte werd één hunner op den grond geworpen en mishandeld. Toen de andere daarop zijn sabel trok, gingen de aanranders op de vlucht. Een onderzoek is ingesteld. | valign="top" align="left"| Vid Morreesburg har ett slagsmål ägt rum mellan tvä engelska officerare och ett antal kapholländere, som firade expresident Krügers födelsedag. Officerarna, hvilka till fots voro på väg till Kapstaden, hälsades med skymford, som de icke stillatigande kunde fördraga. Det uppstod slutligen slagsmål, hvarunder en af officerarna blef omkullslagen och misshandlad. Hans kamrat drog värian för att komma honom till hjälp. Då togo angriparna till flykten och deras anförare har sedan bedt officerarna om ursäkt. Rättslig undersökning är inledd. | valign="top" align="left"| By Moorreesburg het 'n bakleiery plaasgevind tussen twee Engelse offisiere en 'n aantal Kaaps-Hollanders, wat oudpresident Krüger se verjaardag gevier het. Die offisiere, wat te voet op pad na Kaapstad was, is met beledigings begroet, wat hulle nie stil kon verdra nie. 'n Bakleiery het uiteindelik uitgebreek waartydens een van die beamptes platgeslaan en afgeransel is. Sy kameraad het met sy wapen gedreig, om hom te help. Toe het die aanvallers gevlug en hul leier het intussen die beamptes om verskoning gevra. 'n Regsondersoek is van stapel gestuur. |} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Moorreesburg]] c5z19sp66v23ng6xphxu9dlqe70a0ak 0 420292 2908992 2894646 2026-06-03T06:43:35Z Jcb 223 2908992 wikitext text/x-wiki '''Die slag van Biddulphsberg''' is die geveg wat op 29 Mei 1900 in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. Lt.-genl. sir Leslie Rundle se mag, bestaande uit die 2nd Grenadier Guards, 2nd Scots Guards en sommige IY Companies, het teen die Boeremag onder genl. [[Abraham de Villiers]] by Biddulphsberg naby [[Senekal]] te staan gekom. Die Britse mag is verslaan, met ongeveer 40 mans wat gesneuwel het en ongeveer 130 wat gewond is. Die Boeremag was goed weggesteek en het op die Britte gewag toe Rundle se mag, voor dagbreek op 29 Mei, uit die rigting van Senekal opgeruk het. In die volgende paar uur het die Boere Rundle se manne groot verliese toegedien, wat vererger is deur ‘n kwaai veldbrand wat oor die Britse linies gewoed het. Boereveterane het na die gebeure as die “veldbrandslag” verwys. <ref name=":0">H. Loots, "May 29, 1900 : Battle of Biddulphsberg," [Online]. Available: https://www.angloboerwar.com/forum/16-on-this-day/24767-may-29-1900-battle-of-biddulphsberg Besoek op 28 Augustus 2024</ref> == Geografie van die area == [[Lêer:Biddulphsburg_Map.jpg|links|duimnael|''Geografiese voorstelling van Biddulphsberg'']] Biddulphsberg is geleë tussen [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] en [[Senekal]]. Dit is 'n 250 meter hoë heuwel, 13 kilometer oos van Senekal, soos die kraai vlieg. Biddulphsberg is 'n groot plat-top, ruitvormige berg, waar die noordwestelike punt 'n bult is. Dit staan 250 meter bo die vlakte. Die suidoostelike voorhoof van die berg kyk uit oor 'n lang uitloper van wisselende breedte. Dit lê aan die noordekant van die Senekal-Bethlehem-pad en aan die suidkant lê die plat koppie, Tafelkop.<ref name=":1">S. A. Watt, "THE SKIRMISH AT SENEKAL: THE BATTLE OF BIDDULPHSBERG, MAY 1900," Military History Journal Vol 8 No 6 - December 1991, [Online]. Available: https://www.samilitaryhistory.org/vol086sw.html Besoek op 28 Augustus 2024</ref> [[Lêer:Kaart_van_Senekal_1900.jpg|duimnael|''Kaart van Senekal in 1900'']] Senekal het, in 1900, uit ongeveer vyf-en-twintig geboue, insluitend 'n kerk, bestaan. Dit is geleë op 'n strook grond weswaarts van waar die Sandrivier was, en 'n steil uitloper, sewentig meter hoog, na die ooste (sien kaart). == Aanloop tot die Slag == Vroeg in Mei 1900 is ‘n Britse mag van 11 000 man onder leiding van Luitenant-Generaal Sir Leslie H Rundle teen die Oos-Vrystaatse burgers in die veld ontplooi. Hulle opdrag was om die Boere in ‘n noordoostelike rigting terug te dryf sodat hulle nie weer suidwaarts kan deurbreek nie. <ref name=":1" /> Nadat die Britse magte by Wepener en [[Ladybrand]] deurgebreek het, het die Vrystaatse kommando's na Ficksburg en Senekal teruggeval. Die Boeremagte op Senekal het hulle magte opgestel in die omgewing van Tafelkop, 6 kilometer oos van Senekal. Teen die aand van 24 Mei 1900 was die Britse bevelvoerder, Rundle, se hoofkwartier gestig op die plaas “Kopjeskraal”, omtrent 28 kilometer vanaf Senekal op die pad na Marquard. Die Boere, onder Genl. Abraham de Villiers, het geen weerstand teen die Britse opmars gebied nie en het stadig noordwaarts teruggetrek. Vroeg die oggend van 25 Mei, het Rundle se mag vanaf “Kopjeskraal” na Senekal vertrek, met Generaal Barrington B Campbell se brigade vooraan, en ‘n halfdag se mars agter hom, Generaal J E Boyes se brigade. Majoor HS Dalbiac, met sestigtal manskappe, was vooruit gestuur om die nodige verkenningswerk te doen. Laasgenoemde was oorversekerd en onverskrokke en het hom hom op ‘n galop gehaas na Senekal waar hy ongeveer 10:00 arriveer het. Hy het sy manskappe beveel om te stop en alleen die dorp binnegery. Hy het Senekal oënskynlik vry van vyandige magte gevind en het dertig minute later na sy manskappe teruggekeer, waarna hulle almal deur die dorp gegaan het. Hy het dadelik vier buiteposte rondom die dorp gestig en die Vrystaatse vlag verwyder. Hierdie groepie Britte het toe begin om wapens te konfiskeer onder inwoners van Senekal. Hulle het ook burgers bymekaar gemaak wat vrywilliglik oorgegee het. Majoor Ashton, een van Rundle se stafoffisiere, het intussen arriveer en met hierdie taak gehelp. Omstreeks 13:00 is die stilte skielik verbreek deur geweervuur vanaf Sandkop, die koppie reg agter Senekal, waar een van die Britse buiteposte ingerig was. Dit was voorafgegaan deur die opmars van twee groepe Boere, een vanaf 'n plaas na die ooste, direk na die uitloper, en die ander het langs die spruite na die suide gekruip. Toe Maj Dalbiac die nuus ontvang, het hy haastig ‘n paar manne bymekaar gemaak. Minder as dertig man het aangery, van wie twee tydens die bestyging van die koppie gewond is. Hulle het die koppie vanaf die suidekant uitgejaag. Hulle het agter die geluid van die geweervuur aangery en tot binne 100 meter van die Boere gekom, laasgenoemde het stellings ingeneem net onder die kruin van die uitloper. Die Boere het hierdie wagpos vanuit die noorde en suide bestorm en Dalbiac het reg in die kruisvuur van hierdie twee groepe ingejaag, met noodlottige gevolge. Wat hier gebeur het, was dat die Boere, oënskynlik, Senekal in ‘n noordelike rigting verlaat het, juis toe die Britte die dorp vanaf Marquard se rigting ingekom het. Net nadat die Britte mooi op hulle gemak was, het die Boere, oor die randjie van die huidige plaas “Jonkershof”, teruggekeer en hul stellings reg bokant die huidige kwekery, ingeneem. Dalbiac was een van die eerstes wat doodgeskiet is, met ‘n skoot deur die nek, en drie ander Britte het ook kort daarna gesneuwel. Hy is gevind langs die vyfde paal van 'n telegraaflyn wat oor die uitloper gaan. Sersant FW Shells, wat saam met Dalbiac die uitloper bestyg het, is ook dood. Sy liggaam is langs die negende telegraafpaal gevind. Die res van die mans het op die grond gelê. Hulle het geen beskutting gehad, behalwe die kort gras, wat geen beskerming gebied het nie. Nog mans is gewond. Manskap HS Deane, wat opgestaan ​​het om te mik, is op slag dood. Die Boere het 'n intense koeëlreën afgevuur en die Britse mag, wat boonop geweervuur ​​van hul regterkant begin ervaar het, het Boere na hul agterkant sien rondkruip. Die Britte was bo-op die gelykte van die kop terwyl die Boere agter rotse en klippe geskuil het. Oorgawe is eers ná heelwat bespreking oorweeg en kort daarna het dertien mans besluit om hul wapens neer te lê en is gevange geneem deur die Boere. Sersant-Majoor Roller en 6 manskappe, waarvan 1 gewond was, het egter daarin geslaag om te ontsnap en skuiling te vind agter ‘n klipheining van een van die huise aan die suid-westelike kant van die dorp, vanwaar hulle hulself vir ‘n uur verdedig het. Die Boere het besluit om hulle nie agterna te sit nie en het eerder reëlings getref vir die Britse gewondes. Dié is in beheer van die dorpsdokter gelaat. ’n Ambulans het hulle na ’n hospitaal geneem wat in vredestyd as ‘n skoolhuis gebruik is. Net nadat die Boere met hulle krygsgevangenis die koppie verlaat en vanaf die uitloper na die ooste teruggetrek het, het die artillerie van die Britse hoofmag opgedaag om Sandkop te bestook.  Intussen het die Britse buiteposte ten weste van die dorp daarin geslaag om ‘n boodskap by Rundle uit te kry. Hy het gereageer deur die artillerie vorentoe te stuur, maar die skote op die uitloper was ondoeltreffend. Dit was te laat, want die Boere het reeds in die rigting van Biddulphsberg teruggetrek. Aan die Boere se kant was daar een ongeval. Veldkornet Johannes Nel, aanvoerder van die dapper groep Boere bo-op die kop, is per ongeluk deur een van sy eie manne doodgeskiet. Na die skermutseling op Sandkop, was Rundle se hoofkwartier nou op Senekal gestasioneer met Maj-Gen Sir EY Brabant se hoofkwartier op Hammonia naby Wonderkop. Saam het hulle 'n linie gevorm vanaf Ficksburg in die suide, deur Hammonia en Klipdrif, tot by Senekal in die noorde. Die Boeremagte het gestrek vanaf Biddulphsberg, oor Witnek, tussen Paul Roux en Rosendal. Intussen het die Britse Luitenant-Kolonel BE Spragge wat, verder noord van Senekal, die Boere moes beveg, naby Lindley hom teen Generaal Piet de Wet se magte vasgeloop. Spragge het by Rundle om hulp aangeklop. Rundle was egter nie bereid om die 50 kilometer na Lindley te mars en daardeur ook sy eie posisie in gevaar te stel nie. Hy het hierdie besluit van hom na Brabant getelegrafeer en het, onder andere, ook gesê dat hy egter bereid was om 'n magsvertoning noord van Biddulphsberg te lewer, ten einde so die aandag van die Lindley-boere te verdeel. Hierdie telegram is deur die Boere onderskep en hulle was dus ten volle op hoogte van Rundle se besluit.<ref name=":2">G. o. g. d. C. Human, "Anglo-Boereoorlog Dia Slag van Biddulphsberg," [Online]. Available: https://web.archive.org/web/20190108201138/http://www.biddulphsberg.com/anglo-boer-war-bull-anglo-boere-oorlog.html. Besoek op 1 September 2024</ref> == Posisionering/ontplooiing van die Boere en die Britte == Generaal Abraham de Villiers en sy krygsraad het die hoofmag as volg ontplooi: <ref name=":2" /> * Die hoofkwartier was aan die noordoostelike kant van die berg naby die huis van JS Erasmus * Daar was manskappe reg om die noordelike punt van die berg tot by die noordwestelike voet van die berg * Veldkornet Meyer, van die Ladybrand kommando, is met sy manne reg in die pad na Bethlehem, aan die suidekant van Biddulphsberg geplaas * Veldkornet Pieter Ferreira se 31 burgers met 2 korporaals, naamlik Petrus Rautenbach en Gert Delport, is ongeveer 1 000 treë noord van die berg in 'n brakslootjie versteek * Kommandant I Jacobs ,met 60 man, aan die voet van Platkop suidoos van Biddulphsberg * Veldkornet Van Rooyen was met sy manskappe ook suid van die berg, maar aan die noordelike kant van die pad na Bethlehem * Laastens was veldkornet PA Froneman naby Tafelkop geplaas om daardie flank te beveilig. Die Boere-kanonne is as volg aangewend: <ref name=":2" /> # Een Krupp kanon van 75 mm was agter die kraalmuur op die werf van Mnr JS Erasmus en onder bevel van kaptein JJ Smith. # Die Maxim Nordenfeld kanon moes in dieselfde omgewing sy stelling gehad het, want Adj JN Brink het geskryf: "''<nowiki/>'n Ander kanon is 'n entjie links geplaas''". # Volgens 'n ou swartman wat by Cilliers Human en DJ Erasmus gewerk het, was daar ook 'n kanon op "Oupos", aan die voet van die kop, ongeveer 5 kilometer oos van Biddulphsberg. Hierdie posisie is ook bevestig deur heelwat ronde liddietkoeëls wat daar opgetel is. # Daar was ook 'n kanon toegesê aan Kmdt I Jacobs wat met sy 60 burgers aan die voet van Platkop stelling gehad het. == Aanvalsgebeure == Op Maandag, 28 Mei 1900, het Rundle met ongeveer 4000 man, bestaande uit 'n infanteriebrigade, twee batterye artillerie en 'n paar berede troepe, Senekal verlaat en in 'n oostelike rigting getrek tot tussen Sandspruit en Quarriekop. Die kampeerterrein, 7 kilometer van die Sandspruit af en aan die westekant van Quarriekop, is teen die nag bereik en die troepe het in die donker gaan sit. Die nag was bitter koud en die klipperige grond het die troepe min kans op 'n goeie nagrus gebied. Met geen oorjas en slegs een kombers elk, was hierdie bedekking nie genoeg om hulle teen die koue te beskerm nie. Die Boere het die situasie evaluaeer en was oortuig dat Rundle die noordelike roete om Biddulphsberg na Bethlehem sou gebruik. Hulle het hul besluit geneem op grond van die volgende: * Gedagtig aan die telegram wat hulle onderskep het, het hulle besluit dat die Engelse hierdie roete sou gebruik, wat nader aan Lindley sou verbygaan, ook om moontlik later hulp aan Spragge te kon verleen * Rundle sou die reguit pad na Bethlehem vermy omdat hierdie pad wat tussen Biddulphsberg en Platkop strek aan weerskante 'n diep sloot en twee koppe bevat het waar sy magte dus in 'n hinderlaag oorval kon word. Die reguit pad kon egter nie oor die hoof gesien word nie, en daar is dus ook Boeremagte ontplooi. Die Imperial Yeomanry en Driscoll's Scouts het Biddulphsberg gaan verken. Hulle het beide geweer- en artillerievuur teëgekom. By 'n plaashuis aan die noordoostekant van die berg het hul ‘n wit vlag sien wapper, en twee mans van die Driscoll's Scouts is uitgestuur om vas te stel of enige Boere daar wou oorgee. Toe hulle die plaas nader, het die Boere losgebrand en een verkenner doodgemaak en die ander ernstig gewond. Laasgenoemde is na die plaasopstal geneem waar hy versorg is. <ref name=":2" /> So het Dinsdag, 29 Mei 1900 aangebreek. Dié dag sou onthou word as 'n rooi-letterdag in die geskiedenis van die Britse 8ste Divisie. Die troepe het kort ná 04:00 opgestaan. Nadat hulle beveel is om enige oomblik gereed te wees om weg te beweeg, het hulle 'n haastige ontbyt van koffie en koek geniet. Binne 'n halfuur was hulle gereed, alhoewel hulle eers om 07:00 wegbeweeg het. Hulle het twee of drie ure lank op en af gestap in 'n snerpende, yskoue wind om warm te bly. Aan die Boere se kant was almal reeds vroeg in hulle vooraf bepaalde posisies met, waarskynlik, die bevel dat niemand mag skiet voordat die kanon gevuur het nie. Die Britte was baie in die war oor die posisies van die Boere. Die Britse linies, wat om 07:00 in beweging gekom het, was onder bevel van Rundle en het bestaan uit: * Die 2de Grenadier Guards * Die 2de Scots Guards * Die 2de East Yorks * Die 2de Royal West Kents. Hierdie brigade was onder bevel van kolonel Blair. Die 2de en 79ste Batterye van die Royal field Artillerie was hierby ingedeel en onder bevel van kolonel Pratt. Rundle was bewus van die Boere aan die suidekant. Die Britse bevelvoerder, vasbeslote om nie in 'n lokval te trap wat voor hom gelê is nie, het sy aanval na die noordelike kant van Biddulphsberg gewend. Om hierdie verandering in die plan te verskans, is een geselskap van die Imperial Yeomanry na Tafelkop gestuur, en 'n ander, suid van Biddulphsberg. Die laasgenoemde mag word ondersteun deur drie geselskappe infanterie van die East Yorks en twee kanonne op Quarriekop. Hulle het stelling ingeneem aan die suidekant van Quarriekop, net die langs die huidige teerpad na Bethlehem. Vier geselskappe van die East Yorks het agtergebly om die toerusting agter Quarriekop te bewaak. Rundle het ‘n heliograaf bo-op Quarriekop geplaas om in verbinding met sy magte bly. Drie geselskappe Yeomanry is noordwaarts verby Biddulphsberg gestuur om te verhoed dat enige Boere-versterkings vanaf Lindley kan kom. Die res van die Briste mag het uiteindelik op die bult aan die noordwestlike kant van die berg uitgekom. Genl Rundle, met die hoofmag, het langs 'n pad na die noorde van die berg beweeg. Die Imperial Yeomanry, voor die infanterie, het naby die noordelike hange van die berg aangekom en vuur uit twee Boere-kanonne gelok. Genl De Villiers is egter nie deur die Britse bevelvoerder se bedoelings mislei nie. Rundle het vinnig sy posisie verander om die Britse opmarslyn te lei. Altesaam sowat veertig Boere was van plan om die Britse opmars teë te staan, van wie die meerderheid agter klippe aan die onderste hange van die noordwestelike, noordelike en noordoostelike hange van die Biddulphsberg versteek was. Daarby het vier-en-dertig Boere van die Ladybrand Kommando, onder Veldkornet P Ferreira, hulle in verskeie vlak slote op die vlaktes noord van die berg verskans. Ondersteuning vir laasgenoemde groep sou verskaf word deur artillerievuur van 'n Krupp-geweer wat langs 'n klip beeskraal aan die noordoostelike helling van Biddulphsberg geplaas is. Die grond waaroor die Britse troepe moes verbygaan, was bedek deur 'n digte lang gras. In die verte het hoë rookkolomme opgestyg van brandende gras waar die soldate binnekort sou verbygaan. ’n Mars van 9 kilometer het hulle noord van Biddulphsberg gebring. Die heel eerste skote in die geveg is deur die grofgeskut van die 2nd Field Artillerie afgevuur. Hulle het om 09:00 'n ondoeltreffende salvo op die berg en naby die plaashuis gevuur. Tot op daardie stadium het die Boerekanonne nie geskiet nie en was die Engelse nie bewus van hul teenwoordigheid nie. [[:en:Krupp_gun|Die Krupp-kanon]] van Smith het egter tot die geveg toegetree en is ondersteun deur ‘n snelvuur-kanon, die Pom-Pom. Die grenadiers, onder kolonel Lloyd, het in formasie vorentoe beweeg terwyl hulle ondersteun is deur die 2nd Scots Guards en die West Kents. Om hierdie nuwe bedreiging die hoof te bied, is die 79ste Battery met sy 4 kanonne ingeroep. Hulle het aan die noordekant van die Engelse voetvolk omgejaag en reg teenoor Smith se kanon stelling geneem. Volgens Smith was hierdie Battery sowat 2200 treë vanaf sy stelling. 'n Hewige bombardement het op Smith se kanon losgebars. Smith het nie beter as die Engelse geskiet nie, maar het gedurende die dag een Engelse kanon buite aksie gestel. Die Boere-kanonniers is gedwing om hul geweer agter te laat en het agter die kraal skuiling gesoek. Die Pom-Pom is inderhaas na veiligheid in 'n sloot teruggetrek. Die geveg tussen die kanonne het ongeveer 9 vm begin en het die hele dag geduur. Altesaam sowat 500 projektiele is op die Krupp afgevuur, waarvan sommige in 'n hoop mieliekoppe in die kraal beland het en nie ontplof het nie. Die garingboomlaning agter die kraalmuur was later in toiings geskiet. Intussen het die geveg aan die noordekant van die berg op die vlakte ook onverpoosd voortgegaan. Die hele tyd het die Boeregewere teen die hange van die berg en in die slote geen geluid gemaak nie, maar om 11:00, toe die Grenadiers tot binne 1100 meter van die berg gevorder het, het die geweer by die kraal weer losgebrand, en die Boere het uit hul beskermde stellings begin skiet. Die Grenadier Guards is vasgevang deur die Boere wat vanuit die slote aangeval het en was 'n maklike teiken vir die vyandelike geweermanne vanuit hul stellings aan die onderkant van die berg; hulle kon dus nie vorentoe of retireer nie. Die Boerestellings hoër op in die berg was uitstekend beplan. Die Engelse was onderworpe aan verwoede kruisvuur: vanuit die droë brakslootjie, 'n donga en weggesteek tussen droë gras was die Engelse voetsoldate tot op 'n trefafstand van 200m, van voor en agter geskiet. Sommige van die Boere in die berg het met Guedes en Martini Henry-gewere geskiet, wat 'n wit rook gelaat het, en die posisie van hierdie skuts verraai het. Hulle was egter net te goed verskans agter rotse en in slote. Die burgers aan die voet van die berg het met [[Mauser C96|Mausers]] en dus rooklose kruit geskiet. Die Engelse het tot sowat 100 treë van Iaasgenoemde af beweeg en bo-oor hulle koppe geskiet in die rigting van die wit rook wat hoër op sigbaar was. Hulle was onder die indruk dat al die Boere in die berg was, en kon nie verstaan waarom so baie van hulle makkers doodgeskiet word nie. In die verslae wat bestudeer is, word nie melding gemaak van die geveg aan die weste-en suidekant van Biddulphsberg nie. Veldkornet Meyer, wat in hierdie omgewing aan die geveg deelgeneem het, meld net dat hulle op 'n lang afstand geskiet het sonder om veel skade aan te rig. Die kanon oos van Biddulphsberg op "Oupos", het ook goed onder die liddietbomme deurgeloop, want handevol loodkoeëls is later jare daar opgetel. Hierdie kanonstelling was ook goed geplaas, want hy het dwars voor sy eie mense verbygeskiet en het ook 'n goeie uitsig op die vyandelike magte gehad. Die kanon self het agter 'n groot rotsblok geskuil. Om die situasie vir die Engelse ellendiger te maak, het die droë gras wat eers as skuiling vir hulle gedien het, agter die voorste Britse afdelings aan die brand geraak. 'n Noordweste wind het die vlamme aangeblaas en in die rigting van die vegtendes gejaag. Bespiegelings oor die onstaan van die veldbrand is uiteenlopend. Die Boere beweer dat die Engelse die gras aan die brand gesteek het ten einde 'n rookskerm te werp. Van die Engelse kant was die skuld weer op die Boere gelaai. Geeneen van hierdie bewerings dra veel gewig nie, want die Engelse was nie seker waar die Boere-linies was nie, en die Boere sou weer geweet het dat so 'n brand vir hulle self gevaar sou inhou. ‘n Ooggetuie het gesê dat dit jammer was dat die Boere-kanonniers nie 'n paar oomblikke vroeër geskiet het nie. As hulle het, het 'n bose ding ongedaan gebly. Terwyl hulle gekyk het hoe die 2de Battery by die plaashuis brand, het sommige Yeomanry-offisiere hul pype aangesteek en die vlammende vuurhoutjies neergegooi en die lang gras aan die brand gesteek. Een van hulle het 'n halwe poging aangewend om die vlam te blus, maar hy het laggend weggedraai en die vlamme laat krag kry.<ref name=":0" /> Die siening van die Britse skrywer, LS Amery, is dus die aanvaarbaarste: "''a chance match set it all alight behind them, and the fire, fanned by the wind, surged forward and enveloped them in flames.''" Die veld het toe oor 'n groot gebied gebrand. Eers het die gras op die vlakte die soldate 'n mate van beskerming gebied, maar dit het gou 'n erger ramp veroorsaak. Die wind, wat in die middag uit die ooste gewaai het, het van rigting verander en vanaf die weste begin waai en die grasvuur na die soldate gedryf. Die veldbrand was vir die Britse soldate noodlottig. Die voorste soldate was letterlik tussen twee vure: die geweervuur van voor af en die veldbrand van agter. Die mans was verplig om deur die vlamme te hardloop wat 1,8 meter hoog gestyg het. Die Boere se aanval het toegeneem en die aantal slagoffers het begin groei. Om die geweervuur van die Boere op die Grenadiers af te trek, is die Skotte op die regterflank ingestuur. Baie soldate wat nie gewond was nie, is erg geskroei, terwyl die gewondes, onbeweeglik op die grond, hulpeloos gelê en doodgebrand het. Die Grenadiers het met hul gewondes deur die vlamme probeer retireer. Te midde van die gedreun van geweer- en artillerievuur het die draagbaardraers hul vragte dooies en sterwendes, deur die digte rookwolke, na die veldhospitale ver na agter gedra. Hulle werk het so baie geword dat die noodlottige gevalle op die veld gelaat moes word en uiteindelik in die teenwoordigheid van Boere weggeneem is lank nadat die troepe afgestaan het. Aan die Engelse kant het groot verwarring geheers. Die Boere het hierdie situasie uitgebuit en hul aanval verskerp. Die Boer Krupp by die plaasopstal, 'n rukkie stil, het weer begin skiet en die Pom-Pom, uit sy skuiling gehaal, het vir die eerste keer onder rook en stof geskiet. Rundle het uiteindelik om 15:00 bevel gegee dat die troepe moet terugval. Die Engelse kanon-perde het van agter die bult te voorskyn gekom om die kanonne aan te haak. Toe De Villiers die Britse onttrekking sien, het hy, met 'n paar mans, na vore gejaag. In die harwar is hy deur ’n verdwaalde koeël in die kakebeen getref. Hy sou later aan sy wond sterf. Voor sonsondergang het die Boere hul bes gedoen om hul eie makkers, sowel as Engelse gewondes, van die slagveld te verwyder. Veral J van Rensburg, ‘n landmeter van Winburg, het baie gedoen om sommige van die gewonde Britse soldate van 'n gewisse vuurdood te red. JN Brink, ‘n adjudant van die Ladybrand kommando, het sy ammunisiewa gebruik om die gewondes na die plaaswoning van Mnr Erasmus te vervoer. Esias Meyer, broer van veldkornet Meyer, het as Rooikruis-beampte opgetree om die Engelse gewondes te help vervoer. == Na afloop van die slag == Die dag na die geveg, 30 Mei 1900, is 'n skietstilstand gereël tussen die strydende magte. Dit was 'n verskynsel wat dikwels gedurende die Anglo-Boereoorlog plaasgevind het en van hierdie oorlog is daar ook gepraat as "A Gentleman's War". Rundle se hoofkwartier het na Senekal terug verskuif en die Britse gewondes was gemaklik in die NG Kerk en die ander geboue in Senekal gehuisves.  Twaalf ambulanswaens en 'n klein begrafniseenheid is intussen uitgestuur om die oorblywende gewondes te verwyder en die dooies op die slagveld te begrawe. Van die oorlewendes is deur die Boere, koffie en verbrande mielies gegee. Eers toe is die gruwels van die vorige dag se geveg besef – sommige soldate was onherkenbaar doodgebrand, mans se baarde was afgebrand, die oë van sommige was geskroei, sowat vyf of ses mans was om 'n miershoop saamgedrom, almal dood, met graspolle in hul vuiste gebal in 'n laaste desperate poging om beskerming teen die vlamme te bied. Dat die brand nie die Boere se stellings bereik het nie, kan toegeskryf word aan die brandstrook wat deur 'n pad wat aan die voet van die berg geloop het en ‘n yl grasbedekking gevind is waar Ferreira en sy manskappe verskans was. 'n Groepie Engelse soldate is in Senekal agtergelaat om al die oorledenes te begrawe. Die lyke is na 'n sentrale plek, waar die meeste ongevalle voorgekom het, geneem waar hulle in 2 massagrafte begrawe is. Die begrafnisdiens is deur twee predikante behartig. Volgens Engelse bronne was daar 'n doringboom langs die massagraf en het die bevelvoerder op die toneel 'n blaadjie uit sy sakboekie geskeur en aan die boom gespyker. Hy het die volgende woorde daarop geskryf: ''"This tree is not to be cut down for it marks the resting place of those who fell on May 29th 1900. Signed Maj. B Campbell. Commanding 16th Brigade''." <ref name=":1" /> Daar het hulle gebly tot 1964 toe die lyke opgegrawe is en by Senekal se begraafplaas herbegrawe is. Hulle word begrawe langs hul kamerade wat gesterf het aan wonde wat hulle in aksie by Biddulphsberg gekry het terwyl hulle in die dorp in die hospitaal opgeneem is. Op die oorspronklike plek van die massagraf, kan vandag nog net ‘n effens gelykte waargeneem word waar die grond versteur is. Die posisie hiervan is ongeveer 150 meter noordwes van die brakslootjie waar veldkornet Ferreira en sy manskappe hulle stellings gehad het. Die gewonde Generaal De Villiers is deur Vilonel na Senekal geneem, waar hy aan huis van dominee Paul Roux deur Mevrou Roux versorg is. Hy is egter eers deur die Engelse mediese personeel behandel op versoek van kommandant Crowther. Later het hy tog aan sy wond beswyk en is elders begrawe. Buiten Generaal De Villiers en 'n sekere Nel wat deur 'n dum-dum koeël in die gesig getref is, was die ongevalle aan die Boere se kant gering. [[Lêer:Massa_graf_wat_by_Begraafplaas_is.jpg|duimnael|''Begraafplaas op Senekal waar soldate begrawe is'']] Al die soldate, behalwe twee wat gesterf het as gevolg van die geveg by Biddulphsberg, is in die begraafplaas op Senekal begrawe. 'n Aparte area bevat die militêre grafte van die koloniale en Britse soldate wat in die Anglo-Boereoorlog gesterf het. Die name van die soldate wat hier begrawe is, is op die hoofmonument graveer, maar vyf name van die manne van die 2nd Scots Guards wat by Biddulphsberg dood is, is weggelaat. Daar is minstens 125 soldate wat gesterf het tussen 1900 en 1902, in Senekal begrawe.<gallery mode="nolines" widths="210" heights="130"> Lêer:Massa_graf_(agter).jpg|''Monument met die name van die soldate wat begrawe is in die Senekal begraafplaas (agter)'' Lêer:Massa_graf_(voor).jpg|''Monument met die name van die soldate wat begrawe is in die Senekal begraafplaas (voor)'' </gallery>Na die slag van Biddulphsberg, was die Senekal kommando weereens sonder ‘n bevelvoerder en ‘n krygsvergadering is gehou om die vakature te vul. Gewese kommandant Vilonel word verkies. Nadat die voorsitter hom dit meegedeel het, het Vilonel geantwoord dat hy tot sy spyt nie die benoeming werd is nie en dat hy reeds, weens die hopeloosheid van die ongelyke stryd, besluit het om homself aan die oorlog te onttrek. IA Meyer, skrywer van die boek, “Die Ervarings van ‘n Veldkornet in die Engelse Oorlog 1899-1902”, berig dat ‘n sekere Kommandant Bornman nou bevel gevoer het oor sowat 100 Senekallers. Kommandant Gerrie van der Merwe, wat by Sannaspos swaar gewond is, het na die slag van Biddulphsberg hom weer by die Senekal Kommando aangesluit. Op 27 Desember 1900, het 'n deel van 34th Coy, IY, wat die voorwag van 'n gemengde mag van infanterie, Yeomanry en berede infanterie gevorm het, met drie kanonne, (almal geneem uit 16th Infantry Brigade) na Senekal gegaan en dit ses dae lank beset. Hulle het skote getrek uit lede van die vyand wat in 'n spruit versteek was en Lt B Napier is dodelik gewond. Hy het die volgende dag teen middagete gesterf. Die dorp is vroeg in Januarie 1901 ontruim en die Britse mag het noordooswaarts voortgegaan verby Biddulphsberg. Later in die maand het die mag na Senekal teruggekeer voordat dit na Bethlehem onttrek het. Die Boere het in die omgewing geskuil om die vordering van begeleide konvooie te strem, maar geen ernstige gevegte het uitgebreek nie. Die slag van Biddulphsberg sou vir die duur van die oorlog die enkele belangrikste geveg in die Senekal-distrik bly. == Deelnemers aan slag van Biddulphsberg == 'n Oormag van 4 000 Britse soldate teenoor 400 Boere.<ref>"Wat om te doen/Besienswaardighede," [Online]. Available: https://www.senekal.biz/attractions.html Besoek op 18 September 2024</ref> === Britse magte === Die 8ste Infanterie Divisie onder bevel van Lt-Gnrl Sir Henry Macleod Leslie Rundle het bestaan uit: * 16de Infanterie Brigade, onder die bevel van Generaal B Campbell ** 2de Grenadier Guards *** Maj Sir Edward Seymour (British Army officer) *** Lt Gilbert Byng Alwyne Russell *** FM Rudolph Lambart, 10th Earl of Cavan *** Maj Robert Scott-Kerr *** Lt-Kol Francis Lloyd (British Army officer) *** Cpt Charles Corkran ** 2de Scots Guards *** Lt John Yarde-Buller, 3rd Baron Churston *** Kpt Charles Heathcote-Drummond-Willoughby *** 2nd Lt George Paynter (British Army officer) ** 2de East Yorkshire Regiment * 17de Infanterie Brigade, onder die bevel van Generaal J E Boyes ** 2nd Royal West Kents * 2de Royal Field Artillery * 77ste Royal Field Artillery * 79ste Royal Field Artillery * 1ste Bataljon ** DAAG Alfred Cavendish * 4de Bataljon * 11de Bataljon * Imperial Yeomanry ** Maj Henry Skelley Dalbiac ** Sers Frederick W Shells Frederick ** Manskap HS Deane ** Manskap Richard Unwin * The 5th Coy * Royal Engineers * Driscoll's Scouts === Boeremagte<ref name=":2" /> === Die Boeremagte onder bevel van generaal Abraham de Villiers en het uit die volgende kommando's bestaan: * Ladybrand kommando onder bevel van kommandant Jan Crowther (hulle was die grootste groep in hierdie Boeremag) * Senekal kommando onder generaal Abraham de Villiers * Ficksburg kommando onder kommandant Paul de Villiers * Wepener kommando onder kommandant Paul Roux * Smithfield kommando onder kommandant J Potgieter * Thaba 'Nchu kommando onder kommandant Robert Crowther. === Gesneuweldes === Die verlies aan Britse kant het volgens die History of the War in South Africa,<ref name=":2" /> 185 mans beloop, waarvan 47 gedood is of aan hul wonde beswyk het (insluitend een offisier), 130 gewond en 8 vermis was. Daarteenoor is die Boere se verliese minimaal – twee mans was gedood of het aan hul wonde beswyk en drie was gewond. {| class="wikitable" |+''<nowiki/>'n Opsomming van die Britse slagoffers'' <ref name=":2" /> | |'''Offisiere gewond''' |'''Soldate gewond''' |'''Soldate dood''' |'''Gevangenes''' |'''Totaal''' |- |2nd Grenadiers Guards |5 |92* |33 |9 |139 |- |2nd Scots Guards |1 |19* |4 |0 |24 |- |2nd Royal West Kents |0 |8 |0 |0 |8 |- |79^th Royal Field Artellery |0 |1 |0 |0 |1 |- |4^th Battery Yeomanry |0 |3 |2 |2 |6 |- | |6 |123 |38 |11 |178 |} <nowiki>*</nowiki> baie van hierdie manne is later oorlede aan brandwonde en skietwonde en is nie almal op Senekal begrawe nie. == Medaljes == Voorbeelde van medaljes toegeken aan soldate.<ref name=":0" />    <gallery mode="nolines" widths="180"> Lêer:Ladybrand_Kdo_Medalje_vir_aksie_by_die_Slag_van_Biddulphsberg.jpg|alt=Korporaal Adriaan van Jaarsveld het in die Ladybrand Kommando gedien. Hy het aksie by Wepener, Sannaspos en Biddulphsberg gesien voordat hy op 23-jarige ouderdom PoW (No 8936) geneem is met die oorgawe van Genl Prinsloo en na Diyatalawa gestuur is.|Korporaal Adriaan van Jaarsveld het in die Ladybrand Kommando gedien. Hy het aksie by Wepener, Sannaspos en Biddulphsberg gesien voordat hy op 23-jarige ouderdom PoW (No 8936) geneem is met die oorgawe van Genl Prinsloo en na Diyatalawa gestuur is.    Lêer:Medalje_vir_aksie_by_die_Slag_van_Biddulphsberg.jpg|1533 Pte J Smith, Scots Guards, is ernstig gewond terwyl 7266 Pte J G Mackay in Aksie by Biddulphsberg gedood is. ’n Mens sou ná 115 jaar nie weet of die brand bygedra het tot hul beserings nie. Lêer:Grenadier_Guards_Medalje_vir_aksie_by_die_Slag_van_Biddulphsberg.jpg|In die geval van 2685 Pte J Jefferies, Grenadier Guards, was die brand die uiteindelike oorsaak van sy dood. Hy is op 25 Junie 1900, na byna 4 weke, aan brandwonde in Deelfontein Hospitaal oorlede, waartydens hy na die geveg onder geweldige pyn moes gely het. Lêer:Klom_medaljes_vir_die_aksie_op_Biddulphsberg.jpg|Baie onerkende dade van dapperheid en lewensredding moes tydens die geveg uitgevoer gewees het. Een voorval wat gelei het tot die toekenning van 'n DCM het twee Grenadier Guardsmen betrek: die C/O, Lt Kol Lloyd en Colour Sgt Morgan. </gallery> == Wapens gebruik in die slag<ref>K. McMullen, "Weapons of the Second Boer War," [Online]. Available: https://kieranmcmullen.com/2012/10/07/weapons-of-the-second-boer-war/. Besoek op 18 September 2024</ref> <ref>"Firearms of the Boer War: A Look at the Key Weapons Used in the Conflict," [Online]. Available: https://firearms.co.za/opinion/firearms-of-the-boer-war-a-look-at-the-key-weapons-used-in-the-conflict/. Besoek op 18 September 2024</ref> == === Britse wapens === * Lee-Metford geweer Die Lee-Metford was 'n boutaksie-geweer wat .303 kaliber rondtes afgevuur het en was toegerus met 'n magasyn wat tien rondtes gehou het. * Martini-Henry geweer Die Martini-Henry was 'n enkelskootgeweer wat 0.45 kaliber rondtes afgevuur het en was bekend vir sy betroubaarheid en akkuraatheid. * Webley Revolver 'n .455 kaliber handwapen wat wyd deur Britse soldate gebruik is. * Maxim gun ‘n masjiengeweer wat .303 kaliber rondtes afgevuur het. === Boerewapens === * Mauser Model 1895-geweer [[Lêer:Krupp_kanon_se_rondte.jpg|duimnael|''<nowiki/>'n Kanon rondte wat jare na die slag gevind is op die plaas Biddulphsberg en is nou in die meuseum op die plaas.'']] Die Mauser Model 1895 was 'n boutaksie geweer wat 7x57 mm rondtes afgevuur het en toegerus was met 'n vyf-rondte magasyn. * Krag-Jorgensen-geweer. Die Krag-Jorgensen was 'n boutaksie-geweer wat .30-40 Krag-rondtes afgevuur het en is in 1899 deur die Boeremagte aangeneem. * Colt Single Action Army-rewolwer 'n .45 kaliber handwapen wat bekend was vir sy duursaamheid en betroubaarheid. * Lewis gun ‘n Gasaangedrewe masjiengeweer wat .303 kaliber rondtes afgevuur het. * QF 1-pounder pom-pom ‘n geweer wat ‘n 1-pond patroon akkuraat kon afvuur oor 'n afstand van 2700 meter. Die patrone is met 'n 25-ronde materiaalband gevoer. == Kulturele erfenis == === Monumente === Twee monumente is opgerig op die plek vanwaar die Boere hul aanval geloods het. ‘n Derde monument is opgerig op die plek waar die Krupp-kanon gestaan het. [[Lêer:3_standbeelde_bymekaar.jpg|duimnael|''Drie monumente saam opgerig op die plaas Biddulphsberg'']] [[Lêer:Waar_kanon_getsaan_het.jpg|duimnael|''7 Monument wat opgerig is op die plek waar die Krupp-kanon gestaan het.'']] <gallery mode="nolines" widths="270" heights="190"> Lêer:A.I de Villiers Standbeeld.jpg|alt=5 Ter Herinneing aan: Genl. A.I. de Villiers|Genl. AI de Villiers, was die bevelvoerder van die Boerekommando's van Senekal, Ladybrand, Ficksburg, Smithfield, Wepener en Thaba Nchu (+/- 400man) wat op 29 Mei 1900 die Engelse Mag met die slag van Biddulphsberg verslaan het. Hy is ernstig gewond en na die Engelse Hospitaal op [[Bloemfontein]] oorgeplaas, waar hy ‘n paar dae later oorlede is. Sy graf kon tot op hede nie gevind word nie. Hierdie monument is onthul op 27 Mei 2000, tydens die 100-jarige herdenking van die Anglo-Boere Oorlog. <ref name=":3">"Wat om te doen/Besienswaardighede," [Online]. Available: https://www.senekal.biz/attractions.html Besoek op 18 September 2024</ref> Lêer:S.F Haasbroek standbeeld.jpg|In 'n skermutselling met Engelse soldate op ‘n koppie geleë op die plaas Bethel ongeveer 12 kilometer noordwes van hierdie monument, het hy sy lewe verloor. Pres. M.T. Steyn het die volgende oor hom geskryf: “Onze Volk had in hem niet aleen een zanier dapperste Helden, maar ook een van zjin onbaatzuchtigste voorvechters verloren.” Hy is na die oorlog op sy plaas “Grootdam” ongeveer 1 kilometer noord van Winburg begrawe. Hierdie monument is op 27 Mei 2000 onthul, tydens die 100-jarige herdenking van die Anglo-Boere Oorlog.<ref name=":3" /> </gallery> === Kunswerke oor die Slag === * '''The Battle of Biddulphsberg: Richard Caton Woodville's "Lost" Battle-Piece''' <ref name=":4">Neville_C, "The Battle of Biddulphsberg - Caton Woodville's "Lost" Painting," [Online]. Available: [https://www.angloboerwar.com/forum/8-events/32152-the-battle-of-biddulphsberg-caton-woodville-s-lost-painting#forumbottom. https://www.angloboerwar.com/forum/8-events/32152-the-battle-of-biddulphsberg-caton-woodville-s-lost-painting#forumbottom.]Besoek op 13 September 2024</ref> Die skildery verteenwoordig 'n toneel van die geveg wat op 29 Mei 1900 geveg is, buite die dorp Senekal, op die plaas Biddulphsberg. Tydens die geveg het die lang droë gras aan die brand geraak en die gewonde mans was in groot gevaar om doodgebrand te word. Die rekonstruksie hieronder wys hoe die oorspronklike komposisie sou verskyn het toe dit eers voltooi is. Die skildery was meer as 2 meter breed. [[Lêer:Richard_Caton_Woodville's_"Lost"_Battle-Piece.jpg|links|duimnael|250x250px|''8 The Battle of Biddulphsberg Richard Caton Woodville's "Lost" Battle-Piece'']] [[Lêer:Detail_aan_linker_kant_van_die_verfwerk_wat_wys_hoe_Kolonel_Lloyd_help.jpg|duimnael|''Detail van die linkerkant van die skildery, wat wys hoe kolonel Lloyd deur Drummer Haines en Private Fruin versorg word'']] Caton Woodville se 1902-skildery van Biddulphsberg is die eerste keer in Januarie 1903 by die Carlton Galleries, Pall Mall, [[Londen]], vertoon. (Manchester Courier, 3 Feb 1903). * '''Brigadier-Generaal Francis Lloyd - Philip de László'''<ref name=":4" /> [[Lêer:Brigadier-Generaal_Francic_Lloyd_geverf_deur_Philip_de_László.jpg|links|duimnael|''Brigadier-Generaal Francis Lloyd'']] Brigadier-generaal Francis Lloyd, geskilder deur Philip de László in 1906. Dit hang tans in White's Club, St James's Street 37–38, Londen. * '''"HUL BEPROEWING VAN VUUR - DIE GRENADIER WAGTE BY BIDDULPHSBERG" - Caton Woodville'''<ref name=":4" /> [[Lêer:Caton_Woodville's_1900_drawing_of_the_-_Their_ordeal_of_Fire-_Grenadier_Guards_at_Biddulphsberg.jpg|duimnael|''HUL BEPROEWING VAN VUUR - DIE GRENADIER WAGTE BY BIDDULPH'S BERG'']] Caton Woodville se 1900-tekening van dieselfde gebeurtenis: "HUL BEPROEWING VAN VUUR - DIE GRENADIER WAGTE BY BIDDULPH'S BERG". (their ordeal) Eerste gepubliseer in die Illustrated London News, 28 Jul 1900. Hierdie weergawe was weergegee in "The Work of War Artists in South Africa", deur A.C.R. Carter, 1900 === Foto's === * Inkepings van die impak van skrapnel en 'n dopkas is op 'n muur sigbaar van 'n plaashuisgebou uit die oorspronklike plaasopstal, nou gesloop, wat in 1900 gestaan het. 'n Lid van 34th Coy, IY, Pte William Corner, het die gevegsterrein besoek en opgemerk dat afgesien van baie hardeware om te sien, 'n dop 'n groot gat deur een van die plaashuismure geskeur het.<ref name=":1" /><gallery mode="nolines" widths="210" heights="180"> Lêer:Beskadigde_muur_van_die_kliphuis_op_die_plaas.jpg|alt=Die beskadigde muur van die plaashuis Lêer:Inkepings_van_die_impak_van_skrapnel_en_'n_dopkas_is_op_'n_muur_sigbaar_van_'n_plaashuisgebou_van_Biddulphsberg.jpg </gallery> * Terwyl die slag van Biddulphsberg aan die gang was, het 'n verwoede veldbrand oor die terrein naby die berg gewoed. Op hierdie foto sit 'n paar Britse soldate in die swart gebrande veld,  anderkant hulle is die vlamme van die brandende gras sigbaar en lang rookpluime styg langs die berghelling op. <ref name=":1" /><gallery mode="nolines" widths="250" heights="190"> Lêer:Vuurbrand_by_Biddulphsberg.jpg|Veldbrand by Biddulphsberg tydens die slag Lêer:1991_terrein_van_Biddulphsberg_in.jpg|Hierdie foto wys die uitsig op 29 Mei 1988, presies agt en tagtig jaar later. Die bewerkte grond wat gereed is vir die verbouing van mielies is sigbaar op die voorgrond, terwyl 'n grasveld aan die regterkant gesien word. <ref name=":1" /> </gallery> * "Die Britse kamp onder Senekal Koppie, Mei 1900" is die oorspronklike onderskrif van hierdie foto. Dit beeld die Britse soldate aan die werk aan hul persoonlike besittings uit.<ref name=":1" /> [[Lêer:Britse_kamp_onder_Senekal_se_koppie.jpg|links|duimnael|''Die Britse kamp onder Senekal Kopje, Mei 1900'']] <gallery mode="nolines" widths="180" heights="180"> Lêer:NG_Kerk_terrain_onder_Senekal_Koppie_in_1980.jpg|Dit is die foto van dieselfde uitsig in Mei 1980. Die foto is op die terrein van die NG Kerk geneem en die gebou in die verte dien as verwysingspunt. </gallery> * Die klipkraal, waaragter ‘n Boeregeweer getaan het. Die mure is nog sigbaar. Dit was die teiken van die Britse artilleriste. Van die projektiele het in 'n hoop mieliekoppe geval (wat op die voorgrond van die foto was) wat as 'n bedekking gedien en beskerming aan die Boeregeweer  verleen het. Dit het nie daarin geslaag om te ontplof nie.<ref name=":1" /> [[Lêer:Klipkraal_waaragter_die_Boeregeweer_opgestel.jpg|senter|duimnael|300x300px|''Klipkraal waaragter die Boeregeweer opgestel was'']] * Die gevegsterrein vandag. Op die voorgrond was die voormalige Britse begraafplaas (al die soldate is weer in Senekal begrawe). In die middel is waar die Boere se flank skote gerig het op die Britse troepe wat op pad was na Biddulphsberg waar die Boeregeweer teen die helling gestaan het.<ref name=":1" />[[Lêer:1991_terrein_van_Biddulphsberg_in.jpg|senter|duimnael|300x300px|''Die 1991 terrein van waar die slag plaasgevind het'']] == Persoonlike perspektiewe == === ‘n Britse soldaat se weergawe oor die slag van Biddulphsberg. <ref name=":2" /> === Harry Ernest Maile, ‘n Engelse soldaat onder die Grenadier Gaurds, het aan sy vriend, William Fisher ‘n brief geskryf nadat hy oorleef het in die slag van Biddulphsberg. Die brief is deur sy seun, J.B.R Maile jare later na Biddulphsberg geneem. Hy het die slag so besryf: “Toe ons binne 3000 treë kom, het hul groot gewere op ons artillerie aan die linkerkant oopgemaak. Ons het steeds nadergekom en gevorder met 'n helling na die gewere. Ons is gou met 'n koeëlreën van die Boere se Mausers teëgekom; ons het steeds aangegaan. Toe kom die bevel om te gaan lê. Ons het nie geweet nie en kon nie sien van waar hulle geskiet het nie. Ons is beveel om op die groot gewere op 2000 treë te vuur. Ons het toe op nog 60 treë gejaag, terwyl die vyand 'n verskriklike geweervuur ​​op ons hou. Ons het toe op ons mae gelê en skiet op die koppie op 1800 tot 2200 treë. Ons vuur was naby die gewere gerig en ons kon nie 'n siel sien nie. Ek het my sakke leeggemaak. Ek het 'n klapskoot in die kop gekry. Ek het op my rug gedraai en stil gelê. Ongeveer 'n uur daarna het nog een aan die linkerkant van my kop in en by my nek uitgegaan. Nog twee skote het my getref, een by my skouer in en uit by my rug en die ander deur albei my bobene. Ek was die hele tyd by my bewussyn. Ek het my toerusting en gerolde jas uitgehaal en by my kop gesit vir skuiling. Dit het my lewe gered. Die jas het deurspek geraak en my kantien gebreek. Ek het altesaam 5 ure onder geweldige vuur gelê. Ek het die bevel om af te staan gehoor en gesien dat die min wat oor was stadig in orde terugval. So gou as wat hulle weg was, het ek 'n gekraak en 'n gebrul gehoor. "My God", het ek gesê, "Nou moet ons ook doodgebrand word." Die veld het gebrand. Ek was gou op die lang lyn van gewondes en sterwendes. ’n Aaklige gesig! Ek het opgestaan ​​en myself op een of ander manier daardeur gedra en my gesig was baie verbrand. Die Boere het uit hul loopgrawe gekom en ons gehelp. Hulle het soos Christene opgetree. Een het vir my water gekry, my jas en 'n dooieman langs my se jas, afgerol en my met albei toegedraai. Die Boer vir die gewonde is 'n opregte mens, al het hy baie van ons met plofstof en sagtepunt patrone verpletter. Ek het altesaam tien wonde gehad en was erg gebrand.” === Luitenant-Kolonel Lloyd se perspektief<ref name=":4" /> === “Ons gewere het opgekom en oopgemaak. 'n Boeregeweer het ook op ons gewere oopgemaak. Ek het nou die bevel ontvang: "Die Grenadiers sal die geweer vat." Omdat die bataljon in uitgebreide orde was, het ek geen ander keuse gehad as om dit te beveel om voort te gaan, van my perd af te klim en aan te gaan met die ondersteuning. Die Orde van kompanies was soos volg: 5, 6, 7, 8; 1, 2, 3, 4. Ons het eers deur 'n mielieland gevorder, baie hoog en dik. Terwyl ek aan die gang was, het 'n A.D.C. galop na my toe met die opdrag om generaal Rundle te gaan sien. Ek het teruggehardloop, op my kastaiingbruin perd geklim (sowat honderd tree, ek durf sê) en na hom toe gegaan. Hy het toe die grond verduidelik, en ek het saamgestem dat dit haalbaar was, volgens die plan, terwyl ons gedink het dat ek dekking kan kry en dat die koppie nie baie sterk vasgehou is nie. Nadat ek sy aanwysings gekry het, was my enigste weg om na die steun te galop, hulle die nuwe bevele te gee wat voortdurend na regs grond moes vat totdat die skuiling van die koppie wat ek wou hê, gekry is. Ek het toe so hard as wat ek kon na die vuurlinie gegalop. Toe ek omtrent halfpad was, het ek onder so 'n koeëlreën gekom dat ek van my perd afgespring en hom laat gaan het. Terwyl ek dit gedoen het, is ek op die duim en geweer raakgeskiet, en my beursies is deurgeskiet. Ek hardloop toe na nr 5 en lei hulle. Ek het die lyn na regs verleng met 'n halwe geselskap van nr. 6 onder Seymour. Dit was dalk nie meer as 'n gedeelte nie. Met die lang veldgras en die vuur was dit moeilik om te sien en onmoontlik om jouself te laat hoor. Ek het egter gevorder met twee half-geselskappe of afdelings halfpad na regs deur kort stormlopies in die poging om dekking te kry (as 'n eerste parallel, soos die drilboek sê). Die stormloop is met die grootste dapperheid deur Seymour en Murray gelei, en met ewe dapperheid deur die N.C.O.'s en manne gevolg. Net voor die laaste stormloop het ek vir Murray geroep om aan te gaan, maar die antwoord was dat hy geval het. Ek het toe die lot gejaag met die arme seun wat roep: "Gaan aan Grenadiers, volg jul bevelvoerder!" By die volgende stilhouplek is die man aan my regterhand getref, die man aan my linkerhand is getref, ek is getref, en daar was nie meer inisiatief nie, want byna al die mans was platgetrek, en daar was niemand om aan te gaan nie en daar was geen nut om meer te doen nie. Ek het dus vir almal gesê om stil te lê as die beste kans. Daar was 'n paar miershope, maar hulle was vrot en nutteloos. Ek was agter een op my rug saam met Drummer Haines en Fruin van nr. 6. Ek het probeer om al die mans so veel as moontlik apart te hou as die beste kans op die lewe. Net twee het teruggegaan om, soos hulle gesê het, "aan te trek". Ek het vir hulle gesê om stil te lê, anders word hulle geskiet. Of hulle was of nie, weet ek nie. Daar lê ons onder 'n koeëlreën. Elke keer as 'n mens beweeg het om 'n verband te kry, het dit 'n koeël binne 'n voet of twee geproduseer. Ek skat die afstand was ongeveer 1 700 meter, tensy, soos ek agterna gehoor het, daar mans in 'n donga binne 300 meter was. *Dit glo ek nie, aangesien die koeëls meestal neergedaal het. ’n Aansienlike deel van hulle het glo met ’n skerp kraak gebars. Ons moes maklike teikens vir die Boere gewees het, want ons het natuurlik teen die grond uitgestaan. Ek, vir een, was absoluut op my rug. Ek het alles in my vermoë gedoen om te verhoed dat hulle beweeg, en hulle het hulself dapper gedra, want nie 'n man het geknak nie. Tromspeler Haines het sy arm oor my gekry en my na hom getrek vir beskerming, ek veronderstel (ek was 'n bietjie dom, maar nie baie nie), toe 'n koeël kom wat my op die maag tref, maar dit was deur sy arm bedek wat dit gebreek het, en ek was net vreeslik gekneus. Dit het ongetwyfeld my lewe gered. Ek het hom met 'n sakdoek vasgebind, en hy het 'n paar goed op my wonde gesit, en daar lê ons. Seymour het kort hierna opgekruip en gesê iets moet gedoen word, aangesien die brand eerder meer as minder was. Ek het gesê: "Probeer 'n sarsie," so hy het die bevel gegee, maar daar was net twee mans wat in sy afdeling nie geskiet is nie, so dit was nutteloos. Hy het toe gesê: "Ek sal probeer teruggaan, aangesien ek niks meer hier kan doen nie, en die artillerie kry om op hierdie spesifieke plek te skiet waar die skote vandaan kom." Ek het gesê hy sal doodgemaak word, maar hy het gesê dit was geen nut om hier te bly nie en begin wegkruip, net om in die voet geskiet te word voor hy inklim; hy het nooit by die artillerie uitgekom nie. Kort hierna het 'n ammunisiedraer, wat aan nr. 8 behoort, opgekom asof niks gebeur nie - om die waarheid te sê, as dit in Hyde Park was, moes ek sy naam geneem het omdat hy so stadig beweeg het. Hy het ammunisie na vore gebring, het hy gesê, en nie gelyk of hy 'n veer voel nie. Ek het hom laat lê, maar hy is dadelik twee keer getref; sy naam was nr 1511 Manskap Bevan. Ek het hom ingestuur. Een of twee keer tevore het die veldbrand gelyk of dit op ons afgekom het, maar dit het altyd wegbeweeg. So het ons altesaam drie ure lank gelê. Ek was van plan om tot donker te bly, maar daar was geen moontlikheid daarvoor nie, want die vuur het nou reguit op ons afgekom. Ek sou niemand laat beweeg voordat dit redelik naby was nie, maar toe dit binne twee meter was, het ek die opdrag gegee dat almal moet gaan wat kan. Ek het nie gedink ek kan beweeg nie, maar hulle het my op my voete getrek, en ek het deur die vlamme gestrompel en genadiglik niks meer as 'n skroei gekry nie. Almal het beweeg, soos ek gedink het, behalwe die dooies en Murray, en sy groep was te ver, hy het redelik ver teruggeval. Ek het probeer om met hom te kommunikeer, maar omdat ek geen reaksie gekry het nie, het ek gedink hy is dood. Terwyl ek verder strompel het die Boere 'n ontsettende koeëlreën op ons oopgemaak, wat hulle aangehou het. Ek dink net een man is getref, hoofsaaklik as gevolg van die rook. Ek het teruggekyk en gesien hoe gewonde mans mekaar help, trouens almal het hul bes gedoen. Ek het daarin geslaag om vir 300 treë of so te sukkel, toe Kleursersant Morgan opgekom het en my gehelp het. Hy was een van die min wat nie getref is nie. Koeëls het dik geval, maar ek het by 'n draadheining gekom waar ek vir 'n minuut of twee agter 'n klippaal gelê het. Kleur-sersant Morgan en 'n ander man het toe gekom en aangedring om my saam te sleep, terwyl ander soortgelyke hulp ontvang het, diegene wat kon loop het diegene wat nie kon nie, gehelp. Sowat 200 treë verder is ek op 'n Scots Guards-draagbaar gesit. Ek was nou al baie simpel, en is verby Rundle gedra, wat vir my 'n bietjie whisky gegee het en vir my gesê het ons het alles gedoen wat moontlik was. === ‘n Boereperspektief uit die dagboek van Troep Prinsloo === SLAG VAN BIDDULPHSBERG 29 MEI 1900 Donderdagaand 10 Mei 1900, het ons opdrag gekry om vanaf Leeuwrivier na Clocolan op te ruk. Op pad daarheen het verskeie burgers, insluitend myself, eers by ons huise aangegaan. Die 12 de Mei het ek weer saam met die ou heer, G Joubert, in die pad geval. Ons was die laastes om te vertrek en moes druk om betyds oor Ladybrand te kom. By Senekal het ons weer by ons kommando aangesluit. Hulle was toe reeds besig om nuwe korporaals te kies in die plek van diegene wat moes agtergebly. Nadat ons 'n paar dae daar vertoef het, is ons eers na Wonderkop en toe na Zandrivier waar ons weer sou oorstaan. Van Zandrivier af het ons offisiere, sowel as dié van Ficksburg, Wepener, Thaba Nchu en nog ander kommando's, na Lindley gegaan waar 'n krygsraad gehou is. Dáár is toe opdrag gegee dat ons moet terugkeer Senekal toe. Ons het toe tot by Tafelkop, nie ver van Senekal af nie, gegaan. Van daar af is 'n patrollie uitgestuur wat toe met van die vyand se spioene in aanraking gekom en hulle teruggedryf het. Een van hulle asook sy perd, is noodlottig deur die dapper jong burger, Japie Berry, gewond. Daardie aand het ons na Biddulphsberg, nie ver daarvandaan nie, teruggekeer en die Sondag  rustig daar oorgebly. Maandag het ons op patrollie na meneer Grobler se plaas gegaan, om voer vir die kommando te kry. Die Engelse het intussen al nader gevorder. Sommige burgers het Biddulphsberg toe beset. Die ander het in die dorre vlakte agtergebly, vanwaar hulle die Engelse teruggedryf het. Ons het nie geweet wat hulle lewensverlies was nie. Die twee wat in ons hande geval het, was die enigstes gewondes waarvan ons bewus was.  Aan ons kant is Gert Nell van Ladybrand ernstig in sy mond gewond. Die Engelse het toe ‘n boodskap gestuur dat ons onvoorwaardelik moes oorgee, anders sou hulle ons omsingel en almal gevange neem.  Ons kommandant Jan Crowther het hierop vir hulle terug laat weet – “julle kan maar kan kom probeer”. Hulle hét toe ook Dinsdagoggend 29 Mei gekom. Dit was toe wel nie om ons gevange te neem nie, maar wel om die dood van menige van húlle manskappe, daar deur die koeël van ‘n Mauser te vind. Die twee korporaalskappe van Gert Delport en Petrus Rautenbach, waarvan ek ook deel was, het toe onder leiding van veldkornet Pieter Ferreira gegaan, om 'n vlei wat onder die berg lê te beset. Die res van die burgers het in die berg agtergebly. Ons was sowat 1000 of 1500 treë van die berg af. Alhoewel dit twee korporaalskappe was, was ons net 38 man sterk, want baie het toe alreeds in die wa-laer moes bly. Omstreeks 9:00 die oggend is ons van die berg af gewaarsku, dat die vyand besig was om na ons stellings op te ruk. Ons kon net sowat 300 treë voor ons uitsien.  Ongeveer 'n uur later het ons die Kakies, soos ons hulle destyds genoem het, vanaf die heuwel voor ons sien naderkom. Die burgers in die berg het óns toe die geleentheid gegee om eerste te skiet. Daar is beraam dat die vyand, buiten die ruiters, meer as 2 000 voetsoldate sterk was. Hulle het drie keer op ons (die 38 mans) afgestorm, maar na die dérde keer het hulle teruggeval. Die geweervuur van ons kant af was beslis te straf vir hulle. Ons het slegs twee kruitkanonne en 'n Maxim geweer gehad, terwyl die vyand drie batterye (artillerie groeperings) gehad het. Dit was omstreeks 15:30 toe hulle begin terugval het. Daardie oggend toe hulle ons nog van ver af  begin benader het, het hulle die gras in die veld aan die brand gesteek. Dit was in ‘n poging om hulleself en hulle wapens agter die rook te verbloem. Min het hulle egter geweet dat die oog van die boer nie so maklik mislei word nie. Later het hulle vertel dat dit ons was wat die gras aan die brand gesteek het. Ek dink hulle het dit gedoen om hulle eie skande te bedek, want terwyl hulle gevlug het, het die vuur van hulle eie soldate aan die brand gesteek. Hulle het die dooies en gewondes as prooi vir die verwoestende vlamme agtergelaat. Dit was ‘n skrikwekkende skouspel! Sommiges het heen en weer voor die vuur gehardloop, in ‘n desperate poging om ‘n plek te vind waar hulle kon deurgaan. Diegene wat nie kon opstaan nie is deur die vuur gedood. Hulle het net daar bly lê terwyl hulle klere vlamgevat en hulle hare en baarde verskroei het. Ten spyte van dit alles het ons aanhou skiet, totdat generaal Abraham de Villiers met sowat vyftien man te perd van die berg afgekom en vir ons geskree het om te storm. Aangesien ons te voet was en nog deur die vuur ook moes kom, was hulle vóór ons op die slagveld. Ek het my so staan en verwonder oor die verskriklike toneel, dat ek amper vergeet het om te skiet - nie net was hulle klere aan die brand en hulle hare verskroei nie, maar ook die velle in hul gesigte was verbrand en hulle hande ineengekrimp. Ek het eers vir van die gewondes water gegee en toe weer vorentoe gegaan. Toe ek by die jong maar dapper burger, Hendrik Becker kom, sê hy: “Man, vandag het ek 'n Kakie lekker geskiet.” Die Engelse het hulle kanonne, wat ook aan die vlug was, weer omgedraai en teruggeskiet. Die eerste skoot het die burger Kootie Delport deur sy longe gewond. Ook die generaal se perd is getref. Met 'n tweede bom is jong Becker agter sy blad deur 'n stuk bom gewond en ek is in die arm geskiet. Toe daar amper nie meer ‘n geskree hoorbaar was nie, is ons goeie generaal de Villiers in die kop gewond. Hy was werklik 'n dapper en wakker leier en ek moet met baie ander saamstem, dat as hý nie geval het nie, daar nie later iets soos: “die oorgawe van Prinsloo" sou wees nie. Willem van Wijk is daardie dag in die berg dood en die artillerist Moelken, 'n Nederlander, is gewond. Ons kon regtig net erken dat die Allerhoogste daardie dag met ons was - dat dit net Sy magtige arm was wat ons teen só 'n groot mag kon beskerm. Die verliese aan ons kant was: een dood, vier gewond en 7 of 8 wat as krygsgevangenes geneem is. Aan die vyand se kant was daar ongeveer 300 dooies en gewondes. Ons het ook 'n aantal gewere en ammunisie op die slagveld gekry. Daardie aand is ek na Japie Erasmus se huis waar ek baie goed ontvang is. Daar was ook 'n paar dames wat my arm vinnig verbind en toe verversings gegee het. Die kos en die sagte hande wat my arm verbind het, het my soos 'n heel ander mens laat voel. Die volgende dag het mnr Erasmus my na die huis van kommandant Jacobz geneem waar Generaal de Villiers en die ander gewondes ook was. Daar was ook 'n Engelse dokter wat versoek is om soontoe te kom, aangesien ons geen dokter byderhand gehad het nie. Die dokter het gevra dat die Generaal na Senekal geneem moet word, omdat hy hom daar beter kon versorg. Die versoek is toegestaan, maar op voorwaarde dat die Engelse hom moet terugstuur as hy herstel het. Die arme man was toe in die hande van sy vyande oorgelaat.   Die dokter het egter belowe dat hy die generaal sal terugstuur as hy gesond is. Gert Nell, met die ernstige mondwond, is ook Senekal-hospitaal toe geneem waar hy later oorlede is. Op 1 Junie is Delport, Becker, Moelken en ekself na die hospitaal in Bethlehem geneem. Ons reis het baie goed verloop, behalwe dat ou meneer Delport baie swaar gekry het. Ons het teen die aand by Bethlehem aangekom en is baie goed ontvang deur mejuffroue Theron, Rozenzweig, Hamelberg, van Heerden, Westerman, Naude, Middleton, Dodson en mnr Louis van Assen. Veldkornet Carel Hellmuth was ook baie goed vir ons. == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Veldslae tydens die Tweede Vryheidsoorlog]] rkx6142btjbczt9atc54vcfujoh3ebk 0 423233 2908980 2907335 2026-06-03T06:30:26Z Jcb 223 2908980 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Over-the-counter-crypto-exchange.jpeg|duimnael|'n Oor-die-toonbank stabielemunt-besigheid in Hongkong.]] 'n '''Stabielemunt''' is 'n tipe [[kriptogeldeenheid]] wat daarop gemik is om 'n stabiele waarde relatief tot 'n spesifieke bate, 'n poel of mandjie bates te handhaaf. Die gespesifiseerde bate kan verwys na fidusiêre-geldeenheid, kommoditeit of ander kriptogeldeenhede.<ref name="Bank of England-2023">{{Cite web |date=2023-11-06 |title=What are stablecoins and how do they work? |url=https://www.bankofengland.co.uk/explainers/what-are-stablecoins-and-how-do-they-work |access-date=2025-08-01 |website=Bank of England |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=2024-02-29 |title=Recommendations for the Regulation, Supervision and Oversight of Global Stablecoin Arrangements - Executive Summary |url=https://www.bis.org/fsi/fsisummaries//global_stablecoins.htm |journal=Bank for International Settlements - Financial Stability Institute |language=en |via=FSI Connect}}</ref> Ten spyte van die naam, is stabiele munte nie noodwendig stabiel nie. Stabiele munte maak staat op stabiliseringsinstrumente soos reserwebates of [[algoritme]]s wat vraag en aanbod pas om 'n stabiele waarde te probeer handhaaf.<ref name="Adachi-2022">{{Cite journal |last1=Adachi |first1=Mitsu |last2=Da Silva |first2=Pedro Bento Pereira |last3=Born |first3=Alexandra |last4=Cappuccio |first4=Massimo |last5=Czák-Ludwig |first5=Stephanie |last6=Gschossmann |first6=Isabella |last7=Pellicani |first7=Antonella |last8=Philipps |first8=Sarah-Maria |last9=Plooij |first9=Mirjam |last10=Rossteuscher |first10=Ines |last11=Zeoli |first11=Pierfrancesco |date=2022-07-11 |title=Stablecoins' role in crypto and beyond: functions, risks and policy |url=https://www.ecb.europa.eu/press/financial-stability-publications/macroprudential-bulletin/html/ecb.mpbu202207_2~836f682ed7.en.html |journal=Macroprudential Bulletin |language=en |issue=18 |via=ECB}}</ref> Histories het verskeie stabielemunte nie daarin geslaag om hul waarde relatief tot die onderliggende bates te handhaaf nie. Met 'n groeiende aantal marktransaksies wat stabielemunte betrek, word hul uitreiking en gebruik toenemend deur regerings regoor die wêreld gereguleer. ==Agtergrond== Stabielemunte het in 2014 ontstaan as 'n metode vir beleggers in kriptogeldeenhede om hul geld te parkeer wanneer hulle in ander hoogs wisselvallige kriptogeldeenhede belê.<ref name="Towfighi-2025">{{Cite news |last=Towfighi |first=John |date=2025-06-05 |title=What are stablecoins? Everything to know about the crypto being debated in Congress |url=https://www.cnn.com/2025/06/05/business/stablecoins-crypto-genius-act |access-date=2025-07-31 |work=CNN Business |language=en}}</ref><ref name="Dionysopoulos-2024">{{Cite journal |last1=Dionysopoulos |first1=Lambis |last2=Urquhart |first2=Andrew |date=2024-11-01 |title=10 years of stablecoins: Their impact, what we know, and future research directions |journal=Economics Letters |volume=244 |article-number=111939 |doi=10.1016/j.econlet.2024.111939 |issn=0165-1765|doi-access=free }}</ref> Stabielemunte word nou hoofsaaklik gebruik vir die koop of verkoop van kriptobates, en vir die maak van oorgrensbetalings.<ref name="Bank of England-2023" /> Volgens die Bank vir Internasionale Vereffenings in Julie 2025 was 90% van die markkapitalisasie van stabiele munte óf in Tether óf [[USD Coin|USDC]].<ref name="Aldasoro-2025">{{Cite journal |last1=Aldasoro |first1=Iñaki |last2=Aquilina |first2=Matteo |last3=Lewrick |first3=Ulf |last4=Lim |first4=Sang Hyuk |date=2025-07-11 |title=Stablecoin growth － policy challenges and approaches |url=https://www.bis.org/publ/bisbull108.pdf |journal=BIS Bulletin |language=en |issue=108 |page=2}}</ref>{{rp|4}}   Volgens die Finansiële Aksietaakmag het die markkapitalisasie van stabiele munte $316 miljard in Oktober 2025 bereik, terwyl die daaglikse handelsvolume $156 miljard bereik het. Binne die stabielemuntmark word 95% daarvan gerugsteun deur fidusiêre-geldeenheid, terwyl 97% van daardie fidusiêre--geldeenheid-gerugsteunde stabiele munte in [[Amerikaanse dollar]] gedenomineer is.<ref name="Financial Action Task Force-2024">{{cite report |title=Targeted Report on Stablecoins and Unhosted Wallets |publisher=Financial Action Task Force |date=2024 |url=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/publications/targeted-report-on-stablecoins-and-unhosted-wallets.pdf |access-date=2026-03-11}}</ref>{{rp|11}} ==Soorte stabielemunte== ===Fidusiêre-gesteunde stabielemunte=== [[Lêer:Stablecoin logos montage.svg|duimnael|'n Paar logo's van bekende stablelemunte: USDT, DAI, USDC, en TerraUSD. ]] Fidusiêre-gesteunde stabielemunte is stabielemunte waaroor beweer word dat hulle gerugsteun word deur bates wat in 'n fidusiêre-geldeenheid gedenomineer is. Die waarde van 'n fidusiêre-gesteunde stabielemunt is gebaseer op die waarde van die ondersteunende geldeenheid, wat vermoedelik deur 'n derdeparty-bewaarder gehou word. Die uitreiker verdedig die koppeling van die stabielemunt deur meestal fidusiêre--gedenomineerde korttermynbates te hou, soos tesourie-effekte, hoëgehalte-kommersiële effekte, terugkoopooreenkomste en bankdeposito's. Daarom lyk die struktuur van fidusiêre--gesteunde stabielemunte baie soos dié van geldmarkfondse (MMF's), en hulle word blootgestel aan 'n soortgelyke risiko van grootskaalse terugkoopversoeke wat negatiewe brandverkoping-besmettingseffekte op die finansiële stelsel veroorsaak.<ref name="Aldasoro-2024">{{Cite journal |last1=Aldasoro |first1=Iñaki |last2=Cornelli |first2=Giulio |last3=Minesso |first3=Massimo Ferrari |last4=Gambacorta |first4=Leonardo |last5=Habib |first5=Maurizio Michael |date=2024 |title=Stablecoins, Money Market Funds and Monetary Policy |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4979553 |journal=SSRN Electronic Journal |doi=10.2139/ssrn.4979553 |ssrn=4979553 |issn=1556-5068}}</ref><ref name="Adachi-2021">{{Cite journal |last1=Adachi |first1=Mitsutoshi |last2=Born |first2=Alexandra |last3=Gschossmann |first3=Isabella |last4=van der Kraaij |first4=Anton |date=2021-11-17 |title=The expanding uses and functions of stablecoins |url=https://www.ecb.europa.eu/press/financial-stability-publications/fsr/focus/2021/html/ecb.fsrbox202111_04~45293c08fc.en.html |journal=Financial Stability Review, November 2021 |language=en |via=ECB}}</ref> Teen Oktober 2025 is byna 97% van fidusiêre-gesteunde stabielemunte gekoppel aan die Amerikaanse dollar.<ref name="Financial Action Task Force-2024" /> Belangrike voorbeelde van Amerikaanse dollar-gekoppelde stabielemunte is Tether se USDT en Circle se USDC.<ref>{{Cite journal |last1=Baughman |first1=Garth |last2=Carapella |first2=Francesca |last3=Gerszten |first3=Jacob |last4=Mills |first4=David C. |date=2022-12-16 |title=The stable in stablecoins |url=https://www.federalreserve.gov/econres/notes/feds-notes/the-stable-in-stablecoins-20221216.html |journal=FEDS Notes |issue=12/17/2022 |doi=10.17016/2380-7172.3224 |issn=2380-7172 |via=The Federal Reserve|quote=... soos geïllustreer in Figuur 1, met Tether (blou) en USD Coin (bruin) wat verantwoordelik is vir die grootste markkapitalisasie vanaf 10 November 2022.}}</ref> Vir Euro-gekoppelde stabielemunte sluit voorbeelde Circle se EURC,<ref>{{Cite web |last=Asgari |first=Nikou |date=2025-08-22 |title=EU speeds up plans for digital euro after US stablecoin law |url=https://www.ft.com/content/8ad60169-d1e5-4d2c-b928-d53d668f0ec6 |access-date=2025-08-23 |website=Financial Times |quote= Verskeie euro-gedenomineerde stablecoins is bekendgestel, waarvan die grootste deur Circle bestuur word en 'n markkapitalisasie van $225 miljoen het.}}</ref> EUR Tether, en Stasis EUR in.<ref>{{Cite journal |last=Lagarde |first=Christine |date=2022-06-14 |title=The international role of the euro, June 2022 |url=https://www.ecb.europa.eu/press/other-publications/ire/html/ecb.ire202206~6f3ddeab26.en.html |journal=The International Role of the Euro |language=en |issue=June 2022 |doi=10.2866/7881574 |doi-broken-date= |issn=1725-6593 |via=European Central Bank|quote= Die mark vir euro-gedenomineerde stablecoins word ook oorheers deur twee groot munte, EUR Tether en Stasis euro, wat saam ongeveer die helfte van die totaal uitmaak.}}</ref> ===Kriptogeldeenheid-gesteunde stabielemunte === Kriptogeldeenheid-gesteunde stabielemunte is stabielemunte wat ander kriptogeldeenhede as kollateraal gebruik. Die rede waarom sulke stabielemunte geskep word, is dat hulle deur slimkontrakte te gebruik, 'n gedesentraliseerde netwerk toelaat om die prys van die Amerikaanse dollar so noukeurig as moontlik na te spoor. Nog 'n gebruiksgeval van kriptogeldeenheid-gesteunde stabielemunte is om 'n kriptogeldeenheid om te skakel na ERC20-versoenbare standaard om handel op 'n ander blokketting moontlik te maak.<ref>{{Cite journal |last1=Lyons |first1=Richard K. |last2=Viswanath-Natraj |first2=Ganesh |date=2023-03-01 |title=What keeps stablecoins stable? |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261560622001802 |journal=Journal of International Money and Finance |volume=131 |article-number=102777 |doi=10.1016/j.jimonfin.2022.102777 |issn=0261-5606}}</ref> ===Kommoditeitsgesteunde stabielemunte=== Kommoditeitsgesteunde stabielemunte is stabielemunte wat na bewering deur kommoditeite gerugsteun word. Voorbeelde is PAX Gold en Tether Gold.<ref name="Kosse-2023">{{Cite journal |last1=Kosse |first1=Anneke |last2=Glowka |first2=Marc |last3=Mattei |first3=Ilaria |last4=Rice |first4=Tara |date=2023 |title=Will the real stablecoin please stand up? |url=https://ideas.repec.org//b/bis/bisbps/141.html |journal=BIS Papers |language=en}}</ref> ===Algoritmiese stabielemunte=== Algoritmiese stabielemunte, soms ''seigniorage''-styl stabiele munte genoem, is stabielemunte met geen reserwebates of slegs gedeeltelike reserwebates. Hulle gebruik [[algoritme]]s wat vraag en aanbod ooreenstem om 'n stabiele waarde te handhaaf. Die [[Europese Sentrale Bank]] stel voor dat algoritmiese stabielemunte as ongesteunde kripto-bates behandel moet word.<ref name="Adachi-2022" /> Enkele belangrike voorbeelde van algoritmiese stabielemunte is Celo Dollar, Tron se USDD en Kava se USDX.<ref name="Krause-2025">{{Cite journal |last=Krause |first=David |date=2025 |title=Algorithmic Stablecoins: Mechanisms, Risks, and Lessons from the Fall of TerraUSD |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5092827 |access-date=2025-08-03 |website=SSRN |doi=10.2139/ssrn.5092827 |ssrn=5092827 }}</ref> ==Gebruike van stabielemunte== ===Gerief vir kriptogeldeenheidgebruikers=== Stabielemunte bied gerief vir beleggers in kriptogeldeenhede, as 'n eenvoudiger manier om ander meer wisselvallige kriptogeldeenhede te koop en te verkoop.<ref name="Adachi-2022">{{Cite journal |last1=Adachi |first1=Mitsu |last2=Da Silva |first2=Pedro Bento Pereira |last3=Born |first3=Alexandra |last4=Cappuccio |first4=Massimo |last5=Czák-Ludwig |first5=Stephanie |last6=Gschossmann |first6=Isabella |last7=Pellicani |first7=Antonella |last8=Philipps |first8=Sarah-Maria |last9=Plooij |first9=Mirjam |last10=Rossteuscher |first10=Ines |last11=Zeoli |first11=Pierfrancesco |date=2022-07-11 |title=Stablecoins' role in crypto and beyond: functions, risks and policy |url=https://www.ecb.europa.eu/press/financial-stability-publications/macroprudential-bulletin/html/ecb.mpbu202207_2~836f682ed7.en.html |journal=Macroprudential Bulletin |language=en |issue=18 |via=ECB}}</ref><ref name="Towfighi-2025">{{Cite news |last=Towfighi |first=John |date=2025-06-05 |title=What are stablecoins? Everything to know about the crypto being debated in Congress |url=https://www.cnn.com/2025/06/05/business/stablecoins-crypto-genius-act |access-date=2025-07-31 |work=CNN Business |language=en}}</ref> Planet Money het hierdie gebruik van stabielemunte beskryf as soortgelyk aan kasino-skyfies, aangesien dit die koop en verkoop van ander kriptogeldeenhede vereenvoudig voordat dit uiteindelik vir geld verhandel word.<ref>{{cite news |last1=Nam |first1=Rafael |title=Why there's so much excitement around a cryptocurrency called stablecoin |url=https://www.npr.org/2025/07/15/nx-s1-5467380/crypto-stablecoin-genius-act-congress |access-date=9 Maart 2026 |work=NPR |date=15 Julie 2025 |language=en}}</ref> ===Oorgrensbetalings=== Volgens 'n 2025-verslag van die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF) het oorgrenstransaksies van stabielemunte dié van ongesteunde kripto-bates vroeg in 2022 oortref. Volgens die IMF het [[Asië]] en die [[Stille Oseaan]]-streek die meeste stabielemunt -aktiwiteit, terwyl die meerderheid stabielemunte, na aanpassing vir BBP, van [[Noord-Amerika]] na ander plekke vloei. Die verslag het beraam dat die oorgrens vloei van stabielemunte $1,4 triljoen dollar in 2024 was, in vergelyking met die wêreldwye oorgrens betalingsmark van ongeveer een kwadriljoen dollar. In gevorderde ekonomieë word oorgrens vloei oorheers deur tradisionele betalingsstelsels soos SWIFT. Die grootste deel van stabielemunte wat vir oorgrenstransaksies gebruik is, was onder ontluikende markte en ontwikkelende ekonomieë.<ref name="IMF-2025">{{Cite web |date=2025-12-04 |title=Understanding Stablecoins |url=https://elibrary.imf.org/view/journals/087/2025/009/087.2025.issue-009-en.xml?cid=570602-com-dsp-crossref |access-date=2026-03-10 |website=IMF |publisher=Monetary and Capital Markets Department |doi=10.5089/9798229024075.087 |p=17}}</ref> Volgens 'n studie deur die [[Universiteit van Cambridge]], is die mees aangehaalde rede vir die gebruik van stabielemunte in oorgrensvereffenings die 24/7-vereffeningsvermoë, wat transaksies toelaat om buite bankure plaas te vind.<ref>{{Cite journal |last=Alkhair |first=Sami |last2=Bear |first2=Keith |last3=Bergvinson |first3=Markus |last4=Coelho |first4=Hugo |last5=Hussain |first5=Hatim |last6=Jones |first6=Matthew |last7=Oma |first7=Lindis |last8=Proskalovich |first8=Roman |last9=Seta |first9=Christopher |last10=Zhang |first10=Bryan Zheng |date=2026 |title=Tokenised Money: Use Cases, Interoperability and Regulation |url=https://www.ssrn.com/abstract=6407098 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.6407098 |issn=1556-5068}}</ref> 'n 2025-studie in die tydskrif ''Telematics and Informatics'', van 866 volwassenes in die VSA wat die vorige jaar oorbetalings gestuur het, het 26% berig dat hulle stabielemunte vir oorgrensoordragte gebruik, met 34% wat ook ander metodes gebruik.<ref name="Ante2025">{{Cite journal |last=Ante |first=Lennart |date=2025-02-01 |title=From adoption to continuance: Stablecoins in cross-border remittances and the role of digital and financial literacy |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0736585324001345 |journal=Telematics and Informatics |volume=97 |article-number=102230 |doi=10.1016/j.tele.2024.102230 |issn=0736-5853 |url-access=subscription }}</ref> ===Valutavervanging=== Volgens Chainalysis, as gevolg van die wisselvalligheid van die Venezolaanse bolivar, gebruik sommige Venezolane Amerikaanse dollar-gedenomineerde stabielemunte om waarde te behou en transaksies in 'n meer stabiele geldeenheid uit te voer.<ref>{{Cite web |last=Chinea |first=Eyanir |date=2025-01-05 |title=The new gray-area dollar in Venezuela is digital |url=https://english.elpais.com/economy-and-business/2025-01-05/the-new-gray-area-dollar-in-venezuela-is-digital.html |access-date=2025-08-04 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}</ref> In Januarie 2026 is berig dat Amerikaanse dollar-gedenomineerde stabielemunte toenemend in binnelandse transaksies in [[Venezuela]] gebruik word as gevolg van langdurige tydperke van hiperinflasie, sanksies en kapitaalbeheer.<ref>{{Cite web |last=Cobo |first=Maria Clara |date=2026-01-08 |title=Stablecoins Live Up To Their Billing During Venezuela Turmoil |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2026-01-08/stablecoins-live-up-to-their-billing-during-venezuela-turmoil |access-date=2026-03-19 |website=Bloomberg}}</ref> 'n Verslag deur Standard Chartered het gewaarsku dat die voorkoms van Amerikaanse dollar-gedenomineerde stabielemunte moontlik kan veroorsaak dat $1 triljoen van ontwikkelende lande na stabielemunte vloei, wat verlies aan bankdeposito's kan veroorsaak. Die kapitaaluitvloei sal veroorsaak word deur risiko-afkeer van individue binne ontwikkelende lande teen skielike skerp valuta-depresiasie.<ref>{{Cite news |last=Jones |first=Marc |last2=Jones |first2=Marc |date=2025-10-07 |title=Stablecoins could suck $1 trillion from EM banks in next three years, Standard Chartered estimates |url=https://www.reuters.com/business/finance/stablecoins-could-suck-1-trillion-em-banks-next-three-years-standard-chartered-2025-10-07/ |access-date=2025-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref> ===Hulpverspreiding=== Die niewinsorganisasie ImpactMarket het berig dat hulle meer as $1 miljoen in Celo Dollar- stabielemunte aan meer as 18 000 begunstigdes in 102 plekke in [[Afrika]] versprei het, en het gesê sommige plaaslike handelaars het die tokens vir betalings begin aanvaar.<ref>{{Cite web |last1=Idris |first1=Abubakar |last2=Karombo |first2=Tawanda |date=2021-08-19 |title=Stablecoins find a use case in Africa's most volatile markets |url=https://restofworld.org/2021/stablecoins-find-a-use-case-in-africas-most-volatile-markets/ |access-date=2025-08-06 |website=Rest of World |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptogeld]] js44o8qyfdjin98i6s7es3wzr0bzo9b 0 423527 2908886 2791289 2026-06-02T15:39:10Z ~2026-22503-02 206103 2908886 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{TITELAANSIG|''Momijigari''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Momijigari | beeld = Momijigari (1899).webm{{!}}thumbtime=10 | regisseur = Shibata Tsunekichi | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * Onoe Kikugorō V * Ichikawa Danjūrō IX}} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[1903]] | speeltyd = 230 sek | land = {{JPN}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000319 }} '''''Momijigari''''' (紅葉狩, ook bekend as '''''Viewing Scarlet Maple Leaves''''', '''''Maple Leaf Viewing''''', of '''''Maple Viewing''''' is 'n [[Japannese]] rolprent uit [[1903]]. Shibata Tsunekichi is die regisseur.<ref>[https://letterboxd.com/film/maple-leaf-viewing/ Maple Leaf Viewing]</ref><ref>Daisuke Miyao. ''Japonisme and the Birth of Cinema''</ref> Die hoofrolspelers is Onoe Kikugorō V en Ichikawa Danjūrō IX. ==Filminhoud== Die film bevat die toneel waarin Taira no Koremochi [ja] Momiji verslaan, 'n ''kijo'' wat haarself as prinses Sarashina vermom het. ==Produksie en vertoning== Momijigari is hoofsaaklik beplan as 'n rekord van die vertoning van die twee bekende akteurs.<ref name=Komatsu2>{{cite journal|last1=Komatsu|first1=Hiroshi|title=Questions Regarding the Genesis of Nonfiction Film|journal=Documentary Box|date=31 Julie 1995|issue=5|url=http://www.yidff.jp/docbox/5/box5-1-e.html|publisher=Yamagata International Documentary Film Festival}}</ref> Shibata, wat vir die Konishi Photographic Store gewerk het, het dit met 'n Gaumont-kamera geskiet.<ref>{{cite book|last1=Komatsu|first1=Hiroshi|editor1-last=Abel|editor1-first=Richard|title=Encyclopedia of Early Cinema|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415234409|page=363|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hFxwX-dM008C&pg=PA363|chapter=Konishi Photographic Store}}</ref> Dit is in November 1899 in 'n oop ruimte agter die Kabuki-za in [[Tokio]] verfilm, met Shibata wat drie rolle film gebruik het.<ref name=Tanaka>{{cite book|last1=Tanaka|first1=Jun'ichirō|title=Nihon eiga hattatsushi|date=1975|publisher=Chūō Kōronsha|location=Tokyo|pages=I: 78–83|language=Japanese}}</ref> Dit was egter 'n winderige dag en 'n ruk het een van Danjūrō se waaiers weggewaai, 'n ongeluk wat in die film gebly het aangesien heropnames nie moontlik was nie.<ref name=Richie>{{cite book|last1=Richie|first1=Donald|title=A hundred years of Japanese film: a concise history|date=2005|publisher=Kodansha International|location=Tokyo|isbn=9784770029959|page=18|edition=revised|url=https://books.google.com/books?id=s7-_Gon5-a0C&pg=PA18}}</ref> Aangesien die film slegs as 'n rekord bedoel was, is dit aanvanklik nie in die openbaar vertoon nie. Danjūrō het dit eers self gesien 'n jaar nadat dit verfilm is.<ref name=Tanaka /> Daar was 'n ooreenkoms dat dit eers ná Danjūrō se dood vir die publiek vertoon sou word, maar toe hy siek word en nie by 'n optrede by die Naka-za in Osaka kon verskyn nie, is dit in sy plek vertoon.<ref name=Tanaka /><ref name=mcdonald>{{cite book|last1=McDonald|first1=Keiko I.|title=Japanese classical theater in films|date=1994|publisher=Fairleigh Dickinson Univ. Press|location=Rutherford|isbn=9780838635025|page=39|url=https://books.google.com/books?id=itkQCisDAawC&pg=PA39}}</ref> Dit het van 7 Julie tot 1 Augustus 1903 gestrek, 'n lang aanloop wat deels aangespoor is deur die feit dat Kikugorō onlangs gesterf het.<ref name=Tanaka /> Danjūrō self is in September 1903 oorlede, en die film het daarna vir een week by die Kabuki-za gewys, vanaf 9 Februarie 1904.<ref name=Tanaka /> ==Nalatingskap== Behalwe vir die ontdekking van 'n ander rolprent, is Momijigari die oudste Japannese vervaardigde film waarvoor 'n afdruk nog bestaan.<ref name=Irie>{{cite journal|last1=Irie|first1=Yoshiro|title=Saiko no Nihon eiga ni tsuite|journal=Tōkyō Kokuritsu Kindai Bijutsukan Kenkyū Kiyō|date=2009|issue=13|page=67|url=http://www.momat.go.jp/research/kiyo/13/pp65_91.pdf|accessdate=9 Desember 2014|publisher=National Museum of Modern Art, Tokyo|language=Japanese|issn=0914-7489|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119181900/http://www.momat.go.jp/research/kiyo/13/pp65_91.pdf|archivedate=19 Januarie 2013}}</ref> Kabuki-akteur Onoe Baiko VI het in sy boek Ume No Shita Kaze gesê dat 'n toetsfliek van die dansdrama Ninjin Dojo-ji, met homself en mede-akteur Ichimura Kakitsu VI (later Ichimura Uzaemon XV), maande tevore geskiet is, maar dit het waarskynlik verlore geraak. voor 1912. Dit is ook 'n vroeë voorbeeld van die soort "kabuki-bioskoop" wat prominent sou word in die eerste dekades van die Japannese filmbedryf, waarin rolprente dikwels rekords was van of pogings om kabuki-teater te reproduseer.<ref name="Komatsu1">{{cite book |last1=Komatsu |first1=Hiroshi |url=https://archive.org/details/reframingjapanes00arth |title=Reframing Japanese Cinema |date=1992 |publisher=Indiana University Press |isbn=0253207231 |editor1-last=Noletti |editor1-first=Arthur Jr. |pages=[https://archive.org/details/reframingjapanes00arth/page/234 234]–236 |chapter=Some Characteristics of Japanese Cinema before World War I |editor2-last=Desser |editor2-first=David |url-access=registration}}</ref> Volgens die filmhistorikus Hiroshi Komatsu is dit ook 'n voorbeeld van hoe die onderskeid tussen fiksie en nie-fiksie rolprente toe nog nie 'n kwessie was nie, aangesien die film sowel 'n dokumentêr van 'n verhoogopvoering as 'n aanbieding van 'n fiktiewe rolprent was. storie.<ref name=Komatsu2 /> In 2009 het Momijigari die eerste rolprent geword wat aangewys is as 'n belangrike kulturele eiendom onder Japan se wet vir die beskerming van kulturele eiendomme.<ref name=Momat>{{cite web|title=Eiga firumu no jūyō bunkazai shitei|url=http://www.momat.go.jp/FC/jubun/|publisher=National Film Center, National Museum of Modern Art, Tokyo|accessdate=9 Desember 2014|language=Japanese|archive-date= 6 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006071048/http://www.momat.go.jp/FC/jubun/|url-status=dead}}</ref> Wat spesifiek daardie benaming ontvang het, is 'n dupe-negatiewe 35 mm selluloïedafdruk van die film wat 352 voet lank is, wat as dit geprojekteer word teen 16 rame per sekonde 3 minute en 50 sekondes lank sou wees.<ref>{{cite web|title=Eiga firumu Momijigari|url=http://bunka.nii.ac.jp/SearchDetail.do?heritageId=136104|website=Cultural Heritage Online|publisher=Agency for Cultural Affairs|accessdate=9 Desember 2014|language=Japanese|archive-date=13 Desember 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213092251/http://bunka.nii.ac.jp/SearchDetail.do?heritageId=136104|url-status=dead}}</ref> Die rolprenthistorikus Aaron Gerow het egter bespiegel dat die film hierdie benaming minder ontvang het omdat dit 'n voorbeeld was van die nalatenskap van Japannese filmkuns as omdat dit 'n historiese dokument was.<ref>{{cite web|last1=Gerow|first1=Aaron|title=Film as an Important Cultural Property|url=http://www.aarongerow.com/news/film_as_an_important_cultur.html|website=Tangemania|accessdate=10 Desember 2014}}</ref> Die afdruk word bewaar by die Nasionale Filmsentrum van die Nasionale Museum vir Moderne Kuns, Tokio.<ref>{{cite web|title=Hakkutsu sareta eigatachi 2009|url=http://www.momat.go.jp/FC/NFC_Calendar/2009-5A/kaisetsu.html|publisher=National Film Center, National Museum of Modern Art, Tokyo|accessdate=10 Desember 2014|language=Japanese|archive-date=14 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414170830/http://www.momat.go.jp/FC/NFC_Calendar/2009-5A/kaisetsu.html|url-status=dead}}</ref> == Hoofrolspelers == * Onoe Kikugorō V * Ichikawa Danjūrō IX == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000319}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 9kz3n6ctl60ohde940gajn67tdlruqz 0 425524 2908994 2890502 2026-06-03T06:46:02Z Jcb 223 2908994 wikitext text/x-wiki '''Arkady Steinberg''' ([[28 November]] [[1907]], [[Odesa|Odessa]] – [[7 Augustus]] [[1984]]) was 'n [[Russiese]] en [[Sowjetunie|Sowjetse]] digter, vertaler en skilder, vader van kunstenaars [[Eduard Steinberg]] en [[Borukh Steinberg]]. Hy was ook die eerste Sowjet-digter wat [[John Milton]] se [[Paradise Lost]] in 1976 vertaal het. == Biografie == Arkady Steinberg is in Odessa gebore in 'n familie van 'n dokter op die gebied van interne en senuweesiektes, 'n gesondheidsorgorganiseerder en publiseerder, ereburger Akim Pinkhusovich Steinberg en Zinaida Moiseyevna Steinberg (née Azovskaya). Het aan die Odessa Real School of St. Paul gestudeer. In 1921 het hy saam met sy gesin na [[Moskou]] verhuis. In 1925 het hy ingeskryf vir [[Vkhutemas]] - die Russiese Staat Hoër Kuns en Tegniese Skool. In 1927 is hy oorgeplaas na die Odessa Skone Kunsskool vernoem na M. B. Grekov, maar het 'n jaar later na Vkhutemas teruggekeer. In 1929 het hy Vkhutemas na sy derde jaar verlaat en nie sy studies hervat nie. In die somer van 1937 het hy saam met sy gesin in 'n klein dorpie [[Tarusa]] nie ver van Moskou af gewoon nie en saam met die [[Joego-Slawië|Joego-Slawies]]-[[Montenegro|Montenegrynse]] [[Kommunisme|kommunistiese]] emigré-digter Radule Stijenski (1901–1966) gewerk aan die vertaling van sy gedig “Wieg van Krygers”. Maar in November 1937 is hy gearresteer nadat Radule Stijenski die NKVD ingelig het oor sy astrante uitlatings oor eienaardighede van die Sowjet-lewe en -politiek, en tot agt jaar van hrd arbeid gevonnis. Steinberg se ma het egter in 1939 die Hooggeregshof van die USSR gesmeek om sy saak te hersien, en in November 1939 is die vonnis omvergewerp en Arkady Steinberg het na Moskou en na vryheid teruggekeer.<ref>Аркадий Штейнберг. К верховьям. Собрание стихов. О Штейнберге: Материалы к биографии. Мемуары. Заметки. Стихи. М., 1997. pp. 51–53</ref> In 1941 het Steinberg lid van die Sowjet-skrywersunie geword. Sedert die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het hy in die weermag gedien en is die medalje "Vir Militêre Meriete" (1941) en die Orde van die Patriotiese Oorlog 1ste graad in 1944 bekroon. In 1944, terwyl hy in die politieke departement van die 8ste Leër (USSR) gedien het onder bevel van [[Leonid Brezjnef]], wat hom aanbeveel het om by die party aan te sluit, is hy op 22 Oktober 1944 deur SMERSH gearresteer vir “anti-Sowjet-agitasie en weer gevonnis tot agt jaar tronkstraf, wat hy hierdie keer ten volle uitgedien het.<ref>Applebaum, Anne (2003). Gulag: A History. Doubleday. p. 446. {{ISBN|978-0-7679-0056-0}}. pp. 121–124</ref> Toe Steinberg in [[1953]] vrygelaat is, is hy verbied om in die hoofstad van die USSR en die hoofstede van al sy 15 republieke sowel as in alle groot stede te woon, en daarom het hy na 'n klein dorpie [[Tarusa]] gaan woon wat verder as 100 km van Moskou geleë was en dus vrygestel is van daardie nedersettingsbeperkings, wat hy goed geweet het van sy vooroorlogse verblyf daar. Tarusa het sy nuwe tuisdorp vir die volgende dekades geword, en sy lewe en werk was onlosmaaklik verbind met hierdie dorp aan die Oka-rivier. Toe Steinberg in 1953 vrygelaat is, is hy verbied om in die hoofstad van die USSR en die hoofstede van al sy 15 republieke sowel as in alle groot stede te woon, en daarom het hy na 'n klein dorpie [[Tarusa]] gaan woon wat verder as 100 km van Moskou geleë was en dus vrygestel is van daardie nedersettingsbeperkings, wat hy goed geweet het van sy vooroorlogse verblyf daar. Tarusa het vir die volgende dekades sy nuwe tuisdorp geword, en sy lewe en werk was onlosmaaklik verbind met hierdie dorp aan die Oka-rivier. In Tarusa was Arkady Steinberg 'n prominente verteenwoordiger van [[Sestigers]] - belangrike groep vrydenkende Sowjet-intelligentsia wat vir 'n kort tydperk na [[Josef Stalin|Stalin]] se dood in 1953 die toon aangegee het in die Sowjet-kultuur en die totalitêre politieke stelsel en streng sensuur teengestaan ​​het.<ref>Павел Нерлер. «Наше главное творение — мы сами…» Лехаим (11 декабря 2017). Дата обращения: 17 августа 2021. Архивировано 27 февраля 2021 года. pp. 3–5</ref> In die laat 1960's, na sy egskeiding van sy derde vrou Valentina Alonicheva, is hy gedwing om sy Tarusa-huis aan sy jongste seun Borukh (Boris) te verkoop en het later vir hom 'n huis gekoop in die dorpie Yuminskoye in die Kimry-distrik, waar hy elke somer deurgebring het en waar hy uiteindelik gesterf het. <ref>"No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva's Daughter", published by Northwestern University Press, August 2009). pp. 82–83</ref> Steinberg is by die Kuntsevskoye-begraafplaas in Moskou begrawe. == Familie == * Eerste vrou (1926-1930) — Eleonora Aleksandrovna Taktyshnikova, model. ** Seun - Yasen (1929-?). * Tweede vrou (1931-1934) — Vera Mikhailovna Mukhar (1909-1995), kunstenaar, Steinberg se klasmaat by VKHUTEMAS. * Derde vrou — Valentina Georgievna Steinberg (née Alonicheva, 1915-1976). ** Seun — [[Eduard Steinberg]] (1937-2012), [[Astraksie|abstraksiekunstenaar]], verteenwoordiger van die [[Meetkundige abstraksie|"geometriese" beweging]] ** Seun — Boris Steinberg (1938-2003), kunstenaar, skrywer van [[Assemblage (kuns)|samestellings]], "metaalskilderye". * Vierde vrou - Natalia Ivanovna Egorova (née Timofeeva). ===Poësiebundels=== Tot die vroeë 1930's het Steinberg soms gedigte in tydskrifte en koerante gepubliseer, en later 'n vertaler geword van [[poësie]] van die mense van die USSR. Onder sy werke is 'n boek met gedigte deur die klassieke Joodse poësie in [[Jiddish]] [[Osher Shvartsman]], 'n verwerking van die Yakut-epiese gedigverhaal "Bogatyr op 'n Bay Horse" en die gedigverhaal "Andriesh" deur Emilian Bukov. Saam met [[Konstantin Paustovsky]] en [[Nikolai Otten]] was hy een van die inisieerders, samestellers en redakteurs van die andersdenkende literêre almanach "Tarusa Pages", wat in 1961 in [[Kaluga]] gedruk is, waar die eerste en enigste lewenslange volwaardige gedigte van sy eie gepubliseer is. "Tarusa Pages" het letterlik sy bladsye gegee aan werke van voorheen verbode en andersdenkende skrywers soos [[Marina Tsvetaeva]], [[Nadezhda Mandelstam]], [[Naum Korzhavin]], [[Vladimir Kornilov]], [[Bulat Okudzhava]], [[Frida Vigdorova]] en is vinnig verbied, en [verbied] vir druk. verspreiding in die USSR.<ref>Fleishman, Lazar (1990). Boris Pasternak: The Poet and His Politics. Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-07905-2}}. pp. 260–263</ref> Die bekendste werke in die genre van poëtiese vertaling is die epiese gedig deur [[John Milton]] “Paradise Lost” en die gedigteboek deur die Chinese digter en kunstenaar van die [[Tang (dinastie)|Tang]] era [[Wang Wei]].<ref>Воспоминания об Аркадии Штейнберге. «Он между нами жил...» М., 2008. pp. 76–79</ref> Afsonderlike uitgawes in Steinberg se vertaling is gepubliseer van gedigteboeke deur [[Nguyen Zu]] (uit Viëtnamees) en [[George Topyrceanu]] (uit Roemeens), die gedig "The Tale of the Oak" deur Anatoly Moiseevich Guzhel, 'n versameling digters van Azerbaijan (saam met [[Arseny Tarkovsky]]). Ook onder die vertaalde skrywers: uit Engels - [[William Wordsworth]], [[Samuel Coleridge]], [[Robert Southey]], [[Lord Byron]], [[John Keats]], [[Henry Longfellow]], [[Rudyard Kipling]], [[Dylan Thomas]]; uit Armeens - Hovhannes Tumanyan; uit Chinees — [[Li Bo]], [[Chu Guangxi]], [[Qian Qi]], [[Zu Yong]]; uit Koreaans — [[Kim Sissup]]; uit Duits — Walther von der Vogelweide, [[Friedrich Hölderlin]], [[Heinrich Heine]], Eduard Mörike, [[Gottfried Keller]], Stefan George, Börries von Münchhausen, [[Hans Carossa]], [[Gottfried Benn]], [[Johannes Becher]], [[Bertolt Brecht]]; uit Masedonies - [[Slavko Yanevsky]], [[Atso Shopov]]; uit Pools - [[Nikolai Bernatsky]], [[Adam Asnyk]], [[Lucian Rydel]], [[Tadeusz Mitsinsky]], [[Yulian Tuvim]], [[Bruno Jasensky]], [[Constanty Galchinsky]]; uit Roemeens — [[Mihai Eminescu]], [[Ion Minulescu]], [[Demostene Botez]], [[Cicerone Teodorescu]], [[Eugen Zhebeleanu]], [[Ion Brad]], [[Tiberiu Utan]]; van Slowaaks — [[Jan Golly]], Janko Yesensky, [[Ivan Krasko]], [[Andrei Plavka]], [[Pavol Gorov]]; uit Sloweens — [[Matej Bor]]; uit Oekraïens — [[Mykola Bazhan]]; uit Frans — [[Arthur Rimbaud]] (saamgeskryf met [[Eduard Bagritsky]]); uit Kroaties — [[Miroslav Krleža]]. Steinberg was een van die belangrikste Russiese vertalers van die Montenegrynse kommunistiese digter [[Radule Stijenski]], wat in 1937 een van die sleutelgetuies geword het by die eerste arrestasie van Steinberg. Onder sy dissipels op die gebied van letterkunde, poësie en vertaling was [[Lyudmila Vagurina]], [[Dmitri Vedenyapin]], [[Evgeny Vitkovsky]], [[Tatyana Gringolts]], [[Roman Dubrovkin]], [[Pavel Nerler]], [[Yan Probshtein]] en ander. Steinberg se skilderye en grafika het [[Boris Sveshnikov]], [[Valentin Vorobyov]], [[Igor Vulokh]], [[Ülo Sooster]], [[Eduard Gorokhovsky]], [[Evgeny Rukhin]], [[Boris Zhutovsky]], [[Ivan Chuikov]], [[Mikhail Roginsky]].<ref>Одесса — Москва — Одесса. Юго-западный ветер в русской литературе. М., 2014. pp. 174–177</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Marina Tsvetaeva: The Woman, Her World, and Her Poetry (1985). Simon Karlinsky, Cambridge University Press p18 {{ISBN|9780521275743}} * Applebaum, Anne (2003). Gulag: A History. Doubleday. p. 446. {{ISBN|78-0-7679-0056-0}}. * "No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva's Daughter", published by Northwestern University Press, August 2009) * Karlinsky, Simon and Appel, Alfred (1977). The Bitter air of exile: Russian writers in the West, 1922–1972. p72 University of California Press {{ISBN|978-0-520-02895-1}} * Воспоминания, 2008, В. А. Бугаевский. Библия Акимыча * Павел Нерлер. «Наше главное творение — мы сами…» Лехаим (11 декабря 2017). Дата обращения: 17 августа 2021. Архивировано 27 февраля 2021 года. * Штейнберг Аркадий Акимович | Филологический некрополь. Дата обращения: 3 февраля 2024. Архивировано 3 февраля 2024 года. * Вадим Перельмутер. Дарёный конь. Книга о стихах и прозе. — М.: ОГИ, 2015. — 510 с. — 2000 экз. — {{ISBN|978-5-94282-771-7}}. * Аркадий Штейнберг. К верховьям. Собрание стихов. О Штейнберге: Материалы к биографии. Мемуары. Заметки. Стихи. М., 1997 * Аркадий Штейнберг. Вторая дорога. Стихотворения. Поэмы. Графика. М., 2007 * Воспоминания об Аркадии Штейнберге. «Он между нами жил...» М., 2008 * Аркадий Штейнберг. Золотой мяч. Избранные переводы. М., 2014 * Аркадий Штейнберг. Избранное. «Библиотека для избранных», 2017 * Одесса — Москва — Одесса. Юго-западный ветер в русской литературе. М., 2014 * Fleishman, Lazar (1990). Boris Pasternak: The Poet and His Politics. Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-07905-2}}. * Slater, Maya, ed. (2010). Boris Pasternak: Family Correspondence 1921–1960. Hoover Press. {{ISBN|978-0-8179-1025-9}}. * Griffiths, Frederick T.; Rabinowitz, Stanley J.; Fleishmann, Lazarus (2011). Epic and the Russian Novel from Gogol to Pasternak (pdf). Studies in Russian and Slavic Literatures, Cultures and History. Boston: Academic Studies Press. p. 241. {{ISBN|978-1-936235-53-7}}. OCLC 929351556. == Eksterne skakels == * https://web.archive.org/web/20011203171354/http://a88.narod.ru/4561.htm Музей Аркадия Штейнберга в Интернете * http://www.insocinf.com/4561.htm Аркадий Акимович ШТЕЙНБЕРГ (1907—1984) Поэт, художник, переводчик {{Wayback|url=http://www.insocinf.com/4561.htm |date=20181107223822 }} * http://www.vekperevoda.com/index1.htmСобрание стихотворений в библиотеке «Века перевода»{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627024300/http://www.vekperevoda.com/index1.htm |date=2007-06-27 }} * http://www.vekperevoda.com/1900/ashtejnberg.htm|Страница * http://sites.utoronto.ca/tsq/23/Dubrovkin-2.shtml Роман Дубровкин. Уроки Штейнберга * https://www.youtube.com/watch?v=9LLcgzgOcM0 Марк Чульский. Жизнь и творчество Аркадия Штейнберга, иллюстрированный доклад {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Steinberg, Arkady}} [[Kategorie:Geboortes in 1907]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Russiese digters]] [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Digters]] [[Kategorie:Russiese Jode]] [[Kategorie:Russiese joernaliste]] fl9x5x9y3wbhsl2tm1mnrmrdy69gwzm 0 428357 2908882 2905239 2026-06-02T15:30:11Z Jcb 223 2908882 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar|Name=Kobi Nigreker|Img=Blastoyz performing in Tel Aviv- 2025.jpg|Img_capt=Blastoyz na nastopu v Tel Avivu - 2025|Img_size=|Background=non_vocal_instrumentalist|Alias=Blastoyz|Instrument=|Genre=[[trance]], Psytrance|Years_active=2003-sedanjost|Label=WELVRAVE|Associated_acts=[[Nu-NRG]], The Moon|URL=<!-- WD -->|Current_members=|website=https://blastoyz.com/}} '''Blastoyz''', die verhoognaam van Kobi Nigreker (gebore in 1990), is 'n Israeliese DJ en musiekvervaardiger wat internasionaal erken word vir sy bydrae tot die psytrance-genre. Hy word beskou as een van die leidende figure op die wêreldwye psytrance-toneel.<ref>{{Cite web|url=https://t-er.org/blastoyzandfriends|title=Blastoyz and Friends Vol 1: is Psytrance the Future of Trance?|date=|website=Trance-Energy Radio|language=inglês}}</ref> Kobi Nigreker het in Israel grootgeword en het reeds op 'n jong ouderdom 'n diep belangstelling in elektroniese musiek ontwikkel. As tiener het hy sy eie tuisateljee ingerig, waar hy begin het om onafhanklike musiekprojekte te skep en uit te reik. Ná sy diensplig in die Israeliese Weermag het hy besluit om hom voltyds op sy musiekloopbaan toe te spits. == Loopbaan == In 2013 het Blastoyz sy debuutateljee-album, <nowiki>''</nowiki>Something for Your Mind<nowiki>''</nowiki>, uitgereik, wat aandag getrek het binne die ondergrondse trance-gemeenskap. In die daaropvolgende jare het hy op verskeie internasionale feeste opgetree, insluitend die bekende Universo Paralello in Brasilië.<ref>{{Cite web|url=https://www.mako.co.il/blend-blend_special/Article-81c3f0137e4bd61027.htm|title=Entrevista com Blastoyz|date=|website=Mako|language=hebraico}}</ref> In 2016 het Blastoyz 'n meer uitgesproke psigedeliese klank begin ontwikkel, iets wat duidelik na vore kom in snitte soos <nowiki>''</nowiki>Parvati Valley<nowiki>''</nowiki>, wat die derde plek op Beatport se ranglys behaal het en meer as 'n miljoen streams gegenereer het. Sy kreatiewe koers is verder versterk deur samewerkings met kunstenaars soos WHITENO1SE, Ranji en Skazi, vrygestel as deel van die projek "Blastoyz + Vriende".<ref>{{Cite web|url=https://t-er.org/blastoyz-friends-vol-2-review/|title=Up close and personal with Blastoyz (Crítica musical do álbum "Blastoyz + Friends Vol.2" de Blastoyz, de 2016)|date=|website=Trance-Energy Radio|language=inglês}}</ref> In 2017 is hy ondervra deur die Asiatiese portaal EDMLI, waar hy sy reis en visie van psytrance gedeel het.<ref>{{Cite web|url=https://edmli.com/2017/03/07/edmli-interview-with-the-one-only-blastoyz/|title=EDMLI Interview With The One & Only Blastoyz|date=|website=EDMLI|language=inglês}}</ref> In 2020 en 2021 is Blastoyz ''deur DJ Mag'' as een van die top 100 DJ's in die wêreld gelys.<ref name="djmag">{{Cite web|url=https://djmag.com/top100djs/2021/Blastoyz|title=Top 100 DJs 2021 - Blastoyz|website=DJ Mag|language=inglês}}{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In April 2023 is Blastoyz ondervra deur die webwerf "EDM Identity" waar hy gepraat het oor sy reis, musikale passies en globale groei.<ref>{{Cite web|url=https://edmidentity.com/2020/08/10/blastoyz-interview/|title=Blastoyz Talks Career Growth and Psytrance Power|date=|website=EDM Identity|language=inglês}}</ref> In Maart 2024 het hy deelgeneem aan 'n onderhoud met die "EDM House Network"-portaal, waar hy sy samewerking met Moby onthul het en kommentaar gelewer het op die groei van die Welvrave-etiket.<ref>{{Cite web|url=https://edmhousenetwork.com/blastoyz-talks-new-moby-collab-his-welvrave-label-more/|title=Blastoyz Talks New Moby Collab, His Welvrave Label & More|date=|website=EDM House Network|language=inglês}}</ref> [[2024|In 2024]] het hy by EDC [[Las Vegas]] opgetree, waar sy stel hoogs geprys is vir sy energie en oorspronklikheid.<ref>{{Cite web|url=https://edm.com/events/edc-las-vegas-lineup-2024-festival-updates|title=EDC Las Vegas 2024: Festival Lineup|website=EDM.com|language=inglês}}</ref> In Desember 2024 het Blastoyz saamgespan met Infected Mushroom-lede Erez Eisen en Amit Duvdevani en "Psytrance Mafia" "WELVRAVE" vrygestel. Psytrance Mafia, 'n projek wat twee liedjies vrygestel het - "Boomba" en "Breath underwater".<ref>{{Cite web|url=https://playbpm.com.br/colunas/play-bpm-indica/psy-trance-mafia/|title=Psy Trance Mafia: A fusão de Infected Mushroom e Blastoyz que promete redefinir o futuro do psytrance|website=Play BPM|language=Português}}</ref> In Januarie 2025 het When We Dip 'n onderhoud met Blastoyz gepubliseer, wat sy reis, artistieke ontwikkeling en die impak van sy optredes by groot feeste soos Tomorrowland, Universo Paralello en XXXperience beklemtoon.<ref name="little">{{Cite web|url=https://whenwedip.com/2025/01/little-talk-with-blastoyz/|title=Little Talk with Blastoyz|date=|website=When We Dip|language=inglês}}</ref> In Januarie 2025 was hy te sien in 'n artikel op die webwerf "When We Dip", wat sy loopbaan en optredes by feeste soos Tomorrowland en XXXperience gedek het.<ref name="little" /> Hy het ook saamgewerk met kunstenaars soos Vini Vici, Reality Test en Skazi. == Internasionale erkenning == Blastoyz word internasionaal erken as een van die voorste name in die psytrance-toneel. Hy het opgetree by van die wêreld se grootste elektroniese musiekfeeste, insluitend Ultra Music Festival <ref>{{Cite web|url=https://edmidentity.com/2023/04/10/blastoyz-interview-ultra-miami/|title=Blastoyz Dives Into New Music and State of the Psytrance Scene|date=2023-04-10|website=EDM Identity|language=inglês}}</ref> (VSA), Tomorrowland ([[België]]), Boom Festival ([[Portugal]]), Universo Paralello, XXXperience en Tribe Festival (Brasilië).<ref>{{Cite web|url=https://psymag.com.br/blastoyz-do-goa-trance-ao-sucesso-global-no-psytrance/|title=Blastoyz: BLASTOYZ: DO GOA TRANCE AO SUCESSO GLOBAL NO PSYTRANCE|date=2024-02-11|website=Psymag|language=português}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2021 en 2022 is hy ingesluit in DJ Mag se "Top 100 DJ's"-lys en het hy hoë posisies beklee onder trance-kunstenaars.<ref name="djmag" /> == Musiekstyl == Blastoyz is bekend daarvoor dat hy elemente van progressiewe beswyming meng met psigedeliese ritmes en introspektiewe melodie.<ref>{{Cite web|url=https://soundirective.com/2020/10/27/blastoyz-interview/|title=Blastoyz Interview @ Trance Sphere|website=Sound Directive Magazine|language=inglês|access-date=24 April 2025|archive-date=15 Mei 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515052841/https://soundirective.com/2020/10/27/blastoyz-interview/|url-status=dead}}</ref> == Diskografie == === Albums <ref>{{Cite web|url=https://blastoyz.com/|title=Blastoyz|website=blastoyz.com|language=en|access-date=2023-10-05}}</ref> === * ''Iets vir jou verstand'' (Geomagnetic.TV, 2012) * ''Ons is mal oor Rave'' (Nutek Records, 2015) * ''Stap eenkant toe'' (Nutek Records, 2015) * ''Parvati Valley'' (Nutek Records, 2016) * ''Step Aside (The Remixes)'' (Nutek Records, 2019) * ''Blastoyz, Reality Test - Kabalah'' (Nutek Records, 2019) * ''Hoë suurinhoud'' (WELVRAVE, 2022) * ''Blastoyz X Technical Hitch - Mother North'' (WELVRAVEs, 2021) === Samewerkings === * ''Blastoyz en Allen Watts - Wie is bang vir 138?!'' ''(Vol.3)'' (Armada Digital, 2019) * ''Blastoyz, Reality Test, Part Of The Dream III'' (Dreamstate Records, 2019) * ''Blastoyz, werklikheidstoets – ABCD (2023)'' * ''Blastoyz X [[:en:Sajanka|Sajanka]] Ft.'' ''[[:en:Liora_Itzhak|Liora Itzhak]] – Indian Spirit'' (2022) * ''[[:en:Skazi|Skazi]]'' & Blastoyz - Heart On The Tree (2020) * ''Blastoyz, Vini Vici, [[:en:Jean_Marie|Jean Marie]]'' - Gaia (2018) == Voetnotas == {{Verwysings}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Israelse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 5tad2pgtk7zjv3acyhje5kjimdoozwb 2908892 2908882 2026-06-02T16:00:30Z ~2026-22503-02 206103 2908892 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar|Name=Kobi Nigreker|Img=Blastoyz performing in Tel Aviv- 2025.jpg|Img_capt=Blastoyz na nastopu v Tel Avivu - 2025|Img_size=|Background=non_vocal_instrumentalist|Alias=Blastoyz|Instrument=|Genre=[[trance]], Psytrance|Years_active=2003-sedanjost|Label=WELVRAVE|Associated_acts=[[Nu-NRG]], The Moon|URL=<!-- WD -->|Current_members=|website=https://blastoyz.com/}} '''Blastoyz''', die verhoognaam van '''Kobi Nigreker''' (gebore in 1990), is 'n Israeliese DJ en musiekvervaardiger wat internasionaal erken word vir sy bydrae tot die psytrance-genre. Hy word beskou as een van die leidende figure op die wêreldwye psytrance-toneel.<ref>{{Cite web|url=https://t-er.org/blastoyzandfriends|title=Blastoyz and Friends Vol 1: is Psytrance the Future of Trance?|date=|website=Trance-Energy Radio|language=inglês}}</ref> Kobi Nigreker het in Israel grootgeword en het reeds op 'n jong ouderdom 'n diep belangstelling in elektroniese musiek ontwikkel. As tiener het hy sy eie tuisateljee ingerig, waar hy begin het om onafhanklike musiekprojekte te skep en uit te reik. Ná sy diensplig in die Israeliese Weermag het hy besluit om hom voltyds op sy musiekloopbaan toe te spits. == Loopbaan == In 2013 het Blastoyz sy debuutateljee-album, <nowiki>''</nowiki>Something for Your Mind<nowiki>''</nowiki>, uitgereik, wat aandag getrek het binne die ondergrondse trance-gemeenskap. In die daaropvolgende jare het hy op verskeie internasionale feeste opgetree, insluitend die bekende Universo Paralello in Brasilië.<ref>{{Cite web|url=https://www.mako.co.il/blend-blend_special/Article-81c3f0137e4bd61027.htm|title=Entrevista com Blastoyz|date=|website=Mako|language=hebraico}}</ref> In 2016 het Blastoyz 'n meer uitgesproke psigedeliese klank begin ontwikkel, iets wat duidelik na vore kom in snitte soos <nowiki>''</nowiki>Parvati Valley<nowiki>''</nowiki>, wat die derde plek op Beatport se ranglys behaal het en meer as 'n miljoen streams gegenereer het. Sy kreatiewe koers is verder versterk deur samewerkings met kunstenaars soos WHITENO1SE, Ranji en Skazi, vrygestel as deel van die projek "Blastoyz + Vriende".<ref>{{Cite web|url=https://t-er.org/blastoyz-friends-vol-2-review/|title=Up close and personal with Blastoyz (Crítica musical do álbum "Blastoyz + Friends Vol.2" de Blastoyz, de 2016)|date=|website=Trance-Energy Radio|language=inglês}}</ref> In 2017 is hy ondervra deur die Asiatiese portaal EDMLI, waar hy sy reis en visie van psytrance gedeel het.<ref>{{Cite web|url=https://edmli.com/2017/03/07/edmli-interview-with-the-one-only-blastoyz/|title=EDMLI Interview With The One & Only Blastoyz|date=|website=EDMLI|language=inglês}}</ref> In 2020 en 2021 is Blastoyz ''deur DJ Mag'' as een van die top 100 DJ's in die wêreld gelys.<ref name="djmag">{{Cite web|url=https://djmag.com/top100djs/2021/Blastoyz|title=Top 100 DJs 2021 - Blastoyz|website=DJ Mag|language=inglês}}{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In April 2023 is Blastoyz ondervra deur die webwerf "EDM Identity" waar hy gepraat het oor sy reis, musikale passies en globale groei.<ref>{{Cite web|url=https://edmidentity.com/2020/08/10/blastoyz-interview/|title=Blastoyz Talks Career Growth and Psytrance Power|date=|website=EDM Identity|language=inglês}}</ref> In Maart 2024 het hy deelgeneem aan 'n onderhoud met die "EDM House Network"-portaal, waar hy sy samewerking met Moby onthul het en kommentaar gelewer het op die groei van die Welvrave-etiket.<ref>{{Cite web|url=https://edmhousenetwork.com/blastoyz-talks-new-moby-collab-his-welvrave-label-more/|title=Blastoyz Talks New Moby Collab, His Welvrave Label & More|date=|website=EDM House Network|language=inglês}}</ref> [[2024|In 2024]] het hy by EDC [[Las Vegas]] opgetree, waar sy stel hoogs geprys is vir sy energie en oorspronklikheid.<ref>{{Cite web|url=https://edm.com/events/edc-las-vegas-lineup-2024-festival-updates|title=EDC Las Vegas 2024: Festival Lineup|website=EDM.com|language=inglês}}</ref> In Desember 2024 het Blastoyz saamgespan met Infected Mushroom-lede Erez Eisen en Amit Duvdevani en "Psytrance Mafia" "WELVRAVE" vrygestel. Psytrance Mafia, 'n projek wat twee liedjies vrygestel het - "Boomba" en "Breath underwater".<ref>{{Cite web|url=https://playbpm.com.br/colunas/play-bpm-indica/psy-trance-mafia/|title=Psy Trance Mafia: A fusão de Infected Mushroom e Blastoyz que promete redefinir o futuro do psytrance|website=Play BPM|language=Português}}</ref> In Januarie 2025 het When We Dip 'n onderhoud met Blastoyz gepubliseer, wat sy reis, artistieke ontwikkeling en die impak van sy optredes by groot feeste soos Tomorrowland, Universo Paralello en XXXperience beklemtoon.<ref name="little">{{Cite web|url=https://whenwedip.com/2025/01/little-talk-with-blastoyz/|title=Little Talk with Blastoyz|date=|website=When We Dip|language=inglês}}</ref> In Januarie 2025 was hy te sien in 'n artikel op die webwerf "When We Dip", wat sy loopbaan en optredes by feeste soos Tomorrowland en XXXperience gedek het.<ref name="little" /> Hy het ook saamgewerk met kunstenaars soos Vini Vici, Reality Test en Skazi. == Internasionale erkenning == Blastoyz word internasionaal erken as een van die voorste name in die psytrance-toneel. Hy het opgetree by van die wêreld se grootste elektroniese musiekfeeste, insluitend Ultra Music Festival <ref>{{Cite web|url=https://edmidentity.com/2023/04/10/blastoyz-interview-ultra-miami/|title=Blastoyz Dives Into New Music and State of the Psytrance Scene|date=2023-04-10|website=EDM Identity|language=inglês}}</ref> (VSA), Tomorrowland ([[België]]), Boom Festival ([[Portugal]]), Universo Paralello, XXXperience en Tribe Festival (Brasilië).<ref>{{Cite web|url=https://psymag.com.br/blastoyz-do-goa-trance-ao-sucesso-global-no-psytrance/|title=Blastoyz: BLASTOYZ: DO GOA TRANCE AO SUCESSO GLOBAL NO PSYTRANCE|date=2024-02-11|website=Psymag|language=português}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2021 en 2022 is hy ingesluit in DJ Mag se "Top 100 DJ's"-lys en het hy hoë posisies beklee onder trance-kunstenaars.<ref name="djmag" /> == Musiekstyl == Blastoyz is bekend daarvoor dat hy elemente van progressiewe beswyming meng met psigedeliese ritmes en introspektiewe melodie.<ref>{{Cite web|url=https://soundirective.com/2020/10/27/blastoyz-interview/|title=Blastoyz Interview @ Trance Sphere|website=Sound Directive Magazine|language=inglês|access-date=24 April 2025|archive-date=15 Mei 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515052841/https://soundirective.com/2020/10/27/blastoyz-interview/|url-status=dead}}</ref> == Diskografie == === Albums <ref>{{Cite web|url=https://blastoyz.com/|title=Blastoyz|website=blastoyz.com|language=en|access-date=2023-10-05}}</ref> === * ''Iets vir jou verstand'' (Geomagnetic.TV, 2012) * ''Ons is mal oor Rave'' (Nutek Records, 2015) * ''Stap eenkant toe'' (Nutek Records, 2015) * ''Parvati Valley'' (Nutek Records, 2016) * ''Step Aside (The Remixes)'' (Nutek Records, 2019) * ''Blastoyz, Reality Test - Kabalah'' (Nutek Records, 2019) * ''Hoë suurinhoud'' (WELVRAVE, 2022) * ''Blastoyz X Technical Hitch - Mother North'' (WELVRAVEs, 2021) === Samewerkings === * ''Blastoyz en Allen Watts - Wie is bang vir 138?!'' ''(Vol.3)'' (Armada Digital, 2019) * ''Blastoyz, Reality Test, Part Of The Dream III'' (Dreamstate Records, 2019) * ''Blastoyz, werklikheidstoets – ABCD (2023)'' * ''Blastoyz X [[:en:Sajanka|Sajanka]] Ft.'' ''[[:en:Liora_Itzhak|Liora Itzhak]] – Indian Spirit'' (2022) * ''[[:en:Skazi|Skazi]]'' & Blastoyz - Heart On The Tree (2020) * ''Blastoyz, Vini Vici, [[:en:Jean_Marie|Jean Marie]]'' - Gaia (2018) == Voetnotas == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Israelse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] r1367jihsc8k7mnkn6iwb7qamu74cwb 0 429689 2909002 2790468 2026-06-03T06:50:46Z Jcb 223 2909002 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">Clare Cooper Marcus</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Gebore | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline"> Clare Cooper</div><br /><br /><br /><br /><span style="display:none">( <span class="bday">1934-04-19</span> )</span> 19 April 1934 |- ! class="infobox-label" scope="row" | Nasionaliteit | class="infobox-data category" | Amerikaans |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Beroep | class="infobox-data role" | Argitek |} {{Verwysings}} '''Clare Cooper Marcus''' is 'n prominente landskapsargitek en opvoeder in landskapargitektuur en argitektuur. Sy is 'n pionier op die gebied van sosiale kwessies in behuising, oopruimte-ontwerp en genesende landskappe. Clare Cooper Marcus is in 1934 gebore en het in 'n noord-Londense voorstad grootgeword. Sy het haar voorgraadse graad in historiese geografie van ''University College, Londen,'' ontvang, asook 'n Meestersgraad in stedelike en kulturele geografie van die Universiteit van Nebraska in Lincoln. Sy het na afloop van haar meesterstudies na Engeland teruggekeer om kartografie aan die [[Universiteit van Sheffield]] te doseer, en het as stedelike beplanner by die Ministerie van Behuising en die Londense Graafskapsraad gewerk. Sy het weer na die VSA teruggekeer en in 1965 'n tweede Meestersgraad in Stads- en Streekbeplanning aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Universiteit van Kalifornië in Berkeley]] verwerf. Sy het in die 1960's aan die teenkultuurbeweging en studentestakings by Berkeley deelgeneem, en haar vir vryheid van spraak beywer. Sy was geïnspireer deur die geskrifte van Catherine Bauer Wurster oor behuisingsprogramme en Jane Jacobs oor stedelike plekmaking.<ref>{{Cite journal |last=Burt |first=Virginia |date=Summer 2014 |title=THERAPEUTIC LANDSCAPES |journal=Landscapes/Paysages |volume=16 |issue=2 |pages=54–57 |via=EBSCO}}</ref> Marcus het vir etlike jare as navorsingsgenoot in die Instituut vir Stedelike en Streeksontwikkeling aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Universiteit van Kalifornië in Berkeley]] gewerk. In 1969 het sy by die Departement Landskapargitektuur by dieselfde instelling begin doseer. Haar kursus oor Sosiale en Sielkundige Faktore in Oop Ruimte-ontwerp was gewild onder voorgraadse en nagraadse studente. Daarmee saam het sy 'n gesamentlike aanstelling in die Departement Argitektuur beklee waar sy seminare aangebied het oor sosiale aspekte van behuisingsontwerp, omgewings vir die menslike lewensiklus en ook sin van plek. Sy het met verskeie van haar voormalige studente saamgewerk aan artikels en die redigering van boeke. Marcus was getroud met die landskapargitek Stephen Marcus saam met wie sy twee kinders, Jason en Lucy, het. Nadat sy in 1994 uit voltydse onderrig afgetree het, skryf, reis en konsulteer sy. Sy is die Hoof van die firma ''Healing Landscapes'' wat spesialiseer in gesondheidsorgomgewings. Sy gee ook gereeld onderrig in gesondheidsorgtuinontwerp by die Chicago Botaniese Tuin. Sy het talle toekennings ontvang, insluitend vir uitnemende ontwerpnavorsing van die ''National Endowment for the Arts'', 'n loopbaantoekenning van die ''Environmental Design Research Association'' (EDRA), en 'n Guggenheim-genootskap. Haar bundel ''People Places: Design Guidelines for Urban Open Space,'' saam met Carolyn Francis, het in 2000 'n Merietetoekenning van die Amerikaanse Vereniging van Landskapargitekte ontvang en ''Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations,'' saam met Marni Barnes, het die EDRA-toekenning vir Pleknavorsing in 2000 gewen. Marcus is 'n voorstaander van evaluering na afloop van bewoning as 'n navorsingsmetode vir die bestudering van openbare en semi-openbare oop ruimtes.<ref>{{Cite journal |last=Schlenker |first=Emily Diehl |date=2006 |title=Heritage Alzheimer's Garden: A Post-Occupancy Assessment |journal=Journal of Therapeutic Horticulture |volume=17 |pages=40–47 |via=EBSCO}}</ref> In haar studies van ''Easter Hill Village'' in [[Richmond, Virginië|Richmond]],<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Clare |title=Easter Hill Village: Some Social Implications of Design |publisher=The Free Press |year=1975 |location=New York, New York}}</ref> Kalifornië en ''St. Francis Square'' in [[San Francisco]],<ref>{{Cite journal |last=Marcus |first=Clare Cooper |year=1974 |title=Children's play behavior in a low rise, inner city housing development |journal=Institute of Urban and Regional Development, University of California at Berkeley}}</ref> het sy gesien dat semi-openbare oop ruimtes in groepbehuising 'n gevoel van gemeenskap bevorder. Sy het gevind dat hierdie ruimtes goed gebruik word deur inwoners, en veral deur kinders.<ref>{{Cite journal |last=Marcus |first=Clare Cooper |year=2003 |title=Shared Outdoor Space and Community Life |journal=Places |pages=32–41}}</ref> Haar artikels en boek, ''Housing as if People Mattered: Site Design Guidelines for Medium-Density Family Housing,'' saam met Wendy Sarkissian, en gepubliseer deur die ''University of California Press'' in 1986, het aangedui hoe mediumdigtheid, lae-vlak groepsbehuising ondersteunend is vir gesinne met kinders en as 'n katalisatordien on the ontwikkeling van sosiale netwerke. Marcus het haar studies oor oop ruimtes in behuising verder uitgebrei na ander tipes ruimtes —buurt- en stadsparke, pleine en oop kampus ruimtes, in haar geredigeerde bundel, ''People Places: Design Guidelines for Urban Open Space,'' saam met Carolyn Francis, wat die eerste keer in 1990 deur Van Nostrand Reinhold gepubliseer is. Sy het haar bevindinge in prestasieriglyne vertaal wat die ontwerper sou bystaan en die gaping tussen navorsing en praktyk sou oorbrug. Marcus het die vormingsjare van haar kindertyd tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die platteland van [[Buckinghamshire]] deurgebring, toe haar gesin uit Londen ontruim is. Daar was sy vry om die landskap te verken en het sy 'n lewenslange voorliefde vir die natuurlike buitelewe ontwikkel. Sy het haar ontwerpstudente aangemoedig om ook hul eie kinderjare-omgewings te herroep en sodoende hul omgewings-outobiografie te skryf om verborge vooroordele bloot te lê, terwyl hulle ontwerpe vir hul kliënte skep.<ref>{{Cite journal |last=Marcus |first=Clare |year=1978 |title=Remembrances of Landscapes Past |journal=Landscape |volume=22}}</ref> Marcus se werk toon die impak van menslike potensiaalbeweging tydens die sestigerjare in Kalifornië aan. Sy het seminare bygewoon in die Carl Jung Instituut in San Francisco en die Esalen Instituut in [[Big Sur]] om diep te delf in onderwerpe soos die era van Aquarius, heilige geometrieë in landskappe,<ref>{{Cite journal |last=Marcus |first=Clare Cooper |year=1987 |title=Alternative Landscapes Ley-Lines, Feng-shui and the Gaia Hypotheses |journal=Landscape |volume=29 |pages=1–10}}</ref> en selftransformasie en heelwording deur die integrasie van vroulike en manlike [[Argetipe|argetipes]]. Sy het geskryf oor die tuin as 'n simbool van die hoër self en die rol van tuinmaak in die skepping van die spirituele gemeenskap van Findhorn in Skotland.<ref>{{Cite book |last=Marcus |first=Clare Cooper |title=The Garden as Metaphor in Mark Francis and Randolph Hester (eds.) The Meaning of Gardens |publisher=The MIT Press |year=1990 |location=Cambridge, Massachusetts |pages=26–33}}</ref> Sy het die Gestalt- rolspelterapeutiese tegniek aangepas in haar navorsing oor die huis as 'n simbool van die self<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Clare |title=The House as a Symbol of Self |publisher=Institute of Urban & Regional Development, University of California at Berkeley |year=1974}}</ref> wat in 1995 as die boek ''The House as a Mirror of Self: Exploring the Deeper Meaning of Home'' deur ''Conari Press'' gepubliseer is. Marcus se eie omgewings-outobiografie en ontleding van haar self en selfgroei is vervat in die boek, ''Iona Dreaming: The Healing Power of Place'', ''A Memoir,'' uitgegee deur ''Nicholas-Hays, Inc.'' in 2010. In hierdie boek, geskryf na 'n dubbele stryd teen kanker, onthul sy die merkwaardige krag van plek om sielkundige wonde te genees en die gees te herstel. Marcus het haar navorsing oor herstellende omgewings voortgesit in die boek (saam met Marni Barnes) ''Gardens in Healthcare Facilities: Uses, Therapeutic Benefits, and Design Recommendations,'' gepubliseer deur ''The Center for Health Design, Inc.'' (Martinez, Kalifornië) in 1995; in die geredigeerde bundel (saam met Marni Barnes) ''Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations,'' gepubliseer deur ''John Wiley & Sons'' in 1999; en die boek (saam met Naomi Sachs) ''Therapeutic Landscapes: An Evidence-Based Approach to Designing Healing Gardens and Restorative Outdoor Spaces,'' gepubliseer deur ''John Wiley & Sons'' in 2014. Sy bepleit die ontwerp van <nowiki>"salutogeniese"</nowiki> stedelike ruimtes wat gesondheid bevorder.<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/280948287|title=The salutogenic city}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Engelse landskapsargitekte]] [[Kategorie:Landskapsargitekte]] [[Kategorie:Argitektuur]] [[Kategorie:Positiewe Sielkunde]] [[Kategorie:Omgewingsielkunde]] [[Kategorie:Omgewing]] [[Kategorie:Tuine]] [[Kategorie:Parke]] [[Kategorie:San Francisco]] [[Kategorie:Kalifornië]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Vroue van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Ontwerp]] p3daen83p7e4esamhf0r6c44qix0oid 0 450789 2909001 2900034 2026-06-03T06:49:35Z Jcb 223 2909001 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:204px;max-width:204px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[File:Beethoven_-_Concerto_in_C_minor,_cadenza.png|alt=|200x200px]]</div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> Cadenza-aanduiding van Beethoven se [[Piano Concerto No. 3 (Beethoven)|Klavierkonsert no. 3 in C-mineur]]: 'n fermata oor die rus dui die begin van die cadenza aan, terwyl die fermata oor die [[Trill (music)|tril]] die einde van die cadenza aandui.<ref name="Grove">Grove, G. 1904. ''[[Grove's Dictionary of Music and Musicians|Grove's dictionary of music and musicians]]''. Volume 1. Onder redaksie van Fuller-Maitland, J.A. Macmillan Company, bl. 442.</ref></div></div></div></div><div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:204px;max-width:204px"><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> </div></div></div></div>In musiek is 'n '''cadenza''' (van die Italiaans cadenza [kaˈdɛntsa]) generies gesproke 'n geïmproviseerde of uitgeskrewe ornamentele gedeelte wat deur 'n solis (of soliste) gespeel of gesing word, gewoonlik in 'n "vrye" [[Ritme|ritmiese]] styl, en wat dikwels virtuose vertoon toelaat. Gedurende hierdie tyd sal die begeleiding óf rus, óf 'n noot of akkoord aanhou. Dus word 'n geïmproviseerde cadenza in geskrewe notasie deur 'n fermata vir elke party aangedui. 'n Cadenza sal gewoonlik oor óf die laaste of voorlaaste noot in 'n stuk plaasvind, óf in die inleiding (Duits: ''Eingang''),<ref>Keefe, S.P. 2003. ''The Cambridge companion to Mozart.'' Cambridge: Cambridge University Press, bl. 265.</ref> of die laaste of voorlaaste noot van 'n belangrike subafdeling van 'n werk. 'n Cadenza kan ook voor 'n finale koda of ritornello gevind word.<ref name="Grove">Grove, G. 1904. ''[[Grove's Dictionary of Music and Musicians|Grove's dictionary of music and musicians]]''. Volume 1. Onder redaksie van Fuller-Maitland, J.A. Macmillan Company, bl. 442.</ref> == Oorsprong == Aanvanklik was cadenzas eenvoudiger en meer gestruktureerd - 'n solis sou klein versierings soos trillers aan die einde van kadens byvoeg. Hierdie klein versierings van die vroeë cadenza het nie die metrum beïnvloed nie. Namate die geïmproviseerde versierings egter voortgeduur het, het hulle langer en meer bepland geword. Dit het plek gemaak vir die "gekomponeerde" cadenza, wat uiteindelik gevorder het tot die "vrye metrum" wat vandag meer algemeen met cadenzas geassosieer word. Soliste kan speel sonder om hulle aan maatsoort of 'n streng tyd te stuur, en begeleiers in orkes wag vir hul herintrede.<ref>Swain, J.P. 1988. Form and function of the classical cadenza. ''Journal of Musicology'' 6(1): 27–59. DOI: https://doi.org/10.2307/763668. </ref> [[Lêer:Mozart - 6 Variations on an aria from I Filosofi Immaginarii K. 398 (416e), first movement, cadenza written out.png|senter|duimnael|664x664px|Die cadenza aan die einde van die sesde variasie van Mozart se Ses variasies op 'n aria uit ''I Filosofi Immaginarii'' K. 398 (146e) dui op die dikwels maatlose karaktereienskap van cadenzas.]] == In konserte == {{Multibeeld|direction=vertical|width=300|image1=Mozart - Piano Concert in Bb major K. 595, first movement, cadenza.png|image2=Mozart - Piano Concert in Bb major K. 595, first movement, cadenza.mid|footer=Die aanduiding van die cadenza in die eerste beweging van [[Mozart]] se Klavierkonsert no. 27 in B-mol-majeur, K. 595. Die harmoniese progressie is tipies van dié tydperk.}} Die term ''cadenza'' verwys ook na 'n gedeelte van 'n [[Concerto|konsert]] waarin die orkes ophou speel en die solis alleen en in vrye maat speel (sonder 'n streng, gereelde maatslag), en wat geskrewe of geïmproviseer kan word, afhangende van wat die komponis spesifiseer. Soms sal 'n cadenza klein gedeeltes vir ander instrumente buiten die solis insluit. 'n Voorbeeld is in [[Sergei Rachmaninoff]] se Klavierkonsert no. 3 in D-mineur, waar 'n solofluit, -klarinet en -horing oor arpeggio's deur die klavier speel. Cadenzas kom gewoonlik naby aan die einde van die eerste beweging voor, hoewel dit eintlik op enige plek in 'n konsert kan voorkom. 'n Voorbeeld is [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]] se Klavierkonsert no. 1 in B-mol-majeur, waarin 'n cadenza binne die eerste vyf minute van die kosert gehoor word. Die cadenza is gewoonlik die mees uitgebreide en virtuose deel wat die solo-instrument gedurende die hele stuk speel. Aan die einde van die cadenza tree die orkes weer in, en voltooi gewoonlik die beweging op hul eie, of – minder gereeld – saam met die solis. Sommig komponiste het cadenzas in hul werke verbied. Sekerlik die bekendste voorbeeld is [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], wat die cadenza verbied in die eerste beweging van sy [[Klavierkonsert no. 5 in E-mol-majeur, op. 73 (Beethoven)|Klavierkonsert no. 5 in E-mol-majeur]], opus 73 (maat 490).<ref>Beethoven, L. van. 1862? [[scores:Special:ImagefromIndex/977419/mntc|Fünftes Concert für das Pianoforte.]] ''Ludwig van Beethovens Werke'' 6(69): 45. Leipzig: Breitkopf & Härtel. </ref> Pleks daarvan het hy 'n kort kandens geskryf wat die pianis verplig is om in die plek van die kadenza te speel. === Die cadenza-tril === In die Klassieke Periode het 'n solo-cadenza in 'n konsert tipies met 'n tril geëindig – gewoonlik op die [[supertonika]] – wat die herintrede van die orkes in die koda voorafgaan. Uitgebreide cadenza-trillers kom gereeld in [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se klavierkonserte voor, asook in allerlei vioolkonsrte en konsere vir ander snaarinstrumente wat in die periode tot met die vroeë 19de eeu gekomponeer is. Sien byvoorbeeld die illustrasie bo-aan dié artikel). == As 'n vokale versiering == Die cadenza was oorspronklik en is steeds 'n vokale versiering wat deur 'n sanger geïmproviseer word om 'n kadens in 'n aria uit te brei. Komponiste en musici het dit later in instrumentale musiek begin gebruik en dit het gou 'n standaarddeel van die konsert geword. Daar was egter reëls: Cadenzas vir stem- en blaasinstrumente moes in een asem uitgevoer word, en dit moes nie verafgeleë toonsoorte gebruik nie.<ref>Argricola, J.F. 1995. ''Introduction to the art of singing.'' Vertaal deur Julianne C. Baird. Cambridge: Cambridge University Press, bl. 211. </ref> Dit is oorspronklik in hierdie konteks geïmproviseer, maar in die 19de eeu het [[Komponis|komponiste]] begin om cadenzas volledig uit te skryf.<ref>Latham, A. 2002. The Oxford companion to music. New York: Oxford University Press, bl. [[iarchive:isbn_9780198662129/page/193/mode/2up|194]]. </ref> Derde partye het ook cadenzas geskryf vir werke waarin die komponis bedoel het dat cadenza geïmproviseer moes word, sodat die solis 'n goed gevormde solo kon hê wat hulle vooraf kon inoefen. Sommige hiervan is al so ingeburger dat hulle al deel van die standaardrepertorium is. Voorbeelde hiervan is [[Joseph Joachim]] se cadenza vir [[Johannes Brahms]] se Vioolkonsert in D-majeur, opus 77, [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] se stel cadenzas vir [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se Klavierkonsert no. 20 in D-mineur, K. 644, en Estelle Liebling se uitgawe van cadenzas vir operas soos [[Gaetano Donizetti|Donizetti]] se ''La fille du regiment'' en ''Lucia di Lammermoor''. == In [[jazz]] == Moontlik is die noemenswaardigste afwykings van die gewoonte om cadenzas uit te skryf of weg te laat in [[jazz]] te vinde, meestal aan die einde van 'n ballade, hoewel cadensas in hierdie genre gewoonlik kort is. Saksofonis [[John Coltrane]] het egter gewoonlik 'n uitgebreide cadenza geïmproviseer wanneer hy "I want to talk about you" uitgevoer het, waarin hy sy voorliefde vir skalaarimprovisasie en multifoniek ten toon gestel het. Die opgeneemde voorbeelde van "I want to talk about you" (''Live at Birdland'' en ''Afro Blue Impressions'') is elk ongeveer 8 minute lank, waarvan Coltrane se onbegeleide cadenza wat ongeveer 3 minute in beslag neem. Meer sardonies het jazzkritikus Martin Williams eens Coltrane se improvisasies op "Africa/Brass" beskryf as "wesenlik uitgebreide cadenzas in stukke wat nooit gespeel word nie." <ref>Reitzes, D. 1998. [https://www.reitzes.com/coltrane1.html ''A love supreme: God breathes through John Coltrane.''] Besoek op 27 Junie 2025. </ref> Net so noemenswaardig is saksofonis [[Sonny Rollins]] se korter geïmproviseerde cadenza aan die einde van "Three little words" (''Sonny Rollins on impulse!''). Cadenzas word ook in instrumentale solo's met klavier of ander begeleiding gevind, waar hulle na aan die begin of na aan die einde (en soms op albei plekke!) geplaas word (bv. die kornetsolo "The maid of the mist" deur Herbert L. Clarke, of die einde van "Think of me" in Andrew Lloyd Webber se ''The Phantom of the Opera'', waar Christine Daaé 'n kort maar ingewikkelde cadenza sing). == Noemenswaardige voorbeelde == [[Lêer:Cadenza ad libitum - Hungarian Rhapsody No. 2 (Franz Liszt).gif|duimnael|341x341px|Die ''cadenza ad libitum'' in Franz Liszt se Hongaarse Rapsodie no. 2 in C-kruis-minuer]] * Dit is nie net konserte wat van cadenzas gebruik maak nie: Die ''Scena di Canta Gitano'', die vierde beweging van Nikolai Rimsky-Korsakov se ''Capriccio Espagnol'', bevat cadenzas vir [[Horing (blaasinstrument)|Franse horings]], [[Trompet|trompette]], [[viool]], [[fluit]], [[klarinet]] en [[harp]] in die aanvangsgedeelte. * [[Johann Strauss II]] het heel ongewoon 'n cadenza-agtige solo vir [[tjello]] en fluit gekomponeer vir die laaste gedeelte van sy Keiserwals, voordat die werk deur die trompette en daarna die hele orkes tot 'n einde gebring word.<ref>Jacob, H.E. 1940. Johann Strauss – a century of light music. Hutchinson, bl. 294.</ref> * Die tweede beweging van [[Johann Sebastian Bach|Bach]] se derde Brandenburgkonsert bestaan uit slegs twee akkoorde; dit word algemeen aanvaar om 'n cadenza aan te dui wat om dié kadens geïmproviseer moet word. * Die eerste beweging van [[Johann Sebastian Bach|Bach]] se vyfde Brandenburgkonsert spog met 'n uitgebreide cadenza vir [[klavesimbel]]. * Die koloratuurarias van [[Belcanto|bel canto]]-komponiste soos Donizetti, Bellini en [[Gioachino Rossini|Rossini]] bevat ook cadenzas vir die sangeresse. * [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] het ook cadenzas gekompneer vir 'n viool-en-[[altviool]]<nowiki/>duet in die eerste en derde bewegin van sy [[Sinfonia concertante vir viool, altviool en orkes in E-mol-majeur, KV 364 (Mozart)|Sinfonia concertante vir viool, altviool en orkes in E-majeur]], K. 364. * Mozart het ook 'n cadenza vir die eerste en laaste beweging van sy Klaviersonate in B-mol-majeur, K. 333 gekomponeer, wat ongewoon (en tog nie uniek nie) vir die tyd was omdat die werk andersins in sonatevorm is. * [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] se [[Klavierkonsert no. 5 in E-mol-majeur, op. 73 (Beethoven)|Klavierkonsert no. 5 in E-mol-majeur]]<ref name="Grove" /> bevat 'n genoteerde cadenza wat gedeeltelik deur die orkes begelei word. Later in die eerste beweging spesifiseer die komponis dat die solis die musiek moet speel soos geskryf, en dat geen geïmproviseerde cadenza gespeel mag word nie. * Beethoven het heel befaamd 'n cadenza-agtige solo vir die [[hobo]] in die rekapitulasie van sy [[Simfonie no. 5 in C-mineur, op. 67 (Beethoven)|Simfonie no. 5 in C-mineur]], op. 67 ingesluit. * [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]] se Eerste Klavierkonsert is nie net bekend vir die uitbereide cadenza in die eerste vyf minue van die eerste eerste beweging nie, maar ook vir 'n ''tweede'' – beduidend langer – cadenza op 'n meer konvensionele plek, naamlik die einde van die beweging. * [[Sergei Rachmaninoff|Rachmaninof]] se Klavierkonsert no. 3 in D-mineur, opus 30 bevat 'n toccata-agtige cadenza in die eerste beweging wat sowel lank as ongelooflik moeilik is, of 'n plaasvervangercadenza wat in swaarder akkoordstyl geskryf is. Albei cadenzas lei tot 'n identiese gedeelte met arpeggio's deur die klavier en 'n fluitbegeleiding, voordat die cadenza stil wegsterf. * [[Fritz Kreisler]] het cadenzas vir die eerste en derde bewegings van Beethoven se [[Vioolkonsert in D-majeur, op. 61(a) (Beethoven)|Vioolkonsert in D-majeur]], opus 61 geskryf. * [[Aaron Copland]] geberuik 'n cadenza in sy Klarinetkonsert om twee bewegings met mekaar te verbind. * Karlheinz Stockhausen het vyf ensemble-cadenzas in sy kwintet vir blasers, ''Zeitmaße'' (1955–1956) geskryf, asook cadenzas vir trompet en piccolo in ''Luzifers Tanz'' (1983), en 'n cadenza vir Engelse horing in sy trio ''Balance'' (2007).<ref>Jerome K. 2017. Karlheinz Stockhausen: Zeitmaße. In Thomas, W. (red.). ''Landmarks in music since 1950.'' London: Routledge, bl. 89–121.</ref> * Karol Szymanowski se twee vioolkonserte het albei cadenzas wat gekomponeer is deur die violis wat dit sou uitvoer, Paweł Kochański. * In die derde beweging van [[Edward Elgar|Elgar]] se Vioolkonsert in B-mineur, opus 61 is daar 'n onverwagse cadenza waarin die orkes die solis met 'n pizzicato tremolando-effek ("cadenza accompagnato") begelei. * [[Franz Liszt]] se Hongaarse Rapsodie no. 2 in C-kruis-mineur vir klavier bevat 'n instruksie ''cadenza ad libitum'' voor die finale koda, bedoelend dat die pianis 'n cadenza na goeddunke kan byvoeg.<ref name="Grove" /> Hoewel die meeste pianiste dié uitnodiging van die hand wys, het pianiste soos [[Alfred Cortot]], [[Sergei Rachmaninoff|Sergei Rachmaninof]] en [[Marc-André Hamelin]] tog vername cadenzas vir die werk gekompneer het. * Die pianiste Chick Corea en Makoto Ozone het jazz-cadenzas in 'n andersins tradisionele uitvoering van Mozart se Konsert vir twee klaviere ingesluit. * [[Nikolai Rimski-Korsakof|Rimski-Korsakof]] se ''Scheherazade'' bevat verskeie cadenzas for viool. * Mozart het 'n cadenza vir sy eie Horingkonsert no. 3 in E-mol-majeur, K. 447 geskryf. Dit kom aan die einde van die eerste beweging voor. * [[Sergei Prokofiëf]] se Klavierkonsert no. 2 in G-minuer, opus 16 bevat 'n uitmergelende vyf minute lange cadenza, wat die eerste beweging afsluit. * In [[Dmitri Sjostakowitsj]] se Tjellokonsert no. 1 in E-mol-majeur, opus 107 is die derde beweging eintlik 'n hele cademza wat die tweede en vierde bewegings aan mekaar skakel. * Carlos Chávez's se Vioolkonsert het 'n sewe minute lange onbegeleide cadenza as die derde van vyf temas, ten spyte daarvan dat die solis bykans sonder onderbreking die res van die 35 minute lange komposisie speel. === Gekomponeerde kadensas === Komponiste wat cadenzas vir ander kompniste se werk geskryf het, sluit in: * Carl Baermann se cadenza vir die tweede beweging van Mozart se Klarinetkonsert in A-majeur, K. 622 * [[Ludwig van Beethoven]] se cadenzas vir die eerste en derde bewegings van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se Klavierkonsert no. 20 in D-mineur, K. 644 * [[Joseph Joachim]] se cadenza vir [[Johannes Brahms|Brahms]] se Vioolkonsert in D-majeur, opus 77 * [[Benjamin Britten]] se cadenza vir [[Joseph Haydn|Haydn]]'s Tjellokonsert no. 1 in C-majeur, Hob. VIIb/1 vir Mstislav Rostropowitsj. * David Johnstone se ''A manual of cadenzas and cadences for cello'', gepubliseer deur Creighton's Collection (2007) * [[Wilhelm Kempff]] se cadenzas vir Beethoven se eerste vier klavierkonserte. * [[Clara Schumann]] se cadenza vir Beethoven se [[Klavierkonsert no. 3 in C-mineur, op. 37 (Beethoven)|Klavierkonsert no. 3 in C-mineur]], opus 37 * Karlheinz Stockhausen se cadenzas vir twee van Mozart se konserte vir windblasers (fluit en klarinet), vir Kathinka Pasveer en Suzanne Stephens, en een cadenza elk vir die trompetkonserte van [[Leopold Mozart]] en [[Joseph Haydn]], vir sy seun Markus. * Richard Strauss se vokale cadenza in 1919 vir sopraan Elisabeth Schumann vir Mozart se solomotet, ''[[Exsultate, jubilate (K. 165)|Exsultate, jubilate]]'', K. 165 (wat deur Kathleen Battle opgeneem is) * Friedrich Wührer se cadenzas vir [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]' se Klavierkonsert no. 21 in C-majeur, Klavierkonsert no. 24 in C-mineur, K. 491 en Klavierkonsert no. 26 in D-majeur, K. 537 * [[Sergei Rachmaninoff|Sergei Rachmaninof]] se cadenza vir [[Franz Liszt|Liszt]] se Hongaarse Rapsodie no. 2 in C-kruis-majeur, wat hy in 1919 opgeneem het * [[Alfred Schnittke]] se twee cadenzas vir [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] se [[Vioolkonsert in D-majeur, op. 61(a) (Beethoven)|Vioolkonsert in D-majeur, opus 61]](a), waarvan die eerste aanhaal uit die vioolkonserte van Berg, [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Béla Bartók|Bartók]] (vioolkonsert no. 1 en 2), [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] (Vioolkonsert no. 1), asook uit Beethoven se [[Simfonie no. 7 in A-majeur, op. 92 (Beethoven)|Simfonie no. 7 in A-majeur]], opus 92 * Schnittke se cadenza vir die eerste beweging van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se Klavierkonsert no. 24 in C-mineur, K. 491 in 1975 * [[Fritz Kreisler]] se semipolifoniese cadenza vir Beethoven se [[Vioolkonsert in D-majeur, op. 61(a) (Beethoven)|Vioolkonsert in D-majeur]], opus 61(a) * [[John Williams (dirigent)|John Williams]] se 6 minuut lange segment, wat bestaan het uit 'n cadenza, 'n reeks variasies en 'n paar stukkies versierings vir die openingskrediete van die 1971-film ''Fiddler on the roof'', uitgevoer deur die violis [[Isaac Stern]] * Alma Deutscher se cadenza vir [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se Klavierkonsert no. 8 in C-majeur, K. 246, toe sy tien jaar oud was * David Popper se stel cadenzas vir vyf verskillende tjellokonserte ([[Joseph Haydn|Haydn]] se Tjellokonsert ino. 2 in D-majeur, opus 101; [[Camille Saint-Saëns|Saint-Saëns]] se Tjellokonsert no. 1 in A-mineur, opus 33; [[Robert Schumann|Schumann]] se Tjellokonsert in A-mineur, opus 129; Volkmann se Tjellokonsert in A-mineur, opus 33; en Molique se Tjellokonsert in D-majeur, opus 45) * Émile Sauret se cadenza vir Paganini se Viiolkonsert no. 1, opus 6. == Verwysings == {{verwysings}} == Verdere leeswerk == * Badura-Skoda, E. et al. Cadenza. In Macy. L. (red.). ''[https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic Grove Music Online]'' (intekening vereis). * Lawson, C. 1999. ''The historic performance of music: an introduction'', bl. 75–76. == Eksterne skakels == * {{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2010/02/classical-cadenzas/35353/|title=Classical Cadenzas|last=Tarloff|first=E.|date=February 9, 2010|website=[[The Atlantic]]|ref=none}} * {{International Music Score Library Project|work=Category:Cadenzas}} 7gvuovp890fbpfq219syorsetyrpuu4 3 453612 2908839 2836869 2026-06-02T14:24:43Z Aliwal2012 39067 /* Jou bekendstelling */ nuwe afdeling 2908839 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} == Jou bekendstelling == Hi Reghard, jy kan maar jou geskrewe bekendstelling uit die sandput na jou gebruikersblad skuif, dit lyk goed so! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:24, 2 Junie 2026 (UTC) eorb1ytujjptewc7qv4fmr6bktz1wlh 2908841 2908839 2026-06-02T14:26:37Z Aliwal2012 39067 /* Jou bekendstelling */ 2908841 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} == Jou bekendstelling == Hi Reghard, jy kan maar jou geskrewe bekendstelling uit die [[Wikipedia:Sandput|sandput]] na jou [[Gebruiker:Bonesreg007|eie gebruikersblad]] skuif, dit lyk goed so! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:24, 2 Junie 2026 (UTC) tt6qb5ielwi7goyg8klaw7rf4uwddtr 2908860 2908841 2026-06-02T14:45:40Z Bonesreg007 193846 /* Jou bekendstelling */ Antwoord 2908860 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} == Jou bekendstelling == Hi Reghard, jy kan maar jou geskrewe bekendstelling uit die [[Wikipedia:Sandput|sandput]] na jou [[Gebruiker:Bonesreg007|eie gebruikersblad]] skuif, dit lyk goed so! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:24, 2 Junie 2026 (UTC) :Baie dankie, ek sal so maak! [[Gebruiker:Bonesreg007|Bonesreg007]] ([[Gebruikerbespreking:Bonesreg007|kontak]]) 14:45, 2 Junie 2026 (UTC) 2x9t4bf6ym50bmdrv4n2sajymeq8z08 2 453613 2908884 2836870 2026-06-02T15:33:01Z Bonesreg007 193846 2908884 wikitext text/x-wiki {{Gebruiker info | volle naam = Reghard Du Plessis | beeld naam = Computer.svg | beroep = Student | kort aanhaling = Kuberveiligheid is die toekoms! | organisasie = | oor my = Ek is 'n Suid-Afrikaanse student met 'n sterk belangstelling in kuberveiligheid, rekenaars, geskiedenis, tegnologie en elektronika. Ek spandeer baie van my tyd om nuwe dinge te leer oor rekenaarstelsels, netwerke en inligtingsveiligheid. | my werk = Ek fokus hoofsaaklik op geskiedenis, militêre geskiedenis, tegnologie, kuberveiligheid en ander onderwerpe wat my interesseer. My doel is meestal om Engelse artikels na Afrikaans te vertaal en bestaande inhoud te verbeter. | kontak = Om bygevoeg te word }} <hr /> {{clear}} {{#babel:af|en-N|nl-2|la-1|de-1}} {{Gebruiker Gebruikersboksies omraam| ─── Wikimedia ─── {{Gebruiker Aanvaar Goedertrou}} {{Gebruiker Wikipediaan vir|jaar=2025|maand=01|dag=01}} ─── Ligging ─── {{Gebruiker Suid-Afrika}} ─── Sertifikate ─── TryHackMe – Voor-Sekuriteitsleerpad }} == Oor My == Welkom by my gebruikersblad. Ek is 'n student met belangstellings in kuberveiligheid, rekenaarhardeware, sagteware, elektronika en geskiedenis. Ek geniet dit om navorsing te doen oor tegnologie, militêre geskiedenis en ander onderwerpe wat my interesseer. Ek het die TryHackMe Voor-Sekuriteitsleerpad voltooi en brei voortdurend my kennis van kuberveiligheid en inligtingstegnologie uit. == My aktiwiteit op Wikipedia == Ek wysig Wikipedia in my vrye tyd deur: * Engelse artikels na Afrikaans te vertaal Ek glo dat betroubare kennis vir almal toeganklik behoort te wees en probeer daarom bydra waar ek kan. == Belangstellings == * Kuberveiligheid * Inligtingstegnologie * Rekenaarhardeware * Netwerke * Elektronika * Militêre geskiedenis * Tweede Wêreldoorlog * Suid-Afrikaanse geskiedenis * Videospeletjies == Huidige Projekte == * Leer van Wikidata * Verbetering van Afrikaanse inhoud op Wikipedia == Lukrake Datapunte == {| class="wikitable" |- ! Onderwerp | ! Inligting | | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | | Land | | Suid-Afrika | | - | | Tale | | Afrikaans (moedertaal), Engels (moedertaal), Nederlands (intermediêr), Latyn (beginner), Duits (beginner) | | - | | Belangstellings | | Kuberveiligheid, tegnologie, geskiedenis | | - | | Stokperdjies | | Videospeletjies en navorsing | | - | | Elektronika | | Arduino-projekte en rekenaarhardeware | | } | == Sertifikate == * TryHackMe – Voor-Sekuriteitsleerpad == Nuttige Bronne == === Geskiedenis === * https://archive.org * https://www.britishbattles.com * https://encyclopedia.ushmm.org * https://www.nationalarchives.gov.uk === Tegnologie === * https://www.mediawiki.org * https://www.wikidata.org * https://developer.mozilla.org * https://www.cisco.com * https://owasp.org === Algemene Navorsing === * https://plato.stanford.edu * https://www.britannica.com * https://scholar.google.com == My Doelwitte == * Om meer te leer oor Wikipedia-redigering * Om artikels met goeie bronne te verbeter * Om by te dra tot die groei van die Afrikaanse Wikipedia * Om meer ervaring met Wikidata op te doen == My Subbladsye == {{Special:PrefixIndex/Gebruiker:Bonesreg007/}} [[en:User:Bonesreg007]] eeezqkqy188dtu7zbsbgaowa4tatzyq 0 453729 2908993 2843751 2026-06-03T06:44:45Z Jcb 223 2908993 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skool|naam=Hoërskool Oosterland|logo=Media-699461334.jpg|onderskrif=Wapen van Hoërskool Oosterland|leuse='''Bewerk en Bewaar'''|gestig=13 Januarie 1988|tipe=Staatskool|hoof=P. Lewis|adjunkhoof=J.L. Gertzen S. Botha|grade=8-12|leerlinge=917<ref name=":1">{{Cite web|url=https://schoolsdigest.co.za/listings/hoerskool-oosterland/|title=Hoërskool Oosterland {{!}} Secunda {{!}} Details & Matric Results|date=2024|website=schoolsdigest.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914205125/https://schoolsdigest.co.za/listings/hoerskool-oosterland/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref>|adres=28 Drakensberg Straat|dorp=[[Secunda]]|provinsie=[[Mpumalanga]]|land=[[Suid-Afrika]]|kleure={{Kleurkas|#B90000}} {{Kleurkas|#02339A}} {{Kleurkas|#FFF}}|medium=[[Afrikaans]], [[Engels]]|webblad=https://oosterland.co.za/|stigter=L.L.J. van der Merwe|personeel=54}} Die '''Hoërskool''' '''Oosterland''' is 'n openbare [[hoërskool]] in [[Mpumalanga]], [[Suid-Afrika]]. Dit is 'n [[Afrikaans]] [[Engels]]-dubbelmediumskool vir seuns en dogters. Daar word informeel na die leerders verwys as ''Oosies''. == Geskiedenis == Die skool is op 13 Januarie 1988 as 'n Afrikaans-mediumskool geopen met 15 onderwysers en 355 leerders, en was eers bekend as die ''Tweede Afrikaanse Hoërskool''. Die skool is later hernoem na Hoërskool Oosterland in 'n naamkompetisie.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://oosterland.co.za/geskiedenis/|title=Geskiedenis|date=2019|website=oosterland.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914202310/https://oosterland.co.za/geskiedenis/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> === Naam === Die naam verwys histories na een van die ''Spiegelretoerskepe'' waarmee die [[Franse Hugenote]] in 1688 aangeland het (300 jaar voor die opening van die skool), naamlik die ''Oosterland''. Geografies hou die naam Oosterland verband met die oostelike gedeelte van Secunda waarin die skool geleë is, sowel as die ligging van Secunda in die voormalige [[Oos-Transvaal]] (tans Mpumalanga).<ref name=":0" /> === Hoofde === Die huidige skoolhoof is mnr. Pieter Lewis, wat in 2022 aangestel is.<ref>{{Cite web|url=https://thebulletin.co.za/community-news/pieter-lewis-as-nuwe-oosies-hoof-aangestel/|title=Pieter Lewis as nuwe Oosies Hoof aangestel|last=Van Huyssteen|first=Encee|date=19 Julie 2022|website=thebulletin.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914191123/https://thebulletin.co.za/community-news/pieter-lewis-as-nuwe-oosies-hoof-aangestel/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> Hy is reeds 29 jaar by die skool betrokke en het voorheen as adjunkhoof gefunksioneer. Voor hom was die skoolhoof mev. Elzette Botes, 'n onderwyseres by die skool sedert die opening, en sy is formeel in 2008 in die amp bevestig.<ref>{{Cite web|url=https://thebulletin.co.za/community-news/elzette-botes-groet-secunda/|title=Elzette Botes, Oosterland Hoërskool Hoof groet Secunda|last=Van Huyssteen|first=Encee|date=10 Augustus 2021|website=the bulletin.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914202716/https://thebulletin.co.za/community-news/elzette-botes-groet-secunda/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/ridge-times/news-headlines/2021/08/04/oosterland-hoof-verruil-secunda-vir-hartenbos/|title=Oosterland-hoof verruil Secunda vir Hartenbos|last=Oosthuizen|first=Jana|date=4 Augustus 2021|website=citizen.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914202946/https://www.citizen.co.za/ridge-times/news-headlines/2021/08/04/oosterland-hoof-verruil-secunda-vir-hartenbos/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> Voor haar was die skoolhoof mnr. L.L.J. van der Merwe, wat een van die stigters van die skool was en 'n sleutelrol in die oprigting en ontwikkeling van die skool in die aanvanklike jare vervul het.<ref name=":0" /> Mnr. Hannes Gertzen dien al sedert Januarie 2005 as adjunkhoof by die skool. == Hede == === Kleredrag === Die skool is welbekend vir sy [[Skooluniform|uniform]] wat bestaan uit 'n rooi trui, 'n handelsmerk van die skool. Die Leerlingraad (''Oosie Raad'') vervul 'n sleutelrol in die handhawing van orde en dissipline by die skool; hulle is verantwoordelik vir toesig tydens pouses, die monitering van klasbywoning en die organisering van skoolfunksies. Hulle is herkenbaar aan hul roomkleurige broeke en blou truie wat van die res van die leerlinge se kleredrag verskil. === Sport === Die skool beskik oor eersteklas sportfasiliteite wat bestaan uit 'n [[gimnasium]] en 'n krieketakademie (opgerig in 2010). Die eerste pawiljoen is ook in 2010 op die westekant van die A-Rugbyveld opgerig. 'n Hoofdoelwit is die ontwikkeling van sportspelers in die skool. Die skool neem jaarliks deel aan kompetisies in die volgende sportsoorte: [[rugby]], [[krieket]] (seuns en dogters), [[sewesrugby]], [[hokkie]] (seuns en dogters), [[jukskei]] en [[atletiek]]. === Kultuur === Die skool is 'n toppresteerder op die gebied van kultuur. [[Openbare redevoering|Openbare]] [[Openbare redevoering|redevoering]], debatvoering, [[orkes]], [[skaak]] en [[landsdiens]] is slegs 'n paar van die vele aktiwiteite waarin die skool se leerlinge uitblink. Die skool se marsorkes is een van slegs vyf wat in Suid-Afrika oorgebly het en het 'n soort handelsmerk van die skool geword. Hulle het die inspeksie-afdeling van die SAMOV nasionale [[Band|bandkompetisie]] in 2010 gewen. === Slaagsyfer === {| class="wikitable" |+Matriek Eksamen Resultate 2020-2024 !Jaar !Slaagsyfer !Totaal Geskryf !Totaal Geslaag |- |2024<ref>{{Cite web|url=https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2024-matric-results/|title=Hoërskool Oosterland 2024 Matric Results|date=2024|website=schoolsdigest.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914211001/https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2024-matric-results/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> |94.9% |156 |148 |- |2023<ref>{{Cite web|url=https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2023-matric-results/|title=Hoerskool Oosterland 2023 Matric Results|date=2023|website=schooldigest.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914211608/https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2023-matric-results/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> |83% |165 |137 |- |2022<ref>{{Cite web|url=https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2022-matric-results/|title=Hoerskool Oosterland 2022 Matric Results|date=2022|website=schoolsdigest.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914213758/https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2022-matric-results/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> |89.6% |135 |121 |- |2021<ref>{{Cite web|url=https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2021-matric-results/|title=Hoerskool Oosterland 2021 Matric Results|date=2021|website=schoolsdigest.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914214013/https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2021-matric-results/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> |93.4% |167 |156 |- |2020<ref>{{Cite web|url=https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2020-matric-results/|title=Hoerskool Oosterland 2020 Matric Results|date=2020|website=schoolsdigest.co.za|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914215506/https://schoolsdigest.co.za/matriculation/hoerskool-oosterland-2020-matric-results/|archive-date=14 September 2025|access-date=14 September 2025}}</ref> |87.9% |174 |153 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skole in Mpumalanga]] msrbscq4d2sulxrpul5w2g50u9tzo6q 0 453887 2908933 2901582 2026-06-02T18:50:29Z Sobaka 328 /* 2026 */ bywerk 2908933 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' sal op 4 November 2026 in [[Suid-Afrika]] gehou word. Tydens die verkiesing sal rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies verkies word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''14 Februarie 2026''': [[Willie Spies]] word as burgemeesterskandidaat van die VF+ vir die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]] aangekondig.<ref>Heyns, Tania, 14 Februarie 2026. Die politikus en die prkureur: VF+ het twee burgermeesterkandidate in Tswane. Maroela Media. https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/die-politikus-en-die-prokureur-vf-het-twee-burgemeesterskandidate-in-tshwane/ Besoek 1 Mei 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''12 April''': Die drie partye ([[Build One South Africa]], [[GOOD]] en [[RISE Mzansi]]) kondig aan dat die samesmelting bekend as [[Unite for Change]] op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> *'''30 April''': President Cyril Ramaphosa het die datum van die verkiesing aangekondig, dit sal op 4 November 2026 plaasvind.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-04-30-save-the-date-4-november-local-government-election-date-announced-by-ramaphosa/|title=Save the date: 4 November local government election date announced by Ramaphosa|last=O'Regan|first=Victoria|date=2026-04-30|website=Daily Maverick|language=en|access-date=2026-05-05}}</ref> * '''5 Mei:''' [[Fadiel Adams]], parlementslid en stigter en leier van die [[National Coloured Congress]]], is deur die Taakspan vir Politieke Moorde (PKTT) in hegtenis geneem op aanklagte van bedrog en die verydeling of belemmering van die regsproses. Die polisie het verklaar dat "die taakspan ontdek het dat mnr. Adams ingemeng het met die nou veroordeelde en gevonnisde huurmoordenaar op 'n baie sensitiewe en gevorderde stadium van die polisie se ondersoek. Hierdie inmenging was in verband met die moordsaak van voormalige ANC Jeugliga sekretaris-generaal, Sindiso Magaqa, wat in Julie 2017 in Umzimkhulu in KwaZulu-Natal vermoor is <ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2026-05-05 |title=MP Fadiel Adams fails to surface as an arrest warrant is issued in the Sindiso Magaqa case |url=https://mg.co.za/politics/2026-05-05-mp-fadiel-adams-fails-to-surface-as-an-arrest-warrant-is-issued-in-the-sindiso-magaqa-case/ |access-date=2026-05-29 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> * 8 Mei: Die konstitusionele hof beslis dat die Parlement se stemming in 2022 om nie die verslag van die Phala Phala-saak na 'n onafhanklike paneel te verwys soos deur die reëls van die Nasionale Vergadering beoog nie, ongrondwetlik was en tersyde gestel is en gelas het dat afsettingsverrigtinge teen President plaasvind. Human Rights Watch neem kennis van die vlaag van xenofobiese geweld wat stede soos Durban, Pretoria en Johannesburg oorstroom het, gelei deur vigilante groepe soos March and March. March and March se leier, Jacinta Ngobese-Zuma, het bewerings van [[xenofobie]] ontken en eerder herhaal dat die organisasie se doel is om die regering onder druk te plaas om strenger immigrasiewette af te dwing.<ref>{{Cite web |last=Nene |first=Ntuthuzelo |title=March and March Movement leader denies xenophobia accusations over rallies |url=https://www.ewn.co.za/2026/05/24/march-and-march-movement-leader-denies-xenophobia-accusations-over-rallies#state=0bbea3ee-cc74-4c65-974c-b01f69cecab8&session_state=91b3ef5e-f770-92d9-6d32-6ab4dfb6776e&iss=https://sso.primedia-service.com/realms/EWN&code=786b624c-5d33-7ffd-6a69-f27eb97d4561.91b3ef5e-f770-92d9-6d32-6ab4dfb6776e.7865df4f-044e-4ac4-9da8-d9dfb92948ff |access-date=2026-05-28 |website=EWN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=South Africa: New Waves of Xenophobic Attacks {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/05/20/south-africa-new-waves-of-xenophobic-attacks |access-date=2026-05-28 |language=en}}</ref> * 28 Mei: Die Demokratiese Alliansie het geskiedenis gemaak deur 'n munisipale wyksetel te verkry 100% swart dorpswyk afgeneem van die ANC in 'n tussenverkiesing vir die eerste keer in demokratiese geskiedenis in [[Evaton]], [[Emfuleni Plaaslike Munisipaliteit|Emfuleni]].<ref>{{Cite web |last=Sussman |first=Wayne |date=2026-05-28 |title=DA makes history with first Gauteng township ward victory in Evaton West |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-05-28-da-makes-history-with-first-gauteng-township-ward-victory-in-evaton-west/ |access-date=2026-05-28 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] j257oyohxafmgip3pbpzpnghqm62n83 2908934 2908933 2026-06-02T18:54:00Z Sobaka 328 /* 2026 */ 2908934 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' sal op 4 November 2026 in [[Suid-Afrika]] gehou word. Tydens die verkiesing sal rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies verkies word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''14 Februarie 2026''': [[Willie Spies]] word as burgemeesterskandidaat van die VF+ vir die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]] aangekondig.<ref>Heyns, Tania, 14 Februarie 2026. Die politikus en die prkureur: VF+ het twee burgermeesterkandidate in Tswane. Maroela Media. https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/die-politikus-en-die-prokureur-vf-het-twee-burgemeesterskandidate-in-tshwane/ Besoek 1 Mei 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''12 April''': Die drie partye ([[Build One South Africa]], [[GOOD]] en [[RISE Mzansi]]) kondig aan dat die samesmelting bekend as [[Unite for Change]] op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> *'''30 April''': President Cyril Ramaphosa het die datum van die verkiesing aangekondig, dit sal op 4 November 2026 plaasvind.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-04-30-save-the-date-4-november-local-government-election-date-announced-by-ramaphosa/|title=Save the date: 4 November local government election date announced by Ramaphosa|last=O'Regan|first=Victoria|date=2026-04-30|website=Daily Maverick|language=en|access-date=2026-05-05}}</ref> * '''5 Mei:''' [[Fadiel Adams]], parlementslid en stigter en leier van die [[National Coloured Congress]]], is deur die Taakspan vir Politieke Moorde (PKTT) in hegtenis geneem op aanklagte van bedrog en die verydeling of belemmering van die regsproses. Die polisie het verklaar dat "die taakspan ontdek het dat mnr. Adams ingemeng het met die nou veroordeelde en gevonnisde huurmoordenaar op 'n baie sensitiewe en gevorderde stadium van die polisie se ondersoek. Hierdie inmenging was in verband met die moordsaak van voormalige ANC Jeugliga sekretaris-generaal, Sindiso Magaqa, wat in Julie 2017 in Umzimkhulu in KwaZulu-Natal vermoor is <ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2026-05-05 |title=MP Fadiel Adams fails to surface as an arrest warrant is issued in the Sindiso Magaqa case |url=https://mg.co.za/politics/2026-05-05-mp-fadiel-adams-fails-to-surface-as-an-arrest-warrant-is-issued-in-the-sindiso-magaqa-case/ |access-date=2026-05-29 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> * '''8 Mei:''' Die konstitusionele hof beslis dat die Parlement se stemming in 2022 om nie die verslag van die Phala Phala-saak na 'n onafhanklike paneel te verwys soos deur die reëls van die Nasionale Vergadering beoog nie, ongrondwetlik was en tersyde gestel is en gelas het dat afsettingsverrigtinge teen President plaasvind. Human Rights Watch neem kennis van die vlaag van xenofobiese geweld wat stede soos Durban, Pretoria en Johannesburg oorstroom het, gelei deur vigilante groepe soos March and March. March and March se leier, Jacinta Ngobese-Zuma, het bewerings van [[xenofobie]] ontken en eerder herhaal dat die organisasie se doel is om die regering onder druk te plaas om strenger immigrasiewette af te dwing.<ref>{{Cite web |last=Nene |first=Ntuthuzelo |title=March and March Movement leader denies xenophobia accusations over rallies |url=https://www.ewn.co.za/2026/05/24/march-and-march-movement-leader-denies-xenophobia-accusations-over-rallies#state=0bbea3ee-cc74-4c65-974c-b01f69cecab8&session_state=91b3ef5e-f770-92d9-6d32-6ab4dfb6776e&iss=https://sso.primedia-service.com/realms/EWN&code=786b624c-5d33-7ffd-6a69-f27eb97d4561.91b3ef5e-f770-92d9-6d32-6ab4dfb6776e.7865df4f-044e-4ac4-9da8-d9dfb92948ff |access-date=2026-05-28 |website=EWN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=South Africa: New Waves of Xenophobic Attacks {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/05/20/south-africa-new-waves-of-xenophobic-attacks |access-date=2026-05-28 |language=en}}</ref> * 28 Mei: Die Demokratiese Alliansie het geskiedenis gemaak deur 'n munisipale wyksetel te verkry 100% swart dorpswyk afgeneem van die ANC in 'n tussenverkiesing vir die eerste keer in demokratiese geskiedenis in [[Evaton]], [[Emfuleni Plaaslike Munisipaliteit|Emfuleni]].<ref>{{Cite web |last=Sussman |first=Wayne |date=2026-05-28 |title=DA makes history with first Gauteng township ward victory in Evaton West |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-05-28-da-makes-history-with-first-gauteng-township-ward-victory-in-evaton-west/ |access-date=2026-05-28 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] f08c4kw8q5mhi5dul32vt71f318do1l 0 455102 2908887 2858343 2026-06-02T15:44:11Z ~2026-32848-16 208735 2908887 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_Venezuela.svg|160px]] | klubnaam = Venezuela | vollenaam = Venezolaanse nasionale sokkerspan | bynaam = ''La Vinotinto'' (Die Rooiwyn) | stigting = | stadion = | kapasiteit = | voorsitter = | afrigter = Oswaldo Vizcarrondo | kaptein = | patroon_la1 = _ven24h | patroon_b1 = _ven24h | patroon_ra1 = _ven24h | patroon_sh1 = _ven24h | patroon_so1 = _ven24h | linkerarm1 = AA0000 | liggaam1 = AA0000 | regterarm1 = AA0000 | broek1 = AA0000 | kouse1 = 8b0000 | patroon_la2 = _ven24a | patroon_b2 = _ven24a | patroon_ra2 = _ven24a | patroon_sh2 = _ven24a | patroon_so2 = _ven24a1 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = E40404 |konfederasie=[[CONMEBOL]]}} Die '''Venezolaanse nasionale sokkerspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de fútbol de Venezuela'') verteenwoordig [[Venezuela]] in internasionale [[sokker]] en word beheer deur die Venezolaanse Sokkerfederasie (''Federación Venezolana de Fútbol'' – FVF). Die span staan bekend as La Vinotinto weens hul wynrooi spantruie. Venezuela is die enigste [[CONMEBOL]]-lid wat nog nie vir ’n [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA-wêreldbeker]] gekwalifiseer het nie, maar hul prestasies het die afgelope dekades verbeter. Die span neem gereeld deel aan die [[Copa América]] en het in [[2011]] hul beste vertoning gelewer deur die halfeindronde te bereik. Venezuela se belangrikste sokkermededingers sluit in [[Colombiaanse nasionale sokkerspan|Colombia]] en [[Ecuadoriaanse nasionale sokkerspan|Ecuador]]. Sokker het oor die jare in Venezuela gewild geword, hoewel [[bofbal]] steeds die dominante sport in die land is.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5615753/2024/07/05/venezuela-copa-america-baseball-soccer/|title=Baseball is Venezuela’s national sport – but the 2024 Copa America shows why that might be changing|date=2024-07-05|publisher=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705130438/https://www.nytimes.com/athletic/5615753/2024/07/05/venezuela-copa-america-baseball-soccer/|archive-date=2024-07-05|access-date=2025-03-05}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Venezuela national association football team}} {{Sokkersaadjie}} {{Portaalbalk|Sport|Sokker|Venezuela}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] q4qbg9s0vfzj6k8arcm93j19t5wxxn6 0 456919 2908868 2904908 2026-06-02T15:07:21Z Jcb 223 2908868 wikitext text/x-wiki '''Antonio Rotta''' (28 Februarie 1828 – 10 of 11 September 1903) was 'n Italiaanse skilder, veral bekend vir sy genreskilderye. ==Biografie== Rotta is op 28 Februarie 1828 in Gorizia gebore, toe deel van die Koninkryk van Illyrië in die Oostenrykse Ryk. Hy het ingeskryf by die Koninklike Akademie van Beeldende Kunste in Venesië, waar hy onder Ludovico Lipparini gestudeer het.<ref name="veneto">[https://web.archive.org/web/20150623025122/http://www.archivio800veneto.com/Antonio%20Rotta.asp Antonio Rotta]. Archivio '800 Veneto. Milaan: GAM Manzoni. Gearchiveer op 23 Junie 2015.</ref> Sy vroeë genreskilderye het die lewe in Venesië uitgebeeld; later het hy religieuse en historiese werke geskep, insluitend ''Tiziano istruisce Irene di Spilimbergo''. Hy het daarna weer na genreskilderye teruggekeer en talle tonele van daaglikse lewe in Venesië geskilder, dikwels met kinders. Een van sy bekendste werke in hierdie styl is ''Il Ciabattino''.<ref>[https://archive.org/stream/bub_gb_Zz0bAAAAYAAJ#page/n437/mode/1up Angelo de Gubernatis (1889). ''Dizionario degli Artisti Italiani Viventi: Pittori, Scultori, e Architetti'']. Florence: co i tipi dei successori Le Monnier.</ref> Baie van sy werke is oorsee verkoop. In 1891 het hy in Berlyn tentoongestel.<ref name="oxford">[http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/benezit/B00156647 Rotta, Antonio]. ''Benezit Dictionary of Artists''. ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Toegang Februarie 2016. (subscription required)</ref> Hy het met 'n dogter van Lattanzio Querena getrou; uit die huwelik is hul seun, die skilder Silvio Giulio Rotta, gebore.<ref name="veneto" /> Antonio Rotta is in Venesië oorlede op 10 of 11 September 1903.<ref name="oxford" /> ==Galery== <gallery mode=packed heights=200px style= "font-size: 90%; text-align: left"> File:A Man and His Dog (Antonio Rotta).jpg|''The Hunter'', 1872 File:Antonio Rotta – La morte del pulcino.tiff|''The death of the chick'', 1878 File:Antonio Rotta01.jpg|''Child and grapes'', 1884 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rotta, Antonio}} [[Kategorie:1828]] [[Kategorie:1903]] [[Kategorie:Skilders van die Oostenrykse Ryk]] [[Kategorie:19de-eeuse Italiaanse skilders]] [[Kategorie:20ste-eeuse Italiaanse skilders]] [[Kategorie:Italiaanse genreskilders]] [[Kategorie:Skilders van Venesië]] [[Kategorie:Alumni van die Accademia di Belle Arti di Venezia]] [[Kategorie:Manlike Italiaanse skilders van die 19de eeu]] [[Kategorie:Manlike Italiaanse skilders van die 20ste eeu]] k28o2bila3mit8nlmeknisokfa91i6s 0 457084 2908875 2905207 2026-06-02T15:18:58Z Jcb 223 2908875 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Archive-ugent-be-B06F870C-8F5A-11E3-8041-11B8D43445F2_DS-31_(cropped).jpg|duimnael|347x347px|Begijn van Gent. Uittreksel uit 'n manuskrip van die Begeunehof van Sint-Aubertus, [[Gent]], c. 1840.<ref name="ugent">{{Cite web|url=https://lib.ugent.be/viewer/archive.ugent.be:B06F870C-8F5A-11E3-8041-11B8D43445F2#?c=&m=&s=&cv=8&xywh=-1659,-295,10929,6102|title=Het begijnhof Sint Aubertus (Poortacker) te Gent|website=lib.ugent.be|access-date=2020-08-28}}</ref>]] Die '''Begeune''' (/beˈχəi̯ːnə, ˈbɛχəi̯ːnə/) en die '''Beghards''' (/ˈbɛɡərdz, bəˈɡɑːrdz/) is godsdienstige ordes wat in [[Wes-Europa]], veral in die [[Lae Lande]], in die 13de–16de eeue aktief was. Hul lede het in [[Monastisisme|semi-kloostergemeenskappe]] gewoon, maar het nie formele godsdienstige geloftes afgelê nie. Alhoewel hulle belowe het om nie te trou "solank hulle as Begeune leef nie" (om 'n vroeë Lewensreël aan te haal) was hulle vry om te eniger tyd te vertrek. Begeune was deel van 'n groter geestelike herlewingsbeweging van die 13de eeu wat die nabootsing van [[Jesus van Nasaret|Jesus]] se lewe deur vrywillige armoede, die versorging van die armes en siekes, en godsdienstige toewyding beklemtoon het. == Etimologie == Die term 'Beguine' ({{Langx|la|beguinas}}; {{Langx|nl|begijn}}) is van onsekere oorsprong en kon moontlik 'n neerhalende term gewees het.<ref name="greynun">{{Cite web|url=https://www.greynun.org/2020/02/the-beguines-of-medieval-europe-mystics-and-visionaries/|title=The Beguines of Medieval Europe: Mystics and Visionaries|last=Glackin|first=Maryellen|date=2020-02-21|website=Grey Nuns of the Sacred Heart|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Geleerdes erken nie meer die teorie wat in die ''Encyclopædia Britannica'' Elfde Uitgawe (1911) uiteengesit word dat die naam afgelei is van Lambert le Bègue, 'n priester van [[Luik (stad)|Luik]] nie.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Rachel J. D. |url=https://books.google.co.za/books?hl=en&lr=&id=dWNbDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT8&dq=Excessive+Saints:+Gender,+Narrative,+and+Theological+Invention+in+Thomas+of+Cantimpr%C3%A9's+Mystical+Hagiographies&ots=rZ9Ed074Xr&sig=MjziLo9D513G_QgFhE-xc_PVmjw&redir_esc=y#v=onepage&q=Excessive%20Saints:%20Gender,%20Narrative,%20and%20Theological%20Invention%20in%20Thomas%20of%20Cantimpr%C3%A9's%20Mystical%20Hagiographies&f=false |title=Excessive Saints: Gender, Narrative, and Theological Invention in Thomas of Cantimpré’s Mystical Hagiographies |date=2018-12-18 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54793-2 |language=en}}</ref> Ander teorieë, soos afleiding van die naam van St. Begga en van die beweerde, gerekonstrueerde Oud-Saksiese woord {{Lang|osx|*beggen}}, "om te smeek" of "om te bid", is ook in betwyfeling gebring.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Beguines|title=1911 Encyclopædia Britannica/Beguines - Wikisource, the free online library|website=en.wikisource.org|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Die oorsprong van die beweging se naam bly dus onseker, asook die presiese datums vir die begin van die beweging self.<ref>{{Cite web|url=https://www2.kenyon.edu/projects/margin/beguines.htm|title=beguines|website=www2.kenyon.edu|access-date=2026-01-05}}</ref> == Begeune (lekevroue) == === Gemeenskappe en status === [[Lêer:De_baghine_Des_dodes_dantz_Lubeck_1489.jpg|duimnael|424x424px|Afdruk van 'n Begeune in {{Lang|de|Danse Macabre{{!}}Des dodes dantz}} van Matthäus Brandis, [[Lübeck]] 1489|links]] Aan die begin van die 12de eeu het sommige vroue in die [[Lae Lande]] alleen gewoon en hulself aan gebed en goeie werke toegewy, maar egter sonder om geloftes af te lê.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Beguines|title=Beguines|date=5 Januarie 2026}}</ref> Aanvanklik was daar slegs 'n paar begeune, maar deur die loop van die eeu het hul getalle toegeneem. In die Middeleeue was daar meer vroue as mans as gevolg van die struktuur van stedelike demografie en huwelikspatrone in die Lae Lande. Hierdie vroue het in dorpe gewoon waar hulle na die armes omgesien het. Gedurende die 13de eeu het sommige van hulle huise gekoop wat aan mekaar gegrens het. Hierdie klein gemeenskappe van vroue het gou die aandag van sekulêre en geestelike owerhede getrek.<ref>{{Cite web|url=https://www.nastywomenwriters.com/the-wisdom-of-the-beguines-the-forgotten-story-of-a-medieval-womens-movement-by-laura-swan/|title=The Wisdom of the Beguines: The Forgotten Story of a Medieval Women’s Movement by Laura Swan|last=Dintino|first=Theresa C.|date=2022-07-05|website=Nasty Women Writers|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Geïnspireer deur die vroue se toewyding aan gebed, die sakramente en liefdadigheidsdiens in die wêreld, het plaaslike geestelikes gepoog om die vroue se geestelike roem te kanaliseer en te ontplooi in reaksie op kontemporêre probleme, veral die institusionele kerk se oorlog teen kettery.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbeinternational.org/resource/wisdom-beguines-forgotten-story-medieval-womens-movement/|title=Wisdom of the Beguines: The Forgotten Story of a Medieval Women's Movement|website=CBE International|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Verskeie geestelikes het gepoog om hierdie ''mulieres religiosae'' (godsdienstige vroue of 'heilige' vroue) as heiliges te verklaar na hul dood.<ref>{{Cite EB1911}}</ref> Die bekendste voorbeeld hiervan was waarskynlik die verhouding tussen Jakobus van Vitry en Marie d'Oignies, wat soms die prototipiese Begeune genoem word, in die vroeë 13de eeu.<ref>{{Cite book |last=Simons |first=Walter |title=Cities of Ladies: Beguine Communities in the Medieval Low Countries, 1200–1565 |publisher=University of Pennsylvania Press |year=2001 |isbn=978-0-8122-1853-4 |location=Philadelphia}}</ref> Marie d'Oignies het Jakobus geïnspireer. Sy het sy prediking aangemoedig en verbeter en baie van haar wonderwerke het gedien om die sakramentele program van Lateranus IV te bevorder.<ref>{{Cite book |last=Walker Bynum |first=Caroline |author-link=Caroline Walker Bynum |url=https://books.google.com/books?id=9DUgmJGxZyEC |title=Holy Feast and Holy Fast: The Religious Significance of Food to Medieval Women |publisher=University of California Press |year=1988 |isbn=978-0-520-90878-9 |page=17}}</ref> Na Marie se dood het Jakobus na Rome gereis namens die "godsdienstige vroue" in die Bisdom Luik, op soek na pouslike toestemming vir die vroue om saam te leef en mekaar aan te spoor om goeie Christelike lewens te lei.<ref>{{Cite book |title=Lettres de Jacques de Vitry |date=1960 |publisher=E. J. Brill |editor-last=Jacques |editor-first=R. B. C. Huygens |location=Leiden |page=74}}</ref> Begeune was nie nonne nie, maar hulle word soms met nonne verwar.<ref name="ugent" /> Begeune het persoonlike, informele geloftes van kuisheid afgelê. Geïnspireer deur die ideale van die ''vita apostolica'' – dieselfde ideale wat gelei het tot die vorming van die bedelordes – het Begeune 'n lewe van kontemplatiewe gebed en aktiewe diens in die samelewing nagestreef.<ref name="grey nun" /> As vroue is Begeune verbied om te preek en te onderrig, maar hulle het hul mede-Christene aktief aangemoedig om lewens van boetedoening, diensbaarheid en gebed te lei.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Rachel J. D. |url=https://books.google.co.za/books?hl=en&lr=&id=dWNbDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT8&dq=Excessive+Saints:+Gender,+Narrative,+and+Theological+Invention+in+Thomas+of+Cantimpr%C3%A9's+Mystical+Hagiographies&ots=rZ9Ed074Xr&sig=MjziLo9D513G_QgFhE-xc_PVmjw&redir_esc=y#v=onepage&q=Excessive%20Saints:%20Gender,%20Narrative,%20and%20Theological%20Invention%20in%20Thomas%20of%20Cantimpr%C3%A9's%20Mystical%20Hagiographies&f=false |title=Excessive Saints: Gender, Narrative, and Theological Invention in Thomas of Cantimpré’s Mystical Hagiographies |date=2018-12-18 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54793-2 |language=en}}</ref> Begeune het nooit die status van amptelike, pouslik goedgekeurde godsdienstige orde beklee nie. Hulle het nie goedgekeurde orde reëls gevolg nie, hulle het nie in kloosters gewoon nie, en hulle het nie hul persoonlike eiendom prysgegee nie. Trouens, Begeune was vry om hul godsdienstige roeping te eniger tyd te laat vaar, aangesien dit nie deur enige bindende kloosterbelofte afdwingbaar was nie. In baie gevalle het die term "Begeune" verwys na 'n vrou wat nederige klere gedra het en weens 'n godsdienstige lewe wat bo en behalwe die praktyke van gewone leke, uitgestaan het.<ref name="grey nun" />[[Lêer:Kloesterle-cannstatt.jpg|duimnael|335x335px|'n Huis in [[Bad Cannstatt]] wat voorheen as 'n begijnhof gebruik is. Dit is in 1463 gebou en in 1983 gerestoureer.]]In stede soos [[Cambrai]], [[Valenciennes]] en [[Luik (stad)|Liège]] het plaaslike amptenare formele gemeenskappe vir hierdie vroue gestig wat bekend geword het as begijnhoven.<ref name="ugent" /> Begijnhowe (Begijnhoven in Nederlandssprekende gebiede) was geneig om naby aan of binne dorpsentrums geleë te wees en was dikwels naby die riviere wat water vir hul werk in die tekstielbedryf voorsien het. Sommige vroue het by gemeenskappe van eendersdenkende leke-godsdienstige vroue aangesluit en die etiket "Begeune" aangeneem op grond van die betreding van 'n begijnhof, terwyl baie vroue alleen of saam met een of twee ander eendersdenkende vroue gewoon het. Begijns het verskeie beroepe beoefen om hulself te onderhou. Vroue in die Lae Lande was geneig om in die stede se winsgewende wolbedryf te werk. Paryse Begeune was weer belangrike bydraers tot die stad se ontluikende sybedryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.beguine.link/beguine-life/|title=The Beguine Way of Life – Beguine Link|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pennpress.org/9780812224115/the-beguines-of-medieval-paris/|title=The Beguines of Medieval Paris – Penn Press|website=University of Pennsylvania Press|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Begeune was invloedryk in terme van die verspreiding van skryfwerk en manuskripte. Aangesien Begeune in die omgangstaal kon lees en skryf, het hulle status verleen aan die gebruik van omgangstaalskrif vir godsdienstige doeleindes. Hulle het 'n belangrike rol gespeel in die vorming en oordrag van die omgangstaal en die verhoging van algemene geletterdheid deur spirituele en mistieke tekste in hul eie plaaslike tale te vertaal. Dit het weer komplekse teologiese idees toeganklik gemaak vir 'n groter en meer diverse gehoor. Nie net het hulle bestaande godsdienstige tekste vertaal nie, maar hulle het ook hul eie oorspronklike manuskripte geskryf. Hierdie geskrewe werke van Begeune was nie net aanvaar nie, maar ook baie gewild. Sommige tekste is na voltooiing vinnig in Latyn vertaal, wat aan dit breë aantrekkingskrag en gesag verleen het. Een voorbeeld hiervan was die werk van Mechthild van Magdeburg, getiteld ''Die Bloeiende Lig van die Godheid'', wat kort na die samestelling daarvan vertaal is. Gegewe die Latyn-geletterde en manlik-gedomineerde godsdienstige elite van die tyd, dui die vertaling van Begijntekste na die gesaghebbende Latyn op die agting wat aan hulle toegeken is. Baie Begeune is uit adellike families gebore, wat dui op hul vertroudheid met hoflike literatuur wat gewoonlik rondom romantiese ideale soos hoflike liefde en ridderlikheid gesentreer het. Hierdie begrip is prominent in hul geskrifte wat dikwels Bybelse temas met meer sekulêre, romantiese beeldspraak gekombineer het. Hierdie skryfstyl kan ook beskou word as 'n metafoor vir hul breër teenwoordigheid in die samelewing wat godsdienstige toewyding met sekulêre aksie verbind het. Skribas wat tot die klooster beperk was, het bygedra tot die verspreiding van geletterdheid en Bybelse tekste tussentyds, deur middel van hul inskripsies, terwyl Begeune op hulle beurt dit 'n stap verder geneem deur ook die verspreiders van hul eie werke te wees.<ref>{{Cite web|url=https://www.europeana.eu/en/stories/beguines-and-literature-in-the-middle-ages|title=Beguines and literature in the Middle Ages|date=2021-08-25|website=www.europeana.eu|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref> Daarbenewens het hulle bygedra tot die oordrag van volkstaal godsdienstige en sekulêre tekste deur hul skryfwerk, onderrig en wyer netwerk van godsdienstige en sekulêre beskermhere.<ref>{{Cite web|url=https://comment.org/the-birds-and-the-beguines/|title=The Birds and the Beguines|date=2023-06-01|website=Comment Magazine|language=en-CA|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.poetryfoundation.org/poets/mechthild-of-magdeburg|title=Mechthild of Magdeburg|website=The Poetry Foundation|access-date=2026-01-05}}</ref> Begeunehowe was nie kloosters nie. Daar was geen oorkoepelende struktuur soos 'n 'moederhuis' nie. Elke begijnhof het sy eie reëls geskep. Die biskop van Luik het 'n reël vir Begeune in sy bisdom geskep. Elke gemeenskap was egter op sigself volledig en het sy eie lewensorde vasgestel. Later het verskeie begijnhowe die reël van die Derde Orde van Sint Franciskus aangeneem.<ref>{{Cite web|url=https://www.patheos.com/blogs/anxiousbench/2022/07/forgetting-our-medieval-history-the-holy-women-of-liege/|title=Forgetting Our Medieval History: The Holy Women Of Liége|last=Barr|first=Beth Allison|last2=Bench|first2=Anxious|date=2022-07-19|website=Anxious Bench|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.globalsistersreport.org/blog/gsr-today/beguines-pave-way-us-think-courageously-and-creatively-about-future-religious-life|title=The Beguines pave the way for us to think courageously and creatively about the future of religious life|last=Meyer|first=Joyce|website=Global Sisters Report|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Begeunegemeenskappe het gewissel in terme van die sosiale status van hul lede; sommige van hulle het slegs dames van hoë sosiale status toegelaat; ander was uitsluitlik gereserveer vir persone in nederige omstandighede; ander het vroue van elke stand verwelkom. Laasgenoemde was die gewildste begijnhowe. Verskeie, soos die root Begeunehof van [[Gent]], het duisende inwoners gehad. Die Begeunehof van Parys, wat voor 1264 gestig is, het soveel as 400 vroue gehuisves.<ref>{{Cite web|url=https://myprivateparis.com/beguines-convent-marais/|title=The Beguines' Convent in Marais|last=Paris|first=My Private|date=2019-08-13|website=My Private Paris|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Douceline van Digne (c. 1215–1274) het die Begeunese beweging in [[Marseille]] gestig; haar [[hagiografie]], wat deur 'n lid van haar gemeenskap saamgestel is, werp lig op die beweging in die algemeen.<ref name="The Life of Saint Douceline">{{Cite book |last=De Porcellet |first=Philippine |title=The Life of Saint Douceline, a Beguine of Provence |last2=Jeay |first2=Madeleine |last3=Garay |first3=Kathleen E. |publisher=Boydell & Brewer |year=2001 |isbn=978-0859916295}}</ref> Hierdie semi-monastieke instellings het by die era aangepas en het vinnig versprei. Sommige Begeune het bekend geword as "heilige vroue" ({{Lang|la|mulieres sanctae}}), en hul toewyding het die godsdienstige lewe in die streek beïnvloed. Die Begijnse godsdienstige lewe was deel van die [[mistisisme]] van daardie era. Daar was 'n begijnhof in [[Mechelen]] so vroeg as 1207, in [[Brusselse Hoofstedelike Gewes|Brussel]] in 1245, in [[Leuven]] voor 1232, in [[Antwerpen]] in 1234, en in [[Brugge]] in 1244. Teen die einde van die eeu het die meeste kommunes in die Lae Lande 'n begijnhof gehad; verskeie van die groot stede het twee of meer gehad.<ref>{{Cite web|url=https://www.thatladyfromeurope.com/en/beguinages-in-north-europe/|title=Beguinages in north Europe|last=Lady|first=The|date=2020-02-05|website=That Lady from Europe|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/855/|title=Flemish B&eacute;guinages|last=UNESCO World Heritage Centre|website=whc.unesco.org|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visitflanders.com/en/stories/discover-flanders-historic-beguinages-oases-calm|title=Discover Flanders’ Historic Beguinages: Oases of Calm|date=2025-08-07|website=VISITFLANDERS|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Invloedryke Begeunehowe was ondermeer Begijnhof (Amsterdam), Begijnhof (Breda) en Begijnhof (Utrecht). === Kritiek en sosiale reaksie === Soos die 13de eeu gevorder het, het sommige Begeune kritiek ontlok weens hulle dubbelsinnige sosiale en wetlike status. As 'n bewuste keuse om in die wêreld te leef, maar op 'n manier wat effektief (ten minste in vroomheid) oortref het of van die meeste leke uitgestaan het, het Begeune sowel afkeuring as bewondering uitgelok. In sommige streke het die term Begeune self 'n ostentatief, selfs 'onaangename godsdienstige' vrou aangedui; 'n beeld wat vinnig gelei het tot beskuldigings van skynheiligheid (dink byvoorbeeld aan die Begeune bekend as "Beperkte Onthouding" in die {{Lang|fr|Roman de la Rose}}). Sommige verklaarde godsdienstiges het aanstoot geneem deur die aanname van "godsdienstige" status sonder die verbintenis tot 'n enige reëls, terwyl leke die implisiete afkeuring van die huwelik en ander sekulêre instellings gekritiseer het. Die vroue se regsposisie in verhouding tot kerklike en leke-owerhede was onduidelik. Begeune het blykbaar die beste van beide wêrelde geniet: om aan hul eiendom vas te hou en as leke in die wêreld te leef, terwyl hulle die voorregte en beskerming van die verklaarde godsdienstiges opgeëis het.<ref>{{Cite web|url=https://beguines.info/?cat=5&lang=en|title=The beguinages|last=Panciera|first=Silvana|website=The Beguinal movement|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uscatholic.org/articles/202501/the-medieval-beguines-defied-social-norms-to-follow-jesus/|title=The medieval Beguines defied social norms to follow Jesus|last=Hunter|first=Nathaniel|date=2025-01-22|website=U.S. Catholic|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Aan die ander kant het bewonderaars soos die sekulêre geestelike Robert de Sorbon (oorlede in 1274) opgemerk dat Begeune heelwat meer toewyding aan God getoon het as selfs die gekloosterdes, aangesien hulle vrywillig 'n godsdienstige lewe sonder geloftes en mure nagestreef het, terwyl hulle omring was deur die wêreld se versoekings.<ref>{{Cite web|url=https://othersisters.hypotheses.org/251|title=the other sister research seminar: Medieval and Early Modern Beguines, from Provence to Northern Europe|last=Gabe|first=Emma|date=2021-05-10|website=The Other Sister|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Die krag van die Begeunese identiteit is duidelik in die 'waterskeidingsmomente' van die Begeunese geskiedenis, van die eerste verskyning daarvan in die preke van Jakobus van Vitry (die Begijnse beweging se vroegste en miskien bekendste ondersteuner), tot die verwysing daarna in die verhoor van die verdoemde mistikus [[Marguerite Porete]] (wat in 1310 in Par op aanklagte van ketteryop die brandstapel verbrand is), tot die sentrale rol daarvan in die veroordeling van leke-godsdienstige vroue by die Raad van Vienne in 1311–1312.<ref>{{Cite web|url=https://www.catholic.com/encyclopedia/beguines-and-beghards|title=Beguines and Beghards|website=Catholic Answers|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> === Marguerite Porete === Gedurende die vroeë tot middel-1290's het Marguerite Porete 'n mistieke boek geskryf, met die titel ''Die Spieël van Eenvoudige Siele''. Die boek beskryf in Oud-Frans die vernietiging van die siel, spesifiek die afdaling na 'n toestand van niksheid - van vereniging met God sonder onderskeid. Alhoewel die boek duidelik gewild was dwarsdeur die [[Middeleeue]] en daarna (dosyne eksemplare het deur die laat-Middeleeuse in Wes-Europa versprei), het die boek kontroversie veroorsaak. 'n Stellings soos "'n Siel wat vernietig is in die liefde van die Skepper, kan, en behoort, aan die natuur alles te gee wat dit begeer", is beskou as 'n soort immoraliteit teenoor die Kerk, sy sakramente of sy kanons. Porete se lering was dat siele in so 'n toestand slegs die goeie begeer en nie in staat sou wees om te sondig nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Marguerite Porete {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Die wyse waarop Porete haar leringe versprei het, wat herinner het aan aksies en gedrag wat sommige geestelikes onder leke-vroue in daardie era toenemend problematies gevind het, was ook ter sprake. Porete is inderdaad uiteindelik deur die Dominikaanse inkwisiteur van Frankryk verhoor en in 1310 as 'n teruggevalle ketter op die brandstapel verbrand. In 1311 - die jaar na Porete se dood - het kerklike amptenare verskeie spesifieke verbande getrek tussen Porete se idees en dade en die Begijnse status in die algemeen by die Raad van Vienne. Een van die konsilie se dekrete, {{Lang|la|Cum de Quibusdam}}, beweer dat Begeune "die hoogste Drie-eenheid en die goddelike wese betwis en daaroor preek en menings inbring wat strydig is met die Katolieke geloof rakende die artikels van die geloof en die sakramente van die kerk".<ref name="Makowski2005">{{Cite book |last=Makowski |first=Elizabeth |author-link=Elizabeth Makowski |url=https://archive.org/details/pernicioussortof0000mako |title=A Pernicious Sort of Woman: Quasi-religious Women and Canon Lawyers in the Later Middle Ages |publisher=CUA Press |year=2005 |isbn=978-0-8132-1392-7 |page=[https://archive.org/details/pernicioussortof0000mako/page/23 23] |url-access=registration}}</ref> === Afname ná 1312 === Na die Raad van Vienne in 1312 het die Begeunese getalle afgeneem. Teen die 14de eeu is sommige gemeenskappe in klooster- en bedelordes opgeneem. Verskeie het egter wel die nasleep van die Vienne-dekrete oorleef.<ref>{{Cite web|url=https://www.canonvanvlaanderen.be/en/events/beguinages/|title=Béguinages|last=Vlaanderen|first=Canon van|website=Canon van Vlaanderen|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref> Die meeste van hierdie instellings is onderdruk tydens die [[Protestantse Hervorming|Hervorming]] van die 16de eeu of gedurende die stormagtige jare van revolusies en die sosiale onrus van die Franse Rewolusie.<ref>{{Cite web|url=https://www.catholic.com/encyclopedia/beguines-and-beghards|title=Beguines and Beghards|website=Catholic Answers|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> 'n Paar begijnhowe het tot die vroeë 20ste eeu in dele van België voortbestaan, insluitend dié van Brugge, Lier, Mechelen, Leuven en Gent, wat in 1905 byna 'n duisend lede gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://mundistour.com/en/beguines-free-women/|title=Beguines, the freest women in the Medieval Era|last=Nunes|first=Maria Tesitor|date=2022-03-11|website=Mundis Tour|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kuleuven.be/residenties/grootbegijnhof/en/about-the-residence/Founding|title=Origin and new destination|website=KU Leuven onderwijs|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> ==== Oorlewende Begeune ==== [[Lêer:Kortrijk_-_Beguinage_and_Sint-Maartenskerk.jpg|duimnael|Bégijnhof van St Elisabeth, Kortrijk]] Die gemeenskap van Begijnhof, Amsterdam, wat erkenning geniet dat hulle die ontwikkeling van die stad se suidelike rand in die laat Middeleeue betekenisvol beïnvloed het, het die Protestantse Hervorming oorleef as 'n onwrikbare Katolieke instelling. Hul gemeenskapskerk is gekonfiskeer en aan verbanne Engelse Puriteine oorhandig. Die laaste Amsterdamse Begijn is in 1971 oorlede,<ref>{{Cite web|url=https://www.iamsterdam.com/en/whats-on/calendar/attractions-and-sights/sights/begijnhof|title=Begijnhof|website=I amsterdam|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> maar die Begijnhof bly steeds een van die stad se bekendste landmerke. Marcella Pattyn, die laaste tradisionele Begeune, is op 14 April 2013 in [[Kortrijk]] op die ouderdom van 92 oorlede. Sy is in 1920 in die Belgiese Kongo gebore en is in 1941 in die Heilige Hoek van Elizabeth van Hongarye in Sint-Amandsberg, [[Gent]], opgeneem. In 1960 het sy na die Begijnhof van St. Elisabeth in Kortrijk verhuis, waar sy een van 'n gemeenskap van nege geword het.<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/europe-travel/marcella-pattyn-vlm5l5nctlf|title=Marcella Pattyn|date=2013-05-30|website=www.thetimes.com|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://petergalenmassey.com/2013/05/05/on-the-death-of-marcella-pattyn-age-92-last-of-the-beguine/|title=On the Death of Marcella Pattyn, Age 92, Last of the Beguine|date=2013-05-05|website=Peter Galen Massey|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.messynessychic.com/2022/06/16/surprise-surprise-a-medieval-feminist-movement-left-out-of-the-history-books/|title=Surprise Surprise, a Medieval Feminist Movement Left Out of the History Books|date=2022-06-16|website=Messy Nessy Chic|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite book |last=Smith |first=Rachel J. D. |title=Excessive Saints: Gender, Narrative, and Theological Invention in Thomas of Cantimpré's Mystical Hagiographies |publisher=Columbia UP |year=2019 |isbn=9780231188609 |location=New York |page=39}}</ref> ==== Tweede en derde golwe ==== Die skrywer Jean Hughes Raber, wat Middeleeuse vrouebewegings bestudeer het, het 'n tweede golf van die Begijnbeweging gepostuleer, wat in die 17de eeu plaasgevind het, toe dit deur Aartsbiskop Mathias Hovius ondersteun is. Sy betrokkenheid het die verbetering van die Groot Begeune in Mechelen ingesluit. Raber sê dat daar geen duidelike einde aan die Tweede Beweging was nie. Sy stel voor dat Katolieke lekebewegings, soos dié van Dorothy Day in die Verenigde State, die Kompanjie van St. Ursula en gemeenskappe van vroue wat deur Francisca Hernandez geïnisieer is, as uitbreidings van die Begeune in die 20ste eeu beskou kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.conciatore.org/2015/03/the-beguines-of-mechelen.html|title=The Béguines of Mechelen|last=Engle|first=Paul|language=en|access-date=2026-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/simple-lives|title=Simple Lives {{!}} Commonweal Magazine|date=2009-05-18|website=www.commonwealmagazine.org|language=en|access-date=2026-01-06}}</ref> Raber stel voor dat die Begeune se reaksie op sosiale en ekonomiese kragte in die 12de eeu 'n model bied wat vergelykbaar is met huidige omstandighede: ekonomiese onsekerheid, enkellopende vroue wat 'n groter deel van die bevolking uitmaak, en verlies aan welvaart in die vorm van gedeflateerde waardes van behuising. Sy noem 'n groep in Kalifornië, die Amerikaanse Begijne, as 'n voorbeeld van die herlewing van die Begijnebeweging, met noemenswaardige maar nie noodwendig problematiese verskille nie.<ref name="ugent" /> Gedurende onlangse dekades het 'n nuwe Begeunebeweging in Duitsland ontstaan.<ref name="ugent" /> Die Begeune van Barmhartigheid is onlangs in [[Vancouver]], British Columbia, Kanada, gestig. Dit is 'n kontemplatiewe [[derde orde]] van opgeleide Katolieke vroue wie se wortels in die geestelike gemeenskap lê. Hul affiliasies is ondermeer goeie werke, stille kontemplasie en die uitlewing van hul geestelike waardes.<ref name="ugent" /> === Noemenswaardige Begeune === Onder Begeune wat bekende verteenwoordigers van die beweging in kontemporêre letterkunde geword het, is: Christina von Stommeln, Douceline van Digne, Hadewijch, [[Marguerite Porete]], Marie d'Oignies en Mechthild van Magdeburg. Moderne Begeune sluit Marcella Pattyn, Marcella Van Hoecke en dalk Dorothy Day in. == <big>^{Beghards (lekemans)}</big> == Wydverspreide godsdienstige herlewing het verskeie verenigings wat verwant was aan die Begeune, vir mans geïnspireer. Hiervan was die Beghards die talrykste en die belangrikste. === Lidmaatskap === Die Beghards was almal leke en, soos die Begeune, was hulle nie deur geloftes gebonde nie, die lewensreël wat hulle nagekom het, was nie uniform nie, en die lede van elke gemeenskap was slegs onderworpe aan hul eie plaaslike meerderes. Hulle het geen private eiendom besit nie; die broeders van elke klooster het 'n gemeenskaplike beursie gehad, het saam onder een dak gewoon en aan dieselfde tafel geëet. Hulle was meestal mans van nederige afkoms – soos wewers, verwers en tekstielmakers – wat nou verbind was met die stadsambagsgildes. Byvoorbeeld, geen man kon tot die Beghards-gemeenskap in Brussel toegelaat word tensy hy 'n lid van die Wewersgeselskap was nie. Die Beghards was dikwels mans vir wie die geluk nie goed was nie – mans wat hul vriende oorleef het, of wie se familiebande deur 'n ongewenste gebeurtenis verbreek is en wat, as gevolg van verswakkende gesondheid of gevorderde jare, of miskien as gevolg van 'n ongeluk, nie alleen kon funksioneer nie. As die Middeleeuse dorpe van Nederland in Begijnhovens 'n oplossing vir 'n vroulike vraagstuk gevind het, het die groei van die Beghard-gemeenskappe 'n tuiste gebied vir uitgeputte, werkende mans.<ref>{{Cite web|url=https://ccel.org/ccel/schaff/encyc02/encyc02.html?term=Beghards,%20Beguines|title=Philip Schaff: New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, Vol. II: Basilica - Chambers - Christian Classics Ethereal Library|website=ccel.org|access-date=2026-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atarahgroupinternational.org/blog/the-beghards-explained-medieval-men-who-lived-faith-outside-the-monastery|title=The Beghards Explained: Medieval Men Who Lived Faith Outside the Monastery {{!}} Atarah Group|website=Atarah Group International|language=en-US|access-date=2026-01-06}}</ref> Die manne het eerstens saamgewerk om die innerlike lewe van die mens op te bou. Terwyl hulle hul eie verlossing uitgewerk het, het hulle ook hul bure in gedagte gehou en, danksy hul verbintenis met die ambagsgildes, het hulle die godsdienstige lewe beïnvloed. Hulle word gekrediteer met die vorming van die godsdienstige opinie van die stede en dorpe van Nederland oor 'n tydperk van meer as 200 jaar, veral vir plaaswerkers.<ref>{{Cite web|url=https://www.atarahgroupinternational.org/blog/the-beghards-explained-medieval-men-who-lived-faith-outside-the-monastery|title=The Beghards Explained: Medieval Men Who Lived Faith Outside the Monastery {{!}} Atarah Group|website=Atarah Group International|language=en-US|access-date=2026-01-06}}</ref> === Verhouding tot die Kerk === Godsdienstige owerhede het geglo dat die Begeune ketterse neigings gehad het en het van tyd tot tyd probeer om dissiplinêre maatreëls teen hulle in te stel. Die Sinodes van Fritzlar (1259), Mainz (1261) en Eichstätt (1282) het maatreëls teen hulle ingestel en hulle is deur die Sinode van Béziers (1299) as "sonder goedkeuring" verbied. Hulle is deur die Raad van Vienne (1312) veroordeel, maar hierdie vonnis is later versag deur [[Pous Johannes XXII]] (1321), wat die Begeune toegelaat het om hul lewenswyse te hervat na hervorming. Die Beghards was meer hardkoppig; gedurende die 14de eeu is hulle herhaaldelik veroordeel deur die hoogste gesag van die Katolikeke kerk (Heilige Stoel), die biskoppe (veral in Duitsland) en die Inkwisisie. Ernest Gilliat-Smith het in die ''Katolieke Ensiklopedie'' geskryf dat manne van geloof en vroomheid onder die Beghards gevind is. Namens hulle het [[Pous Gregorius XI]] (1374–1377) en [[Pous Bonifatius IX]] (1394) offisiele pouslike dekrete (Bulle) aan die biskoppe van Duitsland en Nederland gerig. Daar word geglo dat die leerstelling van die Kwitisme ooreenstem met die standpunt van hierdie gemeenskapslede.<ref>{{Cite web|url=https://www.newadvent.org/cathen/02389c.htm#:~:text=In%20their%20behalf%20Gregory%20XI,in%20the%20doctrine%20of%20Quietism.|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Beguines, Beghards|website=www.newadvent.org|access-date=2026-01-06}}</ref> === Moderne agteruitgang === Voor die einde van die Middeleeue was die Beghard-gemeenskappe besig om te krimp. Hul getalle het afgeneem tesame met die afname van die tekstielbedryf en, toe daardie bedryf verdwyn het, het Beghard gemeenskappe ook geleidelik afgeneem. Die hoogste aantal sulke Middeleeuse stigtings in Vlaandere en [[Waalse Gewes|Wallonië]] was 94, maar in 1734 was hulle verminder tot slegs 34. {{Sfn|Gilliat-Smith|1913}} [[Pous Gregorius XVI]] het krities na hulle verwys in sy ensikliek ''Mirari vos van'' 1832. Daar was 20 oorblywende stigtings teen 1856. {{Sfn|Gilliat-Smith|1913}}. == Sien ook == * Broeders van die Gewone Lewe * Christelike anargisme * Christelike mistiek * Hadewijch * Kettery van die Vrye Gees * Mechthild van Magdeburg * Nikolaas van Basel * ''Suster Catherine Treatise'' == Bronnelys == * Joyce Hollyday se 2020-roman ''Pillar of Fire'' bied 'n fiktiewe weergawe van Begijnen, deels gebaseer op die skryfwerk van Marguerite Porete. * In sy meerdelige roman * ''The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman*'' (1759–1767), laat [[Laurence Sterne]] sy karakter, Korporaal Trim, 'n Begijn beskryf. * In [[Charlotte Brontë]] se roman ''*Villette'' * uit 1853 word Begijnen en 'n begijnhof in Hoofstuk 17, "La Terrasse", genoem. * Françoise Mallet-Joris se eerste roman was {{Lang|fr|Le rempart des Béguines}} (1952; gepubliseer in 2006 in 'n nuwe Engelse vertaling as ''The Illusionist''). Die titel is die naam van die straat waar Tamara, 'n hofdame, apart van die burgerlike samelewing van Gers, 'n fiktiewe [[Vlaandere|Vlaamse]] dorp, woon. * Die 2012-roman ''Ink & Honey'' (hersien en heruitgegee in 2022) deur Sibyl Dana Reynolds, vertel die fiktiewe verhaal en reis van 'n groep begijnen, die susters van Belle Coeur, wat in Middeleeuse Frankryk afspeel. * In [[Umberto Eco]] se 1980-roman ''[[Il nome della rosa|Die Naam van die Roos]]'' (1983 in Engels) word die Beghards gereeld genoem onder die ketterse bewegings wat die [[Inkwisisie]] vervolg. * [[Bernard Cornwell]] het in sy 2003-roman ''Heretic'' 'n karakter, Genevieve, wat 'n veroordeelde Begijnse ketter is wat deur die hoofkarakter, Thomas van Hookton, gered word. * Karen Maitland beeld in haar 2009-roman ''The Owl Killers'' 'n groep Begijnen uit in die fiktiewe vroeë 14de-eeuse Engelse dorpie Ulewic. * [[Ken Follett]] noem in sy 2012-roman ''World Without End'' die lewe van Begijnen in Nederland. * Helga Gielen verduidelik in haar virtuele toer van 2019 in die Groot Begijnhof van Leuven die verskil tussen Begijnen en nonne.<ref name="ugent" /> * In hoofstuk 53 van [[Jean de Meung|Jean de Meun]] se 13de klassieke werk van Ou Franse letterkunde, ''Roman de la Rose'', word die Begijne deur die allegoriese antagonis beskryf. Vals-Sienbaar word beskryf as "waarvoor ongediertes geen vreemdelinge is nie, want in werklikheid is hulle van ver af stink" wat "vuil gekreukelde kouse" en "lelike sandale skoene" dra. * Burnham, Louisa A., ''So Groot 'n Lig, So Groot 'n Rook: Die Begijnse Ketters van Languedoc'', Cornell University Press, 2008. * De Cant, Geneviève, Majérus Pascal & Verougstraete Christiane, ''<nowiki/>'n Wêreld van Onafhanklike Vroue: Van die 12de Eeu tot die Heden: Die Vlaamse Begijnhoven'', Riverside: Hervé van Caloen Stigting, 2003. * Deane, Jennifer Kolpacoff, ''Begijne se Heroorweging: Historiografiese Probleme en Nuwe Rigting'', Monastic Matrix, 2008. * McDonnell, Ernest W., ''Die Begijnen en Beghards in Middeleeuse Kultuur: Met Spesiale Klem op die Belgiese Toneel'', New York: Octagon Books, 1969 (1954-uitgawe aanlyn by [[hdl:2027/mdp.39015002229501|HathiTrust]] ). * Miller, Tanya Stabler, ''Die Begijne van Middeleeuse Parys: Geslag, Beskermheerskap en Geestelike Gesag'', Philadelphia, Universiteit van Pennsylvania Pers, 2014 * Murk-Jansen, Saskia, ''Bruide in die Woestyn: Die Spiritualiteit van die Begijn'', Maryknoll, NY: Orbis Books, 1998 * Neel, Carol, ''Die oorsprong van die Begijnen'', Tekens, 1989. * Petroff, Elizabeth Alvilda, ''Liggaam en Siel: Essays oor Middeleeuse Vroue en Mistiek'', Oxford: Oxford University Press, 1994 * Philippen, LJM, ''De Begijnhoven: Oorsprong, Geschiedenis, Inrichting'' . Antwerpen: Hfst. en H. Courtin, 1918. * Reichstein, Frank-Michael, ''Das Beginenwesen in Deutschland'', 2de uitgawe, Berlyn, 2017. * Simons, Walter, ''Stede van Dames: Begijngemeenskappe in die Middeleeuse Lae Lande, 1200–1565'', Philadelphia: Universiteit van Philadelphia Press, 2001. * Simons, Walter, "Bevlekking van die Spraak van Goddelike Dinge: Die Gebruike van Geletterdheid in Middeleeuse Begijnse Gemeenskappe", Thérèse De Hemptinne & Maria Eugenia Gongora (reds.), ''Die Stem van Stilte: Vrouegeletterdheid in 'n Mannekerk'', Turnhout, Brepols, 2004. * Swan, Laura, ''Die Wysheid van die Begijnen: Die Vergete Verhaal van 'n Middeleeuse Vrouebeweging'', BlueBridge, 2014. * Van Aerschot Suzanne & Heirman Michiel, ''Les béguinages de Flandre.'' ''Un patrimoine mondial'', Brussel: éditions Racine, 2001. * Von Der Osten-Sacken, Vera, ''Jakob von Vitrys Vita Mariae Oigniacensis.'' ''Zu Herkunft und Eigenart der ersten Beginen'', Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2010 (=VIEG 223). === Toeskrywing === * Hierdie artikel inkorporeer teks van publikasies wat nou in die publieke domein is: Chambers, Ephraim, red. (1728). "Beguines". ''Cyclopædia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences'' (1ste uitgawe). James & John Knapton, et al. Phillips, Walter Alison (1911). "Beguines". In Chisholm, Hugh (red.). ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 3 (11de uitgawe). Cambridge University Press. p. 652. Herbermann, Charles, red. (1913). "Beguines and Beghards". ''Catholic Encyclopedia''. New York: Robert Appleton Company. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * Chambers, Ephraim. ''Cyclopædia'', 1728, [https://web.archive.org/web/20071104234217/http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=turn&entity=HistSciTech000900240245&isize=L Beguines p. 95] * [http://www.newadvent.org/cathen/02389c.htm "Beguines & Beghards"] at the ''Catholic Encyclopedia'' * [https://web.archive.org/web/20070927035342/http://www.spiritualitytoday.org/spir2day/91431peters.html Marygrace Peter's article on Beguines] * [https://mysticsandprophets.blogspot.com/search/label/Beguines Articles exploring Beguines, their spirituality and current relevance.] * [http://monasticmatrix.osu.edu/commentaria/beguines-reconsidered-historiographical-problems-and-new-directions Jennifer Kolpacoff Deane, "'Beguines' Reconsidered: Historiographical Problems and New Directions" Monastic Matrix (2008)] * [https://ecampion.wordpress.com/2013/12/05/beguine-communities-and-medieval-history-an-unexpected-treasure/ Beguine Communities and Medieval History: An Unexpected Treasure?] * {{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/simple-lives|title=Simple Lives|last=Jean Hughes Raber|date=May 18, 2009|access-date=2019-06-16}} * [https://wrldrels.org/2020/09/04/beguines/ World Religions and Spirituality: History of the beguines from the thirteenth century to the present by Tanya Stabler Miller] {{Normdata}} [[Kategorie:Christelike ordes]] [[Kategorie:Christelike organisasies]] [[Kategorie:Christelike geloofsbelydenisse]] [[Kategorie:Christelike leiers]] [[Kategorie:Christelike mitologie]] [[Kategorie:Christelike kuns]] [[Kategorie:Middeleeue]] [[Kategorie:Europa]] [[Kategorie:Nederland]] [[Kategorie:Duitsland]] [[Kategorie:Vlaandere]] [[Kategorie:Frankryk]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Argitektuur]] [[Kategorie:Mistisisme]] [[Kategorie:12de eeu]] [[Kategorie:13de eeu]] [[Kategorie:14de eeu]] [[Kategorie:15de eeu]] [[Kategorie:16de eeu]] [[Kategorie:Kerke]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] cn8o31149nyiumovikncvi5idlrglop 0 457343 2908871 2905103 2026-06-02T15:16:38Z Jcb 223 2908871 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler|geboortedatum={{Geboortedatum en ouderdom|1994|11|26}}|geboorteplek=[[Port Elizabeth]], [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]|beeld=[[Lêer:2025 Rugby World Cup (Women) - France vs South Africa 20250907 175124 Aseza Hele.jpg|250px]]|lengte=172 cm|gewig=88 kg|ru_posisies=[[Agsteman]] |ru_nasionalejare=2019– |ru_nasionalespan=[[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]]|ru_nasionalewedstryde=32|ru_nasionalepunte=85|ru_nsopdatering=14 September 2025|byskrif=[[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] in Northampton}} '''Aseza Hele''' (gebore 26 November 1994) is 'n [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrikaanse internasionale rugbyunie-]] en [[Sewesrugby|sewesrugbyspeler]] as 'n [[agsteman]]. Sy speel vir [[Boland (rugbyspan)|Boland Dames]]. == Biografie == Aseza Hele is op 26 November 1994 gebore. Sy en haar suster is wees gelaat en deur haar ouma in die dorp Kwadwesi, [[Gqeberha|Port Elizabeth]], grootgemaak.<ref name="crossroads">{{Cite web|url=https://www.sabcsport.com/rugby/news/aseza-hele-at-crossroads-as-family-obligation-clouds-european-offers|title=Hele at crossroads as family obligation clouds European offers|date=2023-03-17|website=sabcsport.com|language=en|access-date=2024-03-12}}.</ref> Sy het aanvanklik [[netbal]] op 'n relatief hoë vlak gespeel nadat sy vir die [[Oos-Kaap]] gekies is. Maar ongelukkig verhoed haar werkskedule haar om na oefensessies te gaan en sy bevind haarself onaktief in sport. Sy het toevallig rugby begin speel: eendagoggend het sy op 'n veld gedraf waar vroue geoefen het. Die afrigter het haar geroep om by die sessie aan te sluit en sy het ingestem.<ref name="ruggas">{{Cite web|url=https://ruggas.co.za/aseza-hele-the-super-star-of-women-rugby/|title=Aseza Hele – The Super Star Of Women Rugby|website=ruggas.co.za|language=en|access-date=2024-03-12|archive-date=2024-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312171514/https://ruggas.co.za/aseza-hele-the-super-star-of-women-rugby/|url-status=dead}}.</ref> In 2022 het sy vir die Boland-provinsie gespeel. Sy het slegs vyf wedstryde vir [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]] gehad toe sy in September gekies is om in die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|Wêreldbeker]] in [[Nieu-Seeland]] te speel.<ref name="crossroads" /> In Julie 2023 het sy by Harlequins in die Engelse Professionele Liga geteken.<ref name="crossroads" /> Sy is toe gekies om aan die eerste uitgawe van WXV 2 in Suid-Afrika deel te neem.<ref name="ruggas" /> Sy het 'n rooi kaart teen [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan|Italië]] ontvang, wat veroorsaak het dat sy die laaste wedstryd teen [[Samoaanse nasionale vrouerugbyspan|Samoa]] misgeloop het. <ref name="crossroads" /> Aan die einde van die seisoen het sy na Suid-Afrika teruggekeer. In September is sy gekies om vir die WXV te speel.<ref>{{Cite web|url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2024/09/22/dumke-declared-fit-for-wxv-2-campaign/|title=Dumke declared fit for WXV 2 campaign|date=22 September 2024|website=sarugby.co.za|language=en|access-date=2025-02-17}}.</ref> In 2025 het sy in die Suid-Afrikaanse kampioenskap met die [[Boland (rugbyspan)|Boland Dames]] gespeel, waarvan sy kaptein was.<ref name="crossroads" /> Sy is daarna in die Springbok-vrouespan vir die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025 Vrouerugbywêreldbeker]] in [[Engeland]] gekies.<ref name="South Africa">{{cite web |date=9 August 2025 |title=Booi leads experienced squad to Women's RWC 2025 |url=https://www.springboks.rugby/news-features/articles/2025/08/09/booi-leads-experienced-sa-squad-to-women-s-rugby-world-cup-2025/ |access-date=10 August 2025 |website=Springboks Rugby}}</ref><ref name="ruggas" /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.sarugby.co.za/match-centre/player-detail/?playerId=1b223196-d413-4827-9aeb-fa82cf6a3fd3&teamId=9d91e731-3b18-4b5a-9b63-5afc509efa26 Aseza Hele] by [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Springbok Vroue]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hele, Aseza}} [[Kategorie:Xhosas]] [[Kategorie:Vroue-Springbokrugbyspeler]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] ginxvg75i0lnvtj3pnhk4a202ximsuy 0 459514 2909017 2893157 2026-06-03T07:57:00Z Makenzis 94013 2909017 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:WKS_Śląsk_Wrocław_Handball_Team_(cropped).jpg|200px]] | klubnaam = Śląsk Wrocław | vollenaam = Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław Spółka Akcyjna | bynaam = ''WKS''<br>''Wojskowi'' (Die Militêre) | stigting = {{Start date and age|df=yes|1947}} | stadion = Tarczyński Arena Wrocław, [[Wrocław]] | kapasiteit = 45 105<ref>{{Cite web|url=https://stadionwroclaw.pl/stadion/fakty-i-liczby/|title=Fakty i liczby|access-date=26 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125152152/https://stadionwroclaw.pl/stadion/fakty-i-liczby/|url-status=live}}</ref> | eienaar = [[Wrocław]] | voorsitter = Remigiusz Jezierski | afrigter = {{vlagikoon|Slowenië}} Ante Šimundža<ref>{{Cite web |date=2024-12-24 |title=Oficjalnie: Śląsk Wrocław ma nowego trenera! Co za prezent na święta |url=https://www.sport.pl/pilka/7,65039,31569644,oficjalnie-slask-wroclaw-ma-nowego-trenera-co-za-prezent-na.html |access-date=2024-12-24 |website=Sport.pl |language=pl}}</ref> | liga = [[Ekstraklasa]] (I) | seisoen = | posisie = | patroon_la1 = | patroon_b1 = _slask2526h | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 005000 | liggaam1 = 005000 | regterarm1 = 005000 | broek1 = 005000 | kouse1 = 005000 | patroon_la2 = _nikeprecision7w | patroon_b2 = _nikeprecision7w | patroon_ra2 = _nikeprecision7w | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = | liggaam2 = | regterarm2 = | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF | huidige_seisoen = 2025–26 Śląsk Wrocław-seisoen }} '''Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław Spółka Akcyjna''', algemeen bekend as '''WKS Śląsk Wrocław''' (<small>[[Pools|Poolse]] uitspraak:</small> ɕlɔ̃zɡ ˈvrɔt͡swaf), is ’n [[Pole|Poolse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Wrocław]] wat in die I liga, die tweede vlak van die Poolse sokkerliga-stelsel, speel. Die naam Śląsk is Pools en verwys na die streek [[Silesië]]. Die klub se ondersteuners het ’n alliansie met die ondersteuners van [[Lechia Gdańsk]], en die wedstryd tussen die twee spanne word dikwels die ‘vriendskapswedstryd’ genoem. Śląsk het twee keer die titel van Poolse kampioen gewen (1977, 2012), vier keer tweede in die Ekstraklasa geëindig (1978, 1982, 2011, 2024), twee keer die Poolse Beker gewen (1976, 1987), twee keer die Poolse Superbeker gewen (1987, 2012) en een keer die Ekstraklasa Beker (2009).<ref>{{cite web|title=Historia Wroclawskiego Klubu|url=http://slaskhistoria.w.interia.pl/wks_slask_wroclaw.htm|publisher=WKS Śląsk Wrocław Historia Klubu|access-date=22 July 2011|language=Polish|archive-date=11 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120611164411/http://slaskhistoria.w.interia.pl/wks_slask_wroclaw.htm|url-status=dead}}</ref> Die klub se tuisstadion is die Tarczyński Arena Wrocław, ’n stadion met ’n kapasiteit van 45,105 in Wrocław wat een van die gasheerplekke tydens [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|UEFA Euro 2012]] was. Voorheen het die klub by die Stadion Olimpijski en die Stadion Oporowska gespeel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.slaskwroclaw.pl Amptelike klubwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Slask}} [[Kategorie:Poolse sokkerklubs]] id3dy4oyv8h41i6fvhz831zqr7ifkr1 0 461035 2908978 2908385 2026-06-03T06:29:09Z Jcb 223 2908978 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref name="Bouman2026a">Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Oorsprong === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? En op handelsgebied? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} === Politieke agtergrond === ==== Parlementêre politiek ==== Toe die Kaapkolonialers 'n verenigde front gevorm het teen die landing van 'n skeepslading Engelse bandiete, is gedeeltelike selfbestuur in 1853 aan die Kaap toegestaan. Hierdie stelsel het uit twee "huise" bestaan, naamlik die Hoërhuis (of Wetgewende Raad) en die Laerhuis (of Wetgewende Vergadering), die voorganger van die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]]. Die Laerhuis het bestaan uit 2 verkose lede (setels) uit elkeen van die 21 plattelandse kiesafdelings en vier vir Kaapstad. Hierdie verteenwoordigers is deur die publiek van die betrokke kiesafdelings gekies. Die Hoërhuis het uit vyftien ministers bestaan.<ref>Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg 1660-1970.'' Epping: Privaat uitgegee, p. 325</ref><ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Vergadering (Laerhuis)'' Die Wetgewende Vergadering het uit 46 lede bestaan wat vir 'n periode van vyf jaar deur stemgeregtigde burgers verkies is. Met die uitsondering van die voorsitter het twaalf lede 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Engels is as taalmedium gebruik, en die Vergadering moes ten minste een maal per jaar op 'n plek vergader wat deur die Goewerneur bepaal is. [...]</ref> Die Wetgewende Vergadering het nuwe wette of wysigings voorgestel; die Wetgewende Raad het die voorgestelde wetgewing bekragtig of afgekeur.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Raad (Hoërhuis)'' Die Wetgewende Raad het bestaan uit die Hoofregter (as president en voorsitter) en vyftien verkose lede. Agt lede het onderskeidelik die weste en sewe lede die oostelike distrikte verteenwoordig. Vyf lede, sonder die voorsiter, het 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Lede van die Wetgewende Raad moes bo en behalwe die kwalifikasies wat vir 'n kieser gestel is, ook 30 jaar oud wees en in besit van onbeswaarde eiendom ter waarde van £2 000 of beswaarde eiendom ter waarde van £4 000.</ref> Die Goewerneur (die verteenwoordiger van die Britse kroon) moes die wet onderteken, of kon, in uiterste gevalle, in opdrag van Londen toestemming weerhou.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: As verteenwoordiger van die Britse Kroon het die Goewerneur oor die bevoegdheid beskik om wette te maak vir die vrede, welsyn en goeie regering van die Kaapkolonie, maar slegs op advies en met die uitdruklike goedkeuring van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering. Sekere bevoegdhede soos die ontbinding van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering gesamentlik of die Vergadering alleen, die besteding van staatsgeld, die terugstuur van wetgewing na die twee huise, en die uitoefening van 'n vetoreg was die prerogatief van die Goewerneur. Die Goewerneur kon enige wetsontwerp vir die oordeel van die Britse monarg voorbehou, wat beteken het dat die Britse regering dit moes bekragtig. Die finale wetgewende bevoegdheid het dus steeds by die Britse Parlement berus.</ref> Al was dit nie die partypolitiek soos vandag, waar die politieke partye die septer in die parlement swaai nie, kon verteenwoordigers buitemuurs deel wees van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Sulke verteenwoordigers is Bondsmanne genoem. Moorreesburg se Bondstak sou aanvanklik 26 September 1889 gestig word, maar dit is uitgestel tot 3 Oktober 1889.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 21 September, p. 1: Eene Publieke Vergadering zal gehouden worden te Moorreesburg, op Donderdag, 26 dezer, ten half 2 ure, ten einde een Tak van den Afrikaander Bond te stichten. Alle belangstellenden worden verzocht tegenwoordig te zijn.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 24 September, p. 2: De publieke vergadering van den Afrikaander Bond te Moorreesburg in ons laatste nommer op Donderdag 26 dezer geadverteerd, zal door dien vele perzonen niet tegenwoordig kunnen zijn, uitgesteld worden tot Donderdag, 3 October.</ref> In die ou Kaapse parlement (1854 – 1910) het die Kiesafdeling Malmesbury twee setels gehad - wat dorpe soos Hopefield en Moorreesburg ingesluit het.<ref name="Smit.1945.parlement">Smit, A.P. 1945.Parlementslede van Malmesbury (1854-1945). ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, pp. 370 & 379.</ref> Kiesafdeling Piquetberg het egter die bal aan die rol gesit met die Moorreesburg-trein, omdat die streek baie graag 'n trein tot op Piquetberg wou gehad het. Hoe om 'n spoorlyn te kry: Die saak moet opgeneem word met die verteenwoordiger. Gewoonlik word 'n openbare vergadering gereël of 'n petisie dan opgestel, wat die verteenwoordiger van die kiesafdeling parlement toe neem. Die petisie beland in die parlement (Wetgewende Vergadering, die Laerhuis). Die petisie dien as bewys dat mense die wet wil hê. As die parlement saamstem, word daar eers op 'n mosie na bespreking gestem, totdat daar later 'n konsepwet opgestel word wat dan bespreek en oor gestem word. Indien die parlementslede leke op die betrokke gebied is, moet 'n gekose komitee saamgestel word om die nodige inligting in te win. Na afloop van die komiteeterugvoer en verdere bespreking, stem die verteenwoordigers van die verskillende kiesafdelings daaroor (of bly buite stemming). Die meerderheid stemme wen. Wen die voorstel, gaan dit Wetgewende Raad toe. Die Wetgewende Raad (Hoërhuis) besluit of die voorgestelde wet aanvaar of verwerp moet word. Laastens bekragtig of verwerp die Goewerneur die voorgestelde wet met sy handtekening. Die probleem is, die hoeveelheid geld is beperk. Elke kiesafdeling wil ietsie (of feitlik alles) van daardie geld hê. Elke streeksverteenwoordiger baklei hard vir sy eie streek se belange en sal mekaar veto. Op die lange duur ontstaan daar ongesiens 'n ''quid pro quo'', of "log-rolling" word dit genoem. Sekere streke kom in die geheim ooreen om vir mekaar se belange te stem.<ref name="Bouman2026a" /> Daar is egter ook 'n klein troefkaart, soos in die geskiedenis hieronder gesien sal word. As 'n dorp of 'n sekere belangegroep ontevrede is, word 'n openbare vergadering ter plaatse belê, die afgevaardigdes vorm 'n deputasie en gaan onderhandel direk met die Kommissaris van Openbare Werke self. Die Kommissaris skryf immers die wet. Hy kon dan die voorgestelde wet terugstuur parlement toe, met genoeg amptelike data om 'n wysiging voor te stel. Verder is die Kommissaris die aangewese persoon wat die spelreëls ken, juis omdat hy die wet skryf. Nog voordat 'n enkele petisie geteken is, kon 'n deputasie afgevaardig word om ''vooraf'' die regte prosedure by die wetgewer te kry. In die tweekamerstelsel het die Wetgewende Raad (Hoërhuis) hersieningsbevoegdhede gehad, maar hy kon nie finansiële wetsontwerpe ter tafel lê nie — soos om die nodige staatsfondse vir 'n nuwe spoorlyn te bewillig nie. Slegs die Goewerneur en die lede van die Wetgewende Vergadering (Laerhuis) kon sodanige geldelike maatreëls indien. Omdat die Wetgewende Raad egter wel die reg gehad het om wetgewing te 'hersien', is 'n 'dubbelganger'-petisie dikwels deur die lede van die Wetgewende Raad in die Hoërhuis formeel ingedien om as klinkklare bewys te dien waarom 'n ander wet gewysig of geveto moes word. In baie eenvoudige taal het dit neergekom op: 'Kyk hier, die mense is ontevrede, ons gaan hierdie (ander) wet wysig of veto.'{{voetnota|Quod non est in actis, non est in mundo — "Wat nie in die amptelike stukke (rekords) is nie, bestaan nie in die wêreld nie."}}<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67-68: Die Parlement was dus 'n bikamerale wetgewende liggaam. Hoewel die bevoegdhede van die twee huise identies was, het die Wetgewende Raad as Hoërhuis hersieningsbevoegdhede gehad. Finansiële wetsontwerpe kon egter slegs deur die Goewerneur in die Wetgewende Vergadering ingedien word. Die Wetgewende Raad het egter dikwels teen die indiening en beperking van geldelike maatreëls beswaar aangeteken en het wysigings en finansiële wetsontwerpe aangebring om belasting te verhoog of te verminder.</ref> Hier volg nou Lede van die Wetgewende Vergadering (LWV's) wat in die parlement Malmesbury en Piquetberg onderskeidelik verteenwoordig het: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Setel''' | valign="top" |'''Malmesbury'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE" /><ref name="Smit.1945.parlement" /> | valign="top" |'''Piquetberg'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n185/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., pp. 137-168: Annexure E, Members of the House of Assembly, 1854-1910]</ref> |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Michiel Bergh (1874 – 1888) | valign="top" |Johan Zacharias Human (1870 – 1883) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Jan Andries Basson (1889 – 1893) | valign="top" |[[David Christiaan de Waal]] (1884 – 1893) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |Daniel Jacobus Marais (1896 – 1903) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Ryan Pierce (1894 – 1898) | valign="top" |David Christiaan de Waal (1894 – 1903) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Jacobus Abraham Smuts (1898 – 1907) | valign="top" |Hermanus Dempers Stiglingh (1904 – 1907) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[William Philip Schreiner]] (1898 – 1900) | valign="top" |Michael Johannes de Beer (1904 – 1910) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Arnoldus Petrus Willem Immelman (1908 – 1910) | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[F.S. Malan|François Stephanus Malan]] (1900 – 1910) | valign="top" | |} Dan was daar ook die onderskeie Kommissarisse van Openbare Werke wat die wetgewing geskryf het om die totstandkoming van 'n spoorlyn moontlik te maak: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kommissaris van Openbare Werke'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureG">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n217/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., p. 168: Annexure G]</ref> |- | valign="top" |John Laing (6 Februarie 1878 – 8 Mei 1881)   [[John X. Merriman]] (9 Mei 1881 – 12 Mei 1884) Friedrich Schermbrucker (13 Mei 1884 – 24 November 1886) Friedrich Schermbrucker (25 November 1886 – 16 Julie 1890) [[Cecil John Rhodes]] (17 Julie 1890 – 23 September 1890) James Sivewright (24 September 1890 – 3 Mei 1893) John Laing (8 Mei 1893 – 12 Januarie 1896) James Sivewright (17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898) [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (14 Oktober 1898 – 17 Junie 1900) Thomas William Smartt (18 Junie 1900 – 29 Mei 1902) Arthur Douglass (30 Mei 1902 – 21 Februarie 1904) Thomas William Smartt (22 Februarie 1904 – 2 Februarie 1908) Jacobus Wilhelmus Sauer (3 Februarie 1908 – 30 Mei 1910) |} ==== Parogiale kerkpolitiek ==== Verdere intrige in hierdie hele ''Bahnhof-Drama'' word verskaf deur die kerkpolitiek. By die afstigting van Moorreesburg in 1879, in die Hooikraalkerkie, speel die volgende toneel hom af betreffende die gemeenteafbakening. Piquetberg in die noorde is bra verveeld met die hele petalje - sy grens met Moorreesburg sal by die Bergrivier begin en eindig. Daar is wel 'n lys voorgelees van gemeentelede van die nuwe voorgestelde gemeente wat graag by Piquetberg wil bly, omdat hulle daar tuis voel en deur hul predikant (ds. Christiaan Rabie) na goed omgesien word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> In die suide het Malmesbury meer as genoeg hooi op sy vurk; die afstigting van die gemeentes Hopefield (1852), Darling (1853), Riebeek-Wes (1858) en Riebeek-Kasteel (1863) is lewende getuienis daarvan.<ref>Smit, A.P. 1945. Die Dogtergemeentes. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 280-295.</ref> Moeder (Malmesbury) en dogter (Moorreesburg) sou dus iewers tot 'n vergelyk kom. Die probleem lê in die speelveld tussen die ooste en die weste weerskant - tussen die dogtergemeentes, Hopefield en Riebeek-Wes.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Blykbaar was Riebeek-Wes by die Ringvergadering in Oktober 1879 aanvanklik vuur en vlam vir Moorreesburg se afstigting.<ref>Lochner, J.J. 1979. Afstigting van Swartlandgemeente. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 4: Ds. B.H. de Vries van Riebeek-Wes wou sommer daar en dan die nuwe gemeente in die lewe roep, maar sy voorstel is afgestem.</ref> Op 3 Desember 1879 in die Hooikraalkerkie begin die afgevaardigde van Riebeek-Wes skielik kleinkoppie trek, voete sleep en spykers op laagwater soek. Piquetberg sê reguit - as daar enige klagtes was, moes Riebeek-Wes dit reeds by die Ringvergadering geopper het. Maar Hopefield se afgevaardigde word summier deur die korrespondent prontuit beskryf as ''verschrikkelijk gierig'', maar voeg wel by, as daar aan Hooikraal se versoek toegestaan sou word, sou Vredenburg ook aansoek doen tot gemeente-afstigting. Gebeur dit, het Hopefield net 'n paar honderd gemeentelede oor.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.<br>De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringscommissie, alsmede die van Riebeek West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden “Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed.” De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worden.<br>De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury toestemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting kan stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan.<br>De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moest gemaakt hebben.<br>Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om ''plaatsen'' af te scheiden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.<br>Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.<br>Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenburg later afgescheiden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.<br>Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk op halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.<br>Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.<br>Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Lank nadat ds. Moorrees sy laaste preek in die Hooikraalkerkie gelewer het (11 Januarie 1880)<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.</ref> en 'n proponent De Wet beroep is (omstreeks 6 Januarie 1881),<ref>''De Zuid-Afrikaan'' . 1881. 6 Januarij, p. 3: De Eerw. Proponent De Wet heeft bedankt voor het beroep naar Moorreesburg.</ref> word ds. J. D. Retief as predikant georden (12 Januarie 1882).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Moorreesburg: Bevestiging van den Wel.Eerw. J.D. Retief. 19 Januarij, Bijvoegsel, p. 5: Die 12de Januarij was bepaald voor bovengenoemde plegtigheid.<br>Den dag te voren reeds kwam de jonge leeraar in geselschap van Ds. van de Wall (Paarl) te Moorreesburg aan. Omtrent een half uur van het dorp was een groot getal leden van de gemeente met rijtuigen en te paard vergaderd, wachtende op den jeugdigen leeraar. Ten 5 ure arriveerde Zijn Eerw. dan ook aan de plaats, hield er stil en ontving een handdruk van al de tegenwoordig zijnde vrienden. Van daar ging men in optogt naar het dorp. Prachtig en te gelijk plechtig was het, zulk een langen stoet te zien, bestaande uit 50 rijtuigen en 40 heeren te paard.<br>Bij den ingang van 't dorp had men een fraaijen eereboog opgericht, waarop het woord "welkom" prijkte. Hier hield men halt, en werd zijn Eerw. een welkomstadres voorgelezen, waarop door hem op gevoelvolle wijze werd geantwoord.[...]</ref> Vanaf 1 Julie 1884<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue">''De Zuid-Afrikaan''. 1884. Moorreesburg. 29 Julij, p. 3: Na een afwezigheid van drie weken kwam onze leeraar, Ds. Retief, van daag weer in ons midden terug, met zijne echtgenoote, de tweede dochter van den Wel-Eerw. heer Neethling, van Hopefield, met wie hij op den 1sten Julij in het huwelijk is getreden. Omtrent een half uur buiten het dorp waren vele leden der gemeente in rijtuigen en te paard bijeengekomen om hunnen leeraar met zijne gade te verwelkom.</ref> tot en met die afsterwe van sy vrou in 1902,<ref>[https://graves.eggsa.org/westerncape/MOORREESBURG-Urban/Moorreesburg-OLD/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/Moorreesburg%20Ljh_003_004/Picture+074.jpg Eggsa.net, Retief-begraafplaas, Moorreesburg. Graffoto van Elizabeth Gertruida Fredrika Retief (geb. Neethling), gebore 22 November 1861, oorlede 12 Februarie 1902.]</ref> is Johannes Daniël Retief, die predikant van Moorreesburg, die skoonseun van ds. Johan Henoch Neethling, die predikant van Hopefield<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue" /> (wat sedert Januarie 1854 bevestig is, en tot 1904 Hopefield sou lei).<ref>Smit, A.P. 1945. Hopefield. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 283: Die eerste predikant was ds. Johan Henoch Neethling (J./seun), wat in Januarie 1854 hier bevestig is. [...] Ds. Neethling het die gemeente meer as 'n halwe eeu gedien. Die ou vader is in Januarie 1917 op 89-jarige leeftyd oorlede.</ref> Ongeag die familiebetrekkinge, is dit hierdie twee herders se skapies wat vir mekaar wolwetandjies gaan wys. === Aanloop === '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds in 1881 opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word deur Human ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël), gevolg deur: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref>Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Shaw glo water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. '''1894 tot 1895:''' Die ou Hooikraalskerkie op Moorreesburg raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> [[Lêer:David Christiaan de Waal.jpg|duimnael|David Christiaan de Waal het herhaaldelik petisies by die Laerhuis ingedien om 'n spoorlyn na Piquetberg te kry]] '''5 Mei 1886:''' '''D.C. de Waal (LWV van Piquetberg) dien sy eerste petisie vir die spoorlyn by die parlement in.''' Die petisie stel voor dat 'n spoorlyn na Piquetberg gebou moet word, sodat daar werk verskaf kan word aan die sendingstasies aldaar.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Parlement: Gisteren. Petities, enz. 6 Mei, p. 3: Petitie: De heer De Waal een uit Zendingsstations in Piketberg, waar men een Spoorweglinie wil om die lieden werk te geven.</ref> '''6 Mei 1886:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die dubbelganger van die vorige dag deur Petrus Benjamin van Rhijn (LWR van die Noordwestelike Provinsie) ingedien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Het Parlement: Wetgevende Raad, Donderdag, 6 Mei. Voorloopig. 8 Mei, p. 2: De heer Miller had een petitie van de heeren Mostert van Mowbray, om vergoeding van het uitroeijen van hun wijngaard; '''de heer Van Rhijn een van Zendingstaties in de afdeeling van Piketberg, om een spoorweg, ten einde de lieden aldaar werk te verschaffen''' [...]</ref> '''13 Desember 1888:''' 'n Brief van "een Namaqualander" word geplaas. Die skrywer is dit glad nie met Thomas Louw (LWV) eens dat 'n hardepad vanaf Saldanhabaai na Malmesbury (die huidige treinterminus) aangelê moet word nie. Dit sal hopeloos te duur kos en boonop het Saldanhabaai reeds 'n hawe met skepe wat Kaap toe vaar. As daar dan nou 'n hardepad moet wees, is Moorreesburg veel beter. Dit is nie 'n geval van "as" nie, maar ''wanneer'' die spoorlyn verleng gaan word, sal Moorreesburg die ideale stasie wees wat Saldanhabaaiers wil hê, want dit is nader.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1888. Correspondentie: Weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, 13 Desember, p. 3:Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Een hard pad van Saldanhabaai naar Malmesbury, wat bedoelt de heer Louw daarmede? Zal de Saldanhabaaische boer of visscher zijn produkten naar Malmesbury voeren wanneer de scheepvaart naar de Kaapstad zooveel goedkooper is? Moet ons land weer in tien- of vijftien duizend pond schuld gestoken worden?<br>Maar vraag mij, wat er te doen staat en ik zal het u zeggen. Maak een pad of harden weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, zoodat het binnenland den handel van Saldanhabaai bekomt; want aldaar kunnen duizenden visschers leven, was er maar net een pad.<br>Nog meer, '''wanneer de spoorweg verlengd wordt dan zal die juist de statie zijn welke de Baai wil hebben''', en al de omliggende distrikten zullen er door bevoordeeld zijn; maar niet dit alleen, meer menschen zouden zich aan de Baai vestigen, de boer zou geld krijgen voor zijn produkten, het Gouvernement zou ook geld krijgen, daar er licenties zouden genomen worden en pakhuizen geopend. Het Gouvernement zou ook niet zoo diep in de schuld zijn, want de weg naar Moorreesburg zou de helft minder kosten dan naar Malmesbury.<br>Wordt de Spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg verlengd, dan zal de Malmesbury Spoorweg de helft meer betalen dan tot hiertoe het geval is geweest, wat men zou meer van de produkten van de Westkust krijgen.<br>Mogen de boeren hunne oogen openen vóór de verlenging plaats vindt. Ik geloof dat de heer Basson met mij eens van gevoelen is.<br>Ik ben, enz., enz.,<br>Een Namaqualander,<br>H. W.</ref> '''12 Julie 1889:''' Twee mosies word voor die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Louw: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer). D.C. de Waal: tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander kiesafdelings wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en almal word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''28 Julie 1890:''' Thomas Tennant Heatlie, lid van die Wetgewende Raad, het die regering gevra om 'n direkte spoorlyn vanaf Soutrivier deur Koeberg en Malmesbury na Piquetberg te oorweeg om sodoende die "koringskuur van die Kolonie" te ontsluit. Die Wetgewende Raad het die voorstel gunstig ontvang en belowe om die roete spoedig op te meet. Teen November het Heatlie sy kiesers op Piquetberg verseker dat hy hom herverkiesbaar stel en dat die voorbereidende werk vir die spoorlyn flink vorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1890. Het Parlement, Wetgevende Raad, 28 Julij, Petities. 29 Julij, p. 3: Op de eerste vraag van den Ed. heer Heatlie nl. of de Regering, voor de aanstaande zitting, de raadzaamheid zal overwegen om een regtstreeksche Spoorweg lijn te doen leggen van een punt op de Hoofd Spoorweg lijn nabij Zoutrivier, door Koeberg, ''via'' Malmesbury naar Piquetberg Weg Statie, als een middel om grooter vervoer gerieven te geven aan de Boeren van Koeberg en naburige distrikten, de Korenschuur der Kolonie open te zetten, enz., zeide de Ed. heer Innes, Proc Generaal, dat de Regering de zaak in overweging had genomen. Er was echter nog geen opmeting gemaakt, maar dit zou naar alle waarschijnlijkheid gauw gebeuren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. De Edele Heer T. T. Heatlie, L.W.R., te Piquetberg. 20 November, p. 3: 18 November 1890.<br>De Edele heer Thomas Tennant Heatlie, onze oude vertegenwoordiger, arriveerde hier verleden Vrijdag avond en bleef het grootste gedeelte van den Zaterdag. Het deed ons genoegen Z.Ed. in ons midden te hebben, vooral na de vèr verspreide geruchten, dat hij niet voor het Parlement als candidaat zou gaan staan. Z Ed. verzekerde ons dat de rapporten valsch waren, en dat hij den strijd voor onzen Cirkel sal aanvaarden. De heer Heatlie schijnt nog sterk en krachtig en heeft ons nu voor 13 jaren vertegenwoordigd; aan het invoeren van belangrijke zaken heeft hij zijn hand geleend. Onder anderen heeft men de watertoevoer te Piquetberg aan Z.Ed. te danken; hij introduceerde dezen maatregel in 1888. '''Gedurende de laatste Sessie stelde hij voor een opmeting te maken, voor een spoorlijn van Piquetberg door Malmesbury en Koeberg naar Kaapstad, dat ook zeer gunstig werd ontvangen en welk werk hopen we spoedig zal worden uitgevoerd.''' In de namen van onze Vertegenwoordigers zal u een snaaksche overeenkomst vinden: wij hebben namelijk twee "Tennant's" en twee "David's." Dit kan ons weleens geluk aanbrengen. De heer Heatlie keerde terug via Porterville, om daar zijn vrienden en ondersteuners te ontvangen.</ref> '''2 Julie 1891:''' Thomas Tennant Heatlie (LWR van Noordwestelike provinsie) verneem in die Hoërhuis of die regering sedert die laaste sitting al vordering gemaak het met die ondersoek of 'n spoorlyn vanaf Soutrivier, deur Koeberg na Malmesbury, met Piquetbergwegstasie as eindpunt wenslik is. Pieter Hendrik Faure, Minister van Naturellesake (en LWV vir die Paarl), sê daar is nie geld daarvoor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Julij. Spoorwegen. 4 Julij, p. 3: De Ed. heer Heatlie wenschte te vragen of eenige stappen genomen zijn sedert de laatste zitting van het Parlement, om onderzoek te doen naar de raadzaamheid voor het leggen van eenigen spoorweg op de groote spoorlijn op een punt nabij Zoutrivier door Koeberg te loopen naar Malmesbury, en van daar naar Piquetberg Weg Station.<br>De. Ed. heer Faure, Minister van Naturellensaken, zei dat de geldelijke toestand niet van dien aard was, dat men aan de zaak kon denken.</ref> '''18 Julie 1891:''' D.C. de Waal dien weer 'n petisie in. By navraag of die regering van plan is om voorstelle te bespreek rondom die verlenging van die bestaande spoorweglyne in die Westelike distrikte, haal die tesourier sy heuningkwas uit: De Waal se warm hart dryf hom duidelik om iets vir sy kiesers te doen, maar op die oomblik het die regering net te veel hooi op sy vurk. Veral met die groot brugplan kan die tesourier geen beloftes maak selfs by die volgende sitting nie. Intussen sou hy niks liewer wou sien as spoorweguitbreiding in daardie rigting nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Piquetberg. 16 Junij, p.3: Een druk geteekende petitie zal eerstdaags naar het Parlement worden gezonden, voor de verlenging van de Spoorweglijn van Malmesbury naar hier; de lijn is reeds opgemeten. De kiezers verlangen van hun vertegenwoordiger, den heer D.C. De Waal, L.W.V. om zijn uiterste er dit jaar voor te doen.[...]</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Petities, enz. 18 Julij, p. 4: De hr. De Waal had een petitie uit Piketberg om een Spoorweg van Malmesbury daarheen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Vragen, enz. 18 Julij, p. 4: De heer De Waal vroeg of de Regering voornemens is gedurende deze zitting voorstellen te doen tot het verlengen van de bestaande Spoorweg-lijnen in de Westelijke distrikten. Hij deed zijn vraag met het oog op de Piketbergsche petitie. - De Thesaurier zeide dat de heer De Waal door zijn warm hart gedreven werd om iets voor zijn kiezers te doen; maar voor het oogenblik had men te veel hooi op zijn vork, en ook voor de volgende zitting kon hij zich niet verbinden, vooral met het oog op dat groote bruggenplan. Intusschen zou hij niets liever zien dan Spoorweguitbreiding in die rigting.</ref> Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> ====== Op soek na die Goue Middeweg ====== '''25 Junie 1896:''' Een brief kla bitterlik oor die onenigheid op Porterville oor of die spoorlyn vanaf Malmesbury verleng moet word of nie,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Een spoorweg voor Porterville. 4 Juni, Bijvoegsel: Porterville, 29 Mei, 1896.<br>Aan den Redakteur van den Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Als inwoner en belanghebber alhier ben ik genoodzaakt mijn stem te doen hooren tegen de correspondentie van een verraderlijken Porterviller, die met geweld tracht onze boeren en vastgoed hebbenden in het dorp te benadeelen.<br>Het is zoo spijtig dat er zoo dikwijls bittere en aanstootelijke rapporten uit ons dorp gaan, daar de inwoners inderdaad niet zoo twistziek hier zijn.<br>Nu, mijnheer, zou ik gaarne zien dat er waarheid zonder eenige bitterheid gepubliceerd wordt. De publieke vergadering van den 19den deser, waarover de correspondent zoo verachtelijk schrijft, werd gehouden omdat er zoo veel verschil van gevoelen bestaat omtrent eene spoorlijn door ons distrikt. Zooals reeds vroeger gemeld, wil de een de spoor van Malmesbury verlengd hebben tot in ons distrikt. Een ander vraagt om eene lijn van Piketbergweg-statie, en een derde bidt om van den spoorweg verschoond te blijven. Men dacht dat er iets gedaan moest worden om de gemoederen wat meer vereenigd te krijgen en dan onze belangen bij het parlement in te dienen. Het werd door sommigen goed gedacht de vergadering zoo spoedig mogelijk te houden uit vrees dat het later verweten kan worden dat Porterville te laat geslapen heeft toen de tijd van werken daar was. Een, twee, drie, werden kennisgevingen uitgeschreven door een onzer ingezetenen en op Zondagmorgen bij de kerk aangeplakt (natuurlijk met toestemming van eenige Bondsmannen).<br>Op Dinsdag, den 19den, kwamen vele boeren van buiten het dorp naar de vergadering, en hoewel de kennisgeving veel te wenschen overliet, waardoor eenigen der ingezetenen moesten of wilden aanstoot lijden, toch dacht men het beste te zullen zijn dat men zich stelde en vergadering hield ter wille van de belangstellende boeren.<br>De vergadering werd dan gehouden, en ik moet instemmen met den correspondent dat het geheele publiek niet tegenwoordig was, doch het kan bewezen worden dat er bepaald meer dan 25 stemgerechtigden waren, behalve dat zij die daar waren meestal invloedrijke boeren zijn. Welke besluiten omtrent brandziektewet en spoorweg genomen zijn, is reeds bekend, en acht ik het dus onnoodig er meer over te bazuinen.<br>Nadat de vergadering afgeloopen was, scheen er groote ontevredenheid bij eenigen der inwoners te ontstaan. Het werd spoedig ruchtbaar dat diegenen van plan zijn rechtstreeks tegen de vergadering te gaan werken al zou het ook hunzelve tot het uiterste nadeel strekken.<br>Toen was het mij duidelijk geworden dat men gezegde vergadering liefst liet varen, te meer wijl het schijnt dat wij nog een weinig tijd hebben om een andere en grootere vergadering uit betere autoriteit op te krijgen, daar de ondervinding ons dagelijks leert "Eendracht maakt macht," en tegenstand kan nog al veel kwaad teweeg brengen.<br>Nu de schemering waarin het huis van parlement omtrent de Piketberg spoorlijn tot hiertoe verkeert, zou ik zoo gaarne eens opgehelderd zien.<br>Er wordt veel gesproken over de Malmesbury-Piketberg lijn, doch wie heeft er een gegronde rede omtrent de voordeelen van die lijn uitgesproken? Men is hier niet tegen eene verlenging van de Malmesbury lijn, doch de vraag is, waarom moeten die twee distrikten dezelfde lijn hebben, daar reeds duidelijk genoeg blijkt dat onze graanhandel slechts in de binnenlanden en niet in de Kaapstad is; dus is het toch zoodoodeenvoudig om te verstaan dat het een groote dwaas zijn moet, die zijn graan naar de binnenlandsche markt per spoor vervoert, die van een centraal station hier uit het distrikt voert, eerst met menig een draai tot naar Malmesbury, van daar zoo ver als Durban terug naar Piketberg station en dan eerst voort waar het ook al heen moet. Zooals zaken tegenwoordig zijn, kunnen wij bijna het geheele jaar door ons koren uit het distrikt naar Piketberg station voor slechts 1s. per mud per transportwagen vervoeren, en waar zal Malmesbury Piketberg lijn met haar tarief blijven?<br>Genoeg van graan, en ga ik ook nog onze tuinplaatsen voor de aandacht brengen. Voor groenten en vruchten zijn de binnenlandsche markten ook nog tamelijk open, en de Kaapsche markt is meestal ingestopt van de omliggende distrikten; waar vindt men vruchtbaarder aarde en fraaier waterstroomen dan van Piketberg station al langs den berg tot aan "De Rest." Hier ziet men aan elkaar minstens 40 groote vruchtbare plaatsen met prachtige waterstroomen, en vraagt men waarom zij zoo min bewerkt worden dan is het antwoord, omdat het station zoover af gelegen is, en men geene groenten of vruchten behoorlijk versch op eenige markt brengen kan. Indien de lijn van Malmesbury verlengd wordt en ze zou midden door ons distrikt gebouwd worden, beteekent dat voor ons zoo min, ja minder dan in het geheel geen trein, want dan sluit zij ook alle doortocht uit de noordelijke distrikten, waardoor ons waterrijk gedeelte in handel tamelijk vooruit is.<br>Onmogelijk kan het verwacht worden dat onze tuinboeren groenten of vruchten dien omweg met de Malmesbury lijn verlenging vervoeren kunnen. De noordelijke distrikten aan den anderen kant verliezen er niets bij indien zij hunne produkten, zooals wol en vellen, van Piketberg station naar de Kaapstad per spoor verzenden. Dus wat aangaat het betalen van een trein door ons distrikt, hetzij verlenging van Malmesbury of tak van Piketberg station zal en kan op het oogenblik noch de eene noch de andere, doch indien het gouvernement ons een lijn geeft laat dan toch deze gebouwd worden die ten minste belooft eens te zullen betalen; maar het zou wezenlijk jammer zijn als ons een lijn zou opgedrongen worden die wij niet hebben willen omdat zij voor ons ondienstlijk is, en dan voor altijd van eene bruikbare verstoken te zijn.<br>Voor ditmaal genoeg. Doch ik ben te eeniger tijd gereed om op eene beschaafder wijze de belangen van het publiek te openbaren dan de vorige correspondent, die door zijn schrijven toonde dat hij hoegenaamd geen waar belang in ons dorp heeft, en daardoor het publiek bepaald tegen zich verbittert.<br>Ik noem mij, mijnheer,<br>Uw dienstst. dienaar,<br>R. P. Malan.</ref> terwyl "Een Belangstellende" (vrugteloos) navraag doen oor die spoorwegpetisies en -mosies in die parlement.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1896. Wat doen onze parlements-leden? 23 Juni, Bijvoegsel:Piketberg, 15 Juni, 1896.<br>Aan den Editeur van De Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Zal u mij niet kunnen zeggen wat onze leden van Piketberg in het parlement doen? wij hooren of zien van beide niets. De heer De Waal, een beproefd lid, heeft gevraagd aan het gouvernement wat van zijn voorstel geworden is van verleden jaar omtrent den trein; terwijl de regeering geen beslissend antwoord gegeven heeft, bleef het alles doodstil. Zullen onze leden dan niets meer van zich laten hooren? Ik hoop toch niet dat wij teleurgesteld mogen zijn met ons nieuwe lid, een oprechten Afrikaner, een man die altoos het distrikt van Piketberg op zijn hart gedragen heeft. Wat gaat hij nu doen voor Piketberg? Zal van dit jaar nog niet voorzien worden in onze behoefte, namelijk de verlenging van de lijn? Indien zij denken dat een deputatie hen tot ondersteuning kan wezen, waarom vragen zij niet er om?<br>Ik noem mij,<br>Een Belangstellende.</ref> Nou stel die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' voor die Kiesafdeling Piquetberg moet ''nou'' voorbrand begin maak. Dit is tevergeefs om te verwag die regering sal na die kiesers luister, as die distrik in die eerste plek geen ooreenkoms kan bereik nie. Die een deel wil dolgraag 'n spoorlyn hê, die ander deel is daar bitterlik teen gekant. Dit is nou ''De Zuid-Afrikaan'' wat vra waarom die plaaslike verteenwoordigers (LWV's) van die onderskeie streke, na afloop van die parlementsitting, nie net gou kan vergader en tot 'n vergelyk kan kom nie. Soos reeds bekend, het die regering die kraantjie in 1896 reeds toegedraai - geen nuwe spoorwegaansoeke sal vanjaar aanvaar word om gebou te word nie. Maar dan kom die slotwoorde: "De Piketbergers en Portervillers moeten toezien, anders kunnen zij nog lang zonder een spoorweg blijven."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Piquetbergsche spoorweg. 25 Juni, p. 3: In eene vorige uitgave hebben wij een brief gepubliceerd van een correspondent van Piketberg, die van de plaatselijke vertegenwoordigers wilde weten hoe het met den spoorweg voor dat distrikt staat. Wij voor ons zouden gaarne willen weten hoe het met het distrikt op dit punt staat, d.w.z. of men nooit tot eenparigheid zal komen. Een deel van het distrikt vraagt om een lijn, het ander is er bitter op tegen. Het is noodeloos te verwachten dat de regeering gehoor zal geven aan het geroep, tenzij men in het distrikt tot eene overeenkomst komt. Zal het niet goed wezen na de zitting de plaatselijke vertegenwoordigers te ontmoeten en tot een besluit te komen?</ref> '''10 November 1896:''' Volgens 'n korrespondent van Porterville is die Bondstak van Piquetberg van plan om belanghebbende dorpe te betrek om oor die spoorlyn tot 'n vergelyk te kom. Die korrespondent betwyfel dit egter sterk of so 'n ooreenkoms moontlik is. Moorreesburg, Piquetberg en omliggende plekke sal waarskynlik sterk ten gunste wees van 'n spoorlyn vanaf Malmesbury wat met 'n 'elleboog' weswaarts in die rigting van Hopefield draai voordat dit na Piquetberg loop. Porterville sal egter weier om enige ander roete te steun as die mees onlangse opmeting van Malmesbury na Piquetberg, wat 'n klein taklyn insluit wat grens aan die hooflyn by Piquetbergstasie. Sonder hierdie taklyn kan Porterville nie klaarkom nie, aangesien hul grootste markte in die binneland (die diamant- en goudvelde) lê, en nie in Kaapstad nie. Indien die Hopefield-roete gebou word, sou dit beteken dat Porterville se binnelandse produkte met 'n reuse ompad eers tot by die Kaap moet gaan draai, net om weer noordwaarts te gaan — wat duurder sou wees as die bestaande transportwaens. Hierdie verbinding met die oostelike hooflyn is ook noodsaaklik vir die vervoer van kinders wat na die skole in Wellington, die Paarl en Stellenbosch gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Porterville. 10 November, p. 3: [...] De groote kwestie van den dag, die een ieders gedachte gaande houdt, is hoe de spoorlijn van Piketberg moet gebouwd worden. Volgens een bondsbesluit is Piketberg van plan om de omliggende dorpen die belang hebben bij de lijn opteroepen om te zien overeen te komen. Maar of zulks zal geschieden betwijfelen wij sterk, want waarschijnlijk zullen Moorreesburg, Piketberg en andere plaatsen sterk wezen voor een lijn van Malmesbury met een elleboog in de richting van Hopefield, en dan naar Piketberg, terwijl Porterville geen andere lijn kan en zal ondersteunen dan een lijn volgens de laatste opmeting van Malmesbury naar Piketberg met een kleine taklijn grenzende aan de hoofdlijn te Piketbergstatie waarzonder wij niet kunnen klaar komen, want onze grootste markten zijn in de binnenlanden. En wat zal dus een spoor voor Piketberg beteekenen die met onze produkten bestemd voor het binnenland bij de Kaap moet omgaan, daar het transport veel goedkooper zal wezen als met den trein van hier Kaap om tot weer Piketbergstatie, en zelf ook voor die distrikten verder ten noorden, die niet alleen met de binnenlanden te doen hebben, maar evenveel communicatie met de volgende dorpen liggende aan de hoofdlijn Wellington, Paarl, Stellenbosch, heeft door het gebruik van scholen, enz.[...]</ref> '''5 Desember 1896:''' 'n Kennisgewing verskyn waarin aangekondig word 'n openbare vergadering sal op Vrydag, 15 Januarie 1897, om halftien die oggend gehou word. Die spoorwegverlenging deur Piquetberg na die Noordweste sal bespreek word. Alle belangstellendes word vriendelik versoek om die vergadering by te woon.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Uitnoodiging te Piketberg. 5 December, p. 2: Eene publieke vergadering zal gehouden worden te Piketberg op Vrijdag, 15 Januari, 1897, om half tien uur des voormiddags in zake de Spoorweg-Verlenging door Piketberg naar het Noord Westen. Alle belanghebbenden worden vriendelijk verzocht deze Vergadering bij te wonen, ten einde de zaak eendrachtig en grondig te bespreken.<br>Op last,<br>Johs. Liebenberg,<br>Sec. Afr. Bond.</ref> '''8 Desember 1896:''' 'n Boer uit [[Vanrhynsdorp|Van Rhijnsdorp]] reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp moet ook die vergadering bywoon. Hulle val immers ook in die Noordwestelike Sirkel, net soos al die ander distrikte. Hy merk in die verbygang ook op "van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville", wat frustrerend is om van te verneem as jou eie lewensbestaan op die spel is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Spoorweg naar 't noordwesten. 12 December, Bijvoegsel, p. 3: Van Rhijndorp, 8 December, 1896<br>[...] Dan zie ik in ''Ons Land'' dat eene vergadering te Piketberg belegd is op den 15den Januari over de spoorwegverlenging naar het noord-westen door Piketberg, naar welke vergadering alle belanghebbenden uitgenoodigd worden. Nu, mijnheer, ik wil slechts de ingezetenen van Piketberg te verstaan geven dat onze kiesafdeeling, namelijk Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp, even veel belang heeft bij eene spoorwegverlenging naar het noord-westen, en misschien de behoefte er aan nog meer gevoelt dan zij, maar verkiest niet ons met hun plaatselijk geschil in te laten, vertrouwende dat onze regeering en wetgeving zich niet ter wille van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville zal laten terughouden om met aanstaande zitting van het parlement een wet te passeeren om de meest gewenschte lijn naar het noord-westen een aanvang te doen nemen, en eenmaal de stiefvaderlijke behandeling aan hare noord-westelijke kinderen te doen ophouden. Wij hebben tot hiertoe als onderdanige kinderen geduldig gewacht, maar ziende dat ons bestaan ons gansch ontnomen wordt door dat wij niet kunnen mededingen met de door spoorweg bevoordeelde deelen van de Kolonie, gaan wij dit jaar onze regeering en wetgeving petitioneeren en voor onze rechtmatige portie smekend pleiten.<br>Uw dw. dienaar,<br>Boer.</ref> '''15 Januarie 1897:''' 'n "Monstervergadering" is in die hofsaal op Piquetberg gehou. Buiten nog vele mense van Piquetberg was daar afgevaardigdes van: :Clanwilliam: S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen :Hopefield: A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser :Moorreesburg: Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard :Darling: Jan A. Basson en W. Basson Asook Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) en D.J. Marais (LWV van Piquetberg). Daar was altesaam ongeveer 130 persone teenwoordig. Drie resoluties is eenparig aangeneem: # Hierdie vergadering is van mening plaaslike spoorwegkomitees moet in elke dorp gestig word sodat die distrikte kan saambesluit hoe die spoorwegverbinding aangepak gaan word. # Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word (Hopefield se resolusie). # Dat uit elke distrik 'n deputatie van twee persone saamgestel sal word om die regering op Dinsdag, 23 Februarie te ontmoet. Hopefield het reeds op 8 Januarie vergader en besluit die spoorweg moet so naby moontlik aan Darling en Groenekloof kom. Die groot soutpanne lê immers tans onbenut daar. Ná Darling en Groenekloof moet die spoorlyn in die rigting van Hopefield, Zanddrift by die Bergrivier en dan na Piquetberg loop. Darling herinner die vergadering aan sy bottermakery, graanbou en die sewe soutpanne wat jaarliks 250 000 sakke sout lewer. Die groot afstand na die naaste trein kortwiek tans die dorp se enorme potensiaal. Darling wil egter nie die regering se hande bind nie, maar stel voor dat die verlenging vanaf Kalabaskraal of Malmesbury in die rigting van Klipfontein (uitspanning) en Vogelstruisfontein, deur Moorreesburg na Piquetberg geskied. Die Moorreesburgers wil hê die spoorlyn moet deur Moorreesburg loop. So het hulle die afgelope Woensdag (13 Januarie 1897) besluit, maar Jan Lochner gun die Darlingers en Hopefielders ook 'n kans. Simson steun die roete vanaf Malmesbury via Oudepost, deur Moorreesburg na Piquetberg. Burnard weier eweneens om die regering se hande te bind, maar steun die verlenging vanaf Malmesbury deur Moorreesburg (die koringskuur van die Kaap) na Piquetberg. Eksteen, van Piquetberg, meen die spoorweg moet deur Moorreesburg en Piquetberg loop, maar so naby aan Porterville as moontlik om daardie gemeenskap ook 'n kans te bied. Clanwilliam verwelkom 'n spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg na die noordweste, maar stippel nie 'n spesifieke roete uit nie; hulle wil net die voorreg geniet om ses uur van 'n stasie af te woon. Verloren Vlei is ook ten gunste van die lyn. Achter-Piquetberg is tevrede met enige roete, mits die lyn aan Zanddrift raak. D.J. Marais (LWV) is bewus van al die probleme en ontberinge in die land. Al is die staatskas tans leeg, moet almal die proses met petisies en deputasies onvermoeid aan die gang hou, en daarmee volhou. Jacobus Abraham van Aarde Lochner maan die afgevaardigdes om versigtig te wees en nie die regering se hande te bind nie. Hierdie lyn moet immers alle omliggende dorpies tevrede stel. 'n Verlenging deur Piquetberg na die noordweste sal 'n alternatiewe afsetgebied skep wat die plaaslike koringboere bevoordeel deur hulle onafhanklik van die Kaapse monopolie te maak. Nadat die afgevaardigdes die resolusies eenparig aangeneem het, besluit die mans om mekaar op Dinsdagoggend, 23 Februarie, net ná die aankoms van die oggendtrein, by die firma De Waal & Co. in Kaapstad te ontmoet vir hul afspraak met die regering. Basson en Visser bedank die voorsitter en sekretaris, waarna die vergadering uiteengaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg en Rifleclub. 16 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 15 JAN. [...] Een monstervergadering voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg werd hier hedenmorgen in de hofzaal gehouden. De zaal was stampvol van invloedrijke inwoners en boeren van het distrikt. Ook waren er afgevaardigden van Clanwilliam, Hopefield, Moorreesburg en Darling, waaronder de heeren Lochner, L.W.R., D. Marais, L.W.V., J. Basson ex L.W.V. De heer Eksteen was voorzitter, en de heer Johannes Liebenberg secretaris. De resoluties werden eenparig aangenomen: "Deze vergadering is van opinie dat het wenschelijk is comités ter bevordering der spoorwegen in de verschillende dorpen aan te stellen met betrekking tot de voorgestelde spoorwegverbinding, dat die gevestigd worden ten einde dat de verschillende distrikten onderling kunnen overeenkomen om deze zaak er door te krijgen. Ten tweede, dat deze vergadering al hare ondersteuning geve voor de verlenging van den Malmesbury spoorweg en waar Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia en Namakwaland in betrokken zijn, dat zij behandeld worden op de billijkste wijze. Een deputatie van twee uit ieder distrikt met het gouvernement te spreken op den morgen van 23 a.s. onder leiding van den heer De Waal, L.W.V., en om alles te doen wat in hun vermogen is om de samenwerking der regeering te krijgen voor de goedkeuring van het parlement in deze sessie van deze lijn. De vergadering vertrouwt op de medewerking van de leden van Namakwaland.<br>Later werd er een vergadering van de rifle-club gehouden. Na discussie werd besloten een private club te beginnen en de volgende heeren werden tot bestuursleden gekozen, Kotze, Dommisse, Liebenberg en Parrott. Deze moeten zien om geweren, ammunitie en schijven te krijgen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Publieke vergadering te Piketberg: Spoorweg. 21 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Een invloedrijke publieke vergadering in zake de spoorweg-verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen werd alhier gehouden op 15 Januari laatstleden. Tegenwoordig waren: Jac. Lochner, L.W.R., en Dan. Marais, L.W.V.; twee afgevaardigden van Darling (J. Basson en W. Basson); drie afgevaardigden van Hopefield (A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser); vier afgevaardigden van Moorreesburg (Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard); twee afgevaardigden van Clanwilliam (S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen), en dan nog vele leden van Piketberg. Tezamen circa honderd-en-dertig (130) tegenwoordig.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. J. Eksteen en als secretaris de heer J. W. Liebenberg.<br>De voorzitter heette de afgevaardigden en ook het publiek hartelijk welkom. Hij zeide niet zooveel vrienden verwacht te hebben doch de groote opkomst is een bewijs van de noodzakelijkheid van een spoorweg. Hij hoopte dat iedereen de gelegenheid zal krijgen zijn gevoelen uit te spreken, maar tevens zo eenstemmig mogelijk over de verschillende voorstellen besluiten nemen.<br>De heer A. J. Stigling kwam eerst aan het woord. Hij zeide dat op 8 Januari eene publieke vergadering te Hopefield plaats vond waarop een resolutie gepasseerd werd, welke hij later bij de vergadering zal indienen. Hij merkte aan dat wij eendrachtig moeten samewerken anders verkrijgen wij geen spoorweg en hij hoopte dat de regeering de zaak ter hart zal nemen. Hij wijst verder dat de spoorweg zoo dicht mogelijk aan Darling en Groenkloof moet komen, want daar liggen de groote zoutpannen nu zonder voordeel. Vervolgens in de richting van Hopefield, Zanddrift aan de Bergrivier en dan naar Piketberg en zoo aan.<br>De heer Visser was het geheel eens met zijn collega.<br>De heer J. Basson sprak over de botermakerij, graanbouw, enz., van Darling. Ook dat er zeven zoutpannen zijn die jaarlijks 250,000 zakken zout opbrengen. Verder wijst hij op de groote produceerende kracht van het land waardoor de spoorweg behoort te gaan, het grootste deel waarvan nu nog onbebouwd is, van wege den grooten afstand van den trein. Hij wil niet van te voren zeggen hier of daar moet de spoorweg gaan, omdat wij niet de handen van de regeering behooren te binden. De verlenging geschiedde van Kalbaskraal [of] Malmesbury in de richting van Klipfontein (uitspanning), Vogelstruisfontein door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heeren W. Basson en T. Schreuder zijn volkomen eens met hun collega.<br>De heer Jan Lochner zeide dat op eene publieke vergadering te Moorreesburg laatstleden Woensdag gehouden, een resolutie gepasseerd werd voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury door Moorreesburg naar Piketberg, doch zij willen de Darlingers en Hopefielders ook een kans geven.<br>De heer Simson was voor de verlenging van Malmesbury via Oudepost, door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heer Burnard merkte op dat men de handen van de regeering niet behoort te binden. Hij was voor de verlenging van Malmesbury door Moorreesburg (de koornschuur van de Kaap) naar Piketberg.<br>De heer S. Engelbrecht was ten gunste van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Hij stipte de opbrengst van de streken aan. Somtijds tachtig mud koorn van één. Een nieuw goudveld is ook ontdekt en misschien is deze lijn een dag nog net zoo veel waard als die van Johannesburg. (Hoor, hoor).<br>De heer Van der Westhuizen zeide dat op eene publieke vergadering te Clanwilliam, gehouden op 9 Januari, de groote meerderheid voor de resolutie was van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Zij willen ook het voorrecht smaken slechts zes uur van een spoorweg te wonen. Hij wou graag inlichting hebben van een lid van 't parlement op de vraag, nl. of de regeering een of andere belofte gedaan had in zake deze verlenging.<br>Waarop de heer D. Marais, L.W.V., een wenschelijk antwoord gaf, namelijk dat ieder weldenkend lid in het huis ten gunste van deze lijn is. De belofte is dat deze nu de eerste lijn is die gebouwd zal worden. Wij moeten den kritieken toestand waarin ons land zich thans bevindt in aanmerking nemen, zooals runderpest, droogte, opstanden onder de k-----s, enz., die enorme sommen gelds uit 's lands kas jagen, niettemin wij moeten de pot aan het koken houden met deputaties en petities.<br>Den heer D. Brink (Achter Piketberg), werd nu de gelegenheid gegeven zijn gevoelens te uiten. Hij was verblijd zoo vele afgevaardigden te ontmoeten en nog meer verblijd over de eendrachtige samenwerking. Hij was tevreden hoe of in welke richting de verlenging geschiedde zoolang het maar Zanddrift raakt.<br>De heer J. van Zijl (Verloren Vlei) zeide dat op een vergadering gehouden een paar dagen geleden al de leden ten gunste waren van de verlenging van Malmesbury door Piketberg.<br>De heer Eksteen zeide dat bij de andere Piketbergers zijne gevoelens bekend zijn. Hij is voor de verlenging van Malmesbury, door Moorreesburg, door Piketberg, zoo nabij Porterville als mogelijk om hen ook een kans te geven.<br>De heer Jac. Lochner, L.W.R., zeide dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury een zeer belangrijke en noodzakelijke is. Van daar was het een zijner eerste punten die hij aangeroerd heeft. Hij raadt voorzichtig te zijn, de handen der regeering niet te binden. Deze lijn moet alle omliggende dorpjes satisfactie geven. Door deze lijn te verlengen door Piketberg naar het noord-westen zal een oppositie markt geopend worden voor onze koren-boeren.<br>De heer G. van der Westhuizen stelt de volgende resolutie voor, gesecondeerd door den heer W. Liebenberg : "Deze vergadering denkt het wenschelijk dat bevordering-spoorweg comités in de verscheidene dorpen opgericht worden, ten einde van tijd tot tijd de verschillende distrikten in staat te stellen onderlinge handelingen te hebben ter bevordering van deze zaak."<br>De volgende resolutie werd door den heer A. J. Stigling ingediend en eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen tot het oprichten van een spoorweg waarin Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia, Troe-Troe en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld worden."<br>Voorgesteld door den heer Van der Westhuizen en gesecondeerd door den heer D. Marais: "Dat uit ieder distrikt een deputatie van twee leden aangesteld worde om hare opwachting te maken bij de regeering op Dinsdag, 23 Februari." Algemeen aangenomen.<br>Besloten elkander te ontmoeten bij de heeren De Waal en Co. dadelijk na de aankomst van den trein in den morgen.<br>Na een votum van dankbetuiging aan voorzitter en secretaris, voorgesteld door den heer Basson en gesecondeerd door den heer Visser, ging de vergadering uiteen.</ref> '''25 Januarie 1897:''' Op 'n vergadering by Darling doen Jan A. Basson (oud-LWV), en W. Basson verslag oor die vergadering wat onlangs op Piquetberg gehou is. Jan Basson het die vergadering op Hopefield as afgevaardigde bygewoon, en die Hopefielders was dit eens dat die lyn vanaf Malmesbury na Piquetberg so naby moontlik verby Darling moes gaan. By die vergadering op Piquetberg het hy ook vir sy distrik sy stem dik gemaak. J. A. Basson en Martin Duckitt is vir die deputatie na die regering gekies, met C. J. Duckitt en Martin Versfeld as secundi.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Darling: spoorwegverandering. 28 Januari, Bijvoegsel: Eene vergadering werd alhier gehouden op den 25sten Januari, 1897, ten einde 't rapport te hooren van de afgevaardigden, de heeren J. A. Basson, ex-L.W.V., en W. Basson, naar de vergadering onlangs gehouden te Piketberg.<br>Dr. G. Nieuwoudt gekozen als voorzitter verklaarde de vergadering voor open, en verzocht den heer J. A. Basson verslag te doen van de verrichtingen te Piketberg.<br>De heer J. A. Basson zeide onder anderen dat hij als afgevaardigde de Hopefieldsche vergadering bijgewoond had, en dat de menschen daar eendrachtig waren en verlangden dat de lijn van Malmesbury naar Piketberg ook zoo dicht bij Darling mogelijk voorbij moest gaan. Te Piketberg had hij getracht aan te toonen dat 't Darling distrikt belangrijk was, dat het het voornaamste gedeelte van het Malmesbury distrikt was. Hij las toen uit een nieuwsblad wat er te Piketberg gedaan was, en maakte eenige aanmerkingen op wat er door de afgevaardigden van andere distrikten gezegd werd.<br>De twee resoluties genomen te Piketberg en reeds verschenen in de nieuwsbladen werden voorgelezen en door de vergadering goedgekeurd.<br> De heer J. A. Basson zeide dat het werk dat vandaag gedaan moest worden, als 't rapport van de Piketbergsche vergadering aangenomen wordt, was twee heeren als eene deputatie te kiezen om hunne opwachting bij 't gouvernement te maken.<br>De voorzitter verzocht den heer W. Basson om iets te zeggen.<br>Laatstgenoemde heer zeide dat het rapport door den heer J. A. Basson goed gedaan was en dat hij er niets bij kon voegen.<br>Daar er geene aanmerkingen op het rapport waren verklaarde de voorzitter het voor algemeen aangenomen.<br>De voorzitter bedankte toen uit naam der vergadering de heeren J. A. en W. Basson voor hunne moeite en opoffering om de vergadering te Piketberg bij te wonen.<br>Op voorstel van den heer H. Bester, gesecondeerd door den heer W. Versfeld, werden de heeren J. A. Basson en Martin Duckitt als eene deputatie naar het gouvernement gekozen, en als secundi de heeren C. J. Duckitt en Martin Versfeld.</ref> '''28 Januarie 1897:''' ''De Zuid-Afrikaan'' lewer nou eers kommentaar rondom die vergadering van 15 Januarie. Die koerant het 'n probleem daarmee dat daar nog geen duidelike lyn op papier getrek is nie, en boonop is die resolusie "op die billikste wyse behandel sal word" besonder vaag. By sulke aangeleenthede dreig eiebelang baie maklik om sy kop uit te steek. Die afgevaardigdes moet nugter die volgende faktore in ag neem: :(1) hoe kan die distrik op die beste manier vir die mark geopen word? Reken hiertoe by die lengte van die spoor, die topografie, die ligging, die helling, die boukoste, ens. :(2) hoe word die Kaapse mark bereik? :(3) kan die plek optimaal deurgang bied binneland toe? Nou het die regering reeds 'n voorgenome spoorlyn opgetrek wat vanaf Malmesbury, verby Heuningberg, tussen Piquetberg en Porterville deurgaan kus toe, met 'n taklyn vanaf Heuningberg na Piquetbergwegstasie. Met die eerste oogopslag klink dit goed. Van nader gesien gaan daardie taklyntjie na Piquetbergwegstasie 'n brug oor die Kleinbergrivier vra, wat nie min gaan kos nie.{{Voetnota|Die redakteur herinner hom seker aan die jare, absoluut jare, wat dit geduur het om die Vleeschbankbrug van pikdennehout oor die Bergrivier te bou - net om goedkeuring te kry! Die aansoek is aan die parlement gerig 1885, en die brug is eers 1891 voltooi, teen 'n skamele £4 500 later. Dit was nie eens 'n spoorlyn wat ten minste £100 000 vra nie.}} Tog bied hierdie plan steeds deurgang die binneland in. Party dink 'n spoorlyn nader aan Darling en Hopefield na Piquetberg is die aangewese weg. Die vraag is of daar nie probleme vorentoe gaan wag om die lyn oor die nek van die Sandveld te bou nie. Voordat 'n oordeel uitgespreek kan word, moet mens met die distrik en omgewing vertroud wees —en die verslag van die vergadering werp helaas geen lig op hierdie saak nie. 'n Mens moet nie die drie bogenoemde vrae uit die oog verloor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Piketbergsche spoorweg. 28 Januari, p. 2: Men is aan 't roeren om de Malmesbury-lijn verlengd te krijgen door het Piketbergsche distrikt naar de kust en mogelijk later verder. De regeering heeft te verstaan gegeven dat deze verlenging aan de orde zal komen zoodra er weder van spoorweg-uitbreiding sprake is. Maar zooals het altijd met deze dingen gaat, plaatselijke belangen influenceeren het oordeel der betrokken partijen en terwijl de eene meent dat de lijn hier moet gebouwd worden is een ander er even vast overtuigd van dat ze dáár moet gaan. Op de vergadering te Piketberg over deze kwestie gehouden op den 15den dezer, waren de afgevaardigden het eens dat een verlenging wenschelijk is, doch de richting der lijn werd niet nader bepaald, dan "dat Moorreesburg, Darling, Piketberg, enz., zoo voordeelig mogelijk behandeld zullen worden." In de beslissing van de belangrijke vraag: waar de lijn gebouwd zal worden? vallen drie punten in dit geval dadelijk in het oog: (1) hoe kan het distrikt op de beste manier geopend worden? En hierbij moet natuurlijk in aanmerking genomen worden de lengte, ligging, helling, bouwkosten, enz.; (2) het bereiken van de Kaapstadsche markt; (3) een uitweg naar de binnenlanden. Deze drie punten moeten nauwkeurig overwogen worden alvorens men tot een besluit kan geraken. De regeering heeft reeds laten opmeten de lijn van Malmesbury, voorbij Honingberg, tusschen Piketberg en Porterville door naar de kust, met een taklijn van Honingberg naar Piketberg-statie. Oppervlakkig beschouwd schijnt deze lijn veel in haar voordeel te hebben. Het taklijntje naar Piketberg-weg statie zal over Kleinbergrivier moeten gaan, een brug die een mooi sommetje zal kosten; doch punt drie hierboven aangestipt komt hier degelijk in aanmerking. Sommigen denken misschien aan een lijn nader aan Darling en Hopefield naar Piketberg. De vraag is of er niet moeilijkheid bestaat de lijn over den nek van het Zandveld te brengen. Om deze vraag en vele anderen te kunnen beantwoorden moet men goed met het distrikt bekend zijn, en het rapport der vergadering werpt op dit punt geen licht. Men verlieze de drie hoofdpunten toch niet uit het oog.</ref> '''13 Februarie 1897:''' Op Porterville word 'n openbare vergadering gehou om die spoorwegkwessie te bespreek. Vir die deputasie na die regering word gekies: ds. Mostert, dr. Weber, Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br> By die bespreking van die die spoorrigting was daar twee groepe.<br>Een groep (J. F. Brinkman gesekondeerd deur W.M. Smuts) steun die spoorlyn wat in 1896 opgemeet is, naamlik een wat loop vanaf Malmesbury na Piquetberg met 'n taklyn vanaf Heunigberg na Piquetbergwegstasie.<br>Die ander groep (Julius Rood, gesekondeerd deur Dirk Visser) reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp se belange ook by. Daar moet 'n direkte verlenging van Piquetbergstasie na Porterville wees en daarvandaan af reguit na die distrik Clanwilliam.<br> Al is Rood se voorstel met 'n skrale meerderheidstem van vyf stemme goedgekeur, het die samesprekings weens die diep verdeeldheid onder die 85 stemgeregtigdes in die praktyk op 'n dooie punt uitgeloop.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche spoorweg. 18 Februari, p. 2: Het lijdt thans geen twijfel dat de Piketbergers en de inwoners van de noord-westelijke distrikten hun best doen om de aandacht van het publiek bij de spoorweg-verlenging door die distrikten te bepalen. Te Piketberg is een commissie benoemd die tezamen met andere afgevaardigden een onderhoud zal hebben met sir James Sivewright om die lijn gebouwd te krijgen. Te Porterville heeft men ook een vergadering gehad, waarop het gebleken is, dat er twee partijen zijn—de een voor een lijn van Piketbergweg-statie naar de Rust noordwaarts en de andere voor de verlenging van Malmesbury, met een taklijntje van Honingberg naar Piketbergweg-statie. De vergadering besloot met een kleine meerderheid ten gunste van de eerste resolutie, en onze correspondent vraagt: wie zal den Gordiaanschen knoop doorhakken? Waarschijnlijk zal het niet moeilijk zijn een antwoord op deze vraag te krijgen, indien men ook het oog houdt op de andere deelen van het distrikt die belang bij den spoorweg hebben. Naar wij vernemen is er nog een andere partij die de lijn nog meer naar het westen wil hebben dan de Honingberglijn. De regeering zal naar de belangen van de geheele streek moeten zien, en het kan zijn dat zij, die naar een te groot stuk vleesch happen, hun kans verbeuren om een kleiner stuk in bezit te krijgen. In een vorig artikel hebben wij reeds de drie hoofdpunten waarop, onzes inziens, gelet behoort te worden aangegeven: opening van de geheele streek en de aanleg-onkosten; de Kaapstadsche markt, en de markt in de binnenlanden.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville over den spoorweg. 18 Februari, Bijvoegsel: Een [publieke] vergadering van de inwoners van Porterville en de wijk 24 Rivieren, distrikt Piketberg, werd gehouden in het school-locaal te Porterville, heden morgen 13 Februari 1897, om met elkander te bespreken de wenschelijkheid van spoorweg-communicatie van uit dit distrikt en welke de beste lijn zal zijn voor dit distrikt en de noordwestelijke distrikten.<br>De heer G. F. Pienaar werd met eenparige stemmen gekozen als voorzitter, en de heer Brinkman als secretaris. De voorzitter gaf een uitvoerig verslag omtrent de voor de verschillende distrikten belangrijke spoorweg-kwestie, en zeide dat daar van Piketberg en andere distrikten een deputatie hare opwachting zal maken bij den minister van publieke werken op 23 dezer, wij niet anders kunnen doen dan ook onze afgevaardigden zenden op den zelfden dag.<br>De vergadering daarop gelegenheid hebbende hare gevoelens uit te spreken voor de beste lijn, stelde de heer Julius Rood, die nog al tamelijk warm over het onderwerp was, en voor een half-uur sprak, de volgende resolutie voor:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de belangen van Piketberg en het noordwesten in 't algemeen, waaronder vooral begrepen zijn de belangrijke distrikten Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp, door een direkte verlenging van Piketberg statie naar Porterville en van daar in een rechte lijn naar het distrikt Clanwilliam, het best bevorderd en bevoordeeld worden, zijnde zij daardoor in direkte communicatie met de Kaapstad, voor passagiers en produkten-vervoer, en dadelijk verbonden met de groote spoorweglijn naar het noorden en de binnenlanden, de ontwikkeling waarvan met zulke rassche schreden vooruitgaat." Dit voorstel gesecondeerd door den heer Dirk Visser, gaf nog al stof tot vele wrijvingen van opinie, voor en tegen, waarop de heer J. F. Brinkman gesecondeerd door den heer W. M. Smuts het volgende amendement voorstelde:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de lijn opgemeten in 1896, loopende van Malmesbury naar Piketberg met een tak-lijn van Honigberg naar Piketberg-weg statie, de doelmatigste lijn is voor Porterville, Piketberg en de distrikten in 't noorden."<br>Over dit voorstel werd nog veel gehaspeld, totdat eindelijk de voorzitter het amendement Brinkman en het voorstel Rood ter stemming bragt, met het gevolg dat Rood's voorstel werd aangenomen met vyf stemmen. Wanneer men nu in aanmerking neemt dat er 85 personen, allen geteld, tegenwoordig waren die stemgerechtigd zijn, dan is de meerderheid zeer klein, zoodat de helft der bevolking voor de lijn van Rood is, en de andere helft voor de lijn als afgemeten in 1896. Wie zal dezen Gordiaanschen knoop doorhakken?<br>Als deputatie werden met algemeene stemmen gekozen Ds. Mostert, dr. Weber, en de heeren Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br>Verder werd nog besloten dat die heeren hunne opwachting zullen maken bij den kolonialen secretaris, het doel waarvan is te bespreken de wenschelijkheid en noodzakelijkheid hier te Porterville een resident magistraat te krijgen.<br>Met een bedankje aan den voorzitter ging de vergadering, die zich gekenmerkt had door goed en verstandig oordeel en de stipste orde, uiteen.</ref> '''23 Februarie 1897:''' 'n Gesamentlike deputasie van afgevaardiges uit die noordwestelike distrikte maak hul opwagting by die Kommissaris van Publieke Werke, sir James Sivewright, om die spoorwegverlengingskwessie te bespreek. Die deputasie is deur die Kommissaris ontvang in een van die komiteekamers van die Parlementshuis, omdat die Kommissaris se kantoor te klein was. Die afgevaardigdes uit die Noordwestelike Sirkel by die tafelronde teenwoordig sluit in: :Darling : Jan Basson, oud-LWV, en M. Duckett. :Hopefield : A. Stigling en F. Schröder. :Moorreesburg : G. P. en Jan Lochner. :Piquetberg : A. van Zijl en W. Liebenberg. :Sandveld : D. Brink en M. Melck. :Porterville : J. Rood en J. C. Mouton. :Clanwilliam : G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht. D.C. de Waal stel die deputasie voor en die rede waarom hul hier is. Om 'n spoorweg te bou moes nie alleen die distrikte almal in ag geneem word nie, maar ook wat die beste vir die ganse Kolonie is. Hy glo die Kommissaris is net die aangewese persoon om die deputasie van raad te bedien. Sir James Sivewright stel voor een afgevaardigde uit elke distrik kry 'n spreekbeurt. Een op 'n slag. Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson sê almal weet sir James Sivewright toon groot belangstelling in die ontwikkeling van die land, en Basson wys op Amerika waar daar spoorlyne gebou is nog lank voordat die land verbou is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word." Stigling (Hopefield) vind dit moeilik om met sekerheid te sê watter lyn almal die meeste sou baat en bevredig. Die distrik Hopefield beskik nog oor myle onverboude grond, vlytige boere, uitstekende veeplase, perdetelers en onontginde soutpanne. Laaste maar nie die minste nie: 'n goeie seekus. Al behandel die firma Gebroeders Stephan die inwoners billik, kan mens nie ontken dat hul alleenhandel hier oorheersend is nie. Die onverboude grond in die distrik kan toegeskryf word aan die gebrek aan spoorvervoer. Die boere saai maar net soveel as wat hul bene en ossewaens na die mark kan dra. Hy meen niemand kan dit betwis dat die distrik die rykste in die Kolonie is nie; dit verbaas hom eintlik dat daar nie lankal 'n spoorlyn gebou is nie. Almal praat oor graan wat van elders ingevoer moet word, maar niemand gee die distrikte 'n kans om deur 'n spoorwegverbinding tot volle wasdom te groei nie. Dan sal daar minder graan ingevoer word. Hy glo dat die regering die inwoners se begeerte met alle billikheid sou behandel. Jan Lochner (Moorreesburg) sê Stigling het die saak nou so goed uitgelê dat hy dit onnodig vind om verder uit te wei. Hy beaam alles ten volle wat deur die verteenwoordiger van Hopefield gesê is. D. Brink (Sandveld) is volkome eens met die rigting wat Basson voorgestel het. Die spoorlyn sal 'n baie vrugbare area vir die handel oopmaak. By Achter-Piquetberg en die Sandveld word daar baie tabak gekweek. Die grond was baie vrugbaar. 'n Boer het uit 'n enkele mud (70 kg sak) mieliesaad 'n totale opbrengs van 82 mud (5 740 kg = byna 6 metrieke ton) mielies gewen. Daar kon selfs honderde mud graan meer gewees het... as daar maar net 'n spoorweg was om die kommoditeit na die mark te bring. Die inwoners is te ver van die mark af. Daar is groot soutpanne waar die armes hul brood mee kan verdien wat tans onbewerk lê, bloot omdat daar geen spoorlyn is nie. Sir James Sivewright vra Brink wat die insetkoste is om koring te verbou, en Brink antwoord die boer kan geen bestaan maak as hy koring teen minder as 20 sjielings per mud (90,72 kg) verkoop nie. W. Liebenberg (Piquetberg) sê Voor-Piquetberg kon die graanskuur van Suid-Afrika gewees het, maar lê tans onbewerk en onverbou omdat daar geen spoorlyn is nie. Die kommissaris hoef nie op Liebenberg se woord te gaan nie, as hy meer besonderhede oor die vrugbaarheid van die distrik verlang, hoef hy slegs die Siviele Kommissaris te vra. Liebenberg wil nie die regering bind nie, maar wil hê dat die regering na goeddunke moet handel. A. Rood (Porterville) is gekant teen 'n verlenging vanaf Malmesbury. Driekwart van al die produkte uit die distrik gaan nie Kaap toe nie, maar noorde (die Goudvelde) toe. Waarom moet iemand sy produkte met so 'n ompad deur Malmesbury stuur. Hy stel dus 'n verlenging voor vanaf Piquetberg '''''via''''' Porterville na Het Kruis ('n U-draai?), waardeur mens by Lambertsbaai se hawe sou uitkom, en 'n direkte verbinding met die noorde sou hê. Daardeur sou die spoorwegroete die belange van Porterville en dié van die Kolonie op die hart dra. C. Mouton (Porterville) steun die verlenging van Piquetberg, maar dink die regering behoort die beste roete te kies. Vir Pierce Ryan (LWV van Malmesbury) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie. Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan. Pieter Gerhard Wege (LWV van Clanwilliam) vind dit jammer dat Calvinia nie verteenwoordig is nie. Die distrik kan nog baie ontwikkel word, maar die naaste spoorlyn is 180 myl ver. 'n Spoorlynverlenging sal egter sy distrik tot voordeel wees. D.J. Marais (LWV van Piquetberg) sê dat hulle vir sir James Sivewright tereg "die vader van ons spoorweë" kon noem. Dit was aan Sivewright te danke dat daar nou 'n Kaapse spoorlyn oor die Goudvelde loop. Daarom kan die Noordwestelike distrikte hom met volle vertroue om 'n spoorweg nader. Marais nooi sir James Sivewright hartelik uit om September 'n uitstappie in die distrikte te kom meemaak, sodat hy self kan sien hoe daar gewoel en gewerskaf word. Hy wys hoe die Chartered Company{{voetnota|Cecil John Rhodes se "British South Africa Company" wat Rhodesië tans omdol}} 'n spoorlyn bou om daardie land te ontwikkel, en nie gras onder hulle voete laat groei nie. 'n Mens wag nie vir toestemming om 'n land te ontwikkel nie; 'n mens wag nie tot 'n land eers verbou en ontwikkel is, voordat daar dan eers 'n spoorweg gebou word nie. Die voorgestelde spoorlyn sal ryklik 'n inkomstetjie vir die staatskoffers bied deur die vervoer van vee, wat tans na die mark aangejaag moes word. Duisende skape word uitgevoer na ander distrikte, en dit sal die spoorweg voed. Die Malmesbury-verlenging vind hy die beste. Sir James Sivewright huldig die volgende standpunte (krities bekyk):<br> * Amerika bou spoorweë met private kapitaal op risiko; die Kaapkolonie bou met die belastingbetaler se geld.<br> :Daarom: Geen lyn word goedgekeur sonder dat daar ten minste 'n teoretiese projeksie is dat dit finansieel lewensvatbaar (lonend) sal wees nie. Hy gee egter toe dat 'n lyn nie van "meet af aan" winsgewend hoef te wees as dit langtermyn-produksie stimuleer nie. * Die hoofkriteria vir die roetekeuse is topografiese lewensvatbaarheid en bedryfskoste — nie plaaslike en kleinlike dorpsjaloesie nie.<br> :Hy verwerp die idee van die kortste roete noordwaarts ten gunste van 'n ontwikkelingslyn vanaf Malmesbury. Hy ignoreer Rood se Porterville-afwyking stilswyend en fokus op die groter ekonomiese opbrengs (graan en die soutpanne vir die Kaapstadse mark). Sy logika: Afstand maak nie saak vir passasiers as die produksie-opbrengs die koste regverdig nie. * Daar is tans geen Spoorwegwetsontwerp ter tafel vir die komende parlementsitting nie, maar Caledon geniet tans eerste prioriteit. Sivewright het 'n bindende belofte gemaak dat die Caledonlyn eerste gebou word, en hy weier om daardie hulpbronne opnuut te verdeel. Die opmeting vir Caledon is klaar; dit gaan nou bloot om parlementêre goedkeuring. * Hy kon nie die saak voor 2 April 1897 (die begin van die parlementsitting) te berde bring nie. Hy beloof geen spoorlyn nie, net 'n mosie om 'n opmeting gedurende die komende sitting aan te vra. Hierdie opmeting sal dan eers binne die volgende 12 maande plaasvind. Sy woorde: "Ek kan nie toor nie." Die projek is dus in wese vir 'n volle jaar uitgestel. Hy spoor die boere aan om produksie te verhoog sodat die statistieke sy opmeting kan regverdig. Die regering sou sy bes doen om die land te ontwikkel. Ná die toejuiging en dankbetuiging aan die Kommissaris gaan die deputasie uiteen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorwegverlenging naar het noordwesten. 25 Februari, p. 2: De deputatie die hier l.l. Dinsdag hare opwachting maakte bij den commissaris van publieke werken om met hem te spreken over de spoorwegverlenging naar de noordwestelijke distrikten als Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Porterville, Clanwilliam, enz., mag met recht geluk gewenscht worden over de wijze waarop zij haar goed recht op een spoorweg naar die streken bepleitte, evenals ze ook kan gelukt gewenscht worden over de ontvangst die haar voorstel bij de regeering vond. Duidelijk werd door verschillende sprekers aangetoond dat de aanleg van een nieuwe lijn in die streken veel vruchtbaren grond, die thans onbebouwd daarheen ligt, onder den ploeg zal brengen. Dit op zich zelf is reeds een uitnemend argument voor het gevraagde. Behalve landbouw, zou echter de nieuwe lijn, zoo luidde het pleidooi, veeteelt en andere nijverheden tot voordeel der gansche kolonie bevorderen, en terecht merkte sir James aan hoe het den boer meer tijd zou geven zijn aandacht aan zijn beroep te geven als hij niet zoo te sukkelen had met het vervoer van graan en andere produkten naar de markten. En er is nog heel wat grond, die bewerkt kan worden, zoo maar de gelegenheid geschonken wordt het geproduceerde te vervoeren. Dat punt werd voor zijn distrikt uitnemend besproken door den vertegenwoordiger van Hopefield op de deputatie. Hoewel enkele leden op een bepaalde richting voor de spoorweglijn aandrongen, bleek het dat het meerendeel die zaak aan de regeering wilde overlaten en daarin handelde men in overeenstemming met het besluit onlangs op de vergadering te Piketberg genomen, dat men alle ondersteuning zou verleenen aan een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze zullen behandeld worden. Dat besluit was verstandig, omdat als men elk een bepaalde richting wil voorschrijven, men allicht niet krijgt wat men wenscht. Hoofdzaak is een spoorweg, die aan het groote geheel van voordeel is. Te oordeelen naar het antwoord van den commissaris van publieke werken is er alle kans dat de opmeting van de lijn over niet al te langen tijd plaats zal hebben. Intusschen blijve men op de eendrachtige wijze werken, waarop men tot nog toe te werk gegaan is, en bepleite de zaak op dezelfde verstandige wijze als men tot nu gedaan heeft.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. Deputasie bij sir James Sivewright. 25 Februari, Bijvoegsel: Een gezamenlijke deputatie van afgevaardigden uit de noord-westelijke distrikten maakte Dinsdagmorgen hare opwachting bij den commissaris van publieke werken, sir James Sivewright, met het doel de kwestie van spoorwegverlenging naar de noord-westelijke distrikten aan hem voor te leggen. De deputatie, die sir James ontmoette in een der comité-kamers van het parlementshuis, daar 't kantoor van den commissaris te klein was, bestond uit de volgende afgevaardigden:—<br>Darling : de heeren Jan Basson, ex-L.W.V., en M. Duckett.<br>Hopefield : de heeren A. Stigling en F. Schröder.<br>Moorreesburg : de heeren G. P. en Jan Lochner.<br>Piketberg : de heeren A. van Zijl en W. Liebenberg.<br>Zandveld : de heeren D. Brink en M. Melck.<br>Porterville : de heeren J. Rood en J. C. Mouton.<br>Clanwilliam : De heeren G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht.<br>Verder waren er ook op verzoek tegenwoordig de heeren parlementsleden D. C. de Waal, Daniel Marais, Jacobus Lochner, W. Ross, J. T. Molteno, Wege, dr. Smuts en P. Ryan.<br>De deputatie werd aan sir James Sivewright voorgesteld door den heer D. C. de Waal, L.W.V., die zeide dat de deputatie gekomen was om de kwestie van de spoorweg-verlenging te bespreken. Het was niet voor hèm om te zeggen vanwaar of welke verlenging gebouwd moest worden, maar hij wilde erop wijzen dat men bij het bouwen van een lijn in acht moest nemen welke de beste zal zijn niet alleen voor het distrikt maar voor de geheele Kolonie. Men wist dat hij groote belangstelling heeft in de ontwikkeling van het land en heeft altoos op Amerika gewezen als voorbeeld, waar men nog lang voor het land bebouwd is den spoorweg bouwt, waar de spoorweg gebruikt wordt om het land te openen. Hij hoopte dat de commissaris de aanspraken der deputatie recht zou doen gelden. Hij (de commissaris) is toch de rechte man op de rechte plaats, en zou zijn best doen om de wenschen van de deputatie tegemoet te komen. (Hoor, hoor).<br>Sir James Sivewright gaf aan de hand dat één afgevaardigde uit ieder distrikt het gevoelen van zijn distrikt over de zaak zou voorleggen.<br>De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zou worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op den 15den Januari 1897, eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd, waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorweg-verlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben die als het ware een afzonderlijke lijn vormt) òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg, en vandaar naar Piketberg-weg statie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld zullen worden."<br>De heer Stigling (Hopefield) zei dat het verlangen van zijn distrikt was om in geval van eenige spoorweg-verlenging ook in aanmerking te mogen worden genomen. Het was moeilijk te zeggen welke lijn allen best zou bevredigen. Hij dacht dat de regeering best zou doen het distrikt op te nemen. Zij zou dan vinden dat er nog mijlen van onbebouwden grond zijn, dat er knappe en ijverige boeren wonen, dat er uitstekende veeplaatsen zijn, dat het distrikt beroemd is voor paarden-fokkerij, en dat er groote zoutpannen zijn die nog onontwikkeld liggen. Dan is er nog laatst maar niet minst een goede zeekust. Thans is de handel in handen van de firma gebroeders Stephan, en hoewel zij de menschen zeer billijk behandelen, kan het niet ontkend worden dat zij het monopolie in handen hebben. Men zou misschien vragen : hoe is het dan dat er nog zoo veel grond onbebouwd ligt in het distrikt. De reden was dat men te ver van den spoorweg is, en niet meer kan vervoeren dan thans geproduceerd wordt. Men zaait thans net zooveel als men kans ziet naar de markt te kunnen vervoeren. Hij geloofde niet dat het betwist kon worden dat het distrikt een der rijkste in de Kolonie is, en het verwonderde hem dat men niet lang reeds een spoorweg had. Er wordt zoo veel gesproken over het feit dat wij van elders graan moeten invoeren, maar hij was zeker dat als die districten spoorweg-verbinding krijgen zou er veel minder worden ingevoerd. Hij geloofde dat de regeering hunne begeerte met alle billijkheid zou behandelen.<br>De heer Jan Lochner (Moorreesburg) zeide dat de heer Stigling de zaak zoo goed had blootgelegd dat hij het onnoodig achtte er verder over uit te wijden. Hij beaamde ten volle wat door den heer Stigling gezegd was.<br>De heer D. Brink (Zandveld) zeide dat hij het volkomen eens was met de richting van de lijn zooals door den heer Basson aangeduid. Hij zei dat de lijn een zeer vruchtbaar stuk lands zou openen. Te achter Piketberg en in het Zandveld wordt veel tabak gekweekt. De grond was zeer vruchtbaar. Een boer had daar 82 mud mielies van een mud gewonnen. Er kunnen nog honderden mudden graan gewonnen worden, maar men is te ver van den spoorweg om het naar de markt te brengen. Dan zijn er de groote zoutpannen waar vele armen een broodwinning kunnen vinden en die thans zoo te zeggen onbewerkt liggen wegens gebrek aan spoorwegs-communicatie.<br>Op een vraag van sir James tegen welken prijs een mud koorn gekweekt kon worden, zei de heer Brink dat een boer niet kon bestaan als hij voor minder dan 20s. het mud moest verkoopen.<br>De heer W. Liebenberg (Piketberg) zei dat de distrikten door de deputatie vertegenwoordigd van de vruchtbaarste in de Kolonie waren. Voor-Piketberg kon de koornschuren van Zuid-Afrika wezen maar men kan den grond thans niet bebouwen daar men te ver van de spoorlijn is. Indien de commissaris verdere bijzonderheden omtrent de vruchtbaarheid van het distrikt verlangde kon hij slechts aan den civielen commissaris vragen. Men wilde de handen der regeering niet binden, maar het aan haar laten de best betalende lijn te bouwen.<br>De heer J. van der Westhuizen (Clanwilliam) wees op de vruchtbaarheid van zijn distrikt. Het distrikt is gedeeltelijk karoo en een goed veedistrikt. Er zijn vele voorname plaatsen langs de Olifantsrivier waar van 60 tot 70 leggers wijn jaarlijks gewonnen worden en de oogst kan zeer vermeerderd worden. Langs de Cederbergen kunnen veel tabak en vruchten gekweekt worden. De grond is rijk en vruchtbaar en het zou goed zijn zulk een distrikt te ontwikkelen. De handen van den boer zijn thans gebonden want hij heeft geen middel om zijne produkten naar de markt te brengen. Wat vruchtbaarheid betrof stond Clanwilliam niet bij Oudtshoorn ten achteren. Is het dan niet wenschelijk zulk een vruchtbaar distrikt te openen? Men verlangde een spoorweg te hebben zoo spoedig mogelijk. Wel is waar heeft het land veel geleden door de runderpest, wat wij zeer betreuren, maar wij zien toch dat dr. Koch thans een geneesmiddel heeft ontdekt, en wij hopen dus dat alles zal recht komen en de regeering in staat zal zijn ons spoedig een spoorweg te geven.<br>Sir James Sivewright : Wat is het gevoelen omtrent de richting die de spoorweg moet nemen?<br>De heer Liebenberg : Wij hebben verschillende vergaderingen gehad die zich allen ten gunste van de Malmesbury-verlenging verklaarden.<br>De heer S. Engelbrecht (Clanwilliam), wijdde uit over de Lambertsbaai kwestie en zeide dat Clanwilliam een groot verlies geleden had doordat de baai in de handen van private personen is overgegaan. Hij noemde eenige grieven in verband met deze zaak en zeide, dat als men den spoorweg verlengen wil men zoo na mogelijk aan Clanwilliam moest komen ten einde hen ook wat te laten krijgen.<br>De heer A. Rood (Porterville), verklaarde zich tegen de verlenging van Malmesbury. Hij zei dat ¾ van al de produkten dier distrikten naar het noorden gaan en niet naar Kaapstad, en men zou nooit zijne produkten met zulk een omweg over Malmesbury zenden. De verlenging van de Malmesbury-lijn kon onmogelijk Clanwilliam van dienst zijn. Te Porterville is men voor een verlenging van Piketberg over Porterville naar het Kruis, waardoor men toch aan Lambertsbaai zou komen, en een direkte verbinding met het noorden zou hebben. Hij vertrouwde dat bij eene opmeting van de route de belangen van Porterville en der Kolonie in het algemeen in aanmerking zouden worden genomen.<br>De heer C. Mouton, L.A.R. (Porterville) was ook voor de verlenging van Piketberg, maar dacht dat men het aan de regeering moest laten de beste route te kiezen.<br>De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een omkeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen, en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorweg verkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken, en achtte de spoorweg de grootste vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg moest men echter één zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van-punt-tot-punt lijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden, die gebouwd werd enkel met het doel om de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven.<br>De heer Molteno, L.W.V., betuigde zijn sympathie met de zaak der deputatie. Hij zag de noodzakelijkheid van de verlenging in, en dacht dat die spoorweg niet alleen in belang van die distrikten was maar in belang der geheele kolonie, want hij zou meer bebouwbaar land openen dan eenig andere spoorweg waarvan hij wist. Hij was ook overtuigd dat het parlement bijna eenparig voor die lijn zou zijn, en gevoelde zeker dat de regeering de belangen van het land zou behartigen door die lijn te bouwen.<br>De heer Lochner, L.W.R., verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury-verlenging, daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen.<br>De heer Wege, L.W.V., gaf zijn spijt te kennen dat Calvinia ook niet vertegenwoordigd was op de deputatie. Het distrikt kan nog veel ontwikkeld worden, maar men is thans 180 mijlen van den spoorweg. Als de verlenging gebracht werd naar de Rest zou zijn distrikt ook daarvan voordeel trekken.<br>De heer Daniel Marais, L.W.V., zei dat wij sir James Sivewright den vader van onze spoorwegen mogen noemen. Dat wij het eerste met onzen spoorweg op de goudvelden waren hebben wij aan hem te danken. Met dit voor oogen dacht hij dat de noordwestelijke distrikten hem met volle vertrouwen konden komen vragen om een spoorweg. Indien sir James in September op een uitstapje naar die distrikten wilde komen zou men hem rondbrengen en dan kon hij zelf zien welke hunne bronnen zijn. Hij wees er op dat de Chartered Compagnie een lijn bouwt om het land te ontwikkelen. Men wacht niet eerst tot het land bebouwd is om dan een spoorweg te bouwen. Hij wees erop dat de voorgestelde lijn een groot inkomen zou hebben door het vervoeren van vee, dat thans naar de markt gejaagd moest worden. Duizenden schapen worden uit die distrikten uitgevoerd, en dit zal de spoorweg voeden. Hij dacht de Malmesbury-verlenging de beste.<br>De heer W. Ross, L.W.R., beloofde die lijn zijne volle ondersteuning te geven wanneer zij voor het parlement komt.<br>De commissaris van publieke werken antwoordende, zei dat daar hij zich niet zoo heel goed in het Hollandsch kon uitdrukken zou hij zich van het Engelsch bedienen. Ten behoeve van de regeering en hemzelven kon hij zeggen dat hij zeer verblijd was de deputatie te ontmoeten, en hij moest hen geluk wenschen met de bekwame wijze waarop zij zulk een belangrijke zaak aan hem hebben voorgedragen. Het gaat echter niet de toestanden hier te lande met Amerika te vergelijken. Daar zijn de spoorwegen door private maatschappijen gebouwd. Daar wij echter hier onze spoorwegen met het geld van den belastingbetaler moeten bouwen, moeten wij, alvorens nieuwe lijnen te bouwen, eerst eenige verzekering hebben dat zulk een lijn eene betalende zal zijn. Men moest echter niet denken dat de regeering geen lijn zou bouwen indien zij niet van meet aan betaalde. Hij was er voor een lijn te bouwen door de distrikten die genoemd werden. Hij zou niet zeggen dat de lijn van begin af zou betalen, maar was overtuigd dat de productie van die distrikten zeer zou vermeerderen. Bij het bouwen van een spoorweg zijn er twee punten waarop vooral dient gelet te worden, waarvan het eerste is moeilijkheden van het terrein waarover de lijn moet gaan, en de kosten van bewerking : en in de tweede plaats moet men zien die lijn te bouwen waardoor het land best ontwikkeld zal worden. De voorgestelde lijn moest hij uitstek een (developing line) lijn wezen om het land te ontwikkelen. Men moest niet er op zien als de lijn een 20 of meer mijlen langer komt, en hij geloofde niet dat passagiers uit de noordwestelijke distrikten er om zouden geven als de lijn wat lang komt. Hij zou dus er voor wezen de lijn van Malmesbury te verlengen. Die lijn zou wel niet het kortste pad naar het noorden wezen, maar zou meer land openen en ontwikkelen. Krijgt men eerst een vermeerderde productie dan heeft men goede gronden om een kortere verbinding met het noorden te vragen ; maar laten wij nu eerst zien de productie te vermeerderen. Hij had dikwijls opgemerkt bij zijn bezoek aan boeren plaatsen dat er veel tijd van den boer opgenomen wordt met het vervoeren van zijne producten waar hij ver van den spoorweg is. Was hij nabij den spoorweg, dan kon hij dien tijd besteden aan het uitbreiden zijner landerijen. Het verblijdde hem te vernemen dat de lijn zou strekken tot ontwikkeling der zoutpannen ; hij dacht er was een goede markt voor zout te Kaapstad. Hij moest echter ronduit zeggen dat hij niet allen kon bevredigen, wat een van de moeilijkste zaken was voor een man in zijn positie. Tracht men allen tevreden te stellen, dan bevredigt men niemand. Er is gelukkig geen politiek gemengd met deze lijn, zij is een zuivere handelszaak. Hij moest zeggen dat er tot nog toe geen spoorwegbill in de maak is om bij de volgende zitting van het parlement voor te leggen, maar hij had beloofd dat de eerste lijn die zou gebouwd worden die zou zijn naar Caledon, en hij was niet van plan zijn belofte te verbreken. Er is eene opmeting van die lijn gedaan en de zaak zou bij de volgende zitting voor het huis komen. Hij kon echter niet tooveren en men kon dus niet verwachten dat hij tusschen heden en 2 April een opmeting van de voorgestelde verlenging moest klaar krijgen om voor het huis te leggen. Hij kon niet meer dan belooven dat hij bij de komende zou vragen om een opmeting van de lijn, en hij geloofde dit te zullen verkrijgen, en dat de opmeting binnen de volgende 12 maanden zal plaats vinden. Hij moest zeggen dat hun aanspraak op een spoorweg gewogen is en niet te licht bevonden (toejuiching). Hij was ook samen met den heer Ryan verheugd over de revolutie van gevoelen op het gebied van spoorweg-uitbreiding. Verder spoorde hij hen aan zich met ijver op den landbouw toe te leggen en zoo veel mogelijk uit den grond te halen. De Lambertsbaai kwestie was ook door een der sprekers aangeroerd. Hij wist dat zij bij velen een brandende kwestie was, en dacht dat de regeering destijds veel verloren had door Lambertsbaai in andere handen te laten vallen. De regeering kon echter geen inbreuk maken op het eigendom van private personen, want dan zou zij al de boeren hunne plaatsen kunnen ontnemen. Zij zou haar best doen om het land te ontwikkelen (toejuiching).<br>Na een dankbetuiging aan den commissaris ging de deputatie heen.</ref> '''27 April 1897:''' De Villiers{{voetnota|Waarskynlik Jacob Isaac de Villiers (LWV van Worcester)}} dien 'n petisie by die Wetgewende Vergadering in, ten gunste van 'n spoorweg na Piquetberg. Tydens die indiening van die mosie vir die opmeting van die spoorlyn op 27 April 1897, het D.C. de Waal en D.J. Marais die ekonomiese lewensvatbaarheid van die Malmesbury-Piquetberg-roete op grond van die volgende distriksdata uiteengesit: * Landbou-opbrengs: Daar is gewys op die streek se massiewe graanproduksie, met spesifieke verwysing na die 1891-statistieke van 186 000 mud koring (±16 874 metrieke ton, teen 90,72 kg per mud koring){{voetnota|Dit klink vandag belaglik min. Veronderstel 'n plaas is vandag 400 ha groot en oes 3 ton per hektaar (konserwatief geskat) per jaar, en die boer kan met sukses 1 200 ton per jaar afoes, is 16 874 metrieke ton vandag 'n rapsie meer as 14 plase van soortgelyke grootte se opbrengs. Maar weer, die vervoer (buiten per ossewa), die kunsmis (buiten kraalmis), fyn waterbestuur, onkruid- en swamdoders, meganisering en fyn ingestelde ploeg- en oesmetodes het nog ontbreek.}} en 173 000 mud hawer (±11 771 metrieke ton, teen 68,04 kg per mud hawer, omdat dit ligter as koring is). Ten spyte van die strawwe droogte van 1896, was die normale opbrengs (soos in 1895) selfs 'n derde hoër as dié in 1891. * Strategiese rangorde: Piquetberg is amptelik as die tweede grootste graanproduserende distrik in die Kaapkolonie (eers Malmesbury, dan Piquetberg, dan Caledon) en die vierde grootste wynproduserende distrik gelys. * Ontwikkelingspotensiaal: Omdat groot dele van die distrik weens die gebrek aan infrastruktuur nog onontwikkeld was, is die spoorlyn as die hoofmeganisme beskou om die volle landboupotensiaal van die streek te ontsluit. * Marktoegang en verbruikersvoordele: Daar is geargumenteer dat die hoë koste om graan per wa na die naaste spoorweg (ses uur ver) te vervoer, plaaslike produksie gestrem het. 'n Direkte spoorverbinding met Kaapstad sou produksiekoste verlaag en sodoende ook die binnelandse prys van brood vir die algemene verbruiker verminder. Dit kos tans 'n boer 17 sjielings om een mud graan te verbou.{{voetnota|Onder meer te wyte aan die hoë koste van padvervoer per ossewa oor lang afstande na die naaste spoorwegstasie. Plus dan nog die vragtariewe op die trein self.}} As daar 'n spoorlyn was, kon boere meer verbou. In Australië word graan wel verkoop teen 2 sjielings per mud, maar dan bring die regering selfs water per trein na die boer se vee. Piquetberg het 'n spoorweg noodig. D.C. de Waal wil die lyn so na as moontlik aan die Sandveld gebou hê,{{voetnota|D.C. de Waal en D.J. Marais het kiesers in die Achter-Zandveld}} maar wil die rigting aan die beslissing van die Kommissaris van Openbare Werke oorlaat. Pierce Ryan (Malmesbury) benadruk nou juis hierdie voorstel van De Waal en stel 'n wysiging voor: om na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" die woorde by te voeg: "in 'n rigting so ver na die weste as moontlik." Ryan meen ook die streek het nie weelderige infrastruktuur nodig nie, maar bloot 'n ekonomiese ontwikkelingslyn. Hy het die vorige regeringsopmeting van 16 jaar gelede gekritiseer as veels te duur, aangesien dit voorsiening gemaak het vir weelderige stasiegeboue van £8 000 elk. Volgens Ryan was stasies van daardie aard onnodig; die hoofdoel van die lyn moes uitsluitlik wees om produkte doeltreffend te vervoer, en hy het na die Indwe-lyn verwys as 'n voorbeeld van so ’n goedkoper, funksionele alternatief. Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) stel egter sy eie amendement voor: Na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" moet die woorde ingevoeg word: "vandaar na Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hy was nie ten gunste van die amendement voorgestel deur Ryan nie. Die spoorlyn na die noordweste moet so reguit as moontlik wees. Pieter Gerhard Wege (Clanwilliam) voer aan die distrikte van Vanrhijnsdorp en Calvinia lewer meer op as die meeste ander distrikte. Die wolopbrengs is 1 millioen pond (gewig). In tye van oorvloed kon mens die graan ondertoe verskeep, en tydens droogte kan voedsel weer soontoe gestuur word. Clanwilliam en omgewing het reeds heelwat geld in die staatskas gestort en is geregtig op 'n spoorlyn. Calvinia is 180 myl vanaf die naas spoorwegstasie. Hy ondersteun die mosie van sy mede-streeksverteenwoordiger. J.C. Molteno (Tembuland) het duidelik die vleismark voor oë by die myne in Namaqualand. Daarom steun hy die amendement Ryan. Hy sê hy ken die Piquetbergdistrik en dat die grootste deel van die distrik sandveld is wat nie veel kon oplewer nie. Kaptein Brabant wil graag weet hoekom daar twee spoorweë gevra word vir Piquetberg; een vir Malmesbury en een vir Piquetbergwegstasie. Charles Tennant Jones (Port Elizabeth) sê die lyn na Caledon en die lyn na Langkloof is albei nodig omdat die distrikte baie vrugbaar is. Hy sou dus vir 'n mosie stem, waar 'n opmeting gedoen moet word om te kyk watter lyn die beste sal wees. 'n Mens kon eers 'n lyn Piquetberg toe bou en dan later na die weste verleng. Hy sou voorstel om dit aan die regering oor te laat om die beste spoorlyn op te meet. Die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, het takties geweier om die Piquetberg-mosie as 'n geïsoleerde projek goed te keur. Hy het aangekondig dat die regering eers die finale finansiële verslae sou afwag voordat 'n breë, omvattende spoorwegwetsontwerp ingedien sou word. Al het Sivewright hom ten gunste van die ekonomiese voordele van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, het hy die mosie van mnr. Jones aanvaar om die finale roetekeuse aan 'n regeringsopmeting oor te laat. Hierdeur het die regering daarin geslaag om konstruksieverpligtinge uit te stel, terwyl die spoorwegbehoeftes van mededingende distrikte soos Caledon, Piquetberg en die Langkloof gelyktydig die kiesers gepaai het met 'n vooruitsig op 'n trein (dus: 'n wortel voor die neus). Sivewright is ook gekant teen 'n lyn Calvinia toe; 'n mens moes maar eers tevrede wees met 'n lyn Piquetberg toe. D.C. de Waal het ten slotte gevra dat die verskillende amendemente teruggetrek word, aangesien enigiets beter as niks was en die teenstrydige voorstelle bloot sy oorspronklike mosie sou belemmer. Hy het egter aangedui dat hy mnr. Jones se amendement sou aanvaar. Enigiets was beter as niks. De Waal is van plan om sir James Sivewright in die Piquetbergdistrik rond te neem en hom die vrugbaarheid van die streek te wys. Hy ontken ten sterkste dat Piquetberg onvrugbare sandveld is, en het bygevoeg dat Molteno slegs een keer per jaar eendvoëls daar gaan skiet en homself dan as 'n groot kenner van die distrik voordoen. Die Sandveld was 'n baie vrugbare streek wat groot hoeveelhede rog en ander graansoorte gelewer het. Hy hoop die mosie sal aangeneem word, aangesien die voorstel al sedert 1882 af aankom en herhaaldelik ingedien is. De Waal versoek die Huis om die mosie in belang van die land aan te neem. Die mosie, soos gewysig deur die amendement van Jones, is uiteindelik deur die Wetgewende Vergadering aangeneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering. Dinsdag, 27 April, 1897. Petities & Piketberg Spoorweg. 29 April, Bijvoegsel:[...]Petities[...]en door den heer De Villiers ten gunste van een spoorweg naar Piketberg [...] De heer D. C. de Waal stelde voor [dat het huis] ga in comité op het volgende voorstel: [Een eer-]biedig adres worde aangeboden aan Zijne Excel-[l]entie den gouverneur verzoekende dat voor[z]iening worde gemaakt om uit te voeren eene omstandige opmeting van eene spoorweglijn van Malmesbury naar Piquetberg, en van eene taklijn van Piquetberg naar Piquetberg-weg-station, het rapport van de opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie, en dat dit huis dezelve goed maakt. Hij zeide dat deze motie reeds sedert 1882 voor het huis was; toen een vliegende opmeting werd gemaakt. Sedert was het land in [moeilijke om-]standigheden, en werd de hoofdlijn noordwaarts uitgebreid. Laatste jaar kreeg Caledon een nauwkeurige opmeting en hij vraagt nu hetzelfde voor Piketberg. Hij haalde aan van de deputatie die bij sir James was die de zaak uitlegde en hij beloofde zijne ondersteuning. In 1891 was de opbrengst van het distrikt 186,000 mudden koorn en 173,000 mudden haver. In 1896 was de oogst wegens de droogte zeer laag, doch in 1895 was de oogst minstens ⅓ meer dan in 1891. Piketberg staat tweede op de lijst van graanproduceerende distrikten; eerst Malmesbury, dan Piketberg, dan Caledon. Piketberg staat op de lijst van wijnproduceerende distrikten 4de. [Het] grootste gedeelte van het distrikt is nog onbebouwd, en de beste manier om het distrikt te ontwikkelen is om het een spoorweg te geven. Hij wil de lijn zoo na mogelijk aan het Zandveld hebben, doch wil de richting laten aan de beslissing van den commissaris. [De heer Weeber: gaat de lijn nu niet reeds dicht bij het distrikt?] Piketberg levert meer op dan Beaufort West (gelach) en meer schapen en bokken en beesten gaan door het distrikt dan die van Beaufort [West] komen (gelach). Alle klassen behooren hem te ondersteunen, de Bond zoowel als de league en zij die roepen om goedkoop brood, want de beste weg daartoe is om die produkten te krijgen.<br>De heer D. J. Marais dacht dat de motie on[t-]stond uit een behoefte van die distrikten. Er was werkelijk behoefte aan een spoorweg. Er was een deputatie bij de regeering over de zaak. Piquetberg was 6 uren van den spoorweg. Het kostte een boer 17s. een mud graan thans te produceeren. Als een spoorweg was zou men meer kunnen produceeren. In Australië wordt graan verkocht voor 2s. per mud, maar daar brengt de regeering zelfs per trein water voor het vee van den boer. Piketberg had een spoorweg noodig. Als Piketberg met Kaapstad met een spoorweg verbonden was dan zou men niet te klagen hebben over duur brood. Men vroeg thans niet een spoorweg maar slechts een opmeting. Hij hoopte dat alle leden van het huis de motie zouden ondersteunen.<br>De heer Ryan stelde (als amendement [voor] op het voorstel van den heer D. C. de Waal): N[a] de woorden "Malmesbury naar Piketberg" [in] te voegen de woorden "in eene richting zoo ver naar het westen als doenlijk." Hij wilde slechts de motie aanhelpen en niet tegenstaan. Wat men hebben wil is één ontwikkelingslijn en daartoe wil men slechts een lijn hebben. De opmeting van 16 jaar geleden was eene zeer dure en sprak van stations van £8,000. Men wil niet stations maar een lijn om de produkten te vervoeren. De lijn naar Indwe kost niet veel en hij wil niet een duurder lijn hebben. Het doel van zijn amendement is om in een westelijke richting te gaan.<br>De heer Van Zijl stelde voor (als amendement op het voorstel van den heer D. C. de Waal): Na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen de woorden "van daar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hij zei als men goed wilde doen moest men die lijn maken. Clanwilliam kon niet roemen als Piketberg, maar als zij nader aan den spoorweg was zou er meer graan gekweekt worden. Nergens kan beter graan gegroeid worden dan in Clanwilliam. Dat distrikt is zeer vruchtbaar. Nu moest men voor een lagen prijs in het distrikt verkoopen omdat men niet in aanraking met de markt was. De vruchtbaarheid van de Olifantsrivier is bekend. Als er goede oogsten gemaakt worden kon men het graan niet verkoopen. Met het oog op de tijdelijke droogte en hongersnood was het ook zeer wenschelijk een spoorweg te hebben. Als er twee of drie slechte jaren waren, komen er weder eenige goede jaren wanneer men veel produceert. Men wil niet een lijn naar het dorp Clanwilliam maar zoo nabij mogelijk. Hij was niet voor het amendement Ryan. De lijn naar het noordwesten moet zoo recht uit mogelijk wezen. De commissaris had ook gezegd aan een deputatie dat het een ontwikkelingslijn moest wezen. Maar die lijn zou niet de ver afgelegen distrikten bevorderen. Hij hoopte men zou de meest rechtuit lijn maken en dat de opmeting als door zijn amendement voorgesteld zou worden toegestaan.<br>De heer Wege zeide dat het hem genoegen deed het goede rapport van de spoorwegbestuurders te krijgen, doch het profijt komt niet uit de Kolonie, maar als vervoerder naar de naburige staten. Hij achtte dat niet een gezond beginsel, en wij moeten onze eigene distrikten ontwikkelen. Deze lijn onder bespreking zou veel nut doen daar de vallei der Olifantsrivier bereikt zal worden. De distrikten van Vanrhijnsdorp en Calvinia leveren meer op dan de meeste andere distrikten. De opbrengst van wol is 1 millioen pond. In tijden van overvloed zou men het graan kunnen afbrengen en in tijden van droogte kon voedsel weder opgebracht worden. Die distrikten hebben een groote som in 's lands kast gebracht en hebben recht op een spoorweg. Calvinia is 180 mijl van het naaste spoorwegstation. Hij ondersteunde de motie van harte.<br>De heer J. C. Molteno zie dat hij met de motie in haar geheel kon ondersteunen. Hij kende het distrikt Piketberg en zei dat het grooter deel van het distrikt zandveld was en niet veel kon opbrengen. Hij was voor het amendement Ryan, en dacht dat men de lijn zoo ver mogelijk naar het westen moest maken. Hij dacht dat men meer graan en vleesch naar Namakwaland zou moeten zenden in plaats van die daar vandaan te krijgen. Hij zou het amendement ondersteunen daar zulk een lijn meer van dienst zou zijn voor het distrikt.<br>De heer Tamplin drukte erop dat de bill voor Caledon toch spoedig ingebracht zou worden daar hij daarna iets wil doen voor Peddie.<br>Kaptein Brabant wilde weten waarom twee spoorwegen gevraagd worden voor Piketberg, een van Malmesbury en de andere van Piketberg weg statie.<br>De heer Jones zei dat de lijn voor het huis de lijn naar Caledon en de lijn naar Langkloof allen noodig zijn omdat die distrikten vruchtbaar zijn. Hij zou stemmen voor eene motie voor een opmeting ten einde te zien welke de beste lijn zal zijn. Men kon eerst een [lijn] naar Piketberg maken en dan later naar [het] westen verlengen. Hij zou voorstellen het aan de regeering te laten de beste lijn op te meten.<br>Sir James Sivewright zei dat hij het amendement van den heer Jones zou aannemen. Hij zei dat de regeering van voornemen was een spoorweg maatregel in te dienen. Maar hij dacht eerst te wachten totdat de thesaurier zijn geldelijk verslag heeft ingediend. In de maatregel te worden ingediend zou alleen voorziening gemaakt worden voor het bouwen van de lijn naar Caledon. De aanspraken van Caledon op een spoorweg waren grooter dan van eenig ander distrikt. Hij dacht een vliegende opmeting enkel verspilling van publiek geld. Hij sprak verder ten gunste van de verlenging van de lijn van Malmesbury en dacht dat die zou betalen. De voordeelen van die verlenging zouden zeer aanzienlijk zijn. Deze moest een ontwikkelings-lijn wezen en zoo na mogelijk aan de boeren komen. Hij hoopte dat het amendement van den heer Jones zou worden aangenomen. Hij dacht dat het huis niet kon verlangen om een lijn naar Calvinia te verkrijgen; men moest vooreerst tevreden wezen met een lijn naar Piketberg. Vandaar zou zij later waarschijnlijk verlengd worden.<br>De heer Wiener was voor een lijn door de 24 rivieren door Piketberg vallei, waardoor een vruchtbaar distrikt zou worden ontwikkeld.<br>De heer Innes wilde weten welke lijn men zou laten opmeten, daar dit van belang was daar de commissaris gezegd heeft dat als de lijn eerst opgemeten is, het huis dan eraan gebonden was.<br>De speaker zeide dat de discussie beperkt moest worden tot de motie voor het huis.<br>Sir James zeide dat deputaties uit verschillende deelen naar hem komen om over spoorwegzaken te spreken. De regeering wil ook een opmeting naar Langkloof, en door de Transkei naar Natal.<br>De heer Frost vroeg wat zou worden van vroegere opmetingen daar sir James Sivewright gezegd had dat de opmeting het begin was van een lijn.<br>Sir James Sivewright zei die zaak was in de handen van het huis.<br>De heer J T Molteno was voor een ontwikkelings-[lijn].<br>De heer De Waal hoopte dat de amendementen teruggetrokken zouden worden. Het was beter wat te verkrijgen dan niets. De amendementen [zouden] zijn voorstel belemmeren. Hij kon het [amende-]ment Jones aannemen. Zijn plan was om sir James in het distrikt rond te nemen en hem de vruchtbaarheid te wijzen. Hij ontkende dat Piketberg onvruchtbaar zandveld was. De heer Molteno kwam daar net eens per jaar eendvogels schieten en doet zich voor als een groote kenner van het distrikt. Het Zandveld was zeer vruchtbaar. Er groeit veel rog en ander graan. Hij hoopte de motie zou aangenomen worden, want het was een voorstel reeds in 1882 ingediend, en werd altoos weder voorgebracht. Hij beriep zich op het huis om voor de motie te stemmen in belang van het land.<br>De motie geamendeerd door den heer Jones werd aangenomen.</ref> '''3 Mei 1897:''' 'n Korrespondent van [[Porterville]] berig die inwoners praat almal oor die spoorweg en die gemeenskap soek duidelikheid rondom hoeveel opmetings daar dan nog gemaak moet word (ten minste vier voorlopige opmetings is al gemaak) voordat 'n wetsontwerp uiteindelik by die parlement ingedien gaan word. Die stukkie word eers op 8 Mei gepubliseer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville. 8 Mei, p. 3: 3 Mei, 1897 [...] Het algemeen gesprek is de spoorweg en men wil gaarne weten hoeveel opmetingen er nog gemaakt moeten worden (vier opmetingen vlugge en anderzins zijn alreeds gemaakt) eer dat een bill desaangaande ingeleverd zal worden.[...]</ref> '''6 Mei 1897:''' D.C. de Waal dien 'n spoorwegpetisie (Malmesbury-Piquetberg) by die Wetgewende Vergadering in.{{voetnota|Onthou, De Villiers van Worcester het 'n petisie ingedien. Nou doen De Waal dit namens die Piquetbergers.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering, Donderdag, 6 Mei, Petities. 8 Mei, Bijvoegsel, p. 1: D.C. de Waal: spoorweg van Malmesbury naar Piketberg.</ref> '''10 Augustus 1897:''' 'n Ongeduldige kieser onder die skuilnaam "Uitziende" eis in ''De Zuid-Afrikaan'' terugvoer van De Waal en Marais. Die parlementsitting is reeds verby, maar die distrik het nog niks gehoor oor die beloofde spoorlyn of taklyn na Piquetbergstasie nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche vertegenwoordigers. 10 Augustus, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Kort nadat het parlement verleden jaar opgebroken was, hebben wij het voorrecht gehad om onze 2 vertegenwoordigers, de heeren De Waal en Marais, op een publieke vergadering, door henzelven belegd, te ontmoeten, bij welke gelegenheid zij ons een verslag hebben geleverd van hun werk in het parlement gedaan.<br>Maar tot nog toe hooren wij in dit jaar van hen niets; of hun werk van dit jaar van zooveel minder belang is als verleden jaar, weten wij niet; zoover wij weten heeft de heer De Waal immers een lijn gevraagd voor Piketberg, en nogal met een taklijn naar Piketbergstatie en dan heeft hij ook hard gewerkt voor de zoo belangrijke Bulawayo-spoorweg-overeenkomst.<br>Anderen zeggen weer, zij achten Porterville te gering en te klein om ons dit jaar weer een bezoek te brengen, maar dit geloof ik niet, want wij hebben hen verleden jaar met ruim 200 kiezers ontmoet, en zoover ik mij kan herinneren op een zeer vriendelijken toon.<br>De uwe<br>UITZIENDE.</ref> '''20 September 1897:''' Die oggend te Piquetberg is 'n vergadering gehou, belê deur D.C. de Waal en D.J. Marais (LWV's), om verslag te doen wat hul sover bereik het. De Waal is aan die woord. Volgens hom is 'n voorlopige opname van die voorgestelde spoorlyn gemaak, maar vandeesweek sal James Sivewright self in Piquetberg kom besoek aflê en met die opmeter die distrik deurkruis, sodat die finale opmeting spoedig afgehandel kan word. Hy glo die spoorlyn sal by die volgende parlementsitting slaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. De Waal en Marais te Piketberg: De Piketberg-Spoorweg. 25 September, Bijvoegsel: L.l. Maandag morgen werd er eene vergadering te Piketber gehouden, belegd door de heeren D.C. de Waal en D. Marais, die een verslag gaven van hun rentmeesterschap. [...] Een tijd geleden was er een vluchtige opmeting gemaakt, maar deze week zou sir James Sivewright zelf naar Piketberg komen en met den opmeter het distrikt doorreizen en spoedig zal de finale opmeting afgedaan zijn. Hij vertrouwde dat de spoorweg bij de aanstaande zou doorgaan.</ref> Die verwelkomingskomitee is nog dieselfde dag saamgestel.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Sir James Sivewright verwacht. 21 September, Bijvoegsel: Piketberg, 20 Sept. Sir James Sivewright wordt op het einde der week hier verwacht. Een invloedrijke vergadering werd hedenmiddag gehouden, om hem een hartelijke ontvangst te geven. De volgende heeren als ontvangst-commissie benoemd: doctor Smuts, Johannes Domisse, Daniel Liebenberg, N. Vlok en P. van Zijl.</ref> Op '''26 September 1897''' het die Kommissaris van Openbare Werke, vergesel deur D.C. de Waal, op Piquetberg aangekom ná 'n tweedaagse reis deur die Sandveld, Kapteinskloof en Moutonsvlei oor die Piquetberge. Hulle is deur D.J. Marais (LWV) ontvang en die aand met 'n burgerlike feesmaal vereer waar verskeie heildronke ingestel is. Tydens die geleentheid is aangekondig dat die wetgewer, ná herhaalde vertoë deur De Waal, toestemming verleen het vir 'n gedetailleerde opmeting vir die voorgestelde spoorlyn tussen Malmesbury en Pickenierskloof. Die Kommissaris, sir James Sivewright, het egter duidelik gemaak dat die opmeting slegs 'n voorlopige stap was en dat die werklike aanlê van die spoorlyn sou moes wag totdat die Kaapkolonie se staatskas die nodige fondse beskikbaar gehad het. Daar is onderneem om die finale roete so te beplan dat dit die meerderheid van die distrik se inwoners sou bevoordeel, sonder om sekere plekke doelbewus te bevoordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Sir James te Piketberg. 28 September: Piketberg, 26 Sept.—De commissaris van publieke werken en de heer David de Waal kwamen hier hedenmiddag aan na een tweedaagsche reis door het Zandveld, Kapteinskloof, Moutonsvlei over de Piketbergsche bergen. Zij werden ontvangen door den heer Marais, L.W.V, en in den avond ontvangen op een feestmaal, door de boeren en stadsbewoners in de hofzaal gegeven. Dit was bereid door de dames van Piketberg en bleek een kompleet succes te zijn en alle schikingen waren zeer smaakvol. Tusschen de 40 en 50 van de voormannen van het distrikt zaten aan, waaronder de heeren Baker, C.C. en R.M., Jacobus Eksteen, afdeelingsraadslid, Daniel Rossouw, Barend Burger, Jan Kotze, Abraham van Zijl, J. Versfeld, N. Vlok, W. Liebenberg, J. Liebenberg, D. Liebenberg, dokter Smuts, Geo. H. Parrott, J. Dommisse, J. Pauw, W. Rowan, J.C. Kotze en anderen. Eerw. Vlok zat voor en na de gewone heildronken op koningin en land stelde hij de gezondheid in van sir James Sivewright. Dit doende zei hij dat hij geen aktief deel nam in de politiek om te voorkomen dat hij de politieke predikant genoemd werd, maar in den persoon van zijn heildronk had men een heer, wiens doel altijd geweest was om Hollandsch sprekenden en Engelschen van Zuid-Afrika te samen te brengen; een man, die ten allen tijde met alle macht er naar gestreefd had om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de Kolonie en de republieken en die door zijn gematigde politiek er beter in geslaagd was dan eenig ander verbonden met de regeering des lands. Het was wel bekend dat het bepaalde doel van het bezoek van den commissaris de zeer benoodigde spoorweg-communicatie was en hij was zeker dat, als sir James met eigen oogen de mogelijkheden gezien had, hij zijn uiterste best zou doen om een werk te bevorderen dat zij allen zoozeer verdienden en dat met recht niet langer aan hen kon onthouden worden.<br>SIR JAMES SIVEWRIGHT<br>zei dat voor hij antwoord gaf op den toast van zijn gezondheid, hij gaarne, hoewel zijn kennis van het Hollandsch zoo onvoldoende was, de boeren, van wie hij zoovele voormannen voor zich zag, wilde bedanken voor de zeer hartelijke verwelkoming die zij hem hadden gegeven. Als het land vooruit zou gaan, mochten de boeren zeker niet achteruitgaan. Nu met betrekking tot wat eerw. Vlok zoo vriendelijk geweest was te zeggen, wilde hij juist opmerken dat als alle predikanten even breede en liberale opvattingen hadden, als die de heer Vlok juist uitgesproken had, dan zouden de politieke moeilijkheden heel wat minder zijn en de taak van publieke personen veel gemakkelijker dan ongelukkig thans het geval was. Sedert zijn (sir James) optreden in het publieke leven, had hij, zooals de voorzitter gezegd had, eerlijk getracht, naar het beste van zijn vermogen, om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de twee groote blanke rassen in dit land, maar in dagen als deze was het buitengewoon moeilijk een rol te spelen van een gematigd man. De uitersten aan beide zijden wekten om redenen, aan henzelven het best bekend, toornige gevoelens onder de menschen en de gematigde man liep gevaar misverstaan te worden en geheel vernietigd te worden tusschen de strijdende partijen. Nogthans had hij hoop omtrent de toekomst en die hoop werd gelukkig versterkt door wat hij gezien en gehoord had gedurende zijn reizen door de distrikten Malmesbury en Piketberg in de week, die nu ten einde liep. '''Wat den spoorweg betrof, hij had het genoegen gehad, wegens de herhaalde, dringende pleidooien bij hem tallooze keeren en binnen en buiten het huis door zijn vriend, hun lid den heer De Waal, gemaakt, de toestemming der wetgeving te vragen voor een gedetailleerde meting van Malmesbury en Piketberg. De toestemming was gegeven met de stilzwijgende verstandhouding dat het de eerste stap was tot het aanleggen van de lijn, als de geldmiddelen des lands zulks toelieten. Het zou natuurlijk onmogelijk zijn ieder te pleizieren met de keuze van de richting, maar nu hij met eigen oogen het land gezien had, geloofde hij dat de opmeting zou gemaakt worden'''<br>VAN DE MALMESBURY LIJN NAAR PIQUENIERSKLOOF<br>'''op zoodanige wijze dat de groote meerderheid der bewoners in de verschillende streken, waardoor de lijn zou heengaan, er mee tevreden zou zijn en dat aan de representaties van hunne leden tegen onbehoorlijke begunstiging van eenige bepaalde plek daarbij tegemoet zou gekomen worden.''' Voordat hij eindigde, sprak sir James over het vinden van nieuwe markten voor koloniale produkten en weersprak summier de misleidende verklaringen, die zoo dikwijls gemaakt werden betreffende de overeenkomst tusschen de regeering en de Bechuanaland spoorwegmaatschappij. Hij ging daarop onder groot applaus zitten, hebbende boeren en dorpelingen met de grootste voldoening naar hem geluisterd.<br>Dr. Smuts stelde daarop de gezondheid in van<br>DE PLAATSELIJKE LEDEN,<br>opmerkende dat het distrikt volkomen tevreden was met zijne vertegenwoordigers en de hoop uitsprekende dat zij nog lang hunne zetels mochten behouden. De toast werd met groote geestdrift gedronken. De heer De Waal dankte het gezelschap voor de hartelijke ontvangst van den heildronk. Hij had nu zijn reis door het distrikt voltooid, en er elk deel van bezocht en vertrok met de verdere overtuiging dat zijn constituenten hun vertrouwen in hem stelden en weigerden de valschheden te gelooven die onder protectie van anonieme brieven en anderszins gepubliceerd werden omtrent hem. Hij voelde zich meer dan opgewassen tegen al zulke bestrijders zoolang hij in staat was de kiezers van Piketberg distrikt te ontmoeten en met hen te spreken, zooals hij gedurende de laatste veertien dagen had gedaan. Voor hij ging zitten wenschte hij de gelegenheid waar te nemen om niet alleen hen, die tegenwoordig waren, te bedanken, maar ook het geheele distrikt voor de hartelijke ontvangst, die overal zoowel publiek als privaat hem ten deel gevallen was. Hij ging zitten onder hartelijke toejuiching van alle aanwezigen.<br>De heer Marais, hen bedankende voor de hartelijke wijze waarop zijn naam ontvangen was, zei dat hij altijd het volste vertrouwen in sir James Sivewright had als een man, die zich aan den vooruitgang des lands wijdde. Gedurende de laatste parlementszitting toen sir James als premier optrad, had deze het respekt en vertrouwen, dat vroeger niet gegeven was, van een groot deel der Afrikaner partij. Hij was verzekerd dat de belangen van Piketberg veilig waren, als ze in de handen van sir James waren.<br>De heildronk op afwezige vrienden werd gegeven door den heer Jacobus Eksteen, die op de dames door den heer Baker, en met groote geestdrift gedronken, beantwoord door den heer Breda. Sir James stelde toen in warme bewoordingen de gezondheid in van den eerwaarden voorzitter. Na diens antwoord eindigde een der meest succesvolle en aangenaamste bijeenkomsten, ooit in Piketberg gehouden.</ref> ====== 9 Desember 1897: Die vonk in die kolewa ====== [[Lêer:SpoorwegkaartHopefieldMoorreesburg.jpg|duimnael|350px|regs|Liggings en spoorlyne van die belangrikste historiese dorpe, asook riviere (in ligblou)]] '''9 Desember 1897:''' Die bom bars in ''De Zuid-Afrikaan'' toe die nuus rugbaar word. Die vorige dag, die '''8ste Desember 1897''', is 'n deputasie na sir James Sivewright toe. Die afgevaardigdes is M. en P. Smuts, dr. Rozenzweig (burgemeester van Malmesbury), Toucher, Werdmuller, E. Rood, Lochner (LWR), Pierce Ryan (LWV) en Thomas Louw (LWV). Die doel is om die Kommissaris van Openbare Werke te oortuig om die lyn vanaf Malmesbury te verleng en nie vanaf Kalabaskraal nie. Geen verslaggewers is toegelaat nie.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> 'n Blitsoorsig: Ná afloop van die parlementêre sessie in April en sir James Sivewright se besoek aan die Sandveld en Piquetberg in September 1897, het die regering besluit om twee ingenieurs aan te stel om van twee kante af noukeurige opmetings te doen. Die opmeting is nie vanaf die dorp Malmesbury gedoen nie, maar wel vanaf Kalabaskraal, 'n stasie omtrent 9 myl vanaf Malmesbury en die Malmesburylyn. Die spoorlyn moet so na as moontlik aan Darling en Hopefield gebou word - 8 myl vanaf Hopefield en Darling geleë.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> ''De Zuid-Afrikaan'' verneem die deputasie het veral Malmesbury se posisie in die streek benadruk. Op hierdie dorp word landboumasjinerie gekoop. Soms op die genoemde dorp alleen. 'n Taklyntjie 9 myl vanaf Malmesbury sou net ongerief en onnodige onkoste veroorsaak. Wil mens regtig 'n spoorlyn oor die sandvlakte mors, of wil jy tot die hart van die streek binnedring? Nee, die Kalabaskraallyn sou geen ontwikkelingslyn hoegenaamd wees nie. Die eintlike vrugbaarste streek lê rondom Moorreesburg, "de pit van 't distrikt". Waarom sou die Moorreesburgers deur die sandvlaktes moet sukkel om hul vrag na die spoorlyn te bring? Kyk na die Kraaifontein—Malmesburylyn: dit lê al vir 20 jaar in wind en weer, en daar het geen ontwikkeling plaasgevind nie. Waarom nou 'n omweg vir 60 myl vanaf Kalabaskraal na Piquetberg aflê, as mens maar 'n loodreguit lyn kan trek vanaf Malmesbury, deur Moorreesburg na Piquetberg, wat waarskynlik slegs 35 myl lank sal wees? Verder is daar ook maar net één plek, één punt, dieselfde punt, waar die trein in ieder geval oor dieselfde Bergrivier moet kom, maar nou moet die spoorlyn met die Kalabaskraallyn óm die Swartberg gaan. Met ander woorde, met die Kalabaskraallyn sal die spoor myle en myle deur sandvlaktes moet ploeter, om in elk geval by dieselfde punt uit te kom. Dit is onnodig.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Dit wou voorkom of die argumente 'n gunstige indruk op sir James Sivewright gemaak het. Die deputasie kon maar huiswaarts keer; die Hoofingenieur van die Kaapse Regeringspoorweë sal opdrag gegee word om 'n deputasie van Malmesbury te ontmoet. Hierdie deputasie kan dan die ingenieur die moontlike roete vanaf Malmesbury aanwys, sodat daar na diepe oordenking gehandel mag word.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Die koerant wil nie te lank stilstaan by bogenoemde bewoording nie, maar wel by die wysiging van 'n resolusie wat in die parlement gemaak is. In wese is die spoorlyn reeds in die hande van die regering. As daar bewys kan word dat die Kalabaskraallyn beter sou wees as die verlenging vanaf Malmesbury, dan sal die parlement hul waarskynlik nie langer bind aan die oorspronklike opdrag nie. Die subteks van hierdie verandering was polities gelaai: die oomblik toe sir James Sivewright die Sandveld en Darling besoek het, het die spoorwegingenieurs skielik opdrag gekry om die opmeting vanaf Kalabaskraal te begin, wat die belange van daardie kussone bo dié van die binnelandse graanstreek gestel het. As die inwoners in die distrik weet hulle gaan met 'n (tweede) wit olifant sit, moet hulle dadelik werk daarvan maak, voordat die saak weer in die parlement beland, en voordat dit in 'n politieke kwessie kan ontaard. Want dan sal Malmesbury en Piquetberg se hande afgekap wees. Juis daarom het die koerant die deputasie van Malmesbury vir hul optrede geprys, maar wel sonder om uitdruklik kant vir een of ander spoorlyn te kies.<ref name="ZA1897.deputasie8des">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Van Malmesbury naar Piketberg. 9 December, p. 3: Gedurende de afgeloopen parlementaire sessie bracht de heer D. C. DE WAAL L.W.V. voor Piketberg, het volgende voorstel voor het lagerhuis: "Een eerbiedig adres worde aan zijne excellentie den gouverneur aangeboden, verzoekende dat voorziening worde gemaakt voor eene volledige opmeting van een spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, en van een taklijn van Piketberg naar Piketbergweg-station; het rapport van deze opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie." Op dit voorstel volgde een amendement van den heer RYAN, L.W.V. voor Malmesbury: na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen: "in eene richting zoo ver naar 't westen als doenlijk." De heer VAN ZIJL, L.W.V., voor Clanwilliam, had een andere bijvoeging achter de woorden "Malmesbury naar Piketberg" namelijk: "vandaar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp."<br>Om uit de moeilijkheid van een bepaalde route vast te stellen te komen, kwam de heer JONES met een ander amendement voor den dag, het aan de regeering latende de beste lijn op te meten. Het origineele voorstel, zooals door den heer JONES geamendeerd, werd aangenomen.<br>Naar wij vernemen heeft de regeering stappen genomen om gevolg te geven aan dit besluit en twee ingenieurs zijn van twee kanten bezig eene nauwkeurige opmeting te maken. Men zal zich herinneren, dat sir JAMES SIVEWRIGHT onlangs een bezoek heeft gebracht aan Hopefield, Darling en omstreken. De opmeting wordt gemaakt niet van het dorp Malmesbury, maar wel van Kalabaskraal, een station omtrent 9 mijl van Malmesbury op de Malmesburylijn. Dan wordt gezegd dat de lijn zoo na mogelijk aan Darling en Hopefield gebracht zal worden — 8 mijl van Hopefield of Darling.<br>Gisteren maakte eene deputatie bestaande uit de heeren: M. en P. SMUTS, dr. ROSENZWEIG, TOUCHER, WERDMULLER, E. ROOD, LOCHNER, L.W.R., RYAN, L.W.V. en T. LOUW, L.W.V. hare opwachting bij sir JAMES SIVEWRIGHT met het doel aan te toonen, dat het van 't grootste belang is, dat de lijn van het dorp Malmesbury verlengd zal worden en niet van Kalabaskraal. Geene rapporteurs werden toegelaten; doch naar wij vernemen legde de deputatie nadruk op de belangrijke positie door het dorp Malmesbury ingenomen. Men toonde aan dat vele boeren daar al hun landbouw-machinerie koopen, en dat zij soms op genoemd dorp alleen geholpen kunnen raken. Verder zou men een taklijntje van 9 mijl van Kalabaskraal naar Malmesbury moeten exploiteeren, hetgeen veel ongerief en onnoodige onkosten zou veroorzaken. Bovendien zal de lijn die thans opgemeten wordt voor de grootste gedeelte door zandvlakten moeten gaan, terwijl eene verlenging van Malmesbury het hart van het distrikt zal raken. Dan beweert men ook dat de voorgestelde verlenging van Kalabaskraal eigenlijk geen ontwikkelingslijn zal zijn, daar de vruchtbare streken van Moorreesburg, de pit van 't distrikt, geen dienst van de lijn zal hebben, daar niemand van den kant van Moorreesburg zijne produkten door de zandvlakten naar den spoorweg zal brengen. Terecht wees men er ook op dat de Kraaifontein—Malmesbury-lijn reeds 20 jaar lang in kale vlakten loopt zonder dat er eenige ontwikkeling is geschied. De verlenging van Malmesbury naar Piketberg zal waarschijnlijk slechts 35 mijl lang zijn, terwijl de voorgestelde opmeting van Kalabaskraal de lijn minstens 60 mijl lang zal maken. Ook is er slechts ééne plaats waar de lijn over de Bergrivier naar Piketberg kan gaan, omdat men noodwendig om de punt van den Zwartberg zal moeten komen. Wordt de lijn dus volgens de Kalabaskraal opmeting gebouwd zal ze mijlen en mijlen ver al langs de rivier in het zandveld moeten terugkomen.<br>Deze argumenten schenen een gunstigen indruk op den commissaris van publieke werken gemaakt te hebben, en de deputatie kon huiswaarts keeren met de belofte, dat de hoofd-ingenieur instrukties zal ontvangen eene deputatie van Malmesbury te ontmoeten. Deze deputatie kan dan aan den ingenieur een route van het dorp Malmesbury aanwijzen, en de ingenieur zal dan naar bevind van zaken handelen.<br>Wij hechten in dit geval niet bijzonder veel waarde aan de juiste woorden in de resolutie voor 't parlement gebruikt, doch het blijkt zeer duidelijk, dat het amendement van den heer JONES slechts de route van Malmesbury aan de beslissing der regeering overliet. Wordt het bewezen dat de Kalabaskraal-lijn beter zal zijn dan de verlenging van Malmesbury, daar de verandering geen zaak van beginsel raakt, zal het parlement zich waarschijnlijk niet door de woorden van de origineele opdracht laten binden. Er valt ongetwijfeld veel voor de verlenging van Malmesbury te zeggen, en indien de inwoners van dat distrikt thans gerust blijven zitten en dan later met een tweeden witten olifant opgescheept worden, dan zullen zij het grootendeels aan zichzelven te danken hebben. Nu is het de tijd om te werken. Komt de zaak eerst voor het parlement, dan kan ze, zooals dikwijls reeds is geschied, eene politieke kwestie worden, en dan is het voor Malmesbury en Piketberg te laat om invloed uit te oefenen. Om deze reden juichen wij de handelwijze van de deputatie van Malmesbury toe, en niet omdat wij ons zoo dadelijk, zonder verdere informatie, ten gunste van de eene of andere lijn wenschen uit te spreken.</ref> '''9 Desember 1897:''' Op dieselfde dag toe die inleidingsartikel hierbo geskryf is, skryf "Onpartijdig" die eerste brief. Die handelaars tree nie uit eiebelang op soos party dink nie. Die doel is om die boere en ander mense die voordeel van twee markte te bied: sowel Malmesbury (as die groeiende handelskern of naaf) as Kaapstad. As Kaapstad 'n beter mark kan bied, sal die boere soontoe gaan. So nie, is die afstand korter, en die mark groei in die middel van die distrik, sodat almal daaruit kan voordeel trek. Om Malmesbury te probeer afsluit, is nie alleen onbillik nie, die inwoners skiet net hulself in die voet.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Malmesbury—Piketberg. 11 December, Bijvoegsel: 9 December 1897.<br>Aan den Editeur.<br>Waarde heer,—Wat de kooplui en anderen van Malmesbury begeeren is niet dat aan Darling, Hopefield, of Moorreesburg onrecht zal geschieden — zij willen zelf gaarne de lijn zoo na mogelijk bij die plaatsen hebben — maar zij willen de verbinding van Malmesbury, niet alleen in eigen belang, zooals sommigen denken, maar omdat het den boeren en anderen het voordeel van twee markten geven zal in plaats van een, namelijk de markten van Malmesbury en Kaapstad. Indien de Kaapstad een beter markt aanbiedt voor koopen of verkoopen dan Malmesbury, zullen de boeren natuurlijk daar gaan, maar geven die twee plaatsen gelijke kansen, en zij die de meeste energie aan den dag leggen zullen het winnen. Een omweg te maken en Malmesbury te zoeken af te sluiten is niet billijk.<br>De uwe,<br>Onpartijdig.</ref> '''14 Desember 1897:''' D.J. Brink van Piquetberg se brief word eers op [[Kersdag]] geplaas. Hy verwonder hom aan die lede van Malmesbury - daar is tog in Maart 1897 ooreengekom, terwyl almal saam by sir James Sivewright was, om 'n spoorlyn te kry wat die hele distrik sal bevoordeel. Waarom nou so skielik verander? Is dit om die paar handelaars op Malmesbury te bevoordeel, en 10 of 12 plase by Moorreesburg, wat reeds soveel jare die genot van 'n trein het? Al die groot distrikte soos Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld word van die trein "ontroofd". Tussen 200 en 300 plase sal nou daaronder moet ly. Hy vra hom ook af waarom die deputasie ter elfder ure gewag en gehandel het soos 'n dief in die nag, aangesien nie eens 'n verslaggewer toegelaat is nie. Die argumente is volgens hom betekenisloos. Malmesbury-Moorreesburg-Piquetberg is 35 myl, Kalabaskraal na Piquetberg is 60 myl - waar kom hierdie aanspraak vandaan? Dan nog - die landboumasjinerie kan orals gekoop word, nie slegs op Malmesbury nie. Brink betwyfel dit sterk dat 'n hooggeplaaste soos sir James Sivewright sy belofte aan die eerste deputasie sou verbreek: "Neen, dat is bijkans ongelooflijk." Hy glo sir James Sivewright sal deursien dat die Malmesbury-deputasie bloot uit 'n paar handelaars, 'n dokter en 'n prokureur bestaan het – mense wat uit eiebelang handel en nie omgee vir die verafgeleë distrikte nie. Volgens Brink probeer die twee lede van die Laerhuis (Louw en Ryan) nou bloot 'n guns aan hul kiesers bewys, aangesien hulle reeds 'n mosie van wantroue van die kiesers ontvang het. Hy spreek ook sy spyt uit oor mnr. Lochner (LWR), wat voorheen groot ondersteuning in die Sandveld geniet het, en eis dat Lochner 'n duidelike verklaring moet gee oor waarom hy nou teen hulle belange werk.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg lijn. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel, van den 9den dezer, dat een deputatie van Malmesbury haar opwachting gemaakt heeft bij sir James Sivewright.<br>Haar verzoek was om de spoorlijn, die gebouwd zal worden naar Piketberg, veranderd te krijgen. In plaats van van Kalabaskraal, haar van Malmesbury door Mooreesburg, recht door naar Piketberg te hebben. Indien zoo, dan ben ik recht verwonderd over de leden van Malmesbury; terwijl wij in Maart tezamen bij sir James waren en overeengekomen waren om een lijn te krijgen die het geheele distrikt zal bevoordeelen – en waarom dan zoo spoedig veranderd? Is het misschien ter wille van die paar kooplieden te Malmesbury, en 10 of 12 plaatsen te Mooreesburg, die reeds zoo vele jaren het genot van den trein hebben? Al die groote distrikten zooals Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld, worden dan van den trein ontroofd. Tusschen de 200 en 300 plaatsen zullen er onder moeten lijden.<br>En waarom wacht de deputatie tot ter elfder ure en gaat als een dief in den nacht? Niet eens een rapporteur werd toegelaten. De argumenten door de deputatie opgegeven, zijn van geen beteekenis. Ten eerste, de lijn van Malmesbury door Mooreesburg, naar Piketberg, zal 35 mijlen wezen; en van Kalabaskraal naar Piketberg 60 mijlen – van waar die 25 mijlen? – een groote misrekening. Ten tweede, de boeren moeten al de machines te Malmesbury krijgen, – alweer eene misgissing. Overal rond zijn machines te krijgen.<br>Nu is de vraag, kan of zal zoo een hooggeplaatst persoon als sir James, zijn belofte verbreken, die hij aan onze deputatie gedaan heeft, en ook nadat hij zijn bezoek hier afgelegd heeft? Neen, dat is bijkans ongelooflijk. Sir James zal zeker opgemerkt hebben hoe de Malmesburyische deputatie samengesteld was – een paar kooplieden, een dokter, een procureur – personen die alles doen in hun eigenbelang, en zich er weinig aan storen wat er van de verafgelegen distrikten wordt.<br>De 2 leden voor 't lagerhuis trachten hun kiezers een gunst te bewijzen – want zij hebben bij al hunne kiezers een motie van wantrouwen ontvangen. Het spijt mij van den heer Lochner, die in 't Zandveld groote ondersteuning had. Maar wat nu gedaan? Hij zal een duidelijke verklaring moeten geven, waarom hij tegen ons werkt,<br>Ued. dw. dienaar,<br>D. J. BRINK. Izaaskuil, Piketberg,<br>14 December, 1897.</ref> '''16 Desember 1897:''' Die Bondstak op Moorreesburg gee terugvoer. Die plaaslike tak van die Afrikanerbond het 'n kommissie saamgestel om die voorlopige opmeting na te gaan. Dit was geen maklike taak nie, want die regering se punte was nie orals afgesteek nie; hulle moes maar op die boere se woord gaan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Hoe dit sal loop: die spoor sal 'n hele entjie langs die Bergrivier afgaan tot by Zanddrift. Omdat daar baie klowe afloop na die rivier toe, sal hierdie gedeelte moeilik en duur wees om te bou. Vanaf Zanddrift gaan die lyn na die regeringsuitspanning Kruispad, daarvandaan swaai hy Moorreesburg se kant toe en raak die Malmesbury-Hopefield-hardepad by Karbonaatjeskraal. Daarvandaan swaai hy Darling se kant toe, loop na Klipfontein, en sluit uiteindelik by Kalabaskraal aan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Die bevindings:<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> * die afstand is dubbel so lank as 'n direkte lyn vanaf Malmesbury na die Bergrivier toe * die koste om die lyn te bou is dubbel soveel as ditto * die lyn, soos dit tans daar afgesteek is, is geensins 'n ontwikkelingslyn nie. Dit loop op die rand van 'n digbevolkte en hoë-opbrengsgebied verby en is 'n nodelose ompad, veral as mens later verder noordweswaarts wil uitbrei. Die Bondstak is gevolglik van mening dat die spoorwegverlenging vanaf Malmesbury na Piquetberg en die noordweste so direk moontlik gemaak moet word, om sodoende die hele koringdistrik se belange op die beste manier moontlik te bevorder.<ref name="ZABondstakopmeting1897">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Afrikaander: Moorreesburg-tak. 23 December, p. 2: Vergadering gehouden te Moorreesburg op 16 Dec. 1897.<br>De voorzitter, de heer Jac. Lochner, die bij eene vorige vergadering tot voorzitter voor de volgende twee jaren verkozen werd, opende met gebed. De aftredende secretaris de heer J. F. Burnard, die den tak gediend heeft van zijn ontstaan en die met den heer Walters tot assistent secretaris verkozen is, las de notulen der vorige vergadering.<br>De voorzitter merkte aan dat het aanstellen van eene commissie, om de lijn, zooals door de regeering opgemeten na te gaan, niet genotuleerd was. Nadat de secretaris er aan herinnerd had dat hij de vorige vergadering moest verlaten vóór de sluiting, wegens ongesteldheid, werd op voorstel van den heer G. P. Lochner, gesecondeerd door den heer D. Krijnauw Sr., besloten dat de resolutie gepasseerd bij de laatste vergadering tot het kiezen van eene commissie om de lijn na te gaan, uitgelaten omdat de secretaris onwel was, ingevoegd zal worden in de notulen.<br>'''De voorzitter maakte toen bekend dat het doel der vergadering was, rapport van bovengenoemde commissie te hooren; beschrijvingspunten om bij het distriktsbestuur in te leveren te bespreken; en verslag van den geldelijken staat van den tak te nemen. De heer G. P. Lochner gaf verslag van de bevindingen van de commissie, zeggende dat, daar de lijn niet overal afgestoken was, de commissie veel op de gezegden van de boeren daar moesten afgaan. Zooals aangetoond, zal de lijn een heel eind langs de Bergrivier afgaan tot aan Zanddrift. Daar er vele kloven afloopen naar de rivier zal dit gedeelte moeilijk en kostbaar zijn.'''<br>'''Van Zanddrift gaat de lijn naar het gouvernements uitspanning Kruispad, daarvandaan met een zwaai naar den kant van Moorreesburg en den Malmesbury-Hopefield hardenweg raken de te Karbonaatjeskraal. Daar vandaan met een zwaai naar den kant van Darling, naar Klipfontein en vervolgens naar Kalabaskraal. De commissie is van gevoelen:'''<br>'''dat de distantie van de lijn zooals opgemeten, ruim tweemaal zoo groot is als een direkte lijn van Malmesbury naar de rivier;'''<br>'''dat de kosten meer dan tweemaal zoo groot zullen zijn;'''<br>'''dat de lijn zoo als afgestoken geen ontwikkelingslijn is, daar zij op den rand van de dichtbevolkte en veel produceerende area loopt, en ook een noodelooze omweg zal zijn mocht zij later verder naar het N. W. gebouwd worden.'''<br>De andere leden, de heeren D. Krijnauw en dr. G. Steyn stemden met deze zienswijze in.<br>De heer D. Krijnauw vroeg informatie omtrent de Innes-drankbill. Zoover hij het verstond was zij een goede maatregel, daar men veel te verduren had van dronken werkvolk. De wijnboer zou, zijns inziens, er ook niet onder lijden, daar hij zich nu alleen op kwantiteit en niet op kwaliteit toelegt. Dan zou hij voor 70 leggers krijgen wat hij nu voor 100 krijgt.<br>De voorzitter zeide dat de bill goed was behalve de prohibitie clausule, waarvan de heer Innes niet wou afzien.<br>De heer Siemsen vroeg omtrent de paswet. De voorzitter zei dat men nu liefst niet daarover moest spreken; na de elektie zou er nog tijd genoeg zijn.<br>De heer Izaak Lochner klaagde er over dat bandieten aan private personen verhuurd werden waar zij getrakteerd werden, omdat de personen ze goedkoop kregen en dus het doel der straf verijdeld werd.<br>De heer G. P. Lochner klaagde er over dat de scholen op de zending-staties niet gesloten werden gedurende ploeg en oogsttijd; ook dat werkvolk soms een schuilplaats vond bij de zending-staties.<br>De volgende beschrijvingspunten werden na discussie opgetrokken om bij de distriktsbestuursvergadering ingeleverd te worden.<br>'''Dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg en het noordwesten zoo direkt mogelijk gemaakt worde om dat daar door de belangen van het geheele korendistrikt het best zullen worden bevorderd. Dr. Steyn—Fred. Bester.'''<br>Deze vergadering verklaart zich tegen het verhuren van bandieten aan private personen of compagnies, omdat daardoor het doel der straf verijdeld wordt. J. Lochner—P. Marais.<br>De regeering wordt verzocht een maatregel te passeeren de zendelingen verplichtende om dienstboden uit te leveren die zich bij hen schuilhouden. G. P. Lochner—J. F. Burnard.<br>De heer D. Krijnauw sloot de vergadering met gebed, nadat de secretaris verslag van geldelijken staat gegeven had.<br>M. M. WALTERS,<br>Secretaris</ref> '''18 Desember 1897:''' "Op den keper beschouwd" ruik politieke onraad. In die brief op hierdie datum gepubliseer, word vermeld: daar is op Hopefield ooreengekom dit sal nie saak maak waar die spoorlyn begin nie, solank dit net by Darling en Hopefield om gaan draai. Johannes Abraham van Aarde Lochner ("Oom Koos", Lid van die Wetgewende Raad) word daarvan beskuldig dat hy sy eie plaas wat tussen Malmesbury en Moorreesburg lê wil bevoordeel, maar ook sy broers wat almal rondom Moorreesburg boer. Die briefskrywer waarsku ook: Ryan en Louw (LWV's, en Rhodes-simpatisante) is besig om Lochner aan die neus rond te lei. Hulle weet as hulle Lochner ondersteun om die lyn eksklusief na Moorreesburg te dwing (via 'n "onzinnige" rivieroorgang by Swartberg), die Hopefielders dadelik massas petisies sal gaan indien om hul eie regte op te eis. Dit skep doelbewuste verdeeldheid. Die regering gaan dan bloot sê (net soos met die Caledon-spoorlyn): 'Ons kan nie twee lyne na Darling/Hopefield en Moorreesburg bou nie, so julle kry niks nie.' Dit is presies wat Ryan en Louw in die mou voer — hulle wil die projek laat skipbreuk ly sonder om self die skuld te kry. Hy hoop nie dr. Rozenzweig en mnr. Werdmuller word by hierdie gemors ingesleep nie. Aldus, Op den keeper beschouwd.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury spoorwegverlenging. 18 December, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Ik zie in uw inleidingsartikel dat gij melding maakt van eene deputatie die hare opwachting maakte bij sir James omtrent de richting die gemelde verlenging nemen zou, waaraan onze drie parlementsleden deelnamen.<br>Mooi zoo, maar pas op, Oom Koos, gij raakt gefopt.<br>Herinnert u de opinie van de vergadering te Hopefield ten tijde van den triomftocht van de heeren Ryan en Louw. Daar werd het hun ronduit gezegd dat wij niet zullen gelooven dat zij eenig plan hebben om voor de verlenging te werken.<br>Wat zien wij nu? Zij hebben Oom Koos aan den neus. Wij geven niet om het uitgangspunt, of het van Malmesbury of van Kalabaskraal of van elders is, zoolang de rechte lijn gebouwd wordt, dat is, in de richting van Darling, Groenekloof en eene middenweg nemende tusschen Hopefield en Moorreesburg, zoodat beide dorpen daardoor bevoorrecht worden, en de uitgestrekte en vruchtbare distrikten van Groenekloof en Saldanabaai worden ook dan gediend door die lijn. Maar neen, Oom Koos zijn plaats ligt tusschen Malmesbury en Moorreesburg, en Oom Koos zijn broêrs wonen allen daar rondom Moorreesburg. Als de heeren Ryan en Louw nu eenmaal een lijn in die richting voorstaan met behulp van Oom Koos, dan weten zij goed, komen wij dadelijk met sterke petities, en maken op ons recht aanspraak, en zullen de regeering overtuigen dat de lijn in die richting, hierboven omschreven, de rechte lijn is. En om slechts van eene overgangspunt bij Swartberg over de rivier te spreken is immers te onzinnig, gevolgelijk is er verdeeldheid en de regeering is in een en dezelfde positie als met den Caledonschen spoorweg, en zegt:—"Wij kunnen niet twee lijnen, een voor Darling en Hopefield, en een voor Moorreesburg bouwen," en wij krijgen geen spoorweg. Is dat niet juist wat de heeren Ryan en Louw hebben willen? Ziet Oom Koos het schoone plannetje nog niet?<br>Dat de kooplieden van Malmesbury ons den spoorweg misgunnen, kunnen wij hen vergeven, want zij weten heel wel dat voor een tijd ten minste het hun bezigheid zal affekteeren, doch wij willen hopen dat mannen geëerd als dr. Rosenzweig en de heer Werdmuller, zich niet als speelballen in de handen van onze twee leden zullen gaan geven, om door eene verkeerde verlenging voor te staan, het geheele schema gaan helpen verongelukken, dewijl zij bij eene verlenging van den spoorweg niets verliezen en integendeel er veel bij winnen zullen.<br>Voor ditmaal genoeg.<br>Op den keper beschouwd.</ref> '''19 Desember 1897:''' Dr. Rozenzweig se brief verskyn eers op Kersdag in die koerant. Volgens Rozenzweig het die koerant en die briefskrywers die dam onder die eend uitgeruk. By die deputasie van 8 Desember was die meeste lede net saamgenooi; in sy amp as burgemeester was dit uit pure hoflikheid dat dr. Rozenzweig die deputasie vergesel het. Feitlik niemand, behalwe hy as burgemeester en Pierce Ryan (LWV), het 'n paar woorde gesê nie. Nie Louw nie, ook nie Lochner nie. Die deputasie wil geen dorp benadeel nie. Die deputasie wou bloot die beginpunt ("Kalabaskraal") in die plan met "Malmesbury" vervang het. Verder bly die plan soos hy is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Parlementsleden verdedigd. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Met betrekking tot de brieven in zake van de verlenging van den Malmesbury-Piketberg spoorweg, die onlangs in uw geëerd blad verschenen zijn, schijnt het mij dat er een heel boel misverstand is met betrekking tot de handelwijze in deze zaak van onze vertegenwoordigers in de beide huizen, en ook van het eigenlijk oogmerk van de ingezetenen van Malmesbury en de omliggende streken.<br>Eerst wat onze vertegenwoordigers aangaat. Toen wij hun verzochten de deputatie te vergezellen, werd hun uitdrukkelijk gezegd, dat zij alleen gevraagd werden de deputatie voor te stellen aan sir James Sivewright; dat wij hoegenaamd niet wenschten dat zij zouden spreken, daar wij hun een vrije hand wilden laten, in geval andere deputaties, zegge van Darling, Moorreesburg of Hopefield hunne opwachting zouden maken bij den commissaris; dat verder zulks gedaan werd, als een gewone daad van beleefdheid; en laatstelijk, op dat zij op de hoogte van zaken zouden kunnen blijven, in elk geval wat de Malmesbury deputatie betreft. Aan dit verzoek werd dan ook stiptelijk voldaan, en er werd geen enkel woord door de heeren Louw of Lochner gesproken; de heer Ryan wees in korte woorden alleen op de dringende noodzakelijkheid om de verlenging van Malmesbury zelfs, en niet van Kalabaskraal te maken, de regeering eene vrije hand latende, zoodra de lijn de Darling-vlakte bereikt had, d.i. in aanmerking nemende de voorgestelde lijn van Kalabaskraal.<br>Er was hoegenaamd geen sprake van noch Hopefield, Darling of Moorreesburg af te snijden of te benadeelen. Ik wensch in de verste verte niet op te treden als een verdediger van onze vertegenwoordigers, daar zij in staat zijn zichzelven te verdedigen, maar wat ik gezegd heb is na rijp overleg, daar ik van gevoelen ben, dat in deze zaak onze vertegenwoordigers valsch en onjuist beschuldigd worden van Malmesbury de voorkeur te geven boven en tot nadeel van de andere dorpen. Ik heb de deputatie als burgemeester vergezeld, en daar ik op verzoek het woord voerde, denk ik dit aan hen, onze vertegenwoordigers, verschuldigd te zijn. Wat hun oogmerk is of was, daarmede heb ik op het oogenblik niets te doen, ik zeg alleen wat gebeurd is toen wij den commissaris zagen.<br>En wat de ingezetenen van Malmesbury in deze zaak betreft, wij willen noch Moorreesburg, noch Darling, noch Hopefield in den weg staan, alleenlijk wenschen wij, en dat is natuurlijk, dat de verlenging van Malmesbury, en niet van eenig ander station, zal plaats vinden. Overeenkomstig dan ook met ons gesprek met sir James Sivewright, heeft de deputatie twee wegen geïnspekteerd, die zij aan den ingenieur zullen voorleggen zoodra hij hier aankomt; wegen die wij meenen, geene van de andere dorpen zullen benadeelen.<br>R. H. Rozenweig,<br>Burgemeester.</ref> Op '''24 Desember 1897''' ontmoet die deputasie van Moorreesburg (die driemanskap G.P. Lochner, D. Krynauw en dr. G.H. Steyn) vir die nimlike sir James Sivewright. Na afloop van die bespreking met die Kommissaris van Openbare Werke word besluit: op vyf dorpe, by name Malmesbury, Piquetberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield, moet daar 'n openbare vergadering by elkeen afsonderlik gehou word. By elkeen van hierdie vergaderings moet 'n afgevaardigde benoem word. Al hierdie afgevaardigdes sal dan 'n konferensie bywoon om die rigting van die voorgestelde spoorlyn te bespreek. Ongelukkig maak ''De Zuid-Afrikaan'' toe 'n foutjie (?){{voetnota|Daar is 'n enorme verskil tussen konsensus (waar almal oor iets saamstem) en meerderheidsbesluit. As Piquetberg saam met Moorreesburg en Malmesbury sou staan, was dit outomaties drie teen twee (Hopefield en Darling). Of sou die opvolgbrief, gerig aan dr. Steyn van Moorreesburg (waarom nie direk en onmiddellik aan ''De Zuid-Afrikaan'' nie?) bloot 'n manier wees om die werklikheid te probeer manipuleer wat by die ontmoeting gebeur het? Waarom is daardie brief, van sir James Sivewright gerig aan dr. Steyn, boonop op 7 Januarie 1898 op Hopefield voorgelees, as Moorreesburg nie eens genooi was nie?}} deur te skryf: "Sir James Sivewright het belowe dat hy die besluit van die meerderheid van so 'n konferensie sou aanvaar en dat hy die lyn wat deur die konferensie bepaal is sou laat opmeet."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 25 December, p. 2: Men zal uit de correspondentie in ons blad zien, dat de inwoners van de distrikten Malmesbury en Piketberg aan 't roeren zijn, omtrent de opmeting van den voorgestelden spoorweg. Een deputatie van Malmesbury heeft reeds hare opwachting bij den commissaris van openbare werken gemaakt, en gisteren ontmoette deze een deputatie van Moorreesburg, bestaande uit de heeren G. P. Lochner en D. Krynauw en dr. G. H. Steyn. De deputatie werd vergezeld van en voorgesteld door de heeren parlementsleden Lochner, Louw en Ryan. Nadat de zaak grondig besproken was en de deputatie alle argumenten ten gunste van hare beschouwing had aangevoerd, kwam men tot de volgende verstandhouding: Op de vijf dorpen Malmesbury, Piketberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield zal een publieke vergadering gehouden worden met het doel een afgevaardigde te benoemen naar een conferentie van deze afgevaardigden om de richting welke de voorgestelde lijn behoort te nemen te bespreken. Sir James Sivewright beloofde, dat hij de uitspraak der meerderheid eener zoodanige conferentie zal aannemen en dat hij de lijn door de conferentie te worden bepaald zal laten opmeten. De deputatie nam genoegen in deze schikking en zal dadelijk stappen nemen eene conferentie zoo spoedig mogelijk belegd te krijgen.</ref> '''28 Desember 1897:''' "Groenekloover" se brief op hierdie datum gepubliseer dink aan hul hele ekonomie wat in duie gaan stort met die runderpes wat tans in die land woed. Die skrywer vra of sir James Sivewright nie self tydens sy besoek aan die streek die noodsaaklikheid daarvan ingesien het om die inwoners van Hopefield, Vredenburg, "de Baai" (Saldanhabaai) en Darling nader aan 'n spoorlyn te bring nie. Hul groot hoeveelhede graan, hout, kalk en ander produkte moet met ossewaens aangekarwei word Malmesbury toe. Ter wille van die "koopmansstand van Malmesbury" word die inwoners van die genoemde dorpe nou almal uitgesluit.<br> Net soos Brink, trek hy Moorreesburg se status in twyfel deur te vra of dit dan "so 'n groot handelstad" is dat die trein direk soontoe moet loop; hy stel eerder 'n roete voor wat tussen Hopefield en Moorreesburg deurloop om albei te bevoordeel.<br> Verder probeer hy die geologiese besware teen die Weskusroete afbreek: die bewering dat die lyn vanaf Kalabaskraal deur 'n "zandvlakte" moet loop, is volgens hom oordryf, aangesien die bodem eintlik uit gelykliggende gruis en klei bestaan. Hy beweer die spoorlyn na Hopefield toe is selfs beter as die binnelandse roete vanaf Malmesbury, wat gekenmerk word deur hoë heuwels en steil hellings waar die spoorlyn vreeslik sou moes kronkel. Dan kom die oproep tot aksie: "Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg van Malmesbury naar Piketberg. 28 December, p. 2:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel van Zaterdag, 9 December, dat een deputatie zich te Malmesbury heeft gevormd, met onze drie vertegenwoordigers in het parlement, en sir James Sivewright heeft ontmoet om de spoorweg-opmeting van Kalabaskraal naar Piketberg tegen te werken.<br>Was sir James niet zelf hier rond, en heeft hij niet zelf de noodzakelijkheid gezien dat ook wij, de ingezetenen van Hopefield, Vredenburg, de Baai, en Darling nader aan den spoorweg worden gebracht, daar wij een groote hoeveelheid graan, hout, kalk en andere produkten produceeren, die over zware wegen moeten aangebracht worden naar Malmesbury? Dit geschiedt nu meestal met ossen. Wanneer de runderpest deze dieren wegneemt, zal de produktie moeten verminderen. Ter wille van den koopmansstand van Malmesbury moeten wij uitgesloten worden. Waarom moet de trein direkt naar Moorreesburg? Is zij zulk een groote handelsstad? Wanneer de lijn tusschen Hopefield en Moorreesburg doorgaat, zullen beide plaatsen bevoorrecht worden. Zij geven voor dat de lijn van Kalabaskraal door een zandvlakte moet gaan. Het is niet erg zanderig. Langs den geheelen weg is gruis en klei te vinden, en een gelijke vlakte. Integendeel van Malmesbury niets dan hooge heuvelen en steile hellingen, waar de lijn kronkelende zal moeten gaan.<br>Kiezers van bovengenoemde distrikten, let op uwe leden, dat wij hen verder geen steun geven, daar zij voor ons niet willen werken: maar eigenbelang bij hen het zwaarst weegt, doordat zij alleen belang bij den koopmansstand te Malmesbury hebben.<br>Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen.<br>Door bovenstaande in uw geëerd blad op te nemen, zult gij verplichten,<br>de uwe,<br>Groenekloover</ref> '''6 Januarie 1898:''' "Land en Volk" se brief word 'n dag voor die beplande spoorwegvergadering op Hopefield gepubliseer. Daarin waarsku die skrywer dat die inwoners van Hopefield die komende Vrydag alles in hul vermoë sal probeer doen om die voorgestelde Piquetberglyn te verkry. Hy vind dit egter ironies dat die Weskusbewoners van Saldanhabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en die Sandveld ingespan word om te help "saamskreeu", aangesien hulle in elk geval toegang tot goeie hawens het om hul oeste binne 'n week of twee per skip te verskeep. Volgens hom is dit nie die boere self wat die grootste voorstanders van die spoorlyn Hopefield se kant toe is nie, maar die winkeliers van Hopefield, wat hulle ewe min steur aan die belange van die hinterland. "Land en Volk" maan die lesers tot kalmte en verdedig vir Oom Koos Lochner (LWR). Hy verduidelik dat Lochner die Moorreesburg-deputasie bloot uit hoflikheid vergesel het en nie uit eiebelang handel nie, maar in landsbelang. Hy vra waarom die mense van Vanrhynsdorp, Clanwilliam en Piquetberg vir twee myl se vervoer in plaas van een moet betaal, waarom hul goedere twee dae in plaas van een moet reis, en waarom die land twee pond in plaas van een moet betaal bloot om Hopefield te akkommodeer. As die hooflyn egter in 'n reguit lyn vanaf Malmesbury (die distrik se hoofstad en digsbevolkte deel) loop, kan Darling en Hopefield mettertyd taklyne bykry. So nie, sal almal permanent moet swaardra aan dieselfde duur vragpryse en ongerief as wat tans op die Kraaifontein-lyn verduur word. Laastens waarsku hy die kiesers teen die faksie van "Oubaas" {{Voetnota|Waarskynlik Jan A. Basson}} en maan hulle om vir hul eie mense (Afrikaners soos Lochner) te stem, eerder as om die belange van "jingo's" en Rhodes-manne soos James Douglas Logan te bevorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. 6 Januari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Terecht zegt ge dat de Afrikaander-partij het kan winnen, indien zij kleine geschilpunten wil laten varen en eendrachtig wil meewerken. Vrijdag wordt er eene vergadering gehouden te Hopefield, waar men alles zal probeeren om de voorgestelde Piketberg-lijn te verkrijgen zooals die thans wordt opgemeten. De menschen van Saldanabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en Zandveld, die geen grooter gebruik van den spoorweg zullen maken, al komt die waar hij thans opgemeten wordt in stede van waar hij behoort te zijn, daar zij in het gezicht van goede havens wonen, vanwaar zij hunne oogsten in een of twee weken kunnen afschepen, zullen moeten helpen schreeuwen. Sir James zal geprezen worden: diens voornemen om de publieke gebouwen aan het einde van het dorp te plaatsen, zal vergeten worden. De vertegenwoordigers zullen gevraagd worden te bedanken. Den heer Lochner zal alle steun ontzegd worden. Dat de winkeliers van Hopefield hun best doen den spoorweg aan hun deur te krijgen, is toe te geven; zij zijn gewoonlijk de lieden die zich niet veel over het land bekommeren.<br>Doch de burgers, de boeren, behooren toch voorzichtig te zijn en niet met "Op den keeper beschouwd" te spreken, van den heer Lochner uit het parlement te willen houden. Want vooraf, de heer Lochner heeft nog maar de Moorreesburg-deputatie vergezeld, iets dat hij welvoegelijkheidshalve niet kon weigeren. Maar gesteld dat hij er voor zou zijn dat de spoorweg direkt gaat van den terminus, de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte van het land, in plaats van van Kalabaskraal met omwegen door een streek waar de bevolking dun is en men vanwege het zand den spoorweg niet zal kunnen bereiken, dan nog werkt hij niet in eigen belang zooals "Op den keeper beschouwd" zegt, maar in 's lands belang. Is het niet in belang van Van Rhijnsdorp, Clan William en Piketberg als de lijn rechtuit loopt, en zij dus voor één in plaats van voor twee mijlen moeten betalen, dat goederen één in plaats van twee dagen moeten reizen. Is het niet in 's lands belang dat één in plaats van twee pond uitgegeven wordt. Maar wat nog meer zegt, is eens een lijn naar het noord westen zoo direkt mogelijk van de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte des lands dan kunnen Darling en Hopefield nog altijd taklijntjes krijgen: doch is er eens een lijn van Kalabaskraal door het zand met zulke omwegen dan zal men altijd de groote vrachtprijzen moeten betalen, het ongemak moeten uitstaan en dezelfde klachten moeten hooren die nu van de Kraaifontein-lijn opgaan.<br>Maar zooals ik zeide het is natuurlijk dat de Hopefielders hun best doen om den trein zoo na aan hun deur te krijgen als mogelijk is. Zij moeten echter voorzichtig zijn dat zij 's lands vijanden niet in de hand werken. Te Darling bestaat er een partij ten gunste van den heer Logan. Den Rhodes-man, en pas op voor "Oubaas" hij wil u den heer Lochner laten tegenwerken en zegt "liever een advokaat of iemand anders dan onze vertegenwoordigers". Doch zoudt ge den heer Lochner, den Afrikaander, willen verruilen voor den heer Logan, de jingo? Gij zegt neen. Wel bedenk kalm wat in belang van het land is en niet wat voor u het voordeeligst is. Laat staan een klein geschil dat u niet tot nadeel is en in belang van het land is en bevorder de kandidatuur van een Afrikaander in plaats van hem tegen te werken en de kansen van een jingo en Rhodes-man te bevorderen, dan komt gij het best uwen plicht na jegens<br>Land en Volk.</ref> '''8 Januarie 1898:''' 'n Brief van "Een Boer" word gepubliseer waarin hy "komplimente" uitdeel ter verdediging van Oom Koos Lochner (LWR). Aan "Op den keper beschouwd" vra die skrywer deur watter bril hy kyk as hy beweer Lochner word aan die neus rondgelei — dit is volgens hom beslis 'n "sir James-bril". Hy bestempel "Op den keper" as 'n "vreemdeling in Jerusalem" omdat hy ooglopend nie besef Moorreesburg produseer meer as Darling, Hopefield en die Sandveld tesame nie. "Een Boer" vra retories watter sonde Lochner gepleeg het dat hy uit die parlement gehou moet word. Is dit omdat hy in die distrik se "graankas" woon en die trein eerder deur die vrugbare koringvelde van Moorreesburg wil sien loop as deur die "steenbok-rietvelde" van Hopefield? Of is dit omdat Lochner vir sir James Sivewright vasgevat het oor sy geheime, ongewilde planne om die plaaslike magistraatskantoor te verskuif? Die skrywer spot dat "Op den keper" nou naïewelik verwag dat Piquetberg, Clanwilliam en Vanrhynsdorp almal in gelid sy politieke bevele sal uitvoer, en vra sardonies of "Op den keper" dalk self vir die parlementssetel mik, of dalk vir James Logan gaan stem. "Groenkloover" spog met sy verskeidenheid produkte, soos rog, asof dit die edelste graansoort is. Weliswaar vind mens daar 'n bietjie koring, maar inderdaad ook knopbos en jakkalsbos, wat so vir drie sjielings en 'n sikspens per sak verkoop. Daarteenoor verkoop die veragtelike Moorreesburg duisende sakke koring, hawer en gars. Boonop herinner die skrywer vir "Groenekloover" aan Darling se enigste noemenswaardige bate, "hoofdman [Jan A.] Basson"{{voetnota|Die gebruik van die term 'hoofdman' deur 'Een Boer' is 'n doelbewuste retoriese vernedering. In die 19de-eeuse Kaapkolonie was 'hoofdman' (headman) die amptelike koloniale term vir tradisionele leiers wat aan stelsels soos huttebelasting onderworpe was. Deur Groenekloof so te marginaliseer en gering te skat, probeer hy die aanspraak op spoorweginfrastruktuur en parlementêre verteenwoordiging ondermyn.}} se soutpan. "Zandvelder" se eie grond is net vir bokke en beeste geskik; dié probeer Moorreesburg se vermoëns verkleineer deur bloot van "twaalf plase" te praat. Asof "Zandvelder" nie reeds terdeë van oor die honderd plase rondom Moorreesburg bewus is wat tussen 500 tot 2 000 sakke koring en 1 000 tot 3 000 sakke hawer en 'n groot hoeveelheid rog en gars oplewer nie. "Een Boer" sluit af met 'n waarskuwing gerig aan die skrywers om reguit met Lochner te praat wanneer hy hul vergadering besoek, in plaas daarvan om agter skuilname weg te kruip, en vra die deurslaggewende vraag: wie lei sir James Sivewright werklik aan die neus rond?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Die Piketberg-spoorweg. 8 Januarie, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Vergun mij deze verdediging van oom Koos in uw geëerd blad. Elke week zie ik een hatelijk stuk in uwe uitgave tegen oom Koos, en wel uit Hopefield, Darling of Zandveld. Uit Hopefield is er een die het "op den keper beschouwt". Hij herinnert oom Koos aan den triomftocht van de heeren Louw en Ryan, en zegt dat zij oom Koos bij den neus gehad hebben. Door welken bril heeft hij dat gezien? Zeker door een "sir James" bril.<br>Dan weer in een tweeden brief veracht hij Moorreesburg als niets beteekenende. Arme keperbeschouwer, zou hij zulk een vreemdeling in Jeruzalem wezen dat hij dat hij niet weet dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld te samen. Nu moet oom Koos, omdat hij in de nabijheid van Moorreesburg woont en de trein door de vruchtbare korenvelden van Moorreesburg eerder kan gebouwd worden dan door de steenbok-riet-velden van Hopefield, uit het parlement, of is het omdat oom Koos ter elfder ure kennis heeft gekregen van de geheime plannen van dienzelfden sir James die op den keper nu zoo hoog roemt, om het magistraatskantoor te verplaatsen, tegen den zin van de ingezetenen en omdat oom Koos sir James zoo na op de hielen zat, dat hij niet tegen den zin van de ingezetenen kon gaan? Met behulp van Piketberg, Clanwilliam en Vanrhijnsdorp moet oom Koos nu uit het parlement gehouden worden alsof die dorpen zoo dadelijk gewillig zullen wezen om "op den keper" te gehoorzamen. Voor wie gaat "op den keper" stemmen? Voor Logan, of streeft hij zelf naar een zetel in het parlement?<br>Dan komt "Groen kloover" met zijn produkten voor den dag, zooals rog, alsof rog de edelste graansoort is. Een beetje koren vindt men en Knobbosch en Jakkalsbosch en zij verkoopen dat voor drie shillings en een sixpence per zak, terwijl andere plekken het voor twee shilling verkoopen. Het verachte Moorreesburg levert duizenden zakken koren, haver en gerst. Oom Koos moet nu uit het parlement, want hij woont nabij Moorreesburg. Wat kan oom Koos het helpen, dat hij in die graankas woont? Maar "Groenkloover" vergeet het harde pad van Kalabaskraal naar Klipfontein.<br>"Zandvelder" met grond voor bokken en beesten alleen geschikt, spreekt van twaalf plaatsen in Moorreesburg alsof hij niet weet dat er over de honderd plaatsen zijn die van 500 tot 2000 zakken koren en 1000 tot 3000 zakken haver en een groote hoeveelheid rog en gerst opleveren. Alweer moet oom Koos uit het parlement, want hij woont te Moorreesburg. "Groen kloover" heeft nog vergeten hoofdman Basson zijn zoutpan.<br>Hopefielders, "Groenkloover" en "Zandvelder", wacht tot oom Koos bij jullie vergadering komt houden. Spreekt dan man tegen man, maar niet met weggestoken namen, want dit toont uwe zwakheid. En spreekt tot geen voordeel van uwe zaak, maar veroordeelt het. Ik wil nu op mijne beurt vragen: wie heeft sir James aan den neus? Darling, Hopefield en Zandveld, pas op.<br>Ik noem mij,<br>Een Boer.</ref> '''8 Januarie 1898:''' In dieselfde uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' reageer "Moorreesburger" heftig op "Op den keper beschouwd" se vroeëre aanvalle. Hy herinner die lesers wie eerste die regering om 'n spoorweg genader het: "Het was Moorreesburg en geen een ander, en daarom Moorreesburg verdient een spoorweg." Die skrywer bestempel sy opponent as gans onkundig en "bekrompe van geest". Al stem hy saam dat sir James Sivewright 'n intelligente man is, waarsku hy dat die Kommissaris van Openbare Werke feilbaar is en dat sy besluite slegs so goed is as die inligting wat hy ontvang. Wanneer mense soos "Op den keeper", wat met oogklappe deur die lewe gaan, vir Sivewright mislei met "schoone woordjes" en vleiery, loop die land die gevaar dat 'n spoorlyn gebou word wat op "gunste en gawes" gebaseer is, in plaas van een wat die meerderheid van die bevolking bevoordeel. Hy voeg by dat die Moorreesburgers geensins "beneveld" of kortsigtig is nie; hulle weet presies wat hul parlementsverteenwoordigers beoog en steun 'n roete wat ekonomies lonend sal wees. Die voorgestelde spoorlyn wat op daardie stadium deur die sandvlakte opgemeet word, kan volgens hom nooit winsgewend wees nie, aangesien dit die streek se vrugbaarste landbougrond uitsluit. Die brief sluit af met 'n uitdaging aan "Op den keeper", om sy wa en perde in te span en self na Moorreesburg se plase te kom kyk. Die reusagtige koring- en strooimiedens wat daar staan, sal die kusstreek se sandhope vinnig laat klein lyk.{{voetnota|Die koring- en strooimiedens in die Swartland was letterlik so groot soos huise gestapel. Al sedert 1719 in Peter Kolbe se dae: "Wenn sie es nach Hause gebracht haben, so legen oder schlichten sie es in grosse Hauffen aufeinander, die sie Myden [mijten] nennen: und lassen es also in solchen Hauffen nachdem sie es mit Stroh obenauf wohl verwahret haben, unter freyen Himmel liegen. Es werden aber diese Korn-Hauffen über 20. biß 30. Schuhe hoch, und nach Proportion breit; deswegen aber oben mit Stroh bedecket, damit das Wasser, wenn es etwa ungefähr regnen sollte, ehe sie ausgetroschen hätten, nicht hinein lauffen und innenwendig die Körner anstecken möge, daß sie auswachsen, oder gänzlich zu schanden werden."}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Voor de rechtuit-lijn. 8 Januarie, Bijvoegsel: Mijnheer, – Ik zie in uwe uitgave van 30 December een brief geteekend "Op den keeper beschouwd" omtrent de Malmesbury-spoorweg-verlenging. "Op den keeper beschouwd" valt de Moorreesburgers en oom Koos aan, omdat oom Koos saam was met de deputatie naar sir James. Maar de schrijver moet geheel en al onbekend wezen met de zaken van Moorreesburg, of verkeerd ingelicht zijn. Hij is zeer bekrompen van geest, en doet de vraag: sedert wanneer is Moorreesburg zoo belangrijk geworden? Is het niet [be]ter [v]oor oom Koos het publieke platform [te] [b]eklimmen? Ik vraag "Op den keeper be[s]chouwd" ook eens: Wie was de eerste die de [re]geering [o]m [ee]n spoorweg gevraagd heeft? [Het] [was] Moorreesburg en geen een ander, en [daaro]m Moorreesburg verdient een spoorweg. [Ik] [za]l opgaven noemen en zal uitvoeren hoeveel [hoe]veel [gra]an hier gewonnen worden.<br>Verder zegt hij dat het goed is dat sir James een goed hoofd heeft, anders was hij reeds gek geworden. Ik stem gaarne met den schrijver in dat sir James een goed hoofd heeft, maar het is niet altijd het geval dat iemand met een goed hoofd ook eens recht doet, want een mensch is feilbaar. En dan wordt iemand als sir James verkeerd ingelicht, want zoo iemand als "Op den keeper beschouwd" die niets weet van zaken, aan sir James verkeerde voorstellingen geeft, en schoone woordjes vertelt en uitnoodigt, enz., dan wordt er een lijn gebouwd, niet naar den wensch van de meerderheid der bevolking en geen lijn die betalen zal, maar een naar gunst en gaven.<br>Vanwaar komt het eigenbelang daar u van spreekt? "Op den keeper beschouwd" ziet den splinter in zijn broeders oog, maar vergeet den balk in zijn eigen oog. Zooals de lijn nu opgemeten wordt zal ze niet betalen, want ze zal door de zandvlakte loopen, terwijl de goede [gronden] [b]uiten[sl]uiting blijven. De Moorreesburgers [zijn] [niet] [b]eneveld om het in te zien dat onze [ver]tegenwoordigers met een verlenging willen [werke]n. Maar wij met onze vertegenwoordigers [willen] [ee]n lijn hebben die betalen zal, anders [staan] [w]ij [m]at. Maar "Op den keeper beschouwd" moet eerst een kar inspannen, of als hij geen kar en paarden heeft, zijn buurman erom vragen, en een reisje door Moorreesburg maken. Kijk [en] [oor]deel dan voor u zelf. De grootte dier [ko]ren- en der stroohoopen die wij hier hebben [getui]gen of u daar in het zand ook zulke [din]gen kunt hebben.<br>De uwe,<br>Moorreesburger.</ref> '''10 Januarie 1898:''' "Op de keper beschouwd" antwoord "Land en Volk", "Boer" en "Moorreesburger" almal in een enkele brief vanuit Hopefield. Hy verskaf egter geen nuwe feite om sy eie saak te versterk nie; sy verdediging steun hoofsaaklik op ''tu quoque''-teenaanvalle. Hy deel eers 'n paar klappe uit deur homself as jonk, voortvarend en wêreldwys aan die leser te bied, teenoor die binnelandse "ou oompies" wat die bal volgens hom heeltemal misslaan en deur hul kleingeestigheid glad nie die groot geheelbeeld kan insien nie. Dat hy die spoorwegsake van die begin af reg opgesom het, spreek duidelik uit die grootste politieke vergadering in die distrik wat tot nog toe op 7 Januarie op Hopefield plaasgevind het. Hy het die moeilikheid sien kom, en daar is dit nou. Net soos hy voorspel het.<br> Hy ontken dat sy (en andere) se vroeëre briewe "haatlik" teenoor oom Koos Lochner was; die briewe gaan Lochner bloot "te lijf" omdat hy nie konsekwent optree nie. "Op de keper" vra waarom "Boer" vir Lochner in die bresse moet tree. "Waarom antwoordt hij niet zelf?" Die skrywer merk op "Boer" was duidelik nie self teenwoordig toe die Kommissaris, sir James Sivewright, deur die distrik gereis het nie. "Op de keper" was egter self daar en het gesien hoe Lochner en Ryan destyds by Hamburgshoogte en op Hopefield instem met die presiese roete wat tans opgemeet word. Vir die skrywer is hierdie skielike ommeswaai van die parlementslede verdag. Hy onthou nog hoe hierdie selfde menere verlede jaar nog die deputasie uit Piquetberg, Clanwilliam en Hopefield na sir James Sivewright vergesel het. Die skrywer waarsku dat "Oom Tommy" [Thomas Louw] sekerlik nou kliphard in sy mou sit en lag—"dat men zijn kleintongetje kan zien"—terwyl hy kyk hoe die boere blindelings oor hul eie voete val. Hy voer aan die hele spoorwegskema sal noodwendig verongeluk as die Moorreesburgers so selfsugtig bly en weier om met dieselfde as die Sandvelders tevrede te wees. Hy pleit vir samewerking om die hande van die regering te sterk vir 'n ontwikkelingslyn wat ’n goue middeweg deur die distrik neem, en vra ten slotte waarom "Boer" self onder 'n skuilnaam skryf as hy oor sy anonimiteit kla.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 13 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Hopefield, 10 Jan. 1898.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Vergun mij zoo kort mogelijk "Land en Volk," "Boer" en "Moorreesburger" eventjes te straffen. Die ou oompies slaan den bal geheel mis. "Op de keper beschouwd" leest met zijn eigen bril, en zoo hem een langen leeftijd vergund wordt, hoort gij meer van hem, en de tijd zal leeren dat recht en gerechtigheid bij hem oneindig meer beteekenen dan eigenbelang. En dat "Op de keper beschouwd" zaken van den beginne af aan recht heeft opgevat, getuigt de grootste politieke vergadering van het distrikt te Hopefield gehouden op 7 Januari 1898.<br>"Boer" spreekt van hatelijke brieven, waar komt de hatelijkheid in? Wij gaan den edelen heer Lochner te lijf, omdat hij zich inkonsequent gedraagt. Maar waarom voor den edelen heer zoo in de bres gesprongen? Waarom antwoordt hij niet zelf? "Boer" was zeker niet tegenwoordig bij de ontmoeting van sir James op Hamburgs hoogte en te Hopefield ten tijde van zijn reis door het distrikt, "Op de keper beschouwd" wel, zoo ook de edele heeren Lochner en Ryan, en het was pleizierig de heeren toen te hooren instemmen met de richting thans onder opmeting, en waren zij dan destijds vreemdelingen en onbekend met hun eigen distrikt? en waren zij niet diezelfde heeren die verleden jaar de deputatie van afgevaardigden uit Piketberg, Clanwilliam en Hopefield bij sir James vergezelden, en wat was toen hun gedrag, en hoe blijkt het nu? Wat zeide de heer Lochner toen, en wat de heer Ryan, en waarom zoo kort omgesprongen? Neen, oom "Boer", ik zie gij neemt de zaken verkeerd op, omdat gij met het rechte der zaak onbekend zijt, en het zal toch al te moeilijk voor sir James wezen om den spoorweg bij de deur van iederen boer te brengen. En oom Tommy lacht, dat men zijn kleintongetje kan zien, als hij ons over dat struikelblok heen en weer ziet tuimelen, dat het geheele schema noodwendig moet verongelukken, indien gij Moorreesburgers, niet met net zooveel als wij tevreden zijt.<br>Wij verlangen niet u geheel en al uitgeworpen te zien, maar waarom zoudt gij zoo zelfzuchtig wezen om de rechten van anderen niet te billijken? En was uwe pen niet huiverig toen gij nederschreef dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld samen? En dan nog uwe aanmerking over knobbosch, jakhalsbosch en de aanmerking van "Moorreesburger" over "kar en paarden te leenen." Zijn zulke aanmerkingen niet al te ver gezocht en kinderachtig? Gij laat u door uwen gedachtenloop vervoeren, en geraakt in verwarring, een bewijs van kleingeestigheid oompie<br>het is een naarheid,<br>maar de waarheid.<br>Laat ons liever samenspannen en de handen van de regeering sterken, door eene ontwikkelingslijn welke ons plechtiglijk beloofd is, en waarop wij rekenen, gebouwd te krijgen, daardoor zullen wij ons land en distrikt een dienst bewijzen, want het geheele noordwestelijke distrikt zal alsdan oneindig meer produceeren, want het feit kan niet weggeredeneerd worden, dat onze boeren in een goed seizoen meer kunnen produceeren dan wat zij met hun twee of drie span vee kunnen wegrijden. Maar als de trein eenmaal loopt zooals thans opgemeten wordt, dan komt spoorwegvervoer in bereik van bijna ieder deel van ons distrikt. En neemt de kaart, dan zal een ieder zich spoedig overtuigen dat de lijn die opgemeten wordt eenen goeden middenweg door het distrikt neemt.<br>Heer editeur, nog net dit, want ik maak te veel inbreuk op uwe ruimte. "Boer" zegt, ik schrijf naamloos, maar waarom wilt gij mijn naam weten? Overtuigt mij dat ik onwaarheid verkondig.<br>En wat doet hij, hij spaart de waarheid en teekent "Boer," hoe strookt dit? Men zal met mij instemmen, dat tenzij beter argumenten uit Moorreesburg worden vernomen, het de moeite niet betaalt er verder notitie van te nemen. U nogmaals dankende, blijf ik<br>Op de keper beschouwd.</ref> '''15 Januarie 1898:''' Omdat ''De Zuid-Afrikaan'' na afloop van die Hopefieldvergadering (gehou 7 Januarie) op 11 Januarie gevra het vir syfers en opgawes bo retoriek, <ref name="ZA18981101" /> skryf Jan A. Basson die brief op Droogevlei, Groenekloof.{{voetnota|Die ouer naam is Drooge Valley op die topografiese kaart; vandag heet die plaas Droëvlei - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318AD Darling. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker}} Die brief word 22 Januarie geplaas. Basson glo nie die skrywer "Groenkloover" kan 'n Groeneklower wees nie, want 'n Groeneklower in murg en been sal uit respek nooit 'n naamlose brief aan 'n koerant skryf nie. Basson neem homself as voorbeeld: hy het by Hopefield nie sy gevoelens onder stoele en banke weggesteek nie; hy het ronduit oop en eerlik gepraat, en is ook bereid om die klein foutjies van Lochner te vergewe en te vergeet. Hy en sy seun sal steeds vir Lochner in die komende verkiesing stem. Basson het sy redes. Groenekloof het nog nooit Moorreesburg enige leed aangedoen nie, maar "Boer" ag homself die reg toe om Groenekloof te verag, bespot en te beledig, terwyl hy lofliedere sing oor die groot miedens en strooihope wat die Groeneklowers nie het nie. Om nou rog, jakkalsbos en knopbos op te haal is onnodig - wat oorbodig is, is onbenullig. Boer herinner Groenekloover selfs aan "hoofdman Bason en zijn zoutpan" - met daardie eretitel is Basson glad nie gediend nie, aangesien hulle almal in Engels en Hollands kan lees, skryf en redeneer, en hom as hoofman daarom nie nodig het om namens almal te dink nie. Basson erken dit is waar, Groenekloof het nou nie die koringopbrengs wat Moorreesburg noodwendig het nie. Groenekloof het egter nie heeltemal niks nie, te midde van die roes wat die streek geteister het. M. Duckitt, van Alexandersfontein, se opbrengs was 900 mud koring (±81,6 metrieke ton); W. Basson, van Bonteberg, 700 mud koring (±63,5 metrieke ton); J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koring (±59 metrieke ton), sonder om ander graansoorte in te sluit. Dit is maar drie plase, al kan hy 'n dosyn ander opnoem. Anders as "Boer", roem Groenekloof nie slegs op graan nie. Die Groeneklowers se mark is baie meer gediversifiseerd as dit. Groenekloof lewer jaarliks 350 leggers (201 950 ℓ) wyn, sonder om nog die brandewyn in te reken. Groenekloof verkoop jaarliks duisende skape en honderde beeste en bokke. Groenekloof lewer jaarliks op die produktemark in Oktober honderde bale langwol, sonder brandsiekte, tot eer en voorbeeld vir Malmesbury, en maak as't ware die mark oop tot Moorreesburg se voordeel, naamlik vir kortwol.{{voetnota|Dié sin is tweeledig. Hy argumenteer dat Groenekloof se hoë-gehalte langwol (wat baie gesog was, omdat die 19de-eeuse masjinerie slegs hierdie tipe vir fyn klere kon gebruik) die groot wolkopers na die Malmesburymark lok. Omdat Groenekloof se topproduk die mark "oopmaak" en die pryse stimuleer, kry die Moorreesburgse boere byna as 'n guns 'n beter prys vir húl minderwaardige produk as wat hulle normaalweg sou kry.}} Die wolkopers van Malmesbury is sy getuies. Groenekloof lewer jaarliks 'n groot hoeveelheid botter op. Enkele bottermakers sluit in:{{voetnota|Net mooi in 1899, 'n jaar later, het twee Swede, Nils Georg Möller en G. Threnström hulle in Darling gevestig, om 'n romery van hul eie te begin in 1901. In 1906 het die onderneming so groot geword dat dit oorgeneem moes word deur boere wat 'n koöperasie gestig het. Mnr. Martin Versfeld van Slangkop was die eerste voorsitter van die direksie en hy het dit gebly tot in 1926. - ''vide'' Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling, 1953, p. 89}} * M. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Basson, Bonteberg, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * M. Duckitt, Alexandersfontein, maak gemiddeld 150 lbs. (68,04 kg) per week. :en nog vele andere. Groenekloof lewer duisende sakke van die allerbeste kalk op. Duisende sakke bas vir looierye. Groenekloof het 7 soutpanne, waarvan een te Droogevlei, wat alleen, volgens noukeurige berekening, 120 000 mud (±12 360 metrieke ton teen 103,00 kg per mud sout) sout per jaar kan lewer. Basson benut dan [[naamsmousery]]: omdat lord Charles Somerset, sir James Sivewright, generaal Goodenough, en menere Middelton, James Sauer, Ross en menig andere gesê het Darling en Groenekloof het potensiaal, daarom moet dit reg wees. Dat jakkals nou sy eie stert moet prys is vir Basson pynlik, maar dit dien as 'n "noodzakelijke verdediging [...] voor ons in een tijd van spoorweg-spanning".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg spoorweg. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Droogevlei, Groenkloof,<br>15 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Ik zie in Ons Land van 7 Januari een schrijven uit Moorreesburg, onderteekend "Boer", waarin hij den ed. heer Lochner verdedigt tegen de aanvallen uit Hopefield, Zandveld en Darling.<br>Nu wat Darling aangaat kan ik volmondig verklaren, dat er daar nooit een brief tegen den heer Lochner is geschreven; de brief, onderteekend Groenkloover is niet te Darling geschreven daar ben ik [zeker] van. Want wij Groenkloovers zijn [niet] gewoon anderen in nieuwsbladen naam[loos] aan te vallen, daartoe hebben wij te veel respekt voor anderen en voor ons zelven, en zoo wij schrijven dan onderteekenen wij onze namen, zoo als ik ga doen.<br>Nu wat ik tegen den heer Lochner te zeggen heb, dit heb ik publiek te Hopefield gezegd, niet onder een dekmantel, en verder ben ik heel moedig hem in der minne alles te zeggen en te vergeven. En wat meer is ga ik met mijn zoon nog voor hem stemmen; daartoe heb ik mijn reden.<br>Maar laten wij nu een kijkje doen in de resumé van "Boer" uit Moorreesburg, hoe of hij tegen ons onschuldig te velde trekt, daar wij hem "en geheel Moorreesburg" nooit eenig leed gedaan hebben. "Boer" barst los, veracht Groenkloof, bespot ons, beleedigt ons, waartoe hij in de verste verte geen recht heeft. Laten wij zien wat hij zegt. Groenkloof heeft een beetje rog en jakhalsbosch en knopbosch, en of rog dan zoo 'n edel graansoort is. Zie zijn onnoodig argument. Dan zegt hij de trein loopt door een nuttelooze vlakte, die niets opbrengt en zal niet betalen. Dan weer zegt hij Groenekloover heeft hoofdman Bason en zijn zoutpan ook nog vergeten. (Spottend, niet waar?) Verder wijst hij op de groote mijten en stroohoopen in Moorreesburg die wij niet hebben.<br>Nu wij erkennen dat het waar is, dat er te Moorreesburg groote oogsten gewonnen worden. Nu, "Boer" laat mij toe op mijn beurt toch ook iets van de door u verachte Groenkloof tot opheldering en verdediging te zeggen.<br>Hier wordt niet een weinig rog, jakhalsbosch en knopbosch gekweekt, maar een groote hoeveelheid koorn en andere graansoorten. Ik noem u eenige, ofschoon zwaar door roest geteisterd, nog hebben wij wat gewonnen. M. Duckitt, Alexandersfontein, heeft gewonnen 900 mud koorn, W. Basson, Bonteberg, 700 mud koorn, J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koorn, buiten andere granen.<br>En zoo kan ik u nog een dozijn plaatsen opnoemen. Oordeel voor u zelf.<br>Verder "Boer", beroemt zich uitsluitend op graan te Moorreesburg. Laat ons zien of de Groenekloof iets meer voor den dag kan brengen. Wat ik zeg kan ik met cijfers bewijzen.<br>Groenekloof levert jaarlijks 350 leggers wijn op behalve den brandewijn.<br>Groenekloof verkoopt jaarlijks duizenden schapen en honderden beesten en bokken.<br>Groenekloof levert jaarlijks op de produktenmarkt in October honderden balen lang wol, zonder brandziekte, tot eer en voorbeeld voor Malmesbury, en regelt als het ware de Malmesburysche markt tot uw voordeel, voor uwe korte wol. Ik beroep mij op de Malmesburysche wolkoopers.<br>Groenekloof levert jaarlijks een groote hoeveelheid boter op. Ik noem u eenige botermakers: M. Versfeld, Slangkop, maakt gemiddeld per week 200 lbs.<br>W. Versfeld " " " 200 "<br>W. Basson, Bonteberg, " " " 200 "<br>M. Duckitt, Alexandersfont. " " " 150 "<br>en nog meer anderen.<br>Groenekloof levert duizenden zakken allerbeste kalk op. Duizenden zakken bast voor looierijen.<br>Groenekloof heeft 7 zoutpannen, waarvan een te Droogevlei, die alleen, volgens nauwkeurige berekening 120,000 mudden per jaar kan opbrengen.<br>Nu verder in die verachtelijke Groenekloof kunt gij mooi oprecht vee, zooals paarden, beesten, schapen enz. te zien krijgen. Mooi kampen en omheinde plaatsen.<br>Kom "Boer" van Moorreesburg en overtuig uzelven en wordt genezen van uw razernij.<br>Nu veroorlooft mij een vergelijking te maken tusschen u en andere voorname personen.<br>"Boer" van Moorreesburg veracht Groenekloof, ten minste hij laat het zoo verstaan.<br>En lord Charles Somerset een van onze vroegere gouverneurs, heeft voor omtrent 45 jaren voorspeld dat Groenekloof een van de voornaamste deelen van Malmesbury zou uitmaken volgens haar eigenaardige grondsoorten. Nog anderen, zooals generaal Goodenough, ed. heer Middelton, ed. heer James Saur, sir James Sivewright, ed. heer Ross en een menigte andere personen, om niet eens van intelligente boeren te spreken van andere gewesten. Het publiek oordeele dus voor zichzelven.<br>Het is pijnlijk voor mij om ons eigen lof te verkondigen, maar een ieder weldenkend mensch zal wel verstaan dat het een noodzakelijke verdediging is voor ons in een tijd van spoorweg-spanning.<br>Ten slotte schaam ik mij om bestempeld te worden met den naam van hoofdman, want onze menschen kunnen allen goed lezen en redeneeren in 't Hollandsch en Engelsch en ook verstaan wat zij lezen, dus zij hebben geen hoofdman noodig.<br>Dus, vriend van Moorreesburg, breng toch in 't vervolg aan het oude goede spreekwoord: "Als een hond slaapt laat hem met rust" in toepassing op onze zaak.Nu met beste, vriendelijke groete,<br>Geheel de uwe,<br>JAN A. BASSON Ez., L.W.V.<br>P.S. Verder zinspeelt "Boer" op ons aanstaand hardepad van Kalabas. Maar laat mij u zeggen dat de zoutpannen van 36 tot 38 mijlen van Kalabaskraal zijn en bereken het gewicht van zout en de lage prijzen van dit artikel om te competeeren met anderen en gij zult zien hoe noodig een spoorweg is.<br>J. A. B.</ref> '''17 Januarie 1898:''' Op die plaas Drieheuvel{{voetnota|Daar is inderdaad 'n plaas "Drieheuvel" [in die enkelvoud!] op 'n ou topografiese kaart langs die Bergrivier, oos van Moorreesburg. Vandag word die naam "Drie Heuwels" op moderne topografiese kaarte aangegee - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318BB Porterville. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker.}} skryf Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) op hierdie datum sy repliek. Dit word op die 22ste Januarie gepubliseer en aan "Op de keeper beschouwd" gerig. Lochner wys maar net op sy kennisgewing wat op 15 Januarie 1898 in ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn het, waarvoor hy reeds byna 'n maand tevore op 28 Desember 1897 geteken het om in die koerant geplaas te word.{{voetnota|Die koerant wou waarskynlik nie te vroeg die kennisgewing plaas nie, omdat die datum van die vergaderings tot dan die lesers maklik kon ontgaan.}} Byna 'n week voordat die kennisgewing van die Hopefield-vergadering op 4 Januarie 1898 geplaas is. Hy en die ander Bondskandidate sal 27 Januarie op Darling wees, en 28 Januarie op Hopefield.<ref name="verkiesingsveldtog1898" /> Hy is bereid om vir die kiesers van Hopefield te ontmoet wat hom reeds "gecondemneer" het. Hy hoop dat "Op den keeper beschouwd" dan met sy ware naam vorendag sal kom, sodat vriend en vyand vir hulself kan oordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heer Lochner zal spreken. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Drieheuvel, 17 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer.–Ik zie in uwe uitgave van 13 dezer, dat "Op de keper beschouwd" in zijn antwoord op den brief van "Boer" zeide waarom antwoordt de heer Lochner niet zelf. Ik verwijs "Keper beschouwer" naar uwe uitgave van 15 dezer, waarin hij zal zien eene advertentie eener vergadering die ik onderteekend heb en wel op 28 Dec., ten einde "Keper beschouwer" en de kiezers van Hopefield, die mij zoo gecondemneerd hebben, op het platform te ontmoeten. En ik hoop dat "Op de keper beschouwd" dan met zijn waren naam voor den dag zal komen opdat vriend en vijand voor zichzelven kunnen oordeelen.<br>De uwe,<br>J. A. v. A. Lochner.</ref> ====== Hopefield hou groot vergadering ====== [[Lêer:Sir James Sivewright - May 1902 - Cape Colony.jpg|duimnael|regs|Hopefield se troefkaart:<br>sir James Sivewright<br>Kommissaris van Openbare Werke<br>(17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898)]] '''4 Januarie 1898:''' 'n Kennisgewing word geplaas van 'n vergadering wat gehou sal word op 7 Januarie, in die hofsaal op Hopefield, stiptelik om 10 vm. Rede: "om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen." Die inwoners van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenabaai, die Sandveld, Piquetberg, en die veldkornetskap Zout Rivier is ook genooi. Moorreesburg is duidelik nie genooi nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Kennisgeving: Een Belangrijke Vergadering. 4 Januari, p. 1: Een Belangrijke Vergadering Zal gehouden worden te Hopefield en wel op VRIDAG, den 7den JANUARI 1898, precies om 10 uur v.m. in de Hofzaal alhier, om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen. De Ingezetenen van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenbaai, Zandveld, Piketberg, en Veldkornetschap Zout Rivier, worden uitgenoodigd om deze, zeer belangrijke vergadering bij te wonen en niet ten achteren te blijven.<br>Op last der Vergadering<br>gehouden 29/12/97.<br>A.J. Stigling, Sec. Spoorweg Comité.<br>Hopefield,<br>December 30, 1897.</ref> '''7 Januarie 1898:''' 'n Groot vergadering is op Hopefield gehou. Ongeveer 300 van die invloedrykste ingesetenes van Hopefield, Darling, en omstreke was teenwoordig.Uit Darling was daar tussen 20 en 30 besoekers, en baie van ander plekke. Die landdroskantoor kon glad nie almal akkommodeer nie. Die doel van die vergadering was om insette vanaf die publiek te kry hoe hulle oor die voorgestelde spoorwegverlenging voel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J.W. Stigling was voorsitter.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" />Ds. Neethling, die ''pastor loci'', kon weens ongesteldheid nie die vergadering bywoon nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /><br> Stigling hoop die vergadering sal vrymoedig maar ordelik geskied. Graag wil hy ook net 'n regstelling maak. In ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897 staan daar sir James Sivewright het gesê dat alle plekke/plase afgevaardigdes hierheen moet stuur, en op grond van die gevoelens van die meerderheid afgevaardigdes sou hy optree. Dit is onjuis. Stigling het hier 'n brief van sir James Sivewright wat aan dr. Steyn gerig is, wat hy later aan die vergadering sal voorlees. Daarin sit sir James die saak duidelik uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling, die sekretaris, lees die kennisgewing voor, waarin almal van Hopefield en omstreke uitgenodig word om die vergadering by te woon. Die sekretaris sê hy sal ter opheldering voorlees uit ''De Zuid-Afrikaan''. Daarin staan geskryf wat die boere-parlementslede gesê het toe die eerste deputasie die regering gaan spreek het, om uit te wys:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Ryan eerder die spoorwegverlenging wou verongeluk as bevorder, en daarom nie so maklik onskuldig kan pleit nie<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Lochner van standpunt verander het<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Jan Basson werklik die verlenging wil bevorder.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarna lees Stigling hardop die uittreksels uit die verslag van die deputasie, naamlik:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Vir Pierce Ryan (LWV) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word."<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling beskou sir James Sivewright as 'n eerlike man, 'n man van gesag wat aan sy beloftes gestand doen. Hy glo ook dit was onbillik van Malmesbury om die voorgestelde verlenging te dwarsboom, omdat Malmesbury niks met die saak uit te waai het nie.{{voetnota|Malmesbury het reeds 'n terminus gehad, terwyl die ander dorpe nog niks gehad het nie. Malmesbury word dus reeds bevoordeel. Verder was hierdie dorp nie verteenwoordig of teenwoordig by die deputasie wat sir James Sivewright op 23 Februarie 1897 ontvang het nie.}}<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Brink (van die Sandveld) voel jammer dat sake so moes uitdraai en die (huidige) deputasie so lank gesloer het om die regering te gaan spreek. Maar wat hom net grief: mense het net so omgeswaai, en toe kom staan hulle en stel 'n ander lyn voor. Hy prys sir James; hy het getoon dat hy 'n man van sy woord is. Die vorige deputasie is 'n skreiende skande vir die inwoners van hierdie streke. Die lede van die Laerhuis is 'n skande; hul uitsluitlike doel was om hul persoonlike belange te bevorder en die koopmanne te bevoordeel. Jy hoef nie meer na die verteenwoordigers op te kyk nie. Dit grief hom soos Lochner so skielik 'n algehele ommeswaai gemaak het en nou teen die belange van sy kiesers opgetree het. Daar word nou baie gepraat van die groot, pragtige Moorreesburg, en Brink wil nou nie die Moorreesburgers beledig nie, maar hy sou tog baie graag wou weet van wanneer af Moorreesburg so 'n groot, manjifieke plek geword het. Na sy beste wete is daar slegs enkele plase wat hierdeur bevoordeel kon word. Na sy mening was die doel van die vorige deputasie nie om 'n beter lyn aan te beveel nie, maar om die spoorweg te verongeluk en om die handelaars (lees: die geldmag) van Malmesbury te bevoordeel. 'n Mens kan jou egter daaraan troos: sir James Sivewright sal tot die bitter einde toe aan sy woord getrou bly.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson is dit eens met Brink. Darling staan bankvas agter Hopefield. Die inwoners van Darling en Groenekloof was heeltemal tevrede met die opgemete lyn soos dit was. Die vorige deputasie het geen reg gehad om dit te doen nie. Dit is nie hoe ooreengekom en ingestem is nie. Malmesbury se gedrag is uiters laakbaar. As Malmesbury dan ontevrede was met die opgemete lyn, dan was dit sy dure plig om die inwoners van die ander plekke/plase te betrek. Maar nee, haastig en agteraf word 'n deputasie gestuur Kaap toe om 'n ander lyn te beding. Sodat slegs 'n paar mense ten koste van die menigte bevoordeel kan word. Die ingenieurs het uitdruklik gesê die lyn vanaf Malmesbury, daardie einste lyn wat die deputasie nou so voorstel, sal baie duurder kos as die huidige opmeting. Moorreesburg het glo baie produkte te bied, maar wat anders het Moorreesburg te bied behalwe graan? Groenekloof/Darling het 'n verskeidenheid produkte soos graan, wol, bas, kalk, sout, wyn ens. Mense wat sê Groenekloof het niks te bied nie, weet feitlik niks van die streek af nie. Verder wys Basson op die hartlike samewerking onder al die belanghebbende partye, en hoop die Sandveld en Piquetberg sal ook ewe hartlik met Hopefield wil saamwerk. As Piquetberg afgesny sal word, wat sal die plek dan beteken? Dit is vir die Piquetbergers se eie beswil om met Hopefield saam te werk.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Tapper (Darling) die volgende resolusie voor, en J. Visser (Klipbank) sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(1)''' Die vergadering is tevrede met 'n spoorlyn wat "het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen", maar ook 'n lyn wat gelyke reg sal laat geskied aan sowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai as die Sandveld.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Brink (Sandveld) voor, en Rijk Melck sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(2)''' Die vergadering spreek sy afkeuring uit m.b.t. die gedrag van Malmesbury en Moorreesburg teenoor Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en die Sandveld; omdat 'n deputasie gestuur is na die Kommissaris van Openbare Werke om die spoorlyn op so 'n manier te probeer wysig wat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld sal benadeel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J. Basson wil net 'n oomblikkie hierby stilstaan, voordat die resolusie tot stemming oorgaan. Basson keur die gedrag van Lochner ten sterkste af. Almal het gedink hy is 'n voorstander van die spoorwegverlenging. Altans, daardie indruk het hy gewek toe sir James Sivewright kom besoek aflê het; kyk maar na sy toespraak op Piquetberg op 15 Desember. Maar nou nie meer nie. En wat sake vererger, is: Lochner het hom weer as kandidaat vir die Hoërhuis verkiesbaar gestel. Onder hierdie omstandighede is daar nie 'n manier dat iemand vir hom gaan stem nie. Basson wil dit ook nie so ronduit noem nie, maar dit lyk of Lochner 'n Janusgesig het. By die banket van sir James Sivewright het Lochner hoogs voldaan hom geskaar by die voorgestelde spoorlyn, maar nou het hy skielik ontdek daar is 'n beter lyn net om die draai. Basson vind dit vreeslik jammer dat Lochner nie op Hopefield teenwoordig is om sy "vreemdsoortig gedrag" te verklaar nie. In die skare kom die uitroep: "hy is bang!". En wat Ryan aanbetref: Basson kan eerlikwaar sê, op politieke gebied het hy nog nooit Ryan geglo nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word nou algemeen en met toejuiging aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel D.J. Coetzee (Bergrivier) voor, en Chas. Ducket sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(3)''' Die vergadering veroordeel die gedrag van Ryan en Louw (LWV's) en Lochner (LWR) wat bogenoemde deputasie vergesel het, en hul eie persoonlike belange bó die belange van Darling, Hopefield, ens. gestel het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Jacob Retief voor en Jan Basson sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(4)''' Die vergadering stel sy volle vertroue in die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, en die billike wyse waarop hy die rigting van die genoemde spoorweg aangedui het; sou die spoorweg gebou word, sal dit 'n lewende monument wees van sy onpartydigheid en handhawing van gelyke regte, veral aan 'n deeltjie van die distrikt Malmesbury wat die spoorlyn die nodigste het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jacob Retief wil ook net 'n paar woorde sê oor die voorstel voordat daar tot stemming oorgegaan word. Hy onthou hoe groot die opkoms was en hoe geesdriftig sir James Sivewright 'n rukkie gelede nog ontvang is met sy vorige besoek om die behoeftes van hierdie geweste te ondersoek. Lochner en Ryan was ook teenwoordig. En almal stem toe soos een man saam dat die voorgestelde lyn die enigste moontlike en allerbeste een was. Maar nou het dieselfde parlementslede onmiddellik omgeswaai; daarom kan hul kiesers hulle nie meer vertrou nie. Die parlementslede wou die uitbreiding saboteer, uit eiebelang. Waarom moes die streke hul eie belange opoffer vir 'n paar menere?<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daar was party uit Malmesbury wat alles by magte sou doen om die verlenging te probeer kelder, omdat hulle Malmesbury as die terminus/eindpunt wil behou, en sodoende die mag wil behou. Maar hoe klop die syfers? Die Malmesbury-lyn is nie lonend nie, en nou moet almal mooi saamwerk en opdok om 'n dooie lyn aan die lewe te hou? Waarom dan, as die voorgestelde verlenging 'n lonende een daarvan kan maak? Retief wil ook benadruk: daar is manne op Malmesbury wat openlik gesê het die Darlingers en Hopefielders se kleinkinders sal al grys wees, dan sal hulle nog nie die verlenging sien nie. Wat beteken sulke praatjies dan anders as om hierdie voorgestelde verlenging te probeer verongeluk? Gelukkig steur sir James Sivewright hom nie aan sulke ongegronde bewerings en selfsugtige argumente nie, maar het rotsvas by sy beginsels gestaan. sir James is 'n versiende man; hy sal nie deur hulle oorreding so 'n flater begaan nie. Sir James sal sonder twyfel hierdie omgewing behulpsaam wees, maar dan moet sy hande versterk word deur eendragtige samewerking.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die voorsitter wil net graag vinnig terugkeer na daardie misverstand in ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897. Hy glo nie ''De Zuid-Afrikaan'' sou met kwade bedoelings sulke waninligting versprei het nie, maar die koerant is ongetwyfeld verkeerd ingelig. Stigling lees die brief voor wat sir James Sivewright aan dr. Steyn gerig het:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> {{cquote| Dr. Steyn!<br> Ek lees in die koerante 'n aanhaling m.b.t. die vergadering waar ek met u en die ander lede van die deputasie teenwoordig was. Blykbaar sou ek glo gesê het: "dat ek my sou skaar by die beslissing van die meerderheid van die verteenwoordigers van 'n vergadering wat belê sal word".<br> Ek vind dit gepas om u meteens daaraan te herinner dat sodanige uitlating nooit oor my lippe gekom het nie. Wat meneer Louw egter aanvoer, feitlik veelmaal gedurende die byeenkoms, was: indien die verteenwoordigers van Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg tot 'n vergelyk kon kom, hy daarvan seker sou wees dat hulle 'n spoorlyn sou kon trek waarmee almal tevrede sou wees. Daarop het ek geantwoord dat indien mense hulle by één lyn kon bepaal, waarmee almal tevrede sou wees, daar niemand meer tevrede sou wees as ek nie. En ek stel my bereid om so 'n spoorlyn toe te ken.<br> Ek vind dit gepas om dit meteens aan u te noem om enige misverstand te voorkom.<br> Die uwe, James Sivewright.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> }} Die brief is dawerend toegejuig. Te midde van die briewe in die koerante wat net kwaad stook om die goeie saak te verydel, kan die inwoners van Hopefield en omstreke maar sir James steun, om te kry wat hulle wil hê. Doen hulle dit nie, dan sal hulle niks kry nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word met groot toejuiging en staande applous aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson bedank die voorsitter en die sekretaris vir hul dienste, waarop dr. Nieuwoudt sekondeer. Jacob Retief bedank die inwoners van Darling, die Sandveld en ander plekke wat die Hopefielders so kragdadig gesteun het en steeds steun, en spreek die hoop uit dat hulle op soortgelyke wyse sal voortgaan. Coetzee sekondeer. Brink beskou dit van die allergrootste belang dat die inwoners van Darling, Hopefield, die Sandveld, Groenekloof, St. Helenabaai en Saldanhabaai hartlik moet saamwerk. Slegs daardeur sal die gewenste doel bereik word.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Dr. Nieuwoudt stel voor dat die sekretaris die opdrag gegee word om die verrigtinge van die vergadering aan sir James Sivewright te stuur. Brink sekondeer. Daarna gaan die vergadering uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 11 Januari, Bijvoegsel:Volgens aankondiging werd alhier heden (Vrijdag 7 Jan.) eene vergadering gehouden, om de voorgestelde spoorwegverlenging te overwegen en te bespreken. De opkomst was zeer groot en invloedrijk; ja het zou goed geweest zijn zoo zij, die dikwijls zich zoo vergeten en met verachting van de boeren spreken, tegenwoordig waren, om te zien met welke klas van menschen men te doen heeft; en dat zij alles behalve verachtelijke boeren zijn. Het magistraatskantoor kon dan ook volstrekt niet allen bevatten, daar zoowat een 300 tegenwoordig waren. Van Darling waren tusschen 20 en 30 overgekomen, en velen van andere plaatsen.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. W. Stighling, die in eenige inleidende woorden het doel der vergadering bekend maakte nl. om het gevoelen van het publiek te vernemen over de voorgestelde spoorwegverlenging. Hij hoopte dat de vergadering zich vrij en duidelijk, maar tevens bezadigd en ordelijk zou uitspreken. Voor hij de gelegenheid tot spreken gaf, wenschte hij aan te merken dat hetgeen in Ons Land van 25 December 1897 voorkwam, als zoude sir James Sivewright gezegd hebben, dat alle plaatsen afgevaardigden moesten kiezen, en dat hij dan overeenkomstig het gevoelen van de meerderheid der afgevaardigden zou handelen, niet correct was. Ons Land moet verkeerd ingelicht zijn. Hij had hier een brief van sir James Sivewright aan dr. Steyn hieromtrent, die hij later zou voorlezen, waarin sir James de zaak behoorlijk uiteenzette.<br>Daarop las de secretaris, de heer A. J. Stighling, de kennisgeving, de vergadering oproepende voor, waarin allen zoowel van Hopefield als omstreken uitgenoodigd werden de vergadering bij te wonen. De secretaris zeide dat hij ter opheldering zou voorlezen uit Ons Land, wat de boeren parlementsleden gezegd hebben toen de eerste deputatie over deze zaak de regeering ontmoet heeft, om aan te toonen:<br>dat de heer Ryan niet maar zoo gemakkelijk onschuldig kon gepleit worden in deze zaak, daar zijn streven was de verlenging te verongelukken in plaats van te bevorderen;<br>dat de heer Lochner van front veranderd was, en<br>dat de heer Jan Basson werkelijk de bevordering der verlenging bedoelde.<br>Hij las daarop de volgende uittreksels uit het rapport van de deputatie bij de regeering:<br>AANHALING.<br>"De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een ommekeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorwegverkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken en achtte de spoorweg den grootsten vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg, moest men echter ééne zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury-lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van punt tot puntlijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden die gebouwd werd enkel met het doel de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven"…<br>"De heer Lochner verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury verlenging daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij, men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen".<br>"De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zouden worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op 15 Januari 1897 eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorwegverlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was, zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury-lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben, die als het ware een afzonderlijke lijn vormt), òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg en vandaar naar Piketbergwegstatie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen: 'Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Clanwilliam, Zandveld, Troe-Troe, Calvinia en Namakwaland, op de billijkste wijze behandeld zullen worden.'"<br>Verder wees hij er op dat sir James Sivewright als eerlijk man en man van positie zich aan zijne belofte gehouden had. Hij was ook van gevoelen dat het onbillijk was van Malmesbury, de voorgestelde verlenging te dwarsboomen, daar Malmesbury, volgens zijne opinie, niet met de zaak te maken had. (Hoor, hoor.)<br>De heer Brink (Zandveld) drukte zijn leedwezen uit, dat de zaken zulk een loop genomen hadden. Hij betreurde het dat de deputatie zoo lang gesloerd had de regeering te ontmoeten. Maar wat hem het meeste griefde was, dat men nu gelijk de wind omgedraaid was, en een andere lijn ging aanbevelen dan de voorgestelde. Hij prees sir James echter; die had getoond een man van zijn woord te zijn, en heeft zijne positie op waardige wijze opgehouden. (Toejuiching.) Hij noemde de laatste deputatie eene schande voor de ingezetenen van deze streken. (Hoor, hoor!) En de leden van het lagerhuis zijn ook een schande voor ons. (Hoor, hoor!) Hun doel was slechts hunne persoonlijke belangen te behartigen en de kooplieden te bevoordeelen. (Toejuiching.) Hij was van gevoelen dat men van de lagerhuis-leden verder geen notitie kon nemen (hoor, hoor!) Doch wat hem zeer griefde was, dat de heer Lochner zoo plotseling geheel omgesprongen was en nu tegen de belangen van zijne kiezers handelt (hoor, hoor!) Men sprak nu zooveel van het groote prachtige Moorreesburg, en hij wou de Moorreesburgers niet beleedigen, maar toch wenschte hij gaarne te weten sedert wanneer Moorreesburg dan zulk een groote prachtige plaats geworden was. (Hoor! hoor!) Zoover hij wist waren er slechts eenige plaatsen die daardoor bevoordeeld zullen worden. Het doel van de deputatie was volgens zijn gevoelen, niet om eene betere lijn aan te bevelen, maar — om den spoorweg te verongelukken (luide toejuiching), en de kooplieden van Malmesbury te bevoordeelen. (Toejuiching.) Er was echter een troost: men wist dat men in sir James met een eerlijk man te doen heeft, die zijne belofte nog steeds gehouden heeft, en spreker was vast overtuigd dat sir James zich aan zijn woord zal houden tot het einde. (Toejuiching.)<br>De heer J. Basson, ex-L.W.V., ging samen met wat door den heer Brink gezegd was. Hij kon getuigen dat Darling eenparig samengaat met Hopefield. De inwoners van Darling en Groenekloof waren geheel tevreden met de lijn zooals nu opgemeten. Het was zeker dat de deputatie gedaan had waartoe zij geen recht had. Hij keurde het gedrag van Malmesbury ten sterkste af. Als Malmesbury dan ontevreden was met de opgemeten lijn, dan was het haar plicht de inwoners van de belanghebbende plaatsen op te roepen, en het gevoelen te vernemen, maar in stede daarvan werd eene deputatie haastig, in het geheim als het ware, afgevaardigd en naar de Kaap gezonden om te trachten eene andere wending aan de zaak te geven, ten voordeele van een paar lieden en ten koste van de groote menigte. (Hoor! hoor!) En nu, wat was het geval? De ingenieurs getuigen dat de lijn van Malmesbury, zooals door de deputatie aan de hand gegeven, veel kostbaarder zal wezen dan de lijn nu onder opmeting. Men beweerde dat Moorreesburg zoo vele produkten had, maar hij vroeg welke produkten had Moorreesburg behalve graan? Daarentegen heeft men te Groenekloof een menigte produkten zooals graan, wol, bast, kalk, zout, wijn enz. Zij die beweren dat Groenekloof geene produkten ten vervoer heeft, weten eenvoudig niets van die streek. (Hoor! hoor!) Hij wees verder op het groot gewicht van hartelijke samenwerking door al de belanghebbende partijen, en drukte de hoop uit dat Zandveld en Piketberg ook hartelijk met Hopefield zullen samenwerken. Wordt Piketberg afgesneden, wat zal die plaats dan beteekenen? Het was dus van belang voor de Piketbergers met Hopefield saam te werken.<br>Daarop stelde de heer Tapper (Darling) voor, de heer J. Visser (Klipbank) secondeerde en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg-spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen."<br>Daarop werd voorgesteld door den heer Brink (Zandveld), gesecondeerd door den heer Rijk Melck:<br>"Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt, om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br>De heer J. Basson zeide dat hij een paar woorden moest zeggen voor de resolutie tot stemming gebracht werd. Hij drukte zijne sterke afkeuring uit over het gedrag van den heer Lochner. Men heeft gedacht in hem een sterke voorstander van de verlenging te hebben. Immers dat liet hij verstaan uit zijne aanspraken ten tijde van het bezoek van sir James Sivewright. Ten bewijze diene zijn aanspraak gemaakt te Piketberg op 15 ult. Maar nu was hij schielijk omgedraaid. En wat de zaak nog ernstiger maakt is dat de heer Lochner zich nu nog aanbiedt als kandidaat voor het hoogerhuis; maar men had geene vrijmoedigheid onder deze omstandigheden voor hem te stemmen. Hij wilde het niet gaarne zeggen, maar toch schijnt het of de heer Lochner een man van twee aangezichten was, want met het banket aan sir James Sivewright heeft de heer Lochner zich hoogst voldaan verklaard met de voorgestelde lijn, maar nu heeft hij haastig ontdekt dat eene andere lijn beter zal wezen. Spreker betreurde het ten zeerste dat de heer Lochner niet tegenwoordig was om een uitleg van zijn vreemdsoortig gedrag te geven. (Toejuiching en geroep van: hij is bang). Wat de heer Ryan aangaat moet hij ronduit verklaren, dat hij de heer Ryan nooit op politiek gebied geloofd had (hoor, hoor).<br>De resolutie werd nu algemeen en met acclamatie aangenomen.<br>Daarop stelde de heer D. J. Coetzee (Bergrivier) voor, gesecondeerd door den heer Chas. Ducket en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen; deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br>Daarop stelde de heer Jacob Retief voor en de heer J. Basson secondeerde:<br>"Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg, en stelt haar volle vertrouwen in hem; ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg-spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten stelt."<br>De heer Retief zeide dat hij een paar woorden wenschtte te zeggen op het voorstel eer het ter stemming gebracht werd. Hij wenschte er aan te herinneren hoe groot de opkomst was en hoe geestdriftig sir James Sivewright voor eenigen tijd ingehaald werd, toen hij overgekomen was om de behoeften van deze gewesten te onderzoeken. De parlementsleden Lochner en Ryan waren ook tegenwoordig. En allen stemden toen eendrachtig samen dat de voorgestelde lijn de eenige mogelijke en allerbeste was. Maar nu hebben diezelfde parlementsleden dadelijk rechtsomkeer gemaakt en gaan nu tegen de belangen hunner kiezers, en derhalve kunnen hunne kiezers hen niet langer vertrouwen. (Hoor! hoor!) Het doel van de heeren parlementsleden was, de verlenging te verongelukken, daar ze tegen hunne persoonlijke belangen was. Maar moesten de belangen van al deze streken dan aan de persoonlijke belangen van een paar heeren opgeofferd worden? (Hoor! hoor!) Sommigen van Malmesbury deden alles in hun vermogen om de verlenging te verhinderen, omdat zij Malmesbury als terminus willen behouden. Maar was dat recht? De Malmesbury-lijn betaalt niet, en moeten wij nu medewerken voor altijd eene onbetalende lijn aan te houden, daar de lijn eene goed betalende kan gemaakt worden door de verlenging? (Hoor! hoor!) Hij wenschte er nadruk op te leggen dat te Malmesbury mannen waren die openlijk gezegd hebben dat onze kindskinderen zullen grijs wezen, en dan zal men nog niet de verlenging zien. (Hoor! hoor!) Wat beteekende dit anders dan dat zij meenen de verlenging te dwarsboomen? (Hoor! hoor!) Sir James Sivewright stoorde zich echter gelukkig niet aan alle ongegronde beweringen en zelfzuchtige betoogen, maar stond vast bij zijn eens gegeven woord, en zal dit met der daad ook bewijzen. (Hoor! hoor!) Sir James was een ver-ziend man, en zal dus niet zulk een vlater maken, als waartoe men hem brengen wilde. Het is zeker dat sir James deze streken helpen zal, maar dan moeten wij zijne handen sterken door eendrachtige samenwerking. (Toejuiching.)<br>De voorzitter zeide dat hij wenschte een weinig opheldering te geven, want er heerschte eenig misverstand naar aanleiding van hetgeen in het inleidings-artikel van Ons Land van 25 Dec. verschenen was. De houding van sir James werd daarin verkeerd voorgesteld. Hij was overtuigd dat hier geen moedwil in het spel was, maar Ons Land werd ongetwijfeld verkeerd ingelicht. Hij zou nu den brief lezen door sir James aan dr. Steyn hieromtrent gericht. Hij las daarop den volgenden brief:<br>"Dr. Steyn!<br>Ik zie in de nieuwsbladen een aanhaling aangaande de bijeenkomst die ik met u en de andere leden van de deputatie, die u hebben vergezeld, heb gehad. Het wordt daarin gezegd dat ik zoude gezegd hebben, 'dat ik de beslissing van de meerderheid der vertegenwoordigers van een vergadering die belegd zal worden, zal accepteeren.'<br>Ik beschouw het recht u meteen te herinneren dat zoodanige uitlating mijne lippen nooit is ontgaan. Maar wat de heer Louw aanmerkte, en wel verscheidene malen gedurende de samenkomst was, dat indien personen, vertegenwoordigende Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg, elkander zouden ontmoeten, hij verzekerd is, dat zij een lijn zouden kunnen bepalen, waarmede allen zouden tevreden zijn. Mijn antwoord daarop was, dat indien men zich bij één lijn kon bepalen, die allen genoegen kan geven, er niemand meer tevreden zou zijn, dan ik, en ik zal gereed zijn zoodanige lijn toe te kennen.<br>Ik beschouw het recht om dit meteen openlijk voor u te leggen om misverstand te voorkomen.<br>De uwe, JAMES SIVEWRIGHT."<br>De brief werd daverend toegejuichd. Verder betreurde de voorzitter het gedurig en hatelijk schrijven in de nieuwsbladen, daardoor werd slechts kwaadbloed gezet en de goede zaak benadeeld. Als de inwoners van Hopefield en omstreken sir James steunen dan zullen zij verkrijgen wat zij hebben willen, doch doen zij dat niet dan zullen zij niets krijgen (hoor, hoor!)<br>De resolutie werd nu met groote acclamatie en staande aangenomen.<br>Daarop stelde de heer J. Basson eene dankbetuiging aan den voorzitter en den secretaris in voor hunne bekwame en kostelijke diensten. Dr. Nieuwoudt secondeerde, en met geestdrift aangenomen. De heer J. Retief stelde een motie van dank voor aan de inwoners van Darling, Zandveld en andere plaatsen die de Hopefielders zoo krachtdadig gesteund hebben en nog steunen, en de hoop uitdrukkende dat zij zullen voortgaan op deze wijze te helpen. De heer Coetzee secondeerde en met acclamatie aangenomen. De heer Brink drukte ook er op dat het van het allergrootst belang was dat de inwoners van Darling, Hopefield, Zandveld, Groenekloof, St. Helena- en Saldanhabaaien hartelijk zullen samenwerken. Alleen daardoor zal het gewenschte doel bereikt worden.<br>Dr. Nieuwoudt stelde voor en de heer Brink secondeerde den secretaris te gelasten de verrichtingen van de vergadering aan sir James te zenden. Aangenomen. Daarna ging de vergadering uiteen.</ref> Daar is eweneens besluit om hierdie resolusies aan die Kommissaris te stuur.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1">''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De Piketberg-spoorweg. Groote vergadering te Hopefield. 8 Januari, Bijvoegsel: Hopefield, 7 Jan. (''Per telegraaf'') - Heden werd alhier eene groote vergadering gehouden om de spoorweg-kwestie te bespreken. Ongeveer drie honderd invloedrijke ingezetenen van Hopefield, Darling, enz. waren tegenwoordig. De vergadering was zeer geestdriftig, doch ordelijk. De heer J.W. Stigling was voorzitter. Sterke aanspraken werden gemaakt tegen het gedrag van de heeren<br> Louw, Ryan en Lochner,<br> alsook tegen de houding van Malmesbury. De volgende resoluties werden eenparig aangenomen.<br> (1) "Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen.<br> Veroordeeling."<br> (2) "Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br> (3) "Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen, deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br> Lof<br> (4) "Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg en stelt haar volle vertrouwn in hem, ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop hij dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten heeft gesteld."<br> Ook werd besloten de resoluties aan sir James Sivewright te zenden.</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf die verslaggewer van ''De Zuid-Afrikaan'': Selde het die koerant so 'n groot vergadering bygewoon waarin soveel belangstelling getoon is, waar so 'n belangrike kwessie op die spel was, waar persone uit soveel verskillende oorde saamgekom het, wat tog so geesdriftig, maar tog ordelik, besadig en eenstemmig was. Dit klaar is 'n pluimpie vir die Hopefielders en hul saak. Diegene wat beweer dat Hopefield maar 'n baie primitiewe en nietige plekkie is, en dat die inwoners ook maar "so-so" is, kan gerus by geleentheid die dorp kom besoek. Die klas boere alhier is van die voorste soort, manne op wie die Afrikaners trots kan wees. Dan 'n paar punte:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Hopefield is nie so nietig soos mense hulself dit voorstel nie. Die goeie geboue en die handel "strekt tot verbasing".<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Deur spoorwegkommunikasie toon Hopefield die potensiaal om 'n belangrike plek te word, want dit is in 'n baie produktiewe streek geleë, het volop en goeie water en hope geskikte bougrond en, bowenal, beskik oor 'n aantal vooruitstrewende inwoners.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die dorpsgrond beslaan so tussen 4 000 en 5 000 morg - wat ook nie te min is nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * ''De Zuid-Afrikaan'' se verslaggewer wil nie graag 'n mening uitspreek oor die spoorlyn self nie. Maar as die voorgestelde lyn gebou word, sal 'n gelyke terrein verkry word (sodat die spoorlyn redelik goedkoop gebou kan word) en deur 'n produktiewe gebied loop. Feitlik al die belanghebbende plekke sal min of meer op gelyke voet behandel word. En elke plek sal 'n stasie kry wat 1½ uur se reis ver is. Dit sal ongetwyfeld die oorgrote meerderheid tevrede stel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die verslaggewer wens die ywerige spoorwegbevorderingskomitee, by name A. J. Stigling, M. H. Visser, J. A. Stigling en F. H. Schreuder van Hopefield, alle sukses met hul werk toe.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Aanmerkingen. 11 Januari, Bijvoegsel: Het heeft onze aandacht zeer getroffen zulk eene vergadering bij te wonen. Zelden hebben wij zulk eene groote vergadering bijgewoond waar zoo veel belangstelling betoond werd, waar zulk eene belangrijke kwestie op het spel was, waar personen uit zoovele verschillende oorden te zamen kwamen, die toch zoo geestdriftig, maar tevens ordelijk, bezadigd en eenstemmig was. Dit zegt machtig veel voor de zaak der inwoners van Hopefield. Zij die beweren dat Hopefield maar een zeer primitieve en nietige plaatsje is, en dat de inwoners ook maar "zóó zoo" zijn, zouden weldoen die plaats bij zulk eene gelegenheid te bezoeken. De klasse boeren die wij daar gezien hebben zijn over het algemeen van onze voorste boeren, mannen op wie de Afrikaanders trotsch kunnen wezen, mannen van den rechten stempel, die het hart op de rechte plaats dragen en zeer gehecht zijn aan hun dierbaar nationaliteit en taal. Men betreurde het algemeen dat ds. Neethling, de pastor loci, te ongesteld was de vergadering bij te wonen, daar hij een man is die groot belang in deze zaken stelt en inderdaad een raadgever van diegenen zijn onder wie hij arbeid. Het schijnt dan ook of de menschen daar zeer verknocht zijn aan hunnen waardigen leeraar.<br>Wat Hopefield zelve aangaat, dient opgemerkt te worden dat de plaats volstrekt niet zoo nietig is als men wil voorstellen. Wij waren verbaasd zulke goede gebouwen daar te zien, en de handel nu daar gedreven strekt tot verbazing. Met spoorwegcommunicatie belooft Hopefield nog eene belangrijke plaats te worden, want het is gelegen in een zeer produktieve streek, heeft volop en goed water, heeft veel geschikt bouwgrond, en bovenal, bezit het een aantal progressieve inwoners. De dorpsgrond is ook zeer uitgebreid, en beslaat zoowat tusschen 4,000 en 5,000 morgen grond.<br>Over den spoorweg zelve willen wij niet gaarne een gevoelen uitspreken. Maar toch schijnt het ons of de lijn nu onder opmeting, de eenige is die aan het gewenschte doel zal beantwoorden. Immers, wordt de lijn alzoo gemaakt, krijgt men een effen terrein, zoodat de lijn betrekkelijk goedkoop zal wezen en toch door een produktieve streek gaan, en daarbij worden al de belanghebbende plaatsen ongeveer op gelijken voet behandeld, want dan krijgen al de belanghebbende plaatsen een statie van een uur tot een en een half uur verwijderd. En dit zal ongetwijfeld de groote meerderheid tevreden stellen. Wij wenschen het ijverig spoorweg bevorderings-comité, de hh. A. J. Stighling, M. H. Visser, J. A. Stighling en F. H. Schreuder, van Hopefield alle succes toe op zijn werk.</ref> Die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' self verkies egter om polities onbetrokke te bly. Alles hierbo is die verslaggewer se indrukspunte as sodanig.<br> Die resolusies toon hoe die Kaapkolonie smag na spoorwegverbinding met die groot Koloniale markte, wat steeds voorsien word met ingevoerde produkte in tonnemaat. Dat die distrikte Malmesbury en Piquetberg reeds lank genoeg op 'n spoorweg gewag het, spreek vanself - mag die beste spoorweg spoedig gebou word. Die vergadering op Hopefield was baie geesdriftig en verskillende sprekers het hul saak op welsprekende wyse en moedig verdedig. Die resolusies dui duidelik ook daarop dat die distrik geensins tevrede is met die plaaslike parlementslede nie, omdat hulle enkele deputasies na sir James Sivewright vergesel het. Hier kom egter die groot "maar". Dit is onwenslik om die opmeet van 'n spoorlyn in 'n politieke kwessie te laat ontaard. Daar is reeds te veel "politieke spoorweë" in die Kaapkolonie. Mense staan klaar gereed om die hele saak in die hande van sir James Sivewright oor te laat. Wat die redaksie eerder sou verlang is klipharde syfers, opgawes en gegewens, en minder retoriek aangaande die verskillende roetes. Dit is onmoontlik om 'n onpartydige oordeel te vorm sonder om die rigting, grondsoorte, en dies meer in ag te neem.<ref name="ZA18981101">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Malmesbury-Piketberg spoorweg. 11 Januari, p. 2: De gemoederen in de distrikten Malmesbury en Piketberg zijn gaande over de opmeting van een spoorlijn door genoemde distrikten. De belangstelling toont hoe verlangend men in de Kaapkolonie is naar spoorweg-verbinding met de groote Koloniale markten, die nog steeds voorzien worden met duizenden tonnen ingevoerde produkten. De strijd over de verschillende routen doet ons denken aan Caledon en Villiersdorp, en wij hopen van harte, dat Malmesbury en Piketberg er in mogen slagen spoedig een spoorweg te krijgen. Het benieuwt ons welke lijn ’t eerst gebouwd zal worden.<br>De vergadering te Hopefield, speciaal in een andere kolom gerapporteerd, was zeer geestdriftig en de verschillende sprekers hebben hun zaak op welsprekende wijze en moedig verdedigd. De resoluties die werden aangenomen toonen, dat de inwoners van dat deel van ’t distrikt geenszins tevreden zijn met de plaatselijke parlementsleden, omdat zij eenige deputaties naar sir James Sivewright hebben vergezeld. Intusschen wenschen wij op te merken, dat het zeer onwenschelijk is van het opmeten van een spoorlijn een brandende politieke kwestie te maken. Wij hebben ongelukkig reeds te vele "politieke spoorwegen" in ons land. Sir James Sivewright werd hoog geroemd door de sprekers en men schijnt gereed te zijn de geheele zaak in zijne handen te laten.<br>Hoewel wij het zeer ongaarne zouden zien, dat van deze opmeting een politieke kwestie gemaakt zou worden, juichen wij de uiting van gevoelen over deze en alle andere belangrijke kwesties van harte toe. Het kan slechts goed doen al de argumenten, en vooral al de feiten voor ’t publiek te brengen. Gaarne hadden wij wat meer cijfers en opgaven aangaande de verschillende routen. Het is onmogelijk een onpartijdig oordeel te vormen zonder de werkelijke opgaven, de richting, geaardheid van den grond, enz.<br>Onze rapporteur geeft zijne indrukken omtrent Hopefield en de verschillende routen: doch men neme zijne toelichting als zoodanig en niet als een oordeel door ''Ons Land'' uitgesproken. In deze plaatselijke kwestie houden wij ons neutraal en trachten haar zooveel mogelijk buiten de politiek houden. Dat de distrikten van Malmesbury en Piketberg reeds lang genoeg op een spoorweg hebben gewacht spreekt van zelf. Moge de beste spoorweg spoedig gebouwd worden!<br> Ook te Piketberg werd Zaterdag, l.l. eene vergadering gehouden en een deputatie werd afgevaardigd naar sir James Sivewright. De beste belangen van den spoorweg zullen stellig bevorderd worden door er zoo min mogelijk een persoonlijke en een politieke kwestie te maken.</ref> '''10 Januarie 1898:''' Op Piquetberg is 'n vergadering gehou en 'n deputasie afgevaardig om sir James Sivewright te gaan spreek. Weer waarsku ''De Zuid-Afrikaan'', dit sal in die beste belang van die spoorweg wees om dit so min as moontlik 'n persoonlike en politieke kwessie van te maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg spoorweg. 13 Januarie, p. 3: Notulen van eene vergadering gehouden in de hofzaal te Piketberg ten 7.30 p.m. op den 10den Januari 1898.<br>Ongeveer 30 personen waren tegenwoordig. Op voorstel van den heer A. J. Wiid Sr. werd de heer W. Liebenberg als voorzitter gekozen. Voorgesteld door den heer Lambert Fick, gesecondeerd door den heer J. W. L. Wiid: dat deze vergadering van inwoners en eigenaren van eigendom in het dorp Piketberg, van gevoelen is dat de beste belangen van dit dorp en het publiek van Piketbergvallei gebaat zullen worden door het bouwen van een spoorwegstatie geheel op den dorpsgrond, waardoor niet alleen kosten van onteigening vermeden zullen worden, maar waardoor boeren ook voorzien zullen worden van veeweide. Algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick, gesecondeerd door den heer J. Dommisse: dat eene deputatie afgevaardigd worde naar de spoorweg conferentie, te worden gehouden te Malmesbury, ten einde de wenschen van dit dorp daar voor te dragen, en om vandaar naar sir James Sivewright te gaan.<br>Na eene korte discussie, waarbij sommigen het gevoelen uitdrukten dat twee deputaties behooren gezonden te worden, werd het voorstel algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick en gesecondeerd door den heer Jan Wiid: Dat de heer Pieter J. Retief een deputatie zal wezen, en bij zijn terugkomst het resultaat van zijn zending voor eene vergadering zal leggen.<br>Algemeen aangenomen.<br>Met eene bedanking aan den voorzitter ging men uiteen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. Vergadering te Piketberg. 11 Januari, Bijvoegsel: Piketberg, 8 Jan. [...] Eene vergadering inzake de voorgestelde spoorweglijn werd heden namiddag alhier gehouden. Een lange en warme discussie werd gevoerd, en niettegenstaande een protest tegen de rechtsgeldigheid van eene deputatie naar de conferentie te Malmesbury, werden toch als zoodanig gekozen de heeren Willem Liebenberg, Johannes Kotze, en Dirk Brink.<br>Eerstgenoemde zijne opwachting bij sir James Sivewright te maken met macht slechts te besluiten over de route van Malmesbury naar Bergrivier en om samen te werken met Hopefield en Darling, daar ds. Vlok aanmerkte dat het doel van Malmesbury en Moorreesburg was de lijn te verongelukken.</ref><ref name="ZA18981101" /> ====== Verkiesing van die Wetgewende Raad 1898 ====== [[Lêer:Noordwestelike_sirkel_kiesafdeling_1910.jpg|duimnael|regs|Die Noordwestelike Sirkel (1910) met die onderskeie kiesafdelings. Hierdie voorstelling toon hoe kiesafdelings Malmesbury, Piquetberg, Worcester, Namaqualand en Clanwilliam almal gesamentlik vir hul drie verteenwoordigers in die Wetgewende Raad moes stem. Van die ouer kiesafdelings (soos Calvinia en Ceres) het reeds met ander kiesafdelings versmelt.]] '''1898''' was die verkiesingsjaar vir nuwe Lede van die Wetgewende Raad. Omrede hierdie persone gaan bepaal watter wetsontwerpe in die Hoërhuis aangeneem gaan word, al dan nie, moes die publiek deeglik kennis neem wat die kandidate se standpunte is. Veral ook nog met die [[Jameson-inval]] vars in almal se geheue. Aan die progressiewe kant was James Douglas Logan. Cecil John Rhodes se eerste ministerie het in 1893 tot 'n val gekom juis omdat sir James Sivewright, die minister aan die stuur van die Kaapse Regeringspoorweë, in 1892 'n alleenhandel-kontrak vir vyftien jaar aan Logan toegeken het om verversingslokale op treinstasies te bedryf.{{voetnota|Vandag sou dit as tenderbedrog gesien word}}<ref name="SmithElections1980">[https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/17782/thesis_hum_1980_smith_alan_john_charrington.pdf?sequence=1 Smith, A.J.C. 1980. General Elections in the Cape Colony: 1898-1908. Unpublished Master of Arts Dissertation. University of Cape Town.]</ref> Dit was luukse eetplekke lank voordat eetwaens algemeen geword het. Al het Logan en Rhodes nie altyd langs dieselfde vuur gesit het nie, het hy wel gereeld 'n broodjie met die Bondsmanne gebreek om sy kommersiële belange te beveilig. En dalk weet hy net iets van treine af. Dan was daar J.J. Joubert, 'n onafhanklike kandidaat.<ref name="SmithElections1980" /> Dirk de Vos Rabie is wynboer (Kiesafdelings Worcester en Ceres),<ref name="verkiesingskandidate1897" /> Jacobus Abraham van Aarde Lochner koringboer (Kiesafdelings Malmesbury en Piquetberg)<ref name="verkiesingskandidate1897" /> en Petrus Benjamin van Rhijn (Kiesafdelings Clanwilliam en Calvinia)<ref name="verkiesingskandidate1897">De Zuid-Afrikaan. 1897. Publieke vergadering te Achter Piketberg. 11 November, Bijvoegsel, p. 7: [Een] publieke vergadering gehouden te Onder-[plaats] op 28 October bijeengeroepen door den Bondstak Achter-Piketberg waarop de heer Rabie van Worcester uitgenodigd was om zijne politieke gevoelens uit te spreken omtrent de [aanstaande] verkiezing voor het hoogerhuis. Tegenwoordig 24 invloedrijke boeren. De [voorzitter] de vergadering openende, zeide dat het hem speet dat er een misverstand was omtrent de kennisgeving vandaar zoo weinige menschen tegenwoordig. Hij heette den heer Rabie welkom en hoopte dat ieder der tegenwoordigen [zijn] best zou doen den heer Rabie te [ondersteunen]. '''De [heer] Rabie''' het woord nemende zeide dat hij zeer kort zou zijn daar er besloten was door den Bondstak Worcester dat er drie bondskandidaten voor het hoogerhuis genomineerd moeten worden, vertegenwoordigende den noordwestelijken cirkel. Toen werd gekozen '''Lochner''' voor '''Malmesbury en Piketberg''', '''Van Rhijn''' voor '''Clanwilliam en [Calvinia]''' en hij voor '''Worcester en Ceres''', vandaar dat hij zich kandidaat stelde en hij was een boer van jongs af en was het thans nog. Sprekende over [...]</ref> is in 'n sekere sin veeboer, dus het al drie geskakel met die landbou. Al drie is Bondskandidate en al drie behoort dus tot die uitgesproke anti-Rhodes party.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer" /> Op 17 Desember 1897 word hul Bondskandidaatskap bekend gemaak.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Lochner, Van Rhyn en Rabie genomineerd. 18 December, p. 3: Malmesbury, 17 Dec. - Op de vergadering van het distriksbestuur, heden gehouden werden de heeren Lochner, Rabie en Van Rhijn algemeen genomineerd als Bonds-kandidaten voor den wetgevenden raad bij de volgende elektie.</ref> '''15 Januarie 1898:''' In ''De Zuid-Afrikaan'' word die vergaderdatums uitgestip waar Lochner, Van Rhyn en Rabie sal wees: Donderdag, 27 Januarie, by Darling; Vrydag, 28 Januarie op Hopefield; Saterdag, 29 Januarie by Laaiplek, by mnr. Stephan. Ander kandidate is welkom om teenwoordig te wees.<ref name="verkiesingsveldtog1898">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Vergaderingen. 15 Januari, p. 2: Vergaderingen zullen gehouden worden op Donderdag, 27, te Darling; Vrijdag, 28, te Hopefield; Zaterdag, 29 te Ladingsplaats, bij den heer Stephan, door de heeren Lochner, Van Rhyn en Rabie. Andere kandidaten worden ook uitgenoodigd tegenwoordig te zijn.<br>J.A. v. A. Lochner.</ref> '''24 Januarie 1898''' besoek kandidate Rabie, Lochner en Van Rhijn vir Malmesbury as deel van hul verkiesingsveldtog. Wanneer Lochner aan die woord gestel word oor Spoorwegverlenging, sê hy mense het hom in hierdie saak van soveel dinge al beskuldig dat hy homself nou gaan verdedig. Die afgelope jaar is 'n openbare vergadering te Piquetberg gehou, waarop mense besluit het ten gunste van 'n Malmesbury-Piquetbergspoorwegverlenging. Hy het volgens die resolusie gehandel. Mense het hom daarvan beskuldig dat hy die lyn oor sy plaas wou laat loop. Dit was 'n onbeskaamde en valse beskuldiging, omdat juis hý self beswaar gemaak het. Hy wou hê die spoorlyn moes tot voordeel van die land gebou word, en nie slegs vir enkele persone nie. Selfs al word die Moorreesburg-rigting ingeslaan, dan wyk die spoorlyn steeds myle van sy plaas af, en myle van Moorreesburg af, maar dit bly binne 'n baie vrugbare en produktiewe streek. As mens Hopefield se kant toe gaan, dan gaan jy deur 'n hele onvrugbare streek, buite bereik van die groot boere. Dit sou daarom 'n duur lyn wees wat nie lonend is nie. Dit was 'n skande soos Hopefield hom veroordeel het, sonder om sy kant van die saak aan te hoor. Hopefield en Darling gaan te werk soos 'n dief in die nag. Mense praat skoon wyd en syd daarvan hoe sir James Sivewright op Hopefield was en die spoorlyn daarso die geskikste sou vind. Maar dan moes sir James baie skerp oë hê, want toe hy soontoe was, het dit baie gereën. Sir James het agter in die kapkar gesit, met twee mans voor hom, en die hele kar was boonop toegeknoop. As sir James onpartydig wou handel, dan moes hy ook mos Moorreesburg besoek het. Maar hy weier volstrek om so iets te doen. Lochner sê ook, die vyand in die saak is besig om die Afrikanerstem in hierdie Noordwestelike Sirkel te probeer verdeel en dusdoende die Afrikaners in die parlement te verswak. As daar iets of iemand is wat veroordeel moes word, dan is dit Hopefield en Darling. Hulle was dislojaal teenoor hom (Lochner), hulle het agter sy rug gaan staan en konkel, en hy is vas van plan om die manne op Hopefield van aangesig tot aangesig te ontmoet. Onder toejuiging neem hy weer sy plek in.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: te Malmesbury. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Malmesbury, 24 Jan. 1898.[...] Daarop nam de heer Lochner het woord [...] Men had hem in deze zaak zooveel beschuldigd, dat hij een paar woorden ter zijner verdediging moest zeggen. Laatste jaar werd [een] vergadering te Piketberg gehouden, waarop men besloot ten gunste van een Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij had [nog] steeds in overeenstemming met die resolutie gehandeld. Men had hem beschuldigd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben. Deze was eene onbeschaamde en valsche beschuldiging, aangezien hij zelf geobjecteerd had dat de lijn over zijn plaats zou gaan, want hij wou de lijn ten voordele van het land gemaakt hebben en niet ten voor enkele personen. Wordt de Moorreesburg richting genomen dan zou de lijn nog ver van zijn plaats voorbijgaan en ook ver van Moorreesburg, maar door een zeer vruchtbaar en produktieve streek terwijl zoo zij in Hopefield richting gaat, zij door een geheel ontvruchtbare streek zou gaan, uit het bereik van de groote boeren, en derhalve noodwendig onbetaalbaar moest zijn. Het was schandelijk van Hopefield om hem zoo te condemneeren zonder hem eerst gehoord te hebben. Hopefield en Darling gingen in dezen te werk als een dief in den nacht. Men spreekt zooveel er van dat sir James Sivewright te Hopefield was en die lijn de beste bevonden had, maar dan moest sir James zeer scherpe oogen hebben, want toe sir James derwaarts ging, regende het veel. Sir James zat achter in de kar en twee manne voor hem, en de geheele kar was toegeknoopt. Wou sir James onpartijdig handelen, dan moest hij ook Moorreesburg bezocht hebben, maar hij weigerde volstandig zulks te doen. Moest er gecondemneerd worden, dan moest hij zulks aan Darling en Hopefield doen, want zij waren hem ontrouw en gingen achter zijn rug tegen hem werken. Hij ging achter naar Hopefield en zal die heeren dan aldaar van aangezicht tot aangezicht ontmoeten. De spreker naam hier onder toejuiging zijne plaats in.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie. 25 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Malmesbury, 24 JAN. [...] De heeren Van Rhijn, Lochner en Rabie spraken heden de kiezers van Malmesbury toe. De vergadering werd goed bijgewoond en was invloedrijk. De heer Walters was voorzitter en de heer Immelman secretaris. De heer Van Rhyn sprak sterk tegen Rhodes en zijne handlangers. Hij was bevreesd dat de redistributie van kieszetels tegen Afrikaanders zou wezen.<br> Hij maande aan tot eendrachtelijke samenwerking der Afrikaanders tegenover de Rhodes-partij. Hij keurde het af dat de gouverneur gezegd had dat hier geen rassenhaat bestond en zei dat de gouverneur mogelijk verkeerd was ingelicht door hem die met den gouverneur gereisd had. Hij kritiseerde heftig de aanspraak van kolonel Saunderson en ontkende dat de Afrikaanders disloyaal waren. Hij ging sir Pieter Faure te lijf over wat hij op het diner aan de Paarl gezegd had in zake het pantserschip en Van Rhyn. De regeering had zijn vertrouwen niet en moest van de kussens.<br>Het ministerie wilde niet aftreden omdat het door Rhodes op de kussens geplaatst werd. Hij was tegen gedwongen onderwijs en wou hebben dat alle predikanten de stem moesten verheffen gelijk prof. De Vos.<br>De naam van prof. De Vos werd met groot gejuich ontvangen door de vergadering.<br>De heer Lochner beaamde alles wat de heer Van Rhijn gezegd had. '''Verder maakte hij zijn positie duidelijk in zake de Malmesbury-Piketberg lijn, en zei dat de vijand in de zaak bezig was de Afrikaander stem te verdeelen in dezen cirkel en aldus de Afrikaanders te verzwakken in het parlement. Hij veroordeelde Hopefield omdat het hem gecondemneerd had zonder hem eerst te hooren.'''<br>Nadat de heer Rabie gesproken had en geene vragen aan de kandidaten gedaan werden, werd een motie van vertrouwen en belofte van ondersteuning op voorstel Jac. Louw—Steph. Steyn unaniem aangenomen.</ref> '''25 Januarie 1898:''' Op Riebeek-Wes word Van Rhijn gevra wat hy voel oor die voorgestelde Malmesbury-Piquetberg spoorwegverlenging, en meer spesifiek watter roete hy sou verkies. Van Rhijn antwoord toe dat hy nie graag nou 'n besliste mening wil uitspreek nie, hy wil eers meer inligting inwin. Maar mense het hom buitendien nou al 20 jaar lank vertrou in sy amp, mense moes hom nou ook hierin vertrou - dat hy die beste sou doen vir sy kiesers. Lochner verander nie van deuntjie nie; hy wou een lyn hê ten voordeel van die land, en "hy wou nie werk vir een of ander persoon nie". Die hele storie het in 'n politieke kwessie ontaard, en word deur sekere mense gebruik om een of ander doel te bereik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Riebeeck-West, 25 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op een vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piquetberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem ook in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen.[...] Lochner [...] Hij was nog altijd van hetzelfde gevoelen in zake de Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij wou een lijn hebben ten voordeel van het land. Hij wou niet werken voor een of ander persoon. Neen de geheele zaak was een politieke kwestie door, zekere partij aangewend om zeker doel te bereiken.</ref> '''26 Januarie 1898:''' Die driemanskap spreek op Moorreesburg in die skoollokaal. Van Rhijn herhaal maar net wat hy op Riebeek-Wes gesê het. Lochner gaan nog 'n stappie verder. Hy sê mense het hom van allerhande goed beskuldig, maar die tyd sal leer dat hy slegs gedoen het wat reg was. Hy werk nie vir enkele persone nie, maar vir die land in die algemeen. Jan Basson het so teen Moorreesburg te velde getrek, en gevra wat hierdie klein armsalige Moorreesburg met 'n trein wou maak, en net by die vorige verkiesing was dieselfde meneer Basson hierso en toe sê hy dat hy nooit geweet het dat Moorreesburg so 'n groot vrugbare plek is nie; toe noem hy Moorreesburg selfs die koringkas van Suid-Afrika. Hoe kan jou aand- en môrepraatjies so verskil? Daar is gesê dat hy (Lochner) die spoorlyn oor sy plaas wou hê, maar hy het juis daarteen wal gegooi en gepoog om die lyn wes van Moorreesburg te laat verbygaan, sodat die spoor byna ewe ver van alle plekke sou verbyloop. Mense het gesê dat hy op Hopefield met sir James Sivewright saamgestem het. Dit is absoluut onwaar, hy het nie gepraat en saamgestem nie. Hy het sir James bloot gevra om Moorreesburg ook te besoek en sir James het geweier. Toe het hy vir sir James gewaarsku - hy gaan hom in die parlement hieroor tot verantwoording roep. Hy (Lochner) verteenwoordig nie Darling en Hopefield alleen nie, maar die hele Noordwestelike Sirkel. Hy moet aan almal se belange dink. Hy is nou op pad na Darling en Hopefield toe om met hulle daar te gaan afreken, en veral met Jan Basson, wat soos 'n dief in die nag gekom en agter sy rug gekonkel het. Geen verdere vrae is aan Lochner gestel nie; Rabie is aan die woord gestel. Rabie ondersteun ook ligte spoorweë. Hy is ongelukkig nog nie lank genoeg in die geweste om 'n oordeel te vel nie, maar hy kan sien hierdie streek het 'n spoorlyn nodig om al die vragte graan te vervoer - enige spoorweg sou deug.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Moorreesburg, 26 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op eene vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piketberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen. [...] Lochner [...] Hij moest nu een paar woorden zeggen aangaande de Malmesbury-Piketbergverlenging. Men had hem beschuldig maar de tijd zal leeren dat hij slechts gedaan had wat recht was. Hij werkt niet voor enkele personen maar voor het land in het algemeen. De heer Jan Basson heeft zoozeer tegen Moorrreesburg uitgegaan en gevraagd wat die kleine armzalige Moorreesburg met een trein wou maken, maar met de vorige elektie was dezelfde heer Basson hier en toe zeide hij, dat hij nooit geweten had dat Moorreesburg zulk eene groote vruchtbare plaats was, toen noemde hij Moorreesburg de koornkast van Zuid-Afrika. Hoe moest men zijne woorden nu overeen brengen? Mens had gezegd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben, dat was niet zoo, integendeel heeft hij geobjecteerd dat de lijn over zijne plaats zou gaan en geijverd de lijn ten westen van Moorreesburg voorbij te krijgen zoodat zij ongeveer even ver van alle plaatsen zou voorbij gaan. Men heeft gezegd dat hij te Hopefield gesproken en met sir James samengestemd had, dat was volstrekt niet waar, hij heeft niet gesproken en samengestemd. Hij had sir James gevraagd Moorreesburg ook te bezoeken en sir James heeft zulks geweigerd. Hij heeft toen aan sir James gezegd dat hij hem in het parlement daarover nog tot verantwoording zou roepen. Hij verteenwoordigde niet Darling en Hopefield alleen maar den ganschen cirkel en kon dus niet in het belang van enkelen werken, maar moest werken voor het belang van het gansche publiek. Hij was nu op weg naar Daarling en Hopefield en zou met hen afrekenen, en vooral met den heer Jan Basson, die als een dief in den nacht was gekomen en achter zijn rug tegen hem te werk ging.<br> Geene vragen werden den heer Lochner gedaan en daarop nam de heer Rabie, die met gejuich ontvangen werd, het woord. Hij was een wijnboer, de heer Lochner een koornboer en de heer Van Rhijn kon in een zekeren zin als een veeboer beschouwd worden, dus had men de 3 schakels [...] was om lichte spoorwegen te ondersteunen. Hij wou niet zeggen welke route in deze geweste de beste was, want hij was nog te onbekend, maar een ding was zeker nl. dat deze streken een spoorweg moesten hebben om het menigte graan te vervoeren, en daarom zou hij eenige spoorweg, ten nutte van deze streken, ondersteunen. [...]</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf ''De Zuid-Afrikaan'': Die koerant stem nie noodwendig saam met hul medereisiger wat aanvoer 'n spoorlyn deur Moorreesburg sou genoeg graan inwin om die ganse Suid-Afrika van genoeg graan te voorsien nie; tog is dit wis en seker dat die land dan heelwat minder koring hoef in te voer. Die koerant wil nie kant kies watter roete daar ingeslaan moet word nie, want albei treinroetes het die volste reg om ontwikkel te word. Enkele punte moet egter oorweeg word: * Moorreesburg se grond is vrugbaarder en daar is baie meer "nieuwgrond" (braakland; ongerepte grond waarvan die renosterbos verwyder is vir landboudoeleindes) om te bewerk as in die rigting Hopefield. Die bou van die lyn vanaf Malmesbury sal duurder kos, maar dan weer is die lyn korter en die vrag wat die treine kan dra is groter. * As die lyn vanaf Kalabaskraal gebou word, sal die spoorlyntjie tot by Malmesbury feitlik 'n dooie lyn wees. En die vooruitgang van Darling en Hopefield sal nooit kan opweeg teen die agteruitgang van Malmesbury nie. * Die grond na Hopefield se kant is baie sanderig, wat mens dus heelwat moeite besorg met die begruising van die pad; die grond in Moorreesburg se rigting is egter hard, vas en stewig. * Selfs al word daar 'n lyn wes van Moorreesburg gebou, bring dit Hopefield nie 'n tree nader aan die trein as wat die geval anders sou wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Malmesbury/Riebeek West/Moorreesburg: Aanmerkingen. 29 Januari, Bijvoegsel:Het zou waarlijk goed wezen zoo onze politici meer rond gingen en streken zooals het Zwartland, waarover nu zooveel gesproken en geschreven wordt in verband met de spoorweg verlenging, bezochten, en voor zichzelven zaken in oogenschouw namen, waardoor zij instaat zouden gesteld worden, beter en meer overeenkomstig de wenschen van het algemeen publiek te oordeelen. Maar dan moet men niet slechts van dorp tot dorp gaan, neen, men moet de boeren plaatsen bezoeken om te zien wat op die plaatsen gedaan en gewonnen worden. Wij hadden nu het voorrecht in de omstreken van Malmesbury, Riebeek West en Moorreesburg rond te gaan, en het is inderdaad belangrijk de groote graan-mijten, waarvan men zoo dikwijls hoort dat de mijten groot genoeg zijn om met een wagen en acht paarden er op te draaien, te zien. Die streken bezitten dan ook genoeg progressieve boeren hetgeen duidelijk is als men ziet wat gedaan, en hoort hoevele duizende mudden graan op een enkele plaats gewonnen worden. En toch is er nog een menigte "nieuwe-grond" die nog niet bewerkt is. Maar de boeren kunnen haast niet meer zaaien, daar zij dan mogelijk niet in staat zullen zijn het graan te vervoeren. Krijgen die streken echter een spoorweg, zoodat men niet meer met de moeilijkheden van vervoer te kampen hebben, dan zal het inderdaad eene aardigheid wezen, te zien hoeveel die streken kunnen en zullen opbrengen. Wij vereenigen ons niet met den man die met onze doorreize tot ons zeide, dat zoo een lijn in de richting van Moorreesburg gebouwd wordt, aldaar genoeg graan zou gewonnen worden om gansch Zuid-Afrika te voorzien, maar toch is het zeker dat wij dan heelwat minder koorn zullen behoeven in te voeren.<br> Wij willen ons niet aan aanmatiging schuldig maken door een gevoelen uit te spreken welke richting de beste wezen zal. Beide richtingen hebben hunne aanspraken. De aanspraken van de eene hebben wij reeds in een vorig schrijven aangestipt. De Moorreesburg richting heeft echter ook hare aanspraken. Onder andere wijst men er op dat de grond in die richting veel vruchtbaarder is en dat er veel meer nieuwgrond is om te bewerken dan in de Hopefield richting. Men erkent wel dat het bouwen van de lijn van af Malmesbury voor eene distantie wat kostbaarder zal wezen, maar dan staat daartegenover weer dat de lijn dan korter komt, en dus maar op hetzelfde zal neerkomen wat onkosten aangaat, doch dan veel meer te vervoeren zal hebben. Verder wijst men er op dat, zoo de lijn van Kalabaskraal gebouwd wordt, het gedeelte lijn van daar naar Malmesbury feitelijk een doode lijn zal wezen, en de vooruitgang van Darling en Hopefield nooit zal kunnen opwegen tegen den achteruitgang van Malmesbury. Eene andere zaak waarop men ook pleegt te wijzen is dat de grond naar den kant van Hopefield zeer zanderig is en men dus heelwat moeite met het begruizen van dien weg zal hebben, terwijl de grond hard en vast in de Moorreesburg richting. En wordt de lijn een goed eind ten westen van Moorreesburg gebouwd, zooals de voorstanders van die richting het willen doen, dan komt Hopefield niet veel verder van den trein dan anders het geval zou geweest zijn. Hoofdzaak is en blijft echter, welke lijn de meest betalende en ten voordele van het publiek in het algemeen wezen zal, en om dat uit te vinden behoeft men waarlijk geen scherpe bril op te hebben als men in die streken rondgaat. Wij vreezen echter dat in deze zaak heelwat sentiment gemengd is en er op sommigen onbehoorlijke invloed uitgeoefend wordt door zoekere personen om hun doel te bereiken. Daarvoor moet men op de hoede wezen, en zich niet met onderschikte zaken een rad voor de oogen laat draaien en onder elkander verdeeld worden, waardoor de groote nationale Afrikaanse zaak schade kan lijden. Men is in de voornoemde streken van den noordwestelijken cirkel nu druk in de weer met de naderende elektie, en het is dan ook geen wonder, want in de laatste dagen werden de kiezers door alle vijf kandidaten bezocht. Sommigen gaan rond en houden publieke vergaderingen en trachten alzoo hunne kandidatuur te bevorderen; anderen trachten dat weer te doen door onder de kiezers rond te gaan, en privaat met hen te sprkeen. Het is dan ook bemoedigend de politieke herleving onder de Afrikaander te zien, en wij willen maar hopen dat de kiezers getrouw zullen wezen, en andermaal de Afrikaander zaak zullen doen triomfeeren. Maar de kiezers moeten wakker en waakzaam wezen, want er is stellig gevaar, en vooral behooren zij te waken tegen verdeeldheid in hunne gelederen, waartoe van zekere zijde pogingen aangewend worden.<br> Vooral is het van belang er op te wijzen dat men zich toch niet moet laten overreden voor den een of ander kandidaat te plumpen, maar de stemmen gelijkkelijk onder de drie Bondskandidaten te verdeelen. De drie kandidaten kunnen dan ook geluk gewenscht worden met de vergaderingen die zij gehouden hebben; hun tocht was tot dusver een ware triomftocht, en wij vertrouwen dat dit ook het geval op hunne verdere reize zal wezen.</ref> '''31 Januarie 1898.''' Terugvoer: Daar was geen vergadering op Darling nie, slegs 'n klein vergadering op Hopefield. Lochner het geen toespraak gelewer nie. Die vergaderings sou later gehou word. Daar was wel 'n groot vergadering op Vredenburg.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Van Rhyn, Lochner en Rabie. 1 Februari, Bijvoegsel: Vredenburg, 31 Jan. [...] Er was geen vergadering te Darling, en een kleine vergadering te Hopefield. De heer Lochner leverde geen aanspraak. Vergaderingen zullen later gehouden worden. Te Vredenburg groote vergadering. Motie van vertrouwen gepasseerd.</ref> Op Vredenburg het Van Rhijn weer in dieselfde gees oor die spoorwegkwessie gepraat as by die vorige vergaderings. Lochner sê hierdie maal sir James Sivewright het weer eens getoon watter slim kaartspeler hy is, want hy het die geleentheid aangegryp om hul Afrikanerparty in twee te probeer skeur. Lochner ontken dat hy enigiets kon gedoen het waarvoor die Hopefielders hom kon blameer, en hy daag sy beskuldigers uit om saam met Jan Basson op 'n openbare vergadering hom te ontmoet. Hy sou hulle met die feite konfronteer. Lochner sê ook dat hy nie tevrede sou wees met één trein nie, maar sou probeer om 'n tweede te kry, sodat die distrik behoorlik en voldoende kan ontwikkel word, om sodoende die moeilike vervoer te vergemaklik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Vredenburg. 5 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Alhier werd een talrijke en invloedrijke vergadering gehouden waarop de heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie de kiezers toespraken. Als voorzitter werd gekozen de heer J. H. de Smidt, en tot secretaris A. E. Anderson. Wij zagen o.a. de heeren Andries Bester, Jan Walters, Jacob Laubser (Cloeteskraal), Jan Loubser, P. H. Loubser, F. G. du Toit, P. P. Kotzé, W. Baard, Malan, Jan Pienaar en anderen ter vergadering.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend, en riep daarop den heer P. van Rhyn op het woord te nemen.<br>De heer Van Rhyn sprak in ongeveer denzelfden geest als op de vergaderingen reeds door ons gerapporteerd.<br>Als verschooning tegen de beschuldigingen tegen hem geuit op de Hopefieldsche spoorwegvergadering, meldde de heer Lochner dat hij door de Malmesbury deputatie gevraagd werd haar te vergezellen naar sir James en haar aldaar te introduceeren (eene plicht welke hij als vertegenwoordiger niet kon weigeren). Dit had hij op de gewone formeële manier gedaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij met hen eens was. '''Hij zeide in die zaak had sir James weder getoond hoe een bekwame kaartspeler hij is, nemende de gelegenheid te trachten onze partij in tweeën te splitsen. Hij ontkende dus dat hij eenig iets gedaan had dat de Hopefielders hem konden kwalijk nemen, en hij daagde zijne beschuldigers uit samen met den heer Jan Basson, op een volle publieke vergadering hem te ontmoeten, waar hij met feiten hen zou overtuigen van hunne verkeerdheden. Hij zeide ook dat hij niet tevreden zou wezen met één trein, maar zou trachten een tweede te krijgen, zoodat het distrikt behoorlijk en voldoende kon ontwikkeld worden, en het moeilijk vervoer vergemakkelijkt kon worden.'''<br>De heer P. H. Loubser vroeg den heer Lochner omtrent zijne verdediging tegen wat geuit werd te Hopefield aangaande den spoorweg, waarop de heer Lochner weder zijn positie duidelijk maakte.<br>De heer Van Rhyn wilde de vergadering indachtig maken dat kleine zaken niet de hoofdzaak moesten hinderen. [...]</ref> '''5 Februarie 1898:''' P.B. van Rhijn deel sy wedervaringe van hul reis - hulle het twaalf vergaderings bygewoon, wat almal ordelik afgeloop het. Behalwe by Darling; daar was geen vergadering nie. Toe die driemanskap daar aankom, het hulle tussen 4 tot 5 ure lank daar gestaan en wag; slegs drie here het opgedaag: die predikant, die dokter en die hotelier. Ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt was baie vriendelik teenoor die besoekers en so ook was hul ontvangs by die persone aan huis. Die swak opkoms is vir Van Rhijn 'n raaisel. Die vergadering is betyds in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer, en hy het in die stad vir sy vriend, Jan Basson (oud-LWV), vroegtydig daarvan gesê. Laasgenoemde het belowe om dit vir almal bekend te maak, en dat hy op Darling sou wees. Van Rhijn hoop nie Jan Basson het nou in 'n Demas ontaard nie - is hy dan nou hand om die blaas met Logan? In die stad is dié tweetjies saam in 'n huurwa/kapkar ("cab") gesien rondry. Van Rhijn het wel vir Darling 13 jaar in die Hoërhuis gedien en sal dit steeds bly doen as hy herverkies word.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De heer Van Rhyn over zijn reis. 12 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Van Rhijnsdorp, 5 Febr. 1898.<br>Mijnheer,—Na mijn lange en vermoeiende reis ben ik, Gode zij dank, in gezondheid te huis gearriveerd.<br>Ik kan niet nalaten mijne vrienden namens mij en de heeren Lochner en Rabie nogmaals van harte dank te zeggen voor de liefde en vriendelijkheid aan ons op onze reis om bijeenkomsten bij te wonen, bewezen, en de gastvrijheid in ieders huis genoten hetwelk door ons nimmer vergeten zal worden. Wij hebben alle plekken ons intrek genomen bij private vrienden behalve te Hopefield waar wij in het logement van den heer Klaas Stiglingh gelogeerd waren en wij het zeer goed gehad hebben, alles schoon en net, goed eten enz. Ik kan met de volste vrijmoedigheid genoemd hotel aan alle reizigers ten sterkste aanbevelen. Wij hebben twaalf bijeenkomsten bijgewoond en tot ons groot genoegen moet ik zeggen; op allen liep het zeer ordelijk af ter eere van ons en de opgekomen toehoorders. Behalve te Darling, daar hadden wij geen vergadering. '''Wij bleven aldaar tusschen 4 à 5 uren lang en zagen gedurende dien tijd slechts 3 heeren, den predikant, den dokter en den hotelhouder. De hooggeachte leeraar ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt waren uitnemend vriendelijk jegens ons en niets in hunne woningen was te goed voor ons reizigers. Dat er geen opkomst was versta ik niet; de dag der bijeenkomst was toch in tijds in ''Ons Land'' gepubliceerd; zelf heb ik mijn vriend, den heer Jan Basson, ex-L.W.V., in de stad van de bijeenkomst gezegd. Zijn ed. heeft mij beloofd het alom bekend te stellen, en ook zelf te Darling tegenwoordig te zijn. Ik geloof toch niet, dat terwijl hij daarna met den heer Logan in een cab in de stad te zamen rondgereden heeft hij een Demas geworden is; want hij was toch altoos een echte Afrikaander. Ik heb mijn plicht gedaan mijn constituenten van Darling die ik ook 13 jaren in het hoogerhuis gediend heb ook toe te spreken over het gevaar dat ons Afrikaanderdom dreigt en wat ons te doen staat zulks te verijdelen, doch zij hebben mij niet als een ouden vertegenwoordiger van hen waardig geacht op te komen; mijne handen zijn dus in onschuld gewasschen.''' Echter, indien ik herkozen wordt zal ik dat affront vergeven en steeds mijn plicht doen.<br>Ik noem mij een dankbaar vriend voor al het genotene op reis van mijne vrienden en de toehoorders der vergaderingen, en voor de achting en respekt ons toe gedragen op alle bijeenkomsten.<br>U dienaar en vriend,<br>P. B. van Rhyn.</ref> '''15 Februarie 1898:''' Jan Basson antwoord. Vergissing is menslik. Hy het baie te doen gehad en het hom vergis met die datum. Basson het mense aangesê om Vrydag op te daag in plaas van Donderdag, en toe sy seun hom die Donderdagaand inlig die vergadering het reeds plaasgevind, was hy bitter spyt. Maar aangesien die politieke tema van daardie edele here reeds so wyd bekend was deur die talle vergaderings wat in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer is, was almal reeds vertroud met hul sentimente. Verder, ietwat onnadenkend, het baie gedink: "Ek is vandag te besig; ander sal sekerlik bywoon". En so, tot almal se spyt, het niemand opgedaag nie en was daar geen vergadering nie.<br>Nou, wat betref die rondry in 'n "cab" saam met mnr. Logan, dit is pure onsin. Basson het omstreeks 12 uur by sir James Sivewright se kantoor vir sake aangemeld en mnr. Logan daar ontmoet. Nadat hulle sake gedoen het, het albei in dieselfde rigting vertrek. Basson moes Harcombe Brothers in Adderleystraat spreek, en Logan het saam met Basson na die Kerkplein geloop, daar 'n kar na sy kantoor gehuur en Basson gevra om by hom aan te sluit.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Basson en Van Rhijn. 26 Februari, Bijvoegsel, p.4: Darling, Droogvlei,<br>15 Febr. 1898.<br>Aan den Editeur. <br>Mijnheer.—Uit des heeren Van Rhijns dankbetuigingen voor genoten liefde en gastvrijheid die hij en zijn gezelschap overal genoten hebben bij hunnen omgang, vind ik ook een doorn onder de door hem genoemde rozen. Namelijk te Darling was geen opkomst en z.ed. neemt het als een affront aan en ook Jan Basson ex-L.W.V. vleit hij eerst op zijn eigenaardige manier als echte Afrikaander, maar tegelijkertijd steekt hij hem met den moordpriem, en vergelijkt hem met een Demas. (Echt christelijk niet waar?)<br>Nu heer editeur, laat mij in een paar regelen toe de volle waarheid aan het licht te brengen. De zaak is deze: Onze menschen hier hadden volstrekt geen plan den ed. heer Van Rhijn en zijn collegas te beleedigen, door niet op te komen. Maar daar het politieke thema van die ed. heeren al zoo over en over bekend stond door de vele gehoudene vergaderingen en gepubliceerd in uw geëerd blad, was een ieder al bekend met hun gevoelens. En daarbij een beetje onbedachtzaam dachten velen: Ik heb het te druk vandaag, anderen zullen wel opgaan. En zoo tot een ieders spijt kwam niemand opdagen en er was geen vergadering. Ik geef mijn ed. vriend de verzekering dat dit zoo is.<br>Wat Jan Basson betreft moet ik zeggen het is waar, de ed. heer Van Rhijn heeft hem in de stad verzocht het rond te zeggen om op te komen. Maar Jan Basson heeft veel te doen en maakte ongelukkig een abuis met den datum. Hij zeide zijn menschen aan om op te komen op Vrijdag inplaats van Donderdag, en toen zijn zoon hem Donderdagavond kwam zeggen dat de vergadering plaats had, was het hem een bittere spijt.<br>Ook de ed. heer Lochner heeft hem een brief geschreven. Dus op dit punt betuig ik mijn spijt.<br>Nu, wat betreft het rondrijden in een cab met den heer Logan is louter onzin. De zaak is deze: Ik maakte mijn opwachting bij sir James Sivewrights kantoor voor bezigheid, tegen 12 uur, en ontmoette den heer Logan aldaar. Na de zaken verricht te hebben vertrokken wij beiden in een richting. Ik moest Harcombe Brothers in Adderleystraat zien en de heer Logan wandelde met mij op tot op het Kerkplein en engageerde daar een cab tot aan zijn kantoor en verzocht mij mede in te stappen en zoo reden wij te samen.<br>Ziet u heer editeur, dat beteekend rondrijden in des heeren Van Rhijns oogen. Maar een ieder die de ed. heer Van Rhijn kent zooals ik, kan tusschen zijn regels lezen wat zijn doel er mede is, om zoo te schrijven. Ik was altijd zijn ondersteuner en ben het nog, jammer dat ik van hem zulk een slag in het aangezicht moet krijgen, geheel onschuldig. Ik ben nog diezelfde Afrikaander zooals hij mij noemt. En wat meer is, is het dan een vernedering om met den heer Logan mee te rijden? Als wij als leden in het parlement saam kunnen zitten, dan kunnen wij toch ook samen rijden, al verschillen wij van gevoelen? Het geheele huis was altijd mijne vrienden. Zoo bekrompen ben ik gelukkig niet. Het is erg jammer dat een man als mijn vriend Van Rhijn in zijn positie tot zulke netelige dingen afdaalt, om in publieke nieuwsbladen bekend te stellen met wie men in een cab rijdt, dit wordt niet van een man die zijn electie (?) omhoog houdt verwacht.<br>Weldra zal mijn vriend als ik met een gerespecteerde dame in een cab rijd de wereld het verkondigen.<br>Nu ik hoop mijn oude vriend zal zien dat de zaak heel anders is dan hij denkt, en neme afscheid van het publiek geschrijf.<br>Geheel de uwe,<br>Jan A. Basson.</ref> Om 'n stemgeregtigde te wees in 1898, beteken die kieser moes 'n man wees van 21 jaar of ouer, 'n Kaapse burger van geboorte of deur naturalisasie (ná 12 maande op Kaapse grond) wees, grond of 'n gebou bewoon van £75 werd, óf £50 per jaar verdien. Daar was baie maniere om 'n kat dood te maak: 'n boer kon sy seun £50 per jaar se waarde gee in kos, klere en perdevoer as 'salaris'. Of die seun kon 'n stukkie grond van sy vader bewerk ter waarde van £75. Drie mans kon byvoorbeeld gesamentlik in 'n huis woon van £225+ (want £75 x 3), of twee seuns kon gesamentlik boer op 'n stukkie grond van £150 (want £75 x 2). Verder moes die kieser sy naam, woonadres en nering kon neerskryf. As die kieser egter voor 1892 al stemgeregtig was, en nie by die nuwe kategorieë ingepas het nie, moes die betrokke individu eenvoudig nie roer nie: solank hy in die kiesafdeling gebly woon het waar hy voorheen geregistreer was, het hy sy stemreg onder die ou, laer vereistes (£25-huis of £25-salaris) behou.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Wie kan geregistreerd worden? 20 Mei, p. 2-3: [...]Het antwoord op deze vraag is tweederlei: - <br>1. Alle mannelijke personen die den ouderdom van 21 jaar bereikt hebben, welke de volgende kwalifikasies of bevoegdheden bezitten:-<br> a. Zij moeten burgers der Kolonie zijn. Allen die in de Kolonie geboren zijn, zijn burgers der Kolonie. Zij die met in de Kolonie geboren zijn moeten genaturaliseerd worden. Geen persoon kan genaturaliseerd worden tenzij hij minstens 12 maanden in de Kolonie heeft gewoond met het doel hier te blijven. Hij die genaturaliseerd wil worden moet aanzoek doen bij den koloniale secretaris, die, indien het aanzoek in orde is, hem een certifikaat van naturalisatie zal toezenden. Het gemakkkelijkste is aanzoek te doen bij den magistraat om een officieelen vorm van aanvraag tot naturalisatie, dien vorm in te vullen en dan op te zenden naar den kolonialen secretaris. Burgers van den Vrijstaat of Transvaal, thans woonachtig in de Kolonie (in Bechuanaland zijn velen), behooren op dit punt nauwkeurig acht te geven.<br> b. Zij moeten een gebouw met den grond erbij, afzonderlijk of gezamenlijk, van eene waarde van niet minder dan £75 elk bewonen of occupeeren. Gesteld nu dat A. een huis bewoont ter waarde van £100 dan kan hij natuurlijk, geregistreerd worden. Het huis behoeft niet zijn eigendom te zijn, dus kan een bijwoner, die een huis bewoond dat £75 of meer waard is, geregistreerd worden. Neem weder dit geval. A., B. en C. zijn de bewoners van een gebouw dat £300 waard is. Zij kunnen dan alle drie geregistreerd worden, want driemaal £75 is slechts £225, en de waarde van het huis is £300. Zeg dat in dit geval A. een boer is, en B. en C. zijn twee mondige zonen die het recht hebben bij hem te wonen, dan kunnen zij alle drie geregistreerd worden, want het huis is meer dan £225 waard. Maar neem nog dit geval: - A., een boer bewoont een plaats - het huis waarin hij met zijn twee zoons, B. en C., woont is £100 waard en de geheele plaats is £1,000 waard. Kunnen B. en C. nu ook geregistreerd worden? Het is duidelijk dat A., de boer, bewoner van het huis en de plaats de bevoegdheid bezit, maar hoe omtrent B. en C.? Zij kunnen niet geregistreerd worden als bewoners van het huis, want het huis is slechts £100 waard. Op welke voorwaarden kunnen zij dan geregistreerd worden? Het antwoord is eenvoudig: B. en C. kunnen geregistreerd worden indien zij een stukje van den grond voor eigen rekening, zeg een stuk tuin of stuk land, bewerken, of voor weiveld gebruiken want dan occupeeren zij dit stukje grond. B. moet zulk een stukje grond met het huis daarop, ter waarde van £75, bewonen, en C. ook, of, indien B. en C. samen boeren moet het stukje grond of het gebruik ervan tweemaal £75, of £150, waard wezen. Een andere manier waarop B. en C. stemgerechtigd kunnen worden is indien zij elk £50 per jaar verdienen. Deze som kan betaald worden in kost, kleederen, rijpaard-voeder, zakgeld, enz.<br> Wij vertrouwen dat wij dit punt nu duidelijk gemaakt hebben, en dat geen boerenzoon ongeregistreerd zal blijven omdat hij niet deze kwalificatie bezit.<br> (c.) De derde bevoegdheid die een persoon moet bezitten is deze: hij moet in staat zijn om zijn naam te teekenen en zij adres en nering te schrijven.<br> De kiezers in deze klasse moeten dus deze drie bevoegdheden bezitten [...] doch niet de bevoegdheid der nieuwe wet bezaten, hun stem onder de oude wet, zouden behouden, zoolang zij in de kiesafdeeling, waarin zij geregisteerd waren, zouden blijven wonen. Men ziet dus deze klasse van kiezers op twee manieren hun stemrecht kan verliezen en indien zij niet de bevoegdheid onder de oude wet, d.i. een huis bewonen ter waarde van £25 of een salaris van £25 trekken, bezitten, of (b) indien zij het distrikt verlaten waarin zij woonden toen de wet van 1892 in werking kwam. Op deze twee punten behoort zeer nauwkeurig gelet te worden. [...]</ref> Op die kiesersrol wat in 1897 teen 30 September gefinaliseer was, het die Malmesbury Kiesafdeling 2 500 geregistreerde kiesers gehad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 30 September, p.3: Malmesbury - De kiezerslijst voor deze kiesafdeeling is nu kompleet, met een totaal van 2,500 namen tegen 2,235 op de oude lijst. Er zijn 300 gekleurde kiezers.</ref> 1 481 in die Piquetberg Kiesafdeling.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 2 October, p. 3: In de Kiesafdeeling Piketberg zijn nu 1,481 kiezers, waaronder 83 gekleurden geregistreerd. Op de vorige lijst waren slechts 120 namen.</ref> Die kieser kon drie kandidate kies, of kon tot drie kruisies langs 'n enkele verkiesingskandidaat maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Hoe moet men stemmen? 10 Juni, p. 2: Indien de kiezer meer dan één stem voor denzelfden kandidaat kan uitbrengen, moet hij ''evenveel kruisjes achter den naam van dien kandidaat plaatsen'', als hij voor hem gewenscht te geven. Wil hij dus, om bij het voorbeeld te blijven, aan Jan Brink twee stemmen geven, dan zet hij twee kruisjes achter zijn naam - zóó XX. Wil hij drie stemmen voor hem geven dan maakt hij drie kruisjes - zóó XXX.</ref> Die stemdag op '''16 Maart 1898''' vir die Lid van die Wetgewende Raad het gekom en gegaan; met die uitslae van sowel die Malmesbury- as die Piquetberg-kiesafdeling:<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Uitslag der Elekties. 24 Maart, Bijvoegsel, p. 2</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" valign="top" |'''NOORDWESTELIKE SIRKEL''' |- | colspan="2" valign="top" |'''Malmesbury Kiesafdeling''' | colspan="2" valign="top" |'''Piquetberg Kiesafdeling''' |- | valign="top" |Lochner | valign="top" |1 462 | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |529 |- | valign="top" |Logan | valign="top" |1 401 | valign="top" |Lochner | valign="top" |479 |- | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |593 | valign="top" |Logan | valign="top" |450 |- | valign="top" |Joubert | valign="top" |520 | valign="top" |Rabie | valign="top" |449 |- | valign="top" |Rabie | valign="top" |385 | valign="top" |Joubert | valign="top" |85 |} Die stemtotaal van die hele Noordwestelike Sirkel, waarvan die Malmesbury- en Piquetberg-kiesafdeling deel uitmaak, sien so daaruit: {| | rowspan="2" valign="top" | '''LWR-Kandidaat''' | colspan="2" valign="top" |'''Stemme''' |- | valign="top" |'''''De Zuid-Afrikaan'''''<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Noordwestelijke Cirkel. 31 Maart, Bijvoegsel</ref> '''(31 Maart 1898)''' | valign="top" |'''Aangepaste<br>syfers'''<ref name="SmithElections1980" /> |- | valign="top" |'''J. D. Logan''' | valign="top" |7 375 | valign="top" |7 378 |- | valign="top" |'''J.A. van A. Lochner''' | valign="top" |3 864 | valign="top" |3 859 |- | valign="top" |'''P. B. van Rhijn''' | valign="top" |3 613 | valign="top" |3 610 |- | valign="top" |D. de V. Rabie | valign="top" |3 112 | valign="top" |3 108 |- | valign="top" |J. J. Joubert | valign="top" |1 620 | valign="top" |1 617 |} ==== 'n Ou plan word onder die stof uitgehaal ==== '''3 Mei 1898:''' 'n Kaart is reeds voltooi vir G.S. Owen se Malmesbury-Greyspas-opmeting. [https://ibali.uct.ac.za/files/original/139526e5859d4ac5fb0b206955439845ac752bda.jpg Op die kaart word duidelik aangedui hoe die voorgestelde spoorlyn die goue middeweg probeer vind]: geen dorpe word by aangedoen buiten Kalabaskraal nie. Dit loop vanaf Kalabaskraalstasie, oor die Dieprivier, deur Mollen Berg, Groenrivier, Michel Heyns Kraal, Pendoorn Valley, Langedam, Gemsbok Kuil, Waterschildpad Kuil, Vygekraal, Oliphants Fontein / Cochnara (Kochera; Kochra), Uilen Kraal & Melkbosch Rug, Ganzekraal/Enkelde Valley, Schaf Plaats Fontein, Wolve Dans, Rondekuil (vandag Boplaas), Klipgat, Visscher's Kraal, Bosjesmans Kloof, Middel Kraal, (Aan de) Berg Rivier, Brood Kraal, oor die [[Bergrivier]], na Wittewater, tot by Rietfontein. Met ander woorde, dit is hoogs waarskynlik dat die spoorwegbrug vandag presies sou staan by Moravia, Piketberg, waar dit vandag is. '''10 Oktober 1898:''' 'n Spoorwegwetsontwerp word in die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn word daarin gelys en spesifiek aangedui as 'n 3 voet 6 duim-spoor.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Wetgevende Vergadering, Maandag, 10 October. Spoorwegen. 12 October, Bijvoegsel: De premier bracht een bill in voor zekere spoorwegen.<br> De heer Schreiner wilde informatie hebben aangaande de voorgestelde lijnen.<br> Sir James zei dat al de lijnen die gebouwd zullen worden opgemeten zijn en dat de bijzonderheden reeds voor het huis waren. De wenselijkheid om die lijnen te bouwen was reeds door het huis besproken.<br> De bill maakte voorziening voor het bouwen van de volgende lijnen :<br> 1. Somerset Oost-Kingwilliamstown als een regeeringslijn.<br> 2. Caledon, van Sir Lowryspass, een 3 voet 6 duim spoor.<br> 3. '''Kalabaskraal-Pikenierskloof (Peketberg)—een 3 voet 6 duim spoor.'''<br> 4. Queenstown-Tarkastad.<br> 5. Langkloof (Uitenhage). De regeering dacht dat hier een proef met een 2 voet lijn genomen kon worden.</ref> '''19 Oktober 1898:''' Die inwoners van die [[Swartland_Plaaslike_Munisipaliteit#Toponimie|Roode Zwartland]] (Moorreesburg), Hopefield en Clanwilliam-distrikte dring aan op die bou van die Piquetberg-spoorlyn, en wil graag die parlement se goedkeuring daarvan sien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 20 October, p. 3: Piketberg, 19 Oct. [...] Bericht is ontvangen uit Roode Zwartland, Hopefield en Clanwilliam distrikten, dat de menschen aandringen op den bouw van den Piketberg-spoorweg en met verlangen uitzien naar de goedkeuring daarvan door het parlement.</ref> '''6 Desember 1898:''' Die inleidingsartikel van ''De Zuid-Afrikaan'' lig die lesers in die Malmesbury/Kalabaskraal-spoorlynuitbreiding sal die volgende dag in die parlement bespreek word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Nieuwe Spoorwegen, 6 Dec, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer, commissaris van openbare werken, zal morgen de tweede lezing van een bill voorstellen, voorziening makende voor het bouwen, uitrusten en exploiteeren van zekere spoorweglijnen. Dit voorstel heeft de 5de plaats op het papier en men zal waarschijnlijk er bij komen, daar de eerste vier orders waarschijnlijk niet aanleiding zullen geven tot een lange discussie.<br> Deze bill maakt voorziening voor het bouwen van vijf verschillende lijnen, namelijk: —<br> (1.) Somerset Oost via Cookhouse naar Kingwilliamstown, 147 mijlen lang, £485,100 te kosten;<br> (2.) Port Elizabeth naar een punt nabij Avontuur, 2 voet breedte tegen £2,500 per mijl, 178 mijlen lang, £445,000 te kosten;<br> (3.) Sir Lowrys-pass naar Caledon, 53 mijlen lang, £439,000 te kosten;<br> (4.) '''Van een punt op de Malmesbury-lijn naar Pickenierskloof, 96 mijlen lang, £505,000 te kosten;'''<br> (5.) Van een punt nabij Queenstown naar Takastad, 31 mijlen lang, £102,250 te kosten.<br> Het bouwen van de eerstgenoemde lijn werd reeds in 1895 geauthoriseerd, onder het bijdrage-stelsel, en indien de regeering geen bevredigend kontrakt kon krijgen, de lijn dan als een regeerings-lijn te bouwen.<br> Sedert 1895 werd een kontrakt aangegaan onder het bijdrage-stelsel, maar daar het kontrakt niet op een bevredigende wijze werd uitgevoerd, besloot de regeering andere stappen te nemen. In de spoorweg-bill die sir JAMES SIVEWRIGHT op den eersten dag van deze sessie inbracht, is een kontrakt aangegaan door den vorigen commissaris met zekeren heer DAVID URQUHART, die teekende “voor de Thames Ironworks and Shipbuilding Co. bpk.” In de voorrede van dit kontrakt wordt gezegd, dat “de overeenkomst aangegaan wordt, onderworpen aan de goedkeuring van het parlement voor zooverre dezelve noodig mag zijn.” Wat de eigenlijke beteekenis of waarde van deze woorden, door ons gecursiveerd, is, zullen de rechtsgeleerden ons moeten zeggen; maar dit is in elk geval zeker, dat de eerste clausule van deze bill, zooals opgesteld door sir JAMES, bepaalt dat “deze overeenkomst wordt mits dezen bekrachtigt.” Sir JAMES, een der onderteekenaars van het kontrakt, schijnt dus te denken, dat dit kontrakt nog door het parlement bekrachtigd moet worden.<br> Maar nu is de vraag: is er al werk onder dit kontrakt gedaan? Werden tenders voor dit kontrakt gevraagd?<br> De Caledon en Piketberg lijnen zijn in deze bill begrepen; maar de belangrijke vraag is welke route genomen zal worden. In het geval van eerstgenoemde lijn is er de alternatieve route door Franschhoek, en in dat '''van Piketberg heeft men de route van Kalabaskraal, en de andere van 't dorp Malmesbury.'''<br> De lijn naar Avontuur zal slechts een breedte van 2 voet hebben, dus zal het de eerste ‘lichte spoorweg’ der regeering in de Kolonie zijn. Het zal dus een experiment zijn, en indien het een succes blijkt te zijn, is 't te voorzien dat het binnenkort in verschillende richtingen uitgebreid zal worden. De hulpbronnen van de landbouw distrikten zullen dan op deze wijze ontwikkeld kunnen worden.</ref> '''7 Desember 1898:''' Middagsitting van die Wetgewende Vergadering. Die nuwe Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, lees 'n rits spoorlyne voor wat in 'n nuwe wetsontwerp vervat is. Dan noem hy: die derde lyn is die Malmesbury-lyn, wat gebou sal word vanaf Kalabaskraal na Pickenierskloof. Hierdie sou veral 'n ontwikkelingslyn wees. Party mense is sterk ten gunste daarvan dat die lyn gebou sal word vanaf Malmesbury na Visserskraal. Hy het hierdie laaste lyn laat ondersoek, en hierdie lyn sou sowat 15 tot 20 myl langer wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, en dit sou ook baie meer kos, omdat die helling oor die algemeen 1 in 70 voet sou wees. As die Malmesbury-Visserskraal-lyn sou slaag, dan sou hy nader aan Moorreesburg gewees het, en al wil Sauer graag die Moorreesburgers te hulp wees, was dit tog nie wenslik om die lyn daarlangs te bou nie. Hy wil ook nie Malmesbury geheel en al afskeep nie, daarom sou hy "in comité" voorstel om die lyn te bou vanaf Malmesbury tot 'n punt anderkant Darling, en vandaar na Visserskraal. Die lyn sou drie myl korter wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn en £15 000 spaar.<br>Sir James Sivewright (hangende 'n ondersoek rakende die Thames Ironworks Co.-tendersage, asook van verkiesingsknoeiery) was sterk ten gunste van die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, maar hy was beslis teen die Malmesbury-Darling-Vissersklooflyn gekant. Eersgenoemde lyn sou beter wees en lonender. By die laasgenoemde spoorlyn sou artikels/goedere dubbeld vervoer moes word. <ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Woensdag, 7 December. Verlenging van Spoorwegen-bill. 8 December, Bijvoegsel: ...De derde lijn was de Malmesbury lijn, die gebouwd zal worden van Kalabaskraal naar Pikenierskloof. Deze zou vooral eene ontwikkelings lijn wezen. Sommigen waren sterk er voor dat de lijn gebouwd zal worden van Malmesbury naar Visserskraal. Hij had deze laatste lijn laten onderzoeken, en die lijn zou zoowat van 15 tot 20 mijlen langer zijn dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn, en zij zou ook veel meer kosten, daar de helling over het algemeen 1 in 70 voet zon wezen. Was de lijn Malmesbury—Visserskraal aangenomen dan zou zij nader aan Moorreesburg geweest zijn, en hoewel hij gaarne de inwoners van Moorreesburg wilde helpen, was het toch niet wenschelijk de lijn daar langs te bouwen. Hij wilde Malmesbury ook niet geheel in de koude laten, daarom zou hij in comité voorstellen de lijn te bouwen van Malmesbury tot een punt anderkant Darling, en vandaar naar Visserskraal. Die lijn zou drie mijlen korter wezen dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn en £15,000 besparen.<br>[...]Sir James Sivewright [...] Voortgaande [...] Hij was sterk ten gunste van de Kalabaskraal-Pikenierskloof lijn, maar hij was beslist tegen de Malmesbury-Darling-Visserskloof lijn. Eerstgnoemde lijn zou veel beter wezen en beter betalend. Over laatstgenoemde lijn zou men de artikelen dubbel vervoeren.</ref> '''16 Desember 1898:''' Aandsitting van die Wetgewende Vergadering.<br> Die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) stel voor dat die lyn nie meer vanaf Kalabaskraal gebou moet word nie, maar vanaf Malmesbury.<br> Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) is verheug oor die wysiging. Hy onthou nog 'n opmeting van 1881 waar die spoorlyn na Piquetberg 32 myl korter was as die voorgestelde lyn. Sy kiesers steun die reguit lyn, en hy lig die voordele uit.<br> Sauer sê, toe hy die wetsontwerp voorgestel het, was hy onbewus van die opmeting wat in 1881 gedoen is, wat 28 myl korter is. Nou is die plan onder die stof uitgehaal. Hy stel egter voor dat die opmeting oorgedoen word (net om te kontroleer en seker te maak) en indien dit korrek is, sou hy die spoorlyn laat bou. Met daardie geld wat gespaar word, sou hy dan 'n taklyn laat bou na Darling en Hopefield, vanaf Malmesbury af. Hierdie oplossing beskou hy ongetwyfeld as die beste.<br> Sir James Sivewright wil die lyn vanaf Kalabaskraal laat loop.<br> Francis Oats (Namaqualand) ondersteun die nuwe spoorlyn vanaf Malmesbury deur Moorreesburg, net soos die regering voorgestel het.<br> Jacobus Abraham Smuts (Malmesbury) wil slegs 'n paar woorde sê. Dit sou baie onregverdig wees om die lyn vanaf Kalabaskraal te bou. Hy was geheel en al ten gunste van die wysiging van Sauer om die lyn vanaf Malmesbury te bou. Hy sal met gerustheid die lyn in die hande van die regering oorlaat.<br> Daniel Jacobus Marais (Piquetberg) sê die Darlinglyn het geen politieke bymotiewe nie: sir James Sivewright het die lyn eenvoudig voorgestaan omdat dit deur die ingenieurs aanbeveel is. Hy sou ook verkies om die saak in die hande van die regering te laat, sodat daar verder ondersoek gedoen kan word en dan in die beste belang opgetree kan word.<br> In antwoord op 'n vraag van sir James Sivewright, sê Sauer dat hy homself nie tot enige spesifieke lyn verbind nie, aangesien hy nog nie genoeg inligting voor hom het nie. Hy wou verdere ondersoeke doen en sou dienooreenkomstig optree. Hy sou bereid wees om Darling en Hopefield 'n taklyn toe te staan. Hy was gereed om die wysiging soos volg te verander: om die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury te laat loop. Indien die direkte lyn dan verwerp word, sou hy oordeel of die lyn vanaf Kalabaskraal of vanaf Malmesbury moet loop.<br> Sauer het sy wysiging teruggetrek, sodat sir James kon voorstel dat die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury gebou word. Dit word aangeneem.<br> Daarna is die Wetsontwerp, soos gewysig deur Sauer, aangeneem.<br> Die wetsontwerp is gerapporteer{{voetnota|Die term gerapporteer verwys hier na die formele prosedure waarby die voorsitter van die 'Komitee van die Hele Huis' aan die Speaker verslag doen dat die wetsontwerp deur die komiteestadium is, met of sonder wysigings. Dit is die stap wat die finale stemming en deursending na die Wetgewende Raad voorafgaan.}}, en die Laerhuis het om 11:05 nm. verdaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement. Wetgevende Vergadering. 16 December, Avondzitting, Malmesbury Lijn. 17 December, Bijvoegsel: Deze lijn werd aan de orde gesteld.<br>De heer Sauer stelde voor de lijn niet van Kalabaskraal maar van Malmesbury te laten gaan.<br>De heer Van Zijl verheugde zich over dit amendement. Hij herinnerde zich aan eene opmeting van 1881 waaronder de lijn naar Piketberg 32 mijl korter was dan de voorgestelde lijn. Zijne kiezers waren voor een rechtuit lijn, en hij toonde de voordeelen aan, hetgeen opgehelderd werd met de lijn van Kraaifontein.<br>De heer Sauer gaf de reden voor zijn amendement. De lijn van Malmesbury was 2 mijl korter dan die van Kalabaskraal, hoewel de lijn van Kaapstad naar Piketberg 6 of 7 mijl langer zou zijn. Toen hij zijn bill voorstelde wist hij niet van de opmeting van 1881, die 28 mijl korter zou zijn dan de voorgestelde lijn. Hij stelde thans voor deze opmeting te laten overdoen, en indien juist, zou hij die lijn laten bouwen. Met het gespaarde geld zou hij dan een tak-lijn bouwen naar Darling en Hopefield, van Malmesbury. Deze oplossing achtte hij ongetwijfeld de beste.<br>Sir James wilde de lijn van Kalabaskraal laten gaan.<br>De heer Oats ondersteunde de nieuwe lijn van Malmesbury over Moorreesburg, zooals voorgesteld door de regeering.<br>De heer J. A. Smuts zou slechts een paar woorden zeggen. Het zou zeer onrechtvaardig wezen de lijn van Kalabaskraal te bouwen. Hij was geheel ten gunste van het amendement van den heer Sauer om de lijn van Malmesbury te bouwen. Hij zal met gerustheid de lijn in handen van de regeering te laten.<br>De heer D. J. Marais zei dat de Darling lijn geen politieke lijn was, sir James had die lijn voorgestaan omdat zij door de ingenieurs aanbevolen werd. Hij was echter er voor de zaak in handen van de regeering te laten, die verder onderzoek kon doen en dan naar het beste handelen.<br>Op eene vraag van sir James zei de heer Sauer, dat hij zich aan geen speciale lijn verbond, want hij had nog niet genoeg informatie voor zich. Hij wilde verder onderzoek instellen en zou daarop handelen. Hij zou gewillig wezen Darling en Hopefield een taklijn te geven. Hij was gereed het amendement te veranderen als volgt:— de lijn te laten gaan van Kalabaskraal of Malmesbury. Werd de direkte lijn dan verworpen, dan zou hij oordeelen of de lijn van Kalabaskraal of van Malmesbury zou gaan.<br>De heer Sauer trok zijn amendement terug, zoodat sir James kon voorstellen dat de lijn zou gebouwd worden van Kalabaskraal of Malmesbury.<br>Dit werd aangenomen.<br>De Queenstown-Tarkastad lijn was vervolgens aan de orde.<br>Kolonel Schermbrucker wilde de lijn van Sterkstroom gebouwd hebben.<br>Deze lijn werd onveranderd aangenomen.<br>Daarna werd de bill, zooals geamendeerd door den heer Sauer, aangenomen.<br>De bill werd gerapporteerd, en het huis verdaagde om 11-5.</ref> '''20 Desember 1898:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die Spoorverlenging Wetsontwerp die tweede keer voorgelees. Al is James Douglas Logan (Noordwestelike Provinsie) verheug oor die Malmesbury-verlenging (omdat die boere van Malmesbury en die Sandveld elke bietjie hulp verdien), vrees Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Noordwestelike Provinsie) dat die Kalabaskraalroete 'n wit olifant gaan wees. Die lyn loop nie deur die eintlike graanskuur nie. 'n Lyn na die Sandveld sou geen lyn vir Malmesbury wees nie. Petrus Benjamin van Rhijn (Noordwestelike Provinsie) steun die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury na Pickenierskloof. Vir hom is dit 'n goeie roete wat lonend sou wees, en hy is bly dat die saak in die hande van die regering was. Hy wou weet of die regering nie later iets vir Porterville sou doen nie. Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy kan geen beloftes maak nie. Daniel Petrus van den Heever (Noordoostelike Provinsie) meen die Huis moet nog vasstel waarvandaan die lyne moet loop: Kalabaskraal of Malmesbury. Dit word goedgekeur. Skedule B word afgehandel. Nadat die Wetsontwerp (van verskeie ander lyne) deur die komitee hersien, oorweeg en goedgekeur is, word die Wetsontwerp 'n derde keer in die Hoërhuis voorgelees en aangeneem. Die bewoording van die wet, en die onsekerheid rondom Kalabaskraal of Malmesbury as beginpunt, het net so behoue gebly, presies soos dit in die raad gedebatteer is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement: Wetgevende Raad. Spoorwegverlenging Bill, 22 December, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer stelde voor de tweede lezing van deze bill. Daar de tijd kort was meende hij dat het best zou wezen zijne aanmerkingen terug te houden tot later. Hij zou nu slechts de tweede lezing voorstellen en in comité de informatie geven die men verlangde.<br>De ed. heer Van Rhijn was verblijd dat men in deze bill aan de noord-westelijke distrikten gedacht had, die tot hiertoe zeer stiefmoederlijk behandeld werden. Hij zou voor de tweede lezing stemmen, hoewel hij in comité misschien amendementen zou voorstellen. Hij pleitte verder voor Franschhoek en was verblijd over wat de ed. heer Sauer in verband met deze route zeide. Franschhoek had aanspraak op een lijn, en kon het niet anders dan moest men hem een taklijn geven.<br>De ed. heer Wilmot meende dat de Caledon spoorweg een lichte lijn moest wezen. Hij was verblijd dat de Langkloof lijn een lichte zou wezen. Een vruchtbare landstreek zou door die lijn worden ontwikkeld. Spreker meende dat lichte spoorwegen goed zouden betalen in dit land. In andere landen waren lichte spoorwegen een groot succes. Als er meer lichte spoorwegen waren zou meer grond onder bebouwing gebracht worden en men zou goedkoop kost krijgen. Hij dacht dit was het begin van de ontwikkeling van het land.<br>De ed. heer Bellingan zou de bill ondersteunen. Hij zou de regeering ter overweging geven een lijn van Klipplaat naar Jansenville, van Sandflats naar Alexandria, van Grahamsstad naar Peddie en van Victoria West naar Carnarvon te bouwen. Deze lijnen waren zeer noodzakelijk. Peddie was een zeer vruchtbaar distrikt. Er werden alle soorten vruchten gekweekt. Hij hoopte de regeering zou deze lijnen in gunstige overweging nemen.<br>De ed. heer Van Eeden wenschte de regeering geluk met hare goede voornemens. Al het belangrijke werk werd voor het laatst gehouden. Dit werd veroorzaakt door de ellendige redistributiewet. Hij had Caledon geraden te nemen wat zij kon krijgen. Hij zou geen stroo in den weg van deze bill leggen. Wat de routes betreft moest de regeering beslissen. Hij hoopte ze zou slagen de bill door te krijgen. Het geld zou besteed zijn in belang van de ontwikkeling van het land. Vruchten waren hier zeer duur. Er moesten spoorwegen wezen om de produkten van den boer ter markt te brengen. Allen konden niet thans lijnen krijgen. Men moest stap voor stap gaan. Hij wenschte de regeering geluk, maar hoopte dat ze niet parmantig zou worden wanneer ze sterk werd.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat er onder de voorgestelde lijnen sommigen waren die blijken zouden groote witte olifanten te zijn, lijnen die nooit zouden betalen. Het speet hem dat de Somerset Oost-Kingwilliamstown lijn niet naar Seymour zou worden gebouwd, een zeer vruchtbaar distrikt. Men ging weder naar Kingwilliamstown. Hij vreesde dat de lijn dan niet zou betalen. Met het geld reeds te Kingwilliamstown en Oost Londen uitgegeven zou men Tafelberg in een haven kunnen veranderen. Die plaatsen hebben het land zeer veel gekost. Wat de Sir Lowry pass-Caledon lijn betref, meende hij dat die lijn niet zou kunnen gebouwd worden voor de genoemde som. De kosten zouden veel hooger zijn. Hij had geen vertrouwen in de opmeting der ingenieurs. Dan was de vraag: welke route is de beste, Franschhoek of Sir Lowrys pas. Hij kon niet zeggen welke route de beste is, en moest de zaak in handen der regeering laten. Wat de opmetingen betreft meende hij dat men niet daarop kon gaan. Als men een lijn wilde bouwen moest de regeering een commissie zenden om te onderzoeken welke de beste route zal zijn.<br>De ed. heer Faure wilde weten of de regeering een taklijn aan Franschhoek zou geven.<br>De ed. heer Du Toit zei de tijd was gekomen om het land te ontwikkelen. De westelijke distrikten konden de Kolonie van goedkoop brood voorzien en moesten door spoorwegen geopend worden. Hij was van plan voor de bill te stemmen, omdat hij meende dat als die lijnen gebouwd zijn het noord-westen aan de beurt zou komen. Nadat men de graan distrikten ontwikkeld heeft moet men het noord-westen te hulp komen zoodat men de markten van vleesch kon voorzien. Hij hoopte dat de regeering de lijnen langs de beste routes zou laten bouwen.<br>De ed. heer Neethling betreurde het dat een nauwe spoorweg van 170 mijlen lang zou gebouwd worden. Hij geloofde niet dat die spoorwegen goedkooper konden gebouwd worden. '''Hij was er tegen nauwe lijnen te bouwen. Het over laden zou veel oponthoud veroorzaken.''' Het mag mogelijk later noodig wezen de Langkloof lijn te verlengen en dan zou men weer een ander spoor moeten leggen tegen groote kosten. De spoorwegen zouden veel meer kosten dan de sommen in de bill genoemd. De spreker was ten gunste van de Franschhoek route naar Caledon. Als de lijn over Sir Lowrys pas gebouwd wordt, hoopte hij dat de regeering hare belofte zou nakomen en aan Franschhoek een taklijn geven.<br>De ed. heer Pretorius wilde de aandacht van den commissaris bepalen op twee gebreken in de bill. De lijn Cookhouse-Kingwilliamstown ging te ver voorbij Stockenstroom, een zeer vruchtbaar distrikt, dat veel doet aan tabak cultuur. Een grooter gebrek was de Queenstown-Tarkastad lijn. De lijn moest met een verlengd worden naar de Zoutpannen en weder aan de Middellandsche lijn aansluiten. Het terrein was effen en de lijn zou dan betalend wezen. Hij hoopte dit zou gedaan worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat hij in het andere huis gezegd had dat de regeering in de volgende zitting lichte lijnen zou voorstellen. Hij beloofde een taklijn naar Franschhoek, de lijn van de gewone wijdte te zijn. Deze was de eenige belofte welke hij gedaan had.<br>De ed. heer '''Logan''' zei dat het overladen van een nauwe op een breede spoorweg zeer gemakkelijk gaat. Dat was geen bezwaar. Hij meende dat het goed zou wezen een proef te nemen met lichte spoorwegen. Het speet hem dat de Caledon lijn niet door Franschhoek gebouwd zou worden. De lijn zou beter betalen door het vruchtbaar distrikt van Franschhoek. '''Hij was zeer verblijd over de Malmesbury verlenging, een zeer noodige lijn. De Malmesbury en Zandveld boeren verdienden alle hulp. De ed. heer Lochner wilde wat zeggen met betrekking tot de Kalabaskraal verlenging. Hij vreesde dat de voorgestelde route een witte olifant zou wezen. De lijn ging niet door de eigenlijke graanschuur. Een lijn naar het Zandveld zou geen lijn voor Malmesbury wezen.'''<br>'''De tweede lezing werd aangenomen.'''<br>De raad ging in comité op de bill, de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De Somerset Oost—Cookhouse—Kingwilliamstown lijn, 147 mijlen lang, bedrag £485,000, aan de orde.<br>Aangenomen.<br>De lijn Port Elizabeth—Avontuur, 178 mijl, bedrag £445,000, aan de orde.<br> De ed. heer Bellingan wilde een korte lijn naar Uitenhage ten gerieve der boeren. Hij bracht de zaak slechts onder de aandacht der regeering.<br>Deze lijn werd goedgekeurd.<br>De Sir Lowrys pas—Caledon lijn aan de orde. Afstand 53 mijlen, kosten £439,000.<br>De ed. heer Logan vroeg of een lijn zou gebouwd worden van Worcester naar Villiersdorp.<br>De ed. heer Sauer zei hij kon niets beloven dan dat Franschhoek een taklijn zou krijgen.<br>De ed. heer De Wet zei dat het hem scheen of de lijn door Franschhoek gebouwd moest worden. Caledon zou dan nader aan het noorden zijn. Als men toch een lijn naar Franschhoek wilde bouwen kon men meteen de lijn maar doorvoeren naar Caledon.<br>'''Kalabaskraal of Malmesbury naar Pickenierskloof, 96½ mijl, koste £92,250.'''<br>'''De ed. heer Van Rhijn steunde deze lijn. De route was een goede. De lijn zoo gebouwd zou betalen. Hij hoopte de regeering zou voorzichtig wezen. Hij was verblijd dat de zaak in handen der regeering gelaten werd. Hij wilde weten of de regeering niet later iets zou doen voor Porterville.'''<br>'''De ed. heer Sauer zei hij kon niet een belofte doen.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat het huis moest vaststellen vanwaar de lijnen moesten gebouwd worden.<br>Goedgekeurd.'''<br>Aan de orde de lijn van een punt nabij Queenstown naar Tarkastad.<br>De ed. heer De Wet meende dat het beter zou zijn de lijn te bouwen van Sterkstroom. Hij stelde voor dat de lijn van Sterkstroom zal gebouwd worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat die lijn meer zou kosten en de motie was dus uit de orde.<br>De ed. heer Van den Heever zei dat de raad dan aan banden gelegd is. Hij achtte het ongelukkig.<br>Het voorstel-De Wet, uit de orde zijnde, verviel. De ed. heer De Wet gaf zijn spijt te kennen, dat hij niet eene verandering kon voorstellen. De ed. heer Pretorius meende ook dat de lijn langs een andere route moest gaan.<br>De lijn werd goedgekeurd.<br>'''De schedule B was nu afgehandeld.'''<br>Op schedule A zei de ed. heer Wilmot dat de kwestie van het kontrakt met den heer Urquhart door het hof moest worden beslist.<br>De ed. heer Van Rhijn zei dat de vorige commissaris van publieke werken zeer ongelukkig was in het sluiten van kontrakten. Hij had meer vertrouwen in den tegenwoordigen commissaris, die niet zulke losse kontrakten zou sluiten.<br>Schedule A werd goedgekeurd.<br>Op clausule I stelde de ed. heer Sauer als amendement voor, sub-sectie 2 uit te laten en een proviso in te voegen dat de Thames Iron Works Co. securiteit zal geven.<br>Dit amendement werd aangenomen.<br>'''De bill ging door comité en werd met amendement gerapporteerd.'''<br>'''Amendementen overwogen en goedgekeurd.'''<br>'''De bill werd voor de derde maal gelezen en gepasseerd.'''</ref> Wet no. 40 van 1898 ("Railway Extension Act, 1898") word op 6 Januarie 1899 bekragtig.{{voetnota|Sivewright se handtekening is voor die tyd gemaak. Sauer het hom opgevolg. Afgesien van nog 'n paar sake in hierdie wet wat eers uitgeklaar moes word, is Sivewright in 1898 ook van verkiesingsknoeiery aangekla, al was dit sy agente wat dit gedoen het.}} Onder "Schedule B" nommer 4 (d) word gelys: "Kalabas Kraal or Malmesbury to Pickeniers Kloof", dit is 96½ myl lank en die bedrag toegestaan is £505 000.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Acts_of_Parliament/_eMqAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Act+No.+40+of+1898+Railways&pg=PA4003&printsec=frontcover Acts of Parliament. 1899. Sessions of 1898. Fifth Session of the Ninth Parliament, and First Session of the Tenth Parliament. Cape Town: J.C. Juta & Co, pp. 4003 - 4009.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Toe die telegram die aand deurkom dat die Malmesbury-spoorwegverlenging deur die Wetgewende Raad aangeneem is, was die vreugde onder die Piquetbergers groot. In die leeskamer het daar 'n groot menigte saamgedrom om die nuus aan te hoor. Drie hartlike hoera's het weerklink vir D.C. de Waal, D.J. Marais, asook die mans aan die stuur van die spoorwegkommissie, J. Dommisse, W. Liebenberg en G.H. Parrott. Die mense het hul dank uitgespreek teenoor die regering wat hierdie spoorlyn ondersteun. Dit was van groot belang vir hierdie dorp en omliggende streke se ontwikkeling. Tot laat in die aand was die dorpenaars nog op die been, die huise was verlig en daar was musiek in die strate.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg juicht! 22 December, Bijvoegsel: Piketberg, 21 Dec. [...] De vreugde der inwoners was groot gisteravond toen het telegrafisch bericht vernomen werd dat de Malmesbury verlenging door den wetgevenden raad in al hare stadien gepasseerd was. Gisteravond voor de leeskamer vergaderde een groote menigte dames en heeren om het nieuws te hooren en drie hartelijke hoera's werden aangeheven ter eere van onze parlementaire vertegenwoordigers, de hh. David de Waal en Daniel Marais, alsook ter eere van de spoorwegcommissie, de hh. J. Dominisse, W. Liebenberg en G. H. Parrott.<br>Het volk is ook dankbaar jegens de regeering voor 't ondersteunen van die spoorlijn, welke men voorspelt een der betaalbaarste lijnen te zullen zijn, dienende dit en aangrenzende distrikten, die zoo opbrengend en bevolkt zijn. Tot laat in den avond waren de dorpslui op de been, huizen waren verlicht en de muziek in de straten. Een boer van Clanwilliam riep uit: "De Heere zij gedankt voor onze boeren en ook voor die van Olifantsrivier. Een man kan nu met den landbouw voortgaan."</ref> '''27 Desember 1898:''' In 'n artikel wat vlugtig oor Malmesbury se handel uitwei, word 'n kort, maar byna toeristiese prentjie van Moorreesburg geskets. Moorreesburg is drie uur se ry buitekant Malmesbury. Dit is Desember, dit is in die middel van die oestyd. Soms moet mens verby byna eenhonderd waens ry. In hierdie hitte is dit jammer om te sien dat feitlik geen bome gekweek word nie. Die boomlose plase skep 'n sombere prentjie. (Vergeleke hiermee: Malmesbury se Munisipaliteit het in 1891 alleen meer as 8 000 bloekombome en 4 000 acacia-bome aangeplant).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Een reisje na Malmesbury. 8 October, p.3: [...] De Municipaliteit heeft dit jaar vrij wat moeite gedaan om de mooije groote Voetbal-velden in te sluiten, door meer dan 8,000 blaauwgomboomen en 4,000 acacia's te planten. Na eenigen groeitijd zal dit een der mooiste voetbal- en cricketvelden wezen in de Kolonie.[...]</ref> Op Moorreesburg aangekom, tref die fraaie kerkie mens eerste, wat aan die noordeind van die dorp se kant toe staan. Die kerk binne is ruim met goeie ventilasie. Die nuwe orrel is enkele dae tevore ingewy; ook die kansel en die mooi lampe skep 'n netjiese indruk. Die kerkbanke is van die beste en sit baie gemaklik; daar is plek vir 800 kerkgangers. Agter die kerkgronde word daar tans 'n nuwe pastorie vir ds. Retief gebou, wat 'n aanwins vir die dorp sal wees. Die openbare skool het mnr. Walters as skoolhoof. Die meeste handel op die dorp word deur mnr. J. Herman gedryf, en hy geniet die ondersteuning van die inwoners. Moorreesburg beskik oor 'n welingerigte pos- en telegraafkantoor, wat deur mejuffrou Slabbert bekwaamlik bestuur word. En dan: "Mens verwag dat die spoorweg, wat op die punt staan om gebou te word, deur die dorp sal loop. As dit so is, dan wag daar 'n nog heerliker toekoms vir die Moorreesburgers."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Malmesbury: Moorreesburg. 27 December, Bijvoegsel: Een klein doch verkieslijk dorp; drie uren rijdens verwijderd van Malmesbury. In die drie uren passeert men soms tot dicht bij de honderd wagens, en geen wonder dat de afdeelingsraad van Malmesbury steeds zijn hand aan het pad moet houden om dat niet uit orde te doen geraken. Op den weg is het wat bedroevend te zien hoe weinig er aan boomkweeken gedaan wordt, en maken de boomlooze plaatsen eene sombre vertooning.<br>Doch wij komen op het dorp Moorreesburg. Wat het oog het eerst treft is het fraaie kerkgebouw, dat als een pronkstuk aan het noorder einde van het dorp staat. Van binnen is het gebouw ruim en luchtig en maakt een nette vertooning met het prachtig orgel dat eenige dagen geleden ingewijd werd, alsook den kansel en de mooie lampen. De zitbanken zijn van de besten en zitten zeer gemakkelijk, en er is zitplaats voor meer dan 800 personen. Aan de achterzijde van de kerkgronden wordt thans een nieuwe pastorie voor den leeraar, ds. Retief, gebouwd, die een aanwinst voor ’t dorp zal zijn.<br>De publieke school op het dorp heeft den heer Walters tot principaal, en men zegt dat de opleiding door hem gegeven grootelijks op prijs gesteld wordt.<br>Handelszaken<br>De voornaamste handelszaken te Moorreesburg wordt gedreven door den heer J. Herman, en hij gedraagt zich zoo dat hij de hartelijke ondersteuning van de ingezetenen verdient. Moorreesburg heeft ook een welingericht post- en telegraafkantoor, dat door jongej. Slabbert bekwamelijk bestierd wordt.<br>Men verwacht dat de spoorweg die staat gemaakt te worden over het dorp zal gaan. Indien zoo dan wacht een nog heerlijke toekomst de Moorreesburgers.</ref><br> Volgens 'n reisgids uit 1899 lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die reiskoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280]: Carts also leave Malmesbury for Moorreesburg on Tues. & Sat., 6 a.m., 26 miles, 4 hrs. ; fare 7s. 6d. Returning same days at 2 p.m. Private carts about 25s.</ref> ==== Die Hopefield-deputasie staan op ==== '''29 Desember 1898:''' Daar heers groot ongelukkigheid in Achter-Piquetberg omdat die inwoners voel die verteenwoordigers (D.C. de Waal en D.J. Marais) in die parlement het hul in die steek gelaat. Een van die grootste openbare vergaderings in die Sandveld tot op hierdie datum is gehou. D.J. Marais het nie sy belofte nagekom deur die spoorlyn vanaf Kalabaskraal te ondersteun nie; en daarom is 400 plase ontneem van 'n spoorweg. Omdat dit blyk dat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld by die Piquetberg-lyn uitgesluit is, besluit die inwoners by 'n vergadering op Drommelvlei om 'n kommissie in die lewe te roep om met hierdie plase saam te werk, "om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. David de Waal en zijne kiezers: gepetitioneerd te bedanken. 10 Januarie, p. 4: Een publieke vergadering werd gehouden op den 29sten December te Drommelvlei (wijk no. 6) Achter Piketberg. De vergadering werd bijeengeroepen met het doel tot besluit te komen wat gedaan moet worden met den heer D. C. de Waal (lid voor Groote Schuur). De vergadering was een van de grootste die ooit in ’t Zandveld gehouden is. Er waren ook personen van wijken no. 3 en 4 tegenwoordig.<br>De heer D. Brink Sr. werd tot voorzitter gekozen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend en zeide dat hij gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde en maakte duidelijk hoe de heer De Waal ons land en volk op politiek gebied verraden en bedrogen heeft, en zeide dat het onmogelijk was om hem (De Waal) langer als onze vertegenwoordiger te erkennen.<br>De heer P. Meisenheimer zeide dat de personen die De Waal in het parlement gebracht en hem zoo hemelshoog opgehemeld hadden, hem er maar weer moesten uithalen.<br>De heer H. Bosman zeide dat hij voor den heer De Waal gestemd had op zijn dure belofte, die hij als onder een eed gedaan had, dat hij zou staan als een rots tegen het Sprigg-ministerie en de redistributiebill, maar dat hij nu schandelijk bedrogen was en hij geloofde niet dat hij nog een kiezer van den heer De Waal was, die hem met een rein geweten kon volgen.<br>De heer Jac. Visser zeide hij had nooit een vertrouwen in den heer De Waal omdat hij (De Waal) God niet vreesde en zulke mannen vertrouwde hij nooit.<br>De heer J. Theubes zeide dat hij De Waal ondersteund had, omdat hij door den Bond genomineerd was en hij als Bondsman het zijn plicht achtte om den Bondskandidaat te ondersteunen.<br>Verscheidene sprekers veroordeelden het gemeen gedrag van den heer De Waal.<br>De heer D. Brink Jr. stelde voor gesecondeerd door den heer Gert Smit: om petities te laten teekenen door de geheele wijk, den heer De Waal verzoekende te bedanken als onze vertegenwoordiger.—Aangenomen.<br>De heer A. Brink stelde voor, gesecondeerd door den heer Jan Theubes: Deze vergadering spreekt haar diepste verontwaardiging uit over het ontstaatkundig en laakbaar gedrag van den heer De Waal door zijne plechtige eleksiebeloften in het beslissend oogenblik te verkrachten met het indienen van een amendement, dat de regeering noodzaakte tot een conferentie over te gaan met de oppositie op de redistributie. Daar wij allen ontevreden zijn met het gedrag van den heer De Waal is deze vergadering eenparig van gevoelen hem te bedanken als lid voor Piketberg. Eenparig aangenomen.<br>Voorstel S. A. Mostert, secondant F. Visser: Deze vergadering gelet hebbende op het gedrag van den heer D. J. Marais in het parlement keurt het ten sterkste af daar het gebleken is, dat genoemde heer de belangen van den boer over het hoofd ziet en alles doet ten gunste van de vrijhandelaars: Ten eerste heeft hij de lijn van Kalbaskraal, volgens belofte, niet ondersteund, waardoor omtrent 400 plaatsen van den spoorweg ontrooft worden. Ten tweede: Hij heeft getoond bij de motie van den heer Van Zijl omtrent Lambertsbaai, dat hij alles opneemt tegen den boer.<br>De voorzitter zeide dat hij nu gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde omtrent onzen voorgestelden spoorweg naar Piketberg, daar de lang beloofde spoorweg nu eindelijk door het parlement aangenomen was; doch het schijnt of Darling, Hopefield, Saldanabaai en Zandveld uitgesloten werden en hij zou er voor zijn een commissie aan te stellen om met genoemde plaatsen samen te werken, om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen.<br>Nadat verscheidene personen hun gevoelen uitgesproken hadden werden de heeren D. Brink en S. A. Mostert aangesteld als commissie om met genoemde plaatsen te onderhandelen.<br>Waarna de vergadering uiteenging.<br>M. C. BRINK, Secretaris.</ref> '''7 Januarie 1899:''' Die jaarlikse Bondsvergadering (van die Bondstak Moorreesburg) word gehou; 31 lede was teenwoordig. Die vergadering voel die voorgestelde spoorwegverlenging van die Malmesbury-spoorlyn moet so reguit en direk moontlik geskied, sodat hy as die hooflyn van die noordweste beskou kan word. Nadat die vergadering afgehandel is, sluit ds. J.D. Retief af met gebed.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Moorreesburg. 21 Januari, p. 3: Jaarlijksche Bondsvergadering, gehouden op Zaterdag 7 Jan. 1899.<br>De vergadering werd met gebed geopend door den heer D. Krynauw.<br>31 leden tegenwoordig.<br>Daar de secretaris niet tegenwoordig was (hij brengt zijn vacantiedagen door te Hermanus Pietersfontein Strand) wordt de assistent secretaris (J. F. Burnard) verzocht de notulen op te nemen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend.<br>De beschrijvingspunten werden als volgt voorgesteld: D. Krynauw stelt voor, gesecondeerd door den heer Jan Bester: Dat een lid van het lagerhuis eerst voor zijn zetel zal moeten bedanken wanneer hij zich verkiesbaar stelt voor het hoogerhuis, en dat geen kandidaat zich voor meer dan een kiesafdeeling mag verkiesbaar stellen.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door D. van Tubberg: Deze vergadering is van gevoelen dat de voorgestelde verlenging van de Malmesbury spoorlijn zoo direkt mogelijk zal gebouwd worden, daar zij als een hoofdlijn voor het noordwesten moet beschouwd worden.<br>Voorgesteld door Jan Bester, gesecondeerd door G. P. Smith, dat de brandsiektewet zal herroepen worden.<br>Na de beschrijvingspunten afgehandeld te hebben ging men over tot andere besigheid.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door G. P. Smith:—Deze vergadering keurt ten strengste af het gedrag van den heer D. C. de Waal in de jongste sitting tegenover zijn constituenten en de Afrikaander partij en hoopt dat de heer De Waal, indien hij nog eenig respect voor zichzelven bezit, dadelijk zal bedanken als lid voor Piketberg. De vergadering keurt ook sterk af de lage, lafhartige woorden door hem geuit tegen de Afrikaander partij toen hij met de heeren Rhodes en Sivewright naar Europa vertrok.<br>De heer Krynauw zeide dat er haast geen woorden te vinden waren om het gedrag van den heer De Waal af te keuren en hij gaf er niet om als hij liever in Europa wilde blijven. Elk Afrikaander kon trots wezen op den heer Krige en hij hoopte dat er nog zulke vrouwen te vinden als mevr. Krige, die er veel bijdroeg om het aanbod van de hand te wijzen.<br>Voorgesteld door Jacobus Lochner, gesecondeerd door G. P. Lochner: deze vergadering sympathiseert met de familie De Waal over het gedrag van den heer De Waal en hoopt dat de Afrikaander partij de eer en het respect van de familie De Waal (ware Afrikaanders) wegens het gedrag van den heer D. C. de Waal niet zal minachten, maar alles zal aanwenden om de eer en respect van de De Waal’s familie als ware Afrikaanders als een kroon op hunne hoofden te houden.<br>Daarna sloot ds. Retief met gebed.<br>J.F. Burnard, Assistent-secretaris.</ref> '''10 Januarie 1899:''' "Bezoeker" skryf oor die trapsgewyse vooruitgang wat [[Vredenburg]] maak, soos die kerk wat binnekort 'n nuwe orrel sal inwy en nuwe 'n galery gaan bou vir 80 sitplekke. Nadat daar geskryf is oor die oeste wat byna klaar is en dat heelwat boere klaar gedors het, word die laaste gedagte geskryf: "Ons is ook gretig om te weet of die spoorlyn nie tog naby genoeg aan Hopefield sal kom, sodat ons dit ook maklik kan bereik nie – 'n voorreg wat, tesame met die hardmaak van ons baie swak paaie, sal dien om vooruitgang in hierdie streek aan te spoor. Maar ons was tog lojaal aan ons edele verteenwoordigers tydens die verkiesingsveldtog; sal hulle ons nie nou ook onthou nie?"<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Vredenburg (Malmesbury). 10 Januari, p. 4: [...] Wij zijn ook verlangend om te weten of de spoorweg toch niet zoo na aan Hopefield komen zal, dat wij het ook gemakkelijk kunnen bereiken - welk voorrecht tesamen met het hardmaken van onze zeer slechte wegen zal strekken om den vooruitgang deze streek aan te sporen. Maar wij waren toch getrouw aan onze edele vertegenwoordigers in den elektiestrijd, zullen zij ook dan niet nu aan ons gedenken? [...]</ref> [[Beeld:Ds JH Neethling Hopefield.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. J.H. Neethling was van 1854 tot 1904 Hopefield se eerste leraar. Hy het geweier om tydens die vergadering die voorsitterstoel te beklee. Sy skoonseun was op hierdie tydstip ds. J.D. Retief, predikant van Moorreesburg, wat hom in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas het.]] '''31 Januarie 1899:''' 'n Vergadering word in die hofsaal op Hopefield gehou, en is goed bygewoon deur belanghebbendes van Groenekloof, Darling, Swartland, Piquetberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoedjiesbaai en elders. '''Dominee J.H. Neethling weier om die voorsitterstoel te beklee.''' J.W. Stiglingh word as voorsitter en Jacob Retief as sekretaris aangewys. Jacob Retief doen verslag wat sy Hopefield, Bergrivier en Baai-deputasie sover bereik het: hulle kon geen besliste antwoord uit Sauer kry nie, omdat 'n nuwe opmeting aan die gang was. Sauer beloof egter sodra dit klaar is, dan sou die regering beslis. Retief sê toe dit is nou die tyd vir almal om kragte saam te snoer, omdat dit vreeslik onbillik van die Moorreesburgers is om te verwag dat soveel plase en besighede uitgesluit moes word. Hy vertrou egter dat die regering reg sal laat geskied. Dit lyk nie of Sauer teen Kalabaskraal gekant is nie, sê Retief. Wat wel in die weg staan: die bedoeling van die spoorlyn het blykbaar verander - dit wil lyk of die regering dit 'n punt-tot-punt-lyn wil maak, pleks van 'n ontwikkelingslyn. Omdat Owen se nuwe opmeting meer in Moorreesburg se guns wil-wil tel, stel Retief voor dat die regering 'n onpartydige kommissie moet aanstel om 'n persoonlike ondersoek te doen betreffende na die spoorrigting deur sowel Moorreesburg as Karbonaatjeskraal. Jan Basson (voorheen ook LWV van Malmesbury), wat die Groene Kloof-deputasie lei, bedank eers almal (Piquetberg, sir James Sivewright, D.J. Marais en D.C. de Waal en later selfs die Eerste Minister) wat die opmeting in die rigting van Kalabaskraal in die eerste plek moontlik gemaak het. 'n Belangrike stukkie is waar hy iets sê van: "dat ons dit aan Piquetberg te danke het dat hulle eerste hierdie saak aangevoer het en deur hul uitnodiging aan ander plekke om saam te werk, kry ons deur sir James [Sivewright] die opmeting in die rigting van Kalabraskraal via Karbonaatjeskraal." Maar, nes die Hopefield-afvaardiging, kon hulle ook geen beslissende antwoord uit die regering kry nie. Mnr. Sauer, Kommissaris van Openbare Werke, wou die probleem oplos deur 'n taklyn te vestig, 'n belofte wat hy (Basson) met groot verontwaardiging ontvang het en aangedring het op 'n beslissende antwoord. In antwoord op 'n verdere vraag het Basson aangedui hulle sou tevrede wees met Malmesbury wat die beginpunt word, mits die stasies volgens die oorspronklike opmeting via Karbonaatjeskraal behou word, en mnr. Sauer het belowe om 'n besluit te neem sodra Owen se verslag aangekom het. Mnr. Basson glo as die opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaar sou word, sou hul verplig wees om daarteen te protesteer. Daarna gaan Basson tot die ''[[ad hominem]]''-aanvalle oor: hy beskuldig hul verteenwoordiger in die Wetgewende Vergadering, J.A. Smuts, "goed versorg deur sy nabyheid aan [[Hermon]]stasie", dat hy dit gewaag het om te sê die lyn van Kalabaskraal is onregverdig. Basson beweer Smuts het met Lochner van die Hoërhuis gekonkel om die lyn so ver moontlik deur Moorreesburg te kry. Lochner het dit durf waag om die lyn deur Kalabaskraal 'n 'wit olifant' te noem. Albei word dus gedryf deur eiebelang. Basson let dan op die infrastruktuur: Moorreesburg is reeds bevoorreg om harde paaie te hê, terwyl die Sandvelders deur die sware sand moet sukkel. Dit is juis hierdie "erfenis van ons streek" wat beteken hulle benodig juis meer hulpbronne om die plek te ontwikkel - iets waarmee Moorreesburg deur die natuur reeds geholpe is. Let dus op die ontwikkeling - dink aan die passasiers, die vrag van allerhande graan, sout, botter, velle, wol, eiers, bas, kalk, ens., ens., wat hierdie lyn via Karbonaatjeskraal kan vervoer; wat kan Moorreesburg bied behalwe graan? Basson wil ook waarsku teen moontlike partydigheid, sou 'n ondersoekkommissie op die been gebring word wat deur die regering gekies is. Daarom moet daar ook sommer 'n teenkommissie gekies word, bestaande uit 'n lid van elke wyk om die kenmerke van die distrik waardeur die spoorlyn moet gaan, uit te wys. Maar voor hul daarby uitkom, moet hul eers 'n monsterpetisie opstel en rig aan die Eerste Minisiter en ander lede van die regering, waarin hulle gevra word "om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek." Mnr. Brink staan vir Piquetberg op. Hy dink sou die lyn as 'n ontwikkelingslyn loop, kan dit gevoed word deur 500 plase – beslis oorwegingswaardig – en indien die spoor deur Moorreesburg sou loop, dan is die aantal plase maar min. Sou die spoor nie vanaf Kalabaskraal loop nie, sou dit Malmesbury se handel tot nadeel strek, en dit sou nie alleen 'n verlies wees nie, maar ook 'n skande. 'n Skande, omdat handel so erg belemmer word deur soveel plekke af te sny ten bate van die groot Moorreesburg. Daar is geen verteenwoordiger in die parlement wat vir die Sandveld se belange werk nie, maar hul belange moet nie gering geskat word nie. Hulle woel - maar kommunikasie is van wesenlike belang, omdat vervoer moeilik is, as gevolg van die swaar sand. Weer word verwys na Moorreesburg wat bevoorreg is met harde paaie. Basson stel voor dat ds. Neethling, Jacob Retief, J.W. en Albertus Stigling 'n komitee vorm om die monsterpetisie op te stel en geteken te kry. Weer eens weier ds. Neethling om by politieke sake betrokke te raak; soos reeds gesê, wil hy nie sy vyande kans gee om hom nog verder stukkend te krap nie. D. W. Ackerman word in sy plek gekies en die voorstel en amendement word eenparig aangeneem. Aanvanklik is voorgestel dat die komitee een lid vir elke wyk sou hê, maar dit lyk onuitvoerbaar, aangesien dit moeilik sou wees om die lede bymekaar te kry. Basson maan toe almal om self die petisie te kom teken, en nie te wag tot iemand die petisie na hulle toe bring nie. Dominee Neethling het gedink dit sal goed wees om 'n kopie vir ondertekening by sekere punte te los. Sodra die petisies voltooi is, sal hulle aan die spoorwegkomitee in Hopefield oorhandig word en daarvandaan af na die regering gestuur word deur verteenwoordigers (wat uit een persoon van elke wyk bestaan).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Hopefield Spoorweg. 7 Februarie, Bijvoegsel: Een zeer belangrijke en invloedrijke vergadering werd te Hopefield gehouden op den 31sten Jan. l.l. in de Hofzaal, en werd goed bijgewoond door belanghebbenden van Groenekloof, Darling, Zwartland, Piketberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoetjesbaai en elders.<br>Daar de weleerw. heer Neethling weigerde den voorzitterstoel te bekleeden, stelde de heer Jacob Retief den heer J W Stiglingh voor. Gesecondeerd en aangenomen. Als secretaris stelde de heer A E Anderson (Hoetjesbaai) den heer Jacob Retief voor; gesecondeerd en aangenomen.<br>De voorzitter legde in korte en kernachtige woorden het doel der vergadering uiteen, en daarna noodigde hij de woordvoerders der verschillende deputaties uit verslag te geven, van wat zij uitgevoerd hebben bij ’t gouvernement in zake de richting welke de lijn zal nemen naar Pikenierskloof.<br>Daarop volgde de heer Jacob Retief (woordvoerder van de Hopefield, Bergrivier en Baai-deputatie), en zeide dat zij (de deputatie) geen beslist antwoord gekregen had van den heer Sauer, daar er een nieuwe opmeting aan den gang was, maar hij (de heer Sauer) beloofde, zoodra dit gereed was, dan zou de regeering beslissen. Wel, hij (Retief) achtte het nu tijd voor ons om alle krachten in te spannen om te verkrijgen dat gemelde plaatsen ook gerief van den spoorweg mogen genieten, en dacht dat het zeer onbillijk van de Moorreesburgers is om te verlangen dat zoovele plaatsen en belangen zullen moeten uitgesloten worden ten behoeve van een Moorreesburg lijn; alhoewel hij geloofde dat de regeering recht zal laten geschieden, want onze zaak is ongetwijfeld op eene gezonde basis van recht gebouwd. De heer Sauer, zeide spreker, schijnt niet tegen Kalbaskraal te zijn als uitgangspunt. Wat zeer opmerkelijk is, zeide hij (Retief), is dat men de oorspronkelijke bedoeling der lijn wil veranderen, n.l. om het een lijn van punt tot punt te maken, instede van een ontwikkelingslijn, en hierin bestaat de moeilijkheid van de regeering. Men verneemt dat de nieuwe opmeting door den heer Owen, meer tot voordeel van Moorreesburg verklaard wordt, en dus wilde hij aan de hand geven, dat de regeering eene onpartijdige commissie zal aanstellen om een persoonlijk onderzoek te doen in de buurt van de richting van de lijn over Moorreesburg zoowel als over Karbonaatjeskraal.<br>De heer A. Stiglingh verzocht nu den woordvoerder van Groene Kloof’s deputatie zijn verslag te geven, waarop de heer Jan Basson, onder anderen zeide, dat wij het aan Piketberg te danken hebben dat zij eerst roerde in deze zaak en door hare uitnoodiging aan andere plaatsen om samenwerking, krijgen wij door sir James de opmeting in de richting van Kalabaskraal via Karbonaatjeskraal. Toen zij naar Kaapstad gingen besloten zij niet alleenlijk naar de regeering zich te wenden, maar naar eenigoen, onverschillig aan welke partij hij behoorde, om hulp en ondersteuning te verkrijgen, zoodat zij hun ernstige wenschen konden vervuld krijgen en hij (Basson) kon ook niet nalaten veel lof toe zwaaien aan de leden zijner deputatie voor hun ernstige behandeling van zaken. Zij waren ook, zeide hij, bij de heeren Marais en De Waal (toen hij wilde voortgaan zeide een stem: "tot zooverre genoeg van hem" (Davie)). Verder hadden zij een onderhoud met de regeering, maar kregen geen beslist antwoord. Hij sprak verder tot groot lof van den premier, die beloofde zijn best te doen voor het distrikt, maar ook zeer voorzichtig was. De heer Sauer, commissaris van publieke werken, wilde uit de moeilijkheid komen door een taklijn te beleven, welke belofte hij (Basson) met groote verontwaardiging ontving en op een beslist antwoord aandrong; maar zonder bevrediging en hij gaf op een verdere vraag te kennen dat wij tevreden zullen zijn dat Malmesbury het uitgangspunt wordt, zoo lang dat wij de staties behouden volgens de origineele opmeting via Karbonaatjeskraal en de heer Sauer beloofde na Owen’s rapport ingekomen zou zijn, tot beslissing te komen. De heer Basson meende dat indien de opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaard zou worden, wij dan zullen verplicht wezen om er tegen te protesteeren. Zie ook hier het eigenbelang van ons lid, den heer Smuts, L.W.V. Goed verzorgd zijnde door zijne nabijheid aan Hermonstatie enz., waagde hij te zeggen dat de lijn van Kalabaskraal een onrechtvaardige zou wezen, en ging mede met den edelen heer Lochner om zooveel hij kon de lijn via Moorreesburg te verkrijgen. Ja, deze heer (Lochner) durfde het een witte olifant te noemen, en zij beiden vergeten dat zij hunne posities grootelijks te danken hebben aan de stemmen van die plaatsen, wier gezamenlijke belangen zij nu zoo gering achtten in vergelijking met die van Moorreesburg, met zijne reeds begunstigde harde wegen (hard geaardheid van den grond), hetwelk hier het tegenovergestelde is, nl. zwaar zand enz., het erfdeel van onze streken en de oorzaak dat onze boerderij zooveel meer vee, enz. vereischt, om het werk voort te zetten waar Moorreesburg reeds geholpen is. Als de lijn gemaakt wordt te loopen van punt tot punt dan zal ze niet betalen, maar als de lijn voor ontwikkelingsdoeleinden gebouwd wordt, dan zal ze minstens hare onkosten goed maken; want neemt de passagiers, de vracht van allerlei soorten graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk, enz., enz., dat deze lijn via Karbonaatjeskraal kan vervoeren en wat kan Moorreesburg brengen behalve graan. Neemt dan weder het verschil op de kosten van bouw via Karbonaatjeskraal en Moorreesburg, en dan kunt gij 25 percent van de eerste afnemen en 50 percent bij het andere Bijvoegen. En zal Moorreesburg het voorrecht hebben om deze andere plaatsen te kunnen afsnijden zooals bijvoorbeeld de Baai (waar men reeds 75 jaren lang belasting betaalt en nu eerst bevoorrecht is met een soort van een stukje harden weg) onder sterke en niet voordeelige hand en invloed van den heer Chas. Stephan, wien hij (Basson) achtte als een flinke man. Dan weder het Zandveld, de ruggegraat van Piketberg, en de andere dorpen, enz. Maar hij moedigde een ieder aan, daar onze zaak op een goeden voet staat. Verder waarschuwde de heer Basson tegen het gevaar van partijdigheid, welk zal bestaan in verband met een commissie van onderzoek, gekozen door de regeering, en wilde aan de hand geven dat wanneer zulk eene commissie aangesteld zal worden, dat er ook een wederzijdsch of contra-commissie gekozen zal worden bestaande uit een lid van elke wijk om aan te stippen de hoedanigheden van het distrikt waar het spoor moet doorgaan; maar hij wilde liever dat wij eerst een "monster petitie" zullen richten aan onzen premier en andere leden der regeering, vragende om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek.<br>Voor Piketberg stond de heer Brink op en zeide, onder andere, dat de heer Bosman het de heeren Smuts en Lochner kwalijk nam, dat zij de verkeerde richting ingenomen hadden, maar hij nam het hunne vertegenwoordigers veel meer kwalijk hun verbazend gedrag in verband met zaken in ’97, toen de hr. Marais hun de rug toegekeerd heeft, en Davie de Waal (wel, zijn gedrag is beneden de consideratie van een Afrikaander). Hij merkte op, dat indien de lijn loopt als een ontwikkelings lijn, dan zal ze gevoed worden door 500 plaatsen—zeker toch een consideratie waardig—en als door Moorreesburg dan maar door een zeer klein getal, welk zelfs Malmesbury zal strekken tot grooter nadeel in den handel, dan dat zij van af Kalabaskraal zoude loopen, en het zou niet alleen schade wezen, maar ook een schande, dat de handel zooveel zal gestremd worden door zoovele plaatsen af te snijden ten behoeve van het groote Moorreesburg. Wij hebben geen vertegenwoordiger in ’t parlement die voor onze belangen werkt. Niet te min de belangen van het Zandveld, behooren niet gering geacht te worden waar er veel gewonnen wordt en waar communicatie hoog noodig is, daar het vervoer zeer moeilijk is vanwege het zware zand, terwijl integendeel Moorreesburg harde wegen had. Hij meende ook dat een lijn van punt tot punt niet zal betalen, en moedigde allen aan om vol te houden en samen te werken zooals begonnen, want onze zaak is eene eerlijke.<br>De heer Basson stelde voor en de heer D. Brink secondeerde dat de volgende heeren: weleerw. Neethling, Jacob Retief, J. W. en Albertus Stigling eene commissie zullen uitmaken om de monster petitie op te stellen en uit te vaardigen, ter teekening. De weleerw. Neethling weigerde op grond als reeds gezegd dat hij zich niet meer wilde prominent maken in politieke zaken en geen kans geven aan zijne vijanden om hem verder stuk te krabben. Zoo werd de naam van den heer D. W. Ackerman in zijn stede geplaatst, en het voorstel en amendement werden unaniem aangenomen.<br>Er werd aan de hand gegeven dat de commissie zal bestaan uit één lid voor elke wijk, maar dit plan zou niet uitvoerbaar wezen daar het moeilijk zou zijn de leden bij elkander te krijgen.<br>De heer Basson vermaande allen naar de petitie te gaan en niet te wachten tot dat zij naar hen gebracht zou worden ter teekening. De weleerw. heer Neethling dacht dat het zou goed wezen een copij ter teekening bij zekere plaatsen te laten.<br>Er werd besloten dat wanneer de petities voltooid zijn dat zij dan overhandigd zullen worden aan het spoorweg-comité te Hopefield en van daar verzonden worden naar de regeering door afgevaardigden bestaande uit een persoon uit elke wijk.<br>De heer Ackerman wilde weten of er bepaald zou aangehaald worden in de petitie omtrent het uitgangspunt, maar het werd duidelijk gemaakt dat de bepaling door ’t parlement gemaakt, meldde van af Malmesbury of Kalabaskraal en dus is het hetzelfde voor ons, zoolang wij de staties allen behouden.<br>De heer Gijsbert Mostert, Piketberg, gaf te kennen dat hij geheel eens was met wat gesproken werd en vermaande allen eensgezind te zijn en samen te werken.<br>Nadat verscheidene heeren deel genomen hadden aan de bespreking van deze zaak bedankte de heer A. Stigling de vrienden voor hun overkomst, maar in ’t bijzonder den heer Jan Basson en de vrienden uit de Baai (zij kwamen met vijf karren hier heen). Met een bedankje aan den voorzitter voor de bekwame wijze waarop hij de vergadering geleid had, ging men vol met hoop en moed uiteen.<br>CORRESPONDENT.<br>Hoedjesbaai, 1 Februari 1899.</ref> '''13 Februarie 1899:''' Gerugte doen die rondte dat die deeglike opmeting van die Piquetberglyn gestaak is. Inwoners van die Sandveld (wat drie groot wyke insluit, waaronder 'n deel van Verloren Vlei) langs Piquetbergweg is woedend. Dit is die grootste produserende deel van die distrik, en juis daarom word petisies onderteken, uit vrees dat die lyn "niet-betalend" word. Hulle vra onder meer dat die verlenging vanaf Malmesbury moet begin, en nie Kalabaskraal nie. Die stasie moet op die dorpsgrond (regeringsgrond) wees, waar daar goeie watervoorraad is, asook goeie weiveld vir die vee waarmee mens goedere na die stasie toe bring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Piketberglijn. 14 Februari, Bijvoegsel: Groote verontwaardiging heerscht onder de inwoners van het Zandveld, bevattende drie groote wijken en een gedeelte van Verloren Vlei, langs den Piketbergweg, het grootste produceerend gedeelte van het distrikt, over het bericht dat de omstandige opmeting van den Piketberg spoorweg zal opgegeven worden, waardoor dezelve een niet-betalende lijn zal gemaakt worden. Invloedrijke petities worden geteekend, vragende de verlenging te beginnen van Malmesbury en niet van Kalabaskraal, dat de statie zal zijn op den gouvernements dorpsgrond, alwaar een goede watervoorraad is, en goede en uitgebreide weivelden voor het vee, waarmede men goederen naar de statie brengt.</ref> '''14 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham Smuts (LWV) laat van hom hoor. Sy standpunt dat die verlengingslyn vanaf Malmesbury na Pikenierskloof moet wees en Malmesbury as uitgangspunt moet dien, staan vas. Malmesbury het 'n groot handelsorganisasie en is die hoofstad van die distrik, wat die eerste plek in die spoorweggemeenskap behoort te geniet. Hy hou steeds vol dat Darling, Hopefield en Vredenburg groot ongerief sal moet verduur as die lyn van Kalabaskraal sou verleng word. Hy daag J.A. Basson uit om te bewys waar hy (Smuts) uit eiebelang opgetree het. Al die deputasies kan vir Smuts getuig. Kommissaris Sauer kan getuig: menigmaal het Smuts homself van hierdie saak verskoon, juis omrede daar soveel meningsverskil was. Ook D.J. Marais kan vir Smuts getuig: onlangs het Smuts nog 'n onderhoud met hom gehad, waarin hy uitdruklik gesê het dat hy graag wou sien dat Hopefield en Vredenburg nie oorskadu word nie. Die vraag moet eintlik geopper word wat presies dieselfde mnr. Basson gedoen het - hy, die oud-lid, wat homself so grootmeneer by die vergadering op Hopefield gehou het? Toe Basson met sy deputasie in die stad was, het hy vir Smuts gegroet? Nee, ondanks die feit dat Smuts se kollega, William Schreiner, vir Basson daaraan herinner het, het hy met opset twee maal verbygeloop asof hy Smuts nie nodig gehad het nie. Smuts is blatant ignoreer. En nou kom dieselfde grootmeneer en neem die swaard teen hom op? Dit is juis hierdie Basson wat sir James [Sivewright] en D.C. de Waal as sy "Aärons en Hurs" (wat Moses se arms opgehou het) beskou en mee gemeng het om sy doelwitte te bereik. Hy vra ook of Basson enige benul het hoe ver Klipfontein van Hermonstasie af is? Waarskynlik verder as wat Basson van Malmesbury af bly. Hy glo ook wat produkte aanbetref, kan hy Basson die loef afsteek. Sover dit Lochner aangaan - hy gaan nie namens hom praat nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. De Malmesbury spoorweg, 14 Februarie, Bijvoegsel: Mijnheer, —Ik zie in uwe uitgave van 7 dezer dat op eene vergadering gehouden te Hopefield, op den 31sten Januari l.l., met betrekking tot spoorweg-uitbreiding, op mij aanvallen werden gemaakt door den heer Jan Basson, ex-lid voor Malmesbury, die mij beschuldigde van eigenbelang omdat ik gezegd heb dat ik het niet meer dan billijk beschouwde dat de verlengingslijn van Malmesbury naar Pikenierskloof zal zijn en Malmesbury als uitgangspunt zal hebben. Dit is een beginsel dat bij mij nog even vaststaat als toen. Waarom neemt die ed. heer mijn overtuiging als een grond van eigenbelang?<br>Wel, mijnheer editeur, ik wil den heer Basson uitdagen om mij te bewijzen in hoeverre ik eigenbelang in het oog heb. Om met Malmesbury te beginnen wil ik niet eens veel zeggen, daar elk een billijkheidshalve zal oordeelen dat Malmesbury wegens zijne groote handels-organisatie en tevens als hoofdstad van ons distrikt de eerste plaats in spoorweg gemeenschap behoort in te nemen. En niettegenstaande de heer Basson mij tracht te bezwaderen bij mijne kiezers, houd ik vol dat Darling en Hopefield en Vredenburg groote ongerief zullen hebben te verduren zoo de lijn van Kalbaskraal zou verlengd worden, om niet eens te spreken van Piketberg en verder noordwaarts.<br>Verder daag ik den heer Basson uit om mij te bewijzen dat ik het eene deel van mijne kiesafdeeling meer begunstig dan het andere, en daartoe neem ik als getuige al de deputaties die ik vertegenwoordigd heb bij de regeering, en inzonderheid de heeren Retief en Anderson, van Hopefield en Vredenburg. En, verder, ik beroep mij op den commissaris van publieke werken, den ed. heer Sauer, hoe dat ik bij elke gelegenheid gezegd heb dat zij mij moeten verschonen van mijne idieën op deze groote kwestie van spoorweg verlenging, omdat ik wist dat er verschil bestond, en daarom had ik het volste recht om mijn vertrouwen in de handen van het gouvernement te stellen.<br>En ook de heer Marais, lid voor Piketberg, kan getuigen hoe dat ik onlangs nog een onderhoud met hem had, en waarin ik duidelijk gezegd had dat ik gaarne zou zien dat Hopefield en Vredenburg ook niet in de schaduwzijde zouden geplaatst worden. Maar wat heeft diezelfde heer Basson gedaan, die op de vergadering te Hopefield zulk een groote Piet was? Toen hij met zijn deputatie tijdens de parlementszitting in de stad was, en waarvan hij ook misschien dezelfde Piet was, heeft hij mij erkend? Neen, niettegenstaande mijn collega, de heer Schreiner, hem er aan heeft herinnerd, heeft hij mij tweemaal voorbij gegaan alsof hij mij hier niet noodig had.<br>En nu komt diezelfde mijnheer en neemt het zwaard tegen mij op. En nog meer, hij zegt dat ik gemakkelijk zoo kan handelen, aangezien ik verzorgd ben met Hermon statie. Weet die edele heer wel hoe ver ik van Hermon statie ben? Ruim zoo ver, als het niet verder is, dan de heer Basson van daar is naar Malmesbury. En ik wil niet roemen, maar ik denk ik kan met betrekking tot produkten vervoer met den heer Basson wedijveren, uitgenomen wat aangaat zout.<br>Verder zie ik dat de heer Brink mij veroordeelt door den heer Bosman dat de ed. heer Lochner en ik de verkeerde richting hebben ingenomen. Ik vraag op mijne beurt: welk richting? Wat de heer Lochner zegt en doet is voor zijne verantwoording. Ik zal over dezen aanval niets zeggen. Maar is het een verkeerde richting omdat ik er van overtuigd ben dat het niet meer dan billijk zal zijn dat de verlenging van de spoorweglijn haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben?<br>Neen, mijnheer, het doet mij meer pijn om te zien dat de heer Basson, toen hij in de stad was met zijn deputatie, dat hij sir James en David de Waal genomen had als zijn Aarons en Hurs om zijn doel, dat toen strikt genomen een edel doel was ten uitvoer te brengen; twee personen die zoowel buiten als binnen het parlementshuis door iedereen zoo goed bekend zijn dat er geen verder uitleg voor noodig is. En ten laatste wil ik dit zeggen, dat ik denk dat de richting die ik ingeslagen heb met betrekking tot de spoorweg-verlenging, dat die haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben en de overige bijzonderheden volkomen in de handen van de regeering te stellen, de rechte is, en ik heb verder vrede voor mijn overtuiging.<br>J. A. SMUTS.<br>Klipfontein.</ref> '''17 Februarie 1899:''' Die Piquetberg-waaksaamheidsspoorwegkomitee, met D.J. Marais as aanvoerder, het besoek afgelê met twee invloedryke petisies onder die arm by die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer). Die voorgestelde spoorwegstasie moet met 'n myl skuif; by die huidige een is daar geen water nie, en die water wat uit Bergrivier moet kom is berug daarvoor om tifuskoors te veroorsaak. Dit is Petisie 1. Petisie 2 is om die water uit die berg te gebruik. Die Kommissaris het toe onmiddellik mnr. Owen die opdrag gegee om 'n verslag te skryf en 'n ander stuk land te gaan opmeet om die griewe van die Sandveld tegemoet te kom. Die deputasie is baie vriendelik ontvang, en glo dat Sauer die Latynse spreekwoord ''Vox Populi Vox Dei'' (die stem van die volk is die stem van God) sal navolg. Die deputasie het ook gevra dat Sauer by Piquetberg moet kom besoek aflê. Dit sal hy teen einde Maart of begin April doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Spoorweg-Deputatie. 18 Februari, Bijvoegsel: Het Piketberg waakzaamheids spoorweg comité, geintroduceerd door hun parlementslid, den heer Daniel Marais, bracht als eene deputatie een bezoek aan den ed. commissaris, den heer Sauer, op Woensdag te Kaapstad. Zij bood twee invloedrijk geteekende, publieke petities aan om de spoorwegstatie te Piketberg, zooals voorgesteld, een mijl verder te verplaatsen. De voorgestelde plek was geen goede en er was geen water. De ingenieur had gezegd, dat het water per trein van Bergrivier kon worden gebracht, maar de autoriteiten hier konden getuigen, dat dit water hier te goed bekend is; als het gedronken werd, was het gevolg vele jaren lang de typheuse koorts. Het Piketberg water comité had ook aan de publieke petitie een brief aangehecht, aanbiedende om het noodige versche water van den berg te geven. De deputatie legde ook voor den commissaris de aanspraken van het Zandveld ingeval de zuivere opmeting van de lijn veranderd werd. De commissaris verzocht toen dadelijk den heer Owen hieromtrent een rapport uit te brengen en een ander stuk op te meten om de grieven van het Zandveld tegemoet te komen. De deputatie rapporteert ook dat zij zeer vriendelijk werd ontvangen door den commissaris, en gelooft dat hij het Latijnsche spreekwoord Vox Populi Vox Dei zal volgen. De deputatie verzocht den commissaris Piketberg een bezoek te brengen, hetgeen hij aannam. Hij zal in het einde van Maart of het begin van April komen.</ref> '''28 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Lid van die Wetgewende Raad, die Hoërhuis), antwoord eweneens op Basson se aantygings. Eers kom hy Jacob Retief by. 'n Onpartydige kommissie? Dan kan so 'n kommissie nie alleen bestaan uit Darling, Hopefield, die Sandveld en die Baai nie, maar sekerlik Malmesbury, die veragtelike Moorreesburg, maar ook Piquetberg, Clanwilliam, Namaqualand, Calvinia en Vanrhynsdorp ook. Waarom pak hy al die skuld op Moorreesburg? Lochner is verstom hoe vlak Jan Basson se geheue is. Hy (Basson), 'n oud-parlementslid, behoort mos te weet Piquetberg het nie Moorreesburg genooi nie, maar 18 jaar gelede terug het Moorreesburg self reeds begin met die verlengingsproses.{{voetnota|Op 'n tegniese punt is Lochner korrek. In die "Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg" (wat in April 1881 begin is, en op 27 April 1882 by die Wetgewende Vergadering ingedien is) het die opmeter Hector Shaw uit eie beweging die invloedrykste Moorreesburgse boere genader. Piquetberg het Moorreesburg nie genader nie.}} Hy vra ook, het die kiesers van Moorreesburg nie jaar na jaar hul verteenwoordigers wat teen die spoorwegverlenging gekant was in 'n moeilike posisie geplaas nie? Terloops, waar was die oproerige skare van Darling, Hopefield, ens. toe? As Basson vir Smuts beskuldig van eiebelang, was dit dan nie ook eiebelang toe Basson vir sir James Sivewright en mnr. Owen vir sy eie doeleindes ingespan het nie? Dat Lochner die Kalabaspoorlyn 'n wit olifant noem - dit is nie alleen 'n wit olifant nie, dit is ook 'n onregverdige lyn vir ander distrikte. In die maer jare weet hierdie dele nie waar om hulp te verkry nie, en selfs in die vet jare is die opbrengs per mud maar min, of, hulle sukkel om vee, graan en sout te vervoer. Party streke lewer 60 tot 100 mud uit een mud saad. Ander streke lewer slegs 15 tot 20 mud graan per mud saad. Maak self die somme. As jy boonop nog 'n omweg moet maak met die spoorlyn, wat sal van hierdie distrikte word? Basson noem 'n wye verskeidenheid produkte op. Nou wil Lochner graag weet waar is die koei vir die botter, die skaap vir die vel en wol, die hoenders vir die eiers, die boom of bos vir die bas, die skulpies vir die kalk en saailand vir die graan; want hy sien nie die produksievermoë nie. Sidder Basson nie as 'n onpartydige kommissie moet ondersoek doen nie? Of is hy bang vir die Gebroeders Stephan se verskepingsdienste by Laaiplek wat met die spoor moet meeding? Moet ook nie van die wild vergeet nie - of is daar geen jagpartye nie?{{voetnota|'n Venynige hou om te sê die plek is eintlik net 'n wildernis met jaggeriewe vir die elite en regeringsamptenare.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Malmesbury spoorweg. 28 Februari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Daar ik mij verplicht gevoel de twee voorname sprekers op de Hopefield vergadering tegen te spreken, zoo vergun mij het in uw geëerd blad te doen.<br>Wat de heer Retief betreft werpt hij al de moeilijkheden op Moorreesburg. Wat hij goed wilde is, dat ééne onpartijdige commissie zal worden aangesteld om onderzoek te doen waarlangs de lijn zal gebouwd worden. Maar dan toch niet alleen van personen uit Darling, Hopefield, Zandveld en de Baai, maar ook uit Malmesbury en dat verachtelijke Moorreesburg, zooals dit genoemd wordt, en ook Piketberg, Clanwilliam, Namakwaland, Calvinia en Vanrhijnsdorp.<br>Wat de heer Jan Basson, ex-parlementslid, betreft, het is werkelijk betreurenswaardig om te zien hoe dat hij zaken in een verkeerde daglicht tracht te stellen. Ten eerste zegt hij, wij hebben het aan Piketberg te danken dat zij het eerste roerden aan de spoorweg zaak. Dit is niet zoo. Was het niet Moorreesburg die voor 18 jaren reeds begonnen is met de verlenging van Malmesbury, over Moorreesburg, naar Piketberg? Hebben de kiezers van Moorreesburg niet in dien tijd jaar na jaar hunne vertegenwoordigers in een moeilijke positie gebracht, omdat zij niet de verlenging van den Malmesbury spoorweg om zekere reden wilden voorstellen en bepleiten. Waar waren die oproerige streken zooals Darling, Hopefield, enz., toen? Of weet de heer Basson er niets van? Welk een korte gedachte.<br>Dan wijst de heer Basson op het eigenbelang van den heer Smuts, welke de heer Smuts voor zichzelve heeft beantwoord. Maar was het dan eigenbelang van den heer Basson toen hij sir James Sivewright met den heer Owen te Malmesbury afhaalde, toen sir James een vergadering belegd had om de Courtroom-zaak te Hopefield te bespreken, en toen aan Darling, Hopefield, enz., alleen kennis gaf om zoogenaamde onderzoek voor eene opmeting te doen, die werkelijk met niets anders als een oogmerk gedaan werd. Had de heer Basson een bril met glas van verstand hij zou gemerkt hebben wat het alles beteekende. Lezer! oordeel voor uzelven.<br>Ten derde. Dat ik het een witte olifant noem. Wel, met het oog op de verafgelegene distrikten, zooals Vanrhijnsdorp, Namakwaland en Calvinia, zeg ik het nog, niet alleen een witte olifant, maar ook een onrechtvaardige lijn tegenover die distrikten, waar men in drooge jaren niet weet hoe geholpen te raken, en in goede jaren niet weet hoe produkten zoo als vee, graan en zout te vervoeren, vooral graan, dat van een mud zaad van 60 tot 100 mudden geeft, terwijl hier in het bovenland een mud zaad maar slechts van 15 tot 20 mudden graan oplevert. En als de spoorweg in Piketberg en Clanwilliam ook zoovele mijlen omgang moeten maken, wat moet dan van die distrikten worden.<br>Ten vierde, zegt de heer Basson, dat ik mijn zetel aan Darling, Hopefield en die plaatsen te danken heb. Hoe kortzichtig toch! Heeft de heer Basson dan vergeten hoe dat hij met zijne vrienden van Darling en Hopefield vooral getracht hebben om mij uit het parlement te houden en een wildvreemde en nogal geen Afrikaander tegenover mij gekozen te krijgen? Of denkt de heer Basson dat ik dit niet weet? Nu maakt hij de wereld wijs "aan die plaatsen heb ik mijn zetel te danken." Behalve Vredenburg en eenige vrienden van Hopefield zijn dat ook stories voor de vaak.<br>Ten vijfden, noemt hij produkten zooals graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk; ik zal er nog bijvoegen de pannen waar men de zout vandaan krijgt, en dan vraag ik hoeveel zout er op dit jaar te verschepen was en hoe veel er nog is. Zoo als ik hoor bijna niets, de koe voor de boter, een schaap voor de vellen en wol, hoenders voor de eieren, de boom of bosch voor de bast en schulpies voor de kalk en zaaigronden voor het graan, waar zijn die? Of was de heer Basson bang dit alles te noemen, met het oog op het aanstellen van een onpartijdige commissie van onderzoek. Of is hij bang voor den heer Stephan? Waarom heeft de heer Basson ook niet van het wild melding gemaakt? Of is in de thans bestaande regeering niet zulke groote jachters? Ik wil den heer Basson raden stil te blijven, en tevreden te wezen, zooals de regeering doet. Krijgt u een taklijn, hetwelk niets anders dan billijk is, dan heeft u wat u hebben moet, en dan wordt aan de andere verafgelegen distrikten ook geen onrecht aangedaan. Wees toch niet zoo baatzuchtig om alles en allen te willen hebben.<br>U dankende voor het plaatsen van dezen brief,<br>Noem ik mij,<br>J. A. VAN A. LOCHNER.</ref> '''2 Maart 1899:''' Jacob Retief lewer repliek op Lochner se "onverwagte en ondeurdagte aanval". Volgens hom vergeet Lochner dat die eintlike graanskuur (Koeberg) Kaap se kant toe lê, en dat Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha- en St. Helenabaai en die Sandveld almal van hierdie lyn gebruik sal moet maak. Word daar by Moorreesburg gebou, loop twee spore parallel en skaars 18 myl uit mekaar. Hy bedoel nou die twee wat deur Moorreesburg en by Hermon onderskeidelik loop, terwyl Darling, Hopefield ens. dan met geen middele gelaat word nie. Dit gaan hier nie oor watter streek tans die meeste kan ''bied'' nie, maar wat die lyn die ''nodigste'' het (die meeste potensiaal toon). Vir hom is, en bly, die Piquetbergspoorlyn 'n ontwikkelingslyn.<br> Retief sê verder, al het hy ook geen name genoem of op tone getrap by sy toespraak nie, is dit ook nou duidelik "wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was".<br> Oor die onpartydige kommissie het hy slegs onbetrokke distrikte bedoel, soos die Paarl.<br> Laastens voer hy aan 'n kort spoorlyn deur Moorreesburg wat by Pickenierskloof doodloop, kan tog nie lonend wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Piketberg Spoorweg. 9 Maart, p. 3:Hopefield, 2 Maart 1899.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Vergun mij kortelijks den edelen heer Lochner op zijn onverwachte en ondoordachte aanval te antwoorden. Ik zal niet lomp en onbeleefd zijn, noch schertsend zooals de ed. heer, doch een ieder die den brief leest en de edele heer kent, zal zich er niet over verwonderen. De ed. heer L. verliest uit het oog dat de groote graanschuur van Koeberg aan de zijde van Kaapstad ligt, terwijl als de verlenging van Malmesbury gebouwd wordt, zooals gemeten, de groote distrikten van Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha en St. Helena baaien en het Zandveld allen over de lijn heen moeten, om òf Malmesbury òf Kaapstad te bereiken. En denkt er aan, als de lijn over Moorreesburg gebouwd wordt, dan loopen twee lijnen geen 18 mijlen van elkaar namelijk, die over Hermon en over Moorreesburg, terwijl de groote distrikten voormeld, welke spoorwegverbinding het noodigst hebben, in dezelfde positie van verwaarloozing blijven.<br>Nu nog slechts deze terechtwijzing. Elkeen die tegenwoordig was op de vergadering te Hopefield, zal geredelijk moeten erkennen, dat ik in mijne toespraak, welke heel kort en ter zake was, mij van geen persoonlijkheid bediende al hoewel ik wist en weet, wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was.<br>En wat ik aan de hand gaf was dit, dat het gouvernement wel zou doen, voor en aleer men besluit (ik las nu dit in) om den ed. heer L. met een hand vol Moorreesburgers te begunstigen, eene onpartijdige commissie, bestaande uit bijv. de leden van de Paarl, met eenigen uit de oostelijke provincie aan te stellen, dat zij een reis door de belanghebbende distrikten maken, goed onderzoek doen en dan rapport inbrengen, welke lijn het noodigst is. Waarom vreest de edelen heer zulk een commissie. Ik beval geen commissie aan uit de betrokkene distrikten. En dan moet men niet vergeten dat de origineele bedoeling van de Malmesbury-verlenging was: een ontwikkelingslijn en niet eene van punt tot punt, zoodat er billijkheidshalve niet mag geobjectiveerd worden zoo die lijn eenige wendingen zal nemen. Doch wat wil men nu? Een korte lijn: Waarom? Als die gebouwd wordt, schrijft dit neder, en vergeet het niet, H.H. ministers: De korte lijn over Moorreesburg zal niet betalen, zoolang zij te Piekenierskloof blijft, en niemand behoeft een profeet te zijn om dit te voorspellen.<br>Geheel de uwe, L. F. M. Retief. [J. F. M. Retief]</ref> '''25 Mei 1899:''' Die Hopefield-deputasie vergas die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) met hul teenwoordigheid, en word baie vriendelik ontvang. 'n Petisie met 800 handtekeninge word oorhandig. Daarin wil die inwoners van Hopefield, Darling, Hoedjiesbaai, en die Sandveld hê die ou opmeting in die Hopefield-distrik moet 'n werklikheid word. Die Kommissaris hou egter voet by stuk dat die spoor deur Moorreesburg sal loop, aangesien die spoorlyn 20 myl korter is. Die kortste pad tussen punt A en punt B is 'n loodreguit lyn. Daarvan sal hy nie afsien nie. Sauer hou egter by sy 16 Desember-voorneme: omdat die spoor deur Moorreesburg daarom 20 myl korter is, gaan die regering £75 000 spaar. Met daardie som geld en dan nog so £15 000 tot £20 000 pasella, sal die regering Hopefield tegemoet kom, dit is maar net 'n kwessie wat in die parlement uitgeklaar moet word. Dit is dan byna 'n uitgemaakte saak dat Hopefield sy eie taklyn sal kry om hul eie distrik mee te ontwikkel. Albei spoorlyne behoort dan min of meer gelyktydig klaar te wees. Die deputasie is hoogs in hul skik. Selfs Sauer moet opmerk: dit gebeur selde dat 'n afvaardiging tevrede huis toe gaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. 27 Mei, p.3: Een deputatie, bestaande uit de heeren J. F. N. Retief [J. F. M. Retief], J. J. Kotzé en Wilson (Hopefield), en Anderson (Hoedjesbaai), deed Donderdag hare opwachting bij den edelen heer Sauer, commissaris voor publieke werken, in zake de Malmesbury-Piketberg spoorweg-verlenging, en bood een petitie aan met ongeveer 800 handteekeningen ten gunste van de oude opmeting over Hopefield, van inwoners van Hopefield, Darling, De Baai en 't Zandveld.<br>De deputatie, die zeer vriendelijk ontvangen werd, legde hare inzichten bloot, waarna de commissaris zijn plan aangaande de verlenging aan de deputatie ontvouwde. De commissaris verklaarde zich ten gunste van de rechtuit-lijn naar Pickenierskloof. Die lijn zou eventueel moeten verlengd worden en het zou niet billijk wezen te verwachten, dat de inwoners van de noordelijke distrikten altoos hunne goederen met een omweg moesten zenden.<br>De rechtuit-lijn over Moorreesburg zou twintig mijlen korter zijn dan die over Hopefield, waardoor de regeering een £75,000 zou besparen. Met die som en nog een £15,000 of £20,000 zou de regeering in staat zijn aan Hopefield een taklijn te geven ter ontwikkeling van het distrikt. Dat was zijn plan en hij zou daarvan niet afwijken.<br>Het was zoo goed als zeker, dat Hopefield zijn taklijn zou krijgen, en de regeering kon gelijktijdig met de andere lijn den bouw van de taklijn doen aanvangen met het geld dat zij bespaarde door de rechtlijn te bouwen. Waarschijnlijk zouden beide lijnen gelijktijdig voltooid wezen. Het zou echter noodig wezen de goedkeuring van het parlement te verkrijgen voor de additioneele uitgave in verband met de taklijn.<br>De deputatie verklaarde zich volkomen tevreden met het plan van den commissaris.<br>De ed. heer Sauer gaf zijn genoegen er over te kennen dat de deputatie tevreden was. Het gebeurde zelden, zei hij, dat een deputatie tevreden naar huis ging.<br>Na de gewone dankbetuiging ging de deputatie uiteen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is die amptelike datum wanneer die bou van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg begin is.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''28 September 1899:''' In die Wetgewende Raad vra Lochner (waarskynlik Jacobus Abraham van Aarde Lochner<ref>[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n179/mode/2up?q=lochner Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament''. London: Longmans, Green & Co., p. 131: Annexure D, Members of Legislative Council, 1854-1910, s.v. Lochner]</ref>), aangesien die boukontrak van die Malmesbury-Piquetberglyn nou minder gekos het as waarvoor die parlement begroot het, is die Huis nog van plan om 'n wetsontwerp voor te lê om die smalspoor-taklyn na Darling, Hopefield en Vredenburg mee te begin? Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy weet nie waar Lochner sy inligting vandaan kry nie, want geen kontrak is nog toegeken nie. Sauer beoog om so 'n spoorlyn by 'n toekomstige spoorwegskema te betrek, maar hy twyfel of dit tydens hierdie sitting sou gebeur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Parlement. Wetgevende Raad. 28 September. Malmesbury-Piketberg Lijn. 30 September, p. 6: De ed. heer Lochner vroeg of, lettende op het feit dat de kontraktprijs voor het bouwen van de Malmesbury—Piketberg lijn heel wat minder is dan het bedrag door het parlement gestemd, de regeering, zoo zij nog van plan is om in deze sessie of later een spoorweg bill in te dienen, daarin zal insluiten een taklijn naar Darling, Hopefield en Vredenburg.<br>De commissaris van publieke werken zeide dat hij niet wist waar de vrager zijn informatie kreeg, want er bestond nog geen kontrakt over de gemelde lijn, en het was de vraag of het kontrakt zou worden uitgegeven. Wel was de kontraktprijs van het deel naar Moorreesburg, heel wat minder dan de begrooting, en waarschijnlijk zou de geheele lijn heel wat goedkooper uitkomen dan men dacht, zoodat men in staat kon zijn om uit het bespaarde een groot deel van een twee voet lijn naar Darling te doen bouwen. Zulk een lijn zou waarschijnlijk door spreker in een spoorwegschema worden opgenomen, maar of dit nog in deze sessie zou voorgebracht worden, was niet waarschijnlijk.</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899:''' Die [[Anglo-Boereoorlog]] breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''12 Oktober 1899:''' Die eerste tenders word aangevra vir die bou van die "Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kaapsche Gouvernements Spoorwegen. 14 October, p. 2: Spoorweg: Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg. Tenders worden gevraagd voor den bouw van en Sectie van bovengenoemde lijn tusschen Moorreesburg en Eende Kuil (Terminus) en afstand van ongeveer 50 mijlen. De tenders moeten zijn:—<br>oor lichte lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br> Voor gewone lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br>Voor verdere bijzonderheden doe men aanzoek aan dit kantoor op of na den 16den dezer; als dan zullen een afschrift van het ontwerp-contract, specificatie, en tenderformulieren verkregen kunnen worden tegen betaling van een guinea.<br>De tenders moeten zijn op het voorgeschreven formulier, en moeten vergezeld gaan van een kas deposit van £1000 dat in geval van niet aanneming van de tenders zal worden teruggegeven. Wanneer aan deze voorwaarden niet is voldaan, zullen de tenders niet worden aangenomen.<br>Tenders geadresseerd aan den Controleur en Auditeur-generaal, Kaapstad zullen worden ingewacht aan het Audit-kantoor, Grave-straat, Kaapstad niet later dan Donderdag, 21 December, 1899, 's middags te 12 uur.<br>John Brown, Hoofdingenieur. Kantoor van den Hoofdingenieur, Kaapstad, 12 October, 1899.</ref> '''31 Januarie 1900:''' Die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, het die voorgestelde spoorwegplan na Hopefield klaar opgetrek. Daar is drie moontlike roetes wat die spoor kon loop. In die slotsom van sy voorlopige opmeting sê Robinson die inwoners van Darling stem eendragtig saam dat die spoorlyn deur Klipfontein moet loop, maar hulle het geen voorstel aan die hand gedoen waar die aansluiting (hetsy Malmesbury, hetsy Kalabaskraal) presies moet wees nie. Die boukoste behoort so £3 300 per myl te kos, sonder om nou die grondaankope en rollende materiaal{{voetnota|Rollende materiaal sluit lokomotiewe, trokke, goedere- en passasierswaens in.}} hierby in te sluit. Hy meen die inwoners van Malmesbury kon dalk daarop aandring dat die spoorlyn juis by hulle aansluit om hul gevestigde belange en nywerhede te beskerm; so nie, gaan al Darling en Hopefield se grondstowwe via Kalabaskraal na ander oorde toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?gbpv=1 Reports on Railway Flying Surveys. 1900. Branch line to Darling and Hopefield. Cape Town: W.A. Richards & Sons.]</ref> Die [https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?hl=af&gbpv=1&pg=PT2&printsec=frontcover kaart kan hier besigtig word]. '''26 Julie 1900:''' D.J. Marais doen in die parlement navraag of die kontrakteur wat die spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg bou enige uitstel gegee is. Smartt antwoord dat hy ondersoek gaan doen het die 28ste Junie, en vind dat die seksie tussen Malmesbury en Moorreesburg stadig vorder, terwyl die ander goed vooruitgaan. Die verduideliking hiervoor was nie bevredigend nie en Smartt besluit toe om geen verdere uitstel te gee nie. Hy het ook die opdrag gegee dat mense die kontrakteur moet bystaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement - Donderdag, 26 Juli 1900. Malmesbury Spoorweg. 28 Julie, Bijvoegsel: De heer D.J. Marais vroeg welke tijdsverlenging toegestaan is aan den aannemer voor 't bouwen van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg. Dr. Smartt zeide dat hij onderzoek deed op 28 Juni, en vond dat de sectie Malmesbury-Moorreesburg langzaam ging, terwijl de andere goed vooruitging. De uitleg was niet bevredigend, en hij had instructie gegeven dat geen verlenging van tijd zou gegeven worden. Ook had hij instructie gegeven dat men den contracteur met rails zou helpen.</ref> '''25 September 1900:''' In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees. Op die vraag of daar enige openbare smalspoorlyne tans in die kolonie loop, is die antwoord nee, slegs die Cape Copper Co. se eie privaatspoorlyn in Namaqualand loop tans. Die smalspoorlyn tussen Malmesbury of Kalabaskraal na Hopefield via Darling word nog oorweeg.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''12 Oktober 1900:''' Die Wetsontwerp vir die Hopefield-lyn is gereed. Dit was al nuwe lyn (saam met die oues van 1895) wat in die Wetsontwerp genoem word. Daar is voorgestel om hierdie spoorlyn te bou met die geld wat op die Malmesbury-Piquetberglyn bespaar is. Dit was 'n gulde geleentheid om 'n smalspoorlyn te bou. Van die terugvoer van die Wetgewende Raadslede (Hoërhuis) was o.a. die hoop wat uitgespreek is dat Darling en Hopefield direk met Malmesbury verbind sal word. Ander hoop weer dat die lyn tot by die Sandveld verleng sal word; dat 'n lyn verder noordweswaarts van Piquetberg ook verleng sal word. Laastens is die vraag net weer geopper hoekom 'n smalspoorlyn oorweeg is. Die kommissaris (Smartt) het gesê dat die smalspoorlyn baie voordeliger vir die boere sou wees, wat makliker sylyne na hul plekke kon kry. Die smalspoorlyn sou in baie opsigte die land se oë oopmaak. Hy het verwys na die verskillende spoorwydtes van spoorweë in ander lande.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement. Wetgevende Raad. 12 October. Spoorwegbill. 13 October, Bijvoegsel: De commissaris van publieke werken stelde de tweede lezing dezer bill voor en sette de verschillende clausules uiteen. De bill liep slechts over spoorwegen die reeds goedgekeurd waren, want het zou niet gaan dit jaar nieuwe lijnen voor te stellen. De bill maakte voorziening voor aankoop van den Indwe spoorweg. De overname van deze lijn zou de regeering goed betalen. Verder handelde de bill over de lijnen in 1895 goedgekeurd om onder kontrakt gebouwd te worden. Spreker ging in bijzonderheden betreffende de Mosselbaai-Oudtshoorn en Oudtshoorn-Klipplaat lijn, en meende dat de overeenkomst met de kontrakteurs getroffen voor de regeering gunstig was. Verder gewaagde spreker van de Port Elizabeth-Avontuurlijn.<br>Er was slechts een nieuwe lijn in de bill, die van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield. Het werd voorgesteld deze lijn te bouwen met het geld op de Malmesbury-Piketberglijn bespaard. Hij meende dat deze een goede gelegenheid was om een smalspoorlijn te bouwen. Hij hoopte dat de raad de regeeringspolitiek van kleine spoorwegen zou ondersteunen.<br>De ed. heer Lochner verblijdde zich over den duidelijken uitleg door den commissaris van de bill, en hij was overtuigd dat de commissaris zou zorgen dat de bill geen mislukking was. Hij hoopte dat de commissaris zou zorgen dat er geen speculatie met gronden langs de lijn zou geschieden. Het zou een groot voordeel voor Darling en Hopefield zijn om in direkte verbinding met Malmesbury te zijn, en dit moest door de regeering in het oog worden gehouden.<br>De ed. heer Van Rhijn hoopte dat de lijn zou verlengd worden naar het zandveld, want daar door zou men de boeren helpen en een monopolie breken. Hij hoopte dat de lijn noordwest van Piketberg ook zou verlengd worden. Hij zag gaarne een vliegende opmeting daar gemaakt.<br>De ed. heer Van den Heever vroeg of dit nu den tijd was om zulk een aantal nieuwe spoorwegen te hebben. Hij ondersteunde echter den Indwe spoorweg, die hij nuttig beschouwde. Hij had echter thans geen tijd gehad om de bill te bestudeeren.<br>De ed. heer Mulder wenschte den commissaris geluk, en hoopte dat de contracteurs niet weder een uitweg vinden zouden.<br>De ed. heer Dolley hoopte dat de regeering geen groote sommen zou betalen als compensatie aan personen voor grond noodig voor spoorwegen.<br>De ed. heer Neethling vroeg waarom de som voor de Indwe lijn meer dan £400,000 was.<br>De commissaris zeide dat de extra £40,000 voor het aankoopen van het rollend materiaal van de kompagnie was.<br>De tweede lezing werd aangenomen, en de raad ging in comité op de bill: de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat de tarieven te hoog waren. Men moest de vervoerprijzen verlagen. Hij was van harte voor een lijn door de graan distrikten.<br>De ed. heer Pretorius vroeg waarom de lijn van Malmesbury naar Hopefield niet dezelfde breedte kon hebben als de hoofdlijn.<br>De commissaris zeide dat de smalle spoorweg veel voordeeliger zou zijn voor de boeren, die gemakkelijker "sidings" naar hunne plaatsen konden krijgen. Het smalspoor zou in menig opzicht de oogen van het land doen opengaan. Hij refereerde naar de verschillende breedte van spoorwegen in andere landen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Allerlei: De Hopefield spoorlijn. 13 October, Bijvoegsel: Woensdagavond en Donderdagmiddag vond een discussie plaats in comité-generaal in de wetgevende vergadering over de taklijn van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield, via Darling. In de eerste sessie van 1898 introduceerde sir James Sivewright, als commissaris van openbare werken, een spoorwegbill, waarin onder anderen een lijn van Kalabaskraal naar De Rust (Piekenierskloof), met een grooten draai naar Hopefield, werd voorgesteld. Na de algemeene elektie trad sir James af als minister, doch de heer Sauer, de nieuwe commissaris, bracht dezelfde spoorwegbill in met eenige veranderingen. In comité-generaal werd toen besloten, het begin en de richting van deze Piketberglijn te laten aan den commissaris, die zich sterk ten gunste van de rechtuit route over Moorreesburg had verklaard. Nadat de zaak nauwkeurig onderzocht was, besloot de heer Sauer die lijn te nemen van Malmesbury (niet van Kalabaskraal) over Moorreesburg. De verstandhouding in 1898 was echter, dat met het geld dat gespaard zou worden door de direkte lijn te kiezen, een taklijn in de richting van Hopefield zou gebouwd worden. In 1899 werd niets aan deze zaak gedaan, doch de heer Sauer nam die lijn op in een bill die hij van plan was dit jaar in te brengen. In de bill door dr. Smartt ingebracht werd voorgesteld een 2 voet wijde lijn te bouwen van Kalabaskraal of Malmesbury via Darling naar Hopefield. De opdracht van de vertegenwoordigers van Malmesbury schijnt geweest te zijn: een spoorweg voor Darling en Hopefield, een 3 vt. 6 dm. lijn bij verkiezing, doch een lijn in elk geval. De Afrikaander partij in het parlement met eenige leden der regeeringszijde verklaarde zich sterk ten gunste van de 3 voet 6 duim lijn, in de eerste plaats omdat ze later de verbindingslijn tusschen Malmesbury en Saldanhabaai zal zijn, en omdat het terrein zoo gelijk is dat de wijder lijn niet veel meer zal kosten dan de nauwe.<br>De commissaris van openbare werken wilde echter niet van zijn voorstel afzien, en een amendement werd gedaan door den hr. Oats, om een 3 vt. 6 dm. lijn te bouwen zoover als het gestemde geld zou gaan, het dan aan de regeering latende de som te vermeerderen om de lijn te voltooien. De voorzitter regelde dit amendement uit de orde, en de speaker bekrachtigde die uitspraak. Zijn reden was omdat de lijn niet veranderd kon worden zonder de formeele toestemming van den gouverneur, die de bill naar het huis had gezonden. Dit is een heel nieuwe uitspraak, en direkt in strijd met wat in 1898 werd gedaan, toen in verband met de Piketberg-lijn, het begin, de richting en de lengte door het comité werd veranderd, zonder de toestemming van den gouverneur. Er is een regel dat de uitgaaf niet vermeerderd mag worden zonder toestemming van de regeering, maar deze regel heeft niets met deze zaak te doen, daar het voorstel van den heer Oats de uitgaaf niet vermeerderde.<br>Onder de omstandigheden was het comité echter verplicht de 2 voet lijn aan te nemen.</ref> '''19 Oktober 1900:''' Wet No. 19 van 1900 word uitgevaardig, wat die aanbou van die Hopefield-Darling-spoorweg moontlik maak. Dit behels die volgende: op die prioriteitslys staan Hopefield/Darling onder Schedule D. Dit word omskryf as: "2 voet-spoorlyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury, of iewers tussen Kalabaskraal en Moorreesburg na Hopefield via Darling". Die wet maak voorsiening vir die volgende: Dit moet 'n 2 voet-spoorlyn wees wat gebou word. Die boukoste en toerusting (wat ook lokomotiewe en waens insluit) mag nie £135 000 oorskry nie. Enige gemagtigde persoon mag 'n erf of 'n stuk grond binnegaan vir landmeting of om die grondformasie te ondersoek, met dien verstande dat enige skade vergoed moet word aan die bewoner sou iets beskadig word. Die grond vir die spoorlyn self mag nie breër as 50 voet (15,24 meter) wees nie. Daar mag egter ekstra grond bygevoeg word vir goed soos stasies, dreinering en toegangspaaie wat nodig is om die spoorlyn te laat funksioneer. As die spoor die pad moet kruis, kan dit met 'n oorgang of 'n brug gebeur. Maar as die spoor vir 'n ent saam met die pad in dieselfde rigting loop, moet die Munisipale Raad of Afdelingsraad eers toestemming gee en saam oor die veiligheid besluit.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Colony_of_the_Cape_of_Go/J3BFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=darling%20hopefield%20railway&pg=PA4291&printsec=frontcover Colonial Secretary's Department. 1904. Satutes of the Cape of Good Hope. Vol VI. 1896-1900. Cape Town: Cape Times, p. 4291]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Spoorwegbrug (Julie 2025) oor die Bergrivier by Moravia, Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> '''14 Augustus 1901:''' Die aanbouwerk van die Hopefieldlyn begin. Die spoorstawe en vasmaakgoed het die oorsese land van oorsprong reeds op 11 Junie 1901 per skip verlaat, terwyl die lokomotiewe selfs nóg vroeër bestel is. Dwarslêers is op 4 Julie 1901 vanuit oorsee aangevra.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''7 Oktober 1901:''' Die dwarslêers kom in die land aan vir die Hopefieldlyn; nog geen spoorstawe nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''8 November 1901:''' Die skepe met die lokomotiewe vir die Hopefieldlyn vaar Tafelbaai binne. Die spoorstawe sal eers vyf weke na die lokomotiewe (dus, iewers in Desember) aan die Kaapse hawe gelewer word. Buiten die grondwerk, is daar nie veel bouwerk wat dus verrig kan word aan die Hopefieldlyn nie. <ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''Desember 1901:''' Noudat die spoorstawe vir die Hopefieldlyn uiteindelik vyf weke na die lokomotiewe in die Kaap land, sit die ingenieurs met 'n oorvloed materiaal, maar 'n nuwe krisis: daar is geen teken van die materiaal- of boutrokke om die swaar komponente te vervoer nie. Die spoorlegging kon selfs dán nog nie begin nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Railway. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 37-47.</ref> '''24 April 1902:''' Die eerste spoor vanaf Kalabaskraal is gelê.<ref name="Elliotverslag1902" /><ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg sou daar groter ontwikkeling wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra James Lawrence (Kimberley) die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> Nou waarom juis 'n verteenwoordiger vir Kimberley? Lawrence het 'n sterk nostalgiese band met die dorp Piquetberg gekoester. Tydens 'n besoek op 20 Januarie 1898 — sowat 35 jaar nadat sy ouers daar gewoon het — was hy so beïndruk deur die uitgebreide vooruitgang van die landbou, dat hy gesê het dat die "geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden". Op daardie dag het hy ook die openbare geboue en die vernaamste plekke besoek.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Een bezoeker. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 21 Jan. [...] De heer James Lawrence L.W.V. (Kimberley) en gezelschap brachten ons gisteren een bezoek. Zijn ouders woonden hier 35 jaren geleden. Hij was verbaasd over de uitgebreide bebouwde landerijen en zei dat het geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden. Hij bracht ook een bezoek aan de publieke gebouwen en de voornaamste plekken in het dorp. Hij keerde hedenmorgen terug naar de Kaapstad.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid F.S. Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorwegdepartement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piquetberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piquetberg na Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref name="Elliotverslag1902">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://archive.org/details/pagesweekly51londuoft/page/n137/mode/2up?q=%22kalabas+kraal%22 ''Page's Weekly''. 1902. South African Résumé. July 5(1), p. 84]</ref><ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister [[Joseph Chamberlain]], "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Waarom nie 'n privaatspoorlyn nie? === Tereg kan gevra word of 'n privaatspoorlyn nie al die onsmaaklikhede tussen Hopefield en Moorreesburg van die begin af uit die weg kon geruim het nie. Die vraag is liewer of dit in die eerste plek 'n opsie was. [[Robertson]] kry in April 1887 sy spoorwegopening. Nou juis in die vloedjaar. Van die grondwerk het weggespoel, en die treinrit is maar versigtig deur die krieketspan onderneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. Een Cricketspel en een spoorweg. 2 April, p. 2: De Worcesterssche Cricketclub zou, volgens een berigt van een correspondent, Woensdag tegen de Robertsonsche spelen, en sloeg aan den heer Walker, van den Centralen Spoorweg, voor om zekere som te waarborgen als hij een extra trein naar Robertson liet loopen. Dit geschiedde, en schoon men op weg eenig oponthoud had door het passeren van ballast- en werktreinen, welken tijd zich met oefeningen in het vak ten nutte maakte, en een eind ver de trein door de locomotief voortgestuwd in plaats van getrokken moest worden, kwam men te Robertson net op tijd aan. Het resultaat van den strijd was ten gunste van Worcester, met 1 run en 6 wickets. Er waren heel wat dames en heeren op het terrein, zoo als de heeren English, C.C. en R.M., Foster, Dowds, During, Labrant en Eerw. Morris uit Robertson, Eerw. Murray, den heer Harris en anderen uit Worcester; en het spelen werd als zeer goed beschouwd, vooral, aan den Worcesterschen kant, het "fielding." Te vijf ure vertrok men weder naar het station, waar men echter het geduld van den heer Walker zeer op de proef stelde, doordat nu eens deze en dan weder gene, in plaats van allen te gelijk, opdaagden, en ten slotte bleven toch nog een heer en dame achter. Worcester bereikte men te kwart over zevenen, in korter tijd dan men gekomen was, want er was minder oponthoud. Onze correspondent is blijkbaar zeer ingenomen met den togt, en verklaart dat de Centrale Spoorweg tot aan de Nuij even gemakkelijk en prettig is als de Westelijke, maar van daar ondervindt men schuddingen, en zou een Spoorweggeleerde welligt zeggen dat de lijn beter geballast moest zijn. De cricketers uit Worcester waren door hun Robertsonsche vrienden uiterst gastvrij ontvangen, en het speet hun maar dat die van Montagu hun uitnoodinging niet hadden aangenomen om den volgenden dag met hen een spel te hebben. Van de rozijnenmarkt stelt men zich voor dat zij een succes zal zijn, en het weder was prachtig; maar anders ging het te Worcester slapjes, en het eenige wat hoop op betere dagen gaf was dat, na een sluiting der wagenmakerswerkplaatsen voor een losse zes maanden, er weder eenige orders voor wagens gekomen waren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 16 April, p. 2: Centrale Spoorweg - Tusschen Worcester en Robertson loopt thans dagelijks een goederen- en passagierstrein heen en weerom.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Robertson: Rozijnententoonstelling. 23 April, p. 3: De eerste tentoontstelling van rozijnen te Robertson werd op ll. Woensdag gehouden, op het plein naast de Ned. Geref. Kerk, in een tent voor dat doel zeer net ingerigt. Van Worcester werden bezoekers vervoerd door den trein van de Centrale Maatschappij, die reeds een week lang elken morgen een trein doet loopen van Worcester en een terug des namiddags.</ref> Roodewal ([[Ashton]]) kry sy spoorwegopening in Oktober 1887.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 18 October, p. 2: Te Roodewal worden thans, volgens het Worcestersche blad, nu de Spoorweg zoo ver geopend is allerlei gebouwen gesticht, en daar hebben wij niets tegen; maar waarom is die plek thans "Ashton" herdoopt? Die naam roept ons althans niets anders in het geheugen dan een hier vroeger woonachtigen uiters magere Majoor: en gedachtig aan Farao's droom zien wij in al wat mager is iets "moefijo's".</ref> Die Kaapse Sentrale Spoorwegmaatskappy kry sy likwidasiebevel in 1890.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Gemengd Nieuws. 19 April, p. 2: De Heer John Walker blijkt zijn proces tegen de liquidateurs der Centrale Spoorweg-maatschappij verloren te hebben, en kreeg van den Regter er raak van langs.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Hoog Geregtshof. Donderdag, 28 Augustus 1890. Kaapsche Centrale Spoorwegen (in liquidatie). 30 Augustus, p. 2: Adv. Schreiner legde het eerste rapport voor van Sir T. Scanlen, den officieelen liquidateur, en deed een vraag over de hem verschuldigde betaling. Hij had een voorstel dat aan Sir Thomas zoowat £300 zou besorgen; en dit ging er door, moetende het rapport veertien dagen bij den Meester ter tafel liggen. Het rapport was in zoo ver zeer gunstig voor den heer J. Walker, als deze verklaard werd gezorgd te hebben dat de exploitatie der lijn Worcester-Ashton zoo weinig mogelijk kostte.</ref> Om treinspore, treine en trokke, steenkool, ens. alles privaat te besit en te bestuur, kos duur. Juis in 1902 tydens die parlementsitting (terwyl die Hopefieldlyn nog in aanbou was, 'n bietjie mosterd na die maal) was daar sprake van die "Saldanha Bay Harbour and Estate Company Limited". Hierdie maatskappy se voorgestelde privaatspoorlyn sou oos-na-wes loop vanaf Portervilleweg-stasie, kruis by Moorreesburg (hetsy by Rust-stasie, hetsy by 'n punt net noord van Moorreesburg), deur Hopefield gaan, tot by Saldanhabaai. Hopefield en tot 'n mindere mate Moorreesburg sou hierdeur dus bevoordeel geword het. Dit sou, ironies genoeg, boonop 'n 3 voet 6 duim-spoor wees. Hierdie skema sou 'n aardige bedraggie kos van £1 400 000, waartoe die staat £300 000 moes bydra.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> Op 8 Julie 1902 is 'n vergadering van hierdie onderneming gehou,<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Stadsnieuws. 8 Juli, p. 2: Een vergadering van de Saldanha Baai haven- en landmaatschappij (beperkt) is Vrijdag namiddag hier ter stede gehouden onder voorzitterschap van den heer Zietsman, L.W.V. Het bleek dat de direktie nog niet veel inlichting kon verschaffen, maar dat zij groote en vrij kostbare plannen in het oog had waar men de gevoelens der aandeelhouders over wilde kennen. Het rapport toonde dat het kapitaal der maatschappij £70,000 bedroeg, waarvan £10,000 in reserve werd gehouden, dat de aandeelhouders naar eisch opbetaalden, dat men land had aangekocht van den heer Anderson en bijna klaar was met den aankoop van dat der heeren Sadie, en dat men in overeenkomst was getreden met de heeren Pauling en Co. voor de opname der noodige spoorweglinie, haven- en waterwerken; voor welk alles men de bekrachtiging van de aandeelhouders wilde.<br>Er waren maatregelen genomen voor het maken eener plantage, daar men geen hout op de plek had, en voor den aankoop van een verderen landverkoop van den heer Anderson, die er een zeer matigen prijs op had gesteld en over het geheel met de maatschappij in alles zamenwerkte. De spoorweg zou moeten loopen van Saldanha Baai naar Porterville, een lijn van waterpijpen van Bergrivier naar Saldanha Baai, en de heeren Pauling en Co. waren bereid om 20 percent van de kosten der opname van die lijnen en van de havenwerken in aandeelen der maatschappij te nemen. Men zou natuurlijk de werken slechts dan door het parlement kunnen doen goedkeuren als men de regeering, als eigenaars van het strand, het recht van onteigening toekende; maar dit had geen bezwaar en was ook aan St. Jansriviermond geschied.<br>Voor het bouwen van een hotel was ’t wellicht nog niet de tijd, schoon reeds onder de aandeelhouders zich hiertoe een syndikaat had gevormd; maar de regeering had beloofd zich niet te zullen verzetten tegen den aanleg van een engen spoorweg naar Hopefield. De maatschappij was eigenaares van 1,500 acres aan Saldanha Baai, die zij de mooiste haven der Kaapkolonie achtte als men er de noodige werken voor in orde bracht; en men dacht den grond reeds nu ten deele in bouwerwen te verdeelen en van de hand te zetten. Was men met de opmetingen klaar dan wilde men een groote affaire van ’t plan maken, en zou men er geld genoeg uit Engeland voor krijgen. Op voorstel van den voorzitter en den heer Krige werd het rapport aangenomen, en de heer J. A. S. Watson gaf inlichtingen omtrent het plan van een hotel, dat door de maatschappij desverkiezende voor kostprijs plus 10 percent zou kunnen overgenomen worden. Ook dit vond bijval, en men kende de direktie £100, den voorzitter £150 als honorarium toe.</ref> en omstreeks 1 November 1902 is daar met die eerste opmetings begin.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Malmesbury. 1 November, Bijvoegsel: De lijn van Saldanhabaai naar Portervilleweg en de ontwikkeling van het schema worden met groote belangstelling gadegeslagen. De landmeters zijn bezig om opmetingen te doen van de voorgestelde route.</ref> Dat van die inwoners nie 'n oomblik getwyfel het aan die egtheid van die maatskappy nie, blyk uit die 114 handtekeninge wat op 2 Julie 1903 by die Wetgewende Raad ingedien is om die voorgestelde roete tussen Saldanhabaai en Portervilleweg-stasie te verander.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Juli, 1903. Petitie. 4 Julie, p. 5: De Ed. heer Lochner diende een petitie in, geteekend door 114 personen, vragende om een verandering in de baan van den voorgestelden spoorweg tusschen Saldanhabaai en Porterville Road Station.</ref> Die maatskappy het heelwat vangplekke in sy klousules ingebou:<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die "alles of niks"-dwangklousule: As die regering ná 15 jaar sou besluit om die maatskappy uit te koop, was hul wetlik verplig om al drie ondernemings (die hawe, die spoorlyn én die waterskema) gelyktydig oor te neem. Die staat kon nie bloot die winsgewende hawe nasionaliseer en die maatskappy met 'n verliesgewende spoorlyn of duur waterskema laat sit nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die waarborg op 'n 25%-winsgrens met die uitkoop: Indien die staat die maatskappy sou uitkoop en daar 'n dispuut oor die prys ontstaan, kon die arbiters nie 'n prys bepaal wat hoër is as kosprys plus 'n stewige 25 persent suiwer wins nie. Al was die onderneming in wese ook bankrot.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy het 'n massiewe direkte regeringsubside van £2 000 per myl gevra, plus 'n hawesubsidie van 25 persent op die kapitaal (tot 'n maksimum van £160 000). Dit beteken die publiek moes minstens £300 000 van die totale £1 400 000 opdok, terwyl die bates in private besit sou bly.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Totale alleenhandel op in- en uitvoer: Volgens klousule 11 sou die maatskappy die uitsluitlike reg hê om alle goedere deur die Saldanhabaai-hawe in of uit te voer. Geen mededinging sou toegelaat word nie, wat aan hulle absolute beheer oor die streeksekonomie en handelsroetes gegee het.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die reg om belasting op te lê: klousule 16 sou die privaatmaatskappy vrye teuels gee om sy ''eie'' hawebelasting te hef.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Onteiening van private grond via arbitrasie: Waar die spoorwegnetwerk en waterpype vanaf die Bergrivier (by Jantjesfontein) oor dosyne privaatplase na Saldanha sou loop, kon die maatskappy na goeddunke pype lê op privaatgrond. Waar die kontrakte nie vooraf gesluit is nie, sou "arbiters" bloot die vergoeding bepaal.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Klousule 53 bepaal dat die maatskappy die reg behou om alle of enige gedeelte van hul belange aan wie ook al te verkoop.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy bepaal in die klousules ook dat hul tariewe nie hoër as die Nuwe Kaapse Sentrale Spoorweë s'n sal wees nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Het Saldanhabaai Schema. 14 Mei, p. 4: Men zal zich herinneren, dat Saldanhabaai gedurende de vorige sessie van het parlement prominent onder de aandacht van het publiek werd gebracht, door de reis die een groot aantal parlementsleden, op uitnoodiging der regeering, daarheen maakte. Een maatschappij was toen reeds gevormd, genaamd de "Saldanha Bay Harbour and Estate Company, Limited." Deze maatschappij werd opgericht met het doel Saldanhabaai als een zeehaven te ontwikkelen en ze met een spoorlijn te verbinden naar Portervilleweg Station. Saldanhabaai zal gedurende de volgende sessie nog meer prominent onder de aandacht van het publiek gebracht worden.<br>Drie private wetsontwerpen zijn bij den klerk van de Wetgevende Vergadering door deze maatschappij ingediend, en het parlement zal gevraagd worden deze bills tot wet te maken. Wij bepalen ons heden tot een korte opsomming van deze drie bills.<br>De eerste bill, en in meer dan een opzicht de belangrijkste, is: "een bill om de genoemde maatschappij te machtigen een haven van toevlucht te Saldanhabaai, in de afdeeling Malmesbury, te bouwen, om ze te verbeteren, en om doks en andere werken daarmede in verband staande te bouwen, en om zekere macht en voorrechten voor genoemd doel toe te staan." Dit is een ingewikkelde bill van 57 clausules. In clausule één wordt macht gevraagd om al de noodige werken, doks, breekwater, jetties, telegraaf, enz.<br>te bouwen; terwijl de tweede clausule aan de maatschappij het recht geeft gebruik te maken van de kust van een punt ongeveer 2,500 voet noordwest van Noordbaai tot voorbij Hoetjesbaai. Dit is een lange clausule die men onmogelijk kan verstaanbaar maken zonder de kaarten, waar de beschrijving op ziet. Ook vraagt de maatschappij het gebruik van zekere deelen van gouvernements grond.<br>In clausule 6 wordt gezegd dat de haven gebouwd zal worden door de maatschappij, met een bijlage van 't gouvernement van 25 percent op het belegd-kapitaal, mits deze laatste som door het gouvernement te worden betaald, de som van £160,000 niet zal te boven gaan. Dan zal de maatschappij (clausule 11) het uitsluitend recht hebben goederen in genoemde haven in of uit te voeren; terwijl zij het recht krijgt (clausule 16) een haven-belasting op te leggen. Het spreekt van zelf dat aan de maatschappij macht gegeven wordt, volgens de bill, om regulaties te maken omtrent het gebruik van de haven, enz.<br>In clausule 53 behoudt de maatschappij het recht om alle of eenig gedeelte van hare belangen aan anderen over te maken.<br>De voorgaande clausule (52) bepaalt dat het gouvernement na 15 jaar het recht zal hebben de maatschappij uit te koopen. Indien men niet overeen kan komen omtrent den prijs, dan moet de zaak naar arbiters verwezen worden, maar de arbiters kunnen geen hooger prijs bepalen dan de kostprijs plus 25 percent op dien prijs. Ook zal de maatschappij niet verplicht wezen de havenwerken aan de regeering te verkoopen, tenzij de regeering ook den spoorweg naar Portervilleweg Station en het Bergrivier water schema overneemt.<br>De tweede bill is: "om zekere rechten, macht en voorrechten aan genoemde maatschappij te verleenen voor het verschaffen van water aan 't publiek te Saldanhabaai van uit de Bergrivier." Volgens clausule één wordt het water genomen uit genoemde rivier op de plaats genaamd Jantjesfontein, en de pijpen worden dan gelegd over: Heuvelfontein, Langerietvlei, Matjesfontein, Spaniaard's Bosch; Klipfontein, Koningsvlei, Langeberg, Uienkraal, IJzervarkens, Lea 696, gouvernements grond, Kliprug, meent van Hoetjesbaai, Kreeftebaai, gouvernements grond, naar Baviaanskop, en van daar naar de eigendommen der maatschappij." De maatschappij vraagt de macht om op deze plaatsen te gaan, de pijpen te leggen, dammen te bouwen, het water te filtreeren, enz. Waar vooraf geen kontrakt is aangegaan met de eigenaren dier plaatsen, daar zal de maatschappij bereid zijn schadevergoeding te betalen volgens uitspraak van arbiters. Dan vraagt de maatschappij ook het recht om water aan anderen te verschaffen, hare werken te beschermen, enz.<br>De bepalingen omtrent het onteigenen van deze waterwerken komen op hetzelfde neder als die in de bill voor de ontwikkeling van de haven. Deze bill heeft 24 clausules.<br>Wij komen nu tot de derde bill: "om de genoemde maatschappij te machtigen een spoorlijn te bouwen en te exploiteeren van Saldanhabaai naar een punt op de lijn der Kaapsche Gouvernement spoorwegen te of in de nabijheid van Portervilleweg Station." De wijdte van het spoor zal niet minder dan 3 voet 6 duim wijd zijn. De lijn zooals in de bill aangegeven zal gaan ten oosten van Hopefield naar Oudepost, en in de nabijheid van Rust-Siding over de Malmesbury-Moorreesburg lijn gaan. Er is echter ook een andere opmeting rechtuit van Hopefield naar een punt ten noorden van Moorreesburg en van daar naar Portervilleweg. In clausule 12 vraagt de maatschappij een bijdrage van het gouvernement van £2,000 per mijl. In de volgende clausule wordt bepaald, dat het vervoer-tarief op deze lijn niet hooger zal zijn dan hetzelfde tarief thans door de Nieuwe Kaapsche Centrale Spoorwegen, bept., gevraagd.<br>Waar de lijn over privaat eigendom gaat is de maatschappij gewillig compensatie te betalen. De condities omtrent het aankoopen van deze lijn door de regeering zijn dezelfde als die van de haven en het water-schema. Als de regeering de eene onderneming wil overnemen dan moet ze alle drie nemen. Deze bill heeft 22 clausules.<br>Men zegt dat het geheele schema, al drie ondernemingen te samen, volgens berekening van de ingenieurs der maatschappij £1,400,000 zal kosten. De bijdrage die van de regeering gevraagd wordt voor de haven en den spoorweg wordt gesteld op £300,000.</ref> Nadat die gekose komitee sy verslag met amendemente ingedien het,{{voetnota|Die amendemente was onder andere: dat die regering slegs die kus aan die maatskappy sal verhuur; dat die maatskappy slegs beheer sal verkry oor die deel van die hawe in die maatskappy se besit; en dat die moontlike onteiening van die maatskappy nie kosprys-plus-25% sal wees nie, maar kosprys plus 20%. - ''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Saldanhabaai. 28 Julie, p. 4.}} steek dr. Smartt op 28 Julie 1903 'n stokkie voor enige verdere ontwikkeling. Hy kan geen rede insien waarom 'n privaatmaatskappy moet meeding met die Kaapse hawe waarvan die dokke pas verbeter is met die belastingbetaler se geld nie. Daar is ook ongeruimdhede rakende die maatskappy self: onder andere besit 11 parlementariërs aandele in die maatskappy, maar die aantal aandele strook ook nie. Hoe kan 800 aandele bewillig word, maar Chiappini Bros-makelaars toon ekstra aandele (4 945)? Dit gaan vir hom hier om 'n maatskappy wat op papier massiewe aandeeltransaksies (en moontlike omkoopskemas) bedryf, terwyl die maatskappy tien teen een nie 'n enkele pennie op sy naam het nie.{{voetnota|Dit wil voorkom of die hele papiermaatskappy van die begin af koersmanipulering (''pump & dump'') was.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Wetgevende Vergadering. Saldanha Baai Havenwerken Wetsontwerp. 30 Julie, p. 6: Dr. HOFFMAN stelde voor: Dat het Saldanha Baai havenwerken wetsontwerp terug verwezen worde naar het gekozen comité op het wetsontwerp om speciaal en één voor één de redenen te rapporteeren, die het comité deden besluiten, dat de voorrede niet bewezen was.<br>Vooraf echter stond Dr. SMART op en vroeg of dr. Hoffman, die deze extra ordinaire resolutie voorstelde, niet eenige ophelderingen diensaangaande aan het Huis zou geven. Hij protesteerde tegen de handelwijze van dr. Hoffman, als geheel in strijd zijnde met de regels van het Huis (hoor hoor). Na nog eenige opmerkingen, die de speaker beantwoordde, ging Dr. Smart voort met te zeggen, dat dit een hoogst ongeschikt oogenblik was voor een motie van die soort om gepasseerd te worden.<br>Sir HENRY JUTA zeide dat dit een soort van beschuldiging was tegen het Comité en zoo iets was nog nooit in het Huis gebeurd.<br>De SPEAKER riep den heer Juta tot de orde, als zijnde niet bij, doch de afgevaardigde voor Oost-Londen aan het woord.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij geloofde dat het select comité gehandeld had in wat het geloofde de beste belangen van het Huis te zijn. Hij was het eens met het select comité dat het een ongehoorde zaak was, waar geen bewijs van de noodzakelijkheid was voor de constructie van de haven om een private maatschappij te veroorloven met den Staat te competeeren. Hij wilde voorop zeggen dat de heer Merriman geen persoonlijk belang in de zaak had, doch als de heer Merriman de getuigenis van het select comité gelezen en goed bestudeerd had, zou hij het laatste lid van het Huis zijn, om de aanmerkingen te maken, die hij met betrekking tot den heer Jagger en het comité gemaakt had. Spreker vervolgde, door erop te wijzen dat een groot bedrag was besteed aan de Kaapstadsche dokken, waarvoor de Kaapstadsche belastingbetaler verantwoordelijk was. Het was dus plicht om te voorkomen, dat een private maatschappij zou competeeren met deze werken. Spreker had altijd geobjectiveerd tegen monopolies als de Saldanhabaai maatschappij, ten koste van den belastingbetaler des lands. In dit geval, waar vele leden van het Huis zeer betrokken waren in dit schema, was het de plicht van het Huis daarop nog meer toe te zien. Spreker zeide alleen te spreken uit overtuiging. Spreker wees erop, dat het dit Huis zeer slecht paste een schema te behandelen, waar een verantwoordelijk ambtenaar van de kroon diep in betrokken was. Tot het laatste had spreker geen objectie doch die ambtenaar moest toelaten dat het schema in het Huis vrij kon worden behandeld, en dus in dat geval afstand doen van zijn zetel. Spreker was ervan overtuigd, dat de Procureur Generaal het schema niet zou ondersteunen. Spreker hoopte, dat ieder lid de getuigenis voor het select comité afgelegd zou lezen. Spreker wilde niet op alle zaken ingaan, doch wilde zeggen dat men leden van dit Huis, zoo al niet in deze sessie, dan toch vorige sessie aandeelen in dit schema had aangeboden. In de lijst van aandeelhouders waren de namen van 11 leden van dit Huis, bovendien zouden de bevorderaars 800 aandeelen ontvangen. Spreker zou een examinatie willen gehouden hebben om uit te vinden, hoe het kwam dat de heeren Chiappini Bros zoovele extra aandeelen hadden (4945). Spreker achtte het mogelijk, dat die aandeelen slechts in hun naam stonden om daarover later in belang van het schema te beschikken. Niet alleen parlementsleden, doch zelfs dames uit Tarkastad waren in het schema betrokken, zonder twijfel, omdat zij dachten dat het Huis sterk genoeg was, om het schema te ondersteunen. Spreker had altijd er tegen geobjectiveerd dat het zegel van de regeering zoude worden gedrukt op private schemas. Uit de getuigenis was spreker niet gebleken, dat deze corporatie een penny werkelijk kapitaal bezat. Spreker wees erop dat de tijd gekomen was, dat het Huis zulke practijken tegenging. Spreker protesteerde ten sterkste er tegen, dat private belangen het Huis zouden binnensluipen. Hij wenschte nog veel meer over deze zaak te zeggen, en stelde daarom de verdaging van het debat voor dat tot Woensdag 12 Augustus werd verdaagd.<br>Het Huis verdaagde daarop te 5 55.</ref> Op 12 Augustus 1903 word die debat hervat. In die debat word Retief van Hopefield as 'n geloofwaardige getuie voorgehou. Van belang hier is sy getuienis in die gekose Komitee, wat die breër openbare sentiment in die streek weerspieël. Die openbare vergaderings is op albei dorpe gehou. Op Moorreesburg is sy resolusie (dat die regering self die spoorwegaanleg moet hanteer en nie private sindikate nie) met 'n oorweldigende meerderheid aanvaar, behalwe vir twee stemme (Anderssen en Coetzee van Hoedjesbaai), wat direkte finansiële belange in die Saldanhabaai-skema gehad het. Nog 'n belangrike punt is die oorbodigheid van die voorgestelde lyn: die landbou-oorskot is nie van so 'n omvang dat 'n splinternuwe, mededingende spoorweg/hawestelsel regverdig kan word nie. Daar is wel verwys na 'n verslag van die ingenieurs McKenzie en McClean wat bevind Saldanhabaai sou baie min binnelandse verkeer kry, buiten die ''invoer'' van steenkool, tensy [[Tafelbaai]] se hawe heeltemal geblok word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Vergadering. Woensdag, 12 Augustus, 1908. Saldanhabaai. 13 Augustus, p. 6: Het verdaagde debat op het voorstel, dat het rapport van het select comité terug verwezen worde naar het select comité op het Saldanhabaai Havenwerken Wetsontwerp, werd hervat door<br>Dr. SMARTT, die begon door aan te merken, dat Dr. Hoffman’s voorstel van de gewone orde van de handelingen van het Huis afweek. Dr. Hoffman had geen argumenten gebruikt om zijn belangrijke motie voor te stellen. Spreker meende, dat het parlement beschermd moest worden tegen corruptie. Hij wilde de jongere leden niet blameeren, omdat zij aandeelen in het Saldanhabaai schema hadden. De oudere leden echter kon hij niet vrijstellen van blaam. Spreker refereerde naar het uitstapje naar Saldanhabaai gedurende de vorige sessie. Hij wilde Sir Gordon geenszins blameeren, doch de aandeelen waren dadelijk na dat uitstapje gestegen. Daarna las spreker uit de “S. A. News” deelen van het rapport over het uitstapje, en zei, dat hij gaarne een portret zag nemen van al de parlementsleden, die aandeelhouders zijn in het Saldanhabaai schema. Daarna refereerde spreker naar de correspondenties over de zaak in de nieuwsbladen. Spreker trok in twijfel de feiten genoemd in den brief, die in de “Cape Argus” verscheen en onderteekend werd door Gebr. Chippini. Hij las een deel van de getuigenis voor van het select comité om zijn standpunt te bewijzen. Hij meende, dat parlementsleden die aandeelhouders werden in zulke schema’s, dadelijk moesten bedanken. Hij deed daarna een hevigen aanval op Sir P. Faure en zei, dat het een schande was dat deze nog lid van de regeering was.<br>Sir P. FAURE: Je zult nog veel van mij hooren, gaat maar voort.<br>Voortgaande zei spreker, dat aandeelen aan parlementsleden aangeboden waren, en las in dat verband voor een paragraaf uit de “S. A. News”, waarin gezegd werd, dat de heer Rademeyer, L.W.V., 1,000 aandeelen die hem aangeboden werden van de hand zou hebben gewezen.<br>De heer RADEMEYR zei, dat spreker ook zijn ontkenning moest lezen.<br>Dr. SMARTT deed zulks, maar achtte het toch vreemd dat het telegram van hem niet veel langer was. Spreker wilde thans verwijzen naar de getuigenis voor het select comité, en er op wijzen, dat het niet aanging de zaak terug te verwijzen naar het select comité. '''Spreker wilde dan refereeren naar het getuigenis van den heer Retief van Hopefield, die volgens geweten en eerlijk had getuigd, en die gezegd had, dat als de havenwerken en spoorweg noodig waren, dit zou geschieden door de regeering. De heer Retief had getuigenis afgelegd betreffende de Hopefield én Moorreesburg vergaderingen in verband met dat onderwerp. De heer Retief verklaarde dat ook te Moorreesburg zijn resolutie was aangenomen op 2 stemmen na, die van de heeren Anderssen en Coetzee van Hoetjes Baai. Spreker wees er op dat de twee laatstgenoemden betrokken waren in het schema. Over de vergadering te Malmesbury ondervraagd had de heer Retief verklaard, dat men daar de spoorlijn zoo dicht mogelijk bij Malmesbury wenschte. Spreker refereerde thans naar een rapport van de heeren McKenzie en McClean, dat de Saldanha Baai haven weinig verkeer zou krijgen, behalve voor kolen, tenzij de haven van Kaapstad geblokt was.''' Spr. was er van overtuigd, dat er geen justificatie was, om te veronderstellen dat deze haven zoude kunnen competeeren met Delagoabaai, waar de haven van Kaapstad zich dien doorvoer naar Johannesburg niet kon verzekeren. De afstand naar Johannesburg van Kaapstad, Saldanha Baai, Port Elizabeth, Oost Londen, Durban en Delagoa Baai waren respectievelijk 1,013, 1,025, 713, 665, 484 en 396 mijlen. De waarde van goederen in 1903 door Kaapstad vervoerd naar Johannesburg...<br>De SPEAKER viel hier in de rede, en wees er op, dat spreker buiten de orde was.<br>Dr. SMARTT zeide dat de bijzonderheden die hij vermeldde in verband stonden met de motie van Dr. Hoffman. Spreker meende dat de getuigenis voor het select comité zoodanig was dat spreker oppositie moest voeren tegen de motie. Spreker wilde in kort opgeven, waarom het Huis tegen de resolutie moest zijn: 1º. Rechtvaardigde de handel het niet, 2º. Was het competitie met de Tafelbaai haven. Het zou plichtsverzaking zijn, als men een private maatschappij toeliet te competeeren met Tafel Baai haven. Spreker wees er verder op, dat dit Huis verschillende spoorwegen had toegestemd, die door de regeering waren aangelegd, als de Malmesbury lijn, de Eendekuil lijn.<br>De SPEAKER riep spreker nogmaals tot de orde.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij hoopte, dat de resolutie van Dr. Hoffman niet zou aangenomen worden. Spreker kwam tot de conclusie, dat het Huis niet met het schema accoord ging.<br>De SPEAKER wees er den spreker op, dat hij niet gerechtigd was de conclusie van het Huis te trekken.<br>Dr. SMARTT vroeg of hij niet gerechtigd was het Huis te verklaren, waarom het verplicht was tegen de resolutie te stemmen.<br>De SPEAKER antwoordde bevestigend, doch zeide dat spreker zich bij de motie diende te bepalen, en zeide, dat spreker kon voortgaan, doch dat hij, indien hij iets zou zeggen buiten het onderwerp, tot de orde zoude worden geroepen.<br>Dr. SMARTT vervolgde door op het belang der zaak te wijzen, en in verband daarmede te zeggen, dat er geen reden voor het Huis was om van de gewone orde af te wijken, en de resolutie aan te nemen. De handelwijze van den afgevaardigde voor Paarl toch stelde een afwijking voor van de gewone orde van het Huis.<br>Spreker meende, dat hij vele aanhangers in het Huis zou hebben, onverschillig van welke partij, die het met spreker eens zouden zijn. Spreker meende, dat het Huis verplicht was de conscientieuse handelwijze van het select comité te handhaven, en dat dit comité voor zijne handelwijze den dank van het Huis verdiende. De kwestie was niet een partijkwestie. Spreker beriep zich op den afgevaardigde van Beaufort West die een lid van het select comité was, en die ook van meening was, dat de preamble van het ontwerp niet correct was. Spreker zeide slechts te doen wat hij zijn plicht voelde, zonder kwaadwillige bedoelingen. Spreker was vol vertrouwen dat het land hem in zijne houding ondersteunde. Spreker hoopte dat ook de tegenpartij hem zou steunen, om de constitutie dezer Kolonie te maken tot een waardige constitutie. De practijken die in zwang kwamen als het Saldanha Baai ontwerp, waren een gevaar voor de constitutie en dienden te worden geweerd.<br>De heer CLOETE zei, dat hij 200 aandeelen in de maatschappij had. Deze aandeelen had spreker gehad voordat hij lid van het Huis werd. Spreker had niets te doen gehad met de directie van de maatschappij. Hij had nog zijn aandeelen en had er niet mee gedobbeld. Spreker meende, dat meer dan negen-tiende van de leden van het Huis aandeelhouders in maatschappijen waren. Als het waar was dat leden aandeelen gratis aannemen, diende een onderzoek te worden ingesteld.<br>De heer MERRIMAN begon met te zeggen dat de afgevaardigde voor Oost Londen twee uur en een kwartier gesproken had, en zijn auditorium zeer vermaakt had, want de beschuldigingen door dien afgevaardigde gemaakt, troffen hem zelf. Spreker vroeg wat zijn (sprekers) gevoel moest zijn, toen hij de aanvallen van dien spreker had gehoord op den leider der “loyal Dutch” (de heer Zietsman). Die afgevaardigde had alles gedaan om den heer Zietsman, den leider eener groote partij, want de “loyal Dutch” partij was een groote, te verkleineren.<br>Dr. SMARTT vroeg: Wilt gij het een ander doen?<br>De heer MERRIMAN: Ik verkleineer niemand. Spreker vervolgde door te wijzen op de beschuldigingen door Dr. Smartt uitgesproken tegen den Kolonialen Secretaris, en zeide, dat Dr. Smartt een lid van het ministerie was, toen de Koloniale Secretaris aandeelhouder werd, en toch had die afgevaardigde zich niet teruggetrokken uit dat ministerie. Spreker ontzegde den afgevaardigde voor Oost Londen verder het recht om zulke verwijten te doen aan het Parlement als die spreker gedaan had. Spreker had gedacht dat die afgevaardigde het schema had bestreden uit handels jalousie. Doch volgens de argumenten genoemd door dien afgevaardigde en na de insinuaties door dat lid uitgesproken tegen verscheidene leden van het Huis, meende spreker, dat de zaak terug moest naar het select comité, opdat die afgevaardigde die insinuaties zoude kunnen bewijzen. Er waren veel groote private schema’s voor het Huis geweest, doch nimmer had de afgevaardigde van Oost Londen zulk een positie aangenomen als bij dit schema. Spreker wees op de aantijging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, en vergeleek dezen tijd met den tijd toen spreker op de ministerieele banken zat, en de verwijten die hij van dien spreker had moeten aanhooren. Spreker wees er op, dat het verschrikkelijk was, om aan den vooravond eener verkiezing tot het volk te zeggen, dat men de parlementsleden niet kon vertrouwen. Spreker wilde het schema thans niet volgens zijne merieten behandelen. Daarvoor was het thans niet de tijd. Thans was alleen onder behandeling de vraag of het schema naar het select comité zou teruggaan of niet. Men wilde weten of voorzitter en leden van dat comité ingingen op de aantijgingen gemaakt door den afgevaardigde voor Oost Londen. Spreker achtte het na die rede zijn plicht voor de motie van Dr. Hoffman te stemmen.<br>Sir PIETER FAURE wilde niets hoegenaamd spreken over het schema, daar hij vele aandeelen hield in de maatschappij. Hij dankte Dr. Smartt voor zijn vleiende aangename woorden. Spreker zou zich zich zeer gegriefd gevoeld hebben als iemand anders dan Dr. Smartt de verklaring had gedaan. Hij was oorspronkelijk een groot grondeigenaar te Saldanhabaai, en toen de maatschappij opgericht werd had hij vele aandeelen ontvangen voor zijn grond. Toen de kwestie in het kabinet besproken werd, had hij zich teruggetrokken om onbevoordeeld te blijven. Hij meende dat hij recht had gehandeld. Dr. Smartt stond heden op als apostel van reinheid en rechtvaardigheid, en wilde dat spreker moest bedankt hebben. Dr. Smartt vergat echter het Smartt syndicaat. Dr. Smartt had toen ook een groote concessie gevraagd van de regeering. Toen Dr. Smartt Commissaris van spoorwegen was had hij duizenden zakken steenkool van de firma Lewis & Marks gekocht, en de heer Marks was een vennoot van Dr. Smartt. Dus was Dr. Smartt de laatste persoon om hem te beschuldigen.<br>Dr. SMARTT stond herhaaldelijk op om explanaties te maken, en om aan te dringen bij den Eersten Minister en den Procureur-Generaal om te verklaren wat hij gedaan en niet gedaan had toen hij in het kabinet was. De twee genoemde ministers echter verroerden geen vin.<br>De heer CURREY wilde evenals de heer Cloete persoonlijke uitlegging geven van zijne belangen in die zaak. Spreker meende dat ieder lid van het Huis vrijbleef zijn geld te beleggen, zooals hij wenschte. Spreker had op 14 April 1902 van de Saldanhabaai 500 aandeelen gekocht tegen 20s. Het was destijds oorlog, en eerst zes maanden later was spreker verkozen tot afgevaardigde. Na dien tijd had spreker 400 van de 500 aandeelen verkocht.<br>Dr. SMARTT: Voor hoeveel?<br>De heer CURREY: Daar hebt gij niets mede te maken. Ik bestuur mijne zaken, gij de uwe, en ik vraag ook geen verslag van uwe zaken. Toen spreker op 14 Februari 1903 gelezen had dat de Saldanhabaai eenige privileges had verzocht aan het Huis had spreker zijn overige 100 aandeelen verkocht, om vrij te blijven in zijne stemming in het Huis. Spreker had thans geen aandeelen verder, en wees de insinuaties van Dr. Smartt verre van zich. Spreker had in den tijd toen hij de Saldanhabaai aandeelen had gekocht, ook aandeelen in den “Kommetje Estate” spoorweg gekocht, waarvan hij eveneens afstand had gedaan, om vrij te blijven.<br>Dr. SMARTT riep: Daar hebben we niets mede te maken.<br>De heer CURREY vroeg van de aanwijzingen van Dr. Smartt verschoond te mogen blijven. Spr. eindigde met de houding en insinuaties van Dr. Smartt scherp te veroordeelen.<br>Dr. BECK wilde ook een persoonlijken uitleg maken, en begon door een versje op te zeggen, dat toepasselijk was op Dr. Smartt. Spreker had ook aandeelen in de Saldanhabaai maatschappij gehad — 750 in getal. Hij had 20s. per aandeel betaald. Kort daarna had hij zijn aandeelen van de hand gezet, en dus had spreker geen belang hoegenaamd in de maatschappij. Dr. Smartt was niet alleen gemeen maar ook geheel verkeerd in zijn verklaring geweest, zooals spreker aantoonde uit de notulen van het Engelsche lagerhuis. Dr. Smartt had gezegd dat leden moesten bedanken zoodra private wetgeving ingebracht werd, die in verband stond met de maatschappij, waarin zij aandeelen hadden. Spreker wilde zien of Dr. Smartt een resolutie zou voorbrengen om het Huis te zuiveren. Hij meende dus, dat hij het recht had om te dwingen dat het rapport terug verwezen zou worden naar het select comité.<br>De heer ZIETSMAN wilde geen apologie maken voor zijn positie in de Saldanhabaai maatschappij, in spijt van ’t geen Dr. Smartt had gezegd. Spreker voelde zich niet beschaamd over de houding die hij had aangenomen, en waarbij hij alleen de belangen en den vooruitgang van het land op het oog had. Dit was geen beleidigend beginsel, zeide spreker, voor eenig lid van het parlement. Spreker herinnerde er aan, dat in heel Groot-Brittannië niet een dok en niet een spoorweg in handen der regeering was, doch alles in handen van private maatschappijen, die Engeland groot gemaakt hadden, en die Engeland dus te danken had aan het ondernemend initiatief van ondernemende lieden. Wil dus, vroeg spreker, Dr. Smartt daarom een smet werpen op de geheele Britsche natie? Wilde die afgevaardigde, vroeg spreker, hetzelfde doen met betrekking tot Amerika, waar de toestanden hetzelfde waren. Spreker dankte God, dat hij niet zoo kortzichtig was, om die beginselen te volgen. Spreker hoopte, dat het ontwerp weer voor een select comité zou komen, en als er eenige twijfel was aan de goede bedoelingen van de bevorderaars van het schema, moesten die in select comité blijken. Spreker was overtuigd dat ieder lid van het Huis het recht had van een select comité volledige lichting te eischen, voor de houding in goed- of afkeuring door zulk een comité aangenomen. De zaak in kwestie berustte niet in handen van een select comité, doch in handen van het Huis, dus het Huis had het recht van beslissing en niet het comité. De afgevaardigde van Oost Londen, die een der leiders van de progressieve partij was had meer private schema’s die voor het Huis waren geblokt. Spreker vroeg of dat “progrès” was. Dan wist spreker niet wat met “progrès” bedoeld werd. Als men de ideeën van Dr. Smartt zou volgen, dan zou men een politiek volgen, waardoor ondernemende en knappe menschen uit het Huis werden geweerd.<br>De SPEAKER wees spreker op de zaak die aan de orde was.<br>Spreker refereerde naar aantijgingen gemaakt door Dr. Smartt tegen het aandeelenboek, alsof bladen daar aaneengeplakt waren, om aandeelen voor zekere geheime bedoelingen te verbergen. Spreker legde dit boek open, en wees op eenige bladen, aaneengespeld, wegens een fout van een klerk. Scherp critiseerde spreker de houding van Dr. Smartt met betrekking tot deze aantijging. Refereerende naar de beschuldiging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, zeide spreker, dat hij geen verdediging voor dezen Minister wilde voeren, doch er op wijzen, dat Dr. Smartt nooit dergelijke beschuldiging had geworpen naar wijlen den heer Rhodes, toen die op de ministerieele banken gezeten had. Spreker meende, dat de Koloniale Secretaris gerechtigd was naast landsbelangen zijn eigen belangen te bevorderen. Hij betreurde het geen volledige speech te kunnen maken, wijl hij veel opgaven zou kunnen bijbrengen, om de beweringen van den afgevaardigde van Oost Londen te niet te doen. Echter wilde spreker refereeren naar de bewering van Dr. Smartt, dat een Saldanhabaai haven òf geen verkeer zou hebben òf met de Tafelbaai zou competeeren. Spreker wees er op, dat vier maatschappijen £1,300,000 “demurrage” hadden moeten betalen, wegens onvoldoende haven accommodatie in de Kolonie. Spreker ging verder na de motieven die de maatschappij hadden geleid tot het schema. Hij wees er Dr. Smartt op, dat hij noch het ontwerp noch de getuigenis had gelezen, daar hij anders bekend zou zijn met de voorwaarden van overname door de regeering te eeniger tijd.<br>De SPEAKER riep spreker weder tot de orde.<br>De heer ZIETSMAN betreurde het Dr. Smartt niet op alle punten van antwoord te kunnen dienen. Het was sprekers plan niet geweest te spreken in deze zaak, noch zijn stem in deze zaak te gebruiken. Spreker hoopte echter, dat ieder lid een houding in dezen zou aannemen, afgezien van partijschap, en dat een volledig onderzoek in select comité zoude worden gemaakt naar de aanklachten uitgesproken door Dr. Smartt. Hij meende, dat ’t prestige van ’t Huis zulks na de rede van Dr. Smartt eischte.<br>De heer HOCKLY zei, dat men thans zag wat het gevolg was van de motie van Dr. Hoffman. Daarna weidde hij uit over de machten en recht van het Huis en select comités. Hij meende, dat de beslissing van ’t select comité finaal was. Hij hoopte, dat men de motie Hoffman zou afstemmen.<br>De heer WYNNE begon met te zeggen, dat hij geen aandeelen in de maatschappij had, dus onpartijdig kon spreken. Spreker meende, dat het select comité over de zaak gezeten had, en daarbij landsbelangen op het oog had gehad. De “preamble” was niet bewezen bevonden in select comité, en was het Huis, volgens spreker, verplicht zich daarbij neder te leggen. Spreker was er echter voor, dat het comité macht zou hebben meer getuigenis in te winnen, doch hij zou stemmen tegen terugzending van het ontwerp naar ’t comité.<br>Kolonel SCHERMBRUCKER meende, dat een uitspraak recht kon zijn en toch de redenen er voor genoemd verkeerd. Hij meende dat het wenschelijk was om het rapport terug te verwijzen naar het select comité. Was hij een lid van het select comité geweest, zou hij het rapport weer terug hebben gezonden zonder een woord er aan toe te voegen. De getuigenis was daar, en men had geen andere redenen noodig. De heer Jagger had zijn oordeel geveld volgens de beste belangen van het land, en dus was het belachelijk om ’t rapport terug te verwijzen. Hij zou dus tegen de motie stemmen.<br>De heer J. C. MOLTENO meende, dat diende onderzocht te worden wat het best te doen was in belang van het land. Spreker refereerde naar het gezegde van een kapitein, die zeven jaar geleden aan spreker gezegd had, dat hij voor de eerste en voor de laatste maal in Zuid-Afrika was geweest, wijl hij geen kans had gehad zijn hout te lossen. Spreker had bovendien gehoord van autoriteiten, dat de Kolonie te weinig havens had en iedere haven mogelijk moest opnemen. Spreker protesteerde daarom tegen de houding van den heer Wynne, die namens zijne constituenten geprotesteerd had tegen de Saldanhabaai, wegens competitie met Port Elizabeth. Spreker meende, dat men niet de belangen van een of andere haven in het bijzonder mocht beschouwen, doch de belangen van den belastingbetaler in het algemeen. Verschillende zeeofficieren hadden spreker verzekerd, dat Saldanhabaai de fijnste haven was van de Kaapkolonie.<br>De SPEAKER wees er op, dat er geen tweede lezing reden kon gehouden worden.<br>De heer MOLTENO zeide, dat het moeilijk was zich aan de orde te houden, waar verschillende punten waren aangeroerd door verschillende leden. Spreker trachtte aan te toonen, waarom de opening van Saldanhabaai in belang van de Kolonie was. En spreker meende, dat waar het gouvernement niet de gelegenheid aangreep om een werk te ondernemen, mocht men niet een private maatschappij daarin belemmeren. Er moest slechts voorziening zijn, en die voorziening bestond, volgens spreker, in het ontwerp, dat de regeering de geheele zaak tegen billijke kosten zou kunnen overnemen. Spreker wilde, dat Zuid-Afrika ontwikkeld werd, in zoo uitgebreid mogelijken zin. Daarom meende spreker moest de zaak teruggaan naar ’t select comité. En spreker was het eens met den afgevaardigde voor Wodehouse, dat als er eenigen twijfel daaromtrent bestond, die twijfel opgeheven was na de rede van Dr. Smartt. Spreker betreurde dat die afgevaardigde niet aanwezig was, doch wilde spreker zeggen, dat hij nooit vuiler of gemeener rede had gehoord in het Huis dan van dien afgevaardigde. Spreker geloofde echter, dat die afgevaardigde niet steeds verantwoordelijk gehouden kon worden voor zijne woorden. Ook had hij een vreemdsoortige houding aangenomen sedert hij was afgezet als leider zijner partij. Spreker critiseerde de houding door Dr. Smartt aangenomen scherp. Die afgevaardigde had geweten, toen hij zijne insinuaties uitsprak, dat vele leden die aandeelen hadden, voordat zij een zetel in dit Parlement hadden. Hij hoopte, dat men het belang van havens voor dit land van hooger standpunt zou beschouwen, dan van een persoonlijk standpunt. Niemand beter dan de afgevaardigde van Kaapstad, de heer Jagger, kon overtuigd zijn van ’t noodige van meerdere havens. Spreker herhaalde als de regeering niet op het schema inging was het schandelijk, als het Huis eene private maatschappij, die het intiatief nam, in de uitvoering daarvan belemmerde. Spreker zou daarom de motie voor ’t Huis beslist ondersteunen.<br>De heer JAGGER wilde de gelegenheid te baat nemen om een uitleg te geven. Ten eerste had men gezegd, dat hij bevooroordeeld was. Wel als Kapenaaar had hij natuurlijk zijn eigen opinie over de zaak. Toen hij echter op ’t comité benoemd werd, had hij getracht onbevooroordeeld te handelen. Hij zou de reden opnoemen waarom hij de bill had uitgeworpen. '''Hij wees op de produkten van het land in de nabijheid van Saldanhabaai. Eieren, groenten en graan werden daar geproduceerd. Twee lijnen van Kaapstad waren reeds gemaakt en zij waren genoeg om het land daar te ontwikkelen. Daarom, meende hij, dat een haven het land niet meer kon ontwikkelen, omdat er geen produkten waren om overzee te vervoeren.'''<br>De SPEAKER riep hem tot de orde en zei, dat hij zich moest houden bij de motie voor het Huis.<br>Sir HENRY JUTA en de heer D. C. DE WAAL zeiden, dat zij ook over de zaak gesproken zouden hebben, maar volgens de regeling van den Speaker konden zij zulks niet doen.<br>De heer JAGGER zei, dat hij dus ook niets meer zou spreken.<br>Sir HENRY JUTA zeide, dat hij een lid van het select comité geweest was, en hij wenschte de redenen te geven, waarom hij tegen de terugzending naar het comité was. Dit echter werd niet toegelaten dus kon spreker alleen zeggen, dat hij tegen de motie was.<br>De PROCUREUR-GENERAAL refereerde naar de uitdrukking van Dr. Smartt, waar hij de regeering had opgeroepen, hare meening uit te spreken, betreffende het Saldanhabaai schema. Spreker refereerde naar de “Hansards” van vorig jaar, om de houding der regeering in deze toe te lichten, om te bewijzen, dat de regeering niet voornemens was iets te doen of te ondernemen tegen de landsbelangen. Spreker meende verder, in antwoord op een vraag van Dr. Smartt, dat het geheel een persoonlijke opvatting was, of een lid van het Ministerie gerechtigd was aandeelen in zulk eene maatschappij te hebben of niet. Wat betrof de terugzending naar een select comité was spreker overtuigd, dat men niet meer feiten zou hooren. Spreker meende, dat de eenige reden, die Dr. Hoffman zou gehad hebben voor zijn voorstel kan geweest zijn, om de bill te redden. Spreker meende verder, dat het de plicht der regeering was het werk zelf te ondernemen, en hoopte spr. dat in de volgende sessie een wetsontwerp in dien geest zoude worden voorgebracht door de regeering. Wat betrof terugzending van het ontwerp naar het select comité, meende spreker, dat zulks verspilling van tijd was. Men zou de redenen der verwerping thans even goed van den voorzitter kunnen hooren, als de regels van het Huis dit toelieten. Men kon echter, volgens spreker, geen comité daartoe dwingen. Wanneer het comité de eer van het Huis, die aangetast was, zou kunnen redden, zou spreker het voorstel met beide handen aangrijpen, doch hij was het niet met den afgevaardigde voor Wodehouse eens, dat het comité daartoe macht had.<br>De heer MERRIMAN herhaalde hier, wat hij had gezegd en bedoeld.<br>De PROCUREUR-GENERAAL zeide, dat hij het voordeel van terug verwijzing naar een select comité daarvoor niet inzag, wijl het hem voorkwam dat dit en het schema twee verschillende zaken waren.<br>De heer WALTON wilde weten waarom Dr. Hoffman geen redenen had genoemd hoe hij zijn motie voorstelde Het was alles niets anders dan een aanval op de leden van het select comité. Spreker kon dus niets anders dan tegen de motie stemmen. Hij meende dat de bestaande havens voldoende waren.<br>De SPEAKER riep hem tot de orde.<br>Spreker ging voort te zeggen dat de Saldanhabaai nooit handel met het noorden zou drijven. Spreker meende dat er iets uit de orde was met de financiën van de maatschappij. Als hij de getuigenis las dan kwam hij tot de gevolgtrekking, dat het comité geen ander rapport had kunnen uitbrengen. Spreker trachtte daarna Dr. Smartt schoon te wasschen. Aangaande ministers, meende hij, dat zij meer speciaal het geheele land vertegenwoordigen, en als zoodanig behoorden zij geen deel te nemen in zulke financieele schema’s, die competeerden met de beste belangen van het land. Hij eindigde door te herhalen dat hij tegen het voorstel Hoffman zou stemmen.<br>De heer SAMPSON wees op de regels van het Huis, nadat een ontwerp door een comité was onderzocht. Als de “preamble” door het comité niet bewezen was geacht, was de regel van het Huis dat het ontwerp viel. Redenen konden niet worden gevraagd voor de houding door het comité aangenomen, aangezien deze redenen dan besproken konden worden. Alleen in geval men vermoeden had dat corruptie of iets van dien aard had plaats gehad kon men toelichting der motieven vragen.<br>De heer MALAN wees er op, dat in het select comité drie leden, de heeren Hill, Searle en Rabie voor de preamble en de voorzitter (de heer Jagger) de heer Bailey en Weeber tegen de preamble hadden gestemd. De voorzitter had zijn beslissende stem tegen gegeven, zeide spr. om de zaak open te houden. In verband hiermede vroeg spreker of hij een amendement kon voorstellen in dien geest, om de origineele motie zoodanig te amendeeren, dat daarin zouden worden opgenomen de woorden: “met het doel om van het select comité de verzekering van het open houden der kwestie te krijgen.” Het amendement werd echter buiten de orde verklaard.<br>De heer SAUER zei, dat hij de zaak niet wilde bespreken. Hij was het eens met den Procureur-Generaal, dat het beter was dat de regeering een spoorweg van Saldanhabaai zelf behoorde te bouwen van Saldanhabaai naar de hoofdlijn; echter vond hij het vreemd zulks van hem te vernemen. De reg. had zich, zei hij, feitelijk verklaard ten gunste van het schema door eenige amendementen op de bills voor te leggen.<br>Sir GORDON SPRIGG zei, dat de regeering nooit had verklaard wat zij in deze zaak van plan was.<br>Wel, zei de heer SAUER, een regeering hield gewoonlijk er een brein op na, dat voor groote verandering vatbaar is. In den gewonen loop van zaken beteekende het indienen van amendementen dat men in beginsel met een bill eens is. Hij hoopte dat de motie aangenomen zou worden. In het Engelsche lagerhuis werd dit meer dan eens gedaan. Daarom was het geen reflectie op het comité. Spreker zei, dat smaaksche dingen gezegd waren in het Huis. Bijv. Kol. Schermbrucker had gezegd, dat als hij lid van het comité was, hij de order van het Huis niet in aanmerking zou nemen. Daarom was het noodig om het rapport terug te verwijzen. Na de aanspraak van Dr. Smartt was het des te meer noodig om zulks te doen. Hij was er zeker van, dat de toespraak van Dr. Smartt wijd en zijd naar het land gezonden zou worden, bijv. naar de “E. P. Herald”, en deze had gemeene beschuldigingen tegen de leden van het parlement gemaakt en alzoo de eer van het Huis geschonken. Daarom kon het niet anders, men moest het rapport terug naar het select comité verwijzen om de reden te hooren, waarom het lichaam de bill had uitgeworpen. Werden de zware beschuldigingen van Dr. Smartt herhaald dan moesten verdere stappen genomen worden. Hij zou dus stemmen voor de motie van Dr. Hoffman.<br>De heer ABE BAILEY stelde de verdaging van het debat voor. In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging van het debat verworpen.<br>De heer ABE BAILEY vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg of de leden die in het schema geinteresseerd waren, buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER: Neen.<br> De heer WALTON vroeg, welke middelen het Huis dan had om zulks te voorkomen.<br>De heer MERRIMAN drong op stemming aan.<br>Tegen verdaging van het debat waren 32 leden, n.l.:<br>Badenhorst, Dr. Beck, Beyers, Burton, Cillié, Currey, Dempers, N. F. de Waal, A. S. du Plessis, M. J. du Plessis, Du Toit, Dr. Hoffman, Joubert, Krige, Malan, Merriman, J. T. Molteno J. C. Molteno, Oosthuizen, Rabie, Rademeyer, Sauer, Charles Searle, Silberbauer, J. A. Smuts, Sonnenberg, Dr. Te Water, Theron, Van der Merwe, Van Huyssteen, Van Zijl, Weeber.<br>Voor verdaging 29 leden, n.l.:<br>Abé Bailey, Blaine, Cartwright, Crosbie, D. C. de Waal, Douglass, Frost, A. J. Fuller, Graaff, Hockly, Jameson, Jagger, Sir Henry Juta, Michell, Oats, Olivier, Runciman, Sampson, Schermbrucker, James Searle, Slater, Dr. Smartt, Sir Gordon Sprigg, Stead, Walton, Warren, Wienand, Wood, Wynne.<br>Zoodat de verdaging met 4 stemmen meerderheid was verworpen.<br>De heer HOOKLY stelde thans de verdaging van het Huis voor.<br>In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg weder of de betrokken leden buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER wees er op, dat de stemming ging over al of niet verdaging van het Huis, waarin geen betrokken partijen waren.<br>In stemming gebracht waren tegen verdaging 35 leden, voor verdaging 33 leden, zoodat met 2 stemmen meerderheid tot niet-verdaging besloten werd.<br>De heer WARREN hervatte daarop ’t debat, doch hoewel hij vele woorden gebruikte zei hij slechts tegen de motie te zullen stemmen, waarna hij andermaal de verdaging van het debat voorstelde.<br>Sir H. JUTA secondeerde.<br>Tot stemming gebracht zijnde verklaarde de Speaker dit voorstel aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg een verdeeling doch trok later zijn voorstel terug.<br>Het debat werd dus verdaagd en wel tot 26 Augustus.<br>Het Huis verdaagde om 6.20.</ref> Op 14 Augustus 1903 is die debat rondom die skema op die lange baan geskuiwe.<ref name="Parlement30Junie1903" /> === Waarom 'n 2 vt.-spoorlyn? === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Charles Tennant Jones (LWV van Port Elizabeth) het reeds op 28 Julie 1891 tydens 'n parlementsitting in die Wetgewende Vergadering gesê dit is onwenslik om 'n spoorwegbreedte van 3 voet 6 duim, wat tot nog toe op al die regeringspoorweë gebruik is, nou te loop staan en "breek" op die lyn vanaf Vrijburg na Mafeking omdat die [[British South Africa Company]] van Rhodes dit so wil doen. Reeds word gewys op die lastigheid van die oorlaai, die noodsaaklikheid om alles te dupliseer (werkswinkels, stasies, ens.). Dwarsoor die land wil mense juis gelykvormigheid hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering. Dingsdag, 28 Julij. Vrijburgsche Spoorwegverlenging, 30 Julij, p. 3: De heer Jones stelde voor: Dit Huis is van gevoelen dat het niet wenschelijk is dat de spoorweg-breedte van 3 voet 6 duim tot hiertoe gevolgd op al de Gouvernements spoorweglijnen, worde gebroken op de lijn van Vrijburg naar Mafeking, door de Britsch Zuid-Afrikaansche Maatschappij onder Overeenkomst van 23 Januarij, 1890. [...] Het veranderen van het spoor had veel bezwaar, b.v. de kosten van het overladen, de noodzakelijkheid van nieuwe werkplaatsen, enz. Overal elders had men een strekking om het geheele land door dezelfde breedte van spoor te hebben.</ref> Die Kaapse regering kan dus nie aanvoer hulle het nie geweet nie. Gedurende die 1897-sitting van die Parlement, toe die Caledon-spoorwegwet onder bespreking was, het dit duidelik geword dat 'n groot aantal lede van die Wetgewende Vergadering van mening was dat die tyd nou aangebreek het om die bou van duur lyne, wat £7 000 tot £8 000 per myl bedra, te staak, en dat daar begin moes word met die bou van ligter spoorweë, wat vir die helfte van daardie koste gebou kon word.<ref name="Bodtker1" /> Van die aanloklike redes (eintlik verkoopsargumente) wat aangevoer is, sluit in: * Smaller lyne kan breër (hoof)spoorlyne "voed" (of by inloop)<ref name="Bodtker1" /> * Geen deel van die Kolonie het genoeg bevolking of groot/swaar nywerhede om die uitgawe van £5 000 tot £8 000 per myl te regverdig nie. Dit is ook sterk te betwyfel of so 'n spoorweg die bevolking of nywerheid tot so 'n mate sal vermeerder of verhoog dat so 'n lyn binne 'n paar jaar die bedryfskoste sal verhaal en 'n redelike opbrengs op die insetkoste sal lewer.<ref name="Bodtker1" /> * Bloot omdat dele van die Kolonie nie bevolk genoeg is vir 'n 3 voet 6 duim-spoor nie, beteken nie daardie plekke hoef heeltemal sonder 'n spoorlyn te bly nie. Enige spoorweg is beter as geen spoorweg.<ref name="Bodtker1" /> * Ondertussen is besluit om weg te doen met onnodige duur stasies en allerhande bykomstighede en net te fokus op ontwikkelingslyne.<ref name="Bodtker1" /> * Die lyne is goedkoop (£2 000 per myl), met minimale rente op die skuld wat aangegaan is.<ref name="Bodtker1" /> * Soos 'n sakeman moet mens klein begin, en aanhou win. Dink aan 'n sakeman wat 'n winkel in 'n nuwe land oopmaak: hy sal eers geboue oprig volgens die klandisie wat hy verwag; soos die besigheid uitbrei, sal hy ook sy winkel vergroot. Net so kan mens 'n spoorweg van so 'n grootte en gewig bou dat die verkeer vir die eerste 10 jaar wat daaroor gaan, goedkoop vervoer kan word. Dit sal 'n dividend oplewer op die klein kapitaal wat daarin belê is. Sodra die distrik volle ekonomiese wasdom bereik het, sal die tyd ryp wees om die spoor te vervang met die swaarder spore en rollende materiaal van die hooflyn. Die hooflyn wat dan gelê word, het homself sommer reeds afbetaal! :[[Victoria (Australië)|Victoria]] in Australië word as sprekende voorbeeld voorgehou - 'n kleiner lokomotiefie sou beter gepas het by die laer produksie van die betrokke gebied. Die Australiërs het egter breë spoorlyne en groot lokomotiewe gekoop, en kan nou hul hare uit hul kop uittrek.<ref name="Bodtker1" /> * Selfs die armste dele in 'n land kan ontwikkel word, wat altyd opbrengste sal oplewer (nie altyd dadelik nie), maar soos daardie dele ekonomies groei en vooruitgaan, sal daar selfs meer vertakkings bykom. En dit, sonder om die staatskas onnodig te belas.<ref name="Bodtker1" /> * As die 2 vt.-spoorlyn in ander lande kan werk, dink net wat dit vir die Kaap kan beteken. Die Franse begin ook nou oorskakel na smalspoorlyne toe, en ander lande het geen probleem daarmee om spore aan te lê waar daar van breedte verwissel moet word nie.{{voetnota|Die leser sal vinnig in die teks ontdek die Franse is op presies dieselfde tydstip waar die Kapenaars nou is - ook hulle aanlê van smalspore is nog onbeproef.}}<ref name="Bodtker1" /> * Die boer sal maar te bly wees vir enige spoorlyn wat na sy kant toe kom, en met albei hande aangryp. Natuurlik sal dit 'n tydjie duur vir die boere om aan die nuwe omstandighede gewoond te raak, maar die boere sal dan tienvoudige opbrengs kan lewer. Selfs al maak die spoorweë geen direkte wins nie, is daar altyd die indirekte wins tot almal se voordeel.<ref name="Bodtker1">''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine spoorwegen voor de Kaapkolonie. 21 Februarie, p. 3: (Door C. Bodtker, civiele ingenieur.)<br>Gedurende de 1897 zitting van het parlement, toen de Caledon spoorwegwet onder discussie was, werd het duidelijk dat een groot aantal leden van de wetgevende vergadering van opinie waren, dat de tijd thans gekomen was, dat de aanbouw van dure lijnen, die £7,000 tot £8,000 per mijl kosten, moest ophouden, en dat men een begin moest maken met het bouwen van lichtere spoorwegen, die voor de helft dier kosten konden aangelegd worden. De ed. heer John X. Merriman ging zelfs zoover om voor te stellen, dat men de thans bestaande spoorwegbreedte moest opbreken. De commissaris van publieke werken verklaarde zich tegen eenige verandering van de breedte voor den Caledon spoorweg, daar deze het eerste stuk was van een doorgaande lijn naar het oostelijke gedeelte der Kolonie, die den tegenwoordigen afstand per spoorweg tusschen Kaapstad en Port Elizabeth aanzienlijk zou verminderen, en een ieder, die, zooals de commissaris, geloof slaat aan de toekomst der Kolonie, moet toestemmen, dat hij volmaakt gelijk had met zijne objectie, zoolang er waarschijnlijkheid bestond dat de gemelde lijn een hoofdlijn zou worden. Het is wel bekend dat een breken van de spoorwegbreedte op een hoofdlijn extra oponthoud en ongemak veroorzaakt. Sir James Sivewright, de commissaris, was echter ten gunste van lichtere lijnen als “voeders” voor de hoofdlijnen, en nu hij zich in die richting uitgesproken heeft, mag men hopen, dat met het blijkbare gevoelen van het meerendeel der leden van het huis ten gunste van zulke lijnen, de dag niet meer ver af is, dat de Kolonie hare “lichte spoorwegen” zal hebben; namelijk lijnen met een twee voet breedte, of daaromtrent, in plaats van de tegenwoordige breedte van 3 voet 6 duim.<br>Alle autoriteiten op het gebied van spoorwegen komen overeen, dat geen enkel deel der Kolonie genoeg bevolking of groote nijverheidstakken bevat, om de uitgaven van £5,000 à £8,000 per mijl voor onze spoorwegen te rechtvaardigen, vooral niet als zulke spoorwegen slechts voor een zeker distrikt moeten dienen. Ook is het niet waarschijnlijk dat door het bekomen van zulk een spoorweg, de bevolking of nijverheid zoodanig zal toenemen, dat binnen eenige jaren zulk een lijn de kosten van bewerking en een redelijke rente op het besteede kapitaal zal afwerpen. Doch moeten daarom die deelen van de Kolonie geheel zonder spoorweg communicatie blijven? Is het dan niet beter de bestaande breedte te breken? Het is het laatste dat de voornaamste objectie schijnt te zijn tegen spoorwegen met een breedte van zegge 2 voet. De meeste personen zullen erkennen dat een spoorweg met een kleine breedte beter is dan glad geen spoorweg, en dit wordt dan ook bewezen door het feit, dat al deze kleine spoorwegen in al de landen waar zij ingevoerd zijn, zeer veel hebben bijgedragen tot bevordering der welvaart van de distrikten, die zij doorsnijden, en meer dan iets anders hunne snelle ontwikkeling hebben veroorzaakt.<br>Een van de resultaten, waartoe de Kaapsche commissie in 1895 aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg en het werk van smalsporen kwam, is: “Dat over gewonen grond waar weinige natuurlijke bezwaren bestonden, het voordeeliger zou zijn in plaats van smalsporen aantenemen in verband met de bestaan de 3 voet 6 duim breedte, om “lichtere” lijnen aan te leggen op de gewone breedte; dat wil zeggen, een lichte soort van rails en sleepers te gebruiken, steile hellingen en scherpere krommingen aantenemen, en de hoogste snelheid te beperken tot zegge 12 mijl per uur. Stationsgebouwen, goederenloodsen, vee en wagen landingen en andere bijkomende zaken kunnen ook afgeschaft worden. In zulke gevallen zou weinig additioneele locomotieven of rijtuigen worden vereischt, en de koste van aanleg zou dan heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor.<br>Zulk een denkbeeld uittevoeren mag raadzaam wezen onder de voorzegde condities, en in zulk geval zullen de kosten van aanbouw misschien heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor. Doch ongelukkiglijk bieden die afdeelingen der Kolonie die thans spoorwegen noodig hebben, heel wat natuurlijke zwarigheden op, en zulke lichte lijnen als door de commissie aanbevolen kunnen hier alleen gebouwd worden tegen het dubbele van wat een 2 voet breede spoorweg zou kosten. En waarom zou men dan niet de goedkoopste der twee spoorwegen aanleggen, zoolang die het vervoer kan dragen, en even goedkoop of zelfs goedkooper kan bewerkt worden? Waar een lijn ten koste van zegge £2,000 per mijl gebouwd, een rente zou opleveren, zou een spoorweg, die tweemaal dat bedrag kost, niet meer dan de kosten van bewerking opleveren. De heer Mackay zegt in zijn boek over “lichte spoorwegen” het volgende:<br>“In zake den aanleg van spoorwegen moeten wij dezelfde beginselen volgen, als een bezigheidsman doet wanneer hij een winkel in een nieuw land opent. Deze zal eerst gebouwen optrekken berekend naar het bedrag der bezigheid die hij verwacht te doen, of met zijn kapitaal kan doen, en naar mate zijne bezigheid zich uitbreidt, in die mate zal hij ook zijn winkel vergrooten. Als een kleine spoorweg in een distrikt wordt gebouwd met zulke grootte en gewicht van spoorstaven (rails) dat het op goedkoope wijze het traffiek kan dragen dat waarschijnlijk in de eerste 10 jaren er over zal gaan, dan zou het een dividend opleveren op het kleine kapitaal er in gestoken, en dit gedurende het meerendeel zoo niet het geheel van dien tijd; en als het distrikt er door behoorlijk was ontwikkeld, dan zou het tijd genoeg zijn om hem te vervangen door de zwaardere rails en rollend materiaal van den hoofdlijn.<br>Het feit zelf dat er een lichte spoorweg door een distrikt loopt, maakt dat de hoofdlijn er later goedkooper kan gelegd worden, dan wanneer men er dadelijk mee begonnen was, en als het werk behoorlijk wordt ingericht behoeft er geen hindernis aan het vervoer te worden gedaan.<br>Door het volgen van dit stelsel van spoorweg aanleg ten einde arme distrikten te ontwikkelen, zou een land spoorwegen bezitten die altijd hun renten op het kapitaal opleveren, en dientengevolge kunnen ook later andere distrikten een spoorweg hebben, en dit zonder dat die een druk uitoefenen óp de financiën van het land.”<br>Het is ongetwijfeld dat deze politiek de rechte is voor deze Kolonie, en hoe spoediger men ze aanneemt, hoe beter voor alle belanghebbenden. Deze lichte spoorwegen zijn bewezen een succes te zijn in andere landen, en moeten dit zijn in een land, dat zooveel hulpbronnen heeft als de Kaapkolonie.<br>De Duitschers zijn over het algemeen zeer voorzichtig voor zij iets nieuws aannemen, doch toen het Pruisische gouvernement in 1892 overtuigd was dat lichte spoorwegen een noodzakelijkheid waren geworden, en in vele gevallen verkieselijker waren boven den aanleg van gewone wegen, die een jaarlijksche uitgave vereischten zonder iets op te leveren, toen zeide de Pruisische minister van publieke werken bij het voorstellen der derde lezing van de wet op lichte spoorwegen het volgende: “In andere streken is de aanbouw en het bewerken van dergelijke lichte spoorwegen een zegen voor het land geweest. Iemand, die door Noord-Italië, België of Holland reist kan zichzelven overtuigen welk een zegen deze lichte spoorwegen geweest zijn. Het is alsof men besproeiingskanalen door de velden heeft gemaakt, en alles groeide en bloeide onder den vruchtbaarmakenden stroom. In Noord-Italië vooral is het nut dat zij gesticht hebben zoo duidelijk, dat zelfs de onopmerkzame reiziger zijne aandacht op hen moet vestigen.”<br>Slechts zes jaren zijn verloopen, sinds deze woorden gesproken waren, en wat was het gevolg? Eenige duizenden van mijlen lichte spoorwegen zijn gebouwd geworden, en allen hebben beantwoord, uit een geldelijk zoowel als uit een ingenieurs oogpunt, zooals eenige door mij aan te halen cijfers zullen bewijzen.<br>Inderdaad zulk een zegen voor Duitschland is dit stelsel van lichte spoorwegen geweest, dat de provinciale en plaatselijke autoriteiten heden overal lichte spoorwegen aanleggen in plaats van wegen, want de laatsten kosten van £25 tot £40 per mijl elk jaar aan onderhoud, terwijl de eersten, indien goed bestuurd, renten en dividenden opleveren.<br>Wanneer men de boeren in deze kolonie vraagt waarom zij zich niet meer toeleggen op landbouw, dan is hun antwoord steeds, omdat zij geene markten in de nabijheid van hunne plaatsen hebben, en het vervoer naar de naaste spoorwegstatie, misschien meer dan honderd mijlen ver, te duur is, en het noodig maakt, dat hunne ossen steeds op pad moeten zijn in plaats van de landen te beploegen. Als een kleine spoorweg door of nabij hunne plaatsen liep, zou zulk een antwoord geen reden van bestaan hebben, en ik ben er van overtuigd dat dan de meeste boeren van den spoorweg zouden gebruik maken, en veel meer land zouden bebouwen. De Zuid-Afrikaansche boer maakt graag geld en als hij de gelegenheid er voor heeft, doet hij alles wat hij kan om zijne inkomsten te vermeerderen. Wij bezitten in de Kolonie vele vruchtbare distrikten, die op het gebied van landbouw geen vooruitgang kunnen maken zonder een spoorweg; en als deze distrikten spoorwegcommunicatie hadden, zouden zij in vele gevallen tienmaal zooveel kunnen produceeren als thans. Doch zulk eene verbetering vindt niet dadelijk na den aanleg van een spoorweg plaats. Een zekere tijd is noodig om de boeren te doen gewoon geraken aan de veranderde omstandigheden en in dien tusschentijd zullen de spoorwegen misschien niet meer dan hunne werkonkosten vergoeden; maar zelfs in zulke gevallen behooren zij gebouwd te worden, wegens het voordeel aan hen verbonden. Het komt er niet op aan of deze spoorwegen al dan niet direkt betalen, want de indirekte winst mag grooter zijn dan het direkte verlies. Dit wordt ook bewezen door den algemeenen bestuurder van spoorwegen in zijn rapport over de bestaande lijnen.<br>Er zijn een aantal distrikten in deze Kolonie die een “kleinen spoorweg” zouden onderhouden kort na den aanleg er van, zoo de kosten van aanbouw geen £2,500 per mijl te boven gaan, en de lijn op spaarzame wijze bewerkt wordt. Maar op het oogenblik is er geen enkel distrikt, dat in staat is een lijn te onderhouden, gebouwd volgens de tegenwoordige breedte, en een berekende aanlegkosten van £7,000 tot £8,000 per mijl. De aanleg van zulke kostbare lijnen zou het land elk jaar een groot verlies veroorzaken. Men behoeft slechts het rapport te lezen van het parlementaire staande comité op spoorwegen, aan wien de wetgevende vergadering van Victoria deze kwestie van smalsporen opdroeg in 1895, en dan zal men uitvinden aan welke vreeselijke gevolgen die Kolonie leed door het ingaan op dure spoorweglijnen, toen de traffiek hun aanleg niet vereischte. Uit de door dit comité aangehaalde cijfers blijkt het, dat het vervoer op de spoorwegen bij verre na niet de grens bereikte die de breedte en wijze van aanleg kan vervoeren, en dat die spoorwegen aangelegd zijn zonder het oog te houden op het vervoer, en tegen kosten die geheel buiten evenredigheid waren met de verwachte inkomsten. “Kleine spoorwegen” van 2 voet breed met een 15 ton lokomotief konden een veel grooter vracht per trein hebben gedragen, dan die spoorweg al die jaren gemiddeld droeg; zij zouden de distrikten die zij moesten dienen voldoening hebben gegeven, en volgens het rapport van het comité slechts ¼ van het kapitaal hebben gekost. Met dezelfde inkomsten, werkkosten en rato van interest, zou het verlies £15,000 tot £20,000 minder zijn geweest, als men “kleine spoorwegen” had gebouwd. Niettegenstaande de tegenwerking van den hoofd ingenieur van de Victoria spoorwegen, die de bestaande breedte niet wilde veranderd hebben, besloot de commissie aan te bevelen dat een of twee proeflijnen in geschikte distrikten zouden worden gebouwd met een breedte van 2 voet.De uitbreiding van het gebruik van 2 voet lijnen in Frankrijk en de Fransche bezittingen, wordt in een artikel in het Engelsche nieuwsblad The Engineer, aldus beschreven.“De ondersteuners van het smalspoor systeem hebben de Kamer er toe gebracht om te beschouwen dat boven een zekere hoogte, de gewone breede spoorwegen onnoodige en onproduktieve uitgaven veroorzaken, en dat met een hoofdsysteem van gewone spoorwegen het geld veel nuttiger gebruikt wordt om twee honderd mijlen ‘voedlijnen’ aanteleggen dan de bestaande lijnen de helft of het kwart van dien afstand te verlengen. De voorstanders van de smalsporen staan er op dat elk Fransch dorp door zijn klein spoorwegje behoorde verbonden te zijn, en zij argumenteeren dat de vermeerdering in transport vergemakkelijking meer zou opbrengen door de aansporing van landbouw en andere nijverheid, dan zij zouden kosten.”In Pruisen bestaan, sinds de “lichte spoorwegen wet,” in 1892 gepasseerd werd, niet minder dan 120 lichte spoorweg lijnen van verschillende breedten, en zijn er 60 in aanbouw.In 1897 in België had men 1,041 mijlen lichte spoorwegen. De gewone breedte is er 3 voet 3{{breuk|3|8}} duim, behalve in spoorwegen die men wil laten aansluiten aan die van Holland, waar de breedte 3 voet 6 duim is, terwijl de vroegere standaard breedte van 4 voet 8½ duim slechts bij uitzondering toegelaten wordt, in geval van korte lijnen die een zwaar traffiek moeten dragen. In de voormelde drie landen zijn verschillende breedten aangenomen; in België gebruikt men er drie, in Pruisen alleen 9 verschillende, en in het geheele Duitscland omtrent 30 breedten. Geen vaste, onveranderlijke regel kan neêrgelegd worden omtrent de aantenemen breedte, daar alles afhangt van het bedrag gelds beschikbaar voor den aanbouw, het waarschijnlijk bedrag van het vervoer, de kosten van het bewerken der lijn, enz. Toen ik sprak van een 2 voet breedte als de meest geschikte voor de Kolonie op het oogenblik, deed ik dit met het oog op zekere lijnen die spoedig hunne werkonkosten zouden opleveren, indien op deze breedte aangelegd; maar ik ben, aan den anderen kant, geheel overtuigd dat er ook distrikten zijn waar een lichte spoorweg van de gewone breedte beter zou beantwoorden. Er schijnt in de Kolonie een sterk gevoel te bestaan tegen het breken van de gewone breedte; “liever glad geen spoorweg als dit”, is eene uitdrukking die dikwijls gehoord is. Doch door te bewijzen dat men in andere landen niets tegen dit breken van de breedte heeft, zoolang dit niet geschiedt op een hoofdlijn, die doorvervoer heeft, doch slechts op “voeders” hoop ik aantetoonen dat de voorgemelde uitdrukking eene verkeerde is.</ref> * Die oorlaaikoste verskil van land tot land. In Indië is dit 1 pennie per ton; in Frankryk 2 pennies per ton; in Sakse (Duitsland) is dit 1 pennie per ton; in Suid-Australië is dit tussen 3 tot 5 pennies per ton. In die Kaapkolonie, waar arbeid goedkoop is, kan dit ongetwyfeld minder wees.<ref name="Bodtker2" /> * Omdat smalspore hul eie treine en trokke het wat alleen staan, kan die rollende materiaal van die hooflyn (die 3 voet 6 duim), sowel as ou waens, ens., nie daarop gebruik word nie. Dit is glo een van die sterkste argumente wat geopper kan word: As die groot trokke van die hooflyn nie eens fisies op dieselfde spore as die klein, stilstaande waentjies op die taklyn kan pas of gly nie, kán hulle mos nooit per ongeluk teen mekaar vasry of bots nie.<ref name="Bodtker2" /> * Dit is nie meer nodig om 'n spesiale werkswinkel te hê nie. Die werktuigkundige kan sommer na die plek self gaan, of die lokomotief kan op 'n abbawa gelaai word, so klein is hy.<ref name="Bodtker2" /> * Spoed is nie so 'n groot faktor of noodsaaklikheid op die taklyne of platteland nie. Die spoorlyne sal daarom langer hou omrede die trein veerlig is; die wrywing en slytasie is ook minder sodra daar gerem word. Die onderhoudskoste is dus minder.<ref name="Bodtker2">''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Kleine spoorwegen. 25 Februari, p. 3:<br>II<br>Het parlementaire comité van Victoria ging flink op de kwestie van breedten in, en de getuigenis van een aantal welbekende spoorwegmannen werd gehoord. In het opsommen van deze getuigenis, zegt het comité:<br>“Terwijl de getuigenis bewijst dat de aanleg van deze smalsporen zich in verscheidene landen uitbreidt en dat zij die praktische ondervinding er van hebben, gunstige opinies omtrent hun nut hebben, wordt het door de ingenieurs van het departement en andere getuigen aangemerkt, dat 2 voet en 2 voet 6 duim lijnen voor gewone spoorwegdoeleinden waardeloos zijn, en dat de voordeelen verkregen door hunne invoering overtroffen zullen worden de nadeelen verbonden aan het afwijken van de gewone breedte in Victoria in gebruik. De zaak is echter niet geheel en al eene van het ingenieursvak, en te veel gewicht moet niet gehecht worden aan de getuigenis van de ambtenaren van het departement.”<br>De heer Mais, hoofdingenieur van Zuid-Australië, waar de breedte op drie plekken gebroken wordt, zegt:— „Waar er een gering vervoer bestaat, geloof ik niet dat dit punt de moeite waard is,” en in een memorandum, door hem aan het comité gezonden, zegt hij:—<br>„Ik ben geen voorstander van eenige bijzondere breedte, maar ik heb een groote objectie tegen het breken van de breedte, indien die een grooten invloed heeft op de voorname hoofdlijnen, omdat de last en onkosten van het overladen vermeerdert met den groei van het vervoer. Maar als de groote kwestie is, dat de kosten van aanleg van zijtakken van den hoofdweg zoo groot zijn, dat zij zulke konstruktie beletten, en er middelen gevonden moeten worden om het land te ontwikkelen, dan zou ik in zulk een geval zijtakken laten bouwen op een kleinere breedte, en mij de ongemakken van het breken der breedte laten welgevallen.”<br>De algemeene bestuurder der spoorwegen in Tasmanië, gaf het volgende als zijne opinie te kennen:—<br>„Een soort van schrikbeeld is gemaakt van de zwarigheden en kosten verbonden aan het overladen, en er is onnoodiglijk te veel hierover gezegd. Als een transportrijder zijn wagen naar de statie brengt, dan moeten de goederen afgeladen worden en weder in de spoorwegwagens worden geladen. Hetzelfde wordt precies gedaan als de hoofdlijn goederen ontvangt van de smallere zijtakken.”<br>De nadeelen die volgens de verschillende getuigen, aan het breken van de breedte verbonden zijn, kunnen opgesomd worden als volgt:—<br>1. Het oponthoud en de schade aan goederen veroorzaakt bij de stations aan de punten van vereeniging, en de kosten van het overladen.<br>2. Het verlies veroorzaakt door de isolatie (alleen staan) van het smalle spoor, die belet dat het rollend materiaal en de oudere wagens er kunnen gebruikt worden.<br>3. De noodzakelijkheid om aparte reparatie-plaatsen te hebben, met een staf van bekwame werklieden bij elk punt van vereeniging.<br>4. De zwaardere werkkosten op de smalsporen, en de mindere kansen voor goedkoop en snel vervoer van passagiers en goederen.<br>5. De kleine draagkracht van lijnen op zulk eene nauwe breedte als 2 voet of 2 voet 6 duim.<br>De kosten van overlading verschillen in de verschillende landen. In Indië is het minder dan 1d. per ton, maar in dat land is arbeid dan ook zeer goedkoop. Volgens een rapport van de commissie aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg, het onderhoud en het werk van smalsporen, welk rapport in 1895 aan het parlement van deze Kolonie werd aangeboden, zijn de kosten van overladen in Frankrijk 2d. per ton. In Saksen (Duitschland) kunnen 10 ton steenkolen uit een wagen van de hoofdlijn op twee wagens van den „kleinen spoorweg” overgeladen worden door twee man in 1½ uur tegen een koste van 1d. per ton. De gemiddelde rato per ton aan de punten van vereeniging in Zuid-Australië wordt gezegd van 3d. tot 5d. per ton te zijn, en in de Kaapkolonie waar arbeid goedkoop is, kan het ongetwijfeld voor minder gedaan worden. De kosten van overlading hebben geen grooten invloed op eenigen spoorweg. Zeg dat wij een taklijn hebben 50 mijlen lang, en wij 20,000 ton per jaar heben overgeladen, dan vertegenwoordigt dit tegen 3d. per ton eene uitgave van £250 per jaar of £5 per mijl.<br>De meest ernstige objectie aangevoerd tegen het afwijken van de gewone breedte, is ontegenzeggelijk het feit dat de smalsporen alleen staan, en het rollend materiaal van de hoofdlijn, even als oude wagens, enz., er niet op kunnen gebruikt worden. Het is uiterst handig voor het departement om rollend materiaal te kunnen zenden naar eenig punt, waar er plotseling eene ophooping van goederen plaats vindt; maar hoe dikwijls wordt het niet vergeten dat de lokomotieven van de zware hoofdlijn niet op de lichtere lijnen (van dezelfde breedte) kunnen gebruikt worden zonder de laatsten veel schade toe te brengen. In de opinie van zekeren ingenieur, is dit een der sterkste argumenten ten gunste van het breken der breedte, anders zou geen aardsche macht personen kunnen beletten om het rollend materiaal van de hoofdlijn op de lichtere lijnen te gebruiken, en deze laatsten te vernielen.<br>Het wordt ook beweerd, dat het noodig zal zijn om afzonderlijke werkplaatsen en werklieden te hebben om het rollend materiaal van de smallere spoorwegen te repareeren. Dit is geheel onnoodig. Als er iets hapert aan een locomotief of wagen, kunnen de reparaties gedaan worden op de plaats zelve, door werklieden van de naastbij zijnde werkplaats, en als het noodzakelijk is, dat de locomotief groote reparaties vereischt, kan die op eene speciale wagen geplaatst worden en over de hoofdlijn naar eene werkplaats worden vervoerd; hiervoor bestaan speciale ingerichte toestellen, die slechts weinige minuten werk vereischen.<br>Als men wil zeggen dat de werk-onkosten van een smalspoor veel hooger zijn dan die van de hoofdlijn, dan mist zulke bewering allen grond. Het is een aan ingenieurs welbekend feit, dat op dezelfde hellingen, een smalspoor locomotief, haar gewicht in aanmerking nemende, een veel zwaardere vracht kan trekken dan de locomotief van de hoofdlijn. Het is duidelijk, dat zoolang de „kleine spoorwegen” het traffiek kunnen baas raken, zij veel goedkooper kunnen bewerkt worden dan de breede lijnen, waar zooveel doodgewicht voor niemand wordt getrokken. Snel vervoer is eene groote noodzakelijkheid op de hoofdlijnen, maar op de taklijnen is dit niet van zooveel belang, en een snelheid van 12 tot 25 mijlen per uur, kan, indien noodig met veiligheid bereikt worden op een smalspoor.<br>De heer Everard R. Calthrop, vroeger assistent locomotief-superintendent, van de groote Indische Peninsular Spoorweg, geeft in een brief aan de „Times” een aantal belangrijke bijzonderheden omtrent het werken der smalsporen in Indië. Hij zegt:—<br>„De feiten door cijfers aangetoond met betrekking tot de drie breedten zijn even belangrijk als onomstootelijk. Vergeleken met de gewone breedte, zijn de gemiddelde kosten van de lijn die een „meter” (3 voet 3 {{breuk|3|8}} d.) breed is, iets minder dan de helft, terwijl de kosten van een 2 voet 6 duim lijn, slechts 1-5 er van bedragen. Deze cijfers sluiten al het rollend materiaal en uitgaven van kapitaal in. Maar zelfs in aanmerking nemende, dat, toen de oude hoofdlijnen gebouwd werden spoorwegstaven en rollend materiaal duurder waren, zoo hebben wij toch het feit, dat met hetzelfde geld men 400 mijlen spoorweg van 2 voet 6 duim kan bouwen en met alles voorzien voor elke 100 mijlen spoorweg van de gewone breedte. In Indië ten minste, lijdt het geen twijfel, of een smalspoor 100 mijlen lang moet, als „voeder” voor de hoofdlijn en drager van Engelsche handelswaren, een veel grooter invloed hebben op de ontwikkeling van een ongeopend distrikt, dan een lijn van de gewone breedte met 75 mijlen weg er aan, waarover de goederen door wagens moeten vervoerd worden. In zulk een geval is het alleen de smalheid en bijgevolglijk de goedkoopte van de breedte, die den invloed doet gevoelen, door goedkooper vervoer te verbinden met een grooter gebied van traffiek. De kosten van overladen bij de punten van vereeniging zijn als niets vergeleken met het besparen van wagenvervoer over een distantie van 75 mijlen.”<br>Hetzelfde argument werd gebruikt in het Kaapsche parlement, door den ed. heer J. X. Merriman, toen de Caledon spoorweg wet in de laatste zitting besproken werd. Hij toonde aan dat een lijn naar Caledon gebouwd tegen minder dan £3,000 per mijl betalen kon, waar een meer kostbare lijn dit nimmer zou doen. Hij zeide ook dat de politiek van de Kaapkolonie moest zijn om elk belangrijk middelpunt met de hoofdlijn te verbinden, een politiek die met een zwaar verlies voor het land zou gepaard gaan, tenzij een smallere breedte dan de tegenwoordige, 3 voet 6 duim, werd aangenomen.<br>De voormelde heer Calthrop zegt verder:<br>„De ondervinding bewijst, dat een 2 voet 6 duim breed spoor door een arm distrikt loopende met een passagiersvervoer van minder dan ¼ van de hoofdlijn en met een goederenvervoer van 1-20 er van, en slechts een gemiddeld inkomen leverende van £5 8sh. per week niet alleen kan bestaan, maar zelfs een grooter percentage van winsten kan opleveren dan een hoofdlijn die door de beste distrikten loopt, en al het voorname vervoer krijgt.<br>De reeds gemelde commissie in 1895 door de Kaapsche regeering aangesteld, kwam verder tot het volgende besluit:—„Dat deze proeflijnen behooren gebouwd te worden op een 2 voet breedte, volgens het Decauville systeem en dat het werk van zodanigen aard behoort te zijn, dat in het geval dat de lijn niet betaald, zij zonder groot verlies kan worden opgegeven en naar eene andere plaats verlegd worden.”<br>Met zooveel getuigenis van deskundigen ten gunste van spoorwegen met een smalle breedte, is het te hopen, dat de Kaapkolonie niet zal weifelen om zonder verder uitstel een begin met den aanleg er van te maken. Men moet echter niet vergeten dat het aanleggen en het bouwen van deze smalle sporen heel wat verschilt van die der hoofdlijnen, en ten einde zulke smalle spoorwegen te doen slagen is het noodig dat de opmeting, zoo-wel als de aanleg en het bewerken van deze kleine spoorwegen gelaten wordt in de handen van mannen die er een speciale studie van gemaakt hebben. Als de „kleine spoorwegen” slechts een copie gaan zijn van de hoofdlijnen op kleiner schaal gebouwd, zal de zaak van het begin af eene mislukking zijn. Om hiertegen te waken, zou het raadzaam voor den commissaris van publieke werken zijn om een bekwaam ingenieur naar Europa te zenden om den aanleg en de bewerking van deze kleine spoorwegen voor geruimen tijd aldaar te bestudeeren, zoodat zulk een ingenieur zijn ondervinding alhier kan te pas brengen wanneer men hier met den aanleg begint. Een feit dat in geen geval uit het oog moet worden verloren is, dat hoe meer de lijn gebouwd is in overeenkomst met het werk dat zij te doen heeft, hoe goedkooper het werk zal gedaan en hoe meer renten zij op het kapitaal zal afwerpen. Gewoonlijk gebruikt men geen transportwagen en een span ossen om werk te doen, dat door een Schotsche kar en twee ossen kan gedaan worden.<br>Het voornaamste doel van een kleine spoorweg is om een distrikt te ontwikkelen, en daarom moet het zoo aangelegd worden, dat het zulk vervoer kan vangen, zelfs als men daartoe verplicht is om heel wat een rechte lijn af te wijken. De ingenieur die dus zulk een lijn moet opmeten heeft dus een veel zwaardere taak te volvoeren, dan hij die slechts twee gegevene punten langs den kortst mogelijken weg moet vereenigen. Hij moet de voortbrengende kracht van elke plaats in het distrikt in aanmerking nemen, vóór hij kan beslissen welke van alle mogelijke wegen het meeste vervoer aan de lijn zal brengen, en dit zonder de jaarlijksche kosten van bewerking op onmatige wijze te verhoogen. De kosten van vervoer hangen voornamelijk af van de richting die de lijn volgt. Als de meest „recht-uit” afstand tusschen twee punten wordt gekozen, met sterke hellingen en scherpe bochten, met het doel om de kosten van aanleg te verminderen, dan zullen de kosten van vervoer verhoogd worden. De ingenieur moet dus beslissen of het raadzamer is de oorspronkelijke kosten van aanleg van de lijn te verminderen door die kort te maken, of de kosten van vervoer te verlagen door een lijn aan te leggen, die gemakkelijker hellingen en minder scherpe bochten heeft. Hij moet niet alleen den besten weg kiezen uit een technisch oogpunt, maar ook door cijfers uitvinden wat het bedrag van het vervoer zal zijn, vóór hij kan besluiten welke soort van kleine spoorweg het beste voor dat bepaalde distrikt zal beantwoorden.<br>Uit wat hierboven gezegd is, valt het gemakkelijk te begrijpen, dat om de meest geschikte lijn aan te leggen tusschen twee bepaalde punten en er tevens van verzekerd te zijn dat die waarlijk de beste onder de omstandigheden is, geen lichte taak uitmaakt, en een groote kennis van theorie vereischt zoowel als van ondervinding. Opmetingen worden gewoonlijk in dit land op een haastige wijze gedaan, tusschen de zittingen van het parlement, en de noodige tijd wordt niet aan ingenieurs vergund om verschillende wegen met elkander te vergelijken. Het zou derhalve een voordeel voor de Kolonie zijn als een vasten staf van opmeters werd aangehouden om degelijk na te gaan wat men van de verschillende lijnen mag verwachten, en wat zij kunnen doen, alvorens een voorgestelde lijn afgepend en gebouwd wordt. De Kolonie kan er dan zeker van zijn, dat werkelijk de beste en goedkoopste lijn gebouwd was geworden, en dat niet herhaald zal worden wat alreeds gebeurd is, namelijk dat, toen men eens besloot om de hellingen op zekere lijn te verminderen, de ingenieur die het opzicht over het werk had, in staat was om hellingen van 1 in 40 te verminderen tot 1 in 80, zonder de lengte of kosten van anleg der lijn veel hooger te maken. Alles hangt af van eene degelijke opmeting, zoowel de kosten van aanleg als het goedkoope bewerken der lijn.</ref> * Malmesbury se skuld vir die terminuslyn is ook as argument ingespan. Teen 1889 moes die Kaapse regering elke jaar £8 700 rente aan die banke in Londen terugbetaal, bloot omdat die swaar Kaapse spoorlyn daar in die Swartland lê. Dit is nog sonder om die kapitaalkoste terug te delg. Nadat al die bedryfskoste afgetrek is, het die lyn die staat net 'n skamele £340 per jaar in die sak gebring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. Het Parlement. Wetgevende Vergadering. 26 Julij, Begrooting. 27 Julij, p.3: [...] De heer Hofmeyr vond het niet mooi van den heer Louw om lawaai te gaan opschoppen, nu een district zonder Spoorweg, als Fraserburg, iets wilde. '''Malmesbury had een Spoorweg waar men £8,700's jaars rente voor betaalde, terwijl de Spoorweg slechts £340's jaars hiervoor opbragt.''' Wat de hr. Van der Walt betreft moest hij opmerken dat er nu reeds een menigte bruggen waren aangenomen, en het zou verkeerd zijn als men een district als Fraserburg, dat door hongersnood veel geleden had, en welks bewoners in de treurigste omstandigheden verkeerd hadden, niet wilde te gemoet komen.[...]</ref> :In 1897, byna 8 jaar later, staan sake so: die landbou-ekonomie het intussen effens verbeter en die totale geld wat by Malmesbury se kaartjieskantore en vragdepots ingesamel word, trek nou by 'n indrukwekkende £460 ''per myl''. C. Bodtker (siviele ingenieur) gebruik hierdie stewige "bruto-omset" as sy groot troefkaart, maar vir die gewone belastingbetaler verswyg hy die fynskrif. Om daardie swaar breedspoortreine deurlopend te laat loop, vreet die daaglikse bedryfsuitgawes — aan steenkool en spoorweglone — 'n reuse-kapitaal op, wat beteken die uiteindelike netto wins op die staat se belegging bly steeds op 'n patetiese 1,2% staan.{{voetnota|„£1 4s. 8d. percent” (wat £1,23 in vandag se desimale geld is), beteken dit dat vir elke £100 wat die staat aan daardie myl spoorlyn bestee het, hulle slegs £1,23 per jaar se skoon wins oorgehou het. Vandaar die 1,2%.}} :Bodtker gebruik hierdie finansiële verknorsing, en verpak die blink verkoopsargument baie eenvoudig: die probleem is nie dat die platteland te min vrag lewer nie, maar dat die bestaande spoorlyn destyds hopeloos te duur gebou is (£5 794 per myl). Was hierdie lyn maar liewer 'n veerligte smalspoor wat teen slegs £2 500 per myl aangelê is, verminder die staat sy jaarlikse Londense rentekoers dadelik met meer as die helfte, wat dieselfde klein plattelandse inkomste skielik op papier in 'n reusagtige 11%-wins sal omtower.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine Spoorwegen. 3 Maart, Bijvoegsel:<br>III.<br>De smalspoor lijnen behooren geene steilere hellingen te hebben dan 1 in 40, als de werkonkosten zoo laag mogelijk zullen worden gehouden. Er zijn echter een aantal lijnen met scherpere hellingen gebouwd, die met winst bewerkt worden. Als een voorbeeld noemen wij de Darjeeling Himalaya Railway, die 6600 voeten klimt in 40 mijlen, door middel van steilten van 1 in 23 en 1 in 28, en dat met een twee voet breedte; op zulke steilten kan een 14 ton lokomotief een gewicht van 25½ ton op zeven goederenwagens geladen, trekken. In de Kaapkolonie zou 1 in 30 waarschijnlijk de steilste helling zijn, die op een lijn noodig zou zijn om zwaar werk te vermijden, en deze helling behoort geen verhinderding te zijn voor het bouwen van lichte spoorwegen.<br>Er is tegenwoordig geen distrikt in de Kolonie, die een spoorweg, er doorloopende met een door-traffiek van 30,000 ton, elk jaar kan voorzien, en dit kan, zooals wij later zullen zien, vervoerd worden met een 14 ton lokomotief op de Darjeeling Himalaya spoorweg over een doorloopende gemiddelde helling van 1 in 29 over 16½ mijlen.<br>De twee voet breedte is de meest geschikte voor deze kolonie, daar het de boeren in staat zal stellen hunne plaatsen met de „kleine spoorwegen” te verbinden door middel van draagbare spoorwegstaven, en zij kunnen op die wijze hunne produkten dadelijk van hunne plaatsen of landerijen verzenden zonder die eerst op eene wagen te laden. Het is de boer die de „kleine spoorweg” zal ondersteunen, en men moet derhalve het eerst zijne belangen in het oog houden.<br>Een 2 voet breede spoorweg kan in zeer korten tijd gebouwd worden, en om die reden is deze breedte aangenomen door de militaire autoriteiten op het vasteland. Een regiment soldaten bouwt thans een kleine spoorweg van Swakopmond naar Windhoek, in Duitsch West Afrika, waarvan omtrent 26 mijlen klaar zijn. De spoorwegstaven wegen 19 lbs. per yard en zijn 16½ voet lang, terwijl de lokomotieven slechts 7½ ton wegen en de steilste helling 1 in 18 is.<br>De hoofd-ingenieur van de Kaapsche regeerings-spoorwegen stelde in zijn rapport over lichte spoorwegen voor, dat ingeval de lijnen van 2 voet breedte niet goed beantwoordden, zij zonder een groot verlies opgegeven konden worden, en de lijnen afgebroken en ergens anders konden geprobeerd worden. Op het eerste gezicht zou het meesten van ons toeschijnen, dat om een spoorweg te bouwen en het dan weder af te breken, een te kostbare proefneming is. Toch wordt dit elke keer gedaan door de militaire autoriteiten op het vaste land van Europa.<br>De wijdte der spoordijk voor een 2 voet spoorweg behoeft niet meer te zijn dan tusschen de 6 en 8 voet, of omtrent de helft der breedte van de dijken der tegenwoordige Kaapsche spoorwegen. De „kleine spoorwegen” volgen de formatie van den grond, en als regel is het onnoodig om hooge dijken of doorgravingen te hebben. In de Kaapkolonie moet een spoorweg dikwijls groote kloven kruisen, waar de spoorweg-dijken 30 of 40 voet hoog moeten zijn, zoolang de kleinste bocht toegelaten een radius heeft van 5 kettingen. Met bochten van een radius van 1½ ketting kunnen die kloven beklommen worden. De kosten van de aardewerken van een „kleine spoorweg” behooren in geen geval £300 per mijl te boven te gaan, terwijl de kosten van de aardewerken der spoorwegen die men spoedig van plan is in de Kolonie te bouwen, tusschen £1,000 en £2,000 zullen bedragen. De voornaamste kosten verbonden aan het leggen van een „goedkoope spoorweg” is de permanente weg, en daar het van het hoogste belang is dat de rails sterk genoeg moeten zijn om het rollend materiaal en goederen te dragen die over den spoorweg zullen gaan, behoort het gewicht der rails niet tot op zijn laagste punt te worden gebracht. Zulks te doen zou een noodlottige misstap zijn, daar de permanente weg van het grootste belang is voor het veilig en spaarzaam bewerken van de lijn. Spoorstaven voor lijnen die waarschijnlijk een vast bestaan zullen hebben, behooren niet minder dan 30 lbs. per loopende yard te wegen, en waar er hellingen steiler zijn dan 1 in 40 voor een aanzienlijke lengte, zelfs niet minder dan 40 lbs. per yard met 2,150 stalen sleepers per mijl.<br>Een Duitsche firma, die verschillende lichte spoorwegen in Oost-Pruisen met uitnemende resultaten heeft aangelegd, heeft mij vele kostbare inlichtingen gegeven over het onderwerp van het bouwen van lichte spoorwegen. Die firma berekent dat de kosten van zulk een permanente weg met 40 lbs. rails omtrent £1,000 per mijl zal kosten, afgeleverd in een der havens van de Kolonie. Als wij daarbij £350 per mijl voegen voor het leggen van den weg, en het voorzien er van met ballast krijgen wij een totaal per mijl van £1,350. De derde belangrijke uitgave in de kosten van een „kleine spoorweg” is die voor bruggen en overgangen.<br>De rivieren in deze Kolonie te worden overbrugd, hebben dikwijls zeer hooge wallen, en zijn onderhevig aan sterke overstroomingen, en in zekere tijden rijzen en vallen zij zeer snel. In de gevallen van vele rivieren zou het verstandig zijn om, inplaats van een brug met diepe fondamenten aan te leggen, die nog bovendien vele voeten hooger moet zijn dan de hoogst bekende overstrooming, dwars over de rivier te gaan met een muur van metsel- of concreetwerk. In zulk een geval mag de communicatie een paar dagen lang, nu en dan gestoord worden, maar dit is van minder belang in verband met het feit dat men duizenden van ponden zou sparen, vooral als er niet zeer veel vervoer over de lijn is. Waar het eenigszins kan, behoort zulk een muur zoodanig te worden gebouwd, dat het als een dam kan gebruikt worden, hetzij voor besproeiing of voor het drenken van vee. Dit is reeds in twee of drie gevallen gedaan, b.v. te Grahamstown, waar door de spoordijk een uitmuntende dam gemaakt wordt. Waar bruggen absoluut noodzakelijk zijn, behooren dezelfde soort gebruikt te worden, die thans in zwang zijn bij de militaire werken op het vaste land van Europa, n.l. het Lübbeke systeem, dat gemakkelijk uitelkander te nemen is, en even gemakkelijk weder opgericht kan worden. Deze bruggen werden ook aanbevolen door de ingenieurs die de Duitsch Oost-Afrika centrale spoorweg hebben opgemeten. Hoewel bruggen een zware post zijn in de onkosten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen behooren hunne kosten voor een 2 voet breede spoorweglijn geen £500 per mijl te boven te gaan. Als wij nu hierbij £400 per mijl voegen voor rollend materiaal, staties, gebouwen en andere benoodigdheden, dan komen wij tot het resultaat, dat een mijl van 2 voet breede spoorweg met 40 lbs. rails niet meer behoort te kosten dan £2,550. En dit is een zeer hooge berekening, die alleen onder zeer bijzondere omstandigheden zal behoeven overschreden te worden. Wij hebben op het oogenblik in Zuid-Afrika de Beira-spoorweg, ter breedte van 2 voet, en de Namaqua-spoorweg ter breedte van 2 voet 6 duim, maar hoewel ik de bestuurders van die lijnen heb verzocht om informatie omtrent de kosten van aanleg en bewerking, heb ik daaromtrent geen antwoord ontvangen. Uit de getuigenis afgelegd voor de commissie aangesteld om aan het Koloniale gouvernement rapport te doen aangaande lichte spoorwegen, blijkt het echter dat een lijn als die van Beira voor £2,000 per mijl kan worden gebouwd.<br>De ed. heer J X Merriman zeide gedurende de laatste zitting in het parlement, dat de Namaqualand spoorw. een succes was. De helft er van gaat door zeer zwaar terrein, de andere helft over een gemakkelijke streek. Het werd oorspronkelijk gebouwd tegen £1,400, maar later herlegde men de lijn met zwaardere spoorwegstaven, zoodat de tegenwoordige kosten £2,550 per mijl bedragen. Natuurlijk kan men de kosten van lichte spoorwegen in Europa niet gebruiken als eene maatstaf voor de Kolonie. De reeds te voren gemelde commissie door de Kaapsche regeering aangesteld, schatte de kosten van een „kleinen spoorweg” tegen tusschen £2,000 en £3,000.<br>Wij moeten thans overgaan om een schatting te maken wat de waarschijnlijke verdiensten van eene „kleine spoorweg” in de Kolonie zouden zijn en daartoe is het noodig na te gaan wat de tegenwoordige lijnen verdienen. De grove verdiensten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen in 1897, waren volgens verslag van den algemeenen bestuurder, £1,621 per geopende mijl, maar veel van deze som werd verdiend op doorvervoer. Als wij naar de taklijnen zien, '''dan bevinden wij dat de Malmesbury lijn £460 per mijl verdiende''', de Aliwal Noord tak £825, de Graaff-Reinet lijn £453 en de Grahamstown tak £638. De grove verdiensten van de nieuwe Cape Central Railway, die een ontwikkelings-tak is van Worcester naar Ashton bedragen niet minder dan £445 per jaar. '''Al de takken der Kaapsche spoorwegen toonen met uitzondering van de Malmesbury tak, een groote vermeerdering van verdiensten aan.''' Alles in aanmerking genomen, kan er geen twijfel bestaan of de nieuwe aan te leggen lijnen kunnen van het begin af aan op een verdienste van £200 per mijl rekenen, die de tegenwoordige vermeerdering in de verdiensten der bestaande takken in aanmerking nemende, langzaam hooger zal worden en binnen 5 jaar na hun aanleg £300 per mijl zal kunnen bedragen. Allen die zorgvuldig de ontwikkeling van het spoorwegsysteem in de Kolonie hebben nagegaan, zullen moeten erkennen dat dit een zeer gematigde berekening is.<br>De kosten van bewerken hangen van zoo veel dingen af en verschillen zoodanig, dat het onmogelijk is om met eenige nauwkeurigheid te zeggen wat zij voor een „kleinen spoorweg” in de Kolonie zullen bedragen, zonder bekend te zijn met de lengte, de hoeveelheid goederen te worden vervoerd, de bochten en de hellingen. Zij zullen echter heel wat minder zijn dan die der tegenwoordige lijnen. '''In 1897 waren de werkonkosten op de Malmesbury lijn 6s. per treinmijl''', terwijl die op de Graaff-Reinet lijn slechts 3s. 5d. per treinmijl beliepen.<br>De heer Mackay, in zijn boek over „Lichte spoorwegen” zegt, dat de werk-onkosten op lichte lijnen in de Kolonie geen 2s. 6d. per mijl behooren te boven te gaan, met een treindienst van 1,200 treinmijlen per mijl per jaar, en dit meent twee treinen per dag, heen en weer. De Nieuwe Kaapsche Centrale spoorweg heeft een treindienst van omtrent 1,300 mijlen per geopende mijl, en de werkonkosten bedroegen in 1896 3s. 6d. per mijl, en met meer betaalbare vrachten in evenredigheid tot het geheele gewicht der trein, zouden zij waarschijnlijk het bedrag van 2s. 6d. niet te boven gaan. In Europa bedragen de werkonkosten van sommige der kleine spoorwegen slechts 1s. per treinmijl, maar dan hebben zij een drie- of viermaal grooteren treindienst, dan een kleine spoorweg in de Kolonie kan hebben, zonder ledige spoorwagens te laten loopen. Er zijn echter zekere vaste bedragen in rekening te brengen, die steeds dezelfde blijven, of de traffiek veel of min is. Als wij de werkonkosten van kleine spoorwegen met één dagelijksche trein, heen en weer, op 3sh. 6d. per mijl stellen, dan behoeft zulk eene begrooting in de Kolonie zeker niet te buiten worden gegaan, behalve in zeer bijzondere gevallen, en met twee treinen per dag in elke richting behooren zij geen 2s. 6d. te boven te gaan. Dit is £158 per mijl per jaar, en is zeer hoog voor lijnen van 2 voet breedte.<br>Het is een der grootste misslagen die een land kan maken om dure lijnen te bouwen tegen hooge kosten, als de inkomsten van zulke lijnen te worden verkregen, de uitgaven niet rechtvaardigen. De kolonie Nieuw Zuid-Wales heeft 17 taklijnen met een mijllengte van 1,112 mijlen, en al deze lijnen, met uitzondering van twee hebben traffiek genoeg om de werkonkosten te betalen en nog iets voor renten over te houden, maar tengevolge van de zware onkosten van het aanleggen er van, verliest die Kolonie elk jaar omtrent £320,000 op die lijnen. In de Kaapkolonie zijn weinig taklijnen in staat om iets bij te dragen tot de renten op het kapitaal. Volgens het rapport van den algemeenen bestuurder voor 1897, '''verdiende de Malmesbury-lijn slechts £1 4s. 8d. percent'''; de Graaff-Reinet-lijn 6s. 3d. en de Grahamstown-lijn 18s. 5d. percent op het belegde kapitaal. Waren „lichte spoorwegen” in die gevallen gebouwd geweest, dan hadden ze waarschijnlijk niet alleen de volle rente op het kapitaal afgeworpen, maar de regeering in staat gesteld om de tarieven te verlagen ten gunste van de distrikten die zij behooren te ontwikkelen. '''De Malmesbury-lijn werd gebouwd voor £5,794 per mijl, en een „kleine spoorweg” zou gebouwd geweest zijn voor £2,500 per mijl, terwijl het dezelfde diensten zou hebben gedaan, en tegen de helft der kosten zou kunnen bewerkt worden. Terwijl de tegenwoordige lijn een zuivere winst van iets over 1 percent op het belegde kapitaal afwerpt, zou de kleine lijn met dezelfde verdiensten omtrent 11 percent winst hebben kunnen aantoonen, en dit is groot genoeg om de regeering in staat te stellen het tarief aanzienlijk te verminderen.'''</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> [[File:Report (IA reportrail00cape).pdf|duimnael|250px|regs|Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904), in opdrag van die Wetgewende Raad]] Op 19 April 1904 stel Cyril Alexander Owen-Lewis (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) in die Wetgewende Raad voor 'n komitee moet saamgestel word ter ondersoek van die smalspoor vanaf Kalabaskraal na Hopefield. Dit moet die boere die geleentheid bied om hul griewe te lug. Jacobus Arnoldus Combrink Graaff (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) steun die voorstel. Hy sê daar heers groot ontevredenheid.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement, Wetgevende Raad, Dinsdag, 19 April, Spoorweg Kalabaskraal-Hopefield. 21 April, p. 3: De heer OWEN-LEWIS stelde voor: Dat een comité worde aangesteld om getuigenis in te winnen, om papieren te vragen en rapport te doen over de algemeene werking van de smalle spoorweg lijn van Kalabaskraal naar Hopefield. Het comité te bestaan uit de heeren Pyott, Smith, Graaff, Kol. Bayley, Ross, Barrable, I. J. van Zijl en den voorsteller.<br>De Voorsteller lichtte zijn motie toe en wilde den boeren in dat distrikt gelegenheid geven hun grieven betreffen-de dien spoorweg kenbaar te maken, vooral waar geklaagd werd over groote verliezen; ten gevolge van het overladen der goederen uit spoorwagens van een breeden spoorweg in die, loopende over dezen smallen spoorweg.<br>De ed. heer GRAAFF ondersteunde 't voorstel. Hij zei, dat er groote ontevredenheid in de zaak bestond.</ref> Op 26 Mei 1904 word die '''Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904)''', wat in opdrag van die Wetgewende Raad opgestel is, bespreek.<ref name="Owenverslag1904" /> Luidens die verslag is klagtes aangehoor van die verteenwoordigers vir die boere en handelaars van Darling en Hopefield, maar ook die getuienis van spoorwegbeamptes is ingewin. Die komitee doen die volgende voorstelle aan die hand:<ref name="Owenverslag1904" /> :(1) 'n Bevoegde amptenaar moet oor die hele lyn verantwoordelik wees, vir die beheer en bestuur daarvan.<ref name="Owenverslag1904" /> :(2) Die tariewe van die smalspoor moet verminder word, op een lyn met die tariewe wat op die hooflyn gevra word. Tans is die goederetarief dubbeld soveel as wat die hooflyn vra.<ref name="Owenverslag1904" /> :(3) Gedekte trokke, en plat trokke (tans in gebruik) moet met klappe voorsien word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(4) Geskikte oorlaai- en bergplek moet verskaf word. Skure moet gebou word vir die berging van goedere en produkte wat op die lyn vervoer word, asook 'n ruim goedereloods vir die oorlaai by Kalabaskraal.<ref name="Owenverslag1904" /> :(5) Die stasies moet omhein word; vee verniel die produkte wat daar by die stasie lê.<ref name="Owenverslag1904" /> :(6) Alle pogings moet aangewend word om die oorlaai van goedere te bespoedig en te vergemaklik, deur 'n bekwame voorman oor die spoorwegwerkers aan te stel.<ref name="Owenverslag1904" /> :(7) Die treindiens moet passasiers akkommodeer wat te Hopefield die vroeë trein vanaf Kalabaskraal na Kaapstad betyds wil haal. Fasiliteite op die eerste-, tweede- en derdeklaskompartemente behoort ook na behore verskaf te word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(8) Elke voorsorgmaatreël moet getref word om bederfbare produkte in 'n ongeskonde toestand te hou by die versending en oorlaai; al hierdie op- en aflaaiwerk moet onder bekwame toesig geskied.<ref name="Owenverslag1904" /> Tydens die debat hoop Graaff (LWR) die regering bou nie gou weer smalspoorlyne nie; dit is duidelik wat 'n mislukking hierdie tipe spoorweë is.<ref name="Owenverslag1904">''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement. Wetgevende Raad. 26 Mei. Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. 28 Mei, p. 3:De Ed. heer OWEN-LEWIS leidde het debat in op het rapport van het select comité op den Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. Hij zei, dat het comité in al de klachten tegen de werking van den spoorweg was getreden en lichtte daarop het rapport dat hieronder volgt toe.<br>Uw comité, het getuigenis genomen hebbende van de spoorweg beambten, die verantwoordelijk zijn voor de werking van de lijn, en gehoord hebbende het getuigenis van de vertegenwoordigers van de boeren en handelaars van Darling en Hopefield, wenscht de volgende suggesties te doen, dewelke, het meent, als er op gehandeld wordt, strekken mogen tot een meer bevredigende werking van den spoorweg, dan tot hiertoe is geschied.<br>(1) Dat een bevoegd ambtenaar in vollen last van de geheele lijn moet worden geplaatst en verantwoordelijk moet wezen voor 't beheer en 't bestuur daarvan.<br>(2) Dat de tarieven thans gevraagd op de smalle lijn verminderd moeten worden, opdat ze meer gelijkvormig zullen zijn met de tarieven die op de hoofdlijn gevorderd worden.<br>(3) Dat gedekte trucks moeten worden verschaft, en de platte trucks, welke thans in gebruik zijn met kanten moeten worden voorzien.<br>(4) Dat geschikte accommodatie en "sheds" gebouwd moeten worden voor het bergen van de produkten, die op de lijn vervoerd worden, en dat een ruime loods voor overlading te Kalabaskraal moet worden gebouwd.<br>(5) Dat de staties omheind moeten worden om vee te beletten de produkten die daar liggen, te vernielen.<br>(6) Dat alle pogingen moeten worden aangewend, om de wijze van overlading van goederen te verbeteren, door een zeer geschikt man aan 't hoofd der arbeiders te plaatsen.<br>(7) Dat de treindienst moet worden verbeterd en versneld en alsoo veranderd worden om passagiers van Hopefield in staat te stellen in tijd te zijn voor den vroegen trein van Kalabaskraal naar Kaapstad; en dat er eerste-, tweede- en derde klas compartimenten behooren verschaft te worden.<br>(8) Dat elke voorzorgsmaatregel moet worden genomen om bederfelijke produkten te behouden gedurende hun verzending en overlading, en om te zorgen dat al het op- en afladen dier produkten onder bekwaam toezicht zal geschieden.<br>(9) Ten slotte wenscht uw comité er op te wijzen dat bekwaam bestuur, verbeterde accommodatie voor overlading en berging, en een liberaler behandeling inzake de tarieven hoogst noodzakelijk zijn om de nadeelen te verminderen, die geleden worden door degenen, die gedwongen zijn gebruik te maken van een lijn, die in breedte verschilt van de hoofdlijn, waaraan ze verbonden is.<br>De Ed. heer WILMOT secondeerde de aanneming van het rapport. Spreker vond het met het oog op de Port Elizabeth-Avontuur lijn uitstekend dat men eerst het succes van andere smalspoorwegen zou nagaan. Het Ed. lid wilde weten of de tarieven thans op den smalspoorweg van kracht betalend waren of niet, en in het eerste geval, in hoeverre die konden worden verminderd.<br>De Ed. heer GRAAFF hoopte, dat de regeering niet spoedig weer smalle spoorwegen zou bouwen, nadat het soo duidelijk was gebleken welk een mislukking zoodanige spoorwegen waren.<br>De Ed. heer OWEN-LEWIS wees er op dat de tarieven op de smalspoorweglijnen veel hooger waren dan op den breeden spoorweg. Behalve dat was het nadeel van overlading zoo groot, dat de boeren hun produkten mijlen ver per wagen vervoerden. Als nu de tarieven werden verlaagd zou er zeker meer gebruik van de smalspoor lijnen worden gemaakt voor vervoer van goederen.<br>De Ed. heer MICHAU vroeg wat de tarieven der Kalabas Kraal lijn waren vergeleken met de taklijnen dezer kolonie.<br>De Ed. hr. OWEN-LEWIS antwoordde dat de vrachten op de smalspoor lijnen het dubbele waren van die op breede spoorlijnen van toepassing.<br>Het rapport werd daarop aangenomen.</ref> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Hopefield word gekniehalter === Die stoomtrein het die eerste paar jaar vanaf Kalabaskraal na Hopefield geloop op Maandae, Woensdae en Vrydae, en vanaf Hopefield teruggekeer op Dinsdae, Donderdae en Saterdae. Vanaf 1906 loop 'n nuwe petrolwa (bykomend vir passasiers) ook op Dinsdae, Donderdae en Saterdae vanaf Kalabaskraal na Hopefield, en loop dieselfde dag weer terug.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Dit maak nou sin hoekom sekere vragtreine van buite (met goedere bestem vir Hopefield) by Kalabaskraal tot 24 uur moes wag. Tydens die parlementsitting van 1903 het [[F.S. Malan]] (LWV van Malmesbury) herhaaldelik{{voetnota|30 Junie, 14 Julie, 15 Julie, en 16 Julie 1903}} vir syfers van die Kommissaris van Openbare Werke gevra m.b.t. die hoeveelheid vrag wat vervoer word, asook die opbrengs en uitgawes per myl per maand van die Kalabaskraal—Hopefield-smalspoor, vergeleke met dié van die Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledonlyn.<ref name="Parlement30Junie1903" /> 'n Mens moet in gedagte hou die opening was op 'n Saterdag (28 Februarie 1903), maar die finansiële en operasionele syfers op die boeke het die 2de Maart 1903 begin, die Maandag.<ref name="1903statistiek" /> Onthou egter, die Eendekuilspoor is 15 November 1902 geopen — 3 maande en 13 dae voorsprong. Dit is nog voordat mens die klimaat, oesopbrengs, ens. inreken. Die faktore is legio. Die syfers word vernaamlik toegeskryf aan die oorlaai van die goedere by Kalabaskraal. Meer goedere word in die eerste maand vervoer as in die tweede, en die opbrengs is minder. In hierdie twee eerste maande gesamentlik was die uitgawes meer as die inkomste. Gedurende hierdie eerste twee maande is 1 677 Britse ton vervoer, wat £35 per myl kos. Kortom: die vervoerkoste per 100 Britse ton per maand was £2 1 sjieling 9 pennies.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Kalabaskraal – Hopefieldlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Maart | valign="top" |902 | valign="top" |16 | valign="top" |0 | valign="top" |0 | valign="top" |18 | valign="top" |4 | valign="top" |3 |- | valign="top" |April | valign="top" |775 | valign="top" |17 | valign="top" |8 | valign="top" |6 | valign="top" |16 | valign="top" |16 | valign="top" |7 |} Die eerste 4 maande van die jaar van die Malmesbury-Eendekuillyn lyk so:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Malmesbury – Eendekuillyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |1 655 | valign="top" |23 | valign="top" |2 | valign="top" |3 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |3 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |1 709 | valign="top" |28 | valign="top" |5 | valign="top" |0 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |2 360 | valign="top" |39 | valign="top" |6 | valign="top" |3 | valign="top" |30 | valign="top" |19 | valign="top" |6 |- | valign="top" |April | valign="top" |1 895 | valign="top" |34 | valign="top" |13 | valign="top" |6 | valign="top" |21 | valign="top" |1 | valign="top" |0 |} Hierdie syfers toon 'n merkbare vooruitgang op hierdie lyn. Die hoeveelheid in Maart vervoer is wel hoër as in April, maar April toon steeds 'n vermeerdering vergeleke met Januarie en Februarie. Vergelyk mens nou hierdie syfers met dé van Kalabaskraal, dan het die Eendekuillyn meer as dubbel soveel vervoer as die smalspoorlyn. Die Eendekuillyn se bedryfsuitgawes is minder as sy inkomste. In April was die opbrengs meer as 'n derde hoër as die uitgawe. Duur hierdie verbetering voort, kan die vervoertarief verlaag word.<ref name="1903statistiek" /> Word dieselfde twee maande van Malmesbury-Eendekuil vergelyk met die Kalabaskraal-Hopefieldlyn, naamlik Maart en April, dan is 4 255 Britse ton vervoer, en die vervoerkoste per myl bedra £52. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste slegs £1 4 sjielings vergeleke met die £2 1 sjieling en 9 pennies op de Kalabaskraallyn.<ref name="1903statistiek" /> Die Sir Lowryspas-Caledonlyn lyk selfs beter as die Eendekuillyn. Caledon se spoor is Vrydag, 1 Augustus 1902 geopen. 'n Voorsprong van 3 maande en 2 weke voor Malmesbury-Eendekuillyn, en byna 7 maande voor die Kalabaskraal-Hopefieldlyn. Verder kon die spoorwegdepartement nie daarin slaag om genoeg trokke vir die Moorreesburg en Malmesbury te verskaf om al die hooi en graan te vervoer nie. Die klagtes van Malmesbury was ernstig.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Sir Lowryspas – Caledonlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |2 739 | valign="top" |54 | valign="top" |2 | valign="top" |8 | valign="top" |44 | valign="top" |8 | valign="top" |6 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |4 585 | valign="top" |66 | valign="top" |13 | valign="top" |1 | valign="top" |44 | valign="top" |2 | valign="top" |8 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |4 322 | valign="top" |58 | valign="top" |0 | valign="top" |5 | valign="top" |39 | valign="top" |18 | valign="top" |1 |- | valign="top" |April | valign="top" |3 852 | valign="top" |58 | valign="top" |10 | valign="top" |5 | valign="top" |48 | valign="top" |19 | valign="top" |7 |} Hoe dan ook, dit val op by Caledon hoe die syfers in Februarie hoog is ten opsigte van die vervoer en opbrengs, maar die tonnemaat val soos 'n baksteen in April. Minder ton as in Februarie en Maart word vervoer, maar sy uitgawes skiet op na die hoogste vlak. Dit word toegeskryf aan twee moontlike redes: uitgawes wat in Januarie en Februarie aangegaan is wat verreken word (suiwer boekhoudkundig van aard) en die feit dat Caledon elke dag 'n trein laat loop het, terwyl Hopefield en die Eendekuil tevrede moet wees met 'n trein slegs drie maal per week.<ref name="1903statistiek" /> Word die bedryfskostes ingereken vir Maart en April 1903, het die Caledonlyn 8 174 Britse ton vervoer, teen 'n uitgawe van £88 17 sjielings en 8 pennies. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste £1 1 sjieling en 9 pennies, dus slegs 2 sjielings en 3 pennies minder as op die Eendekuillyn.<ref name="1903statistiek" /> Nou kan al die syfers vir Maart en April 1903 van die drie spoorlyne vergelyk word:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="4" valign="top" |<center>Onkoste per Britse ton per myl<center><center>(Maart & April 1903)<center> |- | rowspan="2" valign="top" | | colspan="3" valign="top" |per 100 Britse ton per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Kalabaskraal (smal) | valign="top" |2 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |- | valign="top" |Eendekuil | valign="top" |1 | valign="top" |4 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |1 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |} Tot dusver toon die bedryfskostes vanaf Kalabaskraal na Hopefield byna die helfte meer as die genoemde Kaapse spoor (3 voet, 6 duim). Maar weer - die Hopefieldlyn het pas geopen, daar is 'n paar goedjies wat nog nie heeltemal funksioneer soos die moet nie. ''De Zuid-Afrikaan'' beskou egter die verskil te groot om weggeredeneer te word. Die verkoopsargument dat die smalspoor se bedryfskoste veel minder sal wees as die Kaapse spoor is nou deur die bovermelde syfers 'n finale nekslag toegedien. Die koerantleser moet ook nie vergeet, aldus die koerant, dat die Kalabaskraallyn oor 'n gelyke terrein loop nie, en dat dit sout van die panne tussen Darling en Hopefield is wat vervoer word nie. {{voetnota|''De Zuid-Afrikaan'' vergeet wel gerieflik Maart en April raak ook koeler op die soutpanne. Die koerant kon ook meer gefokus het op die ligter vrag by Caledon in Aprilmaand, maar hoër opbrengs per myl, wat hoogs waarskynlik Paasnaweekpassasiers kon wees. Skoolkwartale was STRENG volgens die Britse stelsel; dit het selfs die Kaapse seisoene en oestyd regeer.}} Maart en April is volgens die koerant egter geensins die beste maande van die jaar vir 'n graanproduserende distrik nie - hier bedoelende nou die distrikte rondom die Malmesbury-Eendekuillyn. Desember, Januarie en Februarie kan mens in hierdie streke 'n enorme toevloei verwag.<ref name="1903statistiek">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. De Kalabaskraal - Hopefield spoorweg. 1 Augustus, p. 4:In antwoord op een motie van een der leden voor Malmesbury, heeft de commissaris van publieke werken een opgaaf op de tafel van het huis gelegd aantoonende de hoeveelheid vervoerd, de opbrengst en de uitgaaf per mijl per maand van het Kalabaskraal—Hopefield smalspoor, vergeleken met die van Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledon. Daar deze opgaaf van belang is geven wij de volgende cijfers daaruit: De Kalabaskraal lijn werd slechts geopend op 2 Maart 1903. De opgaaf is:<br>[tabel]<br>Wij veronderstellen dat de onkosten van overpakken te Kalabaskraal in deze opgaaf begrepen zijn. Men ziet het, in de eerste maand werd meer vervoerd dan in de tweede, doch de opbrengst was minder. Voor deze twee eerste maanden was de uitgaaf grooter dan de inkomsten. Gedurende deze twee maanden werden 1677 ton vervoerd, kostende £35 per mijl. Of met andere woorden de vervoer-kosten per 100 ton per maand waren £2 1s. 9d. Wij zullen dit cijfer later vergelijken met dat van Eendekuil en Caledon.<br>Voor de eerste 4 maanden des jaars is de opgaaf voor de Eendekuillijn:<br>[tabel]<br>Deze cijfers toonen dat er een merkbare vooruitgang is op deze lijn. De hoeveelheid die vervoerd werd was wel in Maart hooger dan in April, maar April toont een goede vermeerdering boven Januari en Februari. Als men deze cijfers vergelijkt met die van Kalabaskraal, dan ziet men dat de Eendekuillijn meer dan tweemaal zooveel heeft vervoerd als de smalspoorlijn. Maar dan is er een ander punt van belang, waarop wij wenschen te wijzen, namelijk dat de uitgaaf op deze lijn minder is dan de opbrengst. Met andere woorden deze lijn betaalt meer dan haar werk-onkosten. Neen, nog meer, voor de maand April was de opbrengst meer dan één derde hooger dan de uitgaaf. Als deze verbetering blijft voortduren, en wij zien hoegenaamd geen reden waarom dit niet zal geschieden, dan is de dag niet meer veraf, dat het vervoertarief op deze lijn verlaagd zal kunnen worden tot het gewone op onze gouvernements spoorwegen. Zooals bekend is het tarief thans gelijk aan dat van de Kaapsche Centrale Spoorweg Maatschappij van Worcester naar Riversdal.<br>Laten wij nu zien wat de uitgaaf op de Eendekuillijn per 100 ton per mijl was voor dezelfde twee maanden, als die welke we voor Kalabaskraal hebben, namelijk Maart en April. Men vervoerde 4255 ton en de vervoerkosten per mijl waren £52. Dus gerekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten slechts £1 4s. vergeleken met £2 1s. 9d. op de Kalabaskraallijn. Een merkwaardig resultaat!<br>Wij komen nu tot de opgaaf van de Caledon lijn van Sir Lowry's Pas:<br>[tabel]<br>Men ziet het, de cijfers voor deze lijn zijn nog beter dan die voor Eendekuil. Maar daarbij moet men niet uit het oog verliezen, dat de Caledonlijn veel langer in werking is dan de Eendekuillijn, en dat het spoorwegdepartement niet in staat was om aan Moorreesburg en Malmesbury genoeg trucks te verschaffen voor het vervoeren van al het hooi en graan. Het is te hopen dat het in dit opzicht in de toekomst beter zal gaan. De klachten van Malmesbury waren gegrond en ernstig.<br>Maar wij keeren terug tot de opgaaf voor de Caledonlijn. Men zal zien dat Februari boven aan staat wat betreft de hoeveelheid vervoerd en de opbrengst, maar dat April de hoogste uitgaaf draagt. Het kan zijn dat dit te wijten is aan het feit dat uitgaven die feitelijk reeds in de vorige maanden aangegaan werden eerst in April uitbetaald werden. Hoe het zij, het is niet gemakkelijk altijd precies te zeggen in welke maand een uitgaaf gerekend moet worden, en daarom behoeft men niet te veel van dit feit te maken. Vergeleken met Kalabaskraal werd op deze lijn (Caledon) vijfmaal zooveel vervoerd als eerstgenoemde. Caledon heeft echter dagelijks een trein, terwijl Hopefield zich tevreden moet stellen met een trein slechts driemaal per week, evenals Eendekuil.<br>Met het doel tot een vergelijking te komen, nemen wij de cijfers voor Maart en April ook hier afzonderlijk. Op de Caledonlijn werd vervoerd voor deze twee maanden 8174 ton, tegen een uitgaaf van £88 17s. 8d. Berekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten £1 1s. 9d.; dus slechts 2s. 3d. minder dan op de Eendekuillijn.<br>Als wij nu de onkosten per 100 ton per mijl voor de maanden Maart en April, op de drie hier genoemde lijnen naast elkaar plaatsen, dan vindt men:<br>[tabel]<br>Wat toonen deze cijfers? Dat de werkonkosten van het smalspoor van Kalabaskraal naar Hopefield bijna de helft meer zijn dan op de genoemde breede sporen. Weliswaar is de vergelijking met de twee eerste maanden na de opening van de Kalabaskraal lijn en kan worden ingebracht, dat deze lijn nog niet geheel in werkende orde was, en dat de uitgaaf daarom naar evenredigheid grooter was dan wat ze later zal zijn. Tot op een zekere hoogte is dit argument gegrond, maar het verschil is toch te groot om op die wijze weggeredeneerd te worden.Het grootste voordeel, waarop de voorstanders van het smalspoor gedurig wijzen, is dat de werkonkosten daarvan veel minder zijn dan die van het breedspoor. Dit argument is den bodem in geslagen door de cijfers die wij aangehaald hebben. En dan moet men niet vergeten, dat de Kalabaskraal lijn over een effen terrein loopt, en dat men het zout van de pannen tusschen Darling en Hopefield te vervoeren had. Wat betreft de Malmesbury—Eendekuil lijn moeten wij er op wijzen, dat Maart en April geenszins de beste maanden van het jaar zijn voor een graan produceerend distrikt. In de maanden December, Januari en Februari kan men verwachten dat het vervoer op deze lijn veel meer zal zijn.In de spoorwegbill, die thans voor het select comité is, wordt voorgesteld om verschillende 2 voet spoorlijnen, die nog moeten worden gebouwd, te veranderen in 3½ voet lijnen. De Aliwal Noord—Barkly Oost lijn blijft volgens deze bill echter onveranderd. Wij vertrouwen dat de leden van het select comité en het parlement zelf hun aandacht zullen wijden aan deze zaak en de les van Kalabaskraal niet uit het oog zullen verliezen.</ref> Al was die vragversending ondergemiddeld, was die passasiersgetalle vir daardie tyd groot, gemiddeld 40 passasiers per trein. Vanaf die (boekhoudings)opening in Maart 1903 tot die einde van 1903 het die passasiers (£2 357) eintlik half die wa deur die drif getrek. Amper net soveel as dié wat uit goedere en grondstowwe (£2 425) ingevorder is. Hierdie twee bedrae is verder aangevul deur die versending van pakkies (£345), die vervoer van perde, honde en voertuie (£118), lewende hawe (soos vee) (£121), en die Poswese vir die vervoer van briewe (£358). Die laaste £163 het niks met vervoer te make nie, maar is verkry uit die verhuring van die spoorweggeboue en die gebruik van die telegraaf. Teenoor hierdie totale inkomste van £5 887 het die bedryfsuitgawes egter £6 465 beloop.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Teen 1905 het die Hopefield-lyn se finansiële posisie aansienlik verbeter, met ’n totale inkomste van £7 391 vir die jaar. Voorheen was passasiers die groot melkkoei; nou het goedereverkeer £3 259 (44,1% van die totale inkomste) ingebring, terwyl passasiers £2 539 (34,3%) betaal het. Hierdie goeie vertoning het die Kaapse Parlement oortuig om hul vroeëre beplanning te wysig: die aanvanklike bewilliging van £85 000 vir 'n verlenging slegs tot by Vredenburg is gekanselleer; in 1906 is 'n groter bedrag (£87 000) 'geoormerk' om 'n heelwat langer spoorlyn ''via'' Vredenburg na Hoedjiesbaai (Saldanha) te bou.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> 'n Mens moet egter onthou: Kalabaskraal was nooit, soos Port Elizabeth (waar die Avontuur-smalspoorlyn eindig) 'n '''verbruikersentrum''' of eindhawe nie; dit was gewoon 'n oorlaaistasie waar hoë hanteerkoste en die konstante handearbeid om die vrag oor te pak, die lyn se ekonomiese groei en lewensvatbaarheid permanent aan bande gelê het. Die lyn is ook nie tot die 1970's (Yskor) verder verleng nie. 'n Vernietigende verslag van die Kaapse Regeringspoorweë se Hoofingenieur verduidelik: Klein-Namaqualand is deur diep oos-wes-klowe verskeur. Dit, en die £1,5 miljoen sterling wat so 'n spoorlyn sou kos. Te min landbouprodukte en handel kon so 'n onderneming regverdig en die uitbreidingsplanne is laat vaar. Afgeleë dorpe soos Nieuwe Rust (Nuwerus) en Garies moes maar van hawens soos Doringbaai en Hondeklipbaai gebruik maak.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Die beloofde verlenging van die Hopefield-spoorlyn na Saldanhabaai is reeds in 1906 goedgekeur, maar boere moes jare lank wag. Om die oorspronklike infrastruktuur van die Kalabaskraal-Hopefield-lyn in 1910 na 'n breër Kaapse spoor om te skakel (spoorstawe, dwarslêers en brûe inbegrepe) sou £50 000 gekos het. Met daardie klas geld kon liewer met 'n langer 2 vt.-lyn vir eers gewoeker word, is gemeen. Die smalspoorstawe is egter - heel toekomsgerig - by die nuwe verlenging op grondwerke en dwarslêers gelê wat vir die Kaapse spoor bedoel was.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die kostesamestelling lyk so:<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> :Kalabaskraal tot by Hopefield (48 myl): £115 993 :Verlenging Hopefield tot by Hoedjiesbaai (44 myl): £87 640 :Totaal Kalabaskraal tot by Saldanha (92 myl): £203 633 Die omskakeling van die Hopefield-taklyn na 'n breëspoorlyn is weens hierdie hoë kosteberekening eers uitgestel, wat beteken die streek moes voorlopig met aangepaste smalspoorverlengings klaarkom. Al het die Kaapse Regering die smalspoorlyn as 'n ekonomiese sukses vir die koringstreek beskou, was die kapasiteit daarvan uiteindelik ontoereikend vir langtermynontwikkeling.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Augustus 1911 word die verlenging tot by Bergrivier in gebruik geneem. Nog 'n lokomotief word by die oorspronklike drie Moguls gevoeg wat nou al 8 jaar diens doen op die Kalabaskraal-Hopefield-lyn. Ses maande vandat die Bergrivierstasie in gebruik geneem is, het Kalabaskraalstasie 1 800 Britse ton goedere hanteer, asook 120 trokke vol lewende hawe per maand. In Januariemaand 1911 het 852 passasiers hul sitplek ingeneem.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Januarie 1912 styg die syfers na 3 324 Britse ton goedere, 142 trokke lewende hawe en 1 273 passasiers.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Februarie 1913 is die spoor tot by Hoedjiesbaai voltooi. Die lyn word op 4 Maart 1913 geopen. Voortaan staan die lyn bekend as die Saldanha-taklyn. Saldanhabaai se waterbronne was egter vir treine ongeskik; water moes by Bergrivier volgetap en in spesiale waterwaens saamgeneem word vir 'n retoerrit. Slegs die stasies by Kalabaskraal, Darling, Hopefield, Bergrivier, Langebaanweg, Vredenburg en Saldanha (Hoedjiesbaai) is beman en met telefone toegerus.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer. Die Hopefield-lyn ('''let wel''': nie meer 48 myl nie, maar '''92 myl''') se syfers word egter in die skadu gestel:<ref name="oes1915">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" |Graan<br>(Britse ton) | valign="top" |Voer<br>(Britse ton) |- | valign="top" |Malmesbury-Moorreesburg | valign="top" |26 638 | valign="top" |33 915 |- | valign="top" |Hopefield | valign="top" |6 870 | valign="top" |987 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |23 518 | valign="top" |130 |} Laat Moorreesburg en Kalabaskraal sommer ook met die Overberg vergelyk word. [[Lêer:Overberg_railway_line_map.svg|duimnael|450px|regs|Die Overberg-spoorlyn waarmee Moorreesburg en Kalabaskraal se koring- en hawervrag vergelyk word<br><small>(Erkenning:Htonl)</small>]] Omtrent so 9 maande ná die opening van die Caledonlyn op 1 Augustus 1902, het Bredasdorp op 7 Mei 1903 reeds sy eerste deputasie na die Kommissaris van Openbare Werke gestuur om die spoorlyn te verleng.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Gemengd Nieuws. 7 Mei, p. 4: Een correspondent van Bredasdorp telegrafeerde eergisteren het volgende: heeren: H.H. van Breda, J.D. Albertijn en John Taljaard, vertrok heden morgen van hier ten einde bij den Commissaris van Publieke Werken op den 7den dezer hun opwachting te maken in verband met spoorwegverlenging van Caledon naar Bredasdorp.</ref> Daar het absoluut niks van gekom nie. Eers toe die Wet No. 33 van 1911 bekragtig is ('''ná Uniewording'''), begin dinge werklik vorder: Caledon verleng na Rietpoel (wat 5 Januarie 1914 open). Drie maande later verleng Rietpoel tot by Klipdale; laasgenoemde is 6 April 1914 geopen.<ref name="verslag1919">[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/CMw1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=caledon+rietpoel&pg=PR16&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of the South African Railways and Harbours. 1919. Dates of Opening and Mileages of Lines. Pretoria: Government Printing and Stationary Office, pp. xvi]</ref> Caledon en Bredasdorp het albei ook gretig van die Protemlyn gebruik gemaak,<ref name="oes1915" /> wat op sy beurt weer 30 Junie 1915 geopen het.<ref name="verslag1919" /><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=klipdale&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: Union No. 23 1913, 30th June 1915, Klipdale, Protem</ref> Bredasdorp moes maar eers 'n rukkie wag tot Wet No. 30 van 1922 bekragtig is.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: | Union No. 30 1922 | 19th April 1922 | Klipdale | Bredasdorp</ref> Desember 1922 word begin met die aanbouwerk na Bredasdorp toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_South_African_Museum/whRAAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=bredasdorp+railway+1924&pg=RA4-PA10&printsec=frontcover Report of the Railways and Harbours Board for the Year ended 31st December 1922. 1923. Cape Town: Cape Times Ltd., Government Printers], p.10: ''Klipdale-Bredasdorp Railway.'' - Construction was begun in December. A temporary stores depot has been established at Klipdale and at the end of the year preparations were being made to start culverts and bridge work.</ref> Uiteindelik is die terminus op 19 April 1924 op Bredasdorp geopen, waar dit vandag nog is.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/2EowAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp+railway+1924+opened&dq=bredasdorp+railway+1924+opened&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1922. Cape Town: Government Printers], p. 18: Between October, 1923, and 4th [?] November, 1924, the following lines were opened for the conveyance of public traffic on the dates specified: [...] Klipdale to Bredasdorp 24¾ miles, 19th April, 1924.</ref> Hier kan Moorreesburg, Kalabaskraal en die smalspoor vergelyk word met die vernaamste stasies in die Overberg, Piquetberg, Malmesbury, e.a.:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Grain_Elevators_for_Union_of_South_Afric/5c80AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA64&printsec=frontcover Philip, WM. 1919. Grain Elevators for Union of South Africa. Pretoria: Government Printers, p. 23]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" | | colspan="4" valign="top" |<center>Koring en hawer (Britse ton)<center> |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |<center>'''1916'''<center> | valign="top" |<center>'''1917'''<center> | valign="top" |<center>'''1918'''<center> | valign="top" |'''Nege maande;<br>eindig 30 September 1919''' |- | valign="top" |Klipdale<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |8 885 | valign="top" |11 760 | valign="top" |13 605 | valign="top" |6 838 |- | valign="top" |'''Moorreesburg''' | valign="top" | | valign="top" |10 211 | valign="top" |11 352 | valign="top" |10 464 | valign="top" |4 961 |- | valign="top" |'''Kalabaskraal''' | valign="top" | | valign="top" |696 | valign="top" |863 | valign="top" |1 230 | rowspan="2" valign="top" | 606 |- | valign="top" | | valign="top" |'''Uit die smalspoor''' | valign="top" |6 717 | valign="top" |9 028 | valign="top" |8 925 |- | valign="top" |Malmesbury | valign="top" | | valign="top" |6 796 | valign="top" |5 521 | valign="top" |10 585 | valign="top" |4 110 |- | valign="top" |Caledon<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |7 582 | valign="top" |7 392 | valign="top" |7 030 | valign="top" |5 315 |- | valign="top" |Rietpoel<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |5 209 | valign="top" |5 832 | valign="top" |6 952 | valign="top" |3 588 |- | valign="top" |Protem<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |1 941 | valign="top" |4 245 | valign="top" |7 428 | valign="top" |4 480 |- | valign="top" |Piquetberg | valign="top" | | valign="top" |4 857 | valign="top" |5 098 | valign="top" |6 139 | valign="top" |4 232 |- | valign="top" |Maseru | valign="top" | | valign="top" |2 960 | valign="top" |2 686 | valign="top" |4 477 | valign="top" |9 147 |- | valign="top" |Portervilleweg | valign="top" | | valign="top" |5 582 | valign="top" |3 815 | valign="top" |6 575 | valign="top" |3 064 |- | valign="top" |Krige<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |2 821 | valign="top" |3 769 | valign="top" |4 970 | valign="top" |2 314 |} [[Lêer:Bredasdorpterminus27032026.jpeg|duimnael|regs|Die Bredasdorpterminus (2026) is maar op 19 April 1924 eers geopen.]] Die feit dat Klipdale maar eers in 1914 geopen is, en reeds Moorreesburg in 1917 verbysteek, (maar ook die feit dat [[Bredasdorp]] eers baie laat in 1924 sy spoorlyn gekry het), laat mens die oorhaastigheid van die spoorlegging by Hopefield as ekonomiese stimulus bevraagteken.{{Voetnota|En om sake werklik tot die absurde te dryf - [[Hermanus]] het nooit 'n treinspoor geken nie.}} Verder is bogenoemde opname gemaak tydens en kort ná die afloop van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Die boere het vertroue in die stelsel gekry, omdat hulle weet daar is 'n mark vir hul goedere; die pryse is hoog en die spekulante kon nie koring vanuit die buiteland invoer nie, want die skepe vanuit oorsee kon nie vaar nie. Hierdie buitengewone tyd van voorspoed het as aansporing gedien. Gedurende die bloeitydperk het die boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling (toe die oorlog verby is) weer tot baie verliese meegebring het.<ref>Smal, J.G.C. Landboukoöperasie in Suid-Afrika tot 1933: Ontstaan, groeie en ekonomiese betekenis. 1958. Ongepubliseerde D. Comm.-proefskrif, Universiteit van Potchefstroom, p. 259: Na 'n tydperk van buitengewone voorspoed gedurende en nog twee jaar na die oorlog, het daar 'n prysdaling gekom wat die boeregemeenskap baie nadelig getref het. Gedurende die bloeitydperk het boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling in pryse baie verliese meegebring het. Die Sekretaris van Landbou sê dan ook: „Wijnboeren, mielieboeren, korenboeren, veeboeren, tabak- en katoenboeren, zij allen voelen de slapte zeer erg." Die uitvoer van landbouprodukte het ook vanaf £32,820,388 in 1919 tot £25,339,475 in 1920 gedaal, en behalwe die daling het die waarde van die landbouprodukte wat in die Unie verbruik is ook gedaal. Die daling in die pryse van landbouprodukte het noodwendig die koöperasies ook ten nouste geraak, maar daar sal later in die Afdeling daarop ingegaan word.</ref> Teen die jaar 1924-1925: Die grootste vrag koring is vanaf Moorreesburg verspoor: 13 735 Britse ton is hiervandaan weggestuur. Bredasdorp beklee die tweede plek met 5 800 ton; Klipdale derde plek met 4 450 ton, terwyl Piquetberg 4 286 ton en Napier 1 465 ton verspoor het. Voorheen moes Bredasdorp en Napier hul koring spesiaal na Klipdale toe gebring het. Teen 1925-1926 is Moorreesburg weer die voorloper: 13 039 Britse ton. Rietpoel is tweede met 6 659 ton, Piquetberg is derde met 6 516 ton en Bredasdorp is vierde met 5 216 ton.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/3vNRAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1925 (1926). Pretoria: Government Printers], p. 45: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Moorreesburg, which station railed 13,735 tons. Bredasdorp dealt with 5,800 tons and Klipdale 4,450 tons, while Piquetberg despatched 4,286 tons and Napier 1,465 tons. The traffic at Bredasdorp and Napier was formerly handled at Klipdale." / p. 52: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Morreesburg, which station railed 13,039 tons; Rietpoel dealt with 6,659 tons, and Piquetberg 6,516 tons, while Bredasdorp handled 5,216 tons.</ref> Om terug te keer na die Hopefield-lyn:<br> In 1916 is 'n "Lawley"-stoomtrein sowel as 'n Klas B (afkomstig van die Avontuur-smalspoorlyn) toegevoeg. Die Saldanha-taklyn het teen November 1925 sewe lokomotiewe gehad - net voor die omskakeling begin het. Sewe lokomotiewe is nou totaal onversoenbaar met die Kaapse spoorbreedte (3 voet 6 duim).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die Saldanha-taklyn was finansieel nie volhoubaar of winsgewend genoeg nie. In Maart 1923 was die verlies £538, wat teen November 1923 versleg het tot 'n verlies van £1 296. Hierdie verliese was wel tipies vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë se destydse taklyne; uit 46 nasionale taklyne kon slegs 7 'n wins toon (dit het gewissel tussen £33 en £1 382).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Begin November 1925 het die eerste spanne werkers opgedaag om die spoorwydte na die Kaapse spoorwydte te verbreed.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die ou Hopefield-lyn het ingrypende ingenieurswerk ondergaan. Spoorwalle moes verbreed word, deurgrawings moes oopgekap word, dwarslêers en spoorstawe moes vervang word, en sowel brûe as duikers moes versterk of heeltemal vervang word.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die opgraderingswerk by die Saldanha-verlenging was hier minimaal — die stawe is bloot gelig, verder uit mekaar geskuif en op dieselfde dwarslêers vasgebout.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die omskakeling het net 'n rapsie meer as 'n jaar lank geduur. Die smalspoor is amptelik doodverklaar toe die eerste breëspoortrein op '''19 Desember 1926''' om 5 nm. by die Saldanhastasie ingetrek het.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Line Grows Up. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 69-76.</ref> Hopefield het eerstehands kennis gemaak met die [[Wet van die remmende voorsprong]]. === Nasleep === [[Lêer:Kalbaskraal_station.jpg|duimnael|350px|regs|Ekonomiese groei het geen plafon nodig nie: Kalbaskraalstasie (2017),waar Moorreesburg en Hopefield by mekaar aansluit.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, om verpakkingsmateriaal te maak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespook in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die personeel enkele kilometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleenthede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lag vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, in twyfel laat trek. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipaliteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipaliteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansier te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie: "Ontevrede inwoners het Vrydag 1 Julie aan ’n protesoptog op Moorreesburg deelgeneem en ’n memorandum van eise aan die burgemeester van Swartland-munisipaliteit (SM), Tijmen van Essen, en die waarnemende munisipale bestuurder, At Botha, oorhandig" [...] "Die eis vir 'n winkelsentrum: SM sê die munisipaliteit is nie ’n ontwikkelaar nie en dat 'n winkelsentrum die inisiatief van ’n privaat ontwikkelaar is wat in die heersende swak ekonomie nog nie kon realiseer nie. Weens SM se begerigheid om ’n winkelsentrum die lig te laat sien, is die ontwikkelaar by talle geleenthede bygestaan in sy pogings om ’n bereidwillige finansierder te bekom. Onlangs het ’n potensiële Chinese beleggingsgroep belangstelling getoon, maar is daar nog nie uitsluitsel verkry nie."</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Moorreesburg]] epv6kb5ntd235ticydvjf6xptrh3yfq 2908982 2908978 2026-06-03T06:33:08Z Jcb 223 2908982 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref name="Bouman2026a">Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. == Oorsprong == Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? En op handelsgebied? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} == Politieke agtergrond == === Parlementêre politiek === Toe die Kaapkolonialers 'n verenigde front gevorm het teen die landing van 'n skeepslading Engelse bandiete, is gedeeltelike selfbestuur in 1853 aan die Kaap toegestaan. Hierdie stelsel het uit twee "huise" bestaan, naamlik die Hoërhuis (of Wetgewende Raad) en die Laerhuis (of Wetgewende Vergadering), die voorganger van die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]]. Die Laerhuis het bestaan uit 2 verkose lede (setels) uit elkeen van die 21 plattelandse kiesafdelings en vier vir Kaapstad. Hierdie verteenwoordigers is deur die publiek van die betrokke kiesafdelings gekies. Die Hoërhuis het uit vyftien ministers bestaan.<ref>Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg 1660-1970.'' Epping: Privaat uitgegee, p. 325</ref><ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Vergadering (Laerhuis)'' Die Wetgewende Vergadering het uit 46 lede bestaan wat vir 'n periode van vyf jaar deur stemgeregtigde burgers verkies is. Met die uitsondering van die voorsitter het twaalf lede 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Engels is as taalmedium gebruik, en die Vergadering moes ten minste een maal per jaar op 'n plek vergader wat deur die Goewerneur bepaal is. [...]</ref> Die Wetgewende Vergadering het nuwe wette of wysigings voorgestel; die Wetgewende Raad het die voorgestelde wetgewing bekragtig of afgekeur.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Raad (Hoërhuis)'' Die Wetgewende Raad het bestaan uit die Hoofregter (as president en voorsitter) en vyftien verkose lede. Agt lede het onderskeidelik die weste en sewe lede die oostelike distrikte verteenwoordig. Vyf lede, sonder die voorsiter, het 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Lede van die Wetgewende Raad moes bo en behalwe die kwalifikasies wat vir 'n kieser gestel is, ook 30 jaar oud wees en in besit van onbeswaarde eiendom ter waarde van £2 000 of beswaarde eiendom ter waarde van £4 000.</ref> Die Goewerneur (die verteenwoordiger van die Britse kroon) moes die wet onderteken, of kon, in uiterste gevalle, in opdrag van Londen toestemming weerhou.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: As verteenwoordiger van die Britse Kroon het die Goewerneur oor die bevoegdheid beskik om wette te maak vir die vrede, welsyn en goeie regering van die Kaapkolonie, maar slegs op advies en met die uitdruklike goedkeuring van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering. Sekere bevoegdhede soos die ontbinding van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering gesamentlik of die Vergadering alleen, die besteding van staatsgeld, die terugstuur van wetgewing na die twee huise, en die uitoefening van 'n vetoreg was die prerogatief van die Goewerneur. Die Goewerneur kon enige wetsontwerp vir die oordeel van die Britse monarg voorbehou, wat beteken het dat die Britse regering dit moes bekragtig. Die finale wetgewende bevoegdheid het dus steeds by die Britse Parlement berus.</ref> Al was dit nie die partypolitiek soos vandag, waar die politieke partye die septer in die parlement swaai nie, kon verteenwoordigers buitemuurs deel wees van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Sulke verteenwoordigers is Bondsmanne genoem. Moorreesburg se Bondstak sou aanvanklik 26 September 1889 gestig word, maar dit is uitgestel tot 3 Oktober 1889.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 21 September, p. 1: Eene Publieke Vergadering zal gehouden worden te Moorreesburg, op Donderdag, 26 dezer, ten half 2 ure, ten einde een Tak van den Afrikaander Bond te stichten. Alle belangstellenden worden verzocht tegenwoordig te zijn.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 24 September, p. 2: De publieke vergadering van den Afrikaander Bond te Moorreesburg in ons laatste nommer op Donderdag 26 dezer geadverteerd, zal door dien vele perzonen niet tegenwoordig kunnen zijn, uitgesteld worden tot Donderdag, 3 October.</ref> In die ou Kaapse parlement (1854 – 1910) het die Kiesafdeling Malmesbury twee setels gehad - wat dorpe soos Hopefield en Moorreesburg ingesluit het.<ref name="Smit.1945.parlement">Smit, A.P. 1945.Parlementslede van Malmesbury (1854-1945). ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, pp. 370 & 379.</ref> Kiesafdeling Piquetberg het egter die bal aan die rol gesit met die Moorreesburg-trein, omdat die streek baie graag 'n trein tot op Piquetberg wou gehad het. Hoe om 'n spoorlyn te kry: Die saak moet opgeneem word met die verteenwoordiger. Gewoonlik word 'n openbare vergadering gereël of 'n petisie dan opgestel, wat die verteenwoordiger van die kiesafdeling parlement toe neem. Die petisie beland in die parlement (Wetgewende Vergadering, die Laerhuis). Die petisie dien as bewys dat mense die wet wil hê. As die parlement saamstem, word daar eers op 'n mosie na bespreking gestem, totdat daar later 'n konsepwet opgestel word wat dan bespreek en oor gestem word. Indien die parlementslede leke op die betrokke gebied is, moet 'n gekose komitee saamgestel word om die nodige inligting in te win. Na afloop van die komiteeterugvoer en verdere bespreking, stem die verteenwoordigers van die verskillende kiesafdelings daaroor (of bly buite stemming). Die meerderheid stemme wen. Wen die voorstel, gaan dit Wetgewende Raad toe. Die Wetgewende Raad (Hoërhuis) besluit of die voorgestelde wet aanvaar of verwerp moet word. Laastens bekragtig of verwerp die Goewerneur die voorgestelde wet met sy handtekening. Die probleem is, die hoeveelheid geld is beperk. Elke kiesafdeling wil ietsie (of feitlik alles) van daardie geld hê. Elke streeksverteenwoordiger baklei hard vir sy eie streek se belange en sal mekaar veto. Op die lange duur ontstaan daar ongesiens 'n ''quid pro quo'', of "log-rolling" word dit genoem. Sekere streke kom in die geheim ooreen om vir mekaar se belange te stem.<ref name="Bouman2026a" /> Daar is egter ook 'n klein troefkaart, soos in die geskiedenis hieronder gesien sal word. As 'n dorp of 'n sekere belangegroep ontevrede is, word 'n openbare vergadering ter plaatse belê, die afgevaardigdes vorm 'n deputasie en gaan onderhandel direk met die Kommissaris van Openbare Werke self. Die Kommissaris skryf immers die wet. Hy kon dan die voorgestelde wet terugstuur parlement toe, met genoeg amptelike data om 'n wysiging voor te stel. Verder is die Kommissaris die aangewese persoon wat die spelreëls ken, juis omdat hy die wet skryf. Nog voordat 'n enkele petisie geteken is, kon 'n deputasie afgevaardig word om ''vooraf'' die regte prosedure by die wetgewer te kry. In die tweekamerstelsel het die Wetgewende Raad (Hoërhuis) hersieningsbevoegdhede gehad, maar hy kon nie finansiële wetsontwerpe ter tafel lê nie — soos om die nodige staatsfondse vir 'n nuwe spoorlyn te bewillig nie. Slegs die Goewerneur en die lede van die Wetgewende Vergadering (Laerhuis) kon sodanige geldelike maatreëls indien. Omdat die Wetgewende Raad egter wel die reg gehad het om wetgewing te 'hersien', is 'n 'dubbelganger'-petisie dikwels deur die lede van die Wetgewende Raad in die Hoërhuis formeel ingedien om as klinkklare bewys te dien waarom 'n ander wet gewysig of geveto moes word. In baie eenvoudige taal het dit neergekom op: 'Kyk hier, die mense is ontevrede, ons gaan hierdie (ander) wet wysig of veto.'{{voetnota|Quod non est in actis, non est in mundo — "Wat nie in die amptelike stukke (rekords) is nie, bestaan nie in die wêreld nie."}}<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67-68: Die Parlement was dus 'n bikamerale wetgewende liggaam. Hoewel die bevoegdhede van die twee huise identies was, het die Wetgewende Raad as Hoërhuis hersieningsbevoegdhede gehad. Finansiële wetsontwerpe kon egter slegs deur die Goewerneur in die Wetgewende Vergadering ingedien word. Die Wetgewende Raad het egter dikwels teen die indiening en beperking van geldelike maatreëls beswaar aangeteken en het wysigings en finansiële wetsontwerpe aangebring om belasting te verhoog of te verminder.</ref> Hier volg nou Lede van die Wetgewende Vergadering (LWV's) wat in die parlement Malmesbury en Piquetberg onderskeidelik verteenwoordig het: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Setel''' | valign="top" |'''Malmesbury'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE" /><ref name="Smit.1945.parlement" /> | valign="top" |'''Piquetberg'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n185/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., pp. 137-168: Annexure E, Members of the House of Assembly, 1854-1910]</ref> |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Michiel Bergh (1874 – 1888) | valign="top" |Johan Zacharias Human (1870 – 1883) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Jan Andries Basson (1889 – 1893) | valign="top" |[[David Christiaan de Waal]] (1884 – 1893) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |Daniel Jacobus Marais (1896 – 1903) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Ryan Pierce (1894 – 1898) | valign="top" |David Christiaan de Waal (1894 – 1903) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Jacobus Abraham Smuts (1898 – 1907) | valign="top" |Hermanus Dempers Stiglingh (1904 – 1907) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[William Philip Schreiner]] (1898 – 1900) | valign="top" |Michael Johannes de Beer (1904 – 1910) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Arnoldus Petrus Willem Immelman (1908 – 1910) | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[F.S. Malan|François Stephanus Malan]] (1900 – 1910) | valign="top" | |} Dan was daar ook die onderskeie Kommissarisse van Openbare Werke wat die wetgewing geskryf het om die totstandkoming van 'n spoorlyn moontlik te maak: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kommissaris van Openbare Werke'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureG">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n217/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., p. 168: Annexure G]</ref> |- | valign="top" |John Laing (6 Februarie 1878 – 8 Mei 1881)   [[John X. Merriman]] (9 Mei 1881 – 12 Mei 1884) Friedrich Schermbrucker (13 Mei 1884 – 24 November 1886) Friedrich Schermbrucker (25 November 1886 – 16 Julie 1890) [[Cecil John Rhodes]] (17 Julie 1890 – 23 September 1890) James Sivewright (24 September 1890 – 3 Mei 1893) John Laing (8 Mei 1893 – 12 Januarie 1896) James Sivewright (17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898) [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (14 Oktober 1898 – 17 Junie 1900) Thomas William Smartt (18 Junie 1900 – 29 Mei 1902) Arthur Douglass (30 Mei 1902 – 21 Februarie 1904) Thomas William Smartt (22 Februarie 1904 – 2 Februarie 1908) Jacobus Wilhelmus Sauer (3 Februarie 1908 – 30 Mei 1910) |} === Parogiale kerkpolitiek === Verdere intrige in hierdie hele ''Bahnhof-Drama'' word verskaf deur die kerkpolitiek. By die afstigting van Moorreesburg in 1879, in die Hooikraalkerkie, speel die volgende toneel hom af betreffende die gemeenteafbakening. Piquetberg in die noorde is bra verveeld met die hele petalje - sy grens met Moorreesburg sal by die Bergrivier begin en eindig. Daar is wel 'n lys voorgelees van gemeentelede van die nuwe voorgestelde gemeente wat graag by Piquetberg wil bly, omdat hulle daar tuis voel en deur hul predikant (ds. Christiaan Rabie) na goed omgesien word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> In die suide het Malmesbury meer as genoeg hooi op sy vurk; die afstigting van die gemeentes Hopefield (1852), Darling (1853), Riebeek-Wes (1858) en Riebeek-Kasteel (1863) is lewende getuienis daarvan.<ref>Smit, A.P. 1945. Die Dogtergemeentes. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 280-295.</ref> Moeder (Malmesbury) en dogter (Moorreesburg) sou dus iewers tot 'n vergelyk kom. Die probleem lê in die speelveld tussen die ooste en die weste weerskant - tussen die dogtergemeentes, Hopefield en Riebeek-Wes.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Blykbaar was Riebeek-Wes by die Ringvergadering in Oktober 1879 aanvanklik vuur en vlam vir Moorreesburg se afstigting.<ref>Lochner, J.J. 1979. Afstigting van Swartlandgemeente. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 4: Ds. B.H. de Vries van Riebeek-Wes wou sommer daar en dan die nuwe gemeente in die lewe roep, maar sy voorstel is afgestem.</ref> Op 3 Desember 1879 in die Hooikraalkerkie begin die afgevaardigde van Riebeek-Wes skielik kleinkoppie trek, voete sleep en spykers op laagwater soek. Piquetberg sê reguit - as daar enige klagtes was, moes Riebeek-Wes dit reeds by die Ringvergadering geopper het. Maar Hopefield se afgevaardigde word summier deur die korrespondent prontuit beskryf as ''verschrikkelijk gierig'', maar voeg wel by, as daar aan Hooikraal se versoek toegestaan sou word, sou Vredenburg ook aansoek doen tot gemeente-afstigting. Gebeur dit, het Hopefield net 'n paar honderd gemeentelede oor.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.<br>De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringscommissie, alsmede die van Riebeek West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden “Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed.” De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worden.<br>De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury toestemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting kan stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan.<br>De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moest gemaakt hebben.<br>Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om ''plaatsen'' af te scheiden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.<br>Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.<br>Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenburg later afgescheiden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.<br>Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk op halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.<br>Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.<br>Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Lank nadat ds. Moorrees sy laaste preek in die Hooikraalkerkie gelewer het (11 Januarie 1880)<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.</ref> en 'n proponent De Wet beroep is (omstreeks 6 Januarie 1881),<ref>''De Zuid-Afrikaan'' . 1881. 6 Januarij, p. 3: De Eerw. Proponent De Wet heeft bedankt voor het beroep naar Moorreesburg.</ref> word ds. J. D. Retief as predikant georden (12 Januarie 1882).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Moorreesburg: Bevestiging van den Wel.Eerw. J.D. Retief. 19 Januarij, Bijvoegsel, p. 5: Die 12de Januarij was bepaald voor bovengenoemde plegtigheid.<br>Den dag te voren reeds kwam de jonge leeraar in geselschap van Ds. van de Wall (Paarl) te Moorreesburg aan. Omtrent een half uur van het dorp was een groot getal leden van de gemeente met rijtuigen en te paard vergaderd, wachtende op den jeugdigen leeraar. Ten 5 ure arriveerde Zijn Eerw. dan ook aan de plaats, hield er stil en ontving een handdruk van al de tegenwoordig zijnde vrienden. Van daar ging men in optogt naar het dorp. Prachtig en te gelijk plechtig was het, zulk een langen stoet te zien, bestaande uit 50 rijtuigen en 40 heeren te paard.<br>Bij den ingang van 't dorp had men een fraaijen eereboog opgericht, waarop het woord "welkom" prijkte. Hier hield men halt, en werd zijn Eerw. een welkomstadres voorgelezen, waarop door hem op gevoelvolle wijze werd geantwoord.[...]</ref> Vanaf 1 Julie 1884<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue">''De Zuid-Afrikaan''. 1884. Moorreesburg. 29 Julij, p. 3: Na een afwezigheid van drie weken kwam onze leeraar, Ds. Retief, van daag weer in ons midden terug, met zijne echtgenoote, de tweede dochter van den Wel-Eerw. heer Neethling, van Hopefield, met wie hij op den 1sten Julij in het huwelijk is getreden. Omtrent een half uur buiten het dorp waren vele leden der gemeente in rijtuigen en te paard bijeengekomen om hunnen leeraar met zijne gade te verwelkom.</ref> tot en met die afsterwe van sy vrou in 1902,<ref>[https://graves.eggsa.org/westerncape/MOORREESBURG-Urban/Moorreesburg-OLD/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/Moorreesburg%20Ljh_003_004/Picture+074.jpg Eggsa.net, Retief-begraafplaas, Moorreesburg. Graffoto van Elizabeth Gertruida Fredrika Retief (geb. Neethling), gebore 22 November 1861, oorlede 12 Februarie 1902.]</ref> is Johannes Daniël Retief, die predikant van Moorreesburg, die skoonseun van ds. Johan Henoch Neethling, die predikant van Hopefield<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue" /> (wat sedert Januarie 1854 bevestig is, en tot 1904 Hopefield sou lei).<ref>Smit, A.P. 1945. Hopefield. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 283: Die eerste predikant was ds. Johan Henoch Neethling (J./seun), wat in Januarie 1854 hier bevestig is. [...] Ds. Neethling het die gemeente meer as 'n halwe eeu gedien. Die ou vader is in Januarie 1917 op 89-jarige leeftyd oorlede.</ref> Ongeag die familiebetrekkinge, is dit hierdie twee herders se skapies wat vir mekaar wolwetandjies gaan wys. == Aanloop == '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds in 1881 opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word deur Human ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël), gevolg deur: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref>Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Shaw glo water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. '''1894 tot 1895:''' Die ou Hooikraalskerkie op Moorreesburg raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> [[Lêer:David Christiaan de Waal.jpg|duimnael|David Christiaan de Waal het herhaaldelik petisies by die Laerhuis ingedien om 'n spoorlyn na Piquetberg te kry]] '''5 Mei 1886:''' '''D.C. de Waal (LWV van Piquetberg) dien sy eerste petisie vir die spoorlyn by die parlement in.''' Die petisie stel voor dat 'n spoorlyn na Piquetberg gebou moet word, sodat daar werk verskaf kan word aan die sendingstasies aldaar.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Parlement: Gisteren. Petities, enz. 6 Mei, p. 3: Petitie: De heer De Waal een uit Zendingsstations in Piketberg, waar men een Spoorweglinie wil om die lieden werk te geven.</ref> '''6 Mei 1886:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die dubbelganger van die vorige dag deur Petrus Benjamin van Rhijn (LWR van die Noordwestelike Provinsie) ingedien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Het Parlement: Wetgevende Raad, Donderdag, 6 Mei. Voorloopig. 8 Mei, p. 2: De heer Miller had een petitie van de heeren Mostert van Mowbray, om vergoeding van het uitroeijen van hun wijngaard; '''de heer Van Rhijn een van Zendingstaties in de afdeeling van Piketberg, om een spoorweg, ten einde de lieden aldaar werk te verschaffen''' [...]</ref> '''13 Desember 1888:''' 'n Brief van "een Namaqualander" word geplaas. Die skrywer is dit glad nie met Thomas Louw (LWV) eens dat 'n hardepad vanaf Saldanhabaai na Malmesbury (die huidige treinterminus) aangelê moet word nie. Dit sal hopeloos te duur kos en boonop het Saldanhabaai reeds 'n hawe met skepe wat Kaap toe vaar. As daar dan nou 'n hardepad moet wees, is Moorreesburg veel beter. Dit is nie 'n geval van "as" nie, maar ''wanneer'' die spoorlyn verleng gaan word, sal Moorreesburg die ideale stasie wees wat Saldanhabaaiers wil hê, want dit is nader.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1888. Correspondentie: Weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, 13 Desember, p. 3:Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Een hard pad van Saldanhabaai naar Malmesbury, wat bedoelt de heer Louw daarmede? Zal de Saldanhabaaische boer of visscher zijn produkten naar Malmesbury voeren wanneer de scheepvaart naar de Kaapstad zooveel goedkooper is? Moet ons land weer in tien- of vijftien duizend pond schuld gestoken worden?<br>Maar vraag mij, wat er te doen staat en ik zal het u zeggen. Maak een pad of harden weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, zoodat het binnenland den handel van Saldanhabaai bekomt; want aldaar kunnen duizenden visschers leven, was er maar net een pad.<br>Nog meer, '''wanneer de spoorweg verlengd wordt dan zal die juist de statie zijn welke de Baai wil hebben''', en al de omliggende distrikten zullen er door bevoordeeld zijn; maar niet dit alleen, meer menschen zouden zich aan de Baai vestigen, de boer zou geld krijgen voor zijn produkten, het Gouvernement zou ook geld krijgen, daar er licenties zouden genomen worden en pakhuizen geopend. Het Gouvernement zou ook niet zoo diep in de schuld zijn, want de weg naar Moorreesburg zou de helft minder kosten dan naar Malmesbury.<br>Wordt de Spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg verlengd, dan zal de Malmesbury Spoorweg de helft meer betalen dan tot hiertoe het geval is geweest, wat men zou meer van de produkten van de Westkust krijgen.<br>Mogen de boeren hunne oogen openen vóór de verlenging plaats vindt. Ik geloof dat de heer Basson met mij eens van gevoelen is.<br>Ik ben, enz., enz.,<br>Een Namaqualander,<br>H. W.</ref> '''12 Julie 1889:''' Twee mosies word voor die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Louw: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer). D.C. de Waal: tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander kiesafdelings wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en almal word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''28 Julie 1890:''' Thomas Tennant Heatlie, lid van die Wetgewende Raad, het die regering gevra om 'n direkte spoorlyn vanaf Soutrivier deur Koeberg en Malmesbury na Piquetberg te oorweeg om sodoende die "koringskuur van die Kolonie" te ontsluit. Die Wetgewende Raad het die voorstel gunstig ontvang en belowe om die roete spoedig op te meet. Teen November het Heatlie sy kiesers op Piquetberg verseker dat hy hom herverkiesbaar stel en dat die voorbereidende werk vir die spoorlyn flink vorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1890. Het Parlement, Wetgevende Raad, 28 Julij, Petities. 29 Julij, p. 3: Op de eerste vraag van den Ed. heer Heatlie nl. of de Regering, voor de aanstaande zitting, de raadzaamheid zal overwegen om een regtstreeksche Spoorweg lijn te doen leggen van een punt op de Hoofd Spoorweg lijn nabij Zoutrivier, door Koeberg, ''via'' Malmesbury naar Piquetberg Weg Statie, als een middel om grooter vervoer gerieven te geven aan de Boeren van Koeberg en naburige distrikten, de Korenschuur der Kolonie open te zetten, enz., zeide de Ed. heer Innes, Proc Generaal, dat de Regering de zaak in overweging had genomen. Er was echter nog geen opmeting gemaakt, maar dit zou naar alle waarschijnlijkheid gauw gebeuren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. De Edele Heer T. T. Heatlie, L.W.R., te Piquetberg. 20 November, p. 3: 18 November 1890.<br>De Edele heer Thomas Tennant Heatlie, onze oude vertegenwoordiger, arriveerde hier verleden Vrijdag avond en bleef het grootste gedeelte van den Zaterdag. Het deed ons genoegen Z.Ed. in ons midden te hebben, vooral na de vèr verspreide geruchten, dat hij niet voor het Parlement als candidaat zou gaan staan. Z Ed. verzekerde ons dat de rapporten valsch waren, en dat hij den strijd voor onzen Cirkel sal aanvaarden. De heer Heatlie schijnt nog sterk en krachtig en heeft ons nu voor 13 jaren vertegenwoordigd; aan het invoeren van belangrijke zaken heeft hij zijn hand geleend. Onder anderen heeft men de watertoevoer te Piquetberg aan Z.Ed. te danken; hij introduceerde dezen maatregel in 1888. '''Gedurende de laatste Sessie stelde hij voor een opmeting te maken, voor een spoorlijn van Piquetberg door Malmesbury en Koeberg naar Kaapstad, dat ook zeer gunstig werd ontvangen en welk werk hopen we spoedig zal worden uitgevoerd.''' In de namen van onze Vertegenwoordigers zal u een snaaksche overeenkomst vinden: wij hebben namelijk twee "Tennant's" en twee "David's." Dit kan ons weleens geluk aanbrengen. De heer Heatlie keerde terug via Porterville, om daar zijn vrienden en ondersteuners te ontvangen.</ref> '''2 Julie 1891:''' Thomas Tennant Heatlie (LWR van Noordwestelike provinsie) verneem in die Hoërhuis of die regering sedert die laaste sitting al vordering gemaak het met die ondersoek of 'n spoorlyn vanaf Soutrivier, deur Koeberg na Malmesbury, met Piquetbergwegstasie as eindpunt wenslik is. Pieter Hendrik Faure, Minister van Naturellesake (en LWV vir die Paarl), sê daar is nie geld daarvoor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Julij. Spoorwegen. 4 Julij, p. 3: De Ed. heer Heatlie wenschte te vragen of eenige stappen genomen zijn sedert de laatste zitting van het Parlement, om onderzoek te doen naar de raadzaamheid voor het leggen van eenigen spoorweg op de groote spoorlijn op een punt nabij Zoutrivier door Koeberg te loopen naar Malmesbury, en van daar naar Piquetberg Weg Station.<br>De. Ed. heer Faure, Minister van Naturellensaken, zei dat de geldelijke toestand niet van dien aard was, dat men aan de zaak kon denken.</ref> '''18 Julie 1891:''' D.C. de Waal dien weer 'n petisie in. By navraag of die regering van plan is om voorstelle te bespreek rondom die verlenging van die bestaande spoorweglyne in die Westelike distrikte, haal die tesourier sy heuningkwas uit: De Waal se warm hart dryf hom duidelik om iets vir sy kiesers te doen, maar op die oomblik het die regering net te veel hooi op sy vurk. Veral met die groot brugplan kan die tesourier geen beloftes maak selfs by die volgende sitting nie. Intussen sou hy niks liewer wou sien as spoorweguitbreiding in daardie rigting nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Piquetberg. 16 Junij, p.3: Een druk geteekende petitie zal eerstdaags naar het Parlement worden gezonden, voor de verlenging van de Spoorweglijn van Malmesbury naar hier; de lijn is reeds opgemeten. De kiezers verlangen van hun vertegenwoordiger, den heer D.C. De Waal, L.W.V. om zijn uiterste er dit jaar voor te doen.[...]</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Petities, enz. 18 Julij, p. 4: De hr. De Waal had een petitie uit Piketberg om een Spoorweg van Malmesbury daarheen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Vragen, enz. 18 Julij, p. 4: De heer De Waal vroeg of de Regering voornemens is gedurende deze zitting voorstellen te doen tot het verlengen van de bestaande Spoorweg-lijnen in de Westelijke distrikten. Hij deed zijn vraag met het oog op de Piketbergsche petitie. - De Thesaurier zeide dat de heer De Waal door zijn warm hart gedreven werd om iets voor zijn kiezers te doen; maar voor het oogenblik had men te veel hooi op zijn vork, en ook voor de volgende zitting kon hij zich niet verbinden, vooral met het oog op dat groote bruggenplan. Intusschen zou hij niets liever zien dan Spoorweguitbreiding in die rigting.</ref> Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> === Op soek na die Goue Middeweg === '''25 Junie 1896:''' Een brief kla bitterlik oor die onenigheid op Porterville oor of die spoorlyn vanaf Malmesbury verleng moet word of nie,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Een spoorweg voor Porterville. 4 Juni, Bijvoegsel: Porterville, 29 Mei, 1896.<br>Aan den Redakteur van den Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Als inwoner en belanghebber alhier ben ik genoodzaakt mijn stem te doen hooren tegen de correspondentie van een verraderlijken Porterviller, die met geweld tracht onze boeren en vastgoed hebbenden in het dorp te benadeelen.<br>Het is zoo spijtig dat er zoo dikwijls bittere en aanstootelijke rapporten uit ons dorp gaan, daar de inwoners inderdaad niet zoo twistziek hier zijn.<br>Nu, mijnheer, zou ik gaarne zien dat er waarheid zonder eenige bitterheid gepubliceerd wordt. De publieke vergadering van den 19den deser, waarover de correspondent zoo verachtelijk schrijft, werd gehouden omdat er zoo veel verschil van gevoelen bestaat omtrent eene spoorlijn door ons distrikt. Zooals reeds vroeger gemeld, wil de een de spoor van Malmesbury verlengd hebben tot in ons distrikt. Een ander vraagt om eene lijn van Piketbergweg-statie, en een derde bidt om van den spoorweg verschoond te blijven. Men dacht dat er iets gedaan moest worden om de gemoederen wat meer vereenigd te krijgen en dan onze belangen bij het parlement in te dienen. Het werd door sommigen goed gedacht de vergadering zoo spoedig mogelijk te houden uit vrees dat het later verweten kan worden dat Porterville te laat geslapen heeft toen de tijd van werken daar was. Een, twee, drie, werden kennisgevingen uitgeschreven door een onzer ingezetenen en op Zondagmorgen bij de kerk aangeplakt (natuurlijk met toestemming van eenige Bondsmannen).<br>Op Dinsdag, den 19den, kwamen vele boeren van buiten het dorp naar de vergadering, en hoewel de kennisgeving veel te wenschen overliet, waardoor eenigen der ingezetenen moesten of wilden aanstoot lijden, toch dacht men het beste te zullen zijn dat men zich stelde en vergadering hield ter wille van de belangstellende boeren.<br>De vergadering werd dan gehouden, en ik moet instemmen met den correspondent dat het geheele publiek niet tegenwoordig was, doch het kan bewezen worden dat er bepaald meer dan 25 stemgerechtigden waren, behalve dat zij die daar waren meestal invloedrijke boeren zijn. Welke besluiten omtrent brandziektewet en spoorweg genomen zijn, is reeds bekend, en acht ik het dus onnoodig er meer over te bazuinen.<br>Nadat de vergadering afgeloopen was, scheen er groote ontevredenheid bij eenigen der inwoners te ontstaan. Het werd spoedig ruchtbaar dat diegenen van plan zijn rechtstreeks tegen de vergadering te gaan werken al zou het ook hunzelve tot het uiterste nadeel strekken.<br>Toen was het mij duidelijk geworden dat men gezegde vergadering liefst liet varen, te meer wijl het schijnt dat wij nog een weinig tijd hebben om een andere en grootere vergadering uit betere autoriteit op te krijgen, daar de ondervinding ons dagelijks leert "Eendracht maakt macht," en tegenstand kan nog al veel kwaad teweeg brengen.<br>Nu de schemering waarin het huis van parlement omtrent de Piketberg spoorlijn tot hiertoe verkeert, zou ik zoo gaarne eens opgehelderd zien.<br>Er wordt veel gesproken over de Malmesbury-Piketberg lijn, doch wie heeft er een gegronde rede omtrent de voordeelen van die lijn uitgesproken? Men is hier niet tegen eene verlenging van de Malmesbury lijn, doch de vraag is, waarom moeten die twee distrikten dezelfde lijn hebben, daar reeds duidelijk genoeg blijkt dat onze graanhandel slechts in de binnenlanden en niet in de Kaapstad is; dus is het toch zoodoodeenvoudig om te verstaan dat het een groote dwaas zijn moet, die zijn graan naar de binnenlandsche markt per spoor vervoert, die van een centraal station hier uit het distrikt voert, eerst met menig een draai tot naar Malmesbury, van daar zoo ver als Durban terug naar Piketberg station en dan eerst voort waar het ook al heen moet. Zooals zaken tegenwoordig zijn, kunnen wij bijna het geheele jaar door ons koren uit het distrikt naar Piketberg station voor slechts 1s. per mud per transportwagen vervoeren, en waar zal Malmesbury Piketberg lijn met haar tarief blijven?<br>Genoeg van graan, en ga ik ook nog onze tuinplaatsen voor de aandacht brengen. Voor groenten en vruchten zijn de binnenlandsche markten ook nog tamelijk open, en de Kaapsche markt is meestal ingestopt van de omliggende distrikten; waar vindt men vruchtbaarder aarde en fraaier waterstroomen dan van Piketberg station al langs den berg tot aan "De Rest." Hier ziet men aan elkaar minstens 40 groote vruchtbare plaatsen met prachtige waterstroomen, en vraagt men waarom zij zoo min bewerkt worden dan is het antwoord, omdat het station zoover af gelegen is, en men geene groenten of vruchten behoorlijk versch op eenige markt brengen kan. Indien de lijn van Malmesbury verlengd wordt en ze zou midden door ons distrikt gebouwd worden, beteekent dat voor ons zoo min, ja minder dan in het geheel geen trein, want dan sluit zij ook alle doortocht uit de noordelijke distrikten, waardoor ons waterrijk gedeelte in handel tamelijk vooruit is.<br>Onmogelijk kan het verwacht worden dat onze tuinboeren groenten of vruchten dien omweg met de Malmesbury lijn verlenging vervoeren kunnen. De noordelijke distrikten aan den anderen kant verliezen er niets bij indien zij hunne produkten, zooals wol en vellen, van Piketberg station naar de Kaapstad per spoor verzenden. Dus wat aangaat het betalen van een trein door ons distrikt, hetzij verlenging van Malmesbury of tak van Piketberg station zal en kan op het oogenblik noch de eene noch de andere, doch indien het gouvernement ons een lijn geeft laat dan toch deze gebouwd worden die ten minste belooft eens te zullen betalen; maar het zou wezenlijk jammer zijn als ons een lijn zou opgedrongen worden die wij niet hebben willen omdat zij voor ons ondienstlijk is, en dan voor altijd van eene bruikbare verstoken te zijn.<br>Voor ditmaal genoeg. Doch ik ben te eeniger tijd gereed om op eene beschaafder wijze de belangen van het publiek te openbaren dan de vorige correspondent, die door zijn schrijven toonde dat hij hoegenaamd geen waar belang in ons dorp heeft, en daardoor het publiek bepaald tegen zich verbittert.<br>Ik noem mij, mijnheer,<br>Uw dienstst. dienaar,<br>R. P. Malan.</ref> terwyl "Een Belangstellende" (vrugteloos) navraag doen oor die spoorwegpetisies en -mosies in die parlement.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1896. Wat doen onze parlements-leden? 23 Juni, Bijvoegsel:Piketberg, 15 Juni, 1896.<br>Aan den Editeur van De Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Zal u mij niet kunnen zeggen wat onze leden van Piketberg in het parlement doen? wij hooren of zien van beide niets. De heer De Waal, een beproefd lid, heeft gevraagd aan het gouvernement wat van zijn voorstel geworden is van verleden jaar omtrent den trein; terwijl de regeering geen beslissend antwoord gegeven heeft, bleef het alles doodstil. Zullen onze leden dan niets meer van zich laten hooren? Ik hoop toch niet dat wij teleurgesteld mogen zijn met ons nieuwe lid, een oprechten Afrikaner, een man die altoos het distrikt van Piketberg op zijn hart gedragen heeft. Wat gaat hij nu doen voor Piketberg? Zal van dit jaar nog niet voorzien worden in onze behoefte, namelijk de verlenging van de lijn? Indien zij denken dat een deputatie hen tot ondersteuning kan wezen, waarom vragen zij niet er om?<br>Ik noem mij,<br>Een Belangstellende.</ref> Nou stel die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' voor die Kiesafdeling Piquetberg moet ''nou'' voorbrand begin maak. Dit is tevergeefs om te verwag die regering sal na die kiesers luister, as die distrik in die eerste plek geen ooreenkoms kan bereik nie. Die een deel wil dolgraag 'n spoorlyn hê, die ander deel is daar bitterlik teen gekant. Dit is nou ''De Zuid-Afrikaan'' wat vra waarom die plaaslike verteenwoordigers (LWV's) van die onderskeie streke, na afloop van die parlementsitting, nie net gou kan vergader en tot 'n vergelyk kan kom nie. Soos reeds bekend, het die regering die kraantjie in 1896 reeds toegedraai - geen nuwe spoorwegaansoeke sal vanjaar aanvaar word om gebou te word nie. Maar dan kom die slotwoorde: "De Piketbergers en Portervillers moeten toezien, anders kunnen zij nog lang zonder een spoorweg blijven."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Piquetbergsche spoorweg. 25 Juni, p. 3: In eene vorige uitgave hebben wij een brief gepubliceerd van een correspondent van Piketberg, die van de plaatselijke vertegenwoordigers wilde weten hoe het met den spoorweg voor dat distrikt staat. Wij voor ons zouden gaarne willen weten hoe het met het distrikt op dit punt staat, d.w.z. of men nooit tot eenparigheid zal komen. Een deel van het distrikt vraagt om een lijn, het ander is er bitter op tegen. Het is noodeloos te verwachten dat de regeering gehoor zal geven aan het geroep, tenzij men in het distrikt tot eene overeenkomst komt. Zal het niet goed wezen na de zitting de plaatselijke vertegenwoordigers te ontmoeten en tot een besluit te komen?</ref> '''10 November 1896:''' Volgens 'n korrespondent van Porterville is die Bondstak van Piquetberg van plan om belanghebbende dorpe te betrek om oor die spoorlyn tot 'n vergelyk te kom. Die korrespondent betwyfel dit egter sterk of so 'n ooreenkoms moontlik is. Moorreesburg, Piquetberg en omliggende plekke sal waarskynlik sterk ten gunste wees van 'n spoorlyn vanaf Malmesbury wat met 'n 'elleboog' weswaarts in die rigting van Hopefield draai voordat dit na Piquetberg loop. Porterville sal egter weier om enige ander roete te steun as die mees onlangse opmeting van Malmesbury na Piquetberg, wat 'n klein taklyn insluit wat grens aan die hooflyn by Piquetbergstasie. Sonder hierdie taklyn kan Porterville nie klaarkom nie, aangesien hul grootste markte in die binneland (die diamant- en goudvelde) lê, en nie in Kaapstad nie. Indien die Hopefield-roete gebou word, sou dit beteken dat Porterville se binnelandse produkte met 'n reuse ompad eers tot by die Kaap moet gaan draai, net om weer noordwaarts te gaan — wat duurder sou wees as die bestaande transportwaens. Hierdie verbinding met die oostelike hooflyn is ook noodsaaklik vir die vervoer van kinders wat na die skole in Wellington, die Paarl en Stellenbosch gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Porterville. 10 November, p. 3: [...] De groote kwestie van den dag, die een ieders gedachte gaande houdt, is hoe de spoorlijn van Piketberg moet gebouwd worden. Volgens een bondsbesluit is Piketberg van plan om de omliggende dorpen die belang hebben bij de lijn opteroepen om te zien overeen te komen. Maar of zulks zal geschieden betwijfelen wij sterk, want waarschijnlijk zullen Moorreesburg, Piketberg en andere plaatsen sterk wezen voor een lijn van Malmesbury met een elleboog in de richting van Hopefield, en dan naar Piketberg, terwijl Porterville geen andere lijn kan en zal ondersteunen dan een lijn volgens de laatste opmeting van Malmesbury naar Piketberg met een kleine taklijn grenzende aan de hoofdlijn te Piketbergstatie waarzonder wij niet kunnen klaar komen, want onze grootste markten zijn in de binnenlanden. En wat zal dus een spoor voor Piketberg beteekenen die met onze produkten bestemd voor het binnenland bij de Kaap moet omgaan, daar het transport veel goedkooper zal wezen als met den trein van hier Kaap om tot weer Piketbergstatie, en zelf ook voor die distrikten verder ten noorden, die niet alleen met de binnenlanden te doen hebben, maar evenveel communicatie met de volgende dorpen liggende aan de hoofdlijn Wellington, Paarl, Stellenbosch, heeft door het gebruik van scholen, enz.[...]</ref> '''5 Desember 1896:''' 'n Kennisgewing verskyn waarin aangekondig word 'n openbare vergadering sal op Vrydag, 15 Januarie 1897, om halftien die oggend gehou word. Die spoorwegverlenging deur Piquetberg na die Noordweste sal bespreek word. Alle belangstellendes word vriendelik versoek om die vergadering by te woon.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Uitnoodiging te Piketberg. 5 December, p. 2: Eene publieke vergadering zal gehouden worden te Piketberg op Vrijdag, 15 Januari, 1897, om half tien uur des voormiddags in zake de Spoorweg-Verlenging door Piketberg naar het Noord Westen. Alle belanghebbenden worden vriendelijk verzocht deze Vergadering bij te wonen, ten einde de zaak eendrachtig en grondig te bespreken.<br>Op last,<br>Johs. Liebenberg,<br>Sec. Afr. Bond.</ref> '''8 Desember 1896:''' 'n Boer uit [[Vanrhynsdorp|Van Rhijnsdorp]] reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp moet ook die vergadering bywoon. Hulle val immers ook in die Noordwestelike Sirkel, net soos al die ander distrikte. Hy merk in die verbygang ook op "van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville", wat frustrerend is om van te verneem as jou eie lewensbestaan op die spel is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Spoorweg naar 't noordwesten. 12 December, Bijvoegsel, p. 3: Van Rhijndorp, 8 December, 1896<br>[...] Dan zie ik in ''Ons Land'' dat eene vergadering te Piketberg belegd is op den 15den Januari over de spoorwegverlenging naar het noord-westen door Piketberg, naar welke vergadering alle belanghebbenden uitgenoodigd worden. Nu, mijnheer, ik wil slechts de ingezetenen van Piketberg te verstaan geven dat onze kiesafdeeling, namelijk Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp, even veel belang heeft bij eene spoorwegverlenging naar het noord-westen, en misschien de behoefte er aan nog meer gevoelt dan zij, maar verkiest niet ons met hun plaatselijk geschil in te laten, vertrouwende dat onze regeering en wetgeving zich niet ter wille van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville zal laten terughouden om met aanstaande zitting van het parlement een wet te passeeren om de meest gewenschte lijn naar het noord-westen een aanvang te doen nemen, en eenmaal de stiefvaderlijke behandeling aan hare noord-westelijke kinderen te doen ophouden. Wij hebben tot hiertoe als onderdanige kinderen geduldig gewacht, maar ziende dat ons bestaan ons gansch ontnomen wordt door dat wij niet kunnen mededingen met de door spoorweg bevoordeelde deelen van de Kolonie, gaan wij dit jaar onze regeering en wetgeving petitioneeren en voor onze rechtmatige portie smekend pleiten.<br>Uw dw. dienaar,<br>Boer.</ref> '''15 Januarie 1897:''' 'n "Monstervergadering" is in die hofsaal op Piquetberg gehou. Buiten nog vele mense van Piquetberg was daar afgevaardigdes van: :Clanwilliam: S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen :Hopefield: A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser :Moorreesburg: Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard :Darling: Jan A. Basson en W. Basson Asook Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) en D.J. Marais (LWV van Piquetberg). Daar was altesaam ongeveer 130 persone teenwoordig. Drie resoluties is eenparig aangeneem: # Hierdie vergadering is van mening plaaslike spoorwegkomitees moet in elke dorp gestig word sodat die distrikte kan saambesluit hoe die spoorwegverbinding aangepak gaan word. # Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word (Hopefield se resolusie). # Dat uit elke distrik 'n deputatie van twee persone saamgestel sal word om die regering op Dinsdag, 23 Februarie te ontmoet. Hopefield het reeds op 8 Januarie vergader en besluit die spoorweg moet so naby moontlik aan Darling en Groenekloof kom. Die groot soutpanne lê immers tans onbenut daar. Ná Darling en Groenekloof moet die spoorlyn in die rigting van Hopefield, Zanddrift by die Bergrivier en dan na Piquetberg loop. Darling herinner die vergadering aan sy bottermakery, graanbou en die sewe soutpanne wat jaarliks 250 000 sakke sout lewer. Die groot afstand na die naaste trein kortwiek tans die dorp se enorme potensiaal. Darling wil egter nie die regering se hande bind nie, maar stel voor dat die verlenging vanaf Kalabaskraal of Malmesbury in die rigting van Klipfontein (uitspanning) en Vogelstruisfontein, deur Moorreesburg na Piquetberg geskied. Die Moorreesburgers wil hê die spoorlyn moet deur Moorreesburg loop. So het hulle die afgelope Woensdag (13 Januarie 1897) besluit, maar Jan Lochner gun die Darlingers en Hopefielders ook 'n kans. Simson steun die roete vanaf Malmesbury via Oudepost, deur Moorreesburg na Piquetberg. Burnard weier eweneens om die regering se hande te bind, maar steun die verlenging vanaf Malmesbury deur Moorreesburg (die koringskuur van die Kaap) na Piquetberg. Eksteen, van Piquetberg, meen die spoorweg moet deur Moorreesburg en Piquetberg loop, maar so naby aan Porterville as moontlik om daardie gemeenskap ook 'n kans te bied. Clanwilliam verwelkom 'n spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg na die noordweste, maar stippel nie 'n spesifieke roete uit nie; hulle wil net die voorreg geniet om ses uur van 'n stasie af te woon. Verloren Vlei is ook ten gunste van die lyn. Achter-Piquetberg is tevrede met enige roete, mits die lyn aan Zanddrift raak. D.J. Marais (LWV) is bewus van al die probleme en ontberinge in die land. Al is die staatskas tans leeg, moet almal die proses met petisies en deputasies onvermoeid aan die gang hou, en daarmee volhou. Jacobus Abraham van Aarde Lochner maan die afgevaardigdes om versigtig te wees en nie die regering se hande te bind nie. Hierdie lyn moet immers alle omliggende dorpies tevrede stel. 'n Verlenging deur Piquetberg na die noordweste sal 'n alternatiewe afsetgebied skep wat die plaaslike koringboere bevoordeel deur hulle onafhanklik van die Kaapse monopolie te maak. Nadat die afgevaardigdes die resolusies eenparig aangeneem het, besluit die mans om mekaar op Dinsdagoggend, 23 Februarie, net ná die aankoms van die oggendtrein, by die firma De Waal & Co. in Kaapstad te ontmoet vir hul afspraak met die regering. Basson en Visser bedank die voorsitter en sekretaris, waarna die vergadering uiteengaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg en Rifleclub. 16 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 15 JAN. [...] Een monstervergadering voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg werd hier hedenmorgen in de hofzaal gehouden. De zaal was stampvol van invloedrijke inwoners en boeren van het distrikt. Ook waren er afgevaardigden van Clanwilliam, Hopefield, Moorreesburg en Darling, waaronder de heeren Lochner, L.W.R., D. Marais, L.W.V., J. Basson ex L.W.V. De heer Eksteen was voorzitter, en de heer Johannes Liebenberg secretaris. De resoluties werden eenparig aangenomen: "Deze vergadering is van opinie dat het wenschelijk is comités ter bevordering der spoorwegen in de verschillende dorpen aan te stellen met betrekking tot de voorgestelde spoorwegverbinding, dat die gevestigd worden ten einde dat de verschillende distrikten onderling kunnen overeenkomen om deze zaak er door te krijgen. Ten tweede, dat deze vergadering al hare ondersteuning geve voor de verlenging van den Malmesbury spoorweg en waar Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia en Namakwaland in betrokken zijn, dat zij behandeld worden op de billijkste wijze. Een deputatie van twee uit ieder distrikt met het gouvernement te spreken op den morgen van 23 a.s. onder leiding van den heer De Waal, L.W.V., en om alles te doen wat in hun vermogen is om de samenwerking der regeering te krijgen voor de goedkeuring van het parlement in deze sessie van deze lijn. De vergadering vertrouwt op de medewerking van de leden van Namakwaland.<br>Later werd er een vergadering van de rifle-club gehouden. Na discussie werd besloten een private club te beginnen en de volgende heeren werden tot bestuursleden gekozen, Kotze, Dommisse, Liebenberg en Parrott. Deze moeten zien om geweren, ammunitie en schijven te krijgen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Publieke vergadering te Piketberg: Spoorweg. 21 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Een invloedrijke publieke vergadering in zake de spoorweg-verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen werd alhier gehouden op 15 Januari laatstleden. Tegenwoordig waren: Jac. Lochner, L.W.R., en Dan. Marais, L.W.V.; twee afgevaardigden van Darling (J. Basson en W. Basson); drie afgevaardigden van Hopefield (A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser); vier afgevaardigden van Moorreesburg (Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard); twee afgevaardigden van Clanwilliam (S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen), en dan nog vele leden van Piketberg. Tezamen circa honderd-en-dertig (130) tegenwoordig.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. J. Eksteen en als secretaris de heer J. W. Liebenberg.<br>De voorzitter heette de afgevaardigden en ook het publiek hartelijk welkom. Hij zeide niet zooveel vrienden verwacht te hebben doch de groote opkomst is een bewijs van de noodzakelijkheid van een spoorweg. Hij hoopte dat iedereen de gelegenheid zal krijgen zijn gevoelen uit te spreken, maar tevens zo eenstemmig mogelijk over de verschillende voorstellen besluiten nemen.<br>De heer A. J. Stigling kwam eerst aan het woord. Hij zeide dat op 8 Januari eene publieke vergadering te Hopefield plaats vond waarop een resolutie gepasseerd werd, welke hij later bij de vergadering zal indienen. Hij merkte aan dat wij eendrachtig moeten samewerken anders verkrijgen wij geen spoorweg en hij hoopte dat de regeering de zaak ter hart zal nemen. Hij wijst verder dat de spoorweg zoo dicht mogelijk aan Darling en Groenkloof moet komen, want daar liggen de groote zoutpannen nu zonder voordeel. Vervolgens in de richting van Hopefield, Zanddrift aan de Bergrivier en dan naar Piketberg en zoo aan.<br>De heer Visser was het geheel eens met zijn collega.<br>De heer J. Basson sprak over de botermakerij, graanbouw, enz., van Darling. Ook dat er zeven zoutpannen zijn die jaarlijks 250,000 zakken zout opbrengen. Verder wijst hij op de groote produceerende kracht van het land waardoor de spoorweg behoort te gaan, het grootste deel waarvan nu nog onbebouwd is, van wege den grooten afstand van den trein. Hij wil niet van te voren zeggen hier of daar moet de spoorweg gaan, omdat wij niet de handen van de regeering behooren te binden. De verlenging geschiedde van Kalbaskraal [of] Malmesbury in de richting van Klipfontein (uitspanning), Vogelstruisfontein door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heeren W. Basson en T. Schreuder zijn volkomen eens met hun collega.<br>De heer Jan Lochner zeide dat op eene publieke vergadering te Moorreesburg laatstleden Woensdag gehouden, een resolutie gepasseerd werd voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury door Moorreesburg naar Piketberg, doch zij willen de Darlingers en Hopefielders ook een kans geven.<br>De heer Simson was voor de verlenging van Malmesbury via Oudepost, door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heer Burnard merkte op dat men de handen van de regeering niet behoort te binden. Hij was voor de verlenging van Malmesbury door Moorreesburg (de koornschuur van de Kaap) naar Piketberg.<br>De heer S. Engelbrecht was ten gunste van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Hij stipte de opbrengst van de streken aan. Somtijds tachtig mud koorn van één. Een nieuw goudveld is ook ontdekt en misschien is deze lijn een dag nog net zoo veel waard als die van Johannesburg. (Hoor, hoor).<br>De heer Van der Westhuizen zeide dat op eene publieke vergadering te Clanwilliam, gehouden op 9 Januari, de groote meerderheid voor de resolutie was van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Zij willen ook het voorrecht smaken slechts zes uur van een spoorweg te wonen. Hij wou graag inlichting hebben van een lid van 't parlement op de vraag, nl. of de regeering een of andere belofte gedaan had in zake deze verlenging.<br>Waarop de heer D. Marais, L.W.V., een wenschelijk antwoord gaf, namelijk dat ieder weldenkend lid in het huis ten gunste van deze lijn is. De belofte is dat deze nu de eerste lijn is die gebouwd zal worden. Wij moeten den kritieken toestand waarin ons land zich thans bevindt in aanmerking nemen, zooals runderpest, droogte, opstanden onder de k-----s, enz., die enorme sommen gelds uit 's lands kas jagen, niettemin wij moeten de pot aan het koken houden met deputaties en petities.<br>Den heer D. Brink (Achter Piketberg), werd nu de gelegenheid gegeven zijn gevoelens te uiten. Hij was verblijd zoo vele afgevaardigden te ontmoeten en nog meer verblijd over de eendrachtige samenwerking. Hij was tevreden hoe of in welke richting de verlenging geschiedde zoolang het maar Zanddrift raakt.<br>De heer J. van Zijl (Verloren Vlei) zeide dat op een vergadering gehouden een paar dagen geleden al de leden ten gunste waren van de verlenging van Malmesbury door Piketberg.<br>De heer Eksteen zeide dat bij de andere Piketbergers zijne gevoelens bekend zijn. Hij is voor de verlenging van Malmesbury, door Moorreesburg, door Piketberg, zoo nabij Porterville als mogelijk om hen ook een kans te geven.<br>De heer Jac. Lochner, L.W.R., zeide dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury een zeer belangrijke en noodzakelijke is. Van daar was het een zijner eerste punten die hij aangeroerd heeft. Hij raadt voorzichtig te zijn, de handen der regeering niet te binden. Deze lijn moet alle omliggende dorpjes satisfactie geven. Door deze lijn te verlengen door Piketberg naar het noord-westen zal een oppositie markt geopend worden voor onze koren-boeren.<br>De heer G. van der Westhuizen stelt de volgende resolutie voor, gesecondeerd door den heer W. Liebenberg : "Deze vergadering denkt het wenschelijk dat bevordering-spoorweg comités in de verscheidene dorpen opgericht worden, ten einde van tijd tot tijd de verschillende distrikten in staat te stellen onderlinge handelingen te hebben ter bevordering van deze zaak."<br>De volgende resolutie werd door den heer A. J. Stigling ingediend en eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen tot het oprichten van een spoorweg waarin Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia, Troe-Troe en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld worden."<br>Voorgesteld door den heer Van der Westhuizen en gesecondeerd door den heer D. Marais: "Dat uit ieder distrikt een deputatie van twee leden aangesteld worde om hare opwachting te maken bij de regeering op Dinsdag, 23 Februari." Algemeen aangenomen.<br>Besloten elkander te ontmoeten bij de heeren De Waal en Co. dadelijk na de aankomst van den trein in den morgen.<br>Na een votum van dankbetuiging aan voorzitter en secretaris, voorgesteld door den heer Basson en gesecondeerd door den heer Visser, ging de vergadering uiteen.</ref> '''25 Januarie 1897:''' Op 'n vergadering by Darling doen Jan A. Basson (oud-LWV), en W. Basson verslag oor die vergadering wat onlangs op Piquetberg gehou is. Jan Basson het die vergadering op Hopefield as afgevaardigde bygewoon, en die Hopefielders was dit eens dat die lyn vanaf Malmesbury na Piquetberg so naby moontlik verby Darling moes gaan. By die vergadering op Piquetberg het hy ook vir sy distrik sy stem dik gemaak. J. A. Basson en Martin Duckitt is vir die deputatie na die regering gekies, met C. J. Duckitt en Martin Versfeld as secundi.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Darling: spoorwegverandering. 28 Januari, Bijvoegsel: Eene vergadering werd alhier gehouden op den 25sten Januari, 1897, ten einde 't rapport te hooren van de afgevaardigden, de heeren J. A. Basson, ex-L.W.V., en W. Basson, naar de vergadering onlangs gehouden te Piketberg.<br>Dr. G. Nieuwoudt gekozen als voorzitter verklaarde de vergadering voor open, en verzocht den heer J. A. Basson verslag te doen van de verrichtingen te Piketberg.<br>De heer J. A. Basson zeide onder anderen dat hij als afgevaardigde de Hopefieldsche vergadering bijgewoond had, en dat de menschen daar eendrachtig waren en verlangden dat de lijn van Malmesbury naar Piketberg ook zoo dicht bij Darling mogelijk voorbij moest gaan. Te Piketberg had hij getracht aan te toonen dat 't Darling distrikt belangrijk was, dat het het voornaamste gedeelte van het Malmesbury distrikt was. Hij las toen uit een nieuwsblad wat er te Piketberg gedaan was, en maakte eenige aanmerkingen op wat er door de afgevaardigden van andere distrikten gezegd werd.<br>De twee resoluties genomen te Piketberg en reeds verschenen in de nieuwsbladen werden voorgelezen en door de vergadering goedgekeurd.<br> De heer J. A. Basson zeide dat het werk dat vandaag gedaan moest worden, als 't rapport van de Piketbergsche vergadering aangenomen wordt, was twee heeren als eene deputatie te kiezen om hunne opwachting bij 't gouvernement te maken.<br>De voorzitter verzocht den heer W. Basson om iets te zeggen.<br>Laatstgenoemde heer zeide dat het rapport door den heer J. A. Basson goed gedaan was en dat hij er niets bij kon voegen.<br>Daar er geene aanmerkingen op het rapport waren verklaarde de voorzitter het voor algemeen aangenomen.<br>De voorzitter bedankte toen uit naam der vergadering de heeren J. A. en W. Basson voor hunne moeite en opoffering om de vergadering te Piketberg bij te wonen.<br>Op voorstel van den heer H. Bester, gesecondeerd door den heer W. Versfeld, werden de heeren J. A. Basson en Martin Duckitt als eene deputatie naar het gouvernement gekozen, en als secundi de heeren C. J. Duckitt en Martin Versfeld.</ref> '''28 Januarie 1897:''' ''De Zuid-Afrikaan'' lewer nou eers kommentaar rondom die vergadering van 15 Januarie. Die koerant het 'n probleem daarmee dat daar nog geen duidelike lyn op papier getrek is nie, en boonop is die resolusie "op die billikste wyse behandel sal word" besonder vaag. By sulke aangeleenthede dreig eiebelang baie maklik om sy kop uit te steek. Die afgevaardigdes moet nugter die volgende faktore in ag neem: :(1) hoe kan die distrik op die beste manier vir die mark geopen word? Reken hiertoe by die lengte van die spoor, die topografie, die ligging, die helling, die boukoste, ens. :(2) hoe word die Kaapse mark bereik? :(3) kan die plek optimaal deurgang bied binneland toe? Nou het die regering reeds 'n voorgenome spoorlyn opgetrek wat vanaf Malmesbury, verby Heuningberg, tussen Piquetberg en Porterville deurgaan kus toe, met 'n taklyn vanaf Heuningberg na Piquetbergwegstasie. Met die eerste oogopslag klink dit goed. Van nader gesien gaan daardie taklyntjie na Piquetbergwegstasie 'n brug oor die Kleinbergrivier vra, wat nie min gaan kos nie.{{Voetnota|Die redakteur herinner hom seker aan die jare, absoluut jare, wat dit geduur het om die Vleeschbankbrug van pikdennehout oor die Bergrivier te bou - net om goedkeuring te kry! Die aansoek is aan die parlement gerig 1885, en die brug is eers 1891 voltooi, teen 'n skamele £4 500 later. Dit was nie eens 'n spoorlyn wat ten minste £100 000 vra nie.}} Tog bied hierdie plan steeds deurgang die binneland in. Party dink 'n spoorlyn nader aan Darling en Hopefield na Piquetberg is die aangewese weg. Die vraag is of daar nie probleme vorentoe gaan wag om die lyn oor die nek van die Sandveld te bou nie. Voordat 'n oordeel uitgespreek kan word, moet mens met die distrik en omgewing vertroud wees —en die verslag van die vergadering werp helaas geen lig op hierdie saak nie. 'n Mens moet nie die drie bogenoemde vrae uit die oog verloor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Piketbergsche spoorweg. 28 Januari, p. 2: Men is aan 't roeren om de Malmesbury-lijn verlengd te krijgen door het Piketbergsche distrikt naar de kust en mogelijk later verder. De regeering heeft te verstaan gegeven dat deze verlenging aan de orde zal komen zoodra er weder van spoorweg-uitbreiding sprake is. Maar zooals het altijd met deze dingen gaat, plaatselijke belangen influenceeren het oordeel der betrokken partijen en terwijl de eene meent dat de lijn hier moet gebouwd worden is een ander er even vast overtuigd van dat ze dáár moet gaan. Op de vergadering te Piketberg over deze kwestie gehouden op den 15den dezer, waren de afgevaardigden het eens dat een verlenging wenschelijk is, doch de richting der lijn werd niet nader bepaald, dan "dat Moorreesburg, Darling, Piketberg, enz., zoo voordeelig mogelijk behandeld zullen worden." In de beslissing van de belangrijke vraag: waar de lijn gebouwd zal worden? vallen drie punten in dit geval dadelijk in het oog: (1) hoe kan het distrikt op de beste manier geopend worden? En hierbij moet natuurlijk in aanmerking genomen worden de lengte, ligging, helling, bouwkosten, enz.; (2) het bereiken van de Kaapstadsche markt; (3) een uitweg naar de binnenlanden. Deze drie punten moeten nauwkeurig overwogen worden alvorens men tot een besluit kan geraken. De regeering heeft reeds laten opmeten de lijn van Malmesbury, voorbij Honingberg, tusschen Piketberg en Porterville door naar de kust, met een taklijn van Honingberg naar Piketberg-statie. Oppervlakkig beschouwd schijnt deze lijn veel in haar voordeel te hebben. Het taklijntje naar Piketberg-weg statie zal over Kleinbergrivier moeten gaan, een brug die een mooi sommetje zal kosten; doch punt drie hierboven aangestipt komt hier degelijk in aanmerking. Sommigen denken misschien aan een lijn nader aan Darling en Hopefield naar Piketberg. De vraag is of er niet moeilijkheid bestaat de lijn over den nek van het Zandveld te brengen. Om deze vraag en vele anderen te kunnen beantwoorden moet men goed met het distrikt bekend zijn, en het rapport der vergadering werpt op dit punt geen licht. Men verlieze de drie hoofdpunten toch niet uit het oog.</ref> '''13 Februarie 1897:''' Op Porterville word 'n openbare vergadering gehou om die spoorwegkwessie te bespreek. Vir die deputasie na die regering word gekies: ds. Mostert, dr. Weber, Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br> By die bespreking van die die spoorrigting was daar twee groepe.<br>Een groep (J. F. Brinkman gesekondeerd deur W.M. Smuts) steun die spoorlyn wat in 1896 opgemeet is, naamlik een wat loop vanaf Malmesbury na Piquetberg met 'n taklyn vanaf Heunigberg na Piquetbergwegstasie.<br>Die ander groep (Julius Rood, gesekondeerd deur Dirk Visser) reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp se belange ook by. Daar moet 'n direkte verlenging van Piquetbergstasie na Porterville wees en daarvandaan af reguit na die distrik Clanwilliam.<br> Al is Rood se voorstel met 'n skrale meerderheidstem van vyf stemme goedgekeur, het die samesprekings weens die diep verdeeldheid onder die 85 stemgeregtigdes in die praktyk op 'n dooie punt uitgeloop.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche spoorweg. 18 Februari, p. 2: Het lijdt thans geen twijfel dat de Piketbergers en de inwoners van de noord-westelijke distrikten hun best doen om de aandacht van het publiek bij de spoorweg-verlenging door die distrikten te bepalen. Te Piketberg is een commissie benoemd die tezamen met andere afgevaardigden een onderhoud zal hebben met sir James Sivewright om die lijn gebouwd te krijgen. Te Porterville heeft men ook een vergadering gehad, waarop het gebleken is, dat er twee partijen zijn—de een voor een lijn van Piketbergweg-statie naar de Rust noordwaarts en de andere voor de verlenging van Malmesbury, met een taklijntje van Honingberg naar Piketbergweg-statie. De vergadering besloot met een kleine meerderheid ten gunste van de eerste resolutie, en onze correspondent vraagt: wie zal den Gordiaanschen knoop doorhakken? Waarschijnlijk zal het niet moeilijk zijn een antwoord op deze vraag te krijgen, indien men ook het oog houdt op de andere deelen van het distrikt die belang bij den spoorweg hebben. Naar wij vernemen is er nog een andere partij die de lijn nog meer naar het westen wil hebben dan de Honingberglijn. De regeering zal naar de belangen van de geheele streek moeten zien, en het kan zijn dat zij, die naar een te groot stuk vleesch happen, hun kans verbeuren om een kleiner stuk in bezit te krijgen. In een vorig artikel hebben wij reeds de drie hoofdpunten waarop, onzes inziens, gelet behoort te worden aangegeven: opening van de geheele streek en de aanleg-onkosten; de Kaapstadsche markt, en de markt in de binnenlanden.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville over den spoorweg. 18 Februari, Bijvoegsel: Een [publieke] vergadering van de inwoners van Porterville en de wijk 24 Rivieren, distrikt Piketberg, werd gehouden in het school-locaal te Porterville, heden morgen 13 Februari 1897, om met elkander te bespreken de wenschelijkheid van spoorweg-communicatie van uit dit distrikt en welke de beste lijn zal zijn voor dit distrikt en de noordwestelijke distrikten.<br>De heer G. F. Pienaar werd met eenparige stemmen gekozen als voorzitter, en de heer Brinkman als secretaris. De voorzitter gaf een uitvoerig verslag omtrent de voor de verschillende distrikten belangrijke spoorweg-kwestie, en zeide dat daar van Piketberg en andere distrikten een deputatie hare opwachting zal maken bij den minister van publieke werken op 23 dezer, wij niet anders kunnen doen dan ook onze afgevaardigden zenden op den zelfden dag.<br>De vergadering daarop gelegenheid hebbende hare gevoelens uit te spreken voor de beste lijn, stelde de heer Julius Rood, die nog al tamelijk warm over het onderwerp was, en voor een half-uur sprak, de volgende resolutie voor:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de belangen van Piketberg en het noordwesten in 't algemeen, waaronder vooral begrepen zijn de belangrijke distrikten Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp, door een direkte verlenging van Piketberg statie naar Porterville en van daar in een rechte lijn naar het distrikt Clanwilliam, het best bevorderd en bevoordeeld worden, zijnde zij daardoor in direkte communicatie met de Kaapstad, voor passagiers en produkten-vervoer, en dadelijk verbonden met de groote spoorweglijn naar het noorden en de binnenlanden, de ontwikkeling waarvan met zulke rassche schreden vooruitgaat." Dit voorstel gesecondeerd door den heer Dirk Visser, gaf nog al stof tot vele wrijvingen van opinie, voor en tegen, waarop de heer J. F. Brinkman gesecondeerd door den heer W. M. Smuts het volgende amendement voorstelde:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de lijn opgemeten in 1896, loopende van Malmesbury naar Piketberg met een tak-lijn van Honigberg naar Piketberg-weg statie, de doelmatigste lijn is voor Porterville, Piketberg en de distrikten in 't noorden."<br>Over dit voorstel werd nog veel gehaspeld, totdat eindelijk de voorzitter het amendement Brinkman en het voorstel Rood ter stemming bragt, met het gevolg dat Rood's voorstel werd aangenomen met vyf stemmen. Wanneer men nu in aanmerking neemt dat er 85 personen, allen geteld, tegenwoordig waren die stemgerechtigd zijn, dan is de meerderheid zeer klein, zoodat de helft der bevolking voor de lijn van Rood is, en de andere helft voor de lijn als afgemeten in 1896. Wie zal dezen Gordiaanschen knoop doorhakken?<br>Als deputatie werden met algemeene stemmen gekozen Ds. Mostert, dr. Weber, en de heeren Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br>Verder werd nog besloten dat die heeren hunne opwachting zullen maken bij den kolonialen secretaris, het doel waarvan is te bespreken de wenschelijkheid en noodzakelijkheid hier te Porterville een resident magistraat te krijgen.<br>Met een bedankje aan den voorzitter ging de vergadering, die zich gekenmerkt had door goed en verstandig oordeel en de stipste orde, uiteen.</ref> '''23 Februarie 1897:''' 'n Gesamentlike deputasie van afgevaardiges uit die noordwestelike distrikte maak hul opwagting by die Kommissaris van Publieke Werke, sir James Sivewright, om die spoorwegverlengingskwessie te bespreek. Die deputasie is deur die Kommissaris ontvang in een van die komiteekamers van die Parlementshuis, omdat die Kommissaris se kantoor te klein was. Die afgevaardigdes uit die Noordwestelike Sirkel by die tafelronde teenwoordig sluit in: :Darling : Jan Basson, oud-LWV, en M. Duckett. :Hopefield : A. Stigling en F. Schröder. :Moorreesburg : G. P. en Jan Lochner. :Piquetberg : A. van Zijl en W. Liebenberg. :Sandveld : D. Brink en M. Melck. :Porterville : J. Rood en J. C. Mouton. :Clanwilliam : G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht. D.C. de Waal stel die deputasie voor en die rede waarom hul hier is. Om 'n spoorweg te bou moes nie alleen die distrikte almal in ag geneem word nie, maar ook wat die beste vir die ganse Kolonie is. Hy glo die Kommissaris is net die aangewese persoon om die deputasie van raad te bedien. Sir James Sivewright stel voor een afgevaardigde uit elke distrik kry 'n spreekbeurt. Een op 'n slag. Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson sê almal weet sir James Sivewright toon groot belangstelling in die ontwikkeling van die land, en Basson wys op Amerika waar daar spoorlyne gebou is nog lank voordat die land verbou is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word." Stigling (Hopefield) vind dit moeilik om met sekerheid te sê watter lyn almal die meeste sou baat en bevredig. Die distrik Hopefield beskik nog oor myle onverboude grond, vlytige boere, uitstekende veeplase, perdetelers en onontginde soutpanne. Laaste maar nie die minste nie: 'n goeie seekus. Al behandel die firma Gebroeders Stephan die inwoners billik, kan mens nie ontken dat hul alleenhandel hier oorheersend is nie. Die onverboude grond in die distrik kan toegeskryf word aan die gebrek aan spoorvervoer. Die boere saai maar net soveel as wat hul bene en ossewaens na die mark kan dra. Hy meen niemand kan dit betwis dat die distrik die rykste in die Kolonie is nie; dit verbaas hom eintlik dat daar nie lankal 'n spoorlyn gebou is nie. Almal praat oor graan wat van elders ingevoer moet word, maar niemand gee die distrikte 'n kans om deur 'n spoorwegverbinding tot volle wasdom te groei nie. Dan sal daar minder graan ingevoer word. Hy glo dat die regering die inwoners se begeerte met alle billikheid sou behandel. Jan Lochner (Moorreesburg) sê Stigling het die saak nou so goed uitgelê dat hy dit onnodig vind om verder uit te wei. Hy beaam alles ten volle wat deur die verteenwoordiger van Hopefield gesê is. D. Brink (Sandveld) is volkome eens met die rigting wat Basson voorgestel het. Die spoorlyn sal 'n baie vrugbare area vir die handel oopmaak. By Achter-Piquetberg en die Sandveld word daar baie tabak gekweek. Die grond was baie vrugbaar. 'n Boer het uit 'n enkele mud (70 kg sak) mieliesaad 'n totale opbrengs van 82 mud (5 740 kg = byna 6 metrieke ton) mielies gewen. Daar kon selfs honderde mud graan meer gewees het... as daar maar net 'n spoorweg was om die kommoditeit na die mark te bring. Die inwoners is te ver van die mark af. Daar is groot soutpanne waar die armes hul brood mee kan verdien wat tans onbewerk lê, bloot omdat daar geen spoorlyn is nie. Sir James Sivewright vra Brink wat die insetkoste is om koring te verbou, en Brink antwoord die boer kan geen bestaan maak as hy koring teen minder as 20 sjielings per mud (90,72 kg) verkoop nie. W. Liebenberg (Piquetberg) sê Voor-Piquetberg kon die graanskuur van Suid-Afrika gewees het, maar lê tans onbewerk en onverbou omdat daar geen spoorlyn is nie. Die kommissaris hoef nie op Liebenberg se woord te gaan nie, as hy meer besonderhede oor die vrugbaarheid van die distrik verlang, hoef hy slegs die Siviele Kommissaris te vra. Liebenberg wil nie die regering bind nie, maar wil hê dat die regering na goeddunke moet handel. A. Rood (Porterville) is gekant teen 'n verlenging vanaf Malmesbury. Driekwart van al die produkte uit die distrik gaan nie Kaap toe nie, maar noorde (die Goudvelde) toe. Waarom moet iemand sy produkte met so 'n ompad deur Malmesbury stuur. Hy stel dus 'n verlenging voor vanaf Piquetberg '''''via''''' Porterville na Het Kruis ('n U-draai?), waardeur mens by Lambertsbaai se hawe sou uitkom, en 'n direkte verbinding met die noorde sou hê. Daardeur sou die spoorwegroete die belange van Porterville en dié van die Kolonie op die hart dra. C. Mouton (Porterville) steun die verlenging van Piquetberg, maar dink die regering behoort die beste roete te kies. Vir Pierce Ryan (LWV van Malmesbury) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie. Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan. Pieter Gerhard Wege (LWV van Clanwilliam) vind dit jammer dat Calvinia nie verteenwoordig is nie. Die distrik kan nog baie ontwikkel word, maar die naaste spoorlyn is 180 myl ver. 'n Spoorlynverlenging sal egter sy distrik tot voordeel wees. D.J. Marais (LWV van Piquetberg) sê dat hulle vir sir James Sivewright tereg "die vader van ons spoorweë" kon noem. Dit was aan Sivewright te danke dat daar nou 'n Kaapse spoorlyn oor die Goudvelde loop. Daarom kan die Noordwestelike distrikte hom met volle vertroue om 'n spoorweg nader. Marais nooi sir James Sivewright hartelik uit om September 'n uitstappie in die distrikte te kom meemaak, sodat hy self kan sien hoe daar gewoel en gewerskaf word. Hy wys hoe die Chartered Company{{voetnota|Cecil John Rhodes se "British South Africa Company" wat Rhodesië tans omdol}} 'n spoorlyn bou om daardie land te ontwikkel, en nie gras onder hulle voete laat groei nie. 'n Mens wag nie vir toestemming om 'n land te ontwikkel nie; 'n mens wag nie tot 'n land eers verbou en ontwikkel is, voordat daar dan eers 'n spoorweg gebou word nie. Die voorgestelde spoorlyn sal ryklik 'n inkomstetjie vir die staatskoffers bied deur die vervoer van vee, wat tans na die mark aangejaag moes word. Duisende skape word uitgevoer na ander distrikte, en dit sal die spoorweg voed. Die Malmesbury-verlenging vind hy die beste. Sir James Sivewright huldig die volgende standpunte (krities bekyk):<br> * Amerika bou spoorweë met private kapitaal op risiko; die Kaapkolonie bou met die belastingbetaler se geld. :Daarom: Geen lyn word goedgekeur sonder dat daar ten minste 'n teoretiese projeksie is dat dit finansieel lewensvatbaar (lonend) sal wees nie. Hy gee egter toe dat 'n lyn nie van "meet af aan" winsgewend hoef te wees as dit langtermyn-produksie stimuleer nie. * Die hoofkriteria vir die roetekeuse is topografiese lewensvatbaarheid en bedryfskoste — nie plaaslike en kleinlike dorpsjaloesie nie. :Hy verwerp die idee van die kortste roete noordwaarts ten gunste van 'n ontwikkelingslyn vanaf Malmesbury. Hy ignoreer Rood se Porterville-afwyking stilswyend en fokus op die groter ekonomiese opbrengs (graan en die soutpanne vir die Kaapstadse mark). Sy logika: Afstand maak nie saak vir passasiers as die produksie-opbrengs die koste regverdig nie. * Daar is tans geen Spoorwegwetsontwerp ter tafel vir die komende parlementsitting nie, maar Caledon geniet tans eerste prioriteit. Sivewright het 'n bindende belofte gemaak dat die Caledonlyn eerste gebou word, en hy weier om daardie hulpbronne opnuut te verdeel. Die opmeting vir Caledon is klaar; dit gaan nou bloot om parlementêre goedkeuring. * Hy kon nie die saak voor 2 April 1897 (die begin van die parlementsitting) te berde bring nie. Hy beloof geen spoorlyn nie, net 'n mosie om 'n opmeting gedurende die komende sitting aan te vra. Hierdie opmeting sal dan eers binne die volgende 12 maande plaasvind. Sy woorde: "Ek kan nie toor nie." Die projek is dus in wese vir 'n volle jaar uitgestel. Hy spoor die boere aan om produksie te verhoog sodat die statistieke sy opmeting kan regverdig. Die regering sou sy bes doen om die land te ontwikkel. Ná die toejuiging en dankbetuiging aan die Kommissaris gaan die deputasie uiteen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorwegverlenging naar het noordwesten. 25 Februari, p. 2: De deputatie die hier l.l. Dinsdag hare opwachting maakte bij den commissaris van publieke werken om met hem te spreken over de spoorwegverlenging naar de noordwestelijke distrikten als Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Porterville, Clanwilliam, enz., mag met recht geluk gewenscht worden over de wijze waarop zij haar goed recht op een spoorweg naar die streken bepleitte, evenals ze ook kan gelukt gewenscht worden over de ontvangst die haar voorstel bij de regeering vond. Duidelijk werd door verschillende sprekers aangetoond dat de aanleg van een nieuwe lijn in die streken veel vruchtbaren grond, die thans onbebouwd daarheen ligt, onder den ploeg zal brengen. Dit op zich zelf is reeds een uitnemend argument voor het gevraagde. Behalve landbouw, zou echter de nieuwe lijn, zoo luidde het pleidooi, veeteelt en andere nijverheden tot voordeel der gansche kolonie bevorderen, en terecht merkte sir James aan hoe het den boer meer tijd zou geven zijn aandacht aan zijn beroep te geven als hij niet zoo te sukkelen had met het vervoer van graan en andere produkten naar de markten. En er is nog heel wat grond, die bewerkt kan worden, zoo maar de gelegenheid geschonken wordt het geproduceerde te vervoeren. Dat punt werd voor zijn distrikt uitnemend besproken door den vertegenwoordiger van Hopefield op de deputatie. Hoewel enkele leden op een bepaalde richting voor de spoorweglijn aandrongen, bleek het dat het meerendeel die zaak aan de regeering wilde overlaten en daarin handelde men in overeenstemming met het besluit onlangs op de vergadering te Piketberg genomen, dat men alle ondersteuning zou verleenen aan een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze zullen behandeld worden. Dat besluit was verstandig, omdat als men elk een bepaalde richting wil voorschrijven, men allicht niet krijgt wat men wenscht. Hoofdzaak is een spoorweg, die aan het groote geheel van voordeel is. Te oordeelen naar het antwoord van den commissaris van publieke werken is er alle kans dat de opmeting van de lijn over niet al te langen tijd plaats zal hebben. Intusschen blijve men op de eendrachtige wijze werken, waarop men tot nog toe te werk gegaan is, en bepleite de zaak op dezelfde verstandige wijze als men tot nu gedaan heeft.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. Deputasie bij sir James Sivewright. 25 Februari, Bijvoegsel: Een gezamenlijke deputatie van afgevaardigden uit de noord-westelijke distrikten maakte Dinsdagmorgen hare opwachting bij den commissaris van publieke werken, sir James Sivewright, met het doel de kwestie van spoorwegverlenging naar de noord-westelijke distrikten aan hem voor te leggen. De deputatie, die sir James ontmoette in een der comité-kamers van het parlementshuis, daar 't kantoor van den commissaris te klein was, bestond uit de volgende afgevaardigden:—<br>Darling : de heeren Jan Basson, ex-L.W.V., en M. Duckett.<br>Hopefield : de heeren A. Stigling en F. Schröder.<br>Moorreesburg : de heeren G. P. en Jan Lochner.<br>Piketberg : de heeren A. van Zijl en W. Liebenberg.<br>Zandveld : de heeren D. Brink en M. Melck.<br>Porterville : de heeren J. Rood en J. C. Mouton.<br>Clanwilliam : De heeren G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht.<br>Verder waren er ook op verzoek tegenwoordig de heeren parlementsleden D. C. de Waal, Daniel Marais, Jacobus Lochner, W. Ross, J. T. Molteno, Wege, dr. Smuts en P. Ryan.<br>De deputatie werd aan sir James Sivewright voorgesteld door den heer D. C. de Waal, L.W.V., die zeide dat de deputatie gekomen was om de kwestie van de spoorweg-verlenging te bespreken. Het was niet voor hèm om te zeggen vanwaar of welke verlenging gebouwd moest worden, maar hij wilde erop wijzen dat men bij het bouwen van een lijn in acht moest nemen welke de beste zal zijn niet alleen voor het distrikt maar voor de geheele Kolonie. Men wist dat hij groote belangstelling heeft in de ontwikkeling van het land en heeft altoos op Amerika gewezen als voorbeeld, waar men nog lang voor het land bebouwd is den spoorweg bouwt, waar de spoorweg gebruikt wordt om het land te openen. Hij hoopte dat de commissaris de aanspraken der deputatie recht zou doen gelden. Hij (de commissaris) is toch de rechte man op de rechte plaats, en zou zijn best doen om de wenschen van de deputatie tegemoet te komen. (Hoor, hoor).<br>Sir James Sivewright gaf aan de hand dat één afgevaardigde uit ieder distrikt het gevoelen van zijn distrikt over de zaak zou voorleggen.<br>De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zou worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op den 15den Januari 1897, eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd, waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorweg-verlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben die als het ware een afzonderlijke lijn vormt) òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg, en vandaar naar Piketberg-weg statie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld zullen worden."<br>De heer Stigling (Hopefield) zei dat het verlangen van zijn distrikt was om in geval van eenige spoorweg-verlenging ook in aanmerking te mogen worden genomen. Het was moeilijk te zeggen welke lijn allen best zou bevredigen. Hij dacht dat de regeering best zou doen het distrikt op te nemen. Zij zou dan vinden dat er nog mijlen van onbebouwden grond zijn, dat er knappe en ijverige boeren wonen, dat er uitstekende veeplaatsen zijn, dat het distrikt beroemd is voor paarden-fokkerij, en dat er groote zoutpannen zijn die nog onontwikkeld liggen. Dan is er nog laatst maar niet minst een goede zeekust. Thans is de handel in handen van de firma gebroeders Stephan, en hoewel zij de menschen zeer billijk behandelen, kan het niet ontkend worden dat zij het monopolie in handen hebben. Men zou misschien vragen : hoe is het dan dat er nog zoo veel grond onbebouwd ligt in het distrikt. De reden was dat men te ver van den spoorweg is, en niet meer kan vervoeren dan thans geproduceerd wordt. Men zaait thans net zooveel als men kans ziet naar de markt te kunnen vervoeren. Hij geloofde niet dat het betwist kon worden dat het distrikt een der rijkste in de Kolonie is, en het verwonderde hem dat men niet lang reeds een spoorweg had. Er wordt zoo veel gesproken over het feit dat wij van elders graan moeten invoeren, maar hij was zeker dat als die districten spoorweg-verbinding krijgen zou er veel minder worden ingevoerd. Hij geloofde dat de regeering hunne begeerte met alle billijkheid zou behandelen.<br>De heer Jan Lochner (Moorreesburg) zeide dat de heer Stigling de zaak zoo goed had blootgelegd dat hij het onnoodig achtte er verder over uit te wijden. Hij beaamde ten volle wat door den heer Stigling gezegd was.<br>De heer D. Brink (Zandveld) zeide dat hij het volkomen eens was met de richting van de lijn zooals door den heer Basson aangeduid. Hij zei dat de lijn een zeer vruchtbaar stuk lands zou openen. Te achter Piketberg en in het Zandveld wordt veel tabak gekweekt. De grond was zeer vruchtbaar. Een boer had daar 82 mud mielies van een mud gewonnen. Er kunnen nog honderden mudden graan gewonnen worden, maar men is te ver van den spoorweg om het naar de markt te brengen. Dan zijn er de groote zoutpannen waar vele armen een broodwinning kunnen vinden en die thans zoo te zeggen onbewerkt liggen wegens gebrek aan spoorwegs-communicatie.<br>Op een vraag van sir James tegen welken prijs een mud koorn gekweekt kon worden, zei de heer Brink dat een boer niet kon bestaan als hij voor minder dan 20s. het mud moest verkoopen.<br>De heer W. Liebenberg (Piketberg) zei dat de distrikten door de deputatie vertegenwoordigd van de vruchtbaarste in de Kolonie waren. Voor-Piketberg kon de koornschuren van Zuid-Afrika wezen maar men kan den grond thans niet bebouwen daar men te ver van de spoorlijn is. Indien de commissaris verdere bijzonderheden omtrent de vruchtbaarheid van het distrikt verlangde kon hij slechts aan den civielen commissaris vragen. Men wilde de handen der regeering niet binden, maar het aan haar laten de best betalende lijn te bouwen.<br>De heer J. van der Westhuizen (Clanwilliam) wees op de vruchtbaarheid van zijn distrikt. Het distrikt is gedeeltelijk karoo en een goed veedistrikt. Er zijn vele voorname plaatsen langs de Olifantsrivier waar van 60 tot 70 leggers wijn jaarlijks gewonnen worden en de oogst kan zeer vermeerderd worden. Langs de Cederbergen kunnen veel tabak en vruchten gekweekt worden. De grond is rijk en vruchtbaar en het zou goed zijn zulk een distrikt te ontwikkelen. De handen van den boer zijn thans gebonden want hij heeft geen middel om zijne produkten naar de markt te brengen. Wat vruchtbaarheid betrof stond Clanwilliam niet bij Oudtshoorn ten achteren. Is het dan niet wenschelijk zulk een vruchtbaar distrikt te openen? Men verlangde een spoorweg te hebben zoo spoedig mogelijk. Wel is waar heeft het land veel geleden door de runderpest, wat wij zeer betreuren, maar wij zien toch dat dr. Koch thans een geneesmiddel heeft ontdekt, en wij hopen dus dat alles zal recht komen en de regeering in staat zal zijn ons spoedig een spoorweg te geven.<br>Sir James Sivewright : Wat is het gevoelen omtrent de richting die de spoorweg moet nemen?<br>De heer Liebenberg : Wij hebben verschillende vergaderingen gehad die zich allen ten gunste van de Malmesbury-verlenging verklaarden.<br>De heer S. Engelbrecht (Clanwilliam), wijdde uit over de Lambertsbaai kwestie en zeide dat Clanwilliam een groot verlies geleden had doordat de baai in de handen van private personen is overgegaan. Hij noemde eenige grieven in verband met deze zaak en zeide, dat als men den spoorweg verlengen wil men zoo na mogelijk aan Clanwilliam moest komen ten einde hen ook wat te laten krijgen.<br>De heer A. Rood (Porterville), verklaarde zich tegen de verlenging van Malmesbury. Hij zei dat ¾ van al de produkten dier distrikten naar het noorden gaan en niet naar Kaapstad, en men zou nooit zijne produkten met zulk een omweg over Malmesbury zenden. De verlenging van de Malmesbury-lijn kon onmogelijk Clanwilliam van dienst zijn. Te Porterville is men voor een verlenging van Piketberg over Porterville naar het Kruis, waardoor men toch aan Lambertsbaai zou komen, en een direkte verbinding met het noorden zou hebben. Hij vertrouwde dat bij eene opmeting van de route de belangen van Porterville en der Kolonie in het algemeen in aanmerking zouden worden genomen.<br>De heer C. Mouton, L.A.R. (Porterville) was ook voor de verlenging van Piketberg, maar dacht dat men het aan de regeering moest laten de beste route te kiezen.<br>De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een omkeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen, en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorweg verkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken, en achtte de spoorweg de grootste vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg moest men echter één zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van-punt-tot-punt lijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden, die gebouwd werd enkel met het doel om de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven.<br>De heer Molteno, L.W.V., betuigde zijn sympathie met de zaak der deputatie. Hij zag de noodzakelijkheid van de verlenging in, en dacht dat die spoorweg niet alleen in belang van die distrikten was maar in belang der geheele kolonie, want hij zou meer bebouwbaar land openen dan eenig andere spoorweg waarvan hij wist. Hij was ook overtuigd dat het parlement bijna eenparig voor die lijn zou zijn, en gevoelde zeker dat de regeering de belangen van het land zou behartigen door die lijn te bouwen.<br>De heer Lochner, L.W.R., verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury-verlenging, daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen.<br>De heer Wege, L.W.V., gaf zijn spijt te kennen dat Calvinia ook niet vertegenwoordigd was op de deputatie. Het distrikt kan nog veel ontwikkeld worden, maar men is thans 180 mijlen van den spoorweg. Als de verlenging gebracht werd naar de Rest zou zijn distrikt ook daarvan voordeel trekken.<br>De heer Daniel Marais, L.W.V., zei dat wij sir James Sivewright den vader van onze spoorwegen mogen noemen. Dat wij het eerste met onzen spoorweg op de goudvelden waren hebben wij aan hem te danken. Met dit voor oogen dacht hij dat de noordwestelijke distrikten hem met volle vertrouwen konden komen vragen om een spoorweg. Indien sir James in September op een uitstapje naar die distrikten wilde komen zou men hem rondbrengen en dan kon hij zelf zien welke hunne bronnen zijn. Hij wees er op dat de Chartered Compagnie een lijn bouwt om het land te ontwikkelen. Men wacht niet eerst tot het land bebouwd is om dan een spoorweg te bouwen. Hij wees erop dat de voorgestelde lijn een groot inkomen zou hebben door het vervoeren van vee, dat thans naar de markt gejaagd moest worden. Duizenden schapen worden uit die distrikten uitgevoerd, en dit zal de spoorweg voeden. Hij dacht de Malmesbury-verlenging de beste.<br>De heer W. Ross, L.W.R., beloofde die lijn zijne volle ondersteuning te geven wanneer zij voor het parlement komt.<br>De commissaris van publieke werken antwoordende, zei dat daar hij zich niet zoo heel goed in het Hollandsch kon uitdrukken zou hij zich van het Engelsch bedienen. Ten behoeve van de regeering en hemzelven kon hij zeggen dat hij zeer verblijd was de deputatie te ontmoeten, en hij moest hen geluk wenschen met de bekwame wijze waarop zij zulk een belangrijke zaak aan hem hebben voorgedragen. Het gaat echter niet de toestanden hier te lande met Amerika te vergelijken. Daar zijn de spoorwegen door private maatschappijen gebouwd. Daar wij echter hier onze spoorwegen met het geld van den belastingbetaler moeten bouwen, moeten wij, alvorens nieuwe lijnen te bouwen, eerst eenige verzekering hebben dat zulk een lijn eene betalende zal zijn. Men moest echter niet denken dat de regeering geen lijn zou bouwen indien zij niet van meet aan betaalde. Hij was er voor een lijn te bouwen door de distrikten die genoemd werden. Hij zou niet zeggen dat de lijn van begin af zou betalen, maar was overtuigd dat de productie van die distrikten zeer zou vermeerderen. Bij het bouwen van een spoorweg zijn er twee punten waarop vooral dient gelet te worden, waarvan het eerste is moeilijkheden van het terrein waarover de lijn moet gaan, en de kosten van bewerking : en in de tweede plaats moet men zien die lijn te bouwen waardoor het land best ontwikkeld zal worden. De voorgestelde lijn moest hij uitstek een (developing line) lijn wezen om het land te ontwikkelen. Men moest niet er op zien als de lijn een 20 of meer mijlen langer komt, en hij geloofde niet dat passagiers uit de noordwestelijke distrikten er om zouden geven als de lijn wat lang komt. Hij zou dus er voor wezen de lijn van Malmesbury te verlengen. Die lijn zou wel niet het kortste pad naar het noorden wezen, maar zou meer land openen en ontwikkelen. Krijgt men eerst een vermeerderde productie dan heeft men goede gronden om een kortere verbinding met het noorden te vragen ; maar laten wij nu eerst zien de productie te vermeerderen. Hij had dikwijls opgemerkt bij zijn bezoek aan boeren plaatsen dat er veel tijd van den boer opgenomen wordt met het vervoeren van zijne producten waar hij ver van den spoorweg is. Was hij nabij den spoorweg, dan kon hij dien tijd besteden aan het uitbreiden zijner landerijen. Het verblijdde hem te vernemen dat de lijn zou strekken tot ontwikkeling der zoutpannen ; hij dacht er was een goede markt voor zout te Kaapstad. Hij moest echter ronduit zeggen dat hij niet allen kon bevredigen, wat een van de moeilijkste zaken was voor een man in zijn positie. Tracht men allen tevreden te stellen, dan bevredigt men niemand. Er is gelukkig geen politiek gemengd met deze lijn, zij is een zuivere handelszaak. Hij moest zeggen dat er tot nog toe geen spoorwegbill in de maak is om bij de volgende zitting van het parlement voor te leggen, maar hij had beloofd dat de eerste lijn die zou gebouwd worden die zou zijn naar Caledon, en hij was niet van plan zijn belofte te verbreken. Er is eene opmeting van die lijn gedaan en de zaak zou bij de volgende zitting voor het huis komen. Hij kon echter niet tooveren en men kon dus niet verwachten dat hij tusschen heden en 2 April een opmeting van de voorgestelde verlenging moest klaar krijgen om voor het huis te leggen. Hij kon niet meer dan belooven dat hij bij de komende zou vragen om een opmeting van de lijn, en hij geloofde dit te zullen verkrijgen, en dat de opmeting binnen de volgende 12 maanden zal plaats vinden. Hij moest zeggen dat hun aanspraak op een spoorweg gewogen is en niet te licht bevonden (toejuiching). Hij was ook samen met den heer Ryan verheugd over de revolutie van gevoelen op het gebied van spoorweg-uitbreiding. Verder spoorde hij hen aan zich met ijver op den landbouw toe te leggen en zoo veel mogelijk uit den grond te halen. De Lambertsbaai kwestie was ook door een der sprekers aangeroerd. Hij wist dat zij bij velen een brandende kwestie was, en dacht dat de regeering destijds veel verloren had door Lambertsbaai in andere handen te laten vallen. De regeering kon echter geen inbreuk maken op het eigendom van private personen, want dan zou zij al de boeren hunne plaatsen kunnen ontnemen. Zij zou haar best doen om het land te ontwikkelen (toejuiching).<br>Na een dankbetuiging aan den commissaris ging de deputatie heen.</ref> '''27 April 1897:''' De Villiers{{voetnota|Waarskynlik Jacob Isaac de Villiers (LWV van Worcester)}} dien 'n petisie by die Wetgewende Vergadering in, ten gunste van 'n spoorweg na Piquetberg. Tydens die indiening van die mosie vir die opmeting van die spoorlyn op 27 April 1897, het D.C. de Waal en D.J. Marais die ekonomiese lewensvatbaarheid van die Malmesbury-Piquetberg-roete op grond van die volgende distriksdata uiteengesit: * Landbou-opbrengs: Daar is gewys op die streek se massiewe graanproduksie, met spesifieke verwysing na die 1891-statistieke van 186 000 mud koring (±16 874 metrieke ton, teen 90,72 kg per mud koring){{voetnota|Dit klink vandag belaglik min. Veronderstel 'n plaas is vandag 400 ha groot en oes 3 ton per hektaar (konserwatief geskat) per jaar, en die boer kan met sukses 1 200 ton per jaar afoes, is 16 874 metrieke ton vandag 'n rapsie meer as 14 plase van soortgelyke grootte se opbrengs. Maar weer, die vervoer (buiten per ossewa), die kunsmis (buiten kraalmis), fyn waterbestuur, onkruid- en swamdoders, meganisering en fyn ingestelde ploeg- en oesmetodes het nog ontbreek.}} en 173 000 mud hawer (±11 771 metrieke ton, teen 68,04 kg per mud hawer, omdat dit ligter as koring is). Ten spyte van die strawwe droogte van 1896, was die normale opbrengs (soos in 1895) selfs 'n derde hoër as dié in 1891. * Strategiese rangorde: Piquetberg is amptelik as die tweede grootste graanproduserende distrik in die Kaapkolonie (eers Malmesbury, dan Piquetberg, dan Caledon) en die vierde grootste wynproduserende distrik gelys. * Ontwikkelingspotensiaal: Omdat groot dele van die distrik weens die gebrek aan infrastruktuur nog onontwikkeld was, is die spoorlyn as die hoofmeganisme beskou om die volle landboupotensiaal van die streek te ontsluit. * Marktoegang en verbruikersvoordele: Daar is geargumenteer dat die hoë koste om graan per wa na die naaste spoorweg (ses uur ver) te vervoer, plaaslike produksie gestrem het. 'n Direkte spoorverbinding met Kaapstad sou produksiekoste verlaag en sodoende ook die binnelandse prys van brood vir die algemene verbruiker verminder. Dit kos tans 'n boer 17 sjielings om een mud graan te verbou.{{voetnota|Onder meer te wyte aan die hoë koste van padvervoer per ossewa oor lang afstande na die naaste spoorwegstasie. Plus dan nog die vragtariewe op die trein self.}} As daar 'n spoorlyn was, kon boere meer verbou. In Australië word graan wel verkoop teen 2 sjielings per mud, maar dan bring die regering selfs water per trein na die boer se vee. Piquetberg het 'n spoorweg noodig. D.C. de Waal wil die lyn so na as moontlik aan die Sandveld gebou hê,{{voetnota|D.C. de Waal en D.J. Marais het kiesers in die Achter-Zandveld}} maar wil die rigting aan die beslissing van die Kommissaris van Openbare Werke oorlaat. Pierce Ryan (Malmesbury) benadruk nou juis hierdie voorstel van De Waal en stel 'n wysiging voor: om na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" die woorde by te voeg: "in 'n rigting so ver na die weste as moontlik." Ryan meen ook die streek het nie weelderige infrastruktuur nodig nie, maar bloot 'n ekonomiese ontwikkelingslyn. Hy het die vorige regeringsopmeting van 16 jaar gelede gekritiseer as veels te duur, aangesien dit voorsiening gemaak het vir weelderige stasiegeboue van £8 000 elk. Volgens Ryan was stasies van daardie aard onnodig; die hoofdoel van die lyn moes uitsluitlik wees om produkte doeltreffend te vervoer, en hy het na die Indwe-lyn verwys as 'n voorbeeld van so ’n goedkoper, funksionele alternatief. Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) stel egter sy eie amendement voor: Na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" moet die woorde ingevoeg word: "vandaar na Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hy was nie ten gunste van die amendement voorgestel deur Ryan nie. Die spoorlyn na die noordweste moet so reguit as moontlik wees. Pieter Gerhard Wege (Clanwilliam) voer aan die distrikte van Vanrhijnsdorp en Calvinia lewer meer op as die meeste ander distrikte. Die wolopbrengs is 1 millioen pond (gewig). In tye van oorvloed kon mens die graan ondertoe verskeep, en tydens droogte kan voedsel weer soontoe gestuur word. Clanwilliam en omgewing het reeds heelwat geld in die staatskas gestort en is geregtig op 'n spoorlyn. Calvinia is 180 myl vanaf die naas spoorwegstasie. Hy ondersteun die mosie van sy mede-streeksverteenwoordiger. J.C. Molteno (Tembuland) het duidelik die vleismark voor oë by die myne in Namaqualand. Daarom steun hy die amendement Ryan. Hy sê hy ken die Piquetbergdistrik en dat die grootste deel van die distrik sandveld is wat nie veel kon oplewer nie. Kaptein Brabant wil graag weet hoekom daar twee spoorweë gevra word vir Piquetberg; een vir Malmesbury en een vir Piquetbergwegstasie. Charles Tennant Jones (Port Elizabeth) sê die lyn na Caledon en die lyn na Langkloof is albei nodig omdat die distrikte baie vrugbaar is. Hy sou dus vir 'n mosie stem, waar 'n opmeting gedoen moet word om te kyk watter lyn die beste sal wees. 'n Mens kon eers 'n lyn Piquetberg toe bou en dan later na die weste verleng. Hy sou voorstel om dit aan die regering oor te laat om die beste spoorlyn op te meet. Die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, het takties geweier om die Piquetberg-mosie as 'n geïsoleerde projek goed te keur. Hy het aangekondig dat die regering eers die finale finansiële verslae sou afwag voordat 'n breë, omvattende spoorwegwetsontwerp ingedien sou word. Al het Sivewright hom ten gunste van die ekonomiese voordele van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, het hy die mosie van mnr. Jones aanvaar om die finale roetekeuse aan 'n regeringsopmeting oor te laat. Hierdeur het die regering daarin geslaag om konstruksieverpligtinge uit te stel, terwyl die spoorwegbehoeftes van mededingende distrikte soos Caledon, Piquetberg en die Langkloof gelyktydig die kiesers gepaai het met 'n vooruitsig op 'n trein (dus: 'n wortel voor die neus). Sivewright is ook gekant teen 'n lyn Calvinia toe; 'n mens moes maar eers tevrede wees met 'n lyn Piquetberg toe. D.C. de Waal het ten slotte gevra dat die verskillende amendemente teruggetrek word, aangesien enigiets beter as niks was en die teenstrydige voorstelle bloot sy oorspronklike mosie sou belemmer. Hy het egter aangedui dat hy mnr. Jones se amendement sou aanvaar. Enigiets was beter as niks. De Waal is van plan om sir James Sivewright in die Piquetbergdistrik rond te neem en hom die vrugbaarheid van die streek te wys. Hy ontken ten sterkste dat Piquetberg onvrugbare sandveld is, en het bygevoeg dat Molteno slegs een keer per jaar eendvoëls daar gaan skiet en homself dan as 'n groot kenner van die distrik voordoen. Die Sandveld was 'n baie vrugbare streek wat groot hoeveelhede rog en ander graansoorte gelewer het. Hy hoop die mosie sal aangeneem word, aangesien die voorstel al sedert 1882 af aankom en herhaaldelik ingedien is. De Waal versoek die Huis om die mosie in belang van die land aan te neem. Die mosie, soos gewysig deur die amendement van Jones, is uiteindelik deur die Wetgewende Vergadering aangeneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering. Dinsdag, 27 April, 1897. Petities & Piketberg Spoorweg. 29 April, Bijvoegsel:[...]Petities[...]en door den heer De Villiers ten gunste van een spoorweg naar Piketberg [...] De heer D. C. de Waal stelde voor [dat het huis] ga in comité op het volgende voorstel: [Een eer-]biedig adres worde aangeboden aan Zijne Excel-[l]entie den gouverneur verzoekende dat voor[z]iening worde gemaakt om uit te voeren eene omstandige opmeting van eene spoorweglijn van Malmesbury naar Piquetberg, en van eene taklijn van Piquetberg naar Piquetberg-weg-station, het rapport van de opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie, en dat dit huis dezelve goed maakt. Hij zeide dat deze motie reeds sedert 1882 voor het huis was; toen een vliegende opmeting werd gemaakt. Sedert was het land in [moeilijke om-]standigheden, en werd de hoofdlijn noordwaarts uitgebreid. Laatste jaar kreeg Caledon een nauwkeurige opmeting en hij vraagt nu hetzelfde voor Piketberg. Hij haalde aan van de deputatie die bij sir James was die de zaak uitlegde en hij beloofde zijne ondersteuning. In 1891 was de opbrengst van het distrikt 186,000 mudden koorn en 173,000 mudden haver. In 1896 was de oogst wegens de droogte zeer laag, doch in 1895 was de oogst minstens ⅓ meer dan in 1891. Piketberg staat tweede op de lijst van graanproduceerende distrikten; eerst Malmesbury, dan Piketberg, dan Caledon. Piketberg staat op de lijst van wijnproduceerende distrikten 4de. [Het] grootste gedeelte van het distrikt is nog onbebouwd, en de beste manier om het distrikt te ontwikkelen is om het een spoorweg te geven. Hij wil de lijn zoo na mogelijk aan het Zandveld hebben, doch wil de richting laten aan de beslissing van den commissaris. [De heer Weeber: gaat de lijn nu niet reeds dicht bij het distrikt?] Piketberg levert meer op dan Beaufort West (gelach) en meer schapen en bokken en beesten gaan door het distrikt dan die van Beaufort [West] komen (gelach). Alle klassen behooren hem te ondersteunen, de Bond zoowel als de league en zij die roepen om goedkoop brood, want de beste weg daartoe is om die produkten te krijgen.<br>De heer D. J. Marais dacht dat de motie on[t-]stond uit een behoefte van die distrikten. Er was werkelijk behoefte aan een spoorweg. Er was een deputatie bij de regeering over de zaak. Piquetberg was 6 uren van den spoorweg. Het kostte een boer 17s. een mud graan thans te produceeren. Als een spoorweg was zou men meer kunnen produceeren. In Australië wordt graan verkocht voor 2s. per mud, maar daar brengt de regeering zelfs per trein water voor het vee van den boer. Piketberg had een spoorweg noodig. Als Piketberg met Kaapstad met een spoorweg verbonden was dan zou men niet te klagen hebben over duur brood. Men vroeg thans niet een spoorweg maar slechts een opmeting. Hij hoopte dat alle leden van het huis de motie zouden ondersteunen.<br>De heer Ryan stelde (als amendement [voor] op het voorstel van den heer D. C. de Waal): N[a] de woorden "Malmesbury naar Piketberg" [in] te voegen de woorden "in eene richting zoo ver naar het westen als doenlijk." Hij wilde slechts de motie aanhelpen en niet tegenstaan. Wat men hebben wil is één ontwikkelingslijn en daartoe wil men slechts een lijn hebben. De opmeting van 16 jaar geleden was eene zeer dure en sprak van stations van £8,000. Men wil niet stations maar een lijn om de produkten te vervoeren. De lijn naar Indwe kost niet veel en hij wil niet een duurder lijn hebben. Het doel van zijn amendement is om in een westelijke richting te gaan.<br>De heer Van Zijl stelde voor (als amendement op het voorstel van den heer D. C. de Waal): Na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen de woorden "van daar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hij zei als men goed wilde doen moest men die lijn maken. Clanwilliam kon niet roemen als Piketberg, maar als zij nader aan den spoorweg was zou er meer graan gekweekt worden. Nergens kan beter graan gegroeid worden dan in Clanwilliam. Dat distrikt is zeer vruchtbaar. Nu moest men voor een lagen prijs in het distrikt verkoopen omdat men niet in aanraking met de markt was. De vruchtbaarheid van de Olifantsrivier is bekend. Als er goede oogsten gemaakt worden kon men het graan niet verkoopen. Met het oog op de tijdelijke droogte en hongersnood was het ook zeer wenschelijk een spoorweg te hebben. Als er twee of drie slechte jaren waren, komen er weder eenige goede jaren wanneer men veel produceert. Men wil niet een lijn naar het dorp Clanwilliam maar zoo nabij mogelijk. Hij was niet voor het amendement Ryan. De lijn naar het noordwesten moet zoo recht uit mogelijk wezen. De commissaris had ook gezegd aan een deputatie dat het een ontwikkelingslijn moest wezen. Maar die lijn zou niet de ver afgelegen distrikten bevorderen. Hij hoopte men zou de meest rechtuit lijn maken en dat de opmeting als door zijn amendement voorgesteld zou worden toegestaan.<br>De heer Wege zeide dat het hem genoegen deed het goede rapport van de spoorwegbestuurders te krijgen, doch het profijt komt niet uit de Kolonie, maar als vervoerder naar de naburige staten. Hij achtte dat niet een gezond beginsel, en wij moeten onze eigene distrikten ontwikkelen. Deze lijn onder bespreking zou veel nut doen daar de vallei der Olifantsrivier bereikt zal worden. De distrikten van Vanrhijnsdorp en Calvinia leveren meer op dan de meeste andere distrikten. De opbrengst van wol is 1 millioen pond. In tijden van overvloed zou men het graan kunnen afbrengen en in tijden van droogte kon voedsel weder opgebracht worden. Die distrikten hebben een groote som in 's lands kast gebracht en hebben recht op een spoorweg. Calvinia is 180 mijl van het naaste spoorwegstation. Hij ondersteunde de motie van harte.<br>De heer J. C. Molteno zie dat hij met de motie in haar geheel kon ondersteunen. Hij kende het distrikt Piketberg en zei dat het grooter deel van het distrikt zandveld was en niet veel kon opbrengen. Hij was voor het amendement Ryan, en dacht dat men de lijn zoo ver mogelijk naar het westen moest maken. Hij dacht dat men meer graan en vleesch naar Namakwaland zou moeten zenden in plaats van die daar vandaan te krijgen. Hij zou het amendement ondersteunen daar zulk een lijn meer van dienst zou zijn voor het distrikt.<br>De heer Tamplin drukte erop dat de bill voor Caledon toch spoedig ingebracht zou worden daar hij daarna iets wil doen voor Peddie.<br>Kaptein Brabant wilde weten waarom twee spoorwegen gevraagd worden voor Piketberg, een van Malmesbury en de andere van Piketberg weg statie.<br>De heer Jones zei dat de lijn voor het huis de lijn naar Caledon en de lijn naar Langkloof allen noodig zijn omdat die distrikten vruchtbaar zijn. Hij zou stemmen voor eene motie voor een opmeting ten einde te zien welke de beste lijn zal zijn. Men kon eerst een [lijn] naar Piketberg maken en dan later naar [het] westen verlengen. Hij zou voorstellen het aan de regeering te laten de beste lijn op te meten.<br>Sir James Sivewright zei dat hij het amendement van den heer Jones zou aannemen. Hij zei dat de regeering van voornemen was een spoorweg maatregel in te dienen. Maar hij dacht eerst te wachten totdat de thesaurier zijn geldelijk verslag heeft ingediend. In de maatregel te worden ingediend zou alleen voorziening gemaakt worden voor het bouwen van de lijn naar Caledon. De aanspraken van Caledon op een spoorweg waren grooter dan van eenig ander distrikt. Hij dacht een vliegende opmeting enkel verspilling van publiek geld. Hij sprak verder ten gunste van de verlenging van de lijn van Malmesbury en dacht dat die zou betalen. De voordeelen van die verlenging zouden zeer aanzienlijk zijn. Deze moest een ontwikkelings-lijn wezen en zoo na mogelijk aan de boeren komen. Hij hoopte dat het amendement van den heer Jones zou worden aangenomen. Hij dacht dat het huis niet kon verlangen om een lijn naar Calvinia te verkrijgen; men moest vooreerst tevreden wezen met een lijn naar Piketberg. Vandaar zou zij later waarschijnlijk verlengd worden.<br>De heer Wiener was voor een lijn door de 24 rivieren door Piketberg vallei, waardoor een vruchtbaar distrikt zou worden ontwikkeld.<br>De heer Innes wilde weten welke lijn men zou laten opmeten, daar dit van belang was daar de commissaris gezegd heeft dat als de lijn eerst opgemeten is, het huis dan eraan gebonden was.<br>De speaker zeide dat de discussie beperkt moest worden tot de motie voor het huis.<br>Sir James zeide dat deputaties uit verschillende deelen naar hem komen om over spoorwegzaken te spreken. De regeering wil ook een opmeting naar Langkloof, en door de Transkei naar Natal.<br>De heer Frost vroeg wat zou worden van vroegere opmetingen daar sir James Sivewright gezegd had dat de opmeting het begin was van een lijn.<br>Sir James Sivewright zei die zaak was in de handen van het huis.<br>De heer J T Molteno was voor een ontwikkelings-[lijn].<br>De heer De Waal hoopte dat de amendementen teruggetrokken zouden worden. Het was beter wat te verkrijgen dan niets. De amendementen [zouden] zijn voorstel belemmeren. Hij kon het [amende-]ment Jones aannemen. Zijn plan was om sir James in het distrikt rond te nemen en hem de vruchtbaarheid te wijzen. Hij ontkende dat Piketberg onvruchtbaar zandveld was. De heer Molteno kwam daar net eens per jaar eendvogels schieten en doet zich voor als een groote kenner van het distrikt. Het Zandveld was zeer vruchtbaar. Er groeit veel rog en ander graan. Hij hoopte de motie zou aangenomen worden, want het was een voorstel reeds in 1882 ingediend, en werd altoos weder voorgebracht. Hij beriep zich op het huis om voor de motie te stemmen in belang van het land.<br>De motie geamendeerd door den heer Jones werd aangenomen.</ref> '''3 Mei 1897:''' 'n Korrespondent van [[Porterville]] berig die inwoners praat almal oor die spoorweg en die gemeenskap soek duidelikheid rondom hoeveel opmetings daar dan nog gemaak moet word (ten minste vier voorlopige opmetings is al gemaak) voordat 'n wetsontwerp uiteindelik by die parlement ingedien gaan word. Die stukkie word eers op 8 Mei gepubliseer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville. 8 Mei, p. 3: 3 Mei, 1897 [...] Het algemeen gesprek is de spoorweg en men wil gaarne weten hoeveel opmetingen er nog gemaakt moeten worden (vier opmetingen vlugge en anderzins zijn alreeds gemaakt) eer dat een bill desaangaande ingeleverd zal worden.[...]</ref> '''6 Mei 1897:''' D.C. de Waal dien 'n spoorwegpetisie (Malmesbury-Piquetberg) by die Wetgewende Vergadering in.{{voetnota|Onthou, De Villiers van Worcester het 'n petisie ingedien. Nou doen De Waal dit namens die Piquetbergers.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering, Donderdag, 6 Mei, Petities. 8 Mei, Bijvoegsel, p. 1: D.C. de Waal: spoorweg van Malmesbury naar Piketberg.</ref> '''10 Augustus 1897:''' 'n Ongeduldige kieser onder die skuilnaam "Uitziende" eis in ''De Zuid-Afrikaan'' terugvoer van De Waal en Marais. Die parlementsitting is reeds verby, maar die distrik het nog niks gehoor oor die beloofde spoorlyn of taklyn na Piquetbergstasie nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche vertegenwoordigers. 10 Augustus, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Kort nadat het parlement verleden jaar opgebroken was, hebben wij het voorrecht gehad om onze 2 vertegenwoordigers, de heeren De Waal en Marais, op een publieke vergadering, door henzelven belegd, te ontmoeten, bij welke gelegenheid zij ons een verslag hebben geleverd van hun werk in het parlement gedaan.<br>Maar tot nog toe hooren wij in dit jaar van hen niets; of hun werk van dit jaar van zooveel minder belang is als verleden jaar, weten wij niet; zoover wij weten heeft de heer De Waal immers een lijn gevraagd voor Piketberg, en nogal met een taklijn naar Piketbergstatie en dan heeft hij ook hard gewerkt voor de zoo belangrijke Bulawayo-spoorweg-overeenkomst.<br>Anderen zeggen weer, zij achten Porterville te gering en te klein om ons dit jaar weer een bezoek te brengen, maar dit geloof ik niet, want wij hebben hen verleden jaar met ruim 200 kiezers ontmoet, en zoover ik mij kan herinneren op een zeer vriendelijken toon.<br>De uwe<br>UITZIENDE.</ref> '''20 September 1897:''' Die oggend te Piquetberg is 'n vergadering gehou, belê deur D.C. de Waal en D.J. Marais (LWV's), om verslag te doen wat hul sover bereik het. De Waal is aan die woord. Volgens hom is 'n voorlopige opname van die voorgestelde spoorlyn gemaak, maar vandeesweek sal James Sivewright self in Piquetberg kom besoek aflê en met die opmeter die distrik deurkruis, sodat die finale opmeting spoedig afgehandel kan word. Hy glo die spoorlyn sal by die volgende parlementsitting slaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. De Waal en Marais te Piketberg: De Piketberg-Spoorweg. 25 September, Bijvoegsel: L.l. Maandag morgen werd er eene vergadering te Piketber gehouden, belegd door de heeren D.C. de Waal en D. Marais, die een verslag gaven van hun rentmeesterschap. [...] Een tijd geleden was er een vluchtige opmeting gemaakt, maar deze week zou sir James Sivewright zelf naar Piketberg komen en met den opmeter het distrikt doorreizen en spoedig zal de finale opmeting afgedaan zijn. Hij vertrouwde dat de spoorweg bij de aanstaande zou doorgaan.</ref> Die verwelkomingskomitee is nog dieselfde dag saamgestel.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Sir James Sivewright verwacht. 21 September, Bijvoegsel: Piketberg, 20 Sept. Sir James Sivewright wordt op het einde der week hier verwacht. Een invloedrijke vergadering werd hedenmiddag gehouden, om hem een hartelijke ontvangst te geven. De volgende heeren als ontvangst-commissie benoemd: doctor Smuts, Johannes Domisse, Daniel Liebenberg, N. Vlok en P. van Zijl.</ref> Op '''26 September 1897''' het die Kommissaris van Openbare Werke, vergesel deur D.C. de Waal, op Piquetberg aangekom ná 'n tweedaagse reis deur die Sandveld, Kapteinskloof en Moutonsvlei oor die Piquetberge. Hulle is deur D.J. Marais (LWV) ontvang en die aand met 'n burgerlike feesmaal vereer waar verskeie heildronke ingestel is. Tydens die geleentheid is aangekondig dat die wetgewer, ná herhaalde vertoë deur De Waal, toestemming verleen het vir 'n gedetailleerde opmeting vir die voorgestelde spoorlyn tussen Malmesbury en Pickenierskloof. Die Kommissaris, sir James Sivewright, het egter duidelik gemaak dat die opmeting slegs 'n voorlopige stap was en dat die werklike aanlê van die spoorlyn sou moes wag totdat die Kaapkolonie se staatskas die nodige fondse beskikbaar gehad het. Daar is onderneem om die finale roete so te beplan dat dit die meerderheid van die distrik se inwoners sou bevoordeel, sonder om sekere plekke doelbewus te bevoordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Sir James te Piketberg. 28 September: Piketberg, 26 Sept.—De commissaris van publieke werken en de heer David de Waal kwamen hier hedenmiddag aan na een tweedaagsche reis door het Zandveld, Kapteinskloof, Moutonsvlei over de Piketbergsche bergen. Zij werden ontvangen door den heer Marais, L.W.V, en in den avond ontvangen op een feestmaal, door de boeren en stadsbewoners in de hofzaal gegeven. Dit was bereid door de dames van Piketberg en bleek een kompleet succes te zijn en alle schikingen waren zeer smaakvol. Tusschen de 40 en 50 van de voormannen van het distrikt zaten aan, waaronder de heeren Baker, C.C. en R.M., Jacobus Eksteen, afdeelingsraadslid, Daniel Rossouw, Barend Burger, Jan Kotze, Abraham van Zijl, J. Versfeld, N. Vlok, W. Liebenberg, J. Liebenberg, D. Liebenberg, dokter Smuts, Geo. H. Parrott, J. Dommisse, J. Pauw, W. Rowan, J.C. Kotze en anderen. Eerw. Vlok zat voor en na de gewone heildronken op koningin en land stelde hij de gezondheid in van sir James Sivewright. Dit doende zei hij dat hij geen aktief deel nam in de politiek om te voorkomen dat hij de politieke predikant genoemd werd, maar in den persoon van zijn heildronk had men een heer, wiens doel altijd geweest was om Hollandsch sprekenden en Engelschen van Zuid-Afrika te samen te brengen; een man, die ten allen tijde met alle macht er naar gestreefd had om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de Kolonie en de republieken en die door zijn gematigde politiek er beter in geslaagd was dan eenig ander verbonden met de regeering des lands. Het was wel bekend dat het bepaalde doel van het bezoek van den commissaris de zeer benoodigde spoorweg-communicatie was en hij was zeker dat, als sir James met eigen oogen de mogelijkheden gezien had, hij zijn uiterste best zou doen om een werk te bevorderen dat zij allen zoozeer verdienden en dat met recht niet langer aan hen kon onthouden worden.<br>SIR JAMES SIVEWRIGHT<br>zei dat voor hij antwoord gaf op den toast van zijn gezondheid, hij gaarne, hoewel zijn kennis van het Hollandsch zoo onvoldoende was, de boeren, van wie hij zoovele voormannen voor zich zag, wilde bedanken voor de zeer hartelijke verwelkoming die zij hem hadden gegeven. Als het land vooruit zou gaan, mochten de boeren zeker niet achteruitgaan. Nu met betrekking tot wat eerw. Vlok zoo vriendelijk geweest was te zeggen, wilde hij juist opmerken dat als alle predikanten even breede en liberale opvattingen hadden, als die de heer Vlok juist uitgesproken had, dan zouden de politieke moeilijkheden heel wat minder zijn en de taak van publieke personen veel gemakkelijker dan ongelukkig thans het geval was. Sedert zijn (sir James) optreden in het publieke leven, had hij, zooals de voorzitter gezegd had, eerlijk getracht, naar het beste van zijn vermogen, om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de twee groote blanke rassen in dit land, maar in dagen als deze was het buitengewoon moeilijk een rol te spelen van een gematigd man. De uitersten aan beide zijden wekten om redenen, aan henzelven het best bekend, toornige gevoelens onder de menschen en de gematigde man liep gevaar misverstaan te worden en geheel vernietigd te worden tusschen de strijdende partijen. Nogthans had hij hoop omtrent de toekomst en die hoop werd gelukkig versterkt door wat hij gezien en gehoord had gedurende zijn reizen door de distrikten Malmesbury en Piketberg in de week, die nu ten einde liep. '''Wat den spoorweg betrof, hij had het genoegen gehad, wegens de herhaalde, dringende pleidooien bij hem tallooze keeren en binnen en buiten het huis door zijn vriend, hun lid den heer De Waal, gemaakt, de toestemming der wetgeving te vragen voor een gedetailleerde meting van Malmesbury en Piketberg. De toestemming was gegeven met de stilzwijgende verstandhouding dat het de eerste stap was tot het aanleggen van de lijn, als de geldmiddelen des lands zulks toelieten. Het zou natuurlijk onmogelijk zijn ieder te pleizieren met de keuze van de richting, maar nu hij met eigen oogen het land gezien had, geloofde hij dat de opmeting zou gemaakt worden'''<br>VAN DE MALMESBURY LIJN NAAR PIQUENIERSKLOOF<br>'''op zoodanige wijze dat de groote meerderheid der bewoners in de verschillende streken, waardoor de lijn zou heengaan, er mee tevreden zou zijn en dat aan de representaties van hunne leden tegen onbehoorlijke begunstiging van eenige bepaalde plek daarbij tegemoet zou gekomen worden.''' Voordat hij eindigde, sprak sir James over het vinden van nieuwe markten voor koloniale produkten en weersprak summier de misleidende verklaringen, die zoo dikwijls gemaakt werden betreffende de overeenkomst tusschen de regeering en de Bechuanaland spoorwegmaatschappij. Hij ging daarop onder groot applaus zitten, hebbende boeren en dorpelingen met de grootste voldoening naar hem geluisterd.<br>Dr. Smuts stelde daarop de gezondheid in van<br>DE PLAATSELIJKE LEDEN,<br>opmerkende dat het distrikt volkomen tevreden was met zijne vertegenwoordigers en de hoop uitsprekende dat zij nog lang hunne zetels mochten behouden. De toast werd met groote geestdrift gedronken. De heer De Waal dankte het gezelschap voor de hartelijke ontvangst van den heildronk. Hij had nu zijn reis door het distrikt voltooid, en er elk deel van bezocht en vertrok met de verdere overtuiging dat zijn constituenten hun vertrouwen in hem stelden en weigerden de valschheden te gelooven die onder protectie van anonieme brieven en anderszins gepubliceerd werden omtrent hem. Hij voelde zich meer dan opgewassen tegen al zulke bestrijders zoolang hij in staat was de kiezers van Piketberg distrikt te ontmoeten en met hen te spreken, zooals hij gedurende de laatste veertien dagen had gedaan. Voor hij ging zitten wenschte hij de gelegenheid waar te nemen om niet alleen hen, die tegenwoordig waren, te bedanken, maar ook het geheele distrikt voor de hartelijke ontvangst, die overal zoowel publiek als privaat hem ten deel gevallen was. Hij ging zitten onder hartelijke toejuiching van alle aanwezigen.<br>De heer Marais, hen bedankende voor de hartelijke wijze waarop zijn naam ontvangen was, zei dat hij altijd het volste vertrouwen in sir James Sivewright had als een man, die zich aan den vooruitgang des lands wijdde. Gedurende de laatste parlementszitting toen sir James als premier optrad, had deze het respekt en vertrouwen, dat vroeger niet gegeven was, van een groot deel der Afrikaner partij. Hij was verzekerd dat de belangen van Piketberg veilig waren, als ze in de handen van sir James waren.<br>De heildronk op afwezige vrienden werd gegeven door den heer Jacobus Eksteen, die op de dames door den heer Baker, en met groote geestdrift gedronken, beantwoord door den heer Breda. Sir James stelde toen in warme bewoordingen de gezondheid in van den eerwaarden voorzitter. Na diens antwoord eindigde een der meest succesvolle en aangenaamste bijeenkomsten, ooit in Piketberg gehouden.</ref> ====== 9 Desember 1897: Die vonk in die kolewa ====== [[Lêer:SpoorwegkaartHopefieldMoorreesburg.jpg|duimnael|350px|regs|Liggings en spoorlyne van die belangrikste historiese dorpe, asook riviere (in ligblou)]] '''9 Desember 1897:''' Die bom bars in ''De Zuid-Afrikaan'' toe die nuus rugbaar word. Die vorige dag, die '''8ste Desember 1897''', is 'n deputasie na sir James Sivewright toe. Die afgevaardigdes is M. en P. Smuts, dr. Rozenzweig (burgemeester van Malmesbury), Toucher, Werdmuller, E. Rood, Lochner (LWR), Pierce Ryan (LWV) en Thomas Louw (LWV). Die doel is om die Kommissaris van Openbare Werke te oortuig om die lyn vanaf Malmesbury te verleng en nie vanaf Kalabaskraal nie. Geen verslaggewers is toegelaat nie.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> 'n Blitsoorsig: Ná afloop van die parlementêre sessie in April en sir James Sivewright se besoek aan die Sandveld en Piquetberg in September 1897, het die regering besluit om twee ingenieurs aan te stel om van twee kante af noukeurige opmetings te doen. Die opmeting is nie vanaf die dorp Malmesbury gedoen nie, maar wel vanaf Kalabaskraal, 'n stasie omtrent 9 myl vanaf Malmesbury en die Malmesburylyn. Die spoorlyn moet so na as moontlik aan Darling en Hopefield gebou word - 8 myl vanaf Hopefield en Darling geleë.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> ''De Zuid-Afrikaan'' verneem die deputasie het veral Malmesbury se posisie in die streek benadruk. Op hierdie dorp word landboumasjinerie gekoop. Soms op die genoemde dorp alleen. 'n Taklyntjie 9 myl vanaf Malmesbury sou net ongerief en onnodige onkoste veroorsaak. Wil mens regtig 'n spoorlyn oor die sandvlakte mors, of wil jy tot die hart van die streek binnedring? Nee, die Kalabaskraallyn sou geen ontwikkelingslyn hoegenaamd wees nie. Die eintlike vrugbaarste streek lê rondom Moorreesburg, "de pit van 't distrikt". Waarom sou die Moorreesburgers deur die sandvlaktes moet sukkel om hul vrag na die spoorlyn te bring? Kyk na die Kraaifontein—Malmesburylyn: dit lê al vir 20 jaar in wind en weer, en daar het geen ontwikkeling plaasgevind nie. Waarom nou 'n omweg vir 60 myl vanaf Kalabaskraal na Piquetberg aflê, as mens maar 'n loodreguit lyn kan trek vanaf Malmesbury, deur Moorreesburg na Piquetberg, wat waarskynlik slegs 35 myl lank sal wees? Verder is daar ook maar net één plek, één punt, dieselfde punt, waar die trein in ieder geval oor dieselfde Bergrivier moet kom, maar nou moet die spoorlyn met die Kalabaskraallyn óm die Swartberg gaan. Met ander woorde, met die Kalabaskraallyn sal die spoor myle en myle deur sandvlaktes moet ploeter, om in elk geval by dieselfde punt uit te kom. Dit is onnodig.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Dit wou voorkom of die argumente 'n gunstige indruk op sir James Sivewright gemaak het. Die deputasie kon maar huiswaarts keer; die Hoofingenieur van die Kaapse Regeringspoorweë sal opdrag gegee word om 'n deputasie van Malmesbury te ontmoet. Hierdie deputasie kan dan die ingenieur die moontlike roete vanaf Malmesbury aanwys, sodat daar na diepe oordenking gehandel mag word.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Die koerant wil nie te lank stilstaan by bogenoemde bewoording nie, maar wel by die wysiging van 'n resolusie wat in die parlement gemaak is. In wese is die spoorlyn reeds in die hande van die regering. As daar bewys kan word dat die Kalabaskraallyn beter sou wees as die verlenging vanaf Malmesbury, dan sal die parlement hul waarskynlik nie langer bind aan die oorspronklike opdrag nie. Die subteks van hierdie verandering was polities gelaai: die oomblik toe sir James Sivewright die Sandveld en Darling besoek het, het die spoorwegingenieurs skielik opdrag gekry om die opmeting vanaf Kalabaskraal te begin, wat die belange van daardie kussone bo dié van die binnelandse graanstreek gestel het. As die inwoners in die distrik weet hulle gaan met 'n (tweede) wit olifant sit, moet hulle dadelik werk daarvan maak, voordat die saak weer in die parlement beland, en voordat dit in 'n politieke kwessie kan ontaard. Want dan sal Malmesbury en Piquetberg se hande afgekap wees. Juis daarom het die koerant die deputasie van Malmesbury vir hul optrede geprys, maar wel sonder om uitdruklik kant vir een of ander spoorlyn te kies.<ref name="ZA1897.deputasie8des">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Van Malmesbury naar Piketberg. 9 December, p. 3: Gedurende de afgeloopen parlementaire sessie bracht de heer D. C. DE WAAL L.W.V. voor Piketberg, het volgende voorstel voor het lagerhuis: "Een eerbiedig adres worde aan zijne excellentie den gouverneur aangeboden, verzoekende dat voorziening worde gemaakt voor eene volledige opmeting van een spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, en van een taklijn van Piketberg naar Piketbergweg-station; het rapport van deze opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie." Op dit voorstel volgde een amendement van den heer RYAN, L.W.V. voor Malmesbury: na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen: "in eene richting zoo ver naar 't westen als doenlijk." De heer VAN ZIJL, L.W.V., voor Clanwilliam, had een andere bijvoeging achter de woorden "Malmesbury naar Piketberg" namelijk: "vandaar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp."<br>Om uit de moeilijkheid van een bepaalde route vast te stellen te komen, kwam de heer JONES met een ander amendement voor den dag, het aan de regeering latende de beste lijn op te meten. Het origineele voorstel, zooals door den heer JONES geamendeerd, werd aangenomen.<br>Naar wij vernemen heeft de regeering stappen genomen om gevolg te geven aan dit besluit en twee ingenieurs zijn van twee kanten bezig eene nauwkeurige opmeting te maken. Men zal zich herinneren, dat sir JAMES SIVEWRIGHT onlangs een bezoek heeft gebracht aan Hopefield, Darling en omstreken. De opmeting wordt gemaakt niet van het dorp Malmesbury, maar wel van Kalabaskraal, een station omtrent 9 mijl van Malmesbury op de Malmesburylijn. Dan wordt gezegd dat de lijn zoo na mogelijk aan Darling en Hopefield gebracht zal worden — 8 mijl van Hopefield of Darling.<br>Gisteren maakte eene deputatie bestaande uit de heeren: M. en P. SMUTS, dr. ROSENZWEIG, TOUCHER, WERDMULLER, E. ROOD, LOCHNER, L.W.R., RYAN, L.W.V. en T. LOUW, L.W.V. hare opwachting bij sir JAMES SIVEWRIGHT met het doel aan te toonen, dat het van 't grootste belang is, dat de lijn van het dorp Malmesbury verlengd zal worden en niet van Kalabaskraal. Geene rapporteurs werden toegelaten; doch naar wij vernemen legde de deputatie nadruk op de belangrijke positie door het dorp Malmesbury ingenomen. Men toonde aan dat vele boeren daar al hun landbouw-machinerie koopen, en dat zij soms op genoemd dorp alleen geholpen kunnen raken. Verder zou men een taklijntje van 9 mijl van Kalabaskraal naar Malmesbury moeten exploiteeren, hetgeen veel ongerief en onnoodige onkosten zou veroorzaken. Bovendien zal de lijn die thans opgemeten wordt voor de grootste gedeelte door zandvlakten moeten gaan, terwijl eene verlenging van Malmesbury het hart van het distrikt zal raken. Dan beweert men ook dat de voorgestelde verlenging van Kalabaskraal eigenlijk geen ontwikkelingslijn zal zijn, daar de vruchtbare streken van Moorreesburg, de pit van 't distrikt, geen dienst van de lijn zal hebben, daar niemand van den kant van Moorreesburg zijne produkten door de zandvlakten naar den spoorweg zal brengen. Terecht wees men er ook op dat de Kraaifontein—Malmesbury-lijn reeds 20 jaar lang in kale vlakten loopt zonder dat er eenige ontwikkeling is geschied. De verlenging van Malmesbury naar Piketberg zal waarschijnlijk slechts 35 mijl lang zijn, terwijl de voorgestelde opmeting van Kalabaskraal de lijn minstens 60 mijl lang zal maken. Ook is er slechts ééne plaats waar de lijn over de Bergrivier naar Piketberg kan gaan, omdat men noodwendig om de punt van den Zwartberg zal moeten komen. Wordt de lijn dus volgens de Kalabaskraal opmeting gebouwd zal ze mijlen en mijlen ver al langs de rivier in het zandveld moeten terugkomen.<br>Deze argumenten schenen een gunstigen indruk op den commissaris van publieke werken gemaakt te hebben, en de deputatie kon huiswaarts keeren met de belofte, dat de hoofd-ingenieur instrukties zal ontvangen eene deputatie van Malmesbury te ontmoeten. Deze deputatie kan dan aan den ingenieur een route van het dorp Malmesbury aanwijzen, en de ingenieur zal dan naar bevind van zaken handelen.<br>Wij hechten in dit geval niet bijzonder veel waarde aan de juiste woorden in de resolutie voor 't parlement gebruikt, doch het blijkt zeer duidelijk, dat het amendement van den heer JONES slechts de route van Malmesbury aan de beslissing der regeering overliet. Wordt het bewezen dat de Kalabaskraal-lijn beter zal zijn dan de verlenging van Malmesbury, daar de verandering geen zaak van beginsel raakt, zal het parlement zich waarschijnlijk niet door de woorden van de origineele opdracht laten binden. Er valt ongetwijfeld veel voor de verlenging van Malmesbury te zeggen, en indien de inwoners van dat distrikt thans gerust blijven zitten en dan later met een tweeden witten olifant opgescheept worden, dan zullen zij het grootendeels aan zichzelven te danken hebben. Nu is het de tijd om te werken. Komt de zaak eerst voor het parlement, dan kan ze, zooals dikwijls reeds is geschied, eene politieke kwestie worden, en dan is het voor Malmesbury en Piketberg te laat om invloed uit te oefenen. Om deze reden juichen wij de handelwijze van de deputatie van Malmesbury toe, en niet omdat wij ons zoo dadelijk, zonder verdere informatie, ten gunste van de eene of andere lijn wenschen uit te spreken.</ref> '''9 Desember 1897:''' Op dieselfde dag toe die inleidingsartikel hierbo geskryf is, skryf "Onpartijdig" die eerste brief. Die handelaars tree nie uit eiebelang op soos party dink nie. Die doel is om die boere en ander mense die voordeel van twee markte te bied: sowel Malmesbury (as die groeiende handelskern of naaf) as Kaapstad. As Kaapstad 'n beter mark kan bied, sal die boere soontoe gaan. So nie, is die afstand korter, en die mark groei in die middel van die distrik, sodat almal daaruit kan voordeel trek. Om Malmesbury te probeer afsluit, is nie alleen onbillik nie, die inwoners skiet net hulself in die voet.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Malmesbury—Piketberg. 11 December, Bijvoegsel: 9 December 1897.<br>Aan den Editeur.<br>Waarde heer,—Wat de kooplui en anderen van Malmesbury begeeren is niet dat aan Darling, Hopefield, of Moorreesburg onrecht zal geschieden — zij willen zelf gaarne de lijn zoo na mogelijk bij die plaatsen hebben — maar zij willen de verbinding van Malmesbury, niet alleen in eigen belang, zooals sommigen denken, maar omdat het den boeren en anderen het voordeel van twee markten geven zal in plaats van een, namelijk de markten van Malmesbury en Kaapstad. Indien de Kaapstad een beter markt aanbiedt voor koopen of verkoopen dan Malmesbury, zullen de boeren natuurlijk daar gaan, maar geven die twee plaatsen gelijke kansen, en zij die de meeste energie aan den dag leggen zullen het winnen. Een omweg te maken en Malmesbury te zoeken af te sluiten is niet billijk.<br>De uwe,<br>Onpartijdig.</ref> '''14 Desember 1897:''' D.J. Brink van Piquetberg se brief word eers op [[Kersdag]] geplaas. Hy verwonder hom aan die lede van Malmesbury - daar is tog in Maart 1897 ooreengekom, terwyl almal saam by sir James Sivewright was, om 'n spoorlyn te kry wat die hele distrik sal bevoordeel. Waarom nou so skielik verander? Is dit om die paar handelaars op Malmesbury te bevoordeel, en 10 of 12 plase by Moorreesburg, wat reeds soveel jare die genot van 'n trein het? Al die groot distrikte soos Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld word van die trein "ontroofd". Tussen 200 en 300 plase sal nou daaronder moet ly. Hy vra hom ook af waarom die deputasie ter elfder ure gewag en gehandel het soos 'n dief in die nag, aangesien nie eens 'n verslaggewer toegelaat is nie. Die argumente is volgens hom betekenisloos. Malmesbury-Moorreesburg-Piquetberg is 35 myl, Kalabaskraal na Piquetberg is 60 myl - waar kom hierdie aanspraak vandaan? Dan nog - die landboumasjinerie kan orals gekoop word, nie slegs op Malmesbury nie. Brink betwyfel dit sterk dat 'n hooggeplaaste soos sir James Sivewright sy belofte aan die eerste deputasie sou verbreek: "Neen, dat is bijkans ongelooflijk." Hy glo sir James Sivewright sal deursien dat die Malmesbury-deputasie bloot uit 'n paar handelaars, 'n dokter en 'n prokureur bestaan het – mense wat uit eiebelang handel en nie omgee vir die verafgeleë distrikte nie. Volgens Brink probeer die twee lede van die Laerhuis (Louw en Ryan) nou bloot 'n guns aan hul kiesers bewys, aangesien hulle reeds 'n mosie van wantroue van die kiesers ontvang het. Hy spreek ook sy spyt uit oor mnr. Lochner (LWR), wat voorheen groot ondersteuning in die Sandveld geniet het, en eis dat Lochner 'n duidelike verklaring moet gee oor waarom hy nou teen hulle belange werk.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg lijn. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel, van den 9den dezer, dat een deputatie van Malmesbury haar opwachting gemaakt heeft bij sir James Sivewright.<br>Haar verzoek was om de spoorlijn, die gebouwd zal worden naar Piketberg, veranderd te krijgen. In plaats van van Kalabaskraal, haar van Malmesbury door Mooreesburg, recht door naar Piketberg te hebben. Indien zoo, dan ben ik recht verwonderd over de leden van Malmesbury; terwijl wij in Maart tezamen bij sir James waren en overeengekomen waren om een lijn te krijgen die het geheele distrikt zal bevoordeelen – en waarom dan zoo spoedig veranderd? Is het misschien ter wille van die paar kooplieden te Malmesbury, en 10 of 12 plaatsen te Mooreesburg, die reeds zoo vele jaren het genot van den trein hebben? Al die groote distrikten zooals Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld, worden dan van den trein ontroofd. Tusschen de 200 en 300 plaatsen zullen er onder moeten lijden.<br>En waarom wacht de deputatie tot ter elfder ure en gaat als een dief in den nacht? Niet eens een rapporteur werd toegelaten. De argumenten door de deputatie opgegeven, zijn van geen beteekenis. Ten eerste, de lijn van Malmesbury door Mooreesburg, naar Piketberg, zal 35 mijlen wezen; en van Kalabaskraal naar Piketberg 60 mijlen – van waar die 25 mijlen? – een groote misrekening. Ten tweede, de boeren moeten al de machines te Malmesbury krijgen, – alweer eene misgissing. Overal rond zijn machines te krijgen.<br>Nu is de vraag, kan of zal zoo een hooggeplaatst persoon als sir James, zijn belofte verbreken, die hij aan onze deputatie gedaan heeft, en ook nadat hij zijn bezoek hier afgelegd heeft? Neen, dat is bijkans ongelooflijk. Sir James zal zeker opgemerkt hebben hoe de Malmesburyische deputatie samengesteld was – een paar kooplieden, een dokter, een procureur – personen die alles doen in hun eigenbelang, en zich er weinig aan storen wat er van de verafgelegen distrikten wordt.<br>De 2 leden voor 't lagerhuis trachten hun kiezers een gunst te bewijzen – want zij hebben bij al hunne kiezers een motie van wantrouwen ontvangen. Het spijt mij van den heer Lochner, die in 't Zandveld groote ondersteuning had. Maar wat nu gedaan? Hij zal een duidelijke verklaring moeten geven, waarom hij tegen ons werkt,<br>Ued. dw. dienaar,<br>D. J. BRINK. Izaaskuil, Piketberg,<br>14 December, 1897.</ref> '''16 Desember 1897:''' Die Bondstak op Moorreesburg gee terugvoer. Die plaaslike tak van die Afrikanerbond het 'n kommissie saamgestel om die voorlopige opmeting na te gaan. Dit was geen maklike taak nie, want die regering se punte was nie orals afgesteek nie; hulle moes maar op die boere se woord gaan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Hoe dit sal loop: die spoor sal 'n hele entjie langs die Bergrivier afgaan tot by Zanddrift. Omdat daar baie klowe afloop na die rivier toe, sal hierdie gedeelte moeilik en duur wees om te bou. Vanaf Zanddrift gaan die lyn na die regeringsuitspanning Kruispad, daarvandaan swaai hy Moorreesburg se kant toe en raak die Malmesbury-Hopefield-hardepad by Karbonaatjeskraal. Daarvandaan swaai hy Darling se kant toe, loop na Klipfontein, en sluit uiteindelik by Kalabaskraal aan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Die bevindings:<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> * die afstand is dubbel so lank as 'n direkte lyn vanaf Malmesbury na die Bergrivier toe * die koste om die lyn te bou is dubbel soveel as ditto * die lyn, soos dit tans daar afgesteek is, is geensins 'n ontwikkelingslyn nie. Dit loop op die rand van 'n digbevolkte en hoë-opbrengsgebied verby en is 'n nodelose ompad, veral as mens later verder noordweswaarts wil uitbrei. Die Bondstak is gevolglik van mening dat die spoorwegverlenging vanaf Malmesbury na Piquetberg en die noordweste so direk moontlik gemaak moet word, om sodoende die hele koringdistrik se belange op die beste manier moontlik te bevorder.<ref name="ZABondstakopmeting1897">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Afrikaander: Moorreesburg-tak. 23 December, p. 2: Vergadering gehouden te Moorreesburg op 16 Dec. 1897.<br>De voorzitter, de heer Jac. Lochner, die bij eene vorige vergadering tot voorzitter voor de volgende twee jaren verkozen werd, opende met gebed. De aftredende secretaris de heer J. F. Burnard, die den tak gediend heeft van zijn ontstaan en die met den heer Walters tot assistent secretaris verkozen is, las de notulen der vorige vergadering.<br>De voorzitter merkte aan dat het aanstellen van eene commissie, om de lijn, zooals door de regeering opgemeten na te gaan, niet genotuleerd was. Nadat de secretaris er aan herinnerd had dat hij de vorige vergadering moest verlaten vóór de sluiting, wegens ongesteldheid, werd op voorstel van den heer G. P. Lochner, gesecondeerd door den heer D. Krijnauw Sr., besloten dat de resolutie gepasseerd bij de laatste vergadering tot het kiezen van eene commissie om de lijn na te gaan, uitgelaten omdat de secretaris onwel was, ingevoegd zal worden in de notulen.<br>'''De voorzitter maakte toen bekend dat het doel der vergadering was, rapport van bovengenoemde commissie te hooren; beschrijvingspunten om bij het distriktsbestuur in te leveren te bespreken; en verslag van den geldelijken staat van den tak te nemen. De heer G. P. Lochner gaf verslag van de bevindingen van de commissie, zeggende dat, daar de lijn niet overal afgestoken was, de commissie veel op de gezegden van de boeren daar moesten afgaan. Zooals aangetoond, zal de lijn een heel eind langs de Bergrivier afgaan tot aan Zanddrift. Daar er vele kloven afloopen naar de rivier zal dit gedeelte moeilijk en kostbaar zijn.'''<br>'''Van Zanddrift gaat de lijn naar het gouvernements uitspanning Kruispad, daarvandaan met een zwaai naar den kant van Moorreesburg en den Malmesbury-Hopefield hardenweg raken de te Karbonaatjeskraal. Daar vandaan met een zwaai naar den kant van Darling, naar Klipfontein en vervolgens naar Kalabaskraal. De commissie is van gevoelen:'''<br>'''dat de distantie van de lijn zooals opgemeten, ruim tweemaal zoo groot is als een direkte lijn van Malmesbury naar de rivier;'''<br>'''dat de kosten meer dan tweemaal zoo groot zullen zijn;'''<br>'''dat de lijn zoo als afgestoken geen ontwikkelingslijn is, daar zij op den rand van de dichtbevolkte en veel produceerende area loopt, en ook een noodelooze omweg zal zijn mocht zij later verder naar het N. W. gebouwd worden.'''<br>De andere leden, de heeren D. Krijnauw en dr. G. Steyn stemden met deze zienswijze in.<br>De heer D. Krijnauw vroeg informatie omtrent de Innes-drankbill. Zoover hij het verstond was zij een goede maatregel, daar men veel te verduren had van dronken werkvolk. De wijnboer zou, zijns inziens, er ook niet onder lijden, daar hij zich nu alleen op kwantiteit en niet op kwaliteit toelegt. Dan zou hij voor 70 leggers krijgen wat hij nu voor 100 krijgt.<br>De voorzitter zeide dat de bill goed was behalve de prohibitie clausule, waarvan de heer Innes niet wou afzien.<br>De heer Siemsen vroeg omtrent de paswet. De voorzitter zei dat men nu liefst niet daarover moest spreken; na de elektie zou er nog tijd genoeg zijn.<br>De heer Izaak Lochner klaagde er over dat bandieten aan private personen verhuurd werden waar zij getrakteerd werden, omdat de personen ze goedkoop kregen en dus het doel der straf verijdeld werd.<br>De heer G. P. Lochner klaagde er over dat de scholen op de zending-staties niet gesloten werden gedurende ploeg en oogsttijd; ook dat werkvolk soms een schuilplaats vond bij de zending-staties.<br>De volgende beschrijvingspunten werden na discussie opgetrokken om bij de distriktsbestuursvergadering ingeleverd te worden.<br>'''Dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg en het noordwesten zoo direkt mogelijk gemaakt worde om dat daar door de belangen van het geheele korendistrikt het best zullen worden bevorderd. Dr. Steyn—Fred. Bester.'''<br>Deze vergadering verklaart zich tegen het verhuren van bandieten aan private personen of compagnies, omdat daardoor het doel der straf verijdeld wordt. J. Lochner—P. Marais.<br>De regeering wordt verzocht een maatregel te passeeren de zendelingen verplichtende om dienstboden uit te leveren die zich bij hen schuilhouden. G. P. Lochner—J. F. Burnard.<br>De heer D. Krijnauw sloot de vergadering met gebed, nadat de secretaris verslag van geldelijken staat gegeven had.<br>M. M. WALTERS,<br>Secretaris</ref> '''18 Desember 1897:''' "Op den keper beschouwd" ruik politieke onraad. In die brief op hierdie datum gepubliseer, word vermeld: daar is op Hopefield ooreengekom dit sal nie saak maak waar die spoorlyn begin nie, solank dit net by Darling en Hopefield om gaan draai. Johannes Abraham van Aarde Lochner ("Oom Koos", Lid van die Wetgewende Raad) word daarvan beskuldig dat hy sy eie plaas wat tussen Malmesbury en Moorreesburg lê wil bevoordeel, maar ook sy broers wat almal rondom Moorreesburg boer. Die briefskrywer waarsku ook: Ryan en Louw (LWV's, en Rhodes-simpatisante) is besig om Lochner aan die neus rond te lei. Hulle weet as hulle Lochner ondersteun om die lyn eksklusief na Moorreesburg te dwing (via 'n "onzinnige" rivieroorgang by Swartberg), die Hopefielders dadelik massas petisies sal gaan indien om hul eie regte op te eis. Dit skep doelbewuste verdeeldheid. Die regering gaan dan bloot sê (net soos met die Caledon-spoorlyn): 'Ons kan nie twee lyne na Darling/Hopefield en Moorreesburg bou nie, so julle kry niks nie.' Dit is presies wat Ryan en Louw in die mou voer — hulle wil die projek laat skipbreuk ly sonder om self die skuld te kry. Hy hoop nie dr. Rozenzweig en mnr. Werdmuller word by hierdie gemors ingesleep nie. Aldus, Op den keeper beschouwd.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury spoorwegverlenging. 18 December, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Ik zie in uw inleidingsartikel dat gij melding maakt van eene deputatie die hare opwachting maakte bij sir James omtrent de richting die gemelde verlenging nemen zou, waaraan onze drie parlementsleden deelnamen.<br>Mooi zoo, maar pas op, Oom Koos, gij raakt gefopt.<br>Herinnert u de opinie van de vergadering te Hopefield ten tijde van den triomftocht van de heeren Ryan en Louw. Daar werd het hun ronduit gezegd dat wij niet zullen gelooven dat zij eenig plan hebben om voor de verlenging te werken.<br>Wat zien wij nu? Zij hebben Oom Koos aan den neus. Wij geven niet om het uitgangspunt, of het van Malmesbury of van Kalabaskraal of van elders is, zoolang de rechte lijn gebouwd wordt, dat is, in de richting van Darling, Groenekloof en eene middenweg nemende tusschen Hopefield en Moorreesburg, zoodat beide dorpen daardoor bevoorrecht worden, en de uitgestrekte en vruchtbare distrikten van Groenekloof en Saldanabaai worden ook dan gediend door die lijn. Maar neen, Oom Koos zijn plaats ligt tusschen Malmesbury en Moorreesburg, en Oom Koos zijn broêrs wonen allen daar rondom Moorreesburg. Als de heeren Ryan en Louw nu eenmaal een lijn in die richting voorstaan met behulp van Oom Koos, dan weten zij goed, komen wij dadelijk met sterke petities, en maken op ons recht aanspraak, en zullen de regeering overtuigen dat de lijn in die richting, hierboven omschreven, de rechte lijn is. En om slechts van eene overgangspunt bij Swartberg over de rivier te spreken is immers te onzinnig, gevolgelijk is er verdeeldheid en de regeering is in een en dezelfde positie als met den Caledonschen spoorweg, en zegt:—"Wij kunnen niet twee lijnen, een voor Darling en Hopefield, en een voor Moorreesburg bouwen," en wij krijgen geen spoorweg. Is dat niet juist wat de heeren Ryan en Louw hebben willen? Ziet Oom Koos het schoone plannetje nog niet?<br>Dat de kooplieden van Malmesbury ons den spoorweg misgunnen, kunnen wij hen vergeven, want zij weten heel wel dat voor een tijd ten minste het hun bezigheid zal affekteeren, doch wij willen hopen dat mannen geëerd als dr. Rosenzweig en de heer Werdmuller, zich niet als speelballen in de handen van onze twee leden zullen gaan geven, om door eene verkeerde verlenging voor te staan, het geheele schema gaan helpen verongelukken, dewijl zij bij eene verlenging van den spoorweg niets verliezen en integendeel er veel bij winnen zullen.<br>Voor ditmaal genoeg.<br>Op den keper beschouwd.</ref> '''19 Desember 1897:''' Dr. Rozenzweig se brief verskyn eers op Kersdag in die koerant. Volgens Rozenzweig het die koerant en die briefskrywers die dam onder die eend uitgeruk. By die deputasie van 8 Desember was die meeste lede net saamgenooi; in sy amp as burgemeester was dit uit pure hoflikheid dat dr. Rozenzweig die deputasie vergesel het. Feitlik niemand, behalwe hy as burgemeester en Pierce Ryan (LWV), het 'n paar woorde gesê nie. Nie Louw nie, ook nie Lochner nie. Die deputasie wil geen dorp benadeel nie. Die deputasie wou bloot die beginpunt ("Kalabaskraal") in die plan met "Malmesbury" vervang het. Verder bly die plan soos hy is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Parlementsleden verdedigd. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Met betrekking tot de brieven in zake van de verlenging van den Malmesbury-Piketberg spoorweg, die onlangs in uw geëerd blad verschenen zijn, schijnt het mij dat er een heel boel misverstand is met betrekking tot de handelwijze in deze zaak van onze vertegenwoordigers in de beide huizen, en ook van het eigenlijk oogmerk van de ingezetenen van Malmesbury en de omliggende streken.<br>Eerst wat onze vertegenwoordigers aangaat. Toen wij hun verzochten de deputatie te vergezellen, werd hun uitdrukkelijk gezegd, dat zij alleen gevraagd werden de deputatie voor te stellen aan sir James Sivewright; dat wij hoegenaamd niet wenschten dat zij zouden spreken, daar wij hun een vrije hand wilden laten, in geval andere deputaties, zegge van Darling, Moorreesburg of Hopefield hunne opwachting zouden maken bij den commissaris; dat verder zulks gedaan werd, als een gewone daad van beleefdheid; en laatstelijk, op dat zij op de hoogte van zaken zouden kunnen blijven, in elk geval wat de Malmesbury deputatie betreft. Aan dit verzoek werd dan ook stiptelijk voldaan, en er werd geen enkel woord door de heeren Louw of Lochner gesproken; de heer Ryan wees in korte woorden alleen op de dringende noodzakelijkheid om de verlenging van Malmesbury zelfs, en niet van Kalabaskraal te maken, de regeering eene vrije hand latende, zoodra de lijn de Darling-vlakte bereikt had, d.i. in aanmerking nemende de voorgestelde lijn van Kalabaskraal.<br>Er was hoegenaamd geen sprake van noch Hopefield, Darling of Moorreesburg af te snijden of te benadeelen. Ik wensch in de verste verte niet op te treden als een verdediger van onze vertegenwoordigers, daar zij in staat zijn zichzelven te verdedigen, maar wat ik gezegd heb is na rijp overleg, daar ik van gevoelen ben, dat in deze zaak onze vertegenwoordigers valsch en onjuist beschuldigd worden van Malmesbury de voorkeur te geven boven en tot nadeel van de andere dorpen. Ik heb de deputatie als burgemeester vergezeld, en daar ik op verzoek het woord voerde, denk ik dit aan hen, onze vertegenwoordigers, verschuldigd te zijn. Wat hun oogmerk is of was, daarmede heb ik op het oogenblik niets te doen, ik zeg alleen wat gebeurd is toen wij den commissaris zagen.<br>En wat de ingezetenen van Malmesbury in deze zaak betreft, wij willen noch Moorreesburg, noch Darling, noch Hopefield in den weg staan, alleenlijk wenschen wij, en dat is natuurlijk, dat de verlenging van Malmesbury, en niet van eenig ander station, zal plaats vinden. Overeenkomstig dan ook met ons gesprek met sir James Sivewright, heeft de deputatie twee wegen geïnspekteerd, die zij aan den ingenieur zullen voorleggen zoodra hij hier aankomt; wegen die wij meenen, geene van de andere dorpen zullen benadeelen.<br>R. H. Rozenweig,<br>Burgemeester.</ref> Op '''24 Desember 1897''' ontmoet die deputasie van Moorreesburg (die driemanskap G.P. Lochner, D. Krynauw en dr. G.H. Steyn) vir die nimlike sir James Sivewright. Na afloop van die bespreking met die Kommissaris van Openbare Werke word besluit: op vyf dorpe, by name Malmesbury, Piquetberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield, moet daar 'n openbare vergadering by elkeen afsonderlik gehou word. By elkeen van hierdie vergaderings moet 'n afgevaardigde benoem word. Al hierdie afgevaardigdes sal dan 'n konferensie bywoon om die rigting van die voorgestelde spoorlyn te bespreek. Ongelukkig maak ''De Zuid-Afrikaan'' toe 'n foutjie (?){{voetnota|Daar is 'n enorme verskil tussen konsensus (waar almal oor iets saamstem) en meerderheidsbesluit. As Piquetberg saam met Moorreesburg en Malmesbury sou staan, was dit outomaties drie teen twee (Hopefield en Darling). Of sou die opvolgbrief, gerig aan dr. Steyn van Moorreesburg (waarom nie direk en onmiddellik aan ''De Zuid-Afrikaan'' nie?) bloot 'n manier wees om die werklikheid te probeer manipuleer wat by die ontmoeting gebeur het? Waarom is daardie brief, van sir James Sivewright gerig aan dr. Steyn, boonop op 7 Januarie 1898 op Hopefield voorgelees, as Moorreesburg nie eens genooi was nie?}} deur te skryf: "Sir James Sivewright het belowe dat hy die besluit van die meerderheid van so 'n konferensie sou aanvaar en dat hy die lyn wat deur die konferensie bepaal is sou laat opmeet."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 25 December, p. 2: Men zal uit de correspondentie in ons blad zien, dat de inwoners van de distrikten Malmesbury en Piketberg aan 't roeren zijn, omtrent de opmeting van den voorgestelden spoorweg. Een deputatie van Malmesbury heeft reeds hare opwachting bij den commissaris van openbare werken gemaakt, en gisteren ontmoette deze een deputatie van Moorreesburg, bestaande uit de heeren G. P. Lochner en D. Krynauw en dr. G. H. Steyn. De deputatie werd vergezeld van en voorgesteld door de heeren parlementsleden Lochner, Louw en Ryan. Nadat de zaak grondig besproken was en de deputatie alle argumenten ten gunste van hare beschouwing had aangevoerd, kwam men tot de volgende verstandhouding: Op de vijf dorpen Malmesbury, Piketberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield zal een publieke vergadering gehouden worden met het doel een afgevaardigde te benoemen naar een conferentie van deze afgevaardigden om de richting welke de voorgestelde lijn behoort te nemen te bespreken. Sir James Sivewright beloofde, dat hij de uitspraak der meerderheid eener zoodanige conferentie zal aannemen en dat hij de lijn door de conferentie te worden bepaald zal laten opmeten. De deputatie nam genoegen in deze schikking en zal dadelijk stappen nemen eene conferentie zoo spoedig mogelijk belegd te krijgen.</ref> '''28 Desember 1897:''' "Groenekloover" se brief op hierdie datum gepubliseer dink aan hul hele ekonomie wat in duie gaan stort met die runderpes wat tans in die land woed. Die skrywer vra of sir James Sivewright nie self tydens sy besoek aan die streek die noodsaaklikheid daarvan ingesien het om die inwoners van Hopefield, Vredenburg, "de Baai" (Saldanhabaai) en Darling nader aan 'n spoorlyn te bring nie. Hul groot hoeveelhede graan, hout, kalk en ander produkte moet met ossewaens aangekarwei word Malmesbury toe. Ter wille van die "koopmansstand van Malmesbury" word die inwoners van die genoemde dorpe nou almal uitgesluit.<br> Net soos Brink, trek hy Moorreesburg se status in twyfel deur te vra of dit dan "so 'n groot handelstad" is dat die trein direk soontoe moet loop; hy stel eerder 'n roete voor wat tussen Hopefield en Moorreesburg deurloop om albei te bevoordeel.<br> Verder probeer hy die geologiese besware teen die Weskusroete afbreek: die bewering dat die lyn vanaf Kalabaskraal deur 'n "zandvlakte" moet loop, is volgens hom oordryf, aangesien die bodem eintlik uit gelykliggende gruis en klei bestaan. Hy beweer die spoorlyn na Hopefield toe is selfs beter as die binnelandse roete vanaf Malmesbury, wat gekenmerk word deur hoë heuwels en steil hellings waar die spoorlyn vreeslik sou moes kronkel. Dan kom die oproep tot aksie: "Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg van Malmesbury naar Piketberg. 28 December, p. 2:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel van Zaterdag, 9 December, dat een deputatie zich te Malmesbury heeft gevormd, met onze drie vertegenwoordigers in het parlement, en sir James Sivewright heeft ontmoet om de spoorweg-opmeting van Kalabaskraal naar Piketberg tegen te werken.<br>Was sir James niet zelf hier rond, en heeft hij niet zelf de noodzakelijkheid gezien dat ook wij, de ingezetenen van Hopefield, Vredenburg, de Baai, en Darling nader aan den spoorweg worden gebracht, daar wij een groote hoeveelheid graan, hout, kalk en andere produkten produceeren, die over zware wegen moeten aangebracht worden naar Malmesbury? Dit geschiedt nu meestal met ossen. Wanneer de runderpest deze dieren wegneemt, zal de produktie moeten verminderen. Ter wille van den koopmansstand van Malmesbury moeten wij uitgesloten worden. Waarom moet de trein direkt naar Moorreesburg? Is zij zulk een groote handelsstad? Wanneer de lijn tusschen Hopefield en Moorreesburg doorgaat, zullen beide plaatsen bevoorrecht worden. Zij geven voor dat de lijn van Kalabaskraal door een zandvlakte moet gaan. Het is niet erg zanderig. Langs den geheelen weg is gruis en klei te vinden, en een gelijke vlakte. Integendeel van Malmesbury niets dan hooge heuvelen en steile hellingen, waar de lijn kronkelende zal moeten gaan.<br>Kiezers van bovengenoemde distrikten, let op uwe leden, dat wij hen verder geen steun geven, daar zij voor ons niet willen werken: maar eigenbelang bij hen het zwaarst weegt, doordat zij alleen belang bij den koopmansstand te Malmesbury hebben.<br>Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen.<br>Door bovenstaande in uw geëerd blad op te nemen, zult gij verplichten,<br>de uwe,<br>Groenekloover</ref> '''6 Januarie 1898:''' "Land en Volk" se brief word 'n dag voor die beplande spoorwegvergadering op Hopefield gepubliseer. Daarin waarsku die skrywer dat die inwoners van Hopefield die komende Vrydag alles in hul vermoë sal probeer doen om die voorgestelde Piquetberglyn te verkry. Hy vind dit egter ironies dat die Weskusbewoners van Saldanhabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en die Sandveld ingespan word om te help "saamskreeu", aangesien hulle in elk geval toegang tot goeie hawens het om hul oeste binne 'n week of twee per skip te verskeep. Volgens hom is dit nie die boere self wat die grootste voorstanders van die spoorlyn Hopefield se kant toe is nie, maar die winkeliers van Hopefield, wat hulle ewe min steur aan die belange van die hinterland. "Land en Volk" maan die lesers tot kalmte en verdedig vir Oom Koos Lochner (LWR). Hy verduidelik dat Lochner die Moorreesburg-deputasie bloot uit hoflikheid vergesel het en nie uit eiebelang handel nie, maar in landsbelang. Hy vra waarom die mense van Vanrhynsdorp, Clanwilliam en Piquetberg vir twee myl se vervoer in plaas van een moet betaal, waarom hul goedere twee dae in plaas van een moet reis, en waarom die land twee pond in plaas van een moet betaal bloot om Hopefield te akkommodeer. As die hooflyn egter in 'n reguit lyn vanaf Malmesbury (die distrik se hoofstad en digsbevolkte deel) loop, kan Darling en Hopefield mettertyd taklyne bykry. So nie, sal almal permanent moet swaardra aan dieselfde duur vragpryse en ongerief as wat tans op die Kraaifontein-lyn verduur word. Laastens waarsku hy die kiesers teen die faksie van "Oubaas" {{Voetnota|Waarskynlik Jan A. Basson}} en maan hulle om vir hul eie mense (Afrikaners soos Lochner) te stem, eerder as om die belange van "jingo's" en Rhodes-manne soos James Douglas Logan te bevorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. 6 Januari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Terecht zegt ge dat de Afrikaander-partij het kan winnen, indien zij kleine geschilpunten wil laten varen en eendrachtig wil meewerken. Vrijdag wordt er eene vergadering gehouden te Hopefield, waar men alles zal probeeren om de voorgestelde Piketberg-lijn te verkrijgen zooals die thans wordt opgemeten. De menschen van Saldanabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en Zandveld, die geen grooter gebruik van den spoorweg zullen maken, al komt die waar hij thans opgemeten wordt in stede van waar hij behoort te zijn, daar zij in het gezicht van goede havens wonen, vanwaar zij hunne oogsten in een of twee weken kunnen afschepen, zullen moeten helpen schreeuwen. Sir James zal geprezen worden: diens voornemen om de publieke gebouwen aan het einde van het dorp te plaatsen, zal vergeten worden. De vertegenwoordigers zullen gevraagd worden te bedanken. Den heer Lochner zal alle steun ontzegd worden. Dat de winkeliers van Hopefield hun best doen den spoorweg aan hun deur te krijgen, is toe te geven; zij zijn gewoonlijk de lieden die zich niet veel over het land bekommeren.<br>Doch de burgers, de boeren, behooren toch voorzichtig te zijn en niet met "Op den keeper beschouwd" te spreken, van den heer Lochner uit het parlement te willen houden. Want vooraf, de heer Lochner heeft nog maar de Moorreesburg-deputatie vergezeld, iets dat hij welvoegelijkheidshalve niet kon weigeren. Maar gesteld dat hij er voor zou zijn dat de spoorweg direkt gaat van den terminus, de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte van het land, in plaats van van Kalabaskraal met omwegen door een streek waar de bevolking dun is en men vanwege het zand den spoorweg niet zal kunnen bereiken, dan nog werkt hij niet in eigen belang zooals "Op den keeper beschouwd" zegt, maar in 's lands belang. Is het niet in belang van Van Rhijnsdorp, Clan William en Piketberg als de lijn rechtuit loopt, en zij dus voor één in plaats van voor twee mijlen moeten betalen, dat goederen één in plaats van twee dagen moeten reizen. Is het niet in 's lands belang dat één in plaats van twee pond uitgegeven wordt. Maar wat nog meer zegt, is eens een lijn naar het noord westen zoo direkt mogelijk van de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte des lands dan kunnen Darling en Hopefield nog altijd taklijntjes krijgen: doch is er eens een lijn van Kalabaskraal door het zand met zulke omwegen dan zal men altijd de groote vrachtprijzen moeten betalen, het ongemak moeten uitstaan en dezelfde klachten moeten hooren die nu van de Kraaifontein-lijn opgaan.<br>Maar zooals ik zeide het is natuurlijk dat de Hopefielders hun best doen om den trein zoo na aan hun deur te krijgen als mogelijk is. Zij moeten echter voorzichtig zijn dat zij 's lands vijanden niet in de hand werken. Te Darling bestaat er een partij ten gunste van den heer Logan. Den Rhodes-man, en pas op voor "Oubaas" hij wil u den heer Lochner laten tegenwerken en zegt "liever een advokaat of iemand anders dan onze vertegenwoordigers". Doch zoudt ge den heer Lochner, den Afrikaander, willen verruilen voor den heer Logan, de jingo? Gij zegt neen. Wel bedenk kalm wat in belang van het land is en niet wat voor u het voordeeligst is. Laat staan een klein geschil dat u niet tot nadeel is en in belang van het land is en bevorder de kandidatuur van een Afrikaander in plaats van hem tegen te werken en de kansen van een jingo en Rhodes-man te bevorderen, dan komt gij het best uwen plicht na jegens<br>Land en Volk.</ref> '''8 Januarie 1898:''' 'n Brief van "Een Boer" word gepubliseer waarin hy "komplimente" uitdeel ter verdediging van Oom Koos Lochner (LWR). Aan "Op den keper beschouwd" vra die skrywer deur watter bril hy kyk as hy beweer Lochner word aan die neus rondgelei — dit is volgens hom beslis 'n "sir James-bril". Hy bestempel "Op den keper" as 'n "vreemdeling in Jerusalem" omdat hy ooglopend nie besef Moorreesburg produseer meer as Darling, Hopefield en die Sandveld tesame nie. "Een Boer" vra retories watter sonde Lochner gepleeg het dat hy uit die parlement gehou moet word. Is dit omdat hy in die distrik se "graankas" woon en die trein eerder deur die vrugbare koringvelde van Moorreesburg wil sien loop as deur die "steenbok-rietvelde" van Hopefield? Of is dit omdat Lochner vir sir James Sivewright vasgevat het oor sy geheime, ongewilde planne om die plaaslike magistraatskantoor te verskuif? Die skrywer spot dat "Op den keper" nou naïewelik verwag dat Piquetberg, Clanwilliam en Vanrhynsdorp almal in gelid sy politieke bevele sal uitvoer, en vra sardonies of "Op den keper" dalk self vir die parlementssetel mik, of dalk vir James Logan gaan stem. "Groenkloover" spog met sy verskeidenheid produkte, soos rog, asof dit die edelste graansoort is. Weliswaar vind mens daar 'n bietjie koring, maar inderdaad ook knopbos en jakkalsbos, wat so vir drie sjielings en 'n sikspens per sak verkoop. Daarteenoor verkoop die veragtelike Moorreesburg duisende sakke koring, hawer en gars. Boonop herinner die skrywer vir "Groenekloover" aan Darling se enigste noemenswaardige bate, "hoofdman [Jan A.] Basson"{{voetnota|Die gebruik van die term 'hoofdman' deur 'Een Boer' is 'n doelbewuste retoriese vernedering. In die 19de-eeuse Kaapkolonie was 'hoofdman' (headman) die amptelike koloniale term vir tradisionele leiers wat aan stelsels soos huttebelasting onderworpe was. Deur Groenekloof so te marginaliseer en gering te skat, probeer hy die aanspraak op spoorweginfrastruktuur en parlementêre verteenwoordiging ondermyn.}} se soutpan. "Zandvelder" se eie grond is net vir bokke en beeste geskik; dié probeer Moorreesburg se vermoëns verkleineer deur bloot van "twaalf plase" te praat. Asof "Zandvelder" nie reeds terdeë van oor die honderd plase rondom Moorreesburg bewus is wat tussen 500 tot 2 000 sakke koring en 1 000 tot 3 000 sakke hawer en 'n groot hoeveelheid rog en gars oplewer nie. "Een Boer" sluit af met 'n waarskuwing gerig aan die skrywers om reguit met Lochner te praat wanneer hy hul vergadering besoek, in plaas daarvan om agter skuilname weg te kruip, en vra die deurslaggewende vraag: wie lei sir James Sivewright werklik aan die neus rond?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Die Piketberg-spoorweg. 8 Januarie, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Vergun mij deze verdediging van oom Koos in uw geëerd blad. Elke week zie ik een hatelijk stuk in uwe uitgave tegen oom Koos, en wel uit Hopefield, Darling of Zandveld. Uit Hopefield is er een die het "op den keper beschouwt". Hij herinnert oom Koos aan den triomftocht van de heeren Louw en Ryan, en zegt dat zij oom Koos bij den neus gehad hebben. Door welken bril heeft hij dat gezien? Zeker door een "sir James" bril.<br>Dan weer in een tweeden brief veracht hij Moorreesburg als niets beteekenende. Arme keperbeschouwer, zou hij zulk een vreemdeling in Jeruzalem wezen dat hij dat hij niet weet dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld te samen. Nu moet oom Koos, omdat hij in de nabijheid van Moorreesburg woont en de trein door de vruchtbare korenvelden van Moorreesburg eerder kan gebouwd worden dan door de steenbok-riet-velden van Hopefield, uit het parlement, of is het omdat oom Koos ter elfder ure kennis heeft gekregen van de geheime plannen van dienzelfden sir James die op den keper nu zoo hoog roemt, om het magistraatskantoor te verplaatsen, tegen den zin van de ingezetenen en omdat oom Koos sir James zoo na op de hielen zat, dat hij niet tegen den zin van de ingezetenen kon gaan? Met behulp van Piketberg, Clanwilliam en Vanrhijnsdorp moet oom Koos nu uit het parlement gehouden worden alsof die dorpen zoo dadelijk gewillig zullen wezen om "op den keper" te gehoorzamen. Voor wie gaat "op den keper" stemmen? Voor Logan, of streeft hij zelf naar een zetel in het parlement?<br>Dan komt "Groen kloover" met zijn produkten voor den dag, zooals rog, alsof rog de edelste graansoort is. Een beetje koren vindt men en Knobbosch en Jakkalsbosch en zij verkoopen dat voor drie shillings en een sixpence per zak, terwijl andere plekken het voor twee shilling verkoopen. Het verachte Moorreesburg levert duizenden zakken koren, haver en gerst. Oom Koos moet nu uit het parlement, want hij woont nabij Moorreesburg. Wat kan oom Koos het helpen, dat hij in die graankas woont? Maar "Groenkloover" vergeet het harde pad van Kalabaskraal naar Klipfontein.<br>"Zandvelder" met grond voor bokken en beesten alleen geschikt, spreekt van twaalf plaatsen in Moorreesburg alsof hij niet weet dat er over de honderd plaatsen zijn die van 500 tot 2000 zakken koren en 1000 tot 3000 zakken haver en een groote hoeveelheid rog en gerst opleveren. Alweer moet oom Koos uit het parlement, want hij woont te Moorreesburg. "Groen kloover" heeft nog vergeten hoofdman Basson zijn zoutpan.<br>Hopefielders, "Groenkloover" en "Zandvelder", wacht tot oom Koos bij jullie vergadering komt houden. Spreekt dan man tegen man, maar niet met weggestoken namen, want dit toont uwe zwakheid. En spreekt tot geen voordeel van uwe zaak, maar veroordeelt het. Ik wil nu op mijne beurt vragen: wie heeft sir James aan den neus? Darling, Hopefield en Zandveld, pas op.<br>Ik noem mij,<br>Een Boer.</ref> '''8 Januarie 1898:''' In dieselfde uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' reageer "Moorreesburger" heftig op "Op den keper beschouwd" se vroeëre aanvalle. Hy herinner die lesers wie eerste die regering om 'n spoorweg genader het: "Het was Moorreesburg en geen een ander, en daarom Moorreesburg verdient een spoorweg." Die skrywer bestempel sy opponent as gans onkundig en "bekrompe van geest". Al stem hy saam dat sir James Sivewright 'n intelligente man is, waarsku hy dat die Kommissaris van Openbare Werke feilbaar is en dat sy besluite slegs so goed is as die inligting wat hy ontvang. Wanneer mense soos "Op den keeper", wat met oogklappe deur die lewe gaan, vir Sivewright mislei met "schoone woordjes" en vleiery, loop die land die gevaar dat 'n spoorlyn gebou word wat op "gunste en gawes" gebaseer is, in plaas van een wat die meerderheid van die bevolking bevoordeel. Hy voeg by dat die Moorreesburgers geensins "beneveld" of kortsigtig is nie; hulle weet presies wat hul parlementsverteenwoordigers beoog en steun 'n roete wat ekonomies lonend sal wees. Die voorgestelde spoorlyn wat op daardie stadium deur die sandvlakte opgemeet word, kan volgens hom nooit winsgewend wees nie, aangesien dit die streek se vrugbaarste landbougrond uitsluit. Die brief sluit af met 'n uitdaging aan "Op den keeper", om sy wa en perde in te span en self na Moorreesburg se plase te kom kyk. Die reusagtige koring- en strooimiedens wat daar staan, sal die kusstreek se sandhope vinnig laat klein lyk.{{voetnota|Die koring- en strooimiedens in die Swartland was letterlik so groot soos huise gestapel. Al sedert 1719 in Peter Kolbe se dae: "Wenn sie es nach Hause gebracht haben, so legen oder schlichten sie es in grosse Hauffen aufeinander, die sie Myden [mijten] nennen: und lassen es also in solchen Hauffen nachdem sie es mit Stroh obenauf wohl verwahret haben, unter freyen Himmel liegen. Es werden aber diese Korn-Hauffen über 20. biß 30. Schuhe hoch, und nach Proportion breit; deswegen aber oben mit Stroh bedecket, damit das Wasser, wenn es etwa ungefähr regnen sollte, ehe sie ausgetroschen hätten, nicht hinein lauffen und innenwendig die Körner anstecken möge, daß sie auswachsen, oder gänzlich zu schanden werden."}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Voor de rechtuit-lijn. 8 Januarie, Bijvoegsel: Mijnheer, – Ik zie in uwe uitgave van 30 December een brief geteekend "Op den keeper beschouwd" omtrent de Malmesbury-spoorweg-verlenging. "Op den keeper beschouwd" valt de Moorreesburgers en oom Koos aan, omdat oom Koos saam was met de deputatie naar sir James. Maar de schrijver moet geheel en al onbekend wezen met de zaken van Moorreesburg, of verkeerd ingelicht zijn. Hij is zeer bekrompen van geest, en doet de vraag: sedert wanneer is Moorreesburg zoo belangrijk geworden? Is het niet [be]ter [v]oor oom Koos het publieke platform [te] [b]eklimmen? Ik vraag "Op den keeper be[s]chouwd" ook eens: Wie was de eerste die de [re]geering [o]m [ee]n spoorweg gevraagd heeft? [Het] [was] Moorreesburg en geen een ander, en [daaro]m Moorreesburg verdient een spoorweg. [Ik] [za]l opgaven noemen en zal uitvoeren hoeveel [hoe]veel [gra]an hier gewonnen worden.<br>Verder zegt hij dat het goed is dat sir James een goed hoofd heeft, anders was hij reeds gek geworden. Ik stem gaarne met den schrijver in dat sir James een goed hoofd heeft, maar het is niet altijd het geval dat iemand met een goed hoofd ook eens recht doet, want een mensch is feilbaar. En dan wordt iemand als sir James verkeerd ingelicht, want zoo iemand als "Op den keeper beschouwd" die niets weet van zaken, aan sir James verkeerde voorstellingen geeft, en schoone woordjes vertelt en uitnoodigt, enz., dan wordt er een lijn gebouwd, niet naar den wensch van de meerderheid der bevolking en geen lijn die betalen zal, maar een naar gunst en gaven.<br>Vanwaar komt het eigenbelang daar u van spreekt? "Op den keeper beschouwd" ziet den splinter in zijn broeders oog, maar vergeet den balk in zijn eigen oog. Zooals de lijn nu opgemeten wordt zal ze niet betalen, want ze zal door de zandvlakte loopen, terwijl de goede [gronden] [b]uiten[sl]uiting blijven. De Moorreesburgers [zijn] [niet] [b]eneveld om het in te zien dat onze [ver]tegenwoordigers met een verlenging willen [werke]n. Maar wij met onze vertegenwoordigers [willen] [ee]n lijn hebben die betalen zal, anders [staan] [w]ij [m]at. Maar "Op den keeper beschouwd" moet eerst een kar inspannen, of als hij geen kar en paarden heeft, zijn buurman erom vragen, en een reisje door Moorreesburg maken. Kijk [en] [oor]deel dan voor u zelf. De grootte dier [ko]ren- en der stroohoopen die wij hier hebben [getui]gen of u daar in het zand ook zulke [din]gen kunt hebben.<br>De uwe,<br>Moorreesburger.</ref> '''10 Januarie 1898:''' "Op de keper beschouwd" antwoord "Land en Volk", "Boer" en "Moorreesburger" almal in een enkele brief vanuit Hopefield. Hy verskaf egter geen nuwe feite om sy eie saak te versterk nie; sy verdediging steun hoofsaaklik op ''tu quoque''-teenaanvalle. Hy deel eers 'n paar klappe uit deur homself as jonk, voortvarend en wêreldwys aan die leser te bied, teenoor die binnelandse "ou oompies" wat die bal volgens hom heeltemal misslaan en deur hul kleingeestigheid glad nie die groot geheelbeeld kan insien nie. Dat hy die spoorwegsake van die begin af reg opgesom het, spreek duidelik uit die grootste politieke vergadering in die distrik wat tot nog toe op 7 Januarie op Hopefield plaasgevind het. Hy het die moeilikheid sien kom, en daar is dit nou. Net soos hy voorspel het.<br> Hy ontken dat sy (en andere) se vroeëre briewe "haatlik" teenoor oom Koos Lochner was; die briewe gaan Lochner bloot "te lijf" omdat hy nie konsekwent optree nie. "Op de keper" vra waarom "Boer" vir Lochner in die bresse moet tree. "Waarom antwoordt hij niet zelf?" Die skrywer merk op "Boer" was duidelik nie self teenwoordig toe die Kommissaris, sir James Sivewright, deur die distrik gereis het nie. "Op de keper" was egter self daar en het gesien hoe Lochner en Ryan destyds by Hamburgshoogte en op Hopefield instem met die presiese roete wat tans opgemeet word. Vir die skrywer is hierdie skielike ommeswaai van die parlementslede verdag. Hy onthou nog hoe hierdie selfde menere verlede jaar nog die deputasie uit Piquetberg, Clanwilliam en Hopefield na sir James Sivewright vergesel het. Die skrywer waarsku dat "Oom Tommy" [Thomas Louw] sekerlik nou kliphard in sy mou sit en lag—"dat men zijn kleintongetje kan zien"—terwyl hy kyk hoe die boere blindelings oor hul eie voete val. Hy voer aan die hele spoorwegskema sal noodwendig verongeluk as die Moorreesburgers so selfsugtig bly en weier om met dieselfde as die Sandvelders tevrede te wees. Hy pleit vir samewerking om die hande van die regering te sterk vir 'n ontwikkelingslyn wat ’n goue middeweg deur die distrik neem, en vra ten slotte waarom "Boer" self onder 'n skuilnaam skryf as hy oor sy anonimiteit kla.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 13 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Hopefield, 10 Jan. 1898.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Vergun mij zoo kort mogelijk "Land en Volk," "Boer" en "Moorreesburger" eventjes te straffen. Die ou oompies slaan den bal geheel mis. "Op de keper beschouwd" leest met zijn eigen bril, en zoo hem een langen leeftijd vergund wordt, hoort gij meer van hem, en de tijd zal leeren dat recht en gerechtigheid bij hem oneindig meer beteekenen dan eigenbelang. En dat "Op de keper beschouwd" zaken van den beginne af aan recht heeft opgevat, getuigt de grootste politieke vergadering van het distrikt te Hopefield gehouden op 7 Januari 1898.<br>"Boer" spreekt van hatelijke brieven, waar komt de hatelijkheid in? Wij gaan den edelen heer Lochner te lijf, omdat hij zich inkonsequent gedraagt. Maar waarom voor den edelen heer zoo in de bres gesprongen? Waarom antwoordt hij niet zelf? "Boer" was zeker niet tegenwoordig bij de ontmoeting van sir James op Hamburgs hoogte en te Hopefield ten tijde van zijn reis door het distrikt, "Op de keper beschouwd" wel, zoo ook de edele heeren Lochner en Ryan, en het was pleizierig de heeren toen te hooren instemmen met de richting thans onder opmeting, en waren zij dan destijds vreemdelingen en onbekend met hun eigen distrikt? en waren zij niet diezelfde heeren die verleden jaar de deputatie van afgevaardigden uit Piketberg, Clanwilliam en Hopefield bij sir James vergezelden, en wat was toen hun gedrag, en hoe blijkt het nu? Wat zeide de heer Lochner toen, en wat de heer Ryan, en waarom zoo kort omgesprongen? Neen, oom "Boer", ik zie gij neemt de zaken verkeerd op, omdat gij met het rechte der zaak onbekend zijt, en het zal toch al te moeilijk voor sir James wezen om den spoorweg bij de deur van iederen boer te brengen. En oom Tommy lacht, dat men zijn kleintongetje kan zien, als hij ons over dat struikelblok heen en weer ziet tuimelen, dat het geheele schema noodwendig moet verongelukken, indien gij Moorreesburgers, niet met net zooveel als wij tevreden zijt.<br>Wij verlangen niet u geheel en al uitgeworpen te zien, maar waarom zoudt gij zoo zelfzuchtig wezen om de rechten van anderen niet te billijken? En was uwe pen niet huiverig toen gij nederschreef dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld samen? En dan nog uwe aanmerking over knobbosch, jakhalsbosch en de aanmerking van "Moorreesburger" over "kar en paarden te leenen." Zijn zulke aanmerkingen niet al te ver gezocht en kinderachtig? Gij laat u door uwen gedachtenloop vervoeren, en geraakt in verwarring, een bewijs van kleingeestigheid oompie<br>het is een naarheid,<br>maar de waarheid.<br>Laat ons liever samenspannen en de handen van de regeering sterken, door eene ontwikkelingslijn welke ons plechtiglijk beloofd is, en waarop wij rekenen, gebouwd te krijgen, daardoor zullen wij ons land en distrikt een dienst bewijzen, want het geheele noordwestelijke distrikt zal alsdan oneindig meer produceeren, want het feit kan niet weggeredeneerd worden, dat onze boeren in een goed seizoen meer kunnen produceeren dan wat zij met hun twee of drie span vee kunnen wegrijden. Maar als de trein eenmaal loopt zooals thans opgemeten wordt, dan komt spoorwegvervoer in bereik van bijna ieder deel van ons distrikt. En neemt de kaart, dan zal een ieder zich spoedig overtuigen dat de lijn die opgemeten wordt eenen goeden middenweg door het distrikt neemt.<br>Heer editeur, nog net dit, want ik maak te veel inbreuk op uwe ruimte. "Boer" zegt, ik schrijf naamloos, maar waarom wilt gij mijn naam weten? Overtuigt mij dat ik onwaarheid verkondig.<br>En wat doet hij, hij spaart de waarheid en teekent "Boer," hoe strookt dit? Men zal met mij instemmen, dat tenzij beter argumenten uit Moorreesburg worden vernomen, het de moeite niet betaalt er verder notitie van te nemen. U nogmaals dankende, blijf ik<br>Op de keper beschouwd.</ref> '''15 Januarie 1898:''' Omdat ''De Zuid-Afrikaan'' na afloop van die Hopefieldvergadering (gehou 7 Januarie) op 11 Januarie gevra het vir syfers en opgawes bo retoriek, <ref name="ZA18981101" /> skryf Jan A. Basson die brief op Droogevlei, Groenekloof.{{voetnota|Die ouer naam is Drooge Valley op die topografiese kaart; vandag heet die plaas Droëvlei - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318AD Darling. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker}} Die brief word 22 Januarie geplaas. Basson glo nie die skrywer "Groenkloover" kan 'n Groeneklower wees nie, want 'n Groeneklower in murg en been sal uit respek nooit 'n naamlose brief aan 'n koerant skryf nie. Basson neem homself as voorbeeld: hy het by Hopefield nie sy gevoelens onder stoele en banke weggesteek nie; hy het ronduit oop en eerlik gepraat, en is ook bereid om die klein foutjies van Lochner te vergewe en te vergeet. Hy en sy seun sal steeds vir Lochner in die komende verkiesing stem. Basson het sy redes. Groenekloof het nog nooit Moorreesburg enige leed aangedoen nie, maar "Boer" ag homself die reg toe om Groenekloof te verag, bespot en te beledig, terwyl hy lofliedere sing oor die groot miedens en strooihope wat die Groeneklowers nie het nie. Om nou rog, jakkalsbos en knopbos op te haal is onnodig - wat oorbodig is, is onbenullig. Boer herinner Groenekloover selfs aan "hoofdman Bason en zijn zoutpan" - met daardie eretitel is Basson glad nie gediend nie, aangesien hulle almal in Engels en Hollands kan lees, skryf en redeneer, en hom as hoofman daarom nie nodig het om namens almal te dink nie. Basson erken dit is waar, Groenekloof het nou nie die koringopbrengs wat Moorreesburg noodwendig het nie. Groenekloof het egter nie heeltemal niks nie, te midde van die roes wat die streek geteister het. M. Duckitt, van Alexandersfontein, se opbrengs was 900 mud koring (±81,6 metrieke ton); W. Basson, van Bonteberg, 700 mud koring (±63,5 metrieke ton); J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koring (±59 metrieke ton), sonder om ander graansoorte in te sluit. Dit is maar drie plase, al kan hy 'n dosyn ander opnoem. Anders as "Boer", roem Groenekloof nie slegs op graan nie. Die Groeneklowers se mark is baie meer gediversifiseerd as dit. Groenekloof lewer jaarliks 350 leggers (201 950 ℓ) wyn, sonder om nog die brandewyn in te reken. Groenekloof verkoop jaarliks duisende skape en honderde beeste en bokke. Groenekloof lewer jaarliks op die produktemark in Oktober honderde bale langwol, sonder brandsiekte, tot eer en voorbeeld vir Malmesbury, en maak as't ware die mark oop tot Moorreesburg se voordeel, naamlik vir kortwol.{{voetnota|Dié sin is tweeledig. Hy argumenteer dat Groenekloof se hoë-gehalte langwol (wat baie gesog was, omdat die 19de-eeuse masjinerie slegs hierdie tipe vir fyn klere kon gebruik) die groot wolkopers na die Malmesburymark lok. Omdat Groenekloof se topproduk die mark "oopmaak" en die pryse stimuleer, kry die Moorreesburgse boere byna as 'n guns 'n beter prys vir húl minderwaardige produk as wat hulle normaalweg sou kry.}} Die wolkopers van Malmesbury is sy getuies. Groenekloof lewer jaarliks 'n groot hoeveelheid botter op. Enkele bottermakers sluit in:{{voetnota|Net mooi in 1899, 'n jaar later, het twee Swede, Nils Georg Möller en G. Threnström hulle in Darling gevestig, om 'n romery van hul eie te begin in 1901. In 1906 het die onderneming so groot geword dat dit oorgeneem moes word deur boere wat 'n koöperasie gestig het. Mnr. Martin Versfeld van Slangkop was die eerste voorsitter van die direksie en hy het dit gebly tot in 1926. - ''vide'' Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling, 1953, p. 89}} * M. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Basson, Bonteberg, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * M. Duckitt, Alexandersfontein, maak gemiddeld 150 lbs. (68,04 kg) per week. :en nog vele andere. Groenekloof lewer duisende sakke van die allerbeste kalk op. Duisende sakke bas vir looierye. Groenekloof het 7 soutpanne, waarvan een te Droogevlei, wat alleen, volgens noukeurige berekening, 120 000 mud (±12 360 metrieke ton teen 103,00 kg per mud sout) sout per jaar kan lewer. Basson benut dan [[naamsmousery]]: omdat lord Charles Somerset, sir James Sivewright, generaal Goodenough, en menere Middelton, James Sauer, Ross en menig andere gesê het Darling en Groenekloof het potensiaal, daarom moet dit reg wees. Dat jakkals nou sy eie stert moet prys is vir Basson pynlik, maar dit dien as 'n "noodzakelijke verdediging [...] voor ons in een tijd van spoorweg-spanning".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg spoorweg. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Droogevlei, Groenkloof,<br>15 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Ik zie in Ons Land van 7 Januari een schrijven uit Moorreesburg, onderteekend "Boer", waarin hij den ed. heer Lochner verdedigt tegen de aanvallen uit Hopefield, Zandveld en Darling.<br>Nu wat Darling aangaat kan ik volmondig verklaren, dat er daar nooit een brief tegen den heer Lochner is geschreven; de brief, onderteekend Groenkloover is niet te Darling geschreven daar ben ik [zeker] van. Want wij Groenkloovers zijn [niet] gewoon anderen in nieuwsbladen naam[loos] aan te vallen, daartoe hebben wij te veel respekt voor anderen en voor ons zelven, en zoo wij schrijven dan onderteekenen wij onze namen, zoo als ik ga doen.<br>Nu wat ik tegen den heer Lochner te zeggen heb, dit heb ik publiek te Hopefield gezegd, niet onder een dekmantel, en verder ben ik heel moedig hem in der minne alles te zeggen en te vergeven. En wat meer is ga ik met mijn zoon nog voor hem stemmen; daartoe heb ik mijn reden.<br>Maar laten wij nu een kijkje doen in de resumé van "Boer" uit Moorreesburg, hoe of hij tegen ons onschuldig te velde trekt, daar wij hem "en geheel Moorreesburg" nooit eenig leed gedaan hebben. "Boer" barst los, veracht Groenkloof, bespot ons, beleedigt ons, waartoe hij in de verste verte geen recht heeft. Laten wij zien wat hij zegt. Groenkloof heeft een beetje rog en jakhalsbosch en knopbosch, en of rog dan zoo 'n edel graansoort is. Zie zijn onnoodig argument. Dan zegt hij de trein loopt door een nuttelooze vlakte, die niets opbrengt en zal niet betalen. Dan weer zegt hij Groenekloover heeft hoofdman Bason en zijn zoutpan ook nog vergeten. (Spottend, niet waar?) Verder wijst hij op de groote mijten en stroohoopen in Moorreesburg die wij niet hebben.<br>Nu wij erkennen dat het waar is, dat er te Moorreesburg groote oogsten gewonnen worden. Nu, "Boer" laat mij toe op mijn beurt toch ook iets van de door u verachte Groenkloof tot opheldering en verdediging te zeggen.<br>Hier wordt niet een weinig rog, jakhalsbosch en knopbosch gekweekt, maar een groote hoeveelheid koorn en andere graansoorten. Ik noem u eenige, ofschoon zwaar door roest geteisterd, nog hebben wij wat gewonnen. M. Duckitt, Alexandersfontein, heeft gewonnen 900 mud koorn, W. Basson, Bonteberg, 700 mud koorn, J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koorn, buiten andere granen.<br>En zoo kan ik u nog een dozijn plaatsen opnoemen. Oordeel voor u zelf.<br>Verder "Boer", beroemt zich uitsluitend op graan te Moorreesburg. Laat ons zien of de Groenekloof iets meer voor den dag kan brengen. Wat ik zeg kan ik met cijfers bewijzen.<br>Groenekloof levert jaarlijks 350 leggers wijn op behalve den brandewijn.<br>Groenekloof verkoopt jaarlijks duizenden schapen en honderden beesten en bokken.<br>Groenekloof levert jaarlijks op de produktenmarkt in October honderden balen lang wol, zonder brandziekte, tot eer en voorbeeld voor Malmesbury, en regelt als het ware de Malmesburysche markt tot uw voordeel, voor uwe korte wol. Ik beroep mij op de Malmesburysche wolkoopers.<br>Groenekloof levert jaarlijks een groote hoeveelheid boter op. Ik noem u eenige botermakers: M. Versfeld, Slangkop, maakt gemiddeld per week 200 lbs.<br>W. Versfeld " " " 200 "<br>W. Basson, Bonteberg, " " " 200 "<br>M. Duckitt, Alexandersfont. " " " 150 "<br>en nog meer anderen.<br>Groenekloof levert duizenden zakken allerbeste kalk op. Duizenden zakken bast voor looierijen.<br>Groenekloof heeft 7 zoutpannen, waarvan een te Droogevlei, die alleen, volgens nauwkeurige berekening 120,000 mudden per jaar kan opbrengen.<br>Nu verder in die verachtelijke Groenekloof kunt gij mooi oprecht vee, zooals paarden, beesten, schapen enz. te zien krijgen. Mooi kampen en omheinde plaatsen.<br>Kom "Boer" van Moorreesburg en overtuig uzelven en wordt genezen van uw razernij.<br>Nu veroorlooft mij een vergelijking te maken tusschen u en andere voorname personen.<br>"Boer" van Moorreesburg veracht Groenekloof, ten minste hij laat het zoo verstaan.<br>En lord Charles Somerset een van onze vroegere gouverneurs, heeft voor omtrent 45 jaren voorspeld dat Groenekloof een van de voornaamste deelen van Malmesbury zou uitmaken volgens haar eigenaardige grondsoorten. Nog anderen, zooals generaal Goodenough, ed. heer Middelton, ed. heer James Saur, sir James Sivewright, ed. heer Ross en een menigte andere personen, om niet eens van intelligente boeren te spreken van andere gewesten. Het publiek oordeele dus voor zichzelven.<br>Het is pijnlijk voor mij om ons eigen lof te verkondigen, maar een ieder weldenkend mensch zal wel verstaan dat het een noodzakelijke verdediging is voor ons in een tijd van spoorweg-spanning.<br>Ten slotte schaam ik mij om bestempeld te worden met den naam van hoofdman, want onze menschen kunnen allen goed lezen en redeneeren in 't Hollandsch en Engelsch en ook verstaan wat zij lezen, dus zij hebben geen hoofdman noodig.<br>Dus, vriend van Moorreesburg, breng toch in 't vervolg aan het oude goede spreekwoord: "Als een hond slaapt laat hem met rust" in toepassing op onze zaak.Nu met beste, vriendelijke groete,<br>Geheel de uwe,<br>JAN A. BASSON Ez., L.W.V.<br>P.S. Verder zinspeelt "Boer" op ons aanstaand hardepad van Kalabas. Maar laat mij u zeggen dat de zoutpannen van 36 tot 38 mijlen van Kalabaskraal zijn en bereken het gewicht van zout en de lage prijzen van dit artikel om te competeeren met anderen en gij zult zien hoe noodig een spoorweg is.<br>J. A. B.</ref> '''17 Januarie 1898:''' Op die plaas Drieheuvel{{voetnota|Daar is inderdaad 'n plaas "Drieheuvel" [in die enkelvoud!] op 'n ou topografiese kaart langs die Bergrivier, oos van Moorreesburg. Vandag word die naam "Drie Heuwels" op moderne topografiese kaarte aangegee - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318BB Porterville. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker.}} skryf Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) op hierdie datum sy repliek. Dit word op die 22ste Januarie gepubliseer en aan "Op de keeper beschouwd" gerig. Lochner wys maar net op sy kennisgewing wat op 15 Januarie 1898 in ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn het, waarvoor hy reeds byna 'n maand tevore op 28 Desember 1897 geteken het om in die koerant geplaas te word.{{voetnota|Die koerant wou waarskynlik nie te vroeg die kennisgewing plaas nie, omdat die datum van die vergaderings tot dan die lesers maklik kon ontgaan.}} Byna 'n week voordat die kennisgewing van die Hopefield-vergadering op 4 Januarie 1898 geplaas is. Hy en die ander Bondskandidate sal 27 Januarie op Darling wees, en 28 Januarie op Hopefield.<ref name="verkiesingsveldtog1898" /> Hy is bereid om vir die kiesers van Hopefield te ontmoet wat hom reeds "gecondemneer" het. Hy hoop dat "Op den keeper beschouwd" dan met sy ware naam vorendag sal kom, sodat vriend en vyand vir hulself kan oordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heer Lochner zal spreken. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Drieheuvel, 17 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer.–Ik zie in uwe uitgave van 13 dezer, dat "Op de keper beschouwd" in zijn antwoord op den brief van "Boer" zeide waarom antwoordt de heer Lochner niet zelf. Ik verwijs "Keper beschouwer" naar uwe uitgave van 15 dezer, waarin hij zal zien eene advertentie eener vergadering die ik onderteekend heb en wel op 28 Dec., ten einde "Keper beschouwer" en de kiezers van Hopefield, die mij zoo gecondemneerd hebben, op het platform te ontmoeten. En ik hoop dat "Op de keper beschouwd" dan met zijn waren naam voor den dag zal komen opdat vriend en vijand voor zichzelven kunnen oordeelen.<br>De uwe,<br>J. A. v. A. Lochner.</ref> ====== Hopefield hou groot vergadering ====== [[Lêer:Sir James Sivewright - May 1902 - Cape Colony.jpg|duimnael|regs|Hopefield se troefkaart:<br>sir James Sivewright<br>Kommissaris van Openbare Werke<br>(17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898)]] '''4 Januarie 1898:''' 'n Kennisgewing word geplaas van 'n vergadering wat gehou sal word op 7 Januarie, in die hofsaal op Hopefield, stiptelik om 10 vm. Rede: "om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen." Die inwoners van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenabaai, die Sandveld, Piquetberg, en die veldkornetskap Zout Rivier is ook genooi. Moorreesburg is duidelik nie genooi nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Kennisgeving: Een Belangrijke Vergadering. 4 Januari, p. 1: Een Belangrijke Vergadering Zal gehouden worden te Hopefield en wel op VRIDAG, den 7den JANUARI 1898, precies om 10 uur v.m. in de Hofzaal alhier, om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen. De Ingezetenen van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenbaai, Zandveld, Piketberg, en Veldkornetschap Zout Rivier, worden uitgenoodigd om deze, zeer belangrijke vergadering bij te wonen en niet ten achteren te blijven.<br>Op last der Vergadering<br>gehouden 29/12/97.<br>A.J. Stigling, Sec. Spoorweg Comité.<br>Hopefield,<br>December 30, 1897.</ref> '''7 Januarie 1898:''' 'n Groot vergadering is op Hopefield gehou. Ongeveer 300 van die invloedrykste ingesetenes van Hopefield, Darling, en omstreke was teenwoordig.Uit Darling was daar tussen 20 en 30 besoekers, en baie van ander plekke. Die landdroskantoor kon glad nie almal akkommodeer nie. Die doel van die vergadering was om insette vanaf die publiek te kry hoe hulle oor die voorgestelde spoorwegverlenging voel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J.W. Stigling was voorsitter.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" />Ds. Neethling, die ''pastor loci'', kon weens ongesteldheid nie die vergadering bywoon nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /><br> Stigling hoop die vergadering sal vrymoedig maar ordelik geskied. Graag wil hy ook net 'n regstelling maak. In ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897 staan daar sir James Sivewright het gesê dat alle plekke/plase afgevaardigdes hierheen moet stuur, en op grond van die gevoelens van die meerderheid afgevaardigdes sou hy optree. Dit is onjuis. Stigling het hier 'n brief van sir James Sivewright wat aan dr. Steyn gerig is, wat hy later aan die vergadering sal voorlees. Daarin sit sir James die saak duidelik uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling, die sekretaris, lees die kennisgewing voor, waarin almal van Hopefield en omstreke uitgenodig word om die vergadering by te woon. Die sekretaris sê hy sal ter opheldering voorlees uit ''De Zuid-Afrikaan''. Daarin staan geskryf wat die boere-parlementslede gesê het toe die eerste deputasie die regering gaan spreek het, om uit te wys:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Ryan eerder die spoorwegverlenging wou verongeluk as bevorder, en daarom nie so maklik onskuldig kan pleit nie<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Lochner van standpunt verander het<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Jan Basson werklik die verlenging wil bevorder.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarna lees Stigling hardop die uittreksels uit die verslag van die deputasie, naamlik:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Vir Pierce Ryan (LWV) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word."<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling beskou sir James Sivewright as 'n eerlike man, 'n man van gesag wat aan sy beloftes gestand doen. Hy glo ook dit was onbillik van Malmesbury om die voorgestelde verlenging te dwarsboom, omdat Malmesbury niks met die saak uit te waai het nie.{{voetnota|Malmesbury het reeds 'n terminus gehad, terwyl die ander dorpe nog niks gehad het nie. Malmesbury word dus reeds bevoordeel. Verder was hierdie dorp nie verteenwoordig of teenwoordig by die deputasie wat sir James Sivewright op 23 Februarie 1897 ontvang het nie.}}<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Brink (van die Sandveld) voel jammer dat sake so moes uitdraai en die (huidige) deputasie so lank gesloer het om die regering te gaan spreek. Maar wat hom net grief: mense het net so omgeswaai, en toe kom staan hulle en stel 'n ander lyn voor. Hy prys sir James; hy het getoon dat hy 'n man van sy woord is. Die vorige deputasie is 'n skreiende skande vir die inwoners van hierdie streke. Die lede van die Laerhuis is 'n skande; hul uitsluitlike doel was om hul persoonlike belange te bevorder en die koopmanne te bevoordeel. Jy hoef nie meer na die verteenwoordigers op te kyk nie. Dit grief hom soos Lochner so skielik 'n algehele ommeswaai gemaak het en nou teen die belange van sy kiesers opgetree het. Daar word nou baie gepraat van die groot, pragtige Moorreesburg, en Brink wil nou nie die Moorreesburgers beledig nie, maar hy sou tog baie graag wou weet van wanneer af Moorreesburg so 'n groot, manjifieke plek geword het. Na sy beste wete is daar slegs enkele plase wat hierdeur bevoordeel kon word. Na sy mening was die doel van die vorige deputasie nie om 'n beter lyn aan te beveel nie, maar om die spoorweg te verongeluk en om die handelaars (lees: die geldmag) van Malmesbury te bevoordeel. 'n Mens kan jou egter daaraan troos: sir James Sivewright sal tot die bitter einde toe aan sy woord getrou bly.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson is dit eens met Brink. Darling staan bankvas agter Hopefield. Die inwoners van Darling en Groenekloof was heeltemal tevrede met die opgemete lyn soos dit was. Die vorige deputasie het geen reg gehad om dit te doen nie. Dit is nie hoe ooreengekom en ingestem is nie. Malmesbury se gedrag is uiters laakbaar. As Malmesbury dan ontevrede was met die opgemete lyn, dan was dit sy dure plig om die inwoners van die ander plekke/plase te betrek. Maar nee, haastig en agteraf word 'n deputasie gestuur Kaap toe om 'n ander lyn te beding. Sodat slegs 'n paar mense ten koste van die menigte bevoordeel kan word. Die ingenieurs het uitdruklik gesê die lyn vanaf Malmesbury, daardie einste lyn wat die deputasie nou so voorstel, sal baie duurder kos as die huidige opmeting. Moorreesburg het glo baie produkte te bied, maar wat anders het Moorreesburg te bied behalwe graan? Groenekloof/Darling het 'n verskeidenheid produkte soos graan, wol, bas, kalk, sout, wyn ens. Mense wat sê Groenekloof het niks te bied nie, weet feitlik niks van die streek af nie. Verder wys Basson op die hartlike samewerking onder al die belanghebbende partye, en hoop die Sandveld en Piquetberg sal ook ewe hartlik met Hopefield wil saamwerk. As Piquetberg afgesny sal word, wat sal die plek dan beteken? Dit is vir die Piquetbergers se eie beswil om met Hopefield saam te werk.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Tapper (Darling) die volgende resolusie voor, en J. Visser (Klipbank) sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(1)''' Die vergadering is tevrede met 'n spoorlyn wat "het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen", maar ook 'n lyn wat gelyke reg sal laat geskied aan sowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai as die Sandveld.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Brink (Sandveld) voor, en Rijk Melck sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(2)''' Die vergadering spreek sy afkeuring uit m.b.t. die gedrag van Malmesbury en Moorreesburg teenoor Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en die Sandveld; omdat 'n deputasie gestuur is na die Kommissaris van Openbare Werke om die spoorlyn op so 'n manier te probeer wysig wat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld sal benadeel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J. Basson wil net 'n oomblikkie hierby stilstaan, voordat die resolusie tot stemming oorgaan. Basson keur die gedrag van Lochner ten sterkste af. Almal het gedink hy is 'n voorstander van die spoorwegverlenging. Altans, daardie indruk het hy gewek toe sir James Sivewright kom besoek aflê het; kyk maar na sy toespraak op Piquetberg op 15 Desember. Maar nou nie meer nie. En wat sake vererger, is: Lochner het hom weer as kandidaat vir die Hoërhuis verkiesbaar gestel. Onder hierdie omstandighede is daar nie 'n manier dat iemand vir hom gaan stem nie. Basson wil dit ook nie so ronduit noem nie, maar dit lyk of Lochner 'n Janusgesig het. By die banket van sir James Sivewright het Lochner hoogs voldaan hom geskaar by die voorgestelde spoorlyn, maar nou het hy skielik ontdek daar is 'n beter lyn net om die draai. Basson vind dit vreeslik jammer dat Lochner nie op Hopefield teenwoordig is om sy "vreemdsoortig gedrag" te verklaar nie. In die skare kom die uitroep: "hy is bang!". En wat Ryan aanbetref: Basson kan eerlikwaar sê, op politieke gebied het hy nog nooit Ryan geglo nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word nou algemeen en met toejuiging aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel D.J. Coetzee (Bergrivier) voor, en Chas. Ducket sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(3)''' Die vergadering veroordeel die gedrag van Ryan en Louw (LWV's) en Lochner (LWR) wat bogenoemde deputasie vergesel het, en hul eie persoonlike belange bó die belange van Darling, Hopefield, ens. gestel het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Jacob Retief voor en Jan Basson sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(4)''' Die vergadering stel sy volle vertroue in die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, en die billike wyse waarop hy die rigting van die genoemde spoorweg aangedui het; sou die spoorweg gebou word, sal dit 'n lewende monument wees van sy onpartydigheid en handhawing van gelyke regte, veral aan 'n deeltjie van die distrikt Malmesbury wat die spoorlyn die nodigste het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jacob Retief wil ook net 'n paar woorde sê oor die voorstel voordat daar tot stemming oorgegaan word. Hy onthou hoe groot die opkoms was en hoe geesdriftig sir James Sivewright 'n rukkie gelede nog ontvang is met sy vorige besoek om die behoeftes van hierdie geweste te ondersoek. Lochner en Ryan was ook teenwoordig. En almal stem toe soos een man saam dat die voorgestelde lyn die enigste moontlike en allerbeste een was. Maar nou het dieselfde parlementslede onmiddellik omgeswaai; daarom kan hul kiesers hulle nie meer vertrou nie. Die parlementslede wou die uitbreiding saboteer, uit eiebelang. Waarom moes die streke hul eie belange opoffer vir 'n paar menere?<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daar was party uit Malmesbury wat alles by magte sou doen om die verlenging te probeer kelder, omdat hulle Malmesbury as die terminus/eindpunt wil behou, en sodoende die mag wil behou. Maar hoe klop die syfers? Die Malmesbury-lyn is nie lonend nie, en nou moet almal mooi saamwerk en opdok om 'n dooie lyn aan die lewe te hou? Waarom dan, as die voorgestelde verlenging 'n lonende een daarvan kan maak? Retief wil ook benadruk: daar is manne op Malmesbury wat openlik gesê het die Darlingers en Hopefielders se kleinkinders sal al grys wees, dan sal hulle nog nie die verlenging sien nie. Wat beteken sulke praatjies dan anders as om hierdie voorgestelde verlenging te probeer verongeluk? Gelukkig steur sir James Sivewright hom nie aan sulke ongegronde bewerings en selfsugtige argumente nie, maar het rotsvas by sy beginsels gestaan. sir James is 'n versiende man; hy sal nie deur hulle oorreding so 'n flater begaan nie. Sir James sal sonder twyfel hierdie omgewing behulpsaam wees, maar dan moet sy hande versterk word deur eendragtige samewerking.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die voorsitter wil net graag vinnig terugkeer na daardie misverstand in ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897. Hy glo nie ''De Zuid-Afrikaan'' sou met kwade bedoelings sulke waninligting versprei het nie, maar die koerant is ongetwyfeld verkeerd ingelig. Stigling lees die brief voor wat sir James Sivewright aan dr. Steyn gerig het:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> {{cquote| Dr. Steyn!<br> Ek lees in die koerante 'n aanhaling m.b.t. die vergadering waar ek met u en die ander lede van die deputasie teenwoordig was. Blykbaar sou ek glo gesê het: "dat ek my sou skaar by die beslissing van die meerderheid van die verteenwoordigers van 'n vergadering wat belê sal word".<br> Ek vind dit gepas om u meteens daaraan te herinner dat sodanige uitlating nooit oor my lippe gekom het nie. Wat meneer Louw egter aanvoer, feitlik veelmaal gedurende die byeenkoms, was: indien die verteenwoordigers van Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg tot 'n vergelyk kon kom, hy daarvan seker sou wees dat hulle 'n spoorlyn sou kon trek waarmee almal tevrede sou wees. Daarop het ek geantwoord dat indien mense hulle by één lyn kon bepaal, waarmee almal tevrede sou wees, daar niemand meer tevrede sou wees as ek nie. En ek stel my bereid om so 'n spoorlyn toe te ken.<br> Ek vind dit gepas om dit meteens aan u te noem om enige misverstand te voorkom.<br> Die uwe, James Sivewright.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> }} Die brief is dawerend toegejuig. Te midde van die briewe in die koerante wat net kwaad stook om die goeie saak te verydel, kan die inwoners van Hopefield en omstreke maar sir James steun, om te kry wat hulle wil hê. Doen hulle dit nie, dan sal hulle niks kry nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word met groot toejuiging en staande applous aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson bedank die voorsitter en die sekretaris vir hul dienste, waarop dr. Nieuwoudt sekondeer. Jacob Retief bedank die inwoners van Darling, die Sandveld en ander plekke wat die Hopefielders so kragdadig gesteun het en steeds steun, en spreek die hoop uit dat hulle op soortgelyke wyse sal voortgaan. Coetzee sekondeer. Brink beskou dit van die allergrootste belang dat die inwoners van Darling, Hopefield, die Sandveld, Groenekloof, St. Helenabaai en Saldanhabaai hartlik moet saamwerk. Slegs daardeur sal die gewenste doel bereik word.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Dr. Nieuwoudt stel voor dat die sekretaris die opdrag gegee word om die verrigtinge van die vergadering aan sir James Sivewright te stuur. Brink sekondeer. Daarna gaan die vergadering uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 11 Januari, Bijvoegsel:Volgens aankondiging werd alhier heden (Vrijdag 7 Jan.) eene vergadering gehouden, om de voorgestelde spoorwegverlenging te overwegen en te bespreken. De opkomst was zeer groot en invloedrijk; ja het zou goed geweest zijn zoo zij, die dikwijls zich zoo vergeten en met verachting van de boeren spreken, tegenwoordig waren, om te zien met welke klas van menschen men te doen heeft; en dat zij alles behalve verachtelijke boeren zijn. Het magistraatskantoor kon dan ook volstrekt niet allen bevatten, daar zoowat een 300 tegenwoordig waren. Van Darling waren tusschen 20 en 30 overgekomen, en velen van andere plaatsen.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. W. Stighling, die in eenige inleidende woorden het doel der vergadering bekend maakte nl. om het gevoelen van het publiek te vernemen over de voorgestelde spoorwegverlenging. Hij hoopte dat de vergadering zich vrij en duidelijk, maar tevens bezadigd en ordelijk zou uitspreken. Voor hij de gelegenheid tot spreken gaf, wenschte hij aan te merken dat hetgeen in Ons Land van 25 December 1897 voorkwam, als zoude sir James Sivewright gezegd hebben, dat alle plaatsen afgevaardigden moesten kiezen, en dat hij dan overeenkomstig het gevoelen van de meerderheid der afgevaardigden zou handelen, niet correct was. Ons Land moet verkeerd ingelicht zijn. Hij had hier een brief van sir James Sivewright aan dr. Steyn hieromtrent, die hij later zou voorlezen, waarin sir James de zaak behoorlijk uiteenzette.<br>Daarop las de secretaris, de heer A. J. Stighling, de kennisgeving, de vergadering oproepende voor, waarin allen zoowel van Hopefield als omstreken uitgenoodigd werden de vergadering bij te wonen. De secretaris zeide dat hij ter opheldering zou voorlezen uit Ons Land, wat de boeren parlementsleden gezegd hebben toen de eerste deputatie over deze zaak de regeering ontmoet heeft, om aan te toonen:<br>dat de heer Ryan niet maar zoo gemakkelijk onschuldig kon gepleit worden in deze zaak, daar zijn streven was de verlenging te verongelukken in plaats van te bevorderen;<br>dat de heer Lochner van front veranderd was, en<br>dat de heer Jan Basson werkelijk de bevordering der verlenging bedoelde.<br>Hij las daarop de volgende uittreksels uit het rapport van de deputatie bij de regeering:<br>AANHALING.<br>"De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een ommekeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorwegverkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken en achtte de spoorweg den grootsten vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg, moest men echter ééne zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury-lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van punt tot puntlijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden die gebouwd werd enkel met het doel de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven"…<br>"De heer Lochner verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury verlenging daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij, men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen".<br>"De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zouden worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op 15 Januari 1897 eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorwegverlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was, zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury-lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben, die als het ware een afzonderlijke lijn vormt), òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg en vandaar naar Piketbergwegstatie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen: 'Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Clanwilliam, Zandveld, Troe-Troe, Calvinia en Namakwaland, op de billijkste wijze behandeld zullen worden.'"<br>Verder wees hij er op dat sir James Sivewright als eerlijk man en man van positie zich aan zijne belofte gehouden had. Hij was ook van gevoelen dat het onbillijk was van Malmesbury, de voorgestelde verlenging te dwarsboomen, daar Malmesbury, volgens zijne opinie, niet met de zaak te maken had. (Hoor, hoor.)<br>De heer Brink (Zandveld) drukte zijn leedwezen uit, dat de zaken zulk een loop genomen hadden. Hij betreurde het dat de deputatie zoo lang gesloerd had de regeering te ontmoeten. Maar wat hem het meeste griefde was, dat men nu gelijk de wind omgedraaid was, en een andere lijn ging aanbevelen dan de voorgestelde. Hij prees sir James echter; die had getoond een man van zijn woord te zijn, en heeft zijne positie op waardige wijze opgehouden. (Toejuiching.) Hij noemde de laatste deputatie eene schande voor de ingezetenen van deze streken. (Hoor, hoor!) En de leden van het lagerhuis zijn ook een schande voor ons. (Hoor, hoor!) Hun doel was slechts hunne persoonlijke belangen te behartigen en de kooplieden te bevoordeelen. (Toejuiching.) Hij was van gevoelen dat men van de lagerhuis-leden verder geen notitie kon nemen (hoor, hoor!) Doch wat hem zeer griefde was, dat de heer Lochner zoo plotseling geheel omgesprongen was en nu tegen de belangen van zijne kiezers handelt (hoor, hoor!) Men sprak nu zooveel van het groote prachtige Moorreesburg, en hij wou de Moorreesburgers niet beleedigen, maar toch wenschte hij gaarne te weten sedert wanneer Moorreesburg dan zulk een groote prachtige plaats geworden was. (Hoor! hoor!) Zoover hij wist waren er slechts eenige plaatsen die daardoor bevoordeeld zullen worden. Het doel van de deputatie was volgens zijn gevoelen, niet om eene betere lijn aan te bevelen, maar — om den spoorweg te verongelukken (luide toejuiching), en de kooplieden van Malmesbury te bevoordeelen. (Toejuiching.) Er was echter een troost: men wist dat men in sir James met een eerlijk man te doen heeft, die zijne belofte nog steeds gehouden heeft, en spreker was vast overtuigd dat sir James zich aan zijn woord zal houden tot het einde. (Toejuiching.)<br>De heer J. Basson, ex-L.W.V., ging samen met wat door den heer Brink gezegd was. Hij kon getuigen dat Darling eenparig samengaat met Hopefield. De inwoners van Darling en Groenekloof waren geheel tevreden met de lijn zooals nu opgemeten. Het was zeker dat de deputatie gedaan had waartoe zij geen recht had. Hij keurde het gedrag van Malmesbury ten sterkste af. Als Malmesbury dan ontevreden was met de opgemeten lijn, dan was het haar plicht de inwoners van de belanghebbende plaatsen op te roepen, en het gevoelen te vernemen, maar in stede daarvan werd eene deputatie haastig, in het geheim als het ware, afgevaardigd en naar de Kaap gezonden om te trachten eene andere wending aan de zaak te geven, ten voordeele van een paar lieden en ten koste van de groote menigte. (Hoor! hoor!) En nu, wat was het geval? De ingenieurs getuigen dat de lijn van Malmesbury, zooals door de deputatie aan de hand gegeven, veel kostbaarder zal wezen dan de lijn nu onder opmeting. Men beweerde dat Moorreesburg zoo vele produkten had, maar hij vroeg welke produkten had Moorreesburg behalve graan? Daarentegen heeft men te Groenekloof een menigte produkten zooals graan, wol, bast, kalk, zout, wijn enz. Zij die beweren dat Groenekloof geene produkten ten vervoer heeft, weten eenvoudig niets van die streek. (Hoor! hoor!) Hij wees verder op het groot gewicht van hartelijke samenwerking door al de belanghebbende partijen, en drukte de hoop uit dat Zandveld en Piketberg ook hartelijk met Hopefield zullen samenwerken. Wordt Piketberg afgesneden, wat zal die plaats dan beteekenen? Het was dus van belang voor de Piketbergers met Hopefield saam te werken.<br>Daarop stelde de heer Tapper (Darling) voor, de heer J. Visser (Klipbank) secondeerde en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg-spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen."<br>Daarop werd voorgesteld door den heer Brink (Zandveld), gesecondeerd door den heer Rijk Melck:<br>"Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt, om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br>De heer J. Basson zeide dat hij een paar woorden moest zeggen voor de resolutie tot stemming gebracht werd. Hij drukte zijne sterke afkeuring uit over het gedrag van den heer Lochner. Men heeft gedacht in hem een sterke voorstander van de verlenging te hebben. Immers dat liet hij verstaan uit zijne aanspraken ten tijde van het bezoek van sir James Sivewright. Ten bewijze diene zijn aanspraak gemaakt te Piketberg op 15 ult. Maar nu was hij schielijk omgedraaid. En wat de zaak nog ernstiger maakt is dat de heer Lochner zich nu nog aanbiedt als kandidaat voor het hoogerhuis; maar men had geene vrijmoedigheid onder deze omstandigheden voor hem te stemmen. Hij wilde het niet gaarne zeggen, maar toch schijnt het of de heer Lochner een man van twee aangezichten was, want met het banket aan sir James Sivewright heeft de heer Lochner zich hoogst voldaan verklaard met de voorgestelde lijn, maar nu heeft hij haastig ontdekt dat eene andere lijn beter zal wezen. Spreker betreurde het ten zeerste dat de heer Lochner niet tegenwoordig was om een uitleg van zijn vreemdsoortig gedrag te geven. (Toejuiching en geroep van: hij is bang). Wat de heer Ryan aangaat moet hij ronduit verklaren, dat hij de heer Ryan nooit op politiek gebied geloofd had (hoor, hoor).<br>De resolutie werd nu algemeen en met acclamatie aangenomen.<br>Daarop stelde de heer D. J. Coetzee (Bergrivier) voor, gesecondeerd door den heer Chas. Ducket en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen; deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br>Daarop stelde de heer Jacob Retief voor en de heer J. Basson secondeerde:<br>"Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg, en stelt haar volle vertrouwen in hem; ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg-spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten stelt."<br>De heer Retief zeide dat hij een paar woorden wenschtte te zeggen op het voorstel eer het ter stemming gebracht werd. Hij wenschte er aan te herinneren hoe groot de opkomst was en hoe geestdriftig sir James Sivewright voor eenigen tijd ingehaald werd, toen hij overgekomen was om de behoeften van deze gewesten te onderzoeken. De parlementsleden Lochner en Ryan waren ook tegenwoordig. En allen stemden toen eendrachtig samen dat de voorgestelde lijn de eenige mogelijke en allerbeste was. Maar nu hebben diezelfde parlementsleden dadelijk rechtsomkeer gemaakt en gaan nu tegen de belangen hunner kiezers, en derhalve kunnen hunne kiezers hen niet langer vertrouwen. (Hoor! hoor!) Het doel van de heeren parlementsleden was, de verlenging te verongelukken, daar ze tegen hunne persoonlijke belangen was. Maar moesten de belangen van al deze streken dan aan de persoonlijke belangen van een paar heeren opgeofferd worden? (Hoor! hoor!) Sommigen van Malmesbury deden alles in hun vermogen om de verlenging te verhinderen, omdat zij Malmesbury als terminus willen behouden. Maar was dat recht? De Malmesbury-lijn betaalt niet, en moeten wij nu medewerken voor altijd eene onbetalende lijn aan te houden, daar de lijn eene goed betalende kan gemaakt worden door de verlenging? (Hoor! hoor!) Hij wenschte er nadruk op te leggen dat te Malmesbury mannen waren die openlijk gezegd hebben dat onze kindskinderen zullen grijs wezen, en dan zal men nog niet de verlenging zien. (Hoor! hoor!) Wat beteekende dit anders dan dat zij meenen de verlenging te dwarsboomen? (Hoor! hoor!) Sir James Sivewright stoorde zich echter gelukkig niet aan alle ongegronde beweringen en zelfzuchtige betoogen, maar stond vast bij zijn eens gegeven woord, en zal dit met der daad ook bewijzen. (Hoor! hoor!) Sir James was een ver-ziend man, en zal dus niet zulk een vlater maken, als waartoe men hem brengen wilde. Het is zeker dat sir James deze streken helpen zal, maar dan moeten wij zijne handen sterken door eendrachtige samenwerking. (Toejuiching.)<br>De voorzitter zeide dat hij wenschte een weinig opheldering te geven, want er heerschte eenig misverstand naar aanleiding van hetgeen in het inleidings-artikel van Ons Land van 25 Dec. verschenen was. De houding van sir James werd daarin verkeerd voorgesteld. Hij was overtuigd dat hier geen moedwil in het spel was, maar Ons Land werd ongetwijfeld verkeerd ingelicht. Hij zou nu den brief lezen door sir James aan dr. Steyn hieromtrent gericht. Hij las daarop den volgenden brief:<br>"Dr. Steyn!<br>Ik zie in de nieuwsbladen een aanhaling aangaande de bijeenkomst die ik met u en de andere leden van de deputatie, die u hebben vergezeld, heb gehad. Het wordt daarin gezegd dat ik zoude gezegd hebben, 'dat ik de beslissing van de meerderheid der vertegenwoordigers van een vergadering die belegd zal worden, zal accepteeren.'<br>Ik beschouw het recht u meteen te herinneren dat zoodanige uitlating mijne lippen nooit is ontgaan. Maar wat de heer Louw aanmerkte, en wel verscheidene malen gedurende de samenkomst was, dat indien personen, vertegenwoordigende Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg, elkander zouden ontmoeten, hij verzekerd is, dat zij een lijn zouden kunnen bepalen, waarmede allen zouden tevreden zijn. Mijn antwoord daarop was, dat indien men zich bij één lijn kon bepalen, die allen genoegen kan geven, er niemand meer tevreden zou zijn, dan ik, en ik zal gereed zijn zoodanige lijn toe te kennen.<br>Ik beschouw het recht om dit meteen openlijk voor u te leggen om misverstand te voorkomen.<br>De uwe, JAMES SIVEWRIGHT."<br>De brief werd daverend toegejuichd. Verder betreurde de voorzitter het gedurig en hatelijk schrijven in de nieuwsbladen, daardoor werd slechts kwaadbloed gezet en de goede zaak benadeeld. Als de inwoners van Hopefield en omstreken sir James steunen dan zullen zij verkrijgen wat zij hebben willen, doch doen zij dat niet dan zullen zij niets krijgen (hoor, hoor!)<br>De resolutie werd nu met groote acclamatie en staande aangenomen.<br>Daarop stelde de heer J. Basson eene dankbetuiging aan den voorzitter en den secretaris in voor hunne bekwame en kostelijke diensten. Dr. Nieuwoudt secondeerde, en met geestdrift aangenomen. De heer J. Retief stelde een motie van dank voor aan de inwoners van Darling, Zandveld en andere plaatsen die de Hopefielders zoo krachtdadig gesteund hebben en nog steunen, en de hoop uitdrukkende dat zij zullen voortgaan op deze wijze te helpen. De heer Coetzee secondeerde en met acclamatie aangenomen. De heer Brink drukte ook er op dat het van het allergrootst belang was dat de inwoners van Darling, Hopefield, Zandveld, Groenekloof, St. Helena- en Saldanhabaaien hartelijk zullen samenwerken. Alleen daardoor zal het gewenschte doel bereikt worden.<br>Dr. Nieuwoudt stelde voor en de heer Brink secondeerde den secretaris te gelasten de verrichtingen van de vergadering aan sir James te zenden. Aangenomen. Daarna ging de vergadering uiteen.</ref> Daar is eweneens besluit om hierdie resolusies aan die Kommissaris te stuur.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1">''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De Piketberg-spoorweg. Groote vergadering te Hopefield. 8 Januari, Bijvoegsel: Hopefield, 7 Jan. (''Per telegraaf'') - Heden werd alhier eene groote vergadering gehouden om de spoorweg-kwestie te bespreken. Ongeveer drie honderd invloedrijke ingezetenen van Hopefield, Darling, enz. waren tegenwoordig. De vergadering was zeer geestdriftig, doch ordelijk. De heer J.W. Stigling was voorzitter. Sterke aanspraken werden gemaakt tegen het gedrag van de heeren<br> Louw, Ryan en Lochner,<br> alsook tegen de houding van Malmesbury. De volgende resoluties werden eenparig aangenomen.<br> (1) "Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen.<br> Veroordeeling."<br> (2) "Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br> (3) "Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen, deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br> Lof<br> (4) "Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg en stelt haar volle vertrouwn in hem, ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop hij dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten heeft gesteld."<br> Ook werd besloten de resoluties aan sir James Sivewright te zenden.</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf die verslaggewer van ''De Zuid-Afrikaan'': Selde het die koerant so 'n groot vergadering bygewoon waarin soveel belangstelling getoon is, waar so 'n belangrike kwessie op die spel was, waar persone uit soveel verskillende oorde saamgekom het, wat tog so geesdriftig, maar tog ordelik, besadig en eenstemmig was. Dit klaar is 'n pluimpie vir die Hopefielders en hul saak. Diegene wat beweer dat Hopefield maar 'n baie primitiewe en nietige plekkie is, en dat die inwoners ook maar "so-so" is, kan gerus by geleentheid die dorp kom besoek. Die klas boere alhier is van die voorste soort, manne op wie die Afrikaners trots kan wees. Dan 'n paar punte:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Hopefield is nie so nietig soos mense hulself dit voorstel nie. Die goeie geboue en die handel "strekt tot verbasing".<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Deur spoorwegkommunikasie toon Hopefield die potensiaal om 'n belangrike plek te word, want dit is in 'n baie produktiewe streek geleë, het volop en goeie water en hope geskikte bougrond en, bowenal, beskik oor 'n aantal vooruitstrewende inwoners.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die dorpsgrond beslaan so tussen 4 000 en 5 000 morg - wat ook nie te min is nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * ''De Zuid-Afrikaan'' se verslaggewer wil nie graag 'n mening uitspreek oor die spoorlyn self nie. Maar as die voorgestelde lyn gebou word, sal 'n gelyke terrein verkry word (sodat die spoorlyn redelik goedkoop gebou kan word) en deur 'n produktiewe gebied loop. Feitlik al die belanghebbende plekke sal min of meer op gelyke voet behandel word. En elke plek sal 'n stasie kry wat 1½ uur se reis ver is. Dit sal ongetwyfeld die oorgrote meerderheid tevrede stel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die verslaggewer wens die ywerige spoorwegbevorderingskomitee, by name A. J. Stigling, M. H. Visser, J. A. Stigling en F. H. Schreuder van Hopefield, alle sukses met hul werk toe.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Aanmerkingen. 11 Januari, Bijvoegsel: Het heeft onze aandacht zeer getroffen zulk eene vergadering bij te wonen. Zelden hebben wij zulk eene groote vergadering bijgewoond waar zoo veel belangstelling betoond werd, waar zulk eene belangrijke kwestie op het spel was, waar personen uit zoovele verschillende oorden te zamen kwamen, die toch zoo geestdriftig, maar tevens ordelijk, bezadigd en eenstemmig was. Dit zegt machtig veel voor de zaak der inwoners van Hopefield. Zij die beweren dat Hopefield maar een zeer primitieve en nietige plaatsje is, en dat de inwoners ook maar "zóó zoo" zijn, zouden weldoen die plaats bij zulk eene gelegenheid te bezoeken. De klasse boeren die wij daar gezien hebben zijn over het algemeen van onze voorste boeren, mannen op wie de Afrikaanders trotsch kunnen wezen, mannen van den rechten stempel, die het hart op de rechte plaats dragen en zeer gehecht zijn aan hun dierbaar nationaliteit en taal. Men betreurde het algemeen dat ds. Neethling, de pastor loci, te ongesteld was de vergadering bij te wonen, daar hij een man is die groot belang in deze zaken stelt en inderdaad een raadgever van diegenen zijn onder wie hij arbeid. Het schijnt dan ook of de menschen daar zeer verknocht zijn aan hunnen waardigen leeraar.<br>Wat Hopefield zelve aangaat, dient opgemerkt te worden dat de plaats volstrekt niet zoo nietig is als men wil voorstellen. Wij waren verbaasd zulke goede gebouwen daar te zien, en de handel nu daar gedreven strekt tot verbazing. Met spoorwegcommunicatie belooft Hopefield nog eene belangrijke plaats te worden, want het is gelegen in een zeer produktieve streek, heeft volop en goed water, heeft veel geschikt bouwgrond, en bovenal, bezit het een aantal progressieve inwoners. De dorpsgrond is ook zeer uitgebreid, en beslaat zoowat tusschen 4,000 en 5,000 morgen grond.<br>Over den spoorweg zelve willen wij niet gaarne een gevoelen uitspreken. Maar toch schijnt het ons of de lijn nu onder opmeting, de eenige is die aan het gewenschte doel zal beantwoorden. Immers, wordt de lijn alzoo gemaakt, krijgt men een effen terrein, zoodat de lijn betrekkelijk goedkoop zal wezen en toch door een produktieve streek gaan, en daarbij worden al de belanghebbende plaatsen ongeveer op gelijken voet behandeld, want dan krijgen al de belanghebbende plaatsen een statie van een uur tot een en een half uur verwijderd. En dit zal ongetwijfeld de groote meerderheid tevreden stellen. Wij wenschen het ijverig spoorweg bevorderings-comité, de hh. A. J. Stighling, M. H. Visser, J. A. Stighling en F. H. Schreuder, van Hopefield alle succes toe op zijn werk.</ref> Die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' self verkies egter om polities onbetrokke te bly. Alles hierbo is die verslaggewer se indrukspunte as sodanig.<br> Die resolusies toon hoe die Kaapkolonie smag na spoorwegverbinding met die groot Koloniale markte, wat steeds voorsien word met ingevoerde produkte in tonnemaat. Dat die distrikte Malmesbury en Piquetberg reeds lank genoeg op 'n spoorweg gewag het, spreek vanself - mag die beste spoorweg spoedig gebou word. Die vergadering op Hopefield was baie geesdriftig en verskillende sprekers het hul saak op welsprekende wyse en moedig verdedig. Die resolusies dui duidelik ook daarop dat die distrik geensins tevrede is met die plaaslike parlementslede nie, omdat hulle enkele deputasies na sir James Sivewright vergesel het. Hier kom egter die groot "maar". Dit is onwenslik om die opmeet van 'n spoorlyn in 'n politieke kwessie te laat ontaard. Daar is reeds te veel "politieke spoorweë" in die Kaapkolonie. Mense staan klaar gereed om die hele saak in die hande van sir James Sivewright oor te laat. Wat die redaksie eerder sou verlang is klipharde syfers, opgawes en gegewens, en minder retoriek aangaande die verskillende roetes. Dit is onmoontlik om 'n onpartydige oordeel te vorm sonder om die rigting, grondsoorte, en dies meer in ag te neem.<ref name="ZA18981101">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Malmesbury-Piketberg spoorweg. 11 Januari, p. 2: De gemoederen in de distrikten Malmesbury en Piketberg zijn gaande over de opmeting van een spoorlijn door genoemde distrikten. De belangstelling toont hoe verlangend men in de Kaapkolonie is naar spoorweg-verbinding met de groote Koloniale markten, die nog steeds voorzien worden met duizenden tonnen ingevoerde produkten. De strijd over de verschillende routen doet ons denken aan Caledon en Villiersdorp, en wij hopen van harte, dat Malmesbury en Piketberg er in mogen slagen spoedig een spoorweg te krijgen. Het benieuwt ons welke lijn ’t eerst gebouwd zal worden.<br>De vergadering te Hopefield, speciaal in een andere kolom gerapporteerd, was zeer geestdriftig en de verschillende sprekers hebben hun zaak op welsprekende wijze en moedig verdedigd. De resoluties die werden aangenomen toonen, dat de inwoners van dat deel van ’t distrikt geenszins tevreden zijn met de plaatselijke parlementsleden, omdat zij eenige deputaties naar sir James Sivewright hebben vergezeld. Intusschen wenschen wij op te merken, dat het zeer onwenschelijk is van het opmeten van een spoorlijn een brandende politieke kwestie te maken. Wij hebben ongelukkig reeds te vele "politieke spoorwegen" in ons land. Sir James Sivewright werd hoog geroemd door de sprekers en men schijnt gereed te zijn de geheele zaak in zijne handen te laten.<br>Hoewel wij het zeer ongaarne zouden zien, dat van deze opmeting een politieke kwestie gemaakt zou worden, juichen wij de uiting van gevoelen over deze en alle andere belangrijke kwesties van harte toe. Het kan slechts goed doen al de argumenten, en vooral al de feiten voor ’t publiek te brengen. Gaarne hadden wij wat meer cijfers en opgaven aangaande de verschillende routen. Het is onmogelijk een onpartijdig oordeel te vormen zonder de werkelijke opgaven, de richting, geaardheid van den grond, enz.<br>Onze rapporteur geeft zijne indrukken omtrent Hopefield en de verschillende routen: doch men neme zijne toelichting als zoodanig en niet als een oordeel door ''Ons Land'' uitgesproken. In deze plaatselijke kwestie houden wij ons neutraal en trachten haar zooveel mogelijk buiten de politiek houden. Dat de distrikten van Malmesbury en Piketberg reeds lang genoeg op een spoorweg hebben gewacht spreekt van zelf. Moge de beste spoorweg spoedig gebouwd worden!<br> Ook te Piketberg werd Zaterdag, l.l. eene vergadering gehouden en een deputatie werd afgevaardigd naar sir James Sivewright. De beste belangen van den spoorweg zullen stellig bevorderd worden door er zoo min mogelijk een persoonlijke en een politieke kwestie te maken.</ref> '''10 Januarie 1898:''' Op Piquetberg is 'n vergadering gehou en 'n deputasie afgevaardig om sir James Sivewright te gaan spreek. Weer waarsku ''De Zuid-Afrikaan'', dit sal in die beste belang van die spoorweg wees om dit so min as moontlik 'n persoonlike en politieke kwessie van te maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg spoorweg. 13 Januarie, p. 3: Notulen van eene vergadering gehouden in de hofzaal te Piketberg ten 7.30 p.m. op den 10den Januari 1898.<br>Ongeveer 30 personen waren tegenwoordig. Op voorstel van den heer A. J. Wiid Sr. werd de heer W. Liebenberg als voorzitter gekozen. Voorgesteld door den heer Lambert Fick, gesecondeerd door den heer J. W. L. Wiid: dat deze vergadering van inwoners en eigenaren van eigendom in het dorp Piketberg, van gevoelen is dat de beste belangen van dit dorp en het publiek van Piketbergvallei gebaat zullen worden door het bouwen van een spoorwegstatie geheel op den dorpsgrond, waardoor niet alleen kosten van onteigening vermeden zullen worden, maar waardoor boeren ook voorzien zullen worden van veeweide. Algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick, gesecondeerd door den heer J. Dommisse: dat eene deputatie afgevaardigd worde naar de spoorweg conferentie, te worden gehouden te Malmesbury, ten einde de wenschen van dit dorp daar voor te dragen, en om vandaar naar sir James Sivewright te gaan.<br>Na eene korte discussie, waarbij sommigen het gevoelen uitdrukten dat twee deputaties behooren gezonden te worden, werd het voorstel algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick en gesecondeerd door den heer Jan Wiid: Dat de heer Pieter J. Retief een deputatie zal wezen, en bij zijn terugkomst het resultaat van zijn zending voor eene vergadering zal leggen.<br>Algemeen aangenomen.<br>Met eene bedanking aan den voorzitter ging men uiteen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. Vergadering te Piketberg. 11 Januari, Bijvoegsel: Piketberg, 8 Jan. [...] Eene vergadering inzake de voorgestelde spoorweglijn werd heden namiddag alhier gehouden. Een lange en warme discussie werd gevoerd, en niettegenstaande een protest tegen de rechtsgeldigheid van eene deputatie naar de conferentie te Malmesbury, werden toch als zoodanig gekozen de heeren Willem Liebenberg, Johannes Kotze, en Dirk Brink.<br>Eerstgenoemde zijne opwachting bij sir James Sivewright te maken met macht slechts te besluiten over de route van Malmesbury naar Bergrivier en om samen te werken met Hopefield en Darling, daar ds. Vlok aanmerkte dat het doel van Malmesbury en Moorreesburg was de lijn te verongelukken.</ref><ref name="ZA18981101" /> ====== Verkiesing van die Wetgewende Raad 1898 ====== [[Lêer:Noordwestelike_sirkel_kiesafdeling_1910.jpg|duimnael|regs|Die Noordwestelike Sirkel (1910) met die onderskeie kiesafdelings. Hierdie voorstelling toon hoe kiesafdelings Malmesbury, Piquetberg, Worcester, Namaqualand en Clanwilliam almal gesamentlik vir hul drie verteenwoordigers in die Wetgewende Raad moes stem. Van die ouer kiesafdelings (soos Calvinia en Ceres) het reeds met ander kiesafdelings versmelt.]] '''1898''' was die verkiesingsjaar vir nuwe Lede van die Wetgewende Raad. Omrede hierdie persone gaan bepaal watter wetsontwerpe in die Hoërhuis aangeneem gaan word, al dan nie, moes die publiek deeglik kennis neem wat die kandidate se standpunte is. Veral ook nog met die [[Jameson-inval]] vars in almal se geheue. Aan die progressiewe kant was James Douglas Logan. Cecil John Rhodes se eerste ministerie het in 1893 tot 'n val gekom juis omdat sir James Sivewright, die minister aan die stuur van die Kaapse Regeringspoorweë, in 1892 'n alleenhandel-kontrak vir vyftien jaar aan Logan toegeken het om verversingslokale op treinstasies te bedryf.{{voetnota|Vandag sou dit as tenderbedrog gesien word}}<ref name="SmithElections1980">[https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/17782/thesis_hum_1980_smith_alan_john_charrington.pdf?sequence=1 Smith, A.J.C. 1980. General Elections in the Cape Colony: 1898-1908. Unpublished Master of Arts Dissertation. University of Cape Town.]</ref> Dit was luukse eetplekke lank voordat eetwaens algemeen geword het. Al het Logan en Rhodes nie altyd langs dieselfde vuur gesit het nie, het hy wel gereeld 'n broodjie met die Bondsmanne gebreek om sy kommersiële belange te beveilig. En dalk weet hy net iets van treine af. Dan was daar J.J. Joubert, 'n onafhanklike kandidaat.<ref name="SmithElections1980" /> Dirk de Vos Rabie is wynboer (Kiesafdelings Worcester en Ceres),<ref name="verkiesingskandidate1897" /> Jacobus Abraham van Aarde Lochner koringboer (Kiesafdelings Malmesbury en Piquetberg)<ref name="verkiesingskandidate1897" /> en Petrus Benjamin van Rhijn (Kiesafdelings Clanwilliam en Calvinia)<ref name="verkiesingskandidate1897">De Zuid-Afrikaan. 1897. Publieke vergadering te Achter Piketberg. 11 November, Bijvoegsel, p. 7: [Een] publieke vergadering gehouden te Onder-[plaats] op 28 October bijeengeroepen door den Bondstak Achter-Piketberg waarop de heer Rabie van Worcester uitgenodigd was om zijne politieke gevoelens uit te spreken omtrent de [aanstaande] verkiezing voor het hoogerhuis. Tegenwoordig 24 invloedrijke boeren. De [voorzitter] de vergadering openende, zeide dat het hem speet dat er een misverstand was omtrent de kennisgeving vandaar zoo weinige menschen tegenwoordig. Hij heette den heer Rabie welkom en hoopte dat ieder der tegenwoordigen [zijn] best zou doen den heer Rabie te [ondersteunen]. '''De [heer] Rabie''' het woord nemende zeide dat hij zeer kort zou zijn daar er besloten was door den Bondstak Worcester dat er drie bondskandidaten voor het hoogerhuis genomineerd moeten worden, vertegenwoordigende den noordwestelijken cirkel. Toen werd gekozen '''Lochner''' voor '''Malmesbury en Piketberg''', '''Van Rhijn''' voor '''Clanwilliam en [Calvinia]''' en hij voor '''Worcester en Ceres''', vandaar dat hij zich kandidaat stelde en hij was een boer van jongs af en was het thans nog. Sprekende over [...]</ref> is in 'n sekere sin veeboer, dus het al drie geskakel met die landbou. Al drie is Bondskandidate en al drie behoort dus tot die uitgesproke anti-Rhodes party.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer" /> Op 17 Desember 1897 word hul Bondskandidaatskap bekend gemaak.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Lochner, Van Rhyn en Rabie genomineerd. 18 December, p. 3: Malmesbury, 17 Dec. - Op de vergadering van het distriksbestuur, heden gehouden werden de heeren Lochner, Rabie en Van Rhijn algemeen genomineerd als Bonds-kandidaten voor den wetgevenden raad bij de volgende elektie.</ref> '''15 Januarie 1898:''' In ''De Zuid-Afrikaan'' word die vergaderdatums uitgestip waar Lochner, Van Rhyn en Rabie sal wees: Donderdag, 27 Januarie, by Darling; Vrydag, 28 Januarie op Hopefield; Saterdag, 29 Januarie by Laaiplek, by mnr. Stephan. Ander kandidate is welkom om teenwoordig te wees.<ref name="verkiesingsveldtog1898">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Vergaderingen. 15 Januari, p. 2: Vergaderingen zullen gehouden worden op Donderdag, 27, te Darling; Vrijdag, 28, te Hopefield; Zaterdag, 29 te Ladingsplaats, bij den heer Stephan, door de heeren Lochner, Van Rhyn en Rabie. Andere kandidaten worden ook uitgenoodigd tegenwoordig te zijn.<br>J.A. v. A. Lochner.</ref> '''24 Januarie 1898''' besoek kandidate Rabie, Lochner en Van Rhijn vir Malmesbury as deel van hul verkiesingsveldtog. Wanneer Lochner aan die woord gestel word oor Spoorwegverlenging, sê hy mense het hom in hierdie saak van soveel dinge al beskuldig dat hy homself nou gaan verdedig. Die afgelope jaar is 'n openbare vergadering te Piquetberg gehou, waarop mense besluit het ten gunste van 'n Malmesbury-Piquetbergspoorwegverlenging. Hy het volgens die resolusie gehandel. Mense het hom daarvan beskuldig dat hy die lyn oor sy plaas wou laat loop. Dit was 'n onbeskaamde en valse beskuldiging, omdat juis hý self beswaar gemaak het. Hy wou hê die spoorlyn moes tot voordeel van die land gebou word, en nie slegs vir enkele persone nie. Selfs al word die Moorreesburg-rigting ingeslaan, dan wyk die spoorlyn steeds myle van sy plaas af, en myle van Moorreesburg af, maar dit bly binne 'n baie vrugbare en produktiewe streek. As mens Hopefield se kant toe gaan, dan gaan jy deur 'n hele onvrugbare streek, buite bereik van die groot boere. Dit sou daarom 'n duur lyn wees wat nie lonend is nie. Dit was 'n skande soos Hopefield hom veroordeel het, sonder om sy kant van die saak aan te hoor. Hopefield en Darling gaan te werk soos 'n dief in die nag. Mense praat skoon wyd en syd daarvan hoe sir James Sivewright op Hopefield was en die spoorlyn daarso die geskikste sou vind. Maar dan moes sir James baie skerp oë hê, want toe hy soontoe was, het dit baie gereën. Sir James het agter in die kapkar gesit, met twee mans voor hom, en die hele kar was boonop toegeknoop. As sir James onpartydig wou handel, dan moes hy ook mos Moorreesburg besoek het. Maar hy weier volstrek om so iets te doen. Lochner sê ook, die vyand in die saak is besig om die Afrikanerstem in hierdie Noordwestelike Sirkel te probeer verdeel en dusdoende die Afrikaners in die parlement te verswak. As daar iets of iemand is wat veroordeel moes word, dan is dit Hopefield en Darling. Hulle was dislojaal teenoor hom (Lochner), hulle het agter sy rug gaan staan en konkel, en hy is vas van plan om die manne op Hopefield van aangesig tot aangesig te ontmoet. Onder toejuiging neem hy weer sy plek in.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: te Malmesbury. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Malmesbury, 24 Jan. 1898.[...] Daarop nam de heer Lochner het woord [...] Men had hem in deze zaak zooveel beschuldigd, dat hij een paar woorden ter zijner verdediging moest zeggen. Laatste jaar werd [een] vergadering te Piketberg gehouden, waarop men besloot ten gunste van een Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij had [nog] steeds in overeenstemming met die resolutie gehandeld. Men had hem beschuldigd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben. Deze was eene onbeschaamde en valsche beschuldiging, aangezien hij zelf geobjecteerd had dat de lijn over zijn plaats zou gaan, want hij wou de lijn ten voordele van het land gemaakt hebben en niet ten voor enkele personen. Wordt de Moorreesburg richting genomen dan zou de lijn nog ver van zijn plaats voorbijgaan en ook ver van Moorreesburg, maar door een zeer vruchtbaar en produktieve streek terwijl zoo zij in Hopefield richting gaat, zij door een geheel ontvruchtbare streek zou gaan, uit het bereik van de groote boeren, en derhalve noodwendig onbetaalbaar moest zijn. Het was schandelijk van Hopefield om hem zoo te condemneeren zonder hem eerst gehoord te hebben. Hopefield en Darling gingen in dezen te werk als een dief in den nacht. Men spreekt zooveel er van dat sir James Sivewright te Hopefield was en die lijn de beste bevonden had, maar dan moest sir James zeer scherpe oogen hebben, want toe sir James derwaarts ging, regende het veel. Sir James zat achter in de kar en twee manne voor hem, en de geheele kar was toegeknoopt. Wou sir James onpartijdig handelen, dan moest hij ook Moorreesburg bezocht hebben, maar hij weigerde volstandig zulks te doen. Moest er gecondemneerd worden, dan moest hij zulks aan Darling en Hopefield doen, want zij waren hem ontrouw en gingen achter zijn rug tegen hem werken. Hij ging achter naar Hopefield en zal die heeren dan aldaar van aangezicht tot aangezicht ontmoeten. De spreker naam hier onder toejuiging zijne plaats in.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie. 25 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Malmesbury, 24 JAN. [...] De heeren Van Rhijn, Lochner en Rabie spraken heden de kiezers van Malmesbury toe. De vergadering werd goed bijgewoond en was invloedrijk. De heer Walters was voorzitter en de heer Immelman secretaris. De heer Van Rhyn sprak sterk tegen Rhodes en zijne handlangers. Hij was bevreesd dat de redistributie van kieszetels tegen Afrikaanders zou wezen.<br> Hij maande aan tot eendrachtelijke samenwerking der Afrikaanders tegenover de Rhodes-partij. Hij keurde het af dat de gouverneur gezegd had dat hier geen rassenhaat bestond en zei dat de gouverneur mogelijk verkeerd was ingelicht door hem die met den gouverneur gereisd had. Hij kritiseerde heftig de aanspraak van kolonel Saunderson en ontkende dat de Afrikaanders disloyaal waren. Hij ging sir Pieter Faure te lijf over wat hij op het diner aan de Paarl gezegd had in zake het pantserschip en Van Rhyn. De regeering had zijn vertrouwen niet en moest van de kussens.<br>Het ministerie wilde niet aftreden omdat het door Rhodes op de kussens geplaatst werd. Hij was tegen gedwongen onderwijs en wou hebben dat alle predikanten de stem moesten verheffen gelijk prof. De Vos.<br>De naam van prof. De Vos werd met groot gejuich ontvangen door de vergadering.<br>De heer Lochner beaamde alles wat de heer Van Rhijn gezegd had. '''Verder maakte hij zijn positie duidelijk in zake de Malmesbury-Piketberg lijn, en zei dat de vijand in de zaak bezig was de Afrikaander stem te verdeelen in dezen cirkel en aldus de Afrikaanders te verzwakken in het parlement. Hij veroordeelde Hopefield omdat het hem gecondemneerd had zonder hem eerst te hooren.'''<br>Nadat de heer Rabie gesproken had en geene vragen aan de kandidaten gedaan werden, werd een motie van vertrouwen en belofte van ondersteuning op voorstel Jac. Louw—Steph. Steyn unaniem aangenomen.</ref> '''25 Januarie 1898:''' Op Riebeek-Wes word Van Rhijn gevra wat hy voel oor die voorgestelde Malmesbury-Piquetberg spoorwegverlenging, en meer spesifiek watter roete hy sou verkies. Van Rhijn antwoord toe dat hy nie graag nou 'n besliste mening wil uitspreek nie, hy wil eers meer inligting inwin. Maar mense het hom buitendien nou al 20 jaar lank vertrou in sy amp, mense moes hom nou ook hierin vertrou - dat hy die beste sou doen vir sy kiesers. Lochner verander nie van deuntjie nie; hy wou een lyn hê ten voordeel van die land, en "hy wou nie werk vir een of ander persoon nie". Die hele storie het in 'n politieke kwessie ontaard, en word deur sekere mense gebruik om een of ander doel te bereik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Riebeeck-West, 25 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op een vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piquetberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem ook in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen.[...] Lochner [...] Hij was nog altijd van hetzelfde gevoelen in zake de Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij wou een lijn hebben ten voordeel van het land. Hij wou niet werken voor een of ander persoon. Neen de geheele zaak was een politieke kwestie door, zekere partij aangewend om zeker doel te bereiken.</ref> '''26 Januarie 1898:''' Die driemanskap spreek op Moorreesburg in die skoollokaal. Van Rhijn herhaal maar net wat hy op Riebeek-Wes gesê het. Lochner gaan nog 'n stappie verder. Hy sê mense het hom van allerhande goed beskuldig, maar die tyd sal leer dat hy slegs gedoen het wat reg was. Hy werk nie vir enkele persone nie, maar vir die land in die algemeen. Jan Basson het so teen Moorreesburg te velde getrek, en gevra wat hierdie klein armsalige Moorreesburg met 'n trein wou maak, en net by die vorige verkiesing was dieselfde meneer Basson hierso en toe sê hy dat hy nooit geweet het dat Moorreesburg so 'n groot vrugbare plek is nie; toe noem hy Moorreesburg selfs die koringkas van Suid-Afrika. Hoe kan jou aand- en môrepraatjies so verskil? Daar is gesê dat hy (Lochner) die spoorlyn oor sy plaas wou hê, maar hy het juis daarteen wal gegooi en gepoog om die lyn wes van Moorreesburg te laat verbygaan, sodat die spoor byna ewe ver van alle plekke sou verbyloop. Mense het gesê dat hy op Hopefield met sir James Sivewright saamgestem het. Dit is absoluut onwaar, hy het nie gepraat en saamgestem nie. Hy het sir James bloot gevra om Moorreesburg ook te besoek en sir James het geweier. Toe het hy vir sir James gewaarsku - hy gaan hom in die parlement hieroor tot verantwoording roep. Hy (Lochner) verteenwoordig nie Darling en Hopefield alleen nie, maar die hele Noordwestelike Sirkel. Hy moet aan almal se belange dink. Hy is nou op pad na Darling en Hopefield toe om met hulle daar te gaan afreken, en veral met Jan Basson, wat soos 'n dief in die nag gekom en agter sy rug gekonkel het. Geen verdere vrae is aan Lochner gestel nie; Rabie is aan die woord gestel. Rabie ondersteun ook ligte spoorweë. Hy is ongelukkig nog nie lank genoeg in die geweste om 'n oordeel te vel nie, maar hy kan sien hierdie streek het 'n spoorlyn nodig om al die vragte graan te vervoer - enige spoorweg sou deug.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Moorreesburg, 26 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op eene vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piketberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen. [...] Lochner [...] Hij moest nu een paar woorden zeggen aangaande de Malmesbury-Piketbergverlenging. Men had hem beschuldig maar de tijd zal leeren dat hij slechts gedaan had wat recht was. Hij werkt niet voor enkele personen maar voor het land in het algemeen. De heer Jan Basson heeft zoozeer tegen Moorrreesburg uitgegaan en gevraagd wat die kleine armzalige Moorreesburg met een trein wou maken, maar met de vorige elektie was dezelfde heer Basson hier en toe zeide hij, dat hij nooit geweten had dat Moorreesburg zulk eene groote vruchtbare plaats was, toen noemde hij Moorreesburg de koornkast van Zuid-Afrika. Hoe moest men zijne woorden nu overeen brengen? Mens had gezegd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben, dat was niet zoo, integendeel heeft hij geobjecteerd dat de lijn over zijne plaats zou gaan en geijverd de lijn ten westen van Moorreesburg voorbij te krijgen zoodat zij ongeveer even ver van alle plaatsen zou voorbij gaan. Men heeft gezegd dat hij te Hopefield gesproken en met sir James samengestemd had, dat was volstrekt niet waar, hij heeft niet gesproken en samengestemd. Hij had sir James gevraagd Moorreesburg ook te bezoeken en sir James heeft zulks geweigerd. Hij heeft toen aan sir James gezegd dat hij hem in het parlement daarover nog tot verantwoording zou roepen. Hij verteenwoordigde niet Darling en Hopefield alleen maar den ganschen cirkel en kon dus niet in het belang van enkelen werken, maar moest werken voor het belang van het gansche publiek. Hij was nu op weg naar Daarling en Hopefield en zou met hen afrekenen, en vooral met den heer Jan Basson, die als een dief in den nacht was gekomen en achter zijn rug tegen hem te werk ging.<br> Geene vragen werden den heer Lochner gedaan en daarop nam de heer Rabie, die met gejuich ontvangen werd, het woord. Hij was een wijnboer, de heer Lochner een koornboer en de heer Van Rhijn kon in een zekeren zin als een veeboer beschouwd worden, dus had men de 3 schakels [...] was om lichte spoorwegen te ondersteunen. Hij wou niet zeggen welke route in deze geweste de beste was, want hij was nog te onbekend, maar een ding was zeker nl. dat deze streken een spoorweg moesten hebben om het menigte graan te vervoeren, en daarom zou hij eenige spoorweg, ten nutte van deze streken, ondersteunen. [...]</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf ''De Zuid-Afrikaan'': Die koerant stem nie noodwendig saam met hul medereisiger wat aanvoer 'n spoorlyn deur Moorreesburg sou genoeg graan inwin om die ganse Suid-Afrika van genoeg graan te voorsien nie; tog is dit wis en seker dat die land dan heelwat minder koring hoef in te voer. Die koerant wil nie kant kies watter roete daar ingeslaan moet word nie, want albei treinroetes het die volste reg om ontwikkel te word. Enkele punte moet egter oorweeg word: * Moorreesburg se grond is vrugbaarder en daar is baie meer "nieuwgrond" (braakland; ongerepte grond waarvan die renosterbos verwyder is vir landboudoeleindes) om te bewerk as in die rigting Hopefield. Die bou van die lyn vanaf Malmesbury sal duurder kos, maar dan weer is die lyn korter en die vrag wat die treine kan dra is groter. * As die lyn vanaf Kalabaskraal gebou word, sal die spoorlyntjie tot by Malmesbury feitlik 'n dooie lyn wees. En die vooruitgang van Darling en Hopefield sal nooit kan opweeg teen die agteruitgang van Malmesbury nie. * Die grond na Hopefield se kant is baie sanderig, wat mens dus heelwat moeite besorg met die begruising van die pad; die grond in Moorreesburg se rigting is egter hard, vas en stewig. * Selfs al word daar 'n lyn wes van Moorreesburg gebou, bring dit Hopefield nie 'n tree nader aan die trein as wat die geval anders sou wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Malmesbury/Riebeek West/Moorreesburg: Aanmerkingen. 29 Januari, Bijvoegsel:Het zou waarlijk goed wezen zoo onze politici meer rond gingen en streken zooals het Zwartland, waarover nu zooveel gesproken en geschreven wordt in verband met de spoorweg verlenging, bezochten, en voor zichzelven zaken in oogenschouw namen, waardoor zij instaat zouden gesteld worden, beter en meer overeenkomstig de wenschen van het algemeen publiek te oordeelen. Maar dan moet men niet slechts van dorp tot dorp gaan, neen, men moet de boeren plaatsen bezoeken om te zien wat op die plaatsen gedaan en gewonnen worden. Wij hadden nu het voorrecht in de omstreken van Malmesbury, Riebeek West en Moorreesburg rond te gaan, en het is inderdaad belangrijk de groote graan-mijten, waarvan men zoo dikwijls hoort dat de mijten groot genoeg zijn om met een wagen en acht paarden er op te draaien, te zien. Die streken bezitten dan ook genoeg progressieve boeren hetgeen duidelijk is als men ziet wat gedaan, en hoort hoevele duizende mudden graan op een enkele plaats gewonnen worden. En toch is er nog een menigte "nieuwe-grond" die nog niet bewerkt is. Maar de boeren kunnen haast niet meer zaaien, daar zij dan mogelijk niet in staat zullen zijn het graan te vervoeren. Krijgen die streken echter een spoorweg, zoodat men niet meer met de moeilijkheden van vervoer te kampen hebben, dan zal het inderdaad eene aardigheid wezen, te zien hoeveel die streken kunnen en zullen opbrengen. Wij vereenigen ons niet met den man die met onze doorreize tot ons zeide, dat zoo een lijn in de richting van Moorreesburg gebouwd wordt, aldaar genoeg graan zou gewonnen worden om gansch Zuid-Afrika te voorzien, maar toch is het zeker dat wij dan heelwat minder koorn zullen behoeven in te voeren.<br> Wij willen ons niet aan aanmatiging schuldig maken door een gevoelen uit te spreken welke richting de beste wezen zal. Beide richtingen hebben hunne aanspraken. De aanspraken van de eene hebben wij reeds in een vorig schrijven aangestipt. De Moorreesburg richting heeft echter ook hare aanspraken. Onder andere wijst men er op dat de grond in die richting veel vruchtbaarder is en dat er veel meer nieuwgrond is om te bewerken dan in de Hopefield richting. Men erkent wel dat het bouwen van de lijn van af Malmesbury voor eene distantie wat kostbaarder zal wezen, maar dan staat daartegenover weer dat de lijn dan korter komt, en dus maar op hetzelfde zal neerkomen wat onkosten aangaat, doch dan veel meer te vervoeren zal hebben. Verder wijst men er op dat, zoo de lijn van Kalabaskraal gebouwd wordt, het gedeelte lijn van daar naar Malmesbury feitelijk een doode lijn zal wezen, en de vooruitgang van Darling en Hopefield nooit zal kunnen opwegen tegen den achteruitgang van Malmesbury. Eene andere zaak waarop men ook pleegt te wijzen is dat de grond naar den kant van Hopefield zeer zanderig is en men dus heelwat moeite met het begruizen van dien weg zal hebben, terwijl de grond hard en vast in de Moorreesburg richting. En wordt de lijn een goed eind ten westen van Moorreesburg gebouwd, zooals de voorstanders van die richting het willen doen, dan komt Hopefield niet veel verder van den trein dan anders het geval zou geweest zijn. Hoofdzaak is en blijft echter, welke lijn de meest betalende en ten voordele van het publiek in het algemeen wezen zal, en om dat uit te vinden behoeft men waarlijk geen scherpe bril op te hebben als men in die streken rondgaat. Wij vreezen echter dat in deze zaak heelwat sentiment gemengd is en er op sommigen onbehoorlijke invloed uitgeoefend wordt door zoekere personen om hun doel te bereiken. Daarvoor moet men op de hoede wezen, en zich niet met onderschikte zaken een rad voor de oogen laat draaien en onder elkander verdeeld worden, waardoor de groote nationale Afrikaanse zaak schade kan lijden. Men is in de voornoemde streken van den noordwestelijken cirkel nu druk in de weer met de naderende elektie, en het is dan ook geen wonder, want in de laatste dagen werden de kiezers door alle vijf kandidaten bezocht. Sommigen gaan rond en houden publieke vergaderingen en trachten alzoo hunne kandidatuur te bevorderen; anderen trachten dat weer te doen door onder de kiezers rond te gaan, en privaat met hen te sprkeen. Het is dan ook bemoedigend de politieke herleving onder de Afrikaander te zien, en wij willen maar hopen dat de kiezers getrouw zullen wezen, en andermaal de Afrikaander zaak zullen doen triomfeeren. Maar de kiezers moeten wakker en waakzaam wezen, want er is stellig gevaar, en vooral behooren zij te waken tegen verdeeldheid in hunne gelederen, waartoe van zekere zijde pogingen aangewend worden.<br> Vooral is het van belang er op te wijzen dat men zich toch niet moet laten overreden voor den een of ander kandidaat te plumpen, maar de stemmen gelijkkelijk onder de drie Bondskandidaten te verdeelen. De drie kandidaten kunnen dan ook geluk gewenscht worden met de vergaderingen die zij gehouden hebben; hun tocht was tot dusver een ware triomftocht, en wij vertrouwen dat dit ook het geval op hunne verdere reize zal wezen.</ref> '''31 Januarie 1898.''' Terugvoer: Daar was geen vergadering op Darling nie, slegs 'n klein vergadering op Hopefield. Lochner het geen toespraak gelewer nie. Die vergaderings sou later gehou word. Daar was wel 'n groot vergadering op Vredenburg.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Van Rhyn, Lochner en Rabie. 1 Februari, Bijvoegsel: Vredenburg, 31 Jan. [...] Er was geen vergadering te Darling, en een kleine vergadering te Hopefield. De heer Lochner leverde geen aanspraak. Vergaderingen zullen later gehouden worden. Te Vredenburg groote vergadering. Motie van vertrouwen gepasseerd.</ref> Op Vredenburg het Van Rhijn weer in dieselfde gees oor die spoorwegkwessie gepraat as by die vorige vergaderings. Lochner sê hierdie maal sir James Sivewright het weer eens getoon watter slim kaartspeler hy is, want hy het die geleentheid aangegryp om hul Afrikanerparty in twee te probeer skeur. Lochner ontken dat hy enigiets kon gedoen het waarvoor die Hopefielders hom kon blameer, en hy daag sy beskuldigers uit om saam met Jan Basson op 'n openbare vergadering hom te ontmoet. Hy sou hulle met die feite konfronteer. Lochner sê ook dat hy nie tevrede sou wees met één trein nie, maar sou probeer om 'n tweede te kry, sodat die distrik behoorlik en voldoende kan ontwikkel word, om sodoende die moeilike vervoer te vergemaklik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Vredenburg. 5 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Alhier werd een talrijke en invloedrijke vergadering gehouden waarop de heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie de kiezers toespraken. Als voorzitter werd gekozen de heer J. H. de Smidt, en tot secretaris A. E. Anderson. Wij zagen o.a. de heeren Andries Bester, Jan Walters, Jacob Laubser (Cloeteskraal), Jan Loubser, P. H. Loubser, F. G. du Toit, P. P. Kotzé, W. Baard, Malan, Jan Pienaar en anderen ter vergadering.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend, en riep daarop den heer P. van Rhyn op het woord te nemen.<br>De heer Van Rhyn sprak in ongeveer denzelfden geest als op de vergaderingen reeds door ons gerapporteerd.<br>Als verschooning tegen de beschuldigingen tegen hem geuit op de Hopefieldsche spoorwegvergadering, meldde de heer Lochner dat hij door de Malmesbury deputatie gevraagd werd haar te vergezellen naar sir James en haar aldaar te introduceeren (eene plicht welke hij als vertegenwoordiger niet kon weigeren). Dit had hij op de gewone formeële manier gedaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij met hen eens was. '''Hij zeide in die zaak had sir James weder getoond hoe een bekwame kaartspeler hij is, nemende de gelegenheid te trachten onze partij in tweeën te splitsen. Hij ontkende dus dat hij eenig iets gedaan had dat de Hopefielders hem konden kwalijk nemen, en hij daagde zijne beschuldigers uit samen met den heer Jan Basson, op een volle publieke vergadering hem te ontmoeten, waar hij met feiten hen zou overtuigen van hunne verkeerdheden. Hij zeide ook dat hij niet tevreden zou wezen met één trein, maar zou trachten een tweede te krijgen, zoodat het distrikt behoorlijk en voldoende kon ontwikkeld worden, en het moeilijk vervoer vergemakkelijkt kon worden.'''<br>De heer P. H. Loubser vroeg den heer Lochner omtrent zijne verdediging tegen wat geuit werd te Hopefield aangaande den spoorweg, waarop de heer Lochner weder zijn positie duidelijk maakte.<br>De heer Van Rhyn wilde de vergadering indachtig maken dat kleine zaken niet de hoofdzaak moesten hinderen. [...]</ref> '''5 Februarie 1898:''' P.B. van Rhijn deel sy wedervaringe van hul reis - hulle het twaalf vergaderings bygewoon, wat almal ordelik afgeloop het. Behalwe by Darling; daar was geen vergadering nie. Toe die driemanskap daar aankom, het hulle tussen 4 tot 5 ure lank daar gestaan en wag; slegs drie here het opgedaag: die predikant, die dokter en die hotelier. Ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt was baie vriendelik teenoor die besoekers en so ook was hul ontvangs by die persone aan huis. Die swak opkoms is vir Van Rhijn 'n raaisel. Die vergadering is betyds in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer, en hy het in die stad vir sy vriend, Jan Basson (oud-LWV), vroegtydig daarvan gesê. Laasgenoemde het belowe om dit vir almal bekend te maak, en dat hy op Darling sou wees. Van Rhijn hoop nie Jan Basson het nou in 'n Demas ontaard nie - is hy dan nou hand om die blaas met Logan? In die stad is dié tweetjies saam in 'n huurwa/kapkar ("cab") gesien rondry. Van Rhijn het wel vir Darling 13 jaar in die Hoërhuis gedien en sal dit steeds bly doen as hy herverkies word.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De heer Van Rhyn over zijn reis. 12 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Van Rhijnsdorp, 5 Febr. 1898.<br>Mijnheer,—Na mijn lange en vermoeiende reis ben ik, Gode zij dank, in gezondheid te huis gearriveerd.<br>Ik kan niet nalaten mijne vrienden namens mij en de heeren Lochner en Rabie nogmaals van harte dank te zeggen voor de liefde en vriendelijkheid aan ons op onze reis om bijeenkomsten bij te wonen, bewezen, en de gastvrijheid in ieders huis genoten hetwelk door ons nimmer vergeten zal worden. Wij hebben alle plekken ons intrek genomen bij private vrienden behalve te Hopefield waar wij in het logement van den heer Klaas Stiglingh gelogeerd waren en wij het zeer goed gehad hebben, alles schoon en net, goed eten enz. Ik kan met de volste vrijmoedigheid genoemd hotel aan alle reizigers ten sterkste aanbevelen. Wij hebben twaalf bijeenkomsten bijgewoond en tot ons groot genoegen moet ik zeggen; op allen liep het zeer ordelijk af ter eere van ons en de opgekomen toehoorders. Behalve te Darling, daar hadden wij geen vergadering. '''Wij bleven aldaar tusschen 4 à 5 uren lang en zagen gedurende dien tijd slechts 3 heeren, den predikant, den dokter en den hotelhouder. De hooggeachte leeraar ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt waren uitnemend vriendelijk jegens ons en niets in hunne woningen was te goed voor ons reizigers. Dat er geen opkomst was versta ik niet; de dag der bijeenkomst was toch in tijds in ''Ons Land'' gepubliceerd; zelf heb ik mijn vriend, den heer Jan Basson, ex-L.W.V., in de stad van de bijeenkomst gezegd. Zijn ed. heeft mij beloofd het alom bekend te stellen, en ook zelf te Darling tegenwoordig te zijn. Ik geloof toch niet, dat terwijl hij daarna met den heer Logan in een cab in de stad te zamen rondgereden heeft hij een Demas geworden is; want hij was toch altoos een echte Afrikaander. Ik heb mijn plicht gedaan mijn constituenten van Darling die ik ook 13 jaren in het hoogerhuis gediend heb ook toe te spreken over het gevaar dat ons Afrikaanderdom dreigt en wat ons te doen staat zulks te verijdelen, doch zij hebben mij niet als een ouden vertegenwoordiger van hen waardig geacht op te komen; mijne handen zijn dus in onschuld gewasschen.''' Echter, indien ik herkozen wordt zal ik dat affront vergeven en steeds mijn plicht doen.<br>Ik noem mij een dankbaar vriend voor al het genotene op reis van mijne vrienden en de toehoorders der vergaderingen, en voor de achting en respekt ons toe gedragen op alle bijeenkomsten.<br>U dienaar en vriend,<br>P. B. van Rhyn.</ref> '''15 Februarie 1898:''' Jan Basson antwoord. Vergissing is menslik. Hy het baie te doen gehad en het hom vergis met die datum. Basson het mense aangesê om Vrydag op te daag in plaas van Donderdag, en toe sy seun hom die Donderdagaand inlig die vergadering het reeds plaasgevind, was hy bitter spyt. Maar aangesien die politieke tema van daardie edele here reeds so wyd bekend was deur die talle vergaderings wat in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer is, was almal reeds vertroud met hul sentimente. Verder, ietwat onnadenkend, het baie gedink: "Ek is vandag te besig; ander sal sekerlik bywoon". En so, tot almal se spyt, het niemand opgedaag nie en was daar geen vergadering nie.<br>Nou, wat betref die rondry in 'n "cab" saam met mnr. Logan, dit is pure onsin. Basson het omstreeks 12 uur by sir James Sivewright se kantoor vir sake aangemeld en mnr. Logan daar ontmoet. Nadat hulle sake gedoen het, het albei in dieselfde rigting vertrek. Basson moes Harcombe Brothers in Adderleystraat spreek, en Logan het saam met Basson na die Kerkplein geloop, daar 'n kar na sy kantoor gehuur en Basson gevra om by hom aan te sluit.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Basson en Van Rhijn. 26 Februari, Bijvoegsel, p.4: Darling, Droogvlei,<br>15 Febr. 1898.<br>Aan den Editeur. <br>Mijnheer.—Uit des heeren Van Rhijns dankbetuigingen voor genoten liefde en gastvrijheid die hij en zijn gezelschap overal genoten hebben bij hunnen omgang, vind ik ook een doorn onder de door hem genoemde rozen. Namelijk te Darling was geen opkomst en z.ed. neemt het als een affront aan en ook Jan Basson ex-L.W.V. vleit hij eerst op zijn eigenaardige manier als echte Afrikaander, maar tegelijkertijd steekt hij hem met den moordpriem, en vergelijkt hem met een Demas. (Echt christelijk niet waar?)<br>Nu heer editeur, laat mij in een paar regelen toe de volle waarheid aan het licht te brengen. De zaak is deze: Onze menschen hier hadden volstrekt geen plan den ed. heer Van Rhijn en zijn collegas te beleedigen, door niet op te komen. Maar daar het politieke thema van die ed. heeren al zoo over en over bekend stond door de vele gehoudene vergaderingen en gepubliceerd in uw geëerd blad, was een ieder al bekend met hun gevoelens. En daarbij een beetje onbedachtzaam dachten velen: Ik heb het te druk vandaag, anderen zullen wel opgaan. En zoo tot een ieders spijt kwam niemand opdagen en er was geen vergadering. Ik geef mijn ed. vriend de verzekering dat dit zoo is.<br>Wat Jan Basson betreft moet ik zeggen het is waar, de ed. heer Van Rhijn heeft hem in de stad verzocht het rond te zeggen om op te komen. Maar Jan Basson heeft veel te doen en maakte ongelukkig een abuis met den datum. Hij zeide zijn menschen aan om op te komen op Vrijdag inplaats van Donderdag, en toen zijn zoon hem Donderdagavond kwam zeggen dat de vergadering plaats had, was het hem een bittere spijt.<br>Ook de ed. heer Lochner heeft hem een brief geschreven. Dus op dit punt betuig ik mijn spijt.<br>Nu, wat betreft het rondrijden in een cab met den heer Logan is louter onzin. De zaak is deze: Ik maakte mijn opwachting bij sir James Sivewrights kantoor voor bezigheid, tegen 12 uur, en ontmoette den heer Logan aldaar. Na de zaken verricht te hebben vertrokken wij beiden in een richting. Ik moest Harcombe Brothers in Adderleystraat zien en de heer Logan wandelde met mij op tot op het Kerkplein en engageerde daar een cab tot aan zijn kantoor en verzocht mij mede in te stappen en zoo reden wij te samen.<br>Ziet u heer editeur, dat beteekend rondrijden in des heeren Van Rhijns oogen. Maar een ieder die de ed. heer Van Rhijn kent zooals ik, kan tusschen zijn regels lezen wat zijn doel er mede is, om zoo te schrijven. Ik was altijd zijn ondersteuner en ben het nog, jammer dat ik van hem zulk een slag in het aangezicht moet krijgen, geheel onschuldig. Ik ben nog diezelfde Afrikaander zooals hij mij noemt. En wat meer is, is het dan een vernedering om met den heer Logan mee te rijden? Als wij als leden in het parlement saam kunnen zitten, dan kunnen wij toch ook samen rijden, al verschillen wij van gevoelen? Het geheele huis was altijd mijne vrienden. Zoo bekrompen ben ik gelukkig niet. Het is erg jammer dat een man als mijn vriend Van Rhijn in zijn positie tot zulke netelige dingen afdaalt, om in publieke nieuwsbladen bekend te stellen met wie men in een cab rijdt, dit wordt niet van een man die zijn electie (?) omhoog houdt verwacht.<br>Weldra zal mijn vriend als ik met een gerespecteerde dame in een cab rijd de wereld het verkondigen.<br>Nu ik hoop mijn oude vriend zal zien dat de zaak heel anders is dan hij denkt, en neme afscheid van het publiek geschrijf.<br>Geheel de uwe,<br>Jan A. Basson.</ref> Om 'n stemgeregtigde te wees in 1898, beteken die kieser moes 'n man wees van 21 jaar of ouer, 'n Kaapse burger van geboorte of deur naturalisasie (ná 12 maande op Kaapse grond) wees, grond of 'n gebou bewoon van £75 werd, óf £50 per jaar verdien. Daar was baie maniere om 'n kat dood te maak: 'n boer kon sy seun £50 per jaar se waarde gee in kos, klere en perdevoer as 'salaris'. Of die seun kon 'n stukkie grond van sy vader bewerk ter waarde van £75. Drie mans kon byvoorbeeld gesamentlik in 'n huis woon van £225+ (want £75 x 3), of twee seuns kon gesamentlik boer op 'n stukkie grond van £150 (want £75 x 2). Verder moes die kieser sy naam, woonadres en nering kon neerskryf. As die kieser egter voor 1892 al stemgeregtig was, en nie by die nuwe kategorieë ingepas het nie, moes die betrokke individu eenvoudig nie roer nie: solank hy in die kiesafdeling gebly woon het waar hy voorheen geregistreer was, het hy sy stemreg onder die ou, laer vereistes (£25-huis of £25-salaris) behou.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Wie kan geregistreerd worden? 20 Mei, p. 2-3: [...]Het antwoord op deze vraag is tweederlei: - <br>1. Alle mannelijke personen die den ouderdom van 21 jaar bereikt hebben, welke de volgende kwalifikasies of bevoegdheden bezitten:-<br> a. Zij moeten burgers der Kolonie zijn. Allen die in de Kolonie geboren zijn, zijn burgers der Kolonie. Zij die met in de Kolonie geboren zijn moeten genaturaliseerd worden. Geen persoon kan genaturaliseerd worden tenzij hij minstens 12 maanden in de Kolonie heeft gewoond met het doel hier te blijven. Hij die genaturaliseerd wil worden moet aanzoek doen bij den koloniale secretaris, die, indien het aanzoek in orde is, hem een certifikaat van naturalisatie zal toezenden. Het gemakkkelijkste is aanzoek te doen bij den magistraat om een officieelen vorm van aanvraag tot naturalisatie, dien vorm in te vullen en dan op te zenden naar den kolonialen secretaris. Burgers van den Vrijstaat of Transvaal, thans woonachtig in de Kolonie (in Bechuanaland zijn velen), behooren op dit punt nauwkeurig acht te geven.<br> b. Zij moeten een gebouw met den grond erbij, afzonderlijk of gezamenlijk, van eene waarde van niet minder dan £75 elk bewonen of occupeeren. Gesteld nu dat A. een huis bewoont ter waarde van £100 dan kan hij natuurlijk, geregistreerd worden. Het huis behoeft niet zijn eigendom te zijn, dus kan een bijwoner, die een huis bewoond dat £75 of meer waard is, geregistreerd worden. Neem weder dit geval. A., B. en C. zijn de bewoners van een gebouw dat £300 waard is. Zij kunnen dan alle drie geregistreerd worden, want driemaal £75 is slechts £225, en de waarde van het huis is £300. Zeg dat in dit geval A. een boer is, en B. en C. zijn twee mondige zonen die het recht hebben bij hem te wonen, dan kunnen zij alle drie geregistreerd worden, want het huis is meer dan £225 waard. Maar neem nog dit geval: - A., een boer bewoont een plaats - het huis waarin hij met zijn twee zoons, B. en C., woont is £100 waard en de geheele plaats is £1,000 waard. Kunnen B. en C. nu ook geregistreerd worden? Het is duidelijk dat A., de boer, bewoner van het huis en de plaats de bevoegdheid bezit, maar hoe omtrent B. en C.? Zij kunnen niet geregistreerd worden als bewoners van het huis, want het huis is slechts £100 waard. Op welke voorwaarden kunnen zij dan geregistreerd worden? Het antwoord is eenvoudig: B. en C. kunnen geregistreerd worden indien zij een stukje van den grond voor eigen rekening, zeg een stuk tuin of stuk land, bewerken, of voor weiveld gebruiken want dan occupeeren zij dit stukje grond. B. moet zulk een stukje grond met het huis daarop, ter waarde van £75, bewonen, en C. ook, of, indien B. en C. samen boeren moet het stukje grond of het gebruik ervan tweemaal £75, of £150, waard wezen. Een andere manier waarop B. en C. stemgerechtigd kunnen worden is indien zij elk £50 per jaar verdienen. Deze som kan betaald worden in kost, kleederen, rijpaard-voeder, zakgeld, enz.<br> Wij vertrouwen dat wij dit punt nu duidelijk gemaakt hebben, en dat geen boerenzoon ongeregistreerd zal blijven omdat hij niet deze kwalificatie bezit.<br> (c.) De derde bevoegdheid die een persoon moet bezitten is deze: hij moet in staat zijn om zijn naam te teekenen en zij adres en nering te schrijven.<br> De kiezers in deze klasse moeten dus deze drie bevoegdheden bezitten [...] doch niet de bevoegdheid der nieuwe wet bezaten, hun stem onder de oude wet, zouden behouden, zoolang zij in de kiesafdeeling, waarin zij geregisteerd waren, zouden blijven wonen. Men ziet dus deze klasse van kiezers op twee manieren hun stemrecht kan verliezen en indien zij niet de bevoegdheid onder de oude wet, d.i. een huis bewonen ter waarde van £25 of een salaris van £25 trekken, bezitten, of (b) indien zij het distrikt verlaten waarin zij woonden toen de wet van 1892 in werking kwam. Op deze twee punten behoort zeer nauwkeurig gelet te worden. [...]</ref> Op die kiesersrol wat in 1897 teen 30 September gefinaliseer was, het die Malmesbury Kiesafdeling 2 500 geregistreerde kiesers gehad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 30 September, p.3: Malmesbury - De kiezerslijst voor deze kiesafdeeling is nu kompleet, met een totaal van 2,500 namen tegen 2,235 op de oude lijst. Er zijn 300 gekleurde kiezers.</ref> 1 481 in die Piquetberg Kiesafdeling.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 2 October, p. 3: In de Kiesafdeeling Piketberg zijn nu 1,481 kiezers, waaronder 83 gekleurden geregistreerd. Op de vorige lijst waren slechts 120 namen.</ref> Die kieser kon drie kandidate kies, of kon tot drie kruisies langs 'n enkele verkiesingskandidaat maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Hoe moet men stemmen? 10 Juni, p. 2: Indien de kiezer meer dan één stem voor denzelfden kandidaat kan uitbrengen, moet hij ''evenveel kruisjes achter den naam van dien kandidaat plaatsen'', als hij voor hem gewenscht te geven. Wil hij dus, om bij het voorbeeld te blijven, aan Jan Brink twee stemmen geven, dan zet hij twee kruisjes achter zijn naam - zóó XX. Wil hij drie stemmen voor hem geven dan maakt hij drie kruisjes - zóó XXX.</ref> Die stemdag op '''16 Maart 1898''' vir die Lid van die Wetgewende Raad het gekom en gegaan; met die uitslae van sowel die Malmesbury- as die Piquetberg-kiesafdeling:<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Uitslag der Elekties. 24 Maart, Bijvoegsel, p. 2</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" valign="top" |'''NOORDWESTELIKE SIRKEL''' |- | colspan="2" valign="top" |'''Malmesbury Kiesafdeling''' | colspan="2" valign="top" |'''Piquetberg Kiesafdeling''' |- | valign="top" |Lochner | valign="top" |1 462 | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |529 |- | valign="top" |Logan | valign="top" |1 401 | valign="top" |Lochner | valign="top" |479 |- | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |593 | valign="top" |Logan | valign="top" |450 |- | valign="top" |Joubert | valign="top" |520 | valign="top" |Rabie | valign="top" |449 |- | valign="top" |Rabie | valign="top" |385 | valign="top" |Joubert | valign="top" |85 |} Die stemtotaal van die hele Noordwestelike Sirkel, waarvan die Malmesbury- en Piquetberg-kiesafdeling deel uitmaak, sien so daaruit: {| | rowspan="2" valign="top" | '''LWR-Kandidaat''' | colspan="2" valign="top" |'''Stemme''' |- | valign="top" |'''''De Zuid-Afrikaan'''''<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Noordwestelijke Cirkel. 31 Maart, Bijvoegsel</ref> '''(31 Maart 1898)''' | valign="top" |'''Aangepaste<br>syfers'''<ref name="SmithElections1980" /> |- | valign="top" |'''J. D. Logan''' | valign="top" |7 375 | valign="top" |7 378 |- | valign="top" |'''J.A. van A. Lochner''' | valign="top" |3 864 | valign="top" |3 859 |- | valign="top" |'''P. B. van Rhijn''' | valign="top" |3 613 | valign="top" |3 610 |- | valign="top" |D. de V. Rabie | valign="top" |3 112 | valign="top" |3 108 |- | valign="top" |J. J. Joubert | valign="top" |1 620 | valign="top" |1 617 |} ==== 'n Ou plan word onder die stof uitgehaal ==== '''3 Mei 1898:''' 'n Kaart is reeds voltooi vir G.S. Owen se Malmesbury-Greyspas-opmeting. [https://ibali.uct.ac.za/files/original/139526e5859d4ac5fb0b206955439845ac752bda.jpg Op die kaart word duidelik aangedui hoe die voorgestelde spoorlyn die goue middeweg probeer vind]: geen dorpe word by aangedoen buiten Kalabaskraal nie. Dit loop vanaf Kalabaskraalstasie, oor die Dieprivier, deur Mollen Berg, Groenrivier, Michel Heyns Kraal, Pendoorn Valley, Langedam, Gemsbok Kuil, Waterschildpad Kuil, Vygekraal, Oliphants Fontein / Cochnara (Kochera; Kochra), Uilen Kraal & Melkbosch Rug, Ganzekraal/Enkelde Valley, Schaf Plaats Fontein, Wolve Dans, Rondekuil (vandag Boplaas), Klipgat, Visscher's Kraal, Bosjesmans Kloof, Middel Kraal, (Aan de) Berg Rivier, Brood Kraal, oor die [[Bergrivier]], na Wittewater, tot by Rietfontein. Met ander woorde, dit is hoogs waarskynlik dat die spoorwegbrug vandag presies sou staan by Moravia, Piketberg, waar dit vandag is. '''10 Oktober 1898:''' 'n Spoorwegwetsontwerp word in die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn word daarin gelys en spesifiek aangedui as 'n 3 voet 6 duim-spoor.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Wetgevende Vergadering, Maandag, 10 October. Spoorwegen. 12 October, Bijvoegsel: De premier bracht een bill in voor zekere spoorwegen.<br> De heer Schreiner wilde informatie hebben aangaande de voorgestelde lijnen.<br> Sir James zei dat al de lijnen die gebouwd zullen worden opgemeten zijn en dat de bijzonderheden reeds voor het huis waren. De wenselijkheid om die lijnen te bouwen was reeds door het huis besproken.<br> De bill maakte voorziening voor het bouwen van de volgende lijnen :<br> 1. Somerset Oost-Kingwilliamstown als een regeeringslijn.<br> 2. Caledon, van Sir Lowryspass, een 3 voet 6 duim spoor.<br> 3. '''Kalabaskraal-Pikenierskloof (Peketberg)—een 3 voet 6 duim spoor.'''<br> 4. Queenstown-Tarkastad.<br> 5. Langkloof (Uitenhage). De regeering dacht dat hier een proef met een 2 voet lijn genomen kon worden.</ref> '''19 Oktober 1898:''' Die inwoners van die [[Swartland_Plaaslike_Munisipaliteit#Toponimie|Roode Zwartland]] (Moorreesburg), Hopefield en Clanwilliam-distrikte dring aan op die bou van die Piquetberg-spoorlyn, en wil graag die parlement se goedkeuring daarvan sien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 20 October, p. 3: Piketberg, 19 Oct. [...] Bericht is ontvangen uit Roode Zwartland, Hopefield en Clanwilliam distrikten, dat de menschen aandringen op den bouw van den Piketberg-spoorweg en met verlangen uitzien naar de goedkeuring daarvan door het parlement.</ref> '''6 Desember 1898:''' Die inleidingsartikel van ''De Zuid-Afrikaan'' lig die lesers in die Malmesbury/Kalabaskraal-spoorlynuitbreiding sal die volgende dag in die parlement bespreek word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Nieuwe Spoorwegen, 6 Dec, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer, commissaris van openbare werken, zal morgen de tweede lezing van een bill voorstellen, voorziening makende voor het bouwen, uitrusten en exploiteeren van zekere spoorweglijnen. Dit voorstel heeft de 5de plaats op het papier en men zal waarschijnlijk er bij komen, daar de eerste vier orders waarschijnlijk niet aanleiding zullen geven tot een lange discussie.<br> Deze bill maakt voorziening voor het bouwen van vijf verschillende lijnen, namelijk: —<br> (1.) Somerset Oost via Cookhouse naar Kingwilliamstown, 147 mijlen lang, £485,100 te kosten;<br> (2.) Port Elizabeth naar een punt nabij Avontuur, 2 voet breedte tegen £2,500 per mijl, 178 mijlen lang, £445,000 te kosten;<br> (3.) Sir Lowrys-pass naar Caledon, 53 mijlen lang, £439,000 te kosten;<br> (4.) '''Van een punt op de Malmesbury-lijn naar Pickenierskloof, 96 mijlen lang, £505,000 te kosten;'''<br> (5.) Van een punt nabij Queenstown naar Takastad, 31 mijlen lang, £102,250 te kosten.<br> Het bouwen van de eerstgenoemde lijn werd reeds in 1895 geauthoriseerd, onder het bijdrage-stelsel, en indien de regeering geen bevredigend kontrakt kon krijgen, de lijn dan als een regeerings-lijn te bouwen.<br> Sedert 1895 werd een kontrakt aangegaan onder het bijdrage-stelsel, maar daar het kontrakt niet op een bevredigende wijze werd uitgevoerd, besloot de regeering andere stappen te nemen. In de spoorweg-bill die sir JAMES SIVEWRIGHT op den eersten dag van deze sessie inbracht, is een kontrakt aangegaan door den vorigen commissaris met zekeren heer DAVID URQUHART, die teekende “voor de Thames Ironworks and Shipbuilding Co. bpk.” In de voorrede van dit kontrakt wordt gezegd, dat “de overeenkomst aangegaan wordt, onderworpen aan de goedkeuring van het parlement voor zooverre dezelve noodig mag zijn.” Wat de eigenlijke beteekenis of waarde van deze woorden, door ons gecursiveerd, is, zullen de rechtsgeleerden ons moeten zeggen; maar dit is in elk geval zeker, dat de eerste clausule van deze bill, zooals opgesteld door sir JAMES, bepaalt dat “deze overeenkomst wordt mits dezen bekrachtigt.” Sir JAMES, een der onderteekenaars van het kontrakt, schijnt dus te denken, dat dit kontrakt nog door het parlement bekrachtigd moet worden.<br> Maar nu is de vraag: is er al werk onder dit kontrakt gedaan? Werden tenders voor dit kontrakt gevraagd?<br> De Caledon en Piketberg lijnen zijn in deze bill begrepen; maar de belangrijke vraag is welke route genomen zal worden. In het geval van eerstgenoemde lijn is er de alternatieve route door Franschhoek, en in dat '''van Piketberg heeft men de route van Kalabaskraal, en de andere van 't dorp Malmesbury.'''<br> De lijn naar Avontuur zal slechts een breedte van 2 voet hebben, dus zal het de eerste ‘lichte spoorweg’ der regeering in de Kolonie zijn. Het zal dus een experiment zijn, en indien het een succes blijkt te zijn, is 't te voorzien dat het binnenkort in verschillende richtingen uitgebreid zal worden. De hulpbronnen van de landbouw distrikten zullen dan op deze wijze ontwikkeld kunnen worden.</ref> '''7 Desember 1898:''' Middagsitting van die Wetgewende Vergadering. Die nuwe Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, lees 'n rits spoorlyne voor wat in 'n nuwe wetsontwerp vervat is. Dan noem hy: die derde lyn is die Malmesbury-lyn, wat gebou sal word vanaf Kalabaskraal na Pickenierskloof. Hierdie sou veral 'n ontwikkelingslyn wees. Party mense is sterk ten gunste daarvan dat die lyn gebou sal word vanaf Malmesbury na Visserskraal. Hy het hierdie laaste lyn laat ondersoek, en hierdie lyn sou sowat 15 tot 20 myl langer wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, en dit sou ook baie meer kos, omdat die helling oor die algemeen 1 in 70 voet sou wees. As die Malmesbury-Visserskraal-lyn sou slaag, dan sou hy nader aan Moorreesburg gewees het, en al wil Sauer graag die Moorreesburgers te hulp wees, was dit tog nie wenslik om die lyn daarlangs te bou nie. Hy wil ook nie Malmesbury geheel en al afskeep nie, daarom sou hy "in comité" voorstel om die lyn te bou vanaf Malmesbury tot 'n punt anderkant Darling, en vandaar na Visserskraal. Die lyn sou drie myl korter wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn en £15 000 spaar.<br>Sir James Sivewright (hangende 'n ondersoek rakende die Thames Ironworks Co.-tendersage, asook van verkiesingsknoeiery) was sterk ten gunste van die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, maar hy was beslis teen die Malmesbury-Darling-Vissersklooflyn gekant. Eersgenoemde lyn sou beter wees en lonender. By die laasgenoemde spoorlyn sou artikels/goedere dubbeld vervoer moes word. <ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Woensdag, 7 December. Verlenging van Spoorwegen-bill. 8 December, Bijvoegsel: ...De derde lijn was de Malmesbury lijn, die gebouwd zal worden van Kalabaskraal naar Pikenierskloof. Deze zou vooral eene ontwikkelings lijn wezen. Sommigen waren sterk er voor dat de lijn gebouwd zal worden van Malmesbury naar Visserskraal. Hij had deze laatste lijn laten onderzoeken, en die lijn zou zoowat van 15 tot 20 mijlen langer zijn dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn, en zij zou ook veel meer kosten, daar de helling over het algemeen 1 in 70 voet zon wezen. Was de lijn Malmesbury—Visserskraal aangenomen dan zou zij nader aan Moorreesburg geweest zijn, en hoewel hij gaarne de inwoners van Moorreesburg wilde helpen, was het toch niet wenschelijk de lijn daar langs te bouwen. Hij wilde Malmesbury ook niet geheel in de koude laten, daarom zou hij in comité voorstellen de lijn te bouwen van Malmesbury tot een punt anderkant Darling, en vandaar naar Visserskraal. Die lijn zou drie mijlen korter wezen dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn en £15,000 besparen.<br>[...]Sir James Sivewright [...] Voortgaande [...] Hij was sterk ten gunste van de Kalabaskraal-Pikenierskloof lijn, maar hij was beslist tegen de Malmesbury-Darling-Visserskloof lijn. Eerstgnoemde lijn zou veel beter wezen en beter betalend. Over laatstgenoemde lijn zou men de artikelen dubbel vervoeren.</ref> '''16 Desember 1898:''' Aandsitting van die Wetgewende Vergadering.<br> Die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) stel voor dat die lyn nie meer vanaf Kalabaskraal gebou moet word nie, maar vanaf Malmesbury.<br> Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) is verheug oor die wysiging. Hy onthou nog 'n opmeting van 1881 waar die spoorlyn na Piquetberg 32 myl korter was as die voorgestelde lyn. Sy kiesers steun die reguit lyn, en hy lig die voordele uit.<br> Sauer sê, toe hy die wetsontwerp voorgestel het, was hy onbewus van die opmeting wat in 1881 gedoen is, wat 28 myl korter is. Nou is die plan onder die stof uitgehaal. Hy stel egter voor dat die opmeting oorgedoen word (net om te kontroleer en seker te maak) en indien dit korrek is, sou hy die spoorlyn laat bou. Met daardie geld wat gespaar word, sou hy dan 'n taklyn laat bou na Darling en Hopefield, vanaf Malmesbury af. Hierdie oplossing beskou hy ongetwyfeld as die beste.<br> Sir James Sivewright wil die lyn vanaf Kalabaskraal laat loop.<br> Francis Oats (Namaqualand) ondersteun die nuwe spoorlyn vanaf Malmesbury deur Moorreesburg, net soos die regering voorgestel het.<br> Jacobus Abraham Smuts (Malmesbury) wil slegs 'n paar woorde sê. Dit sou baie onregverdig wees om die lyn vanaf Kalabaskraal te bou. Hy was geheel en al ten gunste van die wysiging van Sauer om die lyn vanaf Malmesbury te bou. Hy sal met gerustheid die lyn in die hande van die regering oorlaat.<br> Daniel Jacobus Marais (Piquetberg) sê die Darlinglyn het geen politieke bymotiewe nie: sir James Sivewright het die lyn eenvoudig voorgestaan omdat dit deur die ingenieurs aanbeveel is. Hy sou ook verkies om die saak in die hande van die regering te laat, sodat daar verder ondersoek gedoen kan word en dan in die beste belang opgetree kan word.<br> In antwoord op 'n vraag van sir James Sivewright, sê Sauer dat hy homself nie tot enige spesifieke lyn verbind nie, aangesien hy nog nie genoeg inligting voor hom het nie. Hy wou verdere ondersoeke doen en sou dienooreenkomstig optree. Hy sou bereid wees om Darling en Hopefield 'n taklyn toe te staan. Hy was gereed om die wysiging soos volg te verander: om die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury te laat loop. Indien die direkte lyn dan verwerp word, sou hy oordeel of die lyn vanaf Kalabaskraal of vanaf Malmesbury moet loop.<br> Sauer het sy wysiging teruggetrek, sodat sir James kon voorstel dat die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury gebou word. Dit word aangeneem.<br> Daarna is die Wetsontwerp, soos gewysig deur Sauer, aangeneem.<br> Die wetsontwerp is gerapporteer{{voetnota|Die term gerapporteer verwys hier na die formele prosedure waarby die voorsitter van die 'Komitee van die Hele Huis' aan die Speaker verslag doen dat die wetsontwerp deur die komiteestadium is, met of sonder wysigings. Dit is die stap wat die finale stemming en deursending na die Wetgewende Raad voorafgaan.}}, en die Laerhuis het om 11:05 nm. verdaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement. Wetgevende Vergadering. 16 December, Avondzitting, Malmesbury Lijn. 17 December, Bijvoegsel: Deze lijn werd aan de orde gesteld.<br>De heer Sauer stelde voor de lijn niet van Kalabaskraal maar van Malmesbury te laten gaan.<br>De heer Van Zijl verheugde zich over dit amendement. Hij herinnerde zich aan eene opmeting van 1881 waaronder de lijn naar Piketberg 32 mijl korter was dan de voorgestelde lijn. Zijne kiezers waren voor een rechtuit lijn, en hij toonde de voordeelen aan, hetgeen opgehelderd werd met de lijn van Kraaifontein.<br>De heer Sauer gaf de reden voor zijn amendement. De lijn van Malmesbury was 2 mijl korter dan die van Kalabaskraal, hoewel de lijn van Kaapstad naar Piketberg 6 of 7 mijl langer zou zijn. Toen hij zijn bill voorstelde wist hij niet van de opmeting van 1881, die 28 mijl korter zou zijn dan de voorgestelde lijn. Hij stelde thans voor deze opmeting te laten overdoen, en indien juist, zou hij die lijn laten bouwen. Met het gespaarde geld zou hij dan een tak-lijn bouwen naar Darling en Hopefield, van Malmesbury. Deze oplossing achtte hij ongetwijfeld de beste.<br>Sir James wilde de lijn van Kalabaskraal laten gaan.<br>De heer Oats ondersteunde de nieuwe lijn van Malmesbury over Moorreesburg, zooals voorgesteld door de regeering.<br>De heer J. A. Smuts zou slechts een paar woorden zeggen. Het zou zeer onrechtvaardig wezen de lijn van Kalabaskraal te bouwen. Hij was geheel ten gunste van het amendement van den heer Sauer om de lijn van Malmesbury te bouwen. Hij zal met gerustheid de lijn in handen van de regeering te laten.<br>De heer D. J. Marais zei dat de Darling lijn geen politieke lijn was, sir James had die lijn voorgestaan omdat zij door de ingenieurs aanbevolen werd. Hij was echter er voor de zaak in handen van de regeering te laten, die verder onderzoek kon doen en dan naar het beste handelen.<br>Op eene vraag van sir James zei de heer Sauer, dat hij zich aan geen speciale lijn verbond, want hij had nog niet genoeg informatie voor zich. Hij wilde verder onderzoek instellen en zou daarop handelen. Hij zou gewillig wezen Darling en Hopefield een taklijn te geven. Hij was gereed het amendement te veranderen als volgt:— de lijn te laten gaan van Kalabaskraal of Malmesbury. Werd de direkte lijn dan verworpen, dan zou hij oordeelen of de lijn van Kalabaskraal of van Malmesbury zou gaan.<br>De heer Sauer trok zijn amendement terug, zoodat sir James kon voorstellen dat de lijn zou gebouwd worden van Kalabaskraal of Malmesbury.<br>Dit werd aangenomen.<br>De Queenstown-Tarkastad lijn was vervolgens aan de orde.<br>Kolonel Schermbrucker wilde de lijn van Sterkstroom gebouwd hebben.<br>Deze lijn werd onveranderd aangenomen.<br>Daarna werd de bill, zooals geamendeerd door den heer Sauer, aangenomen.<br>De bill werd gerapporteerd, en het huis verdaagde om 11-5.</ref> '''20 Desember 1898:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die Spoorverlenging Wetsontwerp die tweede keer voorgelees. Al is James Douglas Logan (Noordwestelike Provinsie) verheug oor die Malmesbury-verlenging (omdat die boere van Malmesbury en die Sandveld elke bietjie hulp verdien), vrees Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Noordwestelike Provinsie) dat die Kalabaskraalroete 'n wit olifant gaan wees. Die lyn loop nie deur die eintlike graanskuur nie. 'n Lyn na die Sandveld sou geen lyn vir Malmesbury wees nie. Petrus Benjamin van Rhijn (Noordwestelike Provinsie) steun die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury na Pickenierskloof. Vir hom is dit 'n goeie roete wat lonend sou wees, en hy is bly dat die saak in die hande van die regering was. Hy wou weet of die regering nie later iets vir Porterville sou doen nie. Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy kan geen beloftes maak nie. Daniel Petrus van den Heever (Noordoostelike Provinsie) meen die Huis moet nog vasstel waarvandaan die lyne moet loop: Kalabaskraal of Malmesbury. Dit word goedgekeur. Skedule B word afgehandel. Nadat die Wetsontwerp (van verskeie ander lyne) deur die komitee hersien, oorweeg en goedgekeur is, word die Wetsontwerp 'n derde keer in die Hoërhuis voorgelees en aangeneem. Die bewoording van die wet, en die onsekerheid rondom Kalabaskraal of Malmesbury as beginpunt, het net so behoue gebly, presies soos dit in die raad gedebatteer is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement: Wetgevende Raad. Spoorwegverlenging Bill, 22 December, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer stelde voor de tweede lezing van deze bill. Daar de tijd kort was meende hij dat het best zou wezen zijne aanmerkingen terug te houden tot later. Hij zou nu slechts de tweede lezing voorstellen en in comité de informatie geven die men verlangde.<br>De ed. heer Van Rhijn was verblijd dat men in deze bill aan de noord-westelijke distrikten gedacht had, die tot hiertoe zeer stiefmoederlijk behandeld werden. Hij zou voor de tweede lezing stemmen, hoewel hij in comité misschien amendementen zou voorstellen. Hij pleitte verder voor Franschhoek en was verblijd over wat de ed. heer Sauer in verband met deze route zeide. Franschhoek had aanspraak op een lijn, en kon het niet anders dan moest men hem een taklijn geven.<br>De ed. heer Wilmot meende dat de Caledon spoorweg een lichte lijn moest wezen. Hij was verblijd dat de Langkloof lijn een lichte zou wezen. Een vruchtbare landstreek zou door die lijn worden ontwikkeld. Spreker meende dat lichte spoorwegen goed zouden betalen in dit land. In andere landen waren lichte spoorwegen een groot succes. Als er meer lichte spoorwegen waren zou meer grond onder bebouwing gebracht worden en men zou goedkoop kost krijgen. Hij dacht dit was het begin van de ontwikkeling van het land.<br>De ed. heer Bellingan zou de bill ondersteunen. Hij zou de regeering ter overweging geven een lijn van Klipplaat naar Jansenville, van Sandflats naar Alexandria, van Grahamsstad naar Peddie en van Victoria West naar Carnarvon te bouwen. Deze lijnen waren zeer noodzakelijk. Peddie was een zeer vruchtbaar distrikt. Er werden alle soorten vruchten gekweekt. Hij hoopte de regeering zou deze lijnen in gunstige overweging nemen.<br>De ed. heer Van Eeden wenschte de regeering geluk met hare goede voornemens. Al het belangrijke werk werd voor het laatst gehouden. Dit werd veroorzaakt door de ellendige redistributiewet. Hij had Caledon geraden te nemen wat zij kon krijgen. Hij zou geen stroo in den weg van deze bill leggen. Wat de routes betreft moest de regeering beslissen. Hij hoopte ze zou slagen de bill door te krijgen. Het geld zou besteed zijn in belang van de ontwikkeling van het land. Vruchten waren hier zeer duur. Er moesten spoorwegen wezen om de produkten van den boer ter markt te brengen. Allen konden niet thans lijnen krijgen. Men moest stap voor stap gaan. Hij wenschte de regeering geluk, maar hoopte dat ze niet parmantig zou worden wanneer ze sterk werd.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat er onder de voorgestelde lijnen sommigen waren die blijken zouden groote witte olifanten te zijn, lijnen die nooit zouden betalen. Het speet hem dat de Somerset Oost-Kingwilliamstown lijn niet naar Seymour zou worden gebouwd, een zeer vruchtbaar distrikt. Men ging weder naar Kingwilliamstown. Hij vreesde dat de lijn dan niet zou betalen. Met het geld reeds te Kingwilliamstown en Oost Londen uitgegeven zou men Tafelberg in een haven kunnen veranderen. Die plaatsen hebben het land zeer veel gekost. Wat de Sir Lowry pass-Caledon lijn betref, meende hij dat die lijn niet zou kunnen gebouwd worden voor de genoemde som. De kosten zouden veel hooger zijn. Hij had geen vertrouwen in de opmeting der ingenieurs. Dan was de vraag: welke route is de beste, Franschhoek of Sir Lowrys pas. Hij kon niet zeggen welke route de beste is, en moest de zaak in handen der regeering laten. Wat de opmetingen betreft meende hij dat men niet daarop kon gaan. Als men een lijn wilde bouwen moest de regeering een commissie zenden om te onderzoeken welke de beste route zal zijn.<br>De ed. heer Faure wilde weten of de regeering een taklijn aan Franschhoek zou geven.<br>De ed. heer Du Toit zei de tijd was gekomen om het land te ontwikkelen. De westelijke distrikten konden de Kolonie van goedkoop brood voorzien en moesten door spoorwegen geopend worden. Hij was van plan voor de bill te stemmen, omdat hij meende dat als die lijnen gebouwd zijn het noord-westen aan de beurt zou komen. Nadat men de graan distrikten ontwikkeld heeft moet men het noord-westen te hulp komen zoodat men de markten van vleesch kon voorzien. Hij hoopte dat de regeering de lijnen langs de beste routes zou laten bouwen.<br>De ed. heer Neethling betreurde het dat een nauwe spoorweg van 170 mijlen lang zou gebouwd worden. Hij geloofde niet dat die spoorwegen goedkooper konden gebouwd worden. '''Hij was er tegen nauwe lijnen te bouwen. Het over laden zou veel oponthoud veroorzaken.''' Het mag mogelijk later noodig wezen de Langkloof lijn te verlengen en dan zou men weer een ander spoor moeten leggen tegen groote kosten. De spoorwegen zouden veel meer kosten dan de sommen in de bill genoemd. De spreker was ten gunste van de Franschhoek route naar Caledon. Als de lijn over Sir Lowrys pas gebouwd wordt, hoopte hij dat de regeering hare belofte zou nakomen en aan Franschhoek een taklijn geven.<br>De ed. heer Pretorius wilde de aandacht van den commissaris bepalen op twee gebreken in de bill. De lijn Cookhouse-Kingwilliamstown ging te ver voorbij Stockenstroom, een zeer vruchtbaar distrikt, dat veel doet aan tabak cultuur. Een grooter gebrek was de Queenstown-Tarkastad lijn. De lijn moest met een verlengd worden naar de Zoutpannen en weder aan de Middellandsche lijn aansluiten. Het terrein was effen en de lijn zou dan betalend wezen. Hij hoopte dit zou gedaan worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat hij in het andere huis gezegd had dat de regeering in de volgende zitting lichte lijnen zou voorstellen. Hij beloofde een taklijn naar Franschhoek, de lijn van de gewone wijdte te zijn. Deze was de eenige belofte welke hij gedaan had.<br>De ed. heer '''Logan''' zei dat het overladen van een nauwe op een breede spoorweg zeer gemakkelijk gaat. Dat was geen bezwaar. Hij meende dat het goed zou wezen een proef te nemen met lichte spoorwegen. Het speet hem dat de Caledon lijn niet door Franschhoek gebouwd zou worden. De lijn zou beter betalen door het vruchtbaar distrikt van Franschhoek. '''Hij was zeer verblijd over de Malmesbury verlenging, een zeer noodige lijn. De Malmesbury en Zandveld boeren verdienden alle hulp. De ed. heer Lochner wilde wat zeggen met betrekking tot de Kalabaskraal verlenging. Hij vreesde dat de voorgestelde route een witte olifant zou wezen. De lijn ging niet door de eigenlijke graanschuur. Een lijn naar het Zandveld zou geen lijn voor Malmesbury wezen.'''<br>'''De tweede lezing werd aangenomen.'''<br>De raad ging in comité op de bill, de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De Somerset Oost—Cookhouse—Kingwilliamstown lijn, 147 mijlen lang, bedrag £485,000, aan de orde.<br>Aangenomen.<br>De lijn Port Elizabeth—Avontuur, 178 mijl, bedrag £445,000, aan de orde.<br> De ed. heer Bellingan wilde een korte lijn naar Uitenhage ten gerieve der boeren. Hij bracht de zaak slechts onder de aandacht der regeering.<br>Deze lijn werd goedgekeurd.<br>De Sir Lowrys pas—Caledon lijn aan de orde. Afstand 53 mijlen, kosten £439,000.<br>De ed. heer Logan vroeg of een lijn zou gebouwd worden van Worcester naar Villiersdorp.<br>De ed. heer Sauer zei hij kon niets beloven dan dat Franschhoek een taklijn zou krijgen.<br>De ed. heer De Wet zei dat het hem scheen of de lijn door Franschhoek gebouwd moest worden. Caledon zou dan nader aan het noorden zijn. Als men toch een lijn naar Franschhoek wilde bouwen kon men meteen de lijn maar doorvoeren naar Caledon.<br>'''Kalabaskraal of Malmesbury naar Pickenierskloof, 96½ mijl, koste £92,250.'''<br>'''De ed. heer Van Rhijn steunde deze lijn. De route was een goede. De lijn zoo gebouwd zou betalen. Hij hoopte de regeering zou voorzichtig wezen. Hij was verblijd dat de zaak in handen der regeering gelaten werd. Hij wilde weten of de regeering niet later iets zou doen voor Porterville.'''<br>'''De ed. heer Sauer zei hij kon niet een belofte doen.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat het huis moest vaststellen vanwaar de lijnen moesten gebouwd worden.<br>Goedgekeurd.'''<br>Aan de orde de lijn van een punt nabij Queenstown naar Tarkastad.<br>De ed. heer De Wet meende dat het beter zou zijn de lijn te bouwen van Sterkstroom. Hij stelde voor dat de lijn van Sterkstroom zal gebouwd worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat die lijn meer zou kosten en de motie was dus uit de orde.<br>De ed. heer Van den Heever zei dat de raad dan aan banden gelegd is. Hij achtte het ongelukkig.<br>Het voorstel-De Wet, uit de orde zijnde, verviel. De ed. heer De Wet gaf zijn spijt te kennen, dat hij niet eene verandering kon voorstellen. De ed. heer Pretorius meende ook dat de lijn langs een andere route moest gaan.<br>De lijn werd goedgekeurd.<br>'''De schedule B was nu afgehandeld.'''<br>Op schedule A zei de ed. heer Wilmot dat de kwestie van het kontrakt met den heer Urquhart door het hof moest worden beslist.<br>De ed. heer Van Rhijn zei dat de vorige commissaris van publieke werken zeer ongelukkig was in het sluiten van kontrakten. Hij had meer vertrouwen in den tegenwoordigen commissaris, die niet zulke losse kontrakten zou sluiten.<br>Schedule A werd goedgekeurd.<br>Op clausule I stelde de ed. heer Sauer als amendement voor, sub-sectie 2 uit te laten en een proviso in te voegen dat de Thames Iron Works Co. securiteit zal geven.<br>Dit amendement werd aangenomen.<br>'''De bill ging door comité en werd met amendement gerapporteerd.'''<br>'''Amendementen overwogen en goedgekeurd.'''<br>'''De bill werd voor de derde maal gelezen en gepasseerd.'''</ref> Wet no. 40 van 1898 ("Railway Extension Act, 1898") word op 6 Januarie 1899 bekragtig.{{voetnota|Sivewright se handtekening is voor die tyd gemaak. Sauer het hom opgevolg. Afgesien van nog 'n paar sake in hierdie wet wat eers uitgeklaar moes word, is Sivewright in 1898 ook van verkiesingsknoeiery aangekla, al was dit sy agente wat dit gedoen het.}} Onder "Schedule B" nommer 4 (d) word gelys: "Kalabas Kraal or Malmesbury to Pickeniers Kloof", dit is 96½ myl lank en die bedrag toegestaan is £505 000.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Acts_of_Parliament/_eMqAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Act+No.+40+of+1898+Railways&pg=PA4003&printsec=frontcover Acts of Parliament. 1899. Sessions of 1898. Fifth Session of the Ninth Parliament, and First Session of the Tenth Parliament. Cape Town: J.C. Juta & Co, pp. 4003 - 4009.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Toe die telegram die aand deurkom dat die Malmesbury-spoorwegverlenging deur die Wetgewende Raad aangeneem is, was die vreugde onder die Piquetbergers groot. In die leeskamer het daar 'n groot menigte saamgedrom om die nuus aan te hoor. Drie hartlike hoera's het weerklink vir D.C. de Waal, D.J. Marais, asook die mans aan die stuur van die spoorwegkommissie, J. Dommisse, W. Liebenberg en G.H. Parrott. Die mense het hul dank uitgespreek teenoor die regering wat hierdie spoorlyn ondersteun. Dit was van groot belang vir hierdie dorp en omliggende streke se ontwikkeling. Tot laat in die aand was die dorpenaars nog op die been, die huise was verlig en daar was musiek in die strate.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg juicht! 22 December, Bijvoegsel: Piketberg, 21 Dec. [...] De vreugde der inwoners was groot gisteravond toen het telegrafisch bericht vernomen werd dat de Malmesbury verlenging door den wetgevenden raad in al hare stadien gepasseerd was. Gisteravond voor de leeskamer vergaderde een groote menigte dames en heeren om het nieuws te hooren en drie hartelijke hoera's werden aangeheven ter eere van onze parlementaire vertegenwoordigers, de hh. David de Waal en Daniel Marais, alsook ter eere van de spoorwegcommissie, de hh. J. Dominisse, W. Liebenberg en G. H. Parrott.<br>Het volk is ook dankbaar jegens de regeering voor 't ondersteunen van die spoorlijn, welke men voorspelt een der betaalbaarste lijnen te zullen zijn, dienende dit en aangrenzende distrikten, die zoo opbrengend en bevolkt zijn. Tot laat in den avond waren de dorpslui op de been, huizen waren verlicht en de muziek in de straten. Een boer van Clanwilliam riep uit: "De Heere zij gedankt voor onze boeren en ook voor die van Olifantsrivier. Een man kan nu met den landbouw voortgaan."</ref> '''27 Desember 1898:''' In 'n artikel wat vlugtig oor Malmesbury se handel uitwei, word 'n kort, maar byna toeristiese prentjie van Moorreesburg geskets. Moorreesburg is drie uur se ry buitekant Malmesbury. Dit is Desember, dit is in die middel van die oestyd. Soms moet mens verby byna eenhonderd waens ry. In hierdie hitte is dit jammer om te sien dat feitlik geen bome gekweek word nie. Die boomlose plase skep 'n sombere prentjie. (Vergeleke hiermee: Malmesbury se Munisipaliteit het in 1891 alleen meer as 8 000 bloekombome en 4 000 acacia-bome aangeplant).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Een reisje na Malmesbury. 8 October, p.3: [...] De Municipaliteit heeft dit jaar vrij wat moeite gedaan om de mooije groote Voetbal-velden in te sluiten, door meer dan 8,000 blaauwgomboomen en 4,000 acacia's te planten. Na eenigen groeitijd zal dit een der mooiste voetbal- en cricketvelden wezen in de Kolonie.[...]</ref> Op Moorreesburg aangekom, tref die fraaie kerkie mens eerste, wat aan die noordeind van die dorp se kant toe staan. Die kerk binne is ruim met goeie ventilasie. Die nuwe orrel is enkele dae tevore ingewy; ook die kansel en die mooi lampe skep 'n netjiese indruk. Die kerkbanke is van die beste en sit baie gemaklik; daar is plek vir 800 kerkgangers. Agter die kerkgronde word daar tans 'n nuwe pastorie vir ds. Retief gebou, wat 'n aanwins vir die dorp sal wees. Die openbare skool het mnr. Walters as skoolhoof. Die meeste handel op die dorp word deur mnr. J. Herman gedryf, en hy geniet die ondersteuning van die inwoners. Moorreesburg beskik oor 'n welingerigte pos- en telegraafkantoor, wat deur mejuffrou Slabbert bekwaamlik bestuur word. En dan: "Mens verwag dat die spoorweg, wat op die punt staan om gebou te word, deur die dorp sal loop. As dit so is, dan wag daar 'n nog heerliker toekoms vir die Moorreesburgers."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Malmesbury: Moorreesburg. 27 December, Bijvoegsel: Een klein doch verkieslijk dorp; drie uren rijdens verwijderd van Malmesbury. In die drie uren passeert men soms tot dicht bij de honderd wagens, en geen wonder dat de afdeelingsraad van Malmesbury steeds zijn hand aan het pad moet houden om dat niet uit orde te doen geraken. Op den weg is het wat bedroevend te zien hoe weinig er aan boomkweeken gedaan wordt, en maken de boomlooze plaatsen eene sombre vertooning.<br>Doch wij komen op het dorp Moorreesburg. Wat het oog het eerst treft is het fraaie kerkgebouw, dat als een pronkstuk aan het noorder einde van het dorp staat. Van binnen is het gebouw ruim en luchtig en maakt een nette vertooning met het prachtig orgel dat eenige dagen geleden ingewijd werd, alsook den kansel en de mooie lampen. De zitbanken zijn van de besten en zitten zeer gemakkelijk, en er is zitplaats voor meer dan 800 personen. Aan de achterzijde van de kerkgronden wordt thans een nieuwe pastorie voor den leeraar, ds. Retief, gebouwd, die een aanwinst voor ’t dorp zal zijn.<br>De publieke school op het dorp heeft den heer Walters tot principaal, en men zegt dat de opleiding door hem gegeven grootelijks op prijs gesteld wordt.<br>Handelszaken<br>De voornaamste handelszaken te Moorreesburg wordt gedreven door den heer J. Herman, en hij gedraagt zich zoo dat hij de hartelijke ondersteuning van de ingezetenen verdient. Moorreesburg heeft ook een welingericht post- en telegraafkantoor, dat door jongej. Slabbert bekwamelijk bestierd wordt.<br>Men verwacht dat de spoorweg die staat gemaakt te worden over het dorp zal gaan. Indien zoo dan wacht een nog heerlijke toekomst de Moorreesburgers.</ref><br> Volgens 'n reisgids uit 1899 lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die reiskoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280]: Carts also leave Malmesbury for Moorreesburg on Tues. & Sat., 6 a.m., 26 miles, 4 hrs. ; fare 7s. 6d. Returning same days at 2 p.m. Private carts about 25s.</ref> ==== Die Hopefield-deputasie staan op ==== '''29 Desember 1898:''' Daar heers groot ongelukkigheid in Achter-Piquetberg omdat die inwoners voel die verteenwoordigers (D.C. de Waal en D.J. Marais) in die parlement het hul in die steek gelaat. Een van die grootste openbare vergaderings in die Sandveld tot op hierdie datum is gehou. D.J. Marais het nie sy belofte nagekom deur die spoorlyn vanaf Kalabaskraal te ondersteun nie; en daarom is 400 plase ontneem van 'n spoorweg. Omdat dit blyk dat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld by die Piquetberg-lyn uitgesluit is, besluit die inwoners by 'n vergadering op Drommelvlei om 'n kommissie in die lewe te roep om met hierdie plase saam te werk, "om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. David de Waal en zijne kiezers: gepetitioneerd te bedanken. 10 Januarie, p. 4: Een publieke vergadering werd gehouden op den 29sten December te Drommelvlei (wijk no. 6) Achter Piketberg. De vergadering werd bijeengeroepen met het doel tot besluit te komen wat gedaan moet worden met den heer D. C. de Waal (lid voor Groote Schuur). De vergadering was een van de grootste die ooit in ’t Zandveld gehouden is. Er waren ook personen van wijken no. 3 en 4 tegenwoordig.<br>De heer D. Brink Sr. werd tot voorzitter gekozen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend en zeide dat hij gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde en maakte duidelijk hoe de heer De Waal ons land en volk op politiek gebied verraden en bedrogen heeft, en zeide dat het onmogelijk was om hem (De Waal) langer als onze vertegenwoordiger te erkennen.<br>De heer P. Meisenheimer zeide dat de personen die De Waal in het parlement gebracht en hem zoo hemelshoog opgehemeld hadden, hem er maar weer moesten uithalen.<br>De heer H. Bosman zeide dat hij voor den heer De Waal gestemd had op zijn dure belofte, die hij als onder een eed gedaan had, dat hij zou staan als een rots tegen het Sprigg-ministerie en de redistributiebill, maar dat hij nu schandelijk bedrogen was en hij geloofde niet dat hij nog een kiezer van den heer De Waal was, die hem met een rein geweten kon volgen.<br>De heer Jac. Visser zeide hij had nooit een vertrouwen in den heer De Waal omdat hij (De Waal) God niet vreesde en zulke mannen vertrouwde hij nooit.<br>De heer J. Theubes zeide dat hij De Waal ondersteund had, omdat hij door den Bond genomineerd was en hij als Bondsman het zijn plicht achtte om den Bondskandidaat te ondersteunen.<br>Verscheidene sprekers veroordeelden het gemeen gedrag van den heer De Waal.<br>De heer D. Brink Jr. stelde voor gesecondeerd door den heer Gert Smit: om petities te laten teekenen door de geheele wijk, den heer De Waal verzoekende te bedanken als onze vertegenwoordiger.—Aangenomen.<br>De heer A. Brink stelde voor, gesecondeerd door den heer Jan Theubes: Deze vergadering spreekt haar diepste verontwaardiging uit over het ontstaatkundig en laakbaar gedrag van den heer De Waal door zijne plechtige eleksiebeloften in het beslissend oogenblik te verkrachten met het indienen van een amendement, dat de regeering noodzaakte tot een conferentie over te gaan met de oppositie op de redistributie. Daar wij allen ontevreden zijn met het gedrag van den heer De Waal is deze vergadering eenparig van gevoelen hem te bedanken als lid voor Piketberg. Eenparig aangenomen.<br>Voorstel S. A. Mostert, secondant F. Visser: Deze vergadering gelet hebbende op het gedrag van den heer D. J. Marais in het parlement keurt het ten sterkste af daar het gebleken is, dat genoemde heer de belangen van den boer over het hoofd ziet en alles doet ten gunste van de vrijhandelaars: Ten eerste heeft hij de lijn van Kalbaskraal, volgens belofte, niet ondersteund, waardoor omtrent 400 plaatsen van den spoorweg ontrooft worden. Ten tweede: Hij heeft getoond bij de motie van den heer Van Zijl omtrent Lambertsbaai, dat hij alles opneemt tegen den boer.<br>De voorzitter zeide dat hij nu gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde omtrent onzen voorgestelden spoorweg naar Piketberg, daar de lang beloofde spoorweg nu eindelijk door het parlement aangenomen was; doch het schijnt of Darling, Hopefield, Saldanabaai en Zandveld uitgesloten werden en hij zou er voor zijn een commissie aan te stellen om met genoemde plaatsen samen te werken, om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen.<br>Nadat verscheidene personen hun gevoelen uitgesproken hadden werden de heeren D. Brink en S. A. Mostert aangesteld als commissie om met genoemde plaatsen te onderhandelen.<br>Waarna de vergadering uiteenging.<br>M. C. BRINK, Secretaris.</ref> '''7 Januarie 1899:''' Die jaarlikse Bondsvergadering (van die Bondstak Moorreesburg) word gehou; 31 lede was teenwoordig. Die vergadering voel die voorgestelde spoorwegverlenging van die Malmesbury-spoorlyn moet so reguit en direk moontlik geskied, sodat hy as die hooflyn van die noordweste beskou kan word. Nadat die vergadering afgehandel is, sluit ds. J.D. Retief af met gebed.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Moorreesburg. 21 Januari, p. 3: Jaarlijksche Bondsvergadering, gehouden op Zaterdag 7 Jan. 1899.<br>De vergadering werd met gebed geopend door den heer D. Krynauw.<br>31 leden tegenwoordig.<br>Daar de secretaris niet tegenwoordig was (hij brengt zijn vacantiedagen door te Hermanus Pietersfontein Strand) wordt de assistent secretaris (J. F. Burnard) verzocht de notulen op te nemen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend.<br>De beschrijvingspunten werden als volgt voorgesteld: D. Krynauw stelt voor, gesecondeerd door den heer Jan Bester: Dat een lid van het lagerhuis eerst voor zijn zetel zal moeten bedanken wanneer hij zich verkiesbaar stelt voor het hoogerhuis, en dat geen kandidaat zich voor meer dan een kiesafdeeling mag verkiesbaar stellen.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door D. van Tubberg: Deze vergadering is van gevoelen dat de voorgestelde verlenging van de Malmesbury spoorlijn zoo direkt mogelijk zal gebouwd worden, daar zij als een hoofdlijn voor het noordwesten moet beschouwd worden.<br>Voorgesteld door Jan Bester, gesecondeerd door G. P. Smith, dat de brandsiektewet zal herroepen worden.<br>Na de beschrijvingspunten afgehandeld te hebben ging men over tot andere besigheid.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door G. P. Smith:—Deze vergadering keurt ten strengste af het gedrag van den heer D. C. de Waal in de jongste sitting tegenover zijn constituenten en de Afrikaander partij en hoopt dat de heer De Waal, indien hij nog eenig respect voor zichzelven bezit, dadelijk zal bedanken als lid voor Piketberg. De vergadering keurt ook sterk af de lage, lafhartige woorden door hem geuit tegen de Afrikaander partij toen hij met de heeren Rhodes en Sivewright naar Europa vertrok.<br>De heer Krynauw zeide dat er haast geen woorden te vinden waren om het gedrag van den heer De Waal af te keuren en hij gaf er niet om als hij liever in Europa wilde blijven. Elk Afrikaander kon trots wezen op den heer Krige en hij hoopte dat er nog zulke vrouwen te vinden als mevr. Krige, die er veel bijdroeg om het aanbod van de hand te wijzen.<br>Voorgesteld door Jacobus Lochner, gesecondeerd door G. P. Lochner: deze vergadering sympathiseert met de familie De Waal over het gedrag van den heer De Waal en hoopt dat de Afrikaander partij de eer en het respect van de familie De Waal (ware Afrikaanders) wegens het gedrag van den heer D. C. de Waal niet zal minachten, maar alles zal aanwenden om de eer en respect van de De Waal’s familie als ware Afrikaanders als een kroon op hunne hoofden te houden.<br>Daarna sloot ds. Retief met gebed.<br>J.F. Burnard, Assistent-secretaris.</ref> '''10 Januarie 1899:''' "Bezoeker" skryf oor die trapsgewyse vooruitgang wat [[Vredenburg]] maak, soos die kerk wat binnekort 'n nuwe orrel sal inwy en nuwe 'n galery gaan bou vir 80 sitplekke. Nadat daar geskryf is oor die oeste wat byna klaar is en dat heelwat boere klaar gedors het, word die laaste gedagte geskryf: "Ons is ook gretig om te weet of die spoorlyn nie tog naby genoeg aan Hopefield sal kom, sodat ons dit ook maklik kan bereik nie – 'n voorreg wat, tesame met die hardmaak van ons baie swak paaie, sal dien om vooruitgang in hierdie streek aan te spoor. Maar ons was tog lojaal aan ons edele verteenwoordigers tydens die verkiesingsveldtog; sal hulle ons nie nou ook onthou nie?"<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Vredenburg (Malmesbury). 10 Januari, p. 4: [...] Wij zijn ook verlangend om te weten of de spoorweg toch niet zoo na aan Hopefield komen zal, dat wij het ook gemakkelijk kunnen bereiken - welk voorrecht tesamen met het hardmaken van onze zeer slechte wegen zal strekken om den vooruitgang deze streek aan te sporen. Maar wij waren toch getrouw aan onze edele vertegenwoordigers in den elektiestrijd, zullen zij ook dan niet nu aan ons gedenken? [...]</ref> [[Beeld:Ds JH Neethling Hopefield.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. J.H. Neethling was van 1854 tot 1904 Hopefield se eerste leraar. Hy het geweier om tydens die vergadering die voorsitterstoel te beklee. Sy skoonseun was op hierdie tydstip ds. J.D. Retief, predikant van Moorreesburg, wat hom in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas het.]] '''31 Januarie 1899:''' 'n Vergadering word in die hofsaal op Hopefield gehou, en is goed bygewoon deur belanghebbendes van Groenekloof, Darling, Swartland, Piquetberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoedjiesbaai en elders. '''Dominee J.H. Neethling weier om die voorsitterstoel te beklee.''' J.W. Stiglingh word as voorsitter en Jacob Retief as sekretaris aangewys. Jacob Retief doen verslag wat sy Hopefield, Bergrivier en Baai-deputasie sover bereik het: hulle kon geen besliste antwoord uit Sauer kry nie, omdat 'n nuwe opmeting aan die gang was. Sauer beloof egter sodra dit klaar is, dan sou die regering beslis. Retief sê toe dit is nou die tyd vir almal om kragte saam te snoer, omdat dit vreeslik onbillik van die Moorreesburgers is om te verwag dat soveel plase en besighede uitgesluit moes word. Hy vertrou egter dat die regering reg sal laat geskied. Dit lyk nie of Sauer teen Kalabaskraal gekant is nie, sê Retief. Wat wel in die weg staan: die bedoeling van die spoorlyn het blykbaar verander - dit wil lyk of die regering dit 'n punt-tot-punt-lyn wil maak, pleks van 'n ontwikkelingslyn. Omdat Owen se nuwe opmeting meer in Moorreesburg se guns wil-wil tel, stel Retief voor dat die regering 'n onpartydige kommissie moet aanstel om 'n persoonlike ondersoek te doen betreffende na die spoorrigting deur sowel Moorreesburg as Karbonaatjeskraal. Jan Basson (voorheen ook LWV van Malmesbury), wat die Groene Kloof-deputasie lei, bedank eers almal (Piquetberg, sir James Sivewright, D.J. Marais en D.C. de Waal en later selfs die Eerste Minister) wat die opmeting in die rigting van Kalabaskraal in die eerste plek moontlik gemaak het. 'n Belangrike stukkie is waar hy iets sê van: "dat ons dit aan Piquetberg te danke het dat hulle eerste hierdie saak aangevoer het en deur hul uitnodiging aan ander plekke om saam te werk, kry ons deur sir James [Sivewright] die opmeting in die rigting van Kalabraskraal via Karbonaatjeskraal." Maar, nes die Hopefield-afvaardiging, kon hulle ook geen beslissende antwoord uit die regering kry nie. Mnr. Sauer, Kommissaris van Openbare Werke, wou die probleem oplos deur 'n taklyn te vestig, 'n belofte wat hy (Basson) met groot verontwaardiging ontvang het en aangedring het op 'n beslissende antwoord. In antwoord op 'n verdere vraag het Basson aangedui hulle sou tevrede wees met Malmesbury wat die beginpunt word, mits die stasies volgens die oorspronklike opmeting via Karbonaatjeskraal behou word, en mnr. Sauer het belowe om 'n besluit te neem sodra Owen se verslag aangekom het. Mnr. Basson glo as die opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaar sou word, sou hul verplig wees om daarteen te protesteer. Daarna gaan Basson tot die ''[[ad hominem]]''-aanvalle oor: hy beskuldig hul verteenwoordiger in die Wetgewende Vergadering, J.A. Smuts, "goed versorg deur sy nabyheid aan [[Hermon]]stasie", dat hy dit gewaag het om te sê die lyn van Kalabaskraal is onregverdig. Basson beweer Smuts het met Lochner van die Hoërhuis gekonkel om die lyn so ver moontlik deur Moorreesburg te kry. Lochner het dit durf waag om die lyn deur Kalabaskraal 'n 'wit olifant' te noem. Albei word dus gedryf deur eiebelang. Basson let dan op die infrastruktuur: Moorreesburg is reeds bevoorreg om harde paaie te hê, terwyl die Sandvelders deur die sware sand moet sukkel. Dit is juis hierdie "erfenis van ons streek" wat beteken hulle benodig juis meer hulpbronne om die plek te ontwikkel - iets waarmee Moorreesburg deur die natuur reeds geholpe is. Let dus op die ontwikkeling - dink aan die passasiers, die vrag van allerhande graan, sout, botter, velle, wol, eiers, bas, kalk, ens., ens., wat hierdie lyn via Karbonaatjeskraal kan vervoer; wat kan Moorreesburg bied behalwe graan? Basson wil ook waarsku teen moontlike partydigheid, sou 'n ondersoekkommissie op die been gebring word wat deur die regering gekies is. Daarom moet daar ook sommer 'n teenkommissie gekies word, bestaande uit 'n lid van elke wyk om die kenmerke van die distrik waardeur die spoorlyn moet gaan, uit te wys. Maar voor hul daarby uitkom, moet hul eers 'n monsterpetisie opstel en rig aan die Eerste Minisiter en ander lede van die regering, waarin hulle gevra word "om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek." Mnr. Brink staan vir Piquetberg op. Hy dink sou die lyn as 'n ontwikkelingslyn loop, kan dit gevoed word deur 500 plase – beslis oorwegingswaardig – en indien die spoor deur Moorreesburg sou loop, dan is die aantal plase maar min. Sou die spoor nie vanaf Kalabaskraal loop nie, sou dit Malmesbury se handel tot nadeel strek, en dit sou nie alleen 'n verlies wees nie, maar ook 'n skande. 'n Skande, omdat handel so erg belemmer word deur soveel plekke af te sny ten bate van die groot Moorreesburg. Daar is geen verteenwoordiger in die parlement wat vir die Sandveld se belange werk nie, maar hul belange moet nie gering geskat word nie. Hulle woel - maar kommunikasie is van wesenlike belang, omdat vervoer moeilik is, as gevolg van die swaar sand. Weer word verwys na Moorreesburg wat bevoorreg is met harde paaie. Basson stel voor dat ds. Neethling, Jacob Retief, J.W. en Albertus Stigling 'n komitee vorm om die monsterpetisie op te stel en geteken te kry. Weer eens weier ds. Neethling om by politieke sake betrokke te raak; soos reeds gesê, wil hy nie sy vyande kans gee om hom nog verder stukkend te krap nie. D. W. Ackerman word in sy plek gekies en die voorstel en amendement word eenparig aangeneem. Aanvanklik is voorgestel dat die komitee een lid vir elke wyk sou hê, maar dit lyk onuitvoerbaar, aangesien dit moeilik sou wees om die lede bymekaar te kry. Basson maan toe almal om self die petisie te kom teken, en nie te wag tot iemand die petisie na hulle toe bring nie. Dominee Neethling het gedink dit sal goed wees om 'n kopie vir ondertekening by sekere punte te los. Sodra die petisies voltooi is, sal hulle aan die spoorwegkomitee in Hopefield oorhandig word en daarvandaan af na die regering gestuur word deur verteenwoordigers (wat uit een persoon van elke wyk bestaan).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Hopefield Spoorweg. 7 Februarie, Bijvoegsel: Een zeer belangrijke en invloedrijke vergadering werd te Hopefield gehouden op den 31sten Jan. l.l. in de Hofzaal, en werd goed bijgewoond door belanghebbenden van Groenekloof, Darling, Zwartland, Piketberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoetjesbaai en elders.<br>Daar de weleerw. heer Neethling weigerde den voorzitterstoel te bekleeden, stelde de heer Jacob Retief den heer J W Stiglingh voor. Gesecondeerd en aangenomen. Als secretaris stelde de heer A E Anderson (Hoetjesbaai) den heer Jacob Retief voor; gesecondeerd en aangenomen.<br>De voorzitter legde in korte en kernachtige woorden het doel der vergadering uiteen, en daarna noodigde hij de woordvoerders der verschillende deputaties uit verslag te geven, van wat zij uitgevoerd hebben bij ’t gouvernement in zake de richting welke de lijn zal nemen naar Pikenierskloof.<br>Daarop volgde de heer Jacob Retief (woordvoerder van de Hopefield, Bergrivier en Baai-deputatie), en zeide dat zij (de deputatie) geen beslist antwoord gekregen had van den heer Sauer, daar er een nieuwe opmeting aan den gang was, maar hij (de heer Sauer) beloofde, zoodra dit gereed was, dan zou de regeering beslissen. Wel, hij (Retief) achtte het nu tijd voor ons om alle krachten in te spannen om te verkrijgen dat gemelde plaatsen ook gerief van den spoorweg mogen genieten, en dacht dat het zeer onbillijk van de Moorreesburgers is om te verlangen dat zoovele plaatsen en belangen zullen moeten uitgesloten worden ten behoeve van een Moorreesburg lijn; alhoewel hij geloofde dat de regeering recht zal laten geschieden, want onze zaak is ongetwijfeld op eene gezonde basis van recht gebouwd. De heer Sauer, zeide spreker, schijnt niet tegen Kalbaskraal te zijn als uitgangspunt. Wat zeer opmerkelijk is, zeide hij (Retief), is dat men de oorspronkelijke bedoeling der lijn wil veranderen, n.l. om het een lijn van punt tot punt te maken, instede van een ontwikkelingslijn, en hierin bestaat de moeilijkheid van de regeering. Men verneemt dat de nieuwe opmeting door den heer Owen, meer tot voordeel van Moorreesburg verklaard wordt, en dus wilde hij aan de hand geven, dat de regeering eene onpartijdige commissie zal aanstellen om een persoonlijk onderzoek te doen in de buurt van de richting van de lijn over Moorreesburg zoowel als over Karbonaatjeskraal.<br>De heer A. Stiglingh verzocht nu den woordvoerder van Groene Kloof’s deputatie zijn verslag te geven, waarop de heer Jan Basson, onder anderen zeide, dat wij het aan Piketberg te danken hebben dat zij eerst roerde in deze zaak en door hare uitnoodiging aan andere plaatsen om samenwerking, krijgen wij door sir James de opmeting in de richting van Kalabaskraal via Karbonaatjeskraal. Toen zij naar Kaapstad gingen besloten zij niet alleenlijk naar de regeering zich te wenden, maar naar eenigoen, onverschillig aan welke partij hij behoorde, om hulp en ondersteuning te verkrijgen, zoodat zij hun ernstige wenschen konden vervuld krijgen en hij (Basson) kon ook niet nalaten veel lof toe zwaaien aan de leden zijner deputatie voor hun ernstige behandeling van zaken. Zij waren ook, zeide hij, bij de heeren Marais en De Waal (toen hij wilde voortgaan zeide een stem: "tot zooverre genoeg van hem" (Davie)). Verder hadden zij een onderhoud met de regeering, maar kregen geen beslist antwoord. Hij sprak verder tot groot lof van den premier, die beloofde zijn best te doen voor het distrikt, maar ook zeer voorzichtig was. De heer Sauer, commissaris van publieke werken, wilde uit de moeilijkheid komen door een taklijn te beleven, welke belofte hij (Basson) met groote verontwaardiging ontving en op een beslist antwoord aandrong; maar zonder bevrediging en hij gaf op een verdere vraag te kennen dat wij tevreden zullen zijn dat Malmesbury het uitgangspunt wordt, zoo lang dat wij de staties behouden volgens de origineele opmeting via Karbonaatjeskraal en de heer Sauer beloofde na Owen’s rapport ingekomen zou zijn, tot beslissing te komen. De heer Basson meende dat indien de opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaard zou worden, wij dan zullen verplicht wezen om er tegen te protesteeren. Zie ook hier het eigenbelang van ons lid, den heer Smuts, L.W.V. Goed verzorgd zijnde door zijne nabijheid aan Hermonstatie enz., waagde hij te zeggen dat de lijn van Kalabaskraal een onrechtvaardige zou wezen, en ging mede met den edelen heer Lochner om zooveel hij kon de lijn via Moorreesburg te verkrijgen. Ja, deze heer (Lochner) durfde het een witte olifant te noemen, en zij beiden vergeten dat zij hunne posities grootelijks te danken hebben aan de stemmen van die plaatsen, wier gezamenlijke belangen zij nu zoo gering achtten in vergelijking met die van Moorreesburg, met zijne reeds begunstigde harde wegen (hard geaardheid van den grond), hetwelk hier het tegenovergestelde is, nl. zwaar zand enz., het erfdeel van onze streken en de oorzaak dat onze boerderij zooveel meer vee, enz. vereischt, om het werk voort te zetten waar Moorreesburg reeds geholpen is. Als de lijn gemaakt wordt te loopen van punt tot punt dan zal ze niet betalen, maar als de lijn voor ontwikkelingsdoeleinden gebouwd wordt, dan zal ze minstens hare onkosten goed maken; want neemt de passagiers, de vracht van allerlei soorten graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk, enz., enz., dat deze lijn via Karbonaatjeskraal kan vervoeren en wat kan Moorreesburg brengen behalve graan. Neemt dan weder het verschil op de kosten van bouw via Karbonaatjeskraal en Moorreesburg, en dan kunt gij 25 percent van de eerste afnemen en 50 percent bij het andere Bijvoegen. En zal Moorreesburg het voorrecht hebben om deze andere plaatsen te kunnen afsnijden zooals bijvoorbeeld de Baai (waar men reeds 75 jaren lang belasting betaalt en nu eerst bevoorrecht is met een soort van een stukje harden weg) onder sterke en niet voordeelige hand en invloed van den heer Chas. Stephan, wien hij (Basson) achtte als een flinke man. Dan weder het Zandveld, de ruggegraat van Piketberg, en de andere dorpen, enz. Maar hij moedigde een ieder aan, daar onze zaak op een goeden voet staat. Verder waarschuwde de heer Basson tegen het gevaar van partijdigheid, welk zal bestaan in verband met een commissie van onderzoek, gekozen door de regeering, en wilde aan de hand geven dat wanneer zulk eene commissie aangesteld zal worden, dat er ook een wederzijdsch of contra-commissie gekozen zal worden bestaande uit een lid van elke wijk om aan te stippen de hoedanigheden van het distrikt waar het spoor moet doorgaan; maar hij wilde liever dat wij eerst een "monster petitie" zullen richten aan onzen premier en andere leden der regeering, vragende om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek.<br>Voor Piketberg stond de heer Brink op en zeide, onder andere, dat de heer Bosman het de heeren Smuts en Lochner kwalijk nam, dat zij de verkeerde richting ingenomen hadden, maar hij nam het hunne vertegenwoordigers veel meer kwalijk hun verbazend gedrag in verband met zaken in ’97, toen de hr. Marais hun de rug toegekeerd heeft, en Davie de Waal (wel, zijn gedrag is beneden de consideratie van een Afrikaander). Hij merkte op, dat indien de lijn loopt als een ontwikkelings lijn, dan zal ze gevoed worden door 500 plaatsen—zeker toch een consideratie waardig—en als door Moorreesburg dan maar door een zeer klein getal, welk zelfs Malmesbury zal strekken tot grooter nadeel in den handel, dan dat zij van af Kalabaskraal zoude loopen, en het zou niet alleen schade wezen, maar ook een schande, dat de handel zooveel zal gestremd worden door zoovele plaatsen af te snijden ten behoeve van het groote Moorreesburg. Wij hebben geen vertegenwoordiger in ’t parlement die voor onze belangen werkt. Niet te min de belangen van het Zandveld, behooren niet gering geacht te worden waar er veel gewonnen wordt en waar communicatie hoog noodig is, daar het vervoer zeer moeilijk is vanwege het zware zand, terwijl integendeel Moorreesburg harde wegen had. Hij meende ook dat een lijn van punt tot punt niet zal betalen, en moedigde allen aan om vol te houden en samen te werken zooals begonnen, want onze zaak is eene eerlijke.<br>De heer Basson stelde voor en de heer D. Brink secondeerde dat de volgende heeren: weleerw. Neethling, Jacob Retief, J. W. en Albertus Stigling eene commissie zullen uitmaken om de monster petitie op te stellen en uit te vaardigen, ter teekening. De weleerw. Neethling weigerde op grond als reeds gezegd dat hij zich niet meer wilde prominent maken in politieke zaken en geen kans geven aan zijne vijanden om hem verder stuk te krabben. Zoo werd de naam van den heer D. W. Ackerman in zijn stede geplaatst, en het voorstel en amendement werden unaniem aangenomen.<br>Er werd aan de hand gegeven dat de commissie zal bestaan uit één lid voor elke wijk, maar dit plan zou niet uitvoerbaar wezen daar het moeilijk zou zijn de leden bij elkander te krijgen.<br>De heer Basson vermaande allen naar de petitie te gaan en niet te wachten tot dat zij naar hen gebracht zou worden ter teekening. De weleerw. heer Neethling dacht dat het zou goed wezen een copij ter teekening bij zekere plaatsen te laten.<br>Er werd besloten dat wanneer de petities voltooid zijn dat zij dan overhandigd zullen worden aan het spoorweg-comité te Hopefield en van daar verzonden worden naar de regeering door afgevaardigden bestaande uit een persoon uit elke wijk.<br>De heer Ackerman wilde weten of er bepaald zou aangehaald worden in de petitie omtrent het uitgangspunt, maar het werd duidelijk gemaakt dat de bepaling door ’t parlement gemaakt, meldde van af Malmesbury of Kalabaskraal en dus is het hetzelfde voor ons, zoolang wij de staties allen behouden.<br>De heer Gijsbert Mostert, Piketberg, gaf te kennen dat hij geheel eens was met wat gesproken werd en vermaande allen eensgezind te zijn en samen te werken.<br>Nadat verscheidene heeren deel genomen hadden aan de bespreking van deze zaak bedankte de heer A. Stigling de vrienden voor hun overkomst, maar in ’t bijzonder den heer Jan Basson en de vrienden uit de Baai (zij kwamen met vijf karren hier heen). Met een bedankje aan den voorzitter voor de bekwame wijze waarop hij de vergadering geleid had, ging men vol met hoop en moed uiteen.<br>CORRESPONDENT.<br>Hoedjesbaai, 1 Februari 1899.</ref> '''13 Februarie 1899:''' Gerugte doen die rondte dat die deeglike opmeting van die Piquetberglyn gestaak is. Inwoners van die Sandveld (wat drie groot wyke insluit, waaronder 'n deel van Verloren Vlei) langs Piquetbergweg is woedend. Dit is die grootste produserende deel van die distrik, en juis daarom word petisies onderteken, uit vrees dat die lyn "niet-betalend" word. Hulle vra onder meer dat die verlenging vanaf Malmesbury moet begin, en nie Kalabaskraal nie. Die stasie moet op die dorpsgrond (regeringsgrond) wees, waar daar goeie watervoorraad is, asook goeie weiveld vir die vee waarmee mens goedere na die stasie toe bring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Piketberglijn. 14 Februari, Bijvoegsel: Groote verontwaardiging heerscht onder de inwoners van het Zandveld, bevattende drie groote wijken en een gedeelte van Verloren Vlei, langs den Piketbergweg, het grootste produceerend gedeelte van het distrikt, over het bericht dat de omstandige opmeting van den Piketberg spoorweg zal opgegeven worden, waardoor dezelve een niet-betalende lijn zal gemaakt worden. Invloedrijke petities worden geteekend, vragende de verlenging te beginnen van Malmesbury en niet van Kalabaskraal, dat de statie zal zijn op den gouvernements dorpsgrond, alwaar een goede watervoorraad is, en goede en uitgebreide weivelden voor het vee, waarmede men goederen naar de statie brengt.</ref> '''14 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham Smuts (LWV) laat van hom hoor. Sy standpunt dat die verlengingslyn vanaf Malmesbury na Pikenierskloof moet wees en Malmesbury as uitgangspunt moet dien, staan vas. Malmesbury het 'n groot handelsorganisasie en is die hoofstad van die distrik, wat die eerste plek in die spoorweggemeenskap behoort te geniet. Hy hou steeds vol dat Darling, Hopefield en Vredenburg groot ongerief sal moet verduur as die lyn van Kalabaskraal sou verleng word. Hy daag J.A. Basson uit om te bewys waar hy (Smuts) uit eiebelang opgetree het. Al die deputasies kan vir Smuts getuig. Kommissaris Sauer kan getuig: menigmaal het Smuts homself van hierdie saak verskoon, juis omrede daar soveel meningsverskil was. Ook D.J. Marais kan vir Smuts getuig: onlangs het Smuts nog 'n onderhoud met hom gehad, waarin hy uitdruklik gesê het dat hy graag wou sien dat Hopefield en Vredenburg nie oorskadu word nie. Die vraag moet eintlik geopper word wat presies dieselfde mnr. Basson gedoen het - hy, die oud-lid, wat homself so grootmeneer by die vergadering op Hopefield gehou het? Toe Basson met sy deputasie in die stad was, het hy vir Smuts gegroet? Nee, ondanks die feit dat Smuts se kollega, William Schreiner, vir Basson daaraan herinner het, het hy met opset twee maal verbygeloop asof hy Smuts nie nodig gehad het nie. Smuts is blatant ignoreer. En nou kom dieselfde grootmeneer en neem die swaard teen hom op? Dit is juis hierdie Basson wat sir James [Sivewright] en D.C. de Waal as sy "Aärons en Hurs" (wat Moses se arms opgehou het) beskou en mee gemeng het om sy doelwitte te bereik. Hy vra ook of Basson enige benul het hoe ver Klipfontein van Hermonstasie af is? Waarskynlik verder as wat Basson van Malmesbury af bly. Hy glo ook wat produkte aanbetref, kan hy Basson die loef afsteek. Sover dit Lochner aangaan - hy gaan nie namens hom praat nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. De Malmesbury spoorweg, 14 Februarie, Bijvoegsel: Mijnheer, —Ik zie in uwe uitgave van 7 dezer dat op eene vergadering gehouden te Hopefield, op den 31sten Januari l.l., met betrekking tot spoorweg-uitbreiding, op mij aanvallen werden gemaakt door den heer Jan Basson, ex-lid voor Malmesbury, die mij beschuldigde van eigenbelang omdat ik gezegd heb dat ik het niet meer dan billijk beschouwde dat de verlengingslijn van Malmesbury naar Pikenierskloof zal zijn en Malmesbury als uitgangspunt zal hebben. Dit is een beginsel dat bij mij nog even vaststaat als toen. Waarom neemt die ed. heer mijn overtuiging als een grond van eigenbelang?<br>Wel, mijnheer editeur, ik wil den heer Basson uitdagen om mij te bewijzen in hoeverre ik eigenbelang in het oog heb. Om met Malmesbury te beginnen wil ik niet eens veel zeggen, daar elk een billijkheidshalve zal oordeelen dat Malmesbury wegens zijne groote handels-organisatie en tevens als hoofdstad van ons distrikt de eerste plaats in spoorweg gemeenschap behoort in te nemen. En niettegenstaande de heer Basson mij tracht te bezwaderen bij mijne kiezers, houd ik vol dat Darling en Hopefield en Vredenburg groote ongerief zullen hebben te verduren zoo de lijn van Kalbaskraal zou verlengd worden, om niet eens te spreken van Piketberg en verder noordwaarts.<br>Verder daag ik den heer Basson uit om mij te bewijzen dat ik het eene deel van mijne kiesafdeeling meer begunstig dan het andere, en daartoe neem ik als getuige al de deputaties die ik vertegenwoordigd heb bij de regeering, en inzonderheid de heeren Retief en Anderson, van Hopefield en Vredenburg. En, verder, ik beroep mij op den commissaris van publieke werken, den ed. heer Sauer, hoe dat ik bij elke gelegenheid gezegd heb dat zij mij moeten verschonen van mijne idieën op deze groote kwestie van spoorweg verlenging, omdat ik wist dat er verschil bestond, en daarom had ik het volste recht om mijn vertrouwen in de handen van het gouvernement te stellen.<br>En ook de heer Marais, lid voor Piketberg, kan getuigen hoe dat ik onlangs nog een onderhoud met hem had, en waarin ik duidelijk gezegd had dat ik gaarne zou zien dat Hopefield en Vredenburg ook niet in de schaduwzijde zouden geplaatst worden. Maar wat heeft diezelfde heer Basson gedaan, die op de vergadering te Hopefield zulk een groote Piet was? Toen hij met zijn deputatie tijdens de parlementszitting in de stad was, en waarvan hij ook misschien dezelfde Piet was, heeft hij mij erkend? Neen, niettegenstaande mijn collega, de heer Schreiner, hem er aan heeft herinnerd, heeft hij mij tweemaal voorbij gegaan alsof hij mij hier niet noodig had.<br>En nu komt diezelfde mijnheer en neemt het zwaard tegen mij op. En nog meer, hij zegt dat ik gemakkelijk zoo kan handelen, aangezien ik verzorgd ben met Hermon statie. Weet die edele heer wel hoe ver ik van Hermon statie ben? Ruim zoo ver, als het niet verder is, dan de heer Basson van daar is naar Malmesbury. En ik wil niet roemen, maar ik denk ik kan met betrekking tot produkten vervoer met den heer Basson wedijveren, uitgenomen wat aangaat zout.<br>Verder zie ik dat de heer Brink mij veroordeelt door den heer Bosman dat de ed. heer Lochner en ik de verkeerde richting hebben ingenomen. Ik vraag op mijne beurt: welk richting? Wat de heer Lochner zegt en doet is voor zijne verantwoording. Ik zal over dezen aanval niets zeggen. Maar is het een verkeerde richting omdat ik er van overtuigd ben dat het niet meer dan billijk zal zijn dat de verlenging van de spoorweglijn haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben?<br>Neen, mijnheer, het doet mij meer pijn om te zien dat de heer Basson, toen hij in de stad was met zijn deputatie, dat hij sir James en David de Waal genomen had als zijn Aarons en Hurs om zijn doel, dat toen strikt genomen een edel doel was ten uitvoer te brengen; twee personen die zoowel buiten als binnen het parlementshuis door iedereen zoo goed bekend zijn dat er geen verder uitleg voor noodig is. En ten laatste wil ik dit zeggen, dat ik denk dat de richting die ik ingeslagen heb met betrekking tot de spoorweg-verlenging, dat die haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben en de overige bijzonderheden volkomen in de handen van de regeering te stellen, de rechte is, en ik heb verder vrede voor mijn overtuiging.<br>J. A. SMUTS.<br>Klipfontein.</ref> '''17 Februarie 1899:''' Die Piquetberg-waaksaamheidsspoorwegkomitee, met D.J. Marais as aanvoerder, het besoek afgelê met twee invloedryke petisies onder die arm by die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer). Die voorgestelde spoorwegstasie moet met 'n myl skuif; by die huidige een is daar geen water nie, en die water wat uit Bergrivier moet kom is berug daarvoor om tifuskoors te veroorsaak. Dit is Petisie 1. Petisie 2 is om die water uit die berg te gebruik. Die Kommissaris het toe onmiddellik mnr. Owen die opdrag gegee om 'n verslag te skryf en 'n ander stuk land te gaan opmeet om die griewe van die Sandveld tegemoet te kom. Die deputasie is baie vriendelik ontvang, en glo dat Sauer die Latynse spreekwoord ''Vox Populi Vox Dei'' (die stem van die volk is die stem van God) sal navolg. Die deputasie het ook gevra dat Sauer by Piquetberg moet kom besoek aflê. Dit sal hy teen einde Maart of begin April doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Spoorweg-Deputatie. 18 Februari, Bijvoegsel: Het Piketberg waakzaamheids spoorweg comité, geintroduceerd door hun parlementslid, den heer Daniel Marais, bracht als eene deputatie een bezoek aan den ed. commissaris, den heer Sauer, op Woensdag te Kaapstad. Zij bood twee invloedrijk geteekende, publieke petities aan om de spoorwegstatie te Piketberg, zooals voorgesteld, een mijl verder te verplaatsen. De voorgestelde plek was geen goede en er was geen water. De ingenieur had gezegd, dat het water per trein van Bergrivier kon worden gebracht, maar de autoriteiten hier konden getuigen, dat dit water hier te goed bekend is; als het gedronken werd, was het gevolg vele jaren lang de typheuse koorts. Het Piketberg water comité had ook aan de publieke petitie een brief aangehecht, aanbiedende om het noodige versche water van den berg te geven. De deputatie legde ook voor den commissaris de aanspraken van het Zandveld ingeval de zuivere opmeting van de lijn veranderd werd. De commissaris verzocht toen dadelijk den heer Owen hieromtrent een rapport uit te brengen en een ander stuk op te meten om de grieven van het Zandveld tegemoet te komen. De deputatie rapporteert ook dat zij zeer vriendelijk werd ontvangen door den commissaris, en gelooft dat hij het Latijnsche spreekwoord Vox Populi Vox Dei zal volgen. De deputatie verzocht den commissaris Piketberg een bezoek te brengen, hetgeen hij aannam. Hij zal in het einde van Maart of het begin van April komen.</ref> '''28 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Lid van die Wetgewende Raad, die Hoërhuis), antwoord eweneens op Basson se aantygings. Eers kom hy Jacob Retief by. 'n Onpartydige kommissie? Dan kan so 'n kommissie nie alleen bestaan uit Darling, Hopefield, die Sandveld en die Baai nie, maar sekerlik Malmesbury, die veragtelike Moorreesburg, maar ook Piquetberg, Clanwilliam, Namaqualand, Calvinia en Vanrhynsdorp ook. Waarom pak hy al die skuld op Moorreesburg? Lochner is verstom hoe vlak Jan Basson se geheue is. Hy (Basson), 'n oud-parlementslid, behoort mos te weet Piquetberg het nie Moorreesburg genooi nie, maar 18 jaar gelede terug het Moorreesburg self reeds begin met die verlengingsproses.{{voetnota|Op 'n tegniese punt is Lochner korrek. In die "Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg" (wat in April 1881 begin is, en op 27 April 1882 by die Wetgewende Vergadering ingedien is) het die opmeter Hector Shaw uit eie beweging die invloedrykste Moorreesburgse boere genader. Piquetberg het Moorreesburg nie genader nie.}} Hy vra ook, het die kiesers van Moorreesburg nie jaar na jaar hul verteenwoordigers wat teen die spoorwegverlenging gekant was in 'n moeilike posisie geplaas nie? Terloops, waar was die oproerige skare van Darling, Hopefield, ens. toe? As Basson vir Smuts beskuldig van eiebelang, was dit dan nie ook eiebelang toe Basson vir sir James Sivewright en mnr. Owen vir sy eie doeleindes ingespan het nie? Dat Lochner die Kalabaspoorlyn 'n wit olifant noem - dit is nie alleen 'n wit olifant nie, dit is ook 'n onregverdige lyn vir ander distrikte. In die maer jare weet hierdie dele nie waar om hulp te verkry nie, en selfs in die vet jare is die opbrengs per mud maar min, of, hulle sukkel om vee, graan en sout te vervoer. Party streke lewer 60 tot 100 mud uit een mud saad. Ander streke lewer slegs 15 tot 20 mud graan per mud saad. Maak self die somme. As jy boonop nog 'n omweg moet maak met die spoorlyn, wat sal van hierdie distrikte word? Basson noem 'n wye verskeidenheid produkte op. Nou wil Lochner graag weet waar is die koei vir die botter, die skaap vir die vel en wol, die hoenders vir die eiers, die boom of bos vir die bas, die skulpies vir die kalk en saailand vir die graan; want hy sien nie die produksievermoë nie. Sidder Basson nie as 'n onpartydige kommissie moet ondersoek doen nie? Of is hy bang vir die Gebroeders Stephan se verskepingsdienste by Laaiplek wat met die spoor moet meeding? Moet ook nie van die wild vergeet nie - of is daar geen jagpartye nie?{{voetnota|'n Venynige hou om te sê die plek is eintlik net 'n wildernis met jaggeriewe vir die elite en regeringsamptenare.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Malmesbury spoorweg. 28 Februari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Daar ik mij verplicht gevoel de twee voorname sprekers op de Hopefield vergadering tegen te spreken, zoo vergun mij het in uw geëerd blad te doen.<br>Wat de heer Retief betreft werpt hij al de moeilijkheden op Moorreesburg. Wat hij goed wilde is, dat ééne onpartijdige commissie zal worden aangesteld om onderzoek te doen waarlangs de lijn zal gebouwd worden. Maar dan toch niet alleen van personen uit Darling, Hopefield, Zandveld en de Baai, maar ook uit Malmesbury en dat verachtelijke Moorreesburg, zooals dit genoemd wordt, en ook Piketberg, Clanwilliam, Namakwaland, Calvinia en Vanrhijnsdorp.<br>Wat de heer Jan Basson, ex-parlementslid, betreft, het is werkelijk betreurenswaardig om te zien hoe dat hij zaken in een verkeerde daglicht tracht te stellen. Ten eerste zegt hij, wij hebben het aan Piketberg te danken dat zij het eerste roerden aan de spoorweg zaak. Dit is niet zoo. Was het niet Moorreesburg die voor 18 jaren reeds begonnen is met de verlenging van Malmesbury, over Moorreesburg, naar Piketberg? Hebben de kiezers van Moorreesburg niet in dien tijd jaar na jaar hunne vertegenwoordigers in een moeilijke positie gebracht, omdat zij niet de verlenging van den Malmesbury spoorweg om zekere reden wilden voorstellen en bepleiten. Waar waren die oproerige streken zooals Darling, Hopefield, enz., toen? Of weet de heer Basson er niets van? Welk een korte gedachte.<br>Dan wijst de heer Basson op het eigenbelang van den heer Smuts, welke de heer Smuts voor zichzelve heeft beantwoord. Maar was het dan eigenbelang van den heer Basson toen hij sir James Sivewright met den heer Owen te Malmesbury afhaalde, toen sir James een vergadering belegd had om de Courtroom-zaak te Hopefield te bespreken, en toen aan Darling, Hopefield, enz., alleen kennis gaf om zoogenaamde onderzoek voor eene opmeting te doen, die werkelijk met niets anders als een oogmerk gedaan werd. Had de heer Basson een bril met glas van verstand hij zou gemerkt hebben wat het alles beteekende. Lezer! oordeel voor uzelven.<br>Ten derde. Dat ik het een witte olifant noem. Wel, met het oog op de verafgelegene distrikten, zooals Vanrhijnsdorp, Namakwaland en Calvinia, zeg ik het nog, niet alleen een witte olifant, maar ook een onrechtvaardige lijn tegenover die distrikten, waar men in drooge jaren niet weet hoe geholpen te raken, en in goede jaren niet weet hoe produkten zoo als vee, graan en zout te vervoeren, vooral graan, dat van een mud zaad van 60 tot 100 mudden geeft, terwijl hier in het bovenland een mud zaad maar slechts van 15 tot 20 mudden graan oplevert. En als de spoorweg in Piketberg en Clanwilliam ook zoovele mijlen omgang moeten maken, wat moet dan van die distrikten worden.<br>Ten vierde, zegt de heer Basson, dat ik mijn zetel aan Darling, Hopefield en die plaatsen te danken heb. Hoe kortzichtig toch! Heeft de heer Basson dan vergeten hoe dat hij met zijne vrienden van Darling en Hopefield vooral getracht hebben om mij uit het parlement te houden en een wildvreemde en nogal geen Afrikaander tegenover mij gekozen te krijgen? Of denkt de heer Basson dat ik dit niet weet? Nu maakt hij de wereld wijs "aan die plaatsen heb ik mijn zetel te danken." Behalve Vredenburg en eenige vrienden van Hopefield zijn dat ook stories voor de vaak.<br>Ten vijfden, noemt hij produkten zooals graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk; ik zal er nog bijvoegen de pannen waar men de zout vandaan krijgt, en dan vraag ik hoeveel zout er op dit jaar te verschepen was en hoe veel er nog is. Zoo als ik hoor bijna niets, de koe voor de boter, een schaap voor de vellen en wol, hoenders voor de eieren, de boom of bosch voor de bast en schulpies voor de kalk en zaaigronden voor het graan, waar zijn die? Of was de heer Basson bang dit alles te noemen, met het oog op het aanstellen van een onpartijdige commissie van onderzoek. Of is hij bang voor den heer Stephan? Waarom heeft de heer Basson ook niet van het wild melding gemaakt? Of is in de thans bestaande regeering niet zulke groote jachters? Ik wil den heer Basson raden stil te blijven, en tevreden te wezen, zooals de regeering doet. Krijgt u een taklijn, hetwelk niets anders dan billijk is, dan heeft u wat u hebben moet, en dan wordt aan de andere verafgelegen distrikten ook geen onrecht aangedaan. Wees toch niet zoo baatzuchtig om alles en allen te willen hebben.<br>U dankende voor het plaatsen van dezen brief,<br>Noem ik mij,<br>J. A. VAN A. LOCHNER.</ref> '''2 Maart 1899:''' Jacob Retief lewer repliek op Lochner se "onverwagte en ondeurdagte aanval". Volgens hom vergeet Lochner dat die eintlike graanskuur (Koeberg) Kaap se kant toe lê, en dat Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha- en St. Helenabaai en die Sandveld almal van hierdie lyn gebruik sal moet maak. Word daar by Moorreesburg gebou, loop twee spore parallel en skaars 18 myl uit mekaar. Hy bedoel nou die twee wat deur Moorreesburg en by Hermon onderskeidelik loop, terwyl Darling, Hopefield ens. dan met geen middele gelaat word nie. Dit gaan hier nie oor watter streek tans die meeste kan ''bied'' nie, maar wat die lyn die ''nodigste'' het (die meeste potensiaal toon). Vir hom is, en bly, die Piquetbergspoorlyn 'n ontwikkelingslyn.<br> Retief sê verder, al het hy ook geen name genoem of op tone getrap by sy toespraak nie, is dit ook nou duidelik "wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was".<br> Oor die onpartydige kommissie het hy slegs onbetrokke distrikte bedoel, soos die Paarl.<br> Laastens voer hy aan 'n kort spoorlyn deur Moorreesburg wat by Pickenierskloof doodloop, kan tog nie lonend wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Piketberg Spoorweg. 9 Maart, p. 3:Hopefield, 2 Maart 1899.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Vergun mij kortelijks den edelen heer Lochner op zijn onverwachte en ondoordachte aanval te antwoorden. Ik zal niet lomp en onbeleefd zijn, noch schertsend zooals de ed. heer, doch een ieder die den brief leest en de edele heer kent, zal zich er niet over verwonderen. De ed. heer L. verliest uit het oog dat de groote graanschuur van Koeberg aan de zijde van Kaapstad ligt, terwijl als de verlenging van Malmesbury gebouwd wordt, zooals gemeten, de groote distrikten van Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha en St. Helena baaien en het Zandveld allen over de lijn heen moeten, om òf Malmesbury òf Kaapstad te bereiken. En denkt er aan, als de lijn over Moorreesburg gebouwd wordt, dan loopen twee lijnen geen 18 mijlen van elkaar namelijk, die over Hermon en over Moorreesburg, terwijl de groote distrikten voormeld, welke spoorwegverbinding het noodigst hebben, in dezelfde positie van verwaarloozing blijven.<br>Nu nog slechts deze terechtwijzing. Elkeen die tegenwoordig was op de vergadering te Hopefield, zal geredelijk moeten erkennen, dat ik in mijne toespraak, welke heel kort en ter zake was, mij van geen persoonlijkheid bediende al hoewel ik wist en weet, wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was.<br>En wat ik aan de hand gaf was dit, dat het gouvernement wel zou doen, voor en aleer men besluit (ik las nu dit in) om den ed. heer L. met een hand vol Moorreesburgers te begunstigen, eene onpartijdige commissie, bestaande uit bijv. de leden van de Paarl, met eenigen uit de oostelijke provincie aan te stellen, dat zij een reis door de belanghebbende distrikten maken, goed onderzoek doen en dan rapport inbrengen, welke lijn het noodigst is. Waarom vreest de edelen heer zulk een commissie. Ik beval geen commissie aan uit de betrokkene distrikten. En dan moet men niet vergeten dat de origineele bedoeling van de Malmesbury-verlenging was: een ontwikkelingslijn en niet eene van punt tot punt, zoodat er billijkheidshalve niet mag geobjectiveerd worden zoo die lijn eenige wendingen zal nemen. Doch wat wil men nu? Een korte lijn: Waarom? Als die gebouwd wordt, schrijft dit neder, en vergeet het niet, H.H. ministers: De korte lijn over Moorreesburg zal niet betalen, zoolang zij te Piekenierskloof blijft, en niemand behoeft een profeet te zijn om dit te voorspellen.<br>Geheel de uwe, L. F. M. Retief. [J. F. M. Retief]</ref> '''25 Mei 1899:''' Die Hopefield-deputasie vergas die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) met hul teenwoordigheid, en word baie vriendelik ontvang. 'n Petisie met 800 handtekeninge word oorhandig. Daarin wil die inwoners van Hopefield, Darling, Hoedjiesbaai, en die Sandveld hê die ou opmeting in die Hopefield-distrik moet 'n werklikheid word. Die Kommissaris hou egter voet by stuk dat die spoor deur Moorreesburg sal loop, aangesien die spoorlyn 20 myl korter is. Die kortste pad tussen punt A en punt B is 'n loodreguit lyn. Daarvan sal hy nie afsien nie. Sauer hou egter by sy 16 Desember-voorneme: omdat die spoor deur Moorreesburg daarom 20 myl korter is, gaan die regering £75 000 spaar. Met daardie som geld en dan nog so £15 000 tot £20 000 pasella, sal die regering Hopefield tegemoet kom, dit is maar net 'n kwessie wat in die parlement uitgeklaar moet word. Dit is dan byna 'n uitgemaakte saak dat Hopefield sy eie taklyn sal kry om hul eie distrik mee te ontwikkel. Albei spoorlyne behoort dan min of meer gelyktydig klaar te wees. Die deputasie is hoogs in hul skik. Selfs Sauer moet opmerk: dit gebeur selde dat 'n afvaardiging tevrede huis toe gaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. 27 Mei, p.3: Een deputatie, bestaande uit de heeren J. F. N. Retief [J. F. M. Retief], J. J. Kotzé en Wilson (Hopefield), en Anderson (Hoedjesbaai), deed Donderdag hare opwachting bij den edelen heer Sauer, commissaris voor publieke werken, in zake de Malmesbury-Piketberg spoorweg-verlenging, en bood een petitie aan met ongeveer 800 handteekeningen ten gunste van de oude opmeting over Hopefield, van inwoners van Hopefield, Darling, De Baai en 't Zandveld.<br>De deputatie, die zeer vriendelijk ontvangen werd, legde hare inzichten bloot, waarna de commissaris zijn plan aangaande de verlenging aan de deputatie ontvouwde. De commissaris verklaarde zich ten gunste van de rechtuit-lijn naar Pickenierskloof. Die lijn zou eventueel moeten verlengd worden en het zou niet billijk wezen te verwachten, dat de inwoners van de noordelijke distrikten altoos hunne goederen met een omweg moesten zenden.<br>De rechtuit-lijn over Moorreesburg zou twintig mijlen korter zijn dan die over Hopefield, waardoor de regeering een £75,000 zou besparen. Met die som en nog een £15,000 of £20,000 zou de regeering in staat zijn aan Hopefield een taklijn te geven ter ontwikkeling van het distrikt. Dat was zijn plan en hij zou daarvan niet afwijken.<br>Het was zoo goed als zeker, dat Hopefield zijn taklijn zou krijgen, en de regeering kon gelijktijdig met de andere lijn den bouw van de taklijn doen aanvangen met het geld dat zij bespaarde door de rechtlijn te bouwen. Waarschijnlijk zouden beide lijnen gelijktijdig voltooid wezen. Het zou echter noodig wezen de goedkeuring van het parlement te verkrijgen voor de additioneele uitgave in verband met de taklijn.<br>De deputatie verklaarde zich volkomen tevreden met het plan van den commissaris.<br>De ed. heer Sauer gaf zijn genoegen er over te kennen dat de deputatie tevreden was. Het gebeurde zelden, zei hij, dat een deputatie tevreden naar huis ging.<br>Na de gewone dankbetuiging ging de deputatie uiteen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is die amptelike datum wanneer die bou van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg begin is.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''28 September 1899:''' In die Wetgewende Raad vra Lochner (waarskynlik Jacobus Abraham van Aarde Lochner<ref>[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n179/mode/2up?q=lochner Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament''. London: Longmans, Green & Co., p. 131: Annexure D, Members of Legislative Council, 1854-1910, s.v. Lochner]</ref>), aangesien die boukontrak van die Malmesbury-Piquetberglyn nou minder gekos het as waarvoor die parlement begroot het, is die Huis nog van plan om 'n wetsontwerp voor te lê om die smalspoor-taklyn na Darling, Hopefield en Vredenburg mee te begin? Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy weet nie waar Lochner sy inligting vandaan kry nie, want geen kontrak is nog toegeken nie. Sauer beoog om so 'n spoorlyn by 'n toekomstige spoorwegskema te betrek, maar hy twyfel of dit tydens hierdie sitting sou gebeur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Parlement. Wetgevende Raad. 28 September. Malmesbury-Piketberg Lijn. 30 September, p. 6: De ed. heer Lochner vroeg of, lettende op het feit dat de kontraktprijs voor het bouwen van de Malmesbury—Piketberg lijn heel wat minder is dan het bedrag door het parlement gestemd, de regeering, zoo zij nog van plan is om in deze sessie of later een spoorweg bill in te dienen, daarin zal insluiten een taklijn naar Darling, Hopefield en Vredenburg.<br>De commissaris van publieke werken zeide dat hij niet wist waar de vrager zijn informatie kreeg, want er bestond nog geen kontrakt over de gemelde lijn, en het was de vraag of het kontrakt zou worden uitgegeven. Wel was de kontraktprijs van het deel naar Moorreesburg, heel wat minder dan de begrooting, en waarschijnlijk zou de geheele lijn heel wat goedkooper uitkomen dan men dacht, zoodat men in staat kon zijn om uit het bespaarde een groot deel van een twee voet lijn naar Darling te doen bouwen. Zulk een lijn zou waarschijnlijk door spreker in een spoorwegschema worden opgenomen, maar of dit nog in deze sessie zou voorgebracht worden, was niet waarschijnlijk.</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899:''' Die [[Anglo-Boereoorlog]] breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''12 Oktober 1899:''' Die eerste tenders word aangevra vir die bou van die "Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kaapsche Gouvernements Spoorwegen. 14 October, p. 2: Spoorweg: Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg. Tenders worden gevraagd voor den bouw van en Sectie van bovengenoemde lijn tusschen Moorreesburg en Eende Kuil (Terminus) en afstand van ongeveer 50 mijlen. De tenders moeten zijn:—<br>oor lichte lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br> Voor gewone lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br>Voor verdere bijzonderheden doe men aanzoek aan dit kantoor op of na den 16den dezer; als dan zullen een afschrift van het ontwerp-contract, specificatie, en tenderformulieren verkregen kunnen worden tegen betaling van een guinea.<br>De tenders moeten zijn op het voorgeschreven formulier, en moeten vergezeld gaan van een kas deposit van £1000 dat in geval van niet aanneming van de tenders zal worden teruggegeven. Wanneer aan deze voorwaarden niet is voldaan, zullen de tenders niet worden aangenomen.<br>Tenders geadresseerd aan den Controleur en Auditeur-generaal, Kaapstad zullen worden ingewacht aan het Audit-kantoor, Grave-straat, Kaapstad niet later dan Donderdag, 21 December, 1899, 's middags te 12 uur.<br>John Brown, Hoofdingenieur. Kantoor van den Hoofdingenieur, Kaapstad, 12 October, 1899.</ref> '''31 Januarie 1900:''' Die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, het die voorgestelde spoorwegplan na Hopefield klaar opgetrek. Daar is drie moontlike roetes wat die spoor kon loop. In die slotsom van sy voorlopige opmeting sê Robinson die inwoners van Darling stem eendragtig saam dat die spoorlyn deur Klipfontein moet loop, maar hulle het geen voorstel aan die hand gedoen waar die aansluiting (hetsy Malmesbury, hetsy Kalabaskraal) presies moet wees nie. Die boukoste behoort so £3 300 per myl te kos, sonder om nou die grondaankope en rollende materiaal{{voetnota|Rollende materiaal sluit lokomotiewe, trokke, goedere- en passasierswaens in.}} hierby in te sluit. Hy meen die inwoners van Malmesbury kon dalk daarop aandring dat die spoorlyn juis by hulle aansluit om hul gevestigde belange en nywerhede te beskerm; so nie, gaan al Darling en Hopefield se grondstowwe via Kalabaskraal na ander oorde toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?gbpv=1 Reports on Railway Flying Surveys. 1900. Branch line to Darling and Hopefield. Cape Town: W.A. Richards & Sons.]</ref> Die [https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?hl=af&gbpv=1&pg=PT2&printsec=frontcover kaart kan hier besigtig word]. '''26 Julie 1900:''' D.J. Marais doen in die parlement navraag of die kontrakteur wat die spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg bou enige uitstel gegee is. Smartt antwoord dat hy ondersoek gaan doen het die 28ste Junie, en vind dat die seksie tussen Malmesbury en Moorreesburg stadig vorder, terwyl die ander goed vooruitgaan. Die verduideliking hiervoor was nie bevredigend nie en Smartt besluit toe om geen verdere uitstel te gee nie. Hy het ook die opdrag gegee dat mense die kontrakteur moet bystaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement - Donderdag, 26 Juli 1900. Malmesbury Spoorweg. 28 Julie, Bijvoegsel: De heer D.J. Marais vroeg welke tijdsverlenging toegestaan is aan den aannemer voor 't bouwen van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg. Dr. Smartt zeide dat hij onderzoek deed op 28 Juni, en vond dat de sectie Malmesbury-Moorreesburg langzaam ging, terwijl de andere goed vooruitging. De uitleg was niet bevredigend, en hij had instructie gegeven dat geen verlenging van tijd zou gegeven worden. Ook had hij instructie gegeven dat men den contracteur met rails zou helpen.</ref> '''25 September 1900:''' In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees. Op die vraag of daar enige openbare smalspoorlyne tans in die kolonie loop, is die antwoord nee, slegs die Cape Copper Co. se eie privaatspoorlyn in Namaqualand loop tans. Die smalspoorlyn tussen Malmesbury of Kalabaskraal na Hopefield via Darling word nog oorweeg.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''12 Oktober 1900:''' Die Wetsontwerp vir die Hopefield-lyn is gereed. Dit was al nuwe lyn (saam met die oues van 1895) wat in die Wetsontwerp genoem word. Daar is voorgestel om hierdie spoorlyn te bou met die geld wat op die Malmesbury-Piquetberglyn bespaar is. Dit was 'n gulde geleentheid om 'n smalspoorlyn te bou. Van die terugvoer van die Wetgewende Raadslede (Hoërhuis) was o.a. die hoop wat uitgespreek is dat Darling en Hopefield direk met Malmesbury verbind sal word. Ander hoop weer dat die lyn tot by die Sandveld verleng sal word; dat 'n lyn verder noordweswaarts van Piquetberg ook verleng sal word. Laastens is die vraag net weer geopper hoekom 'n smalspoorlyn oorweeg is. Die kommissaris (Smartt) het gesê dat die smalspoorlyn baie voordeliger vir die boere sou wees, wat makliker sylyne na hul plekke kon kry. Die smalspoorlyn sou in baie opsigte die land se oë oopmaak. Hy het verwys na die verskillende spoorwydtes van spoorweë in ander lande.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement. Wetgevende Raad. 12 October. Spoorwegbill. 13 October, Bijvoegsel: De commissaris van publieke werken stelde de tweede lezing dezer bill voor en sette de verschillende clausules uiteen. De bill liep slechts over spoorwegen die reeds goedgekeurd waren, want het zou niet gaan dit jaar nieuwe lijnen voor te stellen. De bill maakte voorziening voor aankoop van den Indwe spoorweg. De overname van deze lijn zou de regeering goed betalen. Verder handelde de bill over de lijnen in 1895 goedgekeurd om onder kontrakt gebouwd te worden. Spreker ging in bijzonderheden betreffende de Mosselbaai-Oudtshoorn en Oudtshoorn-Klipplaat lijn, en meende dat de overeenkomst met de kontrakteurs getroffen voor de regeering gunstig was. Verder gewaagde spreker van de Port Elizabeth-Avontuurlijn.<br>Er was slechts een nieuwe lijn in de bill, die van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield. Het werd voorgesteld deze lijn te bouwen met het geld op de Malmesbury-Piketberglijn bespaard. Hij meende dat deze een goede gelegenheid was om een smalspoorlijn te bouwen. Hij hoopte dat de raad de regeeringspolitiek van kleine spoorwegen zou ondersteunen.<br>De ed. heer Lochner verblijdde zich over den duidelijken uitleg door den commissaris van de bill, en hij was overtuigd dat de commissaris zou zorgen dat de bill geen mislukking was. Hij hoopte dat de commissaris zou zorgen dat er geen speculatie met gronden langs de lijn zou geschieden. Het zou een groot voordeel voor Darling en Hopefield zijn om in direkte verbinding met Malmesbury te zijn, en dit moest door de regeering in het oog worden gehouden.<br>De ed. heer Van Rhijn hoopte dat de lijn zou verlengd worden naar het zandveld, want daar door zou men de boeren helpen en een monopolie breken. Hij hoopte dat de lijn noordwest van Piketberg ook zou verlengd worden. Hij zag gaarne een vliegende opmeting daar gemaakt.<br>De ed. heer Van den Heever vroeg of dit nu den tijd was om zulk een aantal nieuwe spoorwegen te hebben. Hij ondersteunde echter den Indwe spoorweg, die hij nuttig beschouwde. Hij had echter thans geen tijd gehad om de bill te bestudeeren.<br>De ed. heer Mulder wenschte den commissaris geluk, en hoopte dat de contracteurs niet weder een uitweg vinden zouden.<br>De ed. heer Dolley hoopte dat de regeering geen groote sommen zou betalen als compensatie aan personen voor grond noodig voor spoorwegen.<br>De ed. heer Neethling vroeg waarom de som voor de Indwe lijn meer dan £400,000 was.<br>De commissaris zeide dat de extra £40,000 voor het aankoopen van het rollend materiaal van de kompagnie was.<br>De tweede lezing werd aangenomen, en de raad ging in comité op de bill: de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat de tarieven te hoog waren. Men moest de vervoerprijzen verlagen. Hij was van harte voor een lijn door de graan distrikten.<br>De ed. heer Pretorius vroeg waarom de lijn van Malmesbury naar Hopefield niet dezelfde breedte kon hebben als de hoofdlijn.<br>De commissaris zeide dat de smalle spoorweg veel voordeeliger zou zijn voor de boeren, die gemakkelijker "sidings" naar hunne plaatsen konden krijgen. Het smalspoor zou in menig opzicht de oogen van het land doen opengaan. Hij refereerde naar de verschillende breedte van spoorwegen in andere landen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Allerlei: De Hopefield spoorlijn. 13 October, Bijvoegsel: Woensdagavond en Donderdagmiddag vond een discussie plaats in comité-generaal in de wetgevende vergadering over de taklijn van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield, via Darling. In de eerste sessie van 1898 introduceerde sir James Sivewright, als commissaris van openbare werken, een spoorwegbill, waarin onder anderen een lijn van Kalabaskraal naar De Rust (Piekenierskloof), met een grooten draai naar Hopefield, werd voorgesteld. Na de algemeene elektie trad sir James af als minister, doch de heer Sauer, de nieuwe commissaris, bracht dezelfde spoorwegbill in met eenige veranderingen. In comité-generaal werd toen besloten, het begin en de richting van deze Piketberglijn te laten aan den commissaris, die zich sterk ten gunste van de rechtuit route over Moorreesburg had verklaard. Nadat de zaak nauwkeurig onderzocht was, besloot de heer Sauer die lijn te nemen van Malmesbury (niet van Kalabaskraal) over Moorreesburg. De verstandhouding in 1898 was echter, dat met het geld dat gespaard zou worden door de direkte lijn te kiezen, een taklijn in de richting van Hopefield zou gebouwd worden. In 1899 werd niets aan deze zaak gedaan, doch de heer Sauer nam die lijn op in een bill die hij van plan was dit jaar in te brengen. In de bill door dr. Smartt ingebracht werd voorgesteld een 2 voet wijde lijn te bouwen van Kalabaskraal of Malmesbury via Darling naar Hopefield. De opdracht van de vertegenwoordigers van Malmesbury schijnt geweest te zijn: een spoorweg voor Darling en Hopefield, een 3 vt. 6 dm. lijn bij verkiezing, doch een lijn in elk geval. De Afrikaander partij in het parlement met eenige leden der regeeringszijde verklaarde zich sterk ten gunste van de 3 voet 6 duim lijn, in de eerste plaats omdat ze later de verbindingslijn tusschen Malmesbury en Saldanhabaai zal zijn, en omdat het terrein zoo gelijk is dat de wijder lijn niet veel meer zal kosten dan de nauwe.<br>De commissaris van openbare werken wilde echter niet van zijn voorstel afzien, en een amendement werd gedaan door den hr. Oats, om een 3 vt. 6 dm. lijn te bouwen zoover als het gestemde geld zou gaan, het dan aan de regeering latende de som te vermeerderen om de lijn te voltooien. De voorzitter regelde dit amendement uit de orde, en de speaker bekrachtigde die uitspraak. Zijn reden was omdat de lijn niet veranderd kon worden zonder de formeele toestemming van den gouverneur, die de bill naar het huis had gezonden. Dit is een heel nieuwe uitspraak, en direkt in strijd met wat in 1898 werd gedaan, toen in verband met de Piketberg-lijn, het begin, de richting en de lengte door het comité werd veranderd, zonder de toestemming van den gouverneur. Er is een regel dat de uitgaaf niet vermeerderd mag worden zonder toestemming van de regeering, maar deze regel heeft niets met deze zaak te doen, daar het voorstel van den heer Oats de uitgaaf niet vermeerderde.<br>Onder de omstandigheden was het comité echter verplicht de 2 voet lijn aan te nemen.</ref> '''19 Oktober 1900:''' Wet No. 19 van 1900 word uitgevaardig, wat die aanbou van die Hopefield-Darling-spoorweg moontlik maak. Dit behels die volgende: op die prioriteitslys staan Hopefield/Darling onder Schedule D. Dit word omskryf as: "2 voet-spoorlyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury, of iewers tussen Kalabaskraal en Moorreesburg na Hopefield via Darling". Die wet maak voorsiening vir die volgende: Dit moet 'n 2 voet-spoorlyn wees wat gebou word. Die boukoste en toerusting (wat ook lokomotiewe en waens insluit) mag nie £135 000 oorskry nie. Enige gemagtigde persoon mag 'n erf of 'n stuk grond binnegaan vir landmeting of om die grondformasie te ondersoek, met dien verstande dat enige skade vergoed moet word aan die bewoner sou iets beskadig word. Die grond vir die spoorlyn self mag nie breër as 50 voet (15,24 meter) wees nie. Daar mag egter ekstra grond bygevoeg word vir goed soos stasies, dreinering en toegangspaaie wat nodig is om die spoorlyn te laat funksioneer. As die spoor die pad moet kruis, kan dit met 'n oorgang of 'n brug gebeur. Maar as die spoor vir 'n ent saam met die pad in dieselfde rigting loop, moet die Munisipale Raad of Afdelingsraad eers toestemming gee en saam oor die veiligheid besluit.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Colony_of_the_Cape_of_Go/J3BFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=darling%20hopefield%20railway&pg=PA4291&printsec=frontcover Colonial Secretary's Department. 1904. Satutes of the Cape of Good Hope. Vol VI. 1896-1900. Cape Town: Cape Times, p. 4291]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Spoorwegbrug (Julie 2025) oor die Bergrivier by Moravia, Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> '''14 Augustus 1901:''' Die aanbouwerk van die Hopefieldlyn begin. Die spoorstawe en vasmaakgoed het die oorsese land van oorsprong reeds op 11 Junie 1901 per skip verlaat, terwyl die lokomotiewe selfs nóg vroeër bestel is. Dwarslêers is op 4 Julie 1901 vanuit oorsee aangevra.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''7 Oktober 1901:''' Die dwarslêers kom in die land aan vir die Hopefieldlyn; nog geen spoorstawe nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''8 November 1901:''' Die skepe met die lokomotiewe vir die Hopefieldlyn vaar Tafelbaai binne. Die spoorstawe sal eers vyf weke na die lokomotiewe (dus, iewers in Desember) aan die Kaapse hawe gelewer word. Buiten die grondwerk, is daar nie veel bouwerk wat dus verrig kan word aan die Hopefieldlyn nie. <ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''Desember 1901:''' Noudat die spoorstawe vir die Hopefieldlyn uiteindelik vyf weke na die lokomotiewe in die Kaap land, sit die ingenieurs met 'n oorvloed materiaal, maar 'n nuwe krisis: daar is geen teken van die materiaal- of boutrokke om die swaar komponente te vervoer nie. Die spoorlegging kon selfs dán nog nie begin nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Railway. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 37-47.</ref> '''24 April 1902:''' Die eerste spoor vanaf Kalabaskraal is gelê.<ref name="Elliotverslag1902" /><ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg sou daar groter ontwikkeling wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra James Lawrence (Kimberley) die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> Nou waarom juis 'n verteenwoordiger vir Kimberley? Lawrence het 'n sterk nostalgiese band met die dorp Piquetberg gekoester. Tydens 'n besoek op 20 Januarie 1898 — sowat 35 jaar nadat sy ouers daar gewoon het — was hy so beïndruk deur die uitgebreide vooruitgang van die landbou, dat hy gesê het dat die "geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden". Op daardie dag het hy ook die openbare geboue en die vernaamste plekke besoek.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Een bezoeker. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 21 Jan. [...] De heer James Lawrence L.W.V. (Kimberley) en gezelschap brachten ons gisteren een bezoek. Zijn ouders woonden hier 35 jaren geleden. Hij was verbaasd over de uitgebreide bebouwde landerijen en zei dat het geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden. Hij bracht ook een bezoek aan de publieke gebouwen en de voornaamste plekken in het dorp. Hij keerde hedenmorgen terug naar de Kaapstad.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid F.S. Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorwegdepartement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piquetberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piquetberg na Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref name="Elliotverslag1902">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://archive.org/details/pagesweekly51londuoft/page/n137/mode/2up?q=%22kalabas+kraal%22 ''Page's Weekly''. 1902. South African Résumé. July 5(1), p. 84]</ref><ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister [[Joseph Chamberlain]], "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Waarom nie 'n privaatspoorlyn nie? === Tereg kan gevra word of 'n privaatspoorlyn nie al die onsmaaklikhede tussen Hopefield en Moorreesburg van die begin af uit die weg kon geruim het nie. Die vraag is liewer of dit in die eerste plek 'n opsie was. [[Robertson]] kry in April 1887 sy spoorwegopening. Nou juis in die vloedjaar. Van die grondwerk het weggespoel, en die treinrit is maar versigtig deur die krieketspan onderneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. Een Cricketspel en een spoorweg. 2 April, p. 2: De Worcesterssche Cricketclub zou, volgens een berigt van een correspondent, Woensdag tegen de Robertsonsche spelen, en sloeg aan den heer Walker, van den Centralen Spoorweg, voor om zekere som te waarborgen als hij een extra trein naar Robertson liet loopen. Dit geschiedde, en schoon men op weg eenig oponthoud had door het passeren van ballast- en werktreinen, welken tijd zich met oefeningen in het vak ten nutte maakte, en een eind ver de trein door de locomotief voortgestuwd in plaats van getrokken moest worden, kwam men te Robertson net op tijd aan. Het resultaat van den strijd was ten gunste van Worcester, met 1 run en 6 wickets. Er waren heel wat dames en heeren op het terrein, zoo als de heeren English, C.C. en R.M., Foster, Dowds, During, Labrant en Eerw. Morris uit Robertson, Eerw. Murray, den heer Harris en anderen uit Worcester; en het spelen werd als zeer goed beschouwd, vooral, aan den Worcesterschen kant, het "fielding." Te vijf ure vertrok men weder naar het station, waar men echter het geduld van den heer Walker zeer op de proef stelde, doordat nu eens deze en dan weder gene, in plaats van allen te gelijk, opdaagden, en ten slotte bleven toch nog een heer en dame achter. Worcester bereikte men te kwart over zevenen, in korter tijd dan men gekomen was, want er was minder oponthoud. Onze correspondent is blijkbaar zeer ingenomen met den togt, en verklaart dat de Centrale Spoorweg tot aan de Nuij even gemakkelijk en prettig is als de Westelijke, maar van daar ondervindt men schuddingen, en zou een Spoorweggeleerde welligt zeggen dat de lijn beter geballast moest zijn. De cricketers uit Worcester waren door hun Robertsonsche vrienden uiterst gastvrij ontvangen, en het speet hun maar dat die van Montagu hun uitnoodinging niet hadden aangenomen om den volgenden dag met hen een spel te hebben. Van de rozijnenmarkt stelt men zich voor dat zij een succes zal zijn, en het weder was prachtig; maar anders ging het te Worcester slapjes, en het eenige wat hoop op betere dagen gaf was dat, na een sluiting der wagenmakerswerkplaatsen voor een losse zes maanden, er weder eenige orders voor wagens gekomen waren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 16 April, p. 2: Centrale Spoorweg - Tusschen Worcester en Robertson loopt thans dagelijks een goederen- en passagierstrein heen en weerom.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Robertson: Rozijnententoonstelling. 23 April, p. 3: De eerste tentoontstelling van rozijnen te Robertson werd op ll. Woensdag gehouden, op het plein naast de Ned. Geref. Kerk, in een tent voor dat doel zeer net ingerigt. Van Worcester werden bezoekers vervoerd door den trein van de Centrale Maatschappij, die reeds een week lang elken morgen een trein doet loopen van Worcester en een terug des namiddags.</ref> Roodewal ([[Ashton]]) kry sy spoorwegopening in Oktober 1887.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 18 October, p. 2: Te Roodewal worden thans, volgens het Worcestersche blad, nu de Spoorweg zoo ver geopend is allerlei gebouwen gesticht, en daar hebben wij niets tegen; maar waarom is die plek thans "Ashton" herdoopt? Die naam roept ons althans niets anders in het geheugen dan een hier vroeger woonachtigen uiters magere Majoor: en gedachtig aan Farao's droom zien wij in al wat mager is iets "moefijo's".</ref> Die Kaapse Sentrale Spoorwegmaatskappy kry sy likwidasiebevel in 1890.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Gemengd Nieuws. 19 April, p. 2: De Heer John Walker blijkt zijn proces tegen de liquidateurs der Centrale Spoorweg-maatschappij verloren te hebben, en kreeg van den Regter er raak van langs.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Hoog Geregtshof. Donderdag, 28 Augustus 1890. Kaapsche Centrale Spoorwegen (in liquidatie). 30 Augustus, p. 2: Adv. Schreiner legde het eerste rapport voor van Sir T. Scanlen, den officieelen liquidateur, en deed een vraag over de hem verschuldigde betaling. Hij had een voorstel dat aan Sir Thomas zoowat £300 zou besorgen; en dit ging er door, moetende het rapport veertien dagen bij den Meester ter tafel liggen. Het rapport was in zoo ver zeer gunstig voor den heer J. Walker, als deze verklaard werd gezorgd te hebben dat de exploitatie der lijn Worcester-Ashton zoo weinig mogelijk kostte.</ref> Om treinspore, treine en trokke, steenkool, ens. alles privaat te besit en te bestuur, kos duur. Juis in 1902 tydens die parlementsitting (terwyl die Hopefieldlyn nog in aanbou was, 'n bietjie mosterd na die maal) was daar sprake van die "Saldanha Bay Harbour and Estate Company Limited". Hierdie maatskappy se voorgestelde privaatspoorlyn sou oos-na-wes loop vanaf Portervilleweg-stasie, kruis by Moorreesburg (hetsy by Rust-stasie, hetsy by 'n punt net noord van Moorreesburg), deur Hopefield gaan, tot by Saldanhabaai. Hopefield en tot 'n mindere mate Moorreesburg sou hierdeur dus bevoordeel geword het. Dit sou, ironies genoeg, boonop 'n 3 voet 6 duim-spoor wees. Hierdie skema sou 'n aardige bedraggie kos van £1 400 000, waartoe die staat £300 000 moes bydra.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> Op 8 Julie 1902 is 'n vergadering van hierdie onderneming gehou,<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Stadsnieuws. 8 Juli, p. 2: Een vergadering van de Saldanha Baai haven- en landmaatschappij (beperkt) is Vrijdag namiddag hier ter stede gehouden onder voorzitterschap van den heer Zietsman, L.W.V. Het bleek dat de direktie nog niet veel inlichting kon verschaffen, maar dat zij groote en vrij kostbare plannen in het oog had waar men de gevoelens der aandeelhouders over wilde kennen. Het rapport toonde dat het kapitaal der maatschappij £70,000 bedroeg, waarvan £10,000 in reserve werd gehouden, dat de aandeelhouders naar eisch opbetaalden, dat men land had aangekocht van den heer Anderson en bijna klaar was met den aankoop van dat der heeren Sadie, en dat men in overeenkomst was getreden met de heeren Pauling en Co. voor de opname der noodige spoorweglinie, haven- en waterwerken; voor welk alles men de bekrachtiging van de aandeelhouders wilde.<br>Er waren maatregelen genomen voor het maken eener plantage, daar men geen hout op de plek had, en voor den aankoop van een verderen landverkoop van den heer Anderson, die er een zeer matigen prijs op had gesteld en over het geheel met de maatschappij in alles zamenwerkte. De spoorweg zou moeten loopen van Saldanha Baai naar Porterville, een lijn van waterpijpen van Bergrivier naar Saldanha Baai, en de heeren Pauling en Co. waren bereid om 20 percent van de kosten der opname van die lijnen en van de havenwerken in aandeelen der maatschappij te nemen. Men zou natuurlijk de werken slechts dan door het parlement kunnen doen goedkeuren als men de regeering, als eigenaars van het strand, het recht van onteigening toekende; maar dit had geen bezwaar en was ook aan St. Jansriviermond geschied.<br>Voor het bouwen van een hotel was ’t wellicht nog niet de tijd, schoon reeds onder de aandeelhouders zich hiertoe een syndikaat had gevormd; maar de regeering had beloofd zich niet te zullen verzetten tegen den aanleg van een engen spoorweg naar Hopefield. De maatschappij was eigenaares van 1,500 acres aan Saldanha Baai, die zij de mooiste haven der Kaapkolonie achtte als men er de noodige werken voor in orde bracht; en men dacht den grond reeds nu ten deele in bouwerwen te verdeelen en van de hand te zetten. Was men met de opmetingen klaar dan wilde men een groote affaire van ’t plan maken, en zou men er geld genoeg uit Engeland voor krijgen. Op voorstel van den voorzitter en den heer Krige werd het rapport aangenomen, en de heer J. A. S. Watson gaf inlichtingen omtrent het plan van een hotel, dat door de maatschappij desverkiezende voor kostprijs plus 10 percent zou kunnen overgenomen worden. Ook dit vond bijval, en men kende de direktie £100, den voorzitter £150 als honorarium toe.</ref> en omstreeks 1 November 1902 is daar met die eerste opmetings begin.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Malmesbury. 1 November, Bijvoegsel: De lijn van Saldanhabaai naar Portervilleweg en de ontwikkeling van het schema worden met groote belangstelling gadegeslagen. De landmeters zijn bezig om opmetingen te doen van de voorgestelde route.</ref> Dat van die inwoners nie 'n oomblik getwyfel het aan die egtheid van die maatskappy nie, blyk uit die 114 handtekeninge wat op 2 Julie 1903 by die Wetgewende Raad ingedien is om die voorgestelde roete tussen Saldanhabaai en Portervilleweg-stasie te verander.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Juli, 1903. Petitie. 4 Julie, p. 5: De Ed. heer Lochner diende een petitie in, geteekend door 114 personen, vragende om een verandering in de baan van den voorgestelden spoorweg tusschen Saldanhabaai en Porterville Road Station.</ref> Die maatskappy het heelwat vangplekke in sy klousules ingebou:<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die "alles of niks"-dwangklousule: As die regering ná 15 jaar sou besluit om die maatskappy uit te koop, was hul wetlik verplig om al drie ondernemings (die hawe, die spoorlyn én die waterskema) gelyktydig oor te neem. Die staat kon nie bloot die winsgewende hawe nasionaliseer en die maatskappy met 'n verliesgewende spoorlyn of duur waterskema laat sit nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die waarborg op 'n 25%-winsgrens met die uitkoop: Indien die staat die maatskappy sou uitkoop en daar 'n dispuut oor die prys ontstaan, kon die arbiters nie 'n prys bepaal wat hoër is as kosprys plus 'n stewige 25 persent suiwer wins nie. Al was die onderneming in wese ook bankrot.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy het 'n massiewe direkte regeringsubside van £2 000 per myl gevra, plus 'n hawesubsidie van 25 persent op die kapitaal (tot 'n maksimum van £160 000). Dit beteken die publiek moes minstens £300 000 van die totale £1 400 000 opdok, terwyl die bates in private besit sou bly.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Totale alleenhandel op in- en uitvoer: Volgens klousule 11 sou die maatskappy die uitsluitlike reg hê om alle goedere deur die Saldanhabaai-hawe in of uit te voer. Geen mededinging sou toegelaat word nie, wat aan hulle absolute beheer oor die streeksekonomie en handelsroetes gegee het.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die reg om belasting op te lê: klousule 16 sou die privaatmaatskappy vrye teuels gee om sy ''eie'' hawebelasting te hef.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Onteiening van private grond via arbitrasie: Waar die spoorwegnetwerk en waterpype vanaf die Bergrivier (by Jantjesfontein) oor dosyne privaatplase na Saldanha sou loop, kon die maatskappy na goeddunke pype lê op privaatgrond. Waar die kontrakte nie vooraf gesluit is nie, sou "arbiters" bloot die vergoeding bepaal.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Klousule 53 bepaal dat die maatskappy die reg behou om alle of enige gedeelte van hul belange aan wie ook al te verkoop.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy bepaal in die klousules ook dat hul tariewe nie hoër as die Nuwe Kaapse Sentrale Spoorweë s'n sal wees nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Het Saldanhabaai Schema. 14 Mei, p. 4: Men zal zich herinneren, dat Saldanhabaai gedurende de vorige sessie van het parlement prominent onder de aandacht van het publiek werd gebracht, door de reis die een groot aantal parlementsleden, op uitnoodiging der regeering, daarheen maakte. Een maatschappij was toen reeds gevormd, genaamd de "Saldanha Bay Harbour and Estate Company, Limited." Deze maatschappij werd opgericht met het doel Saldanhabaai als een zeehaven te ontwikkelen en ze met een spoorlijn te verbinden naar Portervilleweg Station. Saldanhabaai zal gedurende de volgende sessie nog meer prominent onder de aandacht van het publiek gebracht worden.<br>Drie private wetsontwerpen zijn bij den klerk van de Wetgevende Vergadering door deze maatschappij ingediend, en het parlement zal gevraagd worden deze bills tot wet te maken. Wij bepalen ons heden tot een korte opsomming van deze drie bills.<br>De eerste bill, en in meer dan een opzicht de belangrijkste, is: "een bill om de genoemde maatschappij te machtigen een haven van toevlucht te Saldanhabaai, in de afdeeling Malmesbury, te bouwen, om ze te verbeteren, en om doks en andere werken daarmede in verband staande te bouwen, en om zekere macht en voorrechten voor genoemd doel toe te staan." Dit is een ingewikkelde bill van 57 clausules. In clausule één wordt macht gevraagd om al de noodige werken, doks, breekwater, jetties, telegraaf, enz.<br>te bouwen; terwijl de tweede clausule aan de maatschappij het recht geeft gebruik te maken van de kust van een punt ongeveer 2,500 voet noordwest van Noordbaai tot voorbij Hoetjesbaai. Dit is een lange clausule die men onmogelijk kan verstaanbaar maken zonder de kaarten, waar de beschrijving op ziet. Ook vraagt de maatschappij het gebruik van zekere deelen van gouvernements grond.<br>In clausule 6 wordt gezegd dat de haven gebouwd zal worden door de maatschappij, met een bijlage van 't gouvernement van 25 percent op het belegd-kapitaal, mits deze laatste som door het gouvernement te worden betaald, de som van £160,000 niet zal te boven gaan. Dan zal de maatschappij (clausule 11) het uitsluitend recht hebben goederen in genoemde haven in of uit te voeren; terwijl zij het recht krijgt (clausule 16) een haven-belasting op te leggen. Het spreekt van zelf dat aan de maatschappij macht gegeven wordt, volgens de bill, om regulaties te maken omtrent het gebruik van de haven, enz.<br>In clausule 53 behoudt de maatschappij het recht om alle of eenig gedeelte van hare belangen aan anderen over te maken.<br>De voorgaande clausule (52) bepaalt dat het gouvernement na 15 jaar het recht zal hebben de maatschappij uit te koopen. Indien men niet overeen kan komen omtrent den prijs, dan moet de zaak naar arbiters verwezen worden, maar de arbiters kunnen geen hooger prijs bepalen dan de kostprijs plus 25 percent op dien prijs. Ook zal de maatschappij niet verplicht wezen de havenwerken aan de regeering te verkoopen, tenzij de regeering ook den spoorweg naar Portervilleweg Station en het Bergrivier water schema overneemt.<br>De tweede bill is: "om zekere rechten, macht en voorrechten aan genoemde maatschappij te verleenen voor het verschaffen van water aan 't publiek te Saldanhabaai van uit de Bergrivier." Volgens clausule één wordt het water genomen uit genoemde rivier op de plaats genaamd Jantjesfontein, en de pijpen worden dan gelegd over: Heuvelfontein, Langerietvlei, Matjesfontein, Spaniaard's Bosch; Klipfontein, Koningsvlei, Langeberg, Uienkraal, IJzervarkens, Lea 696, gouvernements grond, Kliprug, meent van Hoetjesbaai, Kreeftebaai, gouvernements grond, naar Baviaanskop, en van daar naar de eigendommen der maatschappij." De maatschappij vraagt de macht om op deze plaatsen te gaan, de pijpen te leggen, dammen te bouwen, het water te filtreeren, enz. Waar vooraf geen kontrakt is aangegaan met de eigenaren dier plaatsen, daar zal de maatschappij bereid zijn schadevergoeding te betalen volgens uitspraak van arbiters. Dan vraagt de maatschappij ook het recht om water aan anderen te verschaffen, hare werken te beschermen, enz.<br>De bepalingen omtrent het onteigenen van deze waterwerken komen op hetzelfde neder als die in de bill voor de ontwikkeling van de haven. Deze bill heeft 24 clausules.<br>Wij komen nu tot de derde bill: "om de genoemde maatschappij te machtigen een spoorlijn te bouwen en te exploiteeren van Saldanhabaai naar een punt op de lijn der Kaapsche Gouvernement spoorwegen te of in de nabijheid van Portervilleweg Station." De wijdte van het spoor zal niet minder dan 3 voet 6 duim wijd zijn. De lijn zooals in de bill aangegeven zal gaan ten oosten van Hopefield naar Oudepost, en in de nabijheid van Rust-Siding over de Malmesbury-Moorreesburg lijn gaan. Er is echter ook een andere opmeting rechtuit van Hopefield naar een punt ten noorden van Moorreesburg en van daar naar Portervilleweg. In clausule 12 vraagt de maatschappij een bijdrage van het gouvernement van £2,000 per mijl. In de volgende clausule wordt bepaald, dat het vervoer-tarief op deze lijn niet hooger zal zijn dan hetzelfde tarief thans door de Nieuwe Kaapsche Centrale Spoorwegen, bept., gevraagd.<br>Waar de lijn over privaat eigendom gaat is de maatschappij gewillig compensatie te betalen. De condities omtrent het aankoopen van deze lijn door de regeering zijn dezelfde als die van de haven en het water-schema. Als de regeering de eene onderneming wil overnemen dan moet ze alle drie nemen. Deze bill heeft 22 clausules.<br>Men zegt dat het geheele schema, al drie ondernemingen te samen, volgens berekening van de ingenieurs der maatschappij £1,400,000 zal kosten. De bijdrage die van de regeering gevraagd wordt voor de haven en den spoorweg wordt gesteld op £300,000.</ref> Nadat die gekose komitee sy verslag met amendemente ingedien het,{{voetnota|Die amendemente was onder andere: dat die regering slegs die kus aan die maatskappy sal verhuur; dat die maatskappy slegs beheer sal verkry oor die deel van die hawe in die maatskappy se besit; en dat die moontlike onteiening van die maatskappy nie kosprys-plus-25% sal wees nie, maar kosprys plus 20%. - ''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Saldanhabaai. 28 Julie, p. 4.}} steek dr. Smartt op 28 Julie 1903 'n stokkie voor enige verdere ontwikkeling. Hy kan geen rede insien waarom 'n privaatmaatskappy moet meeding met die Kaapse hawe waarvan die dokke pas verbeter is met die belastingbetaler se geld nie. Daar is ook ongeruimdhede rakende die maatskappy self: onder andere besit 11 parlementariërs aandele in die maatskappy, maar die aantal aandele strook ook nie. Hoe kan 800 aandele bewillig word, maar Chiappini Bros-makelaars toon ekstra aandele (4 945)? Dit gaan vir hom hier om 'n maatskappy wat op papier massiewe aandeeltransaksies (en moontlike omkoopskemas) bedryf, terwyl die maatskappy tien teen een nie 'n enkele pennie op sy naam het nie.{{voetnota|Dit wil voorkom of die hele papiermaatskappy van die begin af koersmanipulering (''pump & dump'') was.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Wetgevende Vergadering. Saldanha Baai Havenwerken Wetsontwerp. 30 Julie, p. 6: Dr. HOFFMAN stelde voor: Dat het Saldanha Baai havenwerken wetsontwerp terug verwezen worde naar het gekozen comité op het wetsontwerp om speciaal en één voor één de redenen te rapporteeren, die het comité deden besluiten, dat de voorrede niet bewezen was.<br>Vooraf echter stond Dr. SMART op en vroeg of dr. Hoffman, die deze extra ordinaire resolutie voorstelde, niet eenige ophelderingen diensaangaande aan het Huis zou geven. Hij protesteerde tegen de handelwijze van dr. Hoffman, als geheel in strijd zijnde met de regels van het Huis (hoor hoor). Na nog eenige opmerkingen, die de speaker beantwoordde, ging Dr. Smart voort met te zeggen, dat dit een hoogst ongeschikt oogenblik was voor een motie van die soort om gepasseerd te worden.<br>Sir HENRY JUTA zeide dat dit een soort van beschuldiging was tegen het Comité en zoo iets was nog nooit in het Huis gebeurd.<br>De SPEAKER riep den heer Juta tot de orde, als zijnde niet bij, doch de afgevaardigde voor Oost-Londen aan het woord.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij geloofde dat het select comité gehandeld had in wat het geloofde de beste belangen van het Huis te zijn. Hij was het eens met het select comité dat het een ongehoorde zaak was, waar geen bewijs van de noodzakelijkheid was voor de constructie van de haven om een private maatschappij te veroorloven met den Staat te competeeren. Hij wilde voorop zeggen dat de heer Merriman geen persoonlijk belang in de zaak had, doch als de heer Merriman de getuigenis van het select comité gelezen en goed bestudeerd had, zou hij het laatste lid van het Huis zijn, om de aanmerkingen te maken, die hij met betrekking tot den heer Jagger en het comité gemaakt had. Spreker vervolgde, door erop te wijzen dat een groot bedrag was besteed aan de Kaapstadsche dokken, waarvoor de Kaapstadsche belastingbetaler verantwoordelijk was. Het was dus plicht om te voorkomen, dat een private maatschappij zou competeeren met deze werken. Spreker had altijd geobjectiveerd tegen monopolies als de Saldanhabaai maatschappij, ten koste van den belastingbetaler des lands. In dit geval, waar vele leden van het Huis zeer betrokken waren in dit schema, was het de plicht van het Huis daarop nog meer toe te zien. Spreker zeide alleen te spreken uit overtuiging. Spreker wees erop, dat het dit Huis zeer slecht paste een schema te behandelen, waar een verantwoordelijk ambtenaar van de kroon diep in betrokken was. Tot het laatste had spreker geen objectie doch die ambtenaar moest toelaten dat het schema in het Huis vrij kon worden behandeld, en dus in dat geval afstand doen van zijn zetel. Spreker was ervan overtuigd, dat de Procureur Generaal het schema niet zou ondersteunen. Spreker hoopte, dat ieder lid de getuigenis voor het select comité afgelegd zou lezen. Spreker wilde niet op alle zaken ingaan, doch wilde zeggen dat men leden van dit Huis, zoo al niet in deze sessie, dan toch vorige sessie aandeelen in dit schema had aangeboden. In de lijst van aandeelhouders waren de namen van 11 leden van dit Huis, bovendien zouden de bevorderaars 800 aandeelen ontvangen. Spreker zou een examinatie willen gehouden hebben om uit te vinden, hoe het kwam dat de heeren Chiappini Bros zoovele extra aandeelen hadden (4945). Spreker achtte het mogelijk, dat die aandeelen slechts in hun naam stonden om daarover later in belang van het schema te beschikken. Niet alleen parlementsleden, doch zelfs dames uit Tarkastad waren in het schema betrokken, zonder twijfel, omdat zij dachten dat het Huis sterk genoeg was, om het schema te ondersteunen. Spreker had altijd er tegen geobjectiveerd dat het zegel van de regeering zoude worden gedrukt op private schemas. Uit de getuigenis was spreker niet gebleken, dat deze corporatie een penny werkelijk kapitaal bezat. Spreker wees erop dat de tijd gekomen was, dat het Huis zulke practijken tegenging. Spreker protesteerde ten sterkste er tegen, dat private belangen het Huis zouden binnensluipen. Hij wenschte nog veel meer over deze zaak te zeggen, en stelde daarom de verdaging van het debat voor dat tot Woensdag 12 Augustus werd verdaagd.<br>Het Huis verdaagde daarop te 5 55.</ref> Op 12 Augustus 1903 word die debat hervat. In die debat word Retief van Hopefield as 'n geloofwaardige getuie voorgehou. Van belang hier is sy getuienis in die gekose Komitee, wat die breër openbare sentiment in die streek weerspieël. Die openbare vergaderings is op albei dorpe gehou. Op Moorreesburg is sy resolusie (dat die regering self die spoorwegaanleg moet hanteer en nie private sindikate nie) met 'n oorweldigende meerderheid aanvaar, behalwe vir twee stemme (Anderssen en Coetzee van Hoedjesbaai), wat direkte finansiële belange in die Saldanhabaai-skema gehad het. Nog 'n belangrike punt is die oorbodigheid van die voorgestelde lyn: die landbou-oorskot is nie van so 'n omvang dat 'n splinternuwe, mededingende spoorweg/hawestelsel regverdig kan word nie. Daar is wel verwys na 'n verslag van die ingenieurs McKenzie en McClean wat bevind Saldanhabaai sou baie min binnelandse verkeer kry, buiten die ''invoer'' van steenkool, tensy [[Tafelbaai]] se hawe heeltemal geblok word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Vergadering. Woensdag, 12 Augustus, 1908. Saldanhabaai. 13 Augustus, p. 6: Het verdaagde debat op het voorstel, dat het rapport van het select comité terug verwezen worde naar het select comité op het Saldanhabaai Havenwerken Wetsontwerp, werd hervat door<br>Dr. SMARTT, die begon door aan te merken, dat Dr. Hoffman’s voorstel van de gewone orde van de handelingen van het Huis afweek. Dr. Hoffman had geen argumenten gebruikt om zijn belangrijke motie voor te stellen. Spreker meende, dat het parlement beschermd moest worden tegen corruptie. Hij wilde de jongere leden niet blameeren, omdat zij aandeelen in het Saldanhabaai schema hadden. De oudere leden echter kon hij niet vrijstellen van blaam. Spreker refereerde naar het uitstapje naar Saldanhabaai gedurende de vorige sessie. Hij wilde Sir Gordon geenszins blameeren, doch de aandeelen waren dadelijk na dat uitstapje gestegen. Daarna las spreker uit de “S. A. News” deelen van het rapport over het uitstapje, en zei, dat hij gaarne een portret zag nemen van al de parlementsleden, die aandeelhouders zijn in het Saldanhabaai schema. Daarna refereerde spreker naar de correspondenties over de zaak in de nieuwsbladen. Spreker trok in twijfel de feiten genoemd in den brief, die in de “Cape Argus” verscheen en onderteekend werd door Gebr. Chippini. Hij las een deel van de getuigenis voor van het select comité om zijn standpunt te bewijzen. Hij meende, dat parlementsleden die aandeelhouders werden in zulke schema’s, dadelijk moesten bedanken. Hij deed daarna een hevigen aanval op Sir P. Faure en zei, dat het een schande was dat deze nog lid van de regeering was.<br>Sir P. FAURE: Je zult nog veel van mij hooren, gaat maar voort.<br>Voortgaande zei spreker, dat aandeelen aan parlementsleden aangeboden waren, en las in dat verband voor een paragraaf uit de “S. A. News”, waarin gezegd werd, dat de heer Rademeyer, L.W.V., 1,000 aandeelen die hem aangeboden werden van de hand zou hebben gewezen.<br>De heer RADEMEYR zei, dat spreker ook zijn ontkenning moest lezen.<br>Dr. SMARTT deed zulks, maar achtte het toch vreemd dat het telegram van hem niet veel langer was. Spreker wilde thans verwijzen naar de getuigenis voor het select comité, en er op wijzen, dat het niet aanging de zaak terug te verwijzen naar het select comité. '''Spreker wilde dan refereeren naar het getuigenis van den heer Retief van Hopefield, die volgens geweten en eerlijk had getuigd, en die gezegd had, dat als de havenwerken en spoorweg noodig waren, dit zou geschieden door de regeering. De heer Retief had getuigenis afgelegd betreffende de Hopefield én Moorreesburg vergaderingen in verband met dat onderwerp. De heer Retief verklaarde dat ook te Moorreesburg zijn resolutie was aangenomen op 2 stemmen na, die van de heeren Anderssen en Coetzee van Hoetjes Baai. Spreker wees er op dat de twee laatstgenoemden betrokken waren in het schema. Over de vergadering te Malmesbury ondervraagd had de heer Retief verklaard, dat men daar de spoorlijn zoo dicht mogelijk bij Malmesbury wenschte. Spreker refereerde thans naar een rapport van de heeren McKenzie en McClean, dat de Saldanha Baai haven weinig verkeer zou krijgen, behalve voor kolen, tenzij de haven van Kaapstad geblokt was.''' Spr. was er van overtuigd, dat er geen justificatie was, om te veronderstellen dat deze haven zoude kunnen competeeren met Delagoabaai, waar de haven van Kaapstad zich dien doorvoer naar Johannesburg niet kon verzekeren. De afstand naar Johannesburg van Kaapstad, Saldanha Baai, Port Elizabeth, Oost Londen, Durban en Delagoa Baai waren respectievelijk 1,013, 1,025, 713, 665, 484 en 396 mijlen. De waarde van goederen in 1903 door Kaapstad vervoerd naar Johannesburg...<br>De SPEAKER viel hier in de rede, en wees er op, dat spreker buiten de orde was.<br>Dr. SMARTT zeide dat de bijzonderheden die hij vermeldde in verband stonden met de motie van Dr. Hoffman. Spreker meende dat de getuigenis voor het select comité zoodanig was dat spreker oppositie moest voeren tegen de motie. Spreker wilde in kort opgeven, waarom het Huis tegen de resolutie moest zijn: 1º. Rechtvaardigde de handel het niet, 2º. Was het competitie met de Tafelbaai haven. Het zou plichtsverzaking zijn, als men een private maatschappij toeliet te competeeren met Tafel Baai haven. Spreker wees er verder op, dat dit Huis verschillende spoorwegen had toegestemd, die door de regeering waren aangelegd, als de Malmesbury lijn, de Eendekuil lijn.<br>De SPEAKER riep spreker nogmaals tot de orde.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij hoopte, dat de resolutie van Dr. Hoffman niet zou aangenomen worden. Spreker kwam tot de conclusie, dat het Huis niet met het schema accoord ging.<br>De SPEAKER wees er den spreker op, dat hij niet gerechtigd was de conclusie van het Huis te trekken.<br>Dr. SMARTT vroeg of hij niet gerechtigd was het Huis te verklaren, waarom het verplicht was tegen de resolutie te stemmen.<br>De SPEAKER antwoordde bevestigend, doch zeide dat spreker zich bij de motie diende te bepalen, en zeide, dat spreker kon voortgaan, doch dat hij, indien hij iets zou zeggen buiten het onderwerp, tot de orde zoude worden geroepen.<br>Dr. SMARTT vervolgde door op het belang der zaak te wijzen, en in verband daarmede te zeggen, dat er geen reden voor het Huis was om van de gewone orde af te wijken, en de resolutie aan te nemen. De handelwijze van den afgevaardigde voor Paarl toch stelde een afwijking voor van de gewone orde van het Huis.<br>Spreker meende, dat hij vele aanhangers in het Huis zou hebben, onverschillig van welke partij, die het met spreker eens zouden zijn. Spreker meende, dat het Huis verplicht was de conscientieuse handelwijze van het select comité te handhaven, en dat dit comité voor zijne handelwijze den dank van het Huis verdiende. De kwestie was niet een partijkwestie. Spreker beriep zich op den afgevaardigde van Beaufort West die een lid van het select comité was, en die ook van meening was, dat de preamble van het ontwerp niet correct was. Spreker zeide slechts te doen wat hij zijn plicht voelde, zonder kwaadwillige bedoelingen. Spreker was vol vertrouwen dat het land hem in zijne houding ondersteunde. Spreker hoopte dat ook de tegenpartij hem zou steunen, om de constitutie dezer Kolonie te maken tot een waardige constitutie. De practijken die in zwang kwamen als het Saldanha Baai ontwerp, waren een gevaar voor de constitutie en dienden te worden geweerd.<br>De heer CLOETE zei, dat hij 200 aandeelen in de maatschappij had. Deze aandeelen had spreker gehad voordat hij lid van het Huis werd. Spreker had niets te doen gehad met de directie van de maatschappij. Hij had nog zijn aandeelen en had er niet mee gedobbeld. Spreker meende, dat meer dan negen-tiende van de leden van het Huis aandeelhouders in maatschappijen waren. Als het waar was dat leden aandeelen gratis aannemen, diende een onderzoek te worden ingesteld.<br>De heer MERRIMAN begon met te zeggen dat de afgevaardigde voor Oost Londen twee uur en een kwartier gesproken had, en zijn auditorium zeer vermaakt had, want de beschuldigingen door dien afgevaardigde gemaakt, troffen hem zelf. Spreker vroeg wat zijn (sprekers) gevoel moest zijn, toen hij de aanvallen van dien spreker had gehoord op den leider der “loyal Dutch” (de heer Zietsman). Die afgevaardigde had alles gedaan om den heer Zietsman, den leider eener groote partij, want de “loyal Dutch” partij was een groote, te verkleineren.<br>Dr. SMARTT vroeg: Wilt gij het een ander doen?<br>De heer MERRIMAN: Ik verkleineer niemand. Spreker vervolgde door te wijzen op de beschuldigingen door Dr. Smartt uitgesproken tegen den Kolonialen Secretaris, en zeide, dat Dr. Smartt een lid van het ministerie was, toen de Koloniale Secretaris aandeelhouder werd, en toch had die afgevaardigde zich niet teruggetrokken uit dat ministerie. Spreker ontzegde den afgevaardigde voor Oost Londen verder het recht om zulke verwijten te doen aan het Parlement als die spreker gedaan had. Spreker had gedacht dat die afgevaardigde het schema had bestreden uit handels jalousie. Doch volgens de argumenten genoemd door dien afgevaardigde en na de insinuaties door dat lid uitgesproken tegen verscheidene leden van het Huis, meende spreker, dat de zaak terug moest naar het select comité, opdat die afgevaardigde die insinuaties zoude kunnen bewijzen. Er waren veel groote private schema’s voor het Huis geweest, doch nimmer had de afgevaardigde van Oost Londen zulk een positie aangenomen als bij dit schema. Spreker wees op de aantijging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, en vergeleek dezen tijd met den tijd toen spreker op de ministerieele banken zat, en de verwijten die hij van dien spreker had moeten aanhooren. Spreker wees er op, dat het verschrikkelijk was, om aan den vooravond eener verkiezing tot het volk te zeggen, dat men de parlementsleden niet kon vertrouwen. Spreker wilde het schema thans niet volgens zijne merieten behandelen. Daarvoor was het thans niet de tijd. Thans was alleen onder behandeling de vraag of het schema naar het select comité zou teruggaan of niet. Men wilde weten of voorzitter en leden van dat comité ingingen op de aantijgingen gemaakt door den afgevaardigde voor Oost Londen. Spreker achtte het na die rede zijn plicht voor de motie van Dr. Hoffman te stemmen.<br>Sir PIETER FAURE wilde niets hoegenaamd spreken over het schema, daar hij vele aandeelen hield in de maatschappij. Hij dankte Dr. Smartt voor zijn vleiende aangename woorden. Spreker zou zich zich zeer gegriefd gevoeld hebben als iemand anders dan Dr. Smartt de verklaring had gedaan. Hij was oorspronkelijk een groot grondeigenaar te Saldanhabaai, en toen de maatschappij opgericht werd had hij vele aandeelen ontvangen voor zijn grond. Toen de kwestie in het kabinet besproken werd, had hij zich teruggetrokken om onbevoordeeld te blijven. Hij meende dat hij recht had gehandeld. Dr. Smartt stond heden op als apostel van reinheid en rechtvaardigheid, en wilde dat spreker moest bedankt hebben. Dr. Smartt vergat echter het Smartt syndicaat. Dr. Smartt had toen ook een groote concessie gevraagd van de regeering. Toen Dr. Smartt Commissaris van spoorwegen was had hij duizenden zakken steenkool van de firma Lewis & Marks gekocht, en de heer Marks was een vennoot van Dr. Smartt. Dus was Dr. Smartt de laatste persoon om hem te beschuldigen.<br>Dr. SMARTT stond herhaaldelijk op om explanaties te maken, en om aan te dringen bij den Eersten Minister en den Procureur-Generaal om te verklaren wat hij gedaan en niet gedaan had toen hij in het kabinet was. De twee genoemde ministers echter verroerden geen vin.<br>De heer CURREY wilde evenals de heer Cloete persoonlijke uitlegging geven van zijne belangen in die zaak. Spreker meende dat ieder lid van het Huis vrijbleef zijn geld te beleggen, zooals hij wenschte. Spreker had op 14 April 1902 van de Saldanhabaai 500 aandeelen gekocht tegen 20s. Het was destijds oorlog, en eerst zes maanden later was spreker verkozen tot afgevaardigde. Na dien tijd had spreker 400 van de 500 aandeelen verkocht.<br>Dr. SMARTT: Voor hoeveel?<br>De heer CURREY: Daar hebt gij niets mede te maken. Ik bestuur mijne zaken, gij de uwe, en ik vraag ook geen verslag van uwe zaken. Toen spreker op 14 Februari 1903 gelezen had dat de Saldanhabaai eenige privileges had verzocht aan het Huis had spreker zijn overige 100 aandeelen verkocht, om vrij te blijven in zijne stemming in het Huis. Spreker had thans geen aandeelen verder, en wees de insinuaties van Dr. Smartt verre van zich. Spreker had in den tijd toen hij de Saldanhabaai aandeelen had gekocht, ook aandeelen in den “Kommetje Estate” spoorweg gekocht, waarvan hij eveneens afstand had gedaan, om vrij te blijven.<br>Dr. SMARTT riep: Daar hebben we niets mede te maken.<br>De heer CURREY vroeg van de aanwijzingen van Dr. Smartt verschoond te mogen blijven. Spr. eindigde met de houding en insinuaties van Dr. Smartt scherp te veroordeelen.<br>Dr. BECK wilde ook een persoonlijken uitleg maken, en begon door een versje op te zeggen, dat toepasselijk was op Dr. Smartt. Spreker had ook aandeelen in de Saldanhabaai maatschappij gehad — 750 in getal. Hij had 20s. per aandeel betaald. Kort daarna had hij zijn aandeelen van de hand gezet, en dus had spreker geen belang hoegenaamd in de maatschappij. Dr. Smartt was niet alleen gemeen maar ook geheel verkeerd in zijn verklaring geweest, zooals spreker aantoonde uit de notulen van het Engelsche lagerhuis. Dr. Smartt had gezegd dat leden moesten bedanken zoodra private wetgeving ingebracht werd, die in verband stond met de maatschappij, waarin zij aandeelen hadden. Spreker wilde zien of Dr. Smartt een resolutie zou voorbrengen om het Huis te zuiveren. Hij meende dus, dat hij het recht had om te dwingen dat het rapport terug verwezen zou worden naar het select comité.<br>De heer ZIETSMAN wilde geen apologie maken voor zijn positie in de Saldanhabaai maatschappij, in spijt van ’t geen Dr. Smartt had gezegd. Spreker voelde zich niet beschaamd over de houding die hij had aangenomen, en waarbij hij alleen de belangen en den vooruitgang van het land op het oog had. Dit was geen beleidigend beginsel, zeide spreker, voor eenig lid van het parlement. Spreker herinnerde er aan, dat in heel Groot-Brittannië niet een dok en niet een spoorweg in handen der regeering was, doch alles in handen van private maatschappijen, die Engeland groot gemaakt hadden, en die Engeland dus te danken had aan het ondernemend initiatief van ondernemende lieden. Wil dus, vroeg spreker, Dr. Smartt daarom een smet werpen op de geheele Britsche natie? Wilde die afgevaardigde, vroeg spreker, hetzelfde doen met betrekking tot Amerika, waar de toestanden hetzelfde waren. Spreker dankte God, dat hij niet zoo kortzichtig was, om die beginselen te volgen. Spreker hoopte, dat het ontwerp weer voor een select comité zou komen, en als er eenige twijfel was aan de goede bedoelingen van de bevorderaars van het schema, moesten die in select comité blijken. Spreker was overtuigd dat ieder lid van het Huis het recht had van een select comité volledige lichting te eischen, voor de houding in goed- of afkeuring door zulk een comité aangenomen. De zaak in kwestie berustte niet in handen van een select comité, doch in handen van het Huis, dus het Huis had het recht van beslissing en niet het comité. De afgevaardigde van Oost Londen, die een der leiders van de progressieve partij was had meer private schema’s die voor het Huis waren geblokt. Spreker vroeg of dat “progrès” was. Dan wist spreker niet wat met “progrès” bedoeld werd. Als men de ideeën van Dr. Smartt zou volgen, dan zou men een politiek volgen, waardoor ondernemende en knappe menschen uit het Huis werden geweerd.<br>De SPEAKER wees spreker op de zaak die aan de orde was.<br>Spreker refereerde naar aantijgingen gemaakt door Dr. Smartt tegen het aandeelenboek, alsof bladen daar aaneengeplakt waren, om aandeelen voor zekere geheime bedoelingen te verbergen. Spreker legde dit boek open, en wees op eenige bladen, aaneengespeld, wegens een fout van een klerk. Scherp critiseerde spreker de houding van Dr. Smartt met betrekking tot deze aantijging. Refereerende naar de beschuldiging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, zeide spreker, dat hij geen verdediging voor dezen Minister wilde voeren, doch er op wijzen, dat Dr. Smartt nooit dergelijke beschuldiging had geworpen naar wijlen den heer Rhodes, toen die op de ministerieele banken gezeten had. Spreker meende, dat de Koloniale Secretaris gerechtigd was naast landsbelangen zijn eigen belangen te bevorderen. Hij betreurde het geen volledige speech te kunnen maken, wijl hij veel opgaven zou kunnen bijbrengen, om de beweringen van den afgevaardigde van Oost Londen te niet te doen. Echter wilde spreker refereeren naar de bewering van Dr. Smartt, dat een Saldanhabaai haven òf geen verkeer zou hebben òf met de Tafelbaai zou competeeren. Spreker wees er op, dat vier maatschappijen £1,300,000 “demurrage” hadden moeten betalen, wegens onvoldoende haven accommodatie in de Kolonie. Spreker ging verder na de motieven die de maatschappij hadden geleid tot het schema. Hij wees er Dr. Smartt op, dat hij noch het ontwerp noch de getuigenis had gelezen, daar hij anders bekend zou zijn met de voorwaarden van overname door de regeering te eeniger tijd.<br>De SPEAKER riep spreker weder tot de orde.<br>De heer ZIETSMAN betreurde het Dr. Smartt niet op alle punten van antwoord te kunnen dienen. Het was sprekers plan niet geweest te spreken in deze zaak, noch zijn stem in deze zaak te gebruiken. Spreker hoopte echter, dat ieder lid een houding in dezen zou aannemen, afgezien van partijschap, en dat een volledig onderzoek in select comité zoude worden gemaakt naar de aanklachten uitgesproken door Dr. Smartt. Hij meende, dat ’t prestige van ’t Huis zulks na de rede van Dr. Smartt eischte.<br>De heer HOCKLY zei, dat men thans zag wat het gevolg was van de motie van Dr. Hoffman. Daarna weidde hij uit over de machten en recht van het Huis en select comités. Hij meende, dat de beslissing van ’t select comité finaal was. Hij hoopte, dat men de motie Hoffman zou afstemmen.<br>De heer WYNNE begon met te zeggen, dat hij geen aandeelen in de maatschappij had, dus onpartijdig kon spreken. Spreker meende, dat het select comité over de zaak gezeten had, en daarbij landsbelangen op het oog had gehad. De “preamble” was niet bewezen bevonden in select comité, en was het Huis, volgens spreker, verplicht zich daarbij neder te leggen. Spreker was er echter voor, dat het comité macht zou hebben meer getuigenis in te winnen, doch hij zou stemmen tegen terugzending van het ontwerp naar ’t comité.<br>Kolonel SCHERMBRUCKER meende, dat een uitspraak recht kon zijn en toch de redenen er voor genoemd verkeerd. Hij meende dat het wenschelijk was om het rapport terug te verwijzen naar het select comité. Was hij een lid van het select comité geweest, zou hij het rapport weer terug hebben gezonden zonder een woord er aan toe te voegen. De getuigenis was daar, en men had geen andere redenen noodig. De heer Jagger had zijn oordeel geveld volgens de beste belangen van het land, en dus was het belachelijk om ’t rapport terug te verwijzen. Hij zou dus tegen de motie stemmen.<br>De heer J. C. MOLTENO meende, dat diende onderzocht te worden wat het best te doen was in belang van het land. Spreker refereerde naar het gezegde van een kapitein, die zeven jaar geleden aan spreker gezegd had, dat hij voor de eerste en voor de laatste maal in Zuid-Afrika was geweest, wijl hij geen kans had gehad zijn hout te lossen. Spreker had bovendien gehoord van autoriteiten, dat de Kolonie te weinig havens had en iedere haven mogelijk moest opnemen. Spreker protesteerde daarom tegen de houding van den heer Wynne, die namens zijne constituenten geprotesteerd had tegen de Saldanhabaai, wegens competitie met Port Elizabeth. Spreker meende, dat men niet de belangen van een of andere haven in het bijzonder mocht beschouwen, doch de belangen van den belastingbetaler in het algemeen. Verschillende zeeofficieren hadden spreker verzekerd, dat Saldanhabaai de fijnste haven was van de Kaapkolonie.<br>De SPEAKER wees er op, dat er geen tweede lezing reden kon gehouden worden.<br>De heer MOLTENO zeide, dat het moeilijk was zich aan de orde te houden, waar verschillende punten waren aangeroerd door verschillende leden. Spreker trachtte aan te toonen, waarom de opening van Saldanhabaai in belang van de Kolonie was. En spreker meende, dat waar het gouvernement niet de gelegenheid aangreep om een werk te ondernemen, mocht men niet een private maatschappij daarin belemmeren. Er moest slechts voorziening zijn, en die voorziening bestond, volgens spreker, in het ontwerp, dat de regeering de geheele zaak tegen billijke kosten zou kunnen overnemen. Spreker wilde, dat Zuid-Afrika ontwikkeld werd, in zoo uitgebreid mogelijken zin. Daarom meende spreker moest de zaak teruggaan naar ’t select comité. En spreker was het eens met den afgevaardigde voor Wodehouse, dat als er eenigen twijfel daaromtrent bestond, die twijfel opgeheven was na de rede van Dr. Smartt. Spreker betreurde dat die afgevaardigde niet aanwezig was, doch wilde spreker zeggen, dat hij nooit vuiler of gemeener rede had gehoord in het Huis dan van dien afgevaardigde. Spreker geloofde echter, dat die afgevaardigde niet steeds verantwoordelijk gehouden kon worden voor zijne woorden. Ook had hij een vreemdsoortige houding aangenomen sedert hij was afgezet als leider zijner partij. Spreker critiseerde de houding door Dr. Smartt aangenomen scherp. Die afgevaardigde had geweten, toen hij zijne insinuaties uitsprak, dat vele leden die aandeelen hadden, voordat zij een zetel in dit Parlement hadden. Hij hoopte, dat men het belang van havens voor dit land van hooger standpunt zou beschouwen, dan van een persoonlijk standpunt. Niemand beter dan de afgevaardigde van Kaapstad, de heer Jagger, kon overtuigd zijn van ’t noodige van meerdere havens. Spreker herhaalde als de regeering niet op het schema inging was het schandelijk, als het Huis eene private maatschappij, die het intiatief nam, in de uitvoering daarvan belemmerde. Spreker zou daarom de motie voor ’t Huis beslist ondersteunen.<br>De heer JAGGER wilde de gelegenheid te baat nemen om een uitleg te geven. Ten eerste had men gezegd, dat hij bevooroordeeld was. Wel als Kapenaaar had hij natuurlijk zijn eigen opinie over de zaak. Toen hij echter op ’t comité benoemd werd, had hij getracht onbevooroordeeld te handelen. Hij zou de reden opnoemen waarom hij de bill had uitgeworpen. '''Hij wees op de produkten van het land in de nabijheid van Saldanhabaai. Eieren, groenten en graan werden daar geproduceerd. Twee lijnen van Kaapstad waren reeds gemaakt en zij waren genoeg om het land daar te ontwikkelen. Daarom, meende hij, dat een haven het land niet meer kon ontwikkelen, omdat er geen produkten waren om overzee te vervoeren.'''<br>De SPEAKER riep hem tot de orde en zei, dat hij zich moest houden bij de motie voor het Huis.<br>Sir HENRY JUTA en de heer D. C. DE WAAL zeiden, dat zij ook over de zaak gesproken zouden hebben, maar volgens de regeling van den Speaker konden zij zulks niet doen.<br>De heer JAGGER zei, dat hij dus ook niets meer zou spreken.<br>Sir HENRY JUTA zeide, dat hij een lid van het select comité geweest was, en hij wenschte de redenen te geven, waarom hij tegen de terugzending naar het comité was. Dit echter werd niet toegelaten dus kon spreker alleen zeggen, dat hij tegen de motie was.<br>De PROCUREUR-GENERAAL refereerde naar de uitdrukking van Dr. Smartt, waar hij de regeering had opgeroepen, hare meening uit te spreken, betreffende het Saldanhabaai schema. Spreker refereerde naar de “Hansards” van vorig jaar, om de houding der regeering in deze toe te lichten, om te bewijzen, dat de regeering niet voornemens was iets te doen of te ondernemen tegen de landsbelangen. Spreker meende verder, in antwoord op een vraag van Dr. Smartt, dat het geheel een persoonlijke opvatting was, of een lid van het Ministerie gerechtigd was aandeelen in zulk eene maatschappij te hebben of niet. Wat betrof de terugzending naar een select comité was spreker overtuigd, dat men niet meer feiten zou hooren. Spreker meende, dat de eenige reden, die Dr. Hoffman zou gehad hebben voor zijn voorstel kan geweest zijn, om de bill te redden. Spreker meende verder, dat het de plicht der regeering was het werk zelf te ondernemen, en hoopte spr. dat in de volgende sessie een wetsontwerp in dien geest zoude worden voorgebracht door de regeering. Wat betrof terugzending van het ontwerp naar het select comité, meende spreker, dat zulks verspilling van tijd was. Men zou de redenen der verwerping thans even goed van den voorzitter kunnen hooren, als de regels van het Huis dit toelieten. Men kon echter, volgens spreker, geen comité daartoe dwingen. Wanneer het comité de eer van het Huis, die aangetast was, zou kunnen redden, zou spreker het voorstel met beide handen aangrijpen, doch hij was het niet met den afgevaardigde voor Wodehouse eens, dat het comité daartoe macht had.<br>De heer MERRIMAN herhaalde hier, wat hij had gezegd en bedoeld.<br>De PROCUREUR-GENERAAL zeide, dat hij het voordeel van terug verwijzing naar een select comité daarvoor niet inzag, wijl het hem voorkwam dat dit en het schema twee verschillende zaken waren.<br>De heer WALTON wilde weten waarom Dr. Hoffman geen redenen had genoemd hoe hij zijn motie voorstelde Het was alles niets anders dan een aanval op de leden van het select comité. Spreker kon dus niets anders dan tegen de motie stemmen. Hij meende dat de bestaande havens voldoende waren.<br>De SPEAKER riep hem tot de orde.<br>Spreker ging voort te zeggen dat de Saldanhabaai nooit handel met het noorden zou drijven. Spreker meende dat er iets uit de orde was met de financiën van de maatschappij. Als hij de getuigenis las dan kwam hij tot de gevolgtrekking, dat het comité geen ander rapport had kunnen uitbrengen. Spreker trachtte daarna Dr. Smartt schoon te wasschen. Aangaande ministers, meende hij, dat zij meer speciaal het geheele land vertegenwoordigen, en als zoodanig behoorden zij geen deel te nemen in zulke financieele schema’s, die competeerden met de beste belangen van het land. Hij eindigde door te herhalen dat hij tegen het voorstel Hoffman zou stemmen.<br>De heer SAMPSON wees op de regels van het Huis, nadat een ontwerp door een comité was onderzocht. Als de “preamble” door het comité niet bewezen was geacht, was de regel van het Huis dat het ontwerp viel. Redenen konden niet worden gevraagd voor de houding door het comité aangenomen, aangezien deze redenen dan besproken konden worden. Alleen in geval men vermoeden had dat corruptie of iets van dien aard had plaats gehad kon men toelichting der motieven vragen.<br>De heer MALAN wees er op, dat in het select comité drie leden, de heeren Hill, Searle en Rabie voor de preamble en de voorzitter (de heer Jagger) de heer Bailey en Weeber tegen de preamble hadden gestemd. De voorzitter had zijn beslissende stem tegen gegeven, zeide spr. om de zaak open te houden. In verband hiermede vroeg spreker of hij een amendement kon voorstellen in dien geest, om de origineele motie zoodanig te amendeeren, dat daarin zouden worden opgenomen de woorden: “met het doel om van het select comité de verzekering van het open houden der kwestie te krijgen.” Het amendement werd echter buiten de orde verklaard.<br>De heer SAUER zei, dat hij de zaak niet wilde bespreken. Hij was het eens met den Procureur-Generaal, dat het beter was dat de regeering een spoorweg van Saldanhabaai zelf behoorde te bouwen van Saldanhabaai naar de hoofdlijn; echter vond hij het vreemd zulks van hem te vernemen. De reg. had zich, zei hij, feitelijk verklaard ten gunste van het schema door eenige amendementen op de bills voor te leggen.<br>Sir GORDON SPRIGG zei, dat de regeering nooit had verklaard wat zij in deze zaak van plan was.<br>Wel, zei de heer SAUER, een regeering hield gewoonlijk er een brein op na, dat voor groote verandering vatbaar is. In den gewonen loop van zaken beteekende het indienen van amendementen dat men in beginsel met een bill eens is. Hij hoopte dat de motie aangenomen zou worden. In het Engelsche lagerhuis werd dit meer dan eens gedaan. Daarom was het geen reflectie op het comité. Spreker zei, dat smaaksche dingen gezegd waren in het Huis. Bijv. Kol. Schermbrucker had gezegd, dat als hij lid van het comité was, hij de order van het Huis niet in aanmerking zou nemen. Daarom was het noodig om het rapport terug te verwijzen. Na de aanspraak van Dr. Smartt was het des te meer noodig om zulks te doen. Hij was er zeker van, dat de toespraak van Dr. Smartt wijd en zijd naar het land gezonden zou worden, bijv. naar de “E. P. Herald”, en deze had gemeene beschuldigingen tegen de leden van het parlement gemaakt en alzoo de eer van het Huis geschonken. Daarom kon het niet anders, men moest het rapport terug naar het select comité verwijzen om de reden te hooren, waarom het lichaam de bill had uitgeworpen. Werden de zware beschuldigingen van Dr. Smartt herhaald dan moesten verdere stappen genomen worden. Hij zou dus stemmen voor de motie van Dr. Hoffman.<br>De heer ABE BAILEY stelde de verdaging van het debat voor. In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging van het debat verworpen.<br>De heer ABE BAILEY vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg of de leden die in het schema geinteresseerd waren, buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER: Neen.<br> De heer WALTON vroeg, welke middelen het Huis dan had om zulks te voorkomen.<br>De heer MERRIMAN drong op stemming aan.<br>Tegen verdaging van het debat waren 32 leden, n.l.:<br>Badenhorst, Dr. Beck, Beyers, Burton, Cillié, Currey, Dempers, N. F. de Waal, A. S. du Plessis, M. J. du Plessis, Du Toit, Dr. Hoffman, Joubert, Krige, Malan, Merriman, J. T. Molteno J. C. Molteno, Oosthuizen, Rabie, Rademeyer, Sauer, Charles Searle, Silberbauer, J. A. Smuts, Sonnenberg, Dr. Te Water, Theron, Van der Merwe, Van Huyssteen, Van Zijl, Weeber.<br>Voor verdaging 29 leden, n.l.:<br>Abé Bailey, Blaine, Cartwright, Crosbie, D. C. de Waal, Douglass, Frost, A. J. Fuller, Graaff, Hockly, Jameson, Jagger, Sir Henry Juta, Michell, Oats, Olivier, Runciman, Sampson, Schermbrucker, James Searle, Slater, Dr. Smartt, Sir Gordon Sprigg, Stead, Walton, Warren, Wienand, Wood, Wynne.<br>Zoodat de verdaging met 4 stemmen meerderheid was verworpen.<br>De heer HOOKLY stelde thans de verdaging van het Huis voor.<br>In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg weder of de betrokken leden buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER wees er op, dat de stemming ging over al of niet verdaging van het Huis, waarin geen betrokken partijen waren.<br>In stemming gebracht waren tegen verdaging 35 leden, voor verdaging 33 leden, zoodat met 2 stemmen meerderheid tot niet-verdaging besloten werd.<br>De heer WARREN hervatte daarop ’t debat, doch hoewel hij vele woorden gebruikte zei hij slechts tegen de motie te zullen stemmen, waarna hij andermaal de verdaging van het debat voorstelde.<br>Sir H. JUTA secondeerde.<br>Tot stemming gebracht zijnde verklaarde de Speaker dit voorstel aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg een verdeeling doch trok later zijn voorstel terug.<br>Het debat werd dus verdaagd en wel tot 26 Augustus.<br>Het Huis verdaagde om 6.20.</ref> Op 14 Augustus 1903 is die debat rondom die skema op die lange baan geskuiwe.<ref name="Parlement30Junie1903" /> === Waarom 'n 2 vt.-spoorlyn? === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Charles Tennant Jones (LWV van Port Elizabeth) het reeds op 28 Julie 1891 tydens 'n parlementsitting in die Wetgewende Vergadering gesê dit is onwenslik om 'n spoorwegbreedte van 3 voet 6 duim, wat tot nog toe op al die regeringspoorweë gebruik is, nou te loop staan en "breek" op die lyn vanaf Vrijburg na Mafeking omdat die [[British South Africa Company]] van Rhodes dit so wil doen. Reeds word gewys op die lastigheid van die oorlaai, die noodsaaklikheid om alles te dupliseer (werkswinkels, stasies, ens.). Dwarsoor die land wil mense juis gelykvormigheid hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering. Dingsdag, 28 Julij. Vrijburgsche Spoorwegverlenging, 30 Julij, p. 3: De heer Jones stelde voor: Dit Huis is van gevoelen dat het niet wenschelijk is dat de spoorweg-breedte van 3 voet 6 duim tot hiertoe gevolgd op al de Gouvernements spoorweglijnen, worde gebroken op de lijn van Vrijburg naar Mafeking, door de Britsch Zuid-Afrikaansche Maatschappij onder Overeenkomst van 23 Januarij, 1890. [...] Het veranderen van het spoor had veel bezwaar, b.v. de kosten van het overladen, de noodzakelijkheid van nieuwe werkplaatsen, enz. Overal elders had men een strekking om het geheele land door dezelfde breedte van spoor te hebben.</ref> Die Kaapse regering kan dus nie aanvoer hulle het nie geweet nie. Gedurende die 1897-sitting van die Parlement, toe die Caledon-spoorwegwet onder bespreking was, het dit duidelik geword dat 'n groot aantal lede van die Wetgewende Vergadering van mening was dat die tyd nou aangebreek het om die bou van duur lyne, wat £7 000 tot £8 000 per myl bedra, te staak, en dat daar begin moes word met die bou van ligter spoorweë, wat vir die helfte van daardie koste gebou kon word.<ref name="Bodtker1" /> Van die aanloklike redes (eintlik verkoopsargumente) wat aangevoer is, sluit in: * Smaller lyne kan breër (hoof)spoorlyne "voed" (of by inloop)<ref name="Bodtker1" /> * Geen deel van die Kolonie het genoeg bevolking of groot/swaar nywerhede om die uitgawe van £5 000 tot £8 000 per myl te regverdig nie. Dit is ook sterk te betwyfel of so 'n spoorweg die bevolking of nywerheid tot so 'n mate sal vermeerder of verhoog dat so 'n lyn binne 'n paar jaar die bedryfskoste sal verhaal en 'n redelike opbrengs op die insetkoste sal lewer.<ref name="Bodtker1" /> * Bloot omdat dele van die Kolonie nie bevolk genoeg is vir 'n 3 voet 6 duim-spoor nie, beteken nie daardie plekke hoef heeltemal sonder 'n spoorlyn te bly nie. Enige spoorweg is beter as geen spoorweg.<ref name="Bodtker1" /> * Ondertussen is besluit om weg te doen met onnodige duur stasies en allerhande bykomstighede en net te fokus op ontwikkelingslyne.<ref name="Bodtker1" /> * Die lyne is goedkoop (£2 000 per myl), met minimale rente op die skuld wat aangegaan is.<ref name="Bodtker1" /> * Soos 'n sakeman moet mens klein begin, en aanhou win. Dink aan 'n sakeman wat 'n winkel in 'n nuwe land oopmaak: hy sal eers geboue oprig volgens die klandisie wat hy verwag; soos die besigheid uitbrei, sal hy ook sy winkel vergroot. Net so kan mens 'n spoorweg van so 'n grootte en gewig bou dat die verkeer vir die eerste 10 jaar wat daaroor gaan, goedkoop vervoer kan word. Dit sal 'n dividend oplewer op die klein kapitaal wat daarin belê is. Sodra die distrik volle ekonomiese wasdom bereik het, sal die tyd ryp wees om die spoor te vervang met die swaarder spore en rollende materiaal van die hooflyn. Die hooflyn wat dan gelê word, het homself sommer reeds afbetaal! :[[Victoria (Australië)|Victoria]] in Australië word as sprekende voorbeeld voorgehou - 'n kleiner lokomotiefie sou beter gepas het by die laer produksie van die betrokke gebied. Die Australiërs het egter breë spoorlyne en groot lokomotiewe gekoop, en kan nou hul hare uit hul kop uittrek.<ref name="Bodtker1" /> * Selfs die armste dele in 'n land kan ontwikkel word, wat altyd opbrengste sal oplewer (nie altyd dadelik nie), maar soos daardie dele ekonomies groei en vooruitgaan, sal daar selfs meer vertakkings bykom. En dit, sonder om die staatskas onnodig te belas.<ref name="Bodtker1" /> * As die 2 vt.-spoorlyn in ander lande kan werk, dink net wat dit vir die Kaap kan beteken. Die Franse begin ook nou oorskakel na smalspoorlyne toe, en ander lande het geen probleem daarmee om spore aan te lê waar daar van breedte verwissel moet word nie.{{voetnota|Die leser sal vinnig in die teks ontdek die Franse is op presies dieselfde tydstip waar die Kapenaars nou is - ook hulle aanlê van smalspore is nog onbeproef.}}<ref name="Bodtker1" /> * Die boer sal maar te bly wees vir enige spoorlyn wat na sy kant toe kom, en met albei hande aangryp. Natuurlik sal dit 'n tydjie duur vir die boere om aan die nuwe omstandighede gewoond te raak, maar die boere sal dan tienvoudige opbrengs kan lewer. Selfs al maak die spoorweë geen direkte wins nie, is daar altyd die indirekte wins tot almal se voordeel.<ref name="Bodtker1">''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine spoorwegen voor de Kaapkolonie. 21 Februarie, p. 3: (Door C. Bodtker, civiele ingenieur.)<br>Gedurende de 1897 zitting van het parlement, toen de Caledon spoorwegwet onder discussie was, werd het duidelijk dat een groot aantal leden van de wetgevende vergadering van opinie waren, dat de tijd thans gekomen was, dat de aanbouw van dure lijnen, die £7,000 tot £8,000 per mijl kosten, moest ophouden, en dat men een begin moest maken met het bouwen van lichtere spoorwegen, die voor de helft dier kosten konden aangelegd worden. De ed. heer John X. Merriman ging zelfs zoover om voor te stellen, dat men de thans bestaande spoorwegbreedte moest opbreken. De commissaris van publieke werken verklaarde zich tegen eenige verandering van de breedte voor den Caledon spoorweg, daar deze het eerste stuk was van een doorgaande lijn naar het oostelijke gedeelte der Kolonie, die den tegenwoordigen afstand per spoorweg tusschen Kaapstad en Port Elizabeth aanzienlijk zou verminderen, en een ieder, die, zooals de commissaris, geloof slaat aan de toekomst der Kolonie, moet toestemmen, dat hij volmaakt gelijk had met zijne objectie, zoolang er waarschijnlijkheid bestond dat de gemelde lijn een hoofdlijn zou worden. Het is wel bekend dat een breken van de spoorwegbreedte op een hoofdlijn extra oponthoud en ongemak veroorzaakt. Sir James Sivewright, de commissaris, was echter ten gunste van lichtere lijnen als “voeders” voor de hoofdlijnen, en nu hij zich in die richting uitgesproken heeft, mag men hopen, dat met het blijkbare gevoelen van het meerendeel der leden van het huis ten gunste van zulke lijnen, de dag niet meer ver af is, dat de Kolonie hare “lichte spoorwegen” zal hebben; namelijk lijnen met een twee voet breedte, of daaromtrent, in plaats van de tegenwoordige breedte van 3 voet 6 duim.<br>Alle autoriteiten op het gebied van spoorwegen komen overeen, dat geen enkel deel der Kolonie genoeg bevolking of groote nijverheidstakken bevat, om de uitgaven van £5,000 à £8,000 per mijl voor onze spoorwegen te rechtvaardigen, vooral niet als zulke spoorwegen slechts voor een zeker distrikt moeten dienen. Ook is het niet waarschijnlijk dat door het bekomen van zulk een spoorweg, de bevolking of nijverheid zoodanig zal toenemen, dat binnen eenige jaren zulk een lijn de kosten van bewerking en een redelijke rente op het besteede kapitaal zal afwerpen. Doch moeten daarom die deelen van de Kolonie geheel zonder spoorweg communicatie blijven? Is het dan niet beter de bestaande breedte te breken? Het is het laatste dat de voornaamste objectie schijnt te zijn tegen spoorwegen met een breedte van zegge 2 voet. De meeste personen zullen erkennen dat een spoorweg met een kleine breedte beter is dan glad geen spoorweg, en dit wordt dan ook bewezen door het feit, dat al deze kleine spoorwegen in al de landen waar zij ingevoerd zijn, zeer veel hebben bijgedragen tot bevordering der welvaart van de distrikten, die zij doorsnijden, en meer dan iets anders hunne snelle ontwikkeling hebben veroorzaakt.<br>Een van de resultaten, waartoe de Kaapsche commissie in 1895 aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg en het werk van smalsporen kwam, is: “Dat over gewonen grond waar weinige natuurlijke bezwaren bestonden, het voordeeliger zou zijn in plaats van smalsporen aantenemen in verband met de bestaan de 3 voet 6 duim breedte, om “lichtere” lijnen aan te leggen op de gewone breedte; dat wil zeggen, een lichte soort van rails en sleepers te gebruiken, steile hellingen en scherpere krommingen aantenemen, en de hoogste snelheid te beperken tot zegge 12 mijl per uur. Stationsgebouwen, goederenloodsen, vee en wagen landingen en andere bijkomende zaken kunnen ook afgeschaft worden. In zulke gevallen zou weinig additioneele locomotieven of rijtuigen worden vereischt, en de koste van aanleg zou dan heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor.<br>Zulk een denkbeeld uittevoeren mag raadzaam wezen onder de voorzegde condities, en in zulk geval zullen de kosten van aanbouw misschien heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor. Doch ongelukkiglijk bieden die afdeelingen der Kolonie die thans spoorwegen noodig hebben, heel wat natuurlijke zwarigheden op, en zulke lichte lijnen als door de commissie aanbevolen kunnen hier alleen gebouwd worden tegen het dubbele van wat een 2 voet breede spoorweg zou kosten. En waarom zou men dan niet de goedkoopste der twee spoorwegen aanleggen, zoolang die het vervoer kan dragen, en even goedkoop of zelfs goedkooper kan bewerkt worden? Waar een lijn ten koste van zegge £2,000 per mijl gebouwd, een rente zou opleveren, zou een spoorweg, die tweemaal dat bedrag kost, niet meer dan de kosten van bewerking opleveren. De heer Mackay zegt in zijn boek over “lichte spoorwegen” het volgende:<br>“In zake den aanleg van spoorwegen moeten wij dezelfde beginselen volgen, als een bezigheidsman doet wanneer hij een winkel in een nieuw land opent. Deze zal eerst gebouwen optrekken berekend naar het bedrag der bezigheid die hij verwacht te doen, of met zijn kapitaal kan doen, en naar mate zijne bezigheid zich uitbreidt, in die mate zal hij ook zijn winkel vergrooten. Als een kleine spoorweg in een distrikt wordt gebouwd met zulke grootte en gewicht van spoorstaven (rails) dat het op goedkoope wijze het traffiek kan dragen dat waarschijnlijk in de eerste 10 jaren er over zal gaan, dan zou het een dividend opleveren op het kleine kapitaal er in gestoken, en dit gedurende het meerendeel zoo niet het geheel van dien tijd; en als het distrikt er door behoorlijk was ontwikkeld, dan zou het tijd genoeg zijn om hem te vervangen door de zwaardere rails en rollend materiaal van den hoofdlijn.<br>Het feit zelf dat er een lichte spoorweg door een distrikt loopt, maakt dat de hoofdlijn er later goedkooper kan gelegd worden, dan wanneer men er dadelijk mee begonnen was, en als het werk behoorlijk wordt ingericht behoeft er geen hindernis aan het vervoer te worden gedaan.<br>Door het volgen van dit stelsel van spoorweg aanleg ten einde arme distrikten te ontwikkelen, zou een land spoorwegen bezitten die altijd hun renten op het kapitaal opleveren, en dientengevolge kunnen ook later andere distrikten een spoorweg hebben, en dit zonder dat die een druk uitoefenen óp de financiën van het land.”<br>Het is ongetwijfeld dat deze politiek de rechte is voor deze Kolonie, en hoe spoediger men ze aanneemt, hoe beter voor alle belanghebbenden. Deze lichte spoorwegen zijn bewezen een succes te zijn in andere landen, en moeten dit zijn in een land, dat zooveel hulpbronnen heeft als de Kaapkolonie.<br>De Duitschers zijn over het algemeen zeer voorzichtig voor zij iets nieuws aannemen, doch toen het Pruisische gouvernement in 1892 overtuigd was dat lichte spoorwegen een noodzakelijkheid waren geworden, en in vele gevallen verkieselijker waren boven den aanleg van gewone wegen, die een jaarlijksche uitgave vereischten zonder iets op te leveren, toen zeide de Pruisische minister van publieke werken bij het voorstellen der derde lezing van de wet op lichte spoorwegen het volgende: “In andere streken is de aanbouw en het bewerken van dergelijke lichte spoorwegen een zegen voor het land geweest. Iemand, die door Noord-Italië, België of Holland reist kan zichzelven overtuigen welk een zegen deze lichte spoorwegen geweest zijn. Het is alsof men besproeiingskanalen door de velden heeft gemaakt, en alles groeide en bloeide onder den vruchtbaarmakenden stroom. In Noord-Italië vooral is het nut dat zij gesticht hebben zoo duidelijk, dat zelfs de onopmerkzame reiziger zijne aandacht op hen moet vestigen.”<br>Slechts zes jaren zijn verloopen, sinds deze woorden gesproken waren, en wat was het gevolg? Eenige duizenden van mijlen lichte spoorwegen zijn gebouwd geworden, en allen hebben beantwoord, uit een geldelijk zoowel als uit een ingenieurs oogpunt, zooals eenige door mij aan te halen cijfers zullen bewijzen.<br>Inderdaad zulk een zegen voor Duitschland is dit stelsel van lichte spoorwegen geweest, dat de provinciale en plaatselijke autoriteiten heden overal lichte spoorwegen aanleggen in plaats van wegen, want de laatsten kosten van £25 tot £40 per mijl elk jaar aan onderhoud, terwijl de eersten, indien goed bestuurd, renten en dividenden opleveren.<br>Wanneer men de boeren in deze kolonie vraagt waarom zij zich niet meer toeleggen op landbouw, dan is hun antwoord steeds, omdat zij geene markten in de nabijheid van hunne plaatsen hebben, en het vervoer naar de naaste spoorwegstatie, misschien meer dan honderd mijlen ver, te duur is, en het noodig maakt, dat hunne ossen steeds op pad moeten zijn in plaats van de landen te beploegen. Als een kleine spoorweg door of nabij hunne plaatsen liep, zou zulk een antwoord geen reden van bestaan hebben, en ik ben er van overtuigd dat dan de meeste boeren van den spoorweg zouden gebruik maken, en veel meer land zouden bebouwen. De Zuid-Afrikaansche boer maakt graag geld en als hij de gelegenheid er voor heeft, doet hij alles wat hij kan om zijne inkomsten te vermeerderen. Wij bezitten in de Kolonie vele vruchtbare distrikten, die op het gebied van landbouw geen vooruitgang kunnen maken zonder een spoorweg; en als deze distrikten spoorwegcommunicatie hadden, zouden zij in vele gevallen tienmaal zooveel kunnen produceeren als thans. Doch zulk eene verbetering vindt niet dadelijk na den aanleg van een spoorweg plaats. Een zekere tijd is noodig om de boeren te doen gewoon geraken aan de veranderde omstandigheden en in dien tusschentijd zullen de spoorwegen misschien niet meer dan hunne werkonkosten vergoeden; maar zelfs in zulke gevallen behooren zij gebouwd te worden, wegens het voordeel aan hen verbonden. Het komt er niet op aan of deze spoorwegen al dan niet direkt betalen, want de indirekte winst mag grooter zijn dan het direkte verlies. Dit wordt ook bewezen door den algemeenen bestuurder van spoorwegen in zijn rapport over de bestaande lijnen.<br>Er zijn een aantal distrikten in deze Kolonie die een “kleinen spoorweg” zouden onderhouden kort na den aanleg er van, zoo de kosten van aanbouw geen £2,500 per mijl te boven gaan, en de lijn op spaarzame wijze bewerkt wordt. Maar op het oogenblik is er geen enkel distrikt, dat in staat is een lijn te onderhouden, gebouwd volgens de tegenwoordige breedte, en een berekende aanlegkosten van £7,000 tot £8,000 per mijl. De aanleg van zulke kostbare lijnen zou het land elk jaar een groot verlies veroorzaken. Men behoeft slechts het rapport te lezen van het parlementaire staande comité op spoorwegen, aan wien de wetgevende vergadering van Victoria deze kwestie van smalsporen opdroeg in 1895, en dan zal men uitvinden aan welke vreeselijke gevolgen die Kolonie leed door het ingaan op dure spoorweglijnen, toen de traffiek hun aanleg niet vereischte. Uit de door dit comité aangehaalde cijfers blijkt het, dat het vervoer op de spoorwegen bij verre na niet de grens bereikte die de breedte en wijze van aanleg kan vervoeren, en dat die spoorwegen aangelegd zijn zonder het oog te houden op het vervoer, en tegen kosten die geheel buiten evenredigheid waren met de verwachte inkomsten. “Kleine spoorwegen” van 2 voet breed met een 15 ton lokomotief konden een veel grooter vracht per trein hebben gedragen, dan die spoorweg al die jaren gemiddeld droeg; zij zouden de distrikten die zij moesten dienen voldoening hebben gegeven, en volgens het rapport van het comité slechts ¼ van het kapitaal hebben gekost. Met dezelfde inkomsten, werkkosten en rato van interest, zou het verlies £15,000 tot £20,000 minder zijn geweest, als men “kleine spoorwegen” had gebouwd. Niettegenstaande de tegenwerking van den hoofd ingenieur van de Victoria spoorwegen, die de bestaande breedte niet wilde veranderd hebben, besloot de commissie aan te bevelen dat een of twee proeflijnen in geschikte distrikten zouden worden gebouwd met een breedte van 2 voet.De uitbreiding van het gebruik van 2 voet lijnen in Frankrijk en de Fransche bezittingen, wordt in een artikel in het Engelsche nieuwsblad The Engineer, aldus beschreven.“De ondersteuners van het smalspoor systeem hebben de Kamer er toe gebracht om te beschouwen dat boven een zekere hoogte, de gewone breede spoorwegen onnoodige en onproduktieve uitgaven veroorzaken, en dat met een hoofdsysteem van gewone spoorwegen het geld veel nuttiger gebruikt wordt om twee honderd mijlen ‘voedlijnen’ aanteleggen dan de bestaande lijnen de helft of het kwart van dien afstand te verlengen. De voorstanders van de smalsporen staan er op dat elk Fransch dorp door zijn klein spoorwegje behoorde verbonden te zijn, en zij argumenteeren dat de vermeerdering in transport vergemakkelijking meer zou opbrengen door de aansporing van landbouw en andere nijverheid, dan zij zouden kosten.”In Pruisen bestaan, sinds de “lichte spoorwegen wet,” in 1892 gepasseerd werd, niet minder dan 120 lichte spoorweg lijnen van verschillende breedten, en zijn er 60 in aanbouw.In 1897 in België had men 1,041 mijlen lichte spoorwegen. De gewone breedte is er 3 voet 3{{breuk|3|8}} duim, behalve in spoorwegen die men wil laten aansluiten aan die van Holland, waar de breedte 3 voet 6 duim is, terwijl de vroegere standaard breedte van 4 voet 8½ duim slechts bij uitzondering toegelaten wordt, in geval van korte lijnen die een zwaar traffiek moeten dragen. In de voormelde drie landen zijn verschillende breedten aangenomen; in België gebruikt men er drie, in Pruisen alleen 9 verschillende, en in het geheele Duitscland omtrent 30 breedten. Geen vaste, onveranderlijke regel kan neêrgelegd worden omtrent de aantenemen breedte, daar alles afhangt van het bedrag gelds beschikbaar voor den aanbouw, het waarschijnlijk bedrag van het vervoer, de kosten van het bewerken der lijn, enz. Toen ik sprak van een 2 voet breedte als de meest geschikte voor de Kolonie op het oogenblik, deed ik dit met het oog op zekere lijnen die spoedig hunne werkonkosten zouden opleveren, indien op deze breedte aangelegd; maar ik ben, aan den anderen kant, geheel overtuigd dat er ook distrikten zijn waar een lichte spoorweg van de gewone breedte beter zou beantwoorden. Er schijnt in de Kolonie een sterk gevoel te bestaan tegen het breken van de gewone breedte; “liever glad geen spoorweg als dit”, is eene uitdrukking die dikwijls gehoord is. Doch door te bewijzen dat men in andere landen niets tegen dit breken van de breedte heeft, zoolang dit niet geschiedt op een hoofdlijn, die doorvervoer heeft, doch slechts op “voeders” hoop ik aantetoonen dat de voorgemelde uitdrukking eene verkeerde is.</ref> * Die oorlaaikoste verskil van land tot land. In Indië is dit 1 pennie per ton; in Frankryk 2 pennies per ton; in Sakse (Duitsland) is dit 1 pennie per ton; in Suid-Australië is dit tussen 3 tot 5 pennies per ton. In die Kaapkolonie, waar arbeid goedkoop is, kan dit ongetwyfeld minder wees.<ref name="Bodtker2" /> * Omdat smalspore hul eie treine en trokke het wat alleen staan, kan die rollende materiaal van die hooflyn (die 3 voet 6 duim), sowel as ou waens, ens., nie daarop gebruik word nie. Dit is glo een van die sterkste argumente wat geopper kan word: As die groot trokke van die hooflyn nie eens fisies op dieselfde spore as die klein, stilstaande waentjies op die taklyn kan pas of gly nie, kán hulle mos nooit per ongeluk teen mekaar vasry of bots nie.<ref name="Bodtker2" /> * Dit is nie meer nodig om 'n spesiale werkswinkel te hê nie. Die werktuigkundige kan sommer na die plek self gaan, of die lokomotief kan op 'n abbawa gelaai word, so klein is hy.<ref name="Bodtker2" /> * Spoed is nie so 'n groot faktor of noodsaaklikheid op die taklyne of platteland nie. Die spoorlyne sal daarom langer hou omrede die trein veerlig is; die wrywing en slytasie is ook minder sodra daar gerem word. Die onderhoudskoste is dus minder.<ref name="Bodtker2">''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Kleine spoorwegen. 25 Februari, p. 3:<br>II<br>Het parlementaire comité van Victoria ging flink op de kwestie van breedten in, en de getuigenis van een aantal welbekende spoorwegmannen werd gehoord. In het opsommen van deze getuigenis, zegt het comité:<br>“Terwijl de getuigenis bewijst dat de aanleg van deze smalsporen zich in verscheidene landen uitbreidt en dat zij die praktische ondervinding er van hebben, gunstige opinies omtrent hun nut hebben, wordt het door de ingenieurs van het departement en andere getuigen aangemerkt, dat 2 voet en 2 voet 6 duim lijnen voor gewone spoorwegdoeleinden waardeloos zijn, en dat de voordeelen verkregen door hunne invoering overtroffen zullen worden de nadeelen verbonden aan het afwijken van de gewone breedte in Victoria in gebruik. De zaak is echter niet geheel en al eene van het ingenieursvak, en te veel gewicht moet niet gehecht worden aan de getuigenis van de ambtenaren van het departement.”<br>De heer Mais, hoofdingenieur van Zuid-Australië, waar de breedte op drie plekken gebroken wordt, zegt:— „Waar er een gering vervoer bestaat, geloof ik niet dat dit punt de moeite waard is,” en in een memorandum, door hem aan het comité gezonden, zegt hij:—<br>„Ik ben geen voorstander van eenige bijzondere breedte, maar ik heb een groote objectie tegen het breken van de breedte, indien die een grooten invloed heeft op de voorname hoofdlijnen, omdat de last en onkosten van het overladen vermeerdert met den groei van het vervoer. Maar als de groote kwestie is, dat de kosten van aanleg van zijtakken van den hoofdweg zoo groot zijn, dat zij zulke konstruktie beletten, en er middelen gevonden moeten worden om het land te ontwikkelen, dan zou ik in zulk een geval zijtakken laten bouwen op een kleinere breedte, en mij de ongemakken van het breken der breedte laten welgevallen.”<br>De algemeene bestuurder der spoorwegen in Tasmanië, gaf het volgende als zijne opinie te kennen:—<br>„Een soort van schrikbeeld is gemaakt van de zwarigheden en kosten verbonden aan het overladen, en er is onnoodiglijk te veel hierover gezegd. Als een transportrijder zijn wagen naar de statie brengt, dan moeten de goederen afgeladen worden en weder in de spoorwegwagens worden geladen. Hetzelfde wordt precies gedaan als de hoofdlijn goederen ontvangt van de smallere zijtakken.”<br>De nadeelen die volgens de verschillende getuigen, aan het breken van de breedte verbonden zijn, kunnen opgesomd worden als volgt:—<br>1. Het oponthoud en de schade aan goederen veroorzaakt bij de stations aan de punten van vereeniging, en de kosten van het overladen.<br>2. Het verlies veroorzaakt door de isolatie (alleen staan) van het smalle spoor, die belet dat het rollend materiaal en de oudere wagens er kunnen gebruikt worden.<br>3. De noodzakelijkheid om aparte reparatie-plaatsen te hebben, met een staf van bekwame werklieden bij elk punt van vereeniging.<br>4. De zwaardere werkkosten op de smalsporen, en de mindere kansen voor goedkoop en snel vervoer van passagiers en goederen.<br>5. De kleine draagkracht van lijnen op zulk eene nauwe breedte als 2 voet of 2 voet 6 duim.<br>De kosten van overlading verschillen in de verschillende landen. In Indië is het minder dan 1d. per ton, maar in dat land is arbeid dan ook zeer goedkoop. Volgens een rapport van de commissie aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg, het onderhoud en het werk van smalsporen, welk rapport in 1895 aan het parlement van deze Kolonie werd aangeboden, zijn de kosten van overladen in Frankrijk 2d. per ton. In Saksen (Duitschland) kunnen 10 ton steenkolen uit een wagen van de hoofdlijn op twee wagens van den „kleinen spoorweg” overgeladen worden door twee man in 1½ uur tegen een koste van 1d. per ton. De gemiddelde rato per ton aan de punten van vereeniging in Zuid-Australië wordt gezegd van 3d. tot 5d. per ton te zijn, en in de Kaapkolonie waar arbeid goedkoop is, kan het ongetwijfeld voor minder gedaan worden. De kosten van overlading hebben geen grooten invloed op eenigen spoorweg. Zeg dat wij een taklijn hebben 50 mijlen lang, en wij 20,000 ton per jaar heben overgeladen, dan vertegenwoordigt dit tegen 3d. per ton eene uitgave van £250 per jaar of £5 per mijl.<br>De meest ernstige objectie aangevoerd tegen het afwijken van de gewone breedte, is ontegenzeggelijk het feit dat de smalsporen alleen staan, en het rollend materiaal van de hoofdlijn, even als oude wagens, enz., er niet op kunnen gebruikt worden. Het is uiterst handig voor het departement om rollend materiaal te kunnen zenden naar eenig punt, waar er plotseling eene ophooping van goederen plaats vindt; maar hoe dikwijls wordt het niet vergeten dat de lokomotieven van de zware hoofdlijn niet op de lichtere lijnen (van dezelfde breedte) kunnen gebruikt worden zonder de laatsten veel schade toe te brengen. In de opinie van zekeren ingenieur, is dit een der sterkste argumenten ten gunste van het breken der breedte, anders zou geen aardsche macht personen kunnen beletten om het rollend materiaal van de hoofdlijn op de lichtere lijnen te gebruiken, en deze laatsten te vernielen.<br>Het wordt ook beweerd, dat het noodig zal zijn om afzonderlijke werkplaatsen en werklieden te hebben om het rollend materiaal van de smallere spoorwegen te repareeren. Dit is geheel onnoodig. Als er iets hapert aan een locomotief of wagen, kunnen de reparaties gedaan worden op de plaats zelve, door werklieden van de naastbij zijnde werkplaats, en als het noodzakelijk is, dat de locomotief groote reparaties vereischt, kan die op eene speciale wagen geplaatst worden en over de hoofdlijn naar eene werkplaats worden vervoerd; hiervoor bestaan speciale ingerichte toestellen, die slechts weinige minuten werk vereischen.<br>Als men wil zeggen dat de werk-onkosten van een smalspoor veel hooger zijn dan die van de hoofdlijn, dan mist zulke bewering allen grond. Het is een aan ingenieurs welbekend feit, dat op dezelfde hellingen, een smalspoor locomotief, haar gewicht in aanmerking nemende, een veel zwaardere vracht kan trekken dan de locomotief van de hoofdlijn. Het is duidelijk, dat zoolang de „kleine spoorwegen” het traffiek kunnen baas raken, zij veel goedkooper kunnen bewerkt worden dan de breede lijnen, waar zooveel doodgewicht voor niemand wordt getrokken. Snel vervoer is eene groote noodzakelijkheid op de hoofdlijnen, maar op de taklijnen is dit niet van zooveel belang, en een snelheid van 12 tot 25 mijlen per uur, kan, indien noodig met veiligheid bereikt worden op een smalspoor.<br>De heer Everard R. Calthrop, vroeger assistent locomotief-superintendent, van de groote Indische Peninsular Spoorweg, geeft in een brief aan de „Times” een aantal belangrijke bijzonderheden omtrent het werken der smalsporen in Indië. Hij zegt:—<br>„De feiten door cijfers aangetoond met betrekking tot de drie breedten zijn even belangrijk als onomstootelijk. Vergeleken met de gewone breedte, zijn de gemiddelde kosten van de lijn die een „meter” (3 voet 3 {{breuk|3|8}} d.) breed is, iets minder dan de helft, terwijl de kosten van een 2 voet 6 duim lijn, slechts 1-5 er van bedragen. Deze cijfers sluiten al het rollend materiaal en uitgaven van kapitaal in. Maar zelfs in aanmerking nemende, dat, toen de oude hoofdlijnen gebouwd werden spoorwegstaven en rollend materiaal duurder waren, zoo hebben wij toch het feit, dat met hetzelfde geld men 400 mijlen spoorweg van 2 voet 6 duim kan bouwen en met alles voorzien voor elke 100 mijlen spoorweg van de gewone breedte. In Indië ten minste, lijdt het geen twijfel, of een smalspoor 100 mijlen lang moet, als „voeder” voor de hoofdlijn en drager van Engelsche handelswaren, een veel grooter invloed hebben op de ontwikkeling van een ongeopend distrikt, dan een lijn van de gewone breedte met 75 mijlen weg er aan, waarover de goederen door wagens moeten vervoerd worden. In zulk een geval is het alleen de smalheid en bijgevolglijk de goedkoopte van de breedte, die den invloed doet gevoelen, door goedkooper vervoer te verbinden met een grooter gebied van traffiek. De kosten van overladen bij de punten van vereeniging zijn als niets vergeleken met het besparen van wagenvervoer over een distantie van 75 mijlen.”<br>Hetzelfde argument werd gebruikt in het Kaapsche parlement, door den ed. heer J. X. Merriman, toen de Caledon spoorweg wet in de laatste zitting besproken werd. Hij toonde aan dat een lijn naar Caledon gebouwd tegen minder dan £3,000 per mijl betalen kon, waar een meer kostbare lijn dit nimmer zou doen. Hij zeide ook dat de politiek van de Kaapkolonie moest zijn om elk belangrijk middelpunt met de hoofdlijn te verbinden, een politiek die met een zwaar verlies voor het land zou gepaard gaan, tenzij een smallere breedte dan de tegenwoordige, 3 voet 6 duim, werd aangenomen.<br>De voormelde heer Calthrop zegt verder:<br>„De ondervinding bewijst, dat een 2 voet 6 duim breed spoor door een arm distrikt loopende met een passagiersvervoer van minder dan ¼ van de hoofdlijn en met een goederenvervoer van 1-20 er van, en slechts een gemiddeld inkomen leverende van £5 8sh. per week niet alleen kan bestaan, maar zelfs een grooter percentage van winsten kan opleveren dan een hoofdlijn die door de beste distrikten loopt, en al het voorname vervoer krijgt.<br>De reeds gemelde commissie in 1895 door de Kaapsche regeering aangesteld, kwam verder tot het volgende besluit:—„Dat deze proeflijnen behooren gebouwd te worden op een 2 voet breedte, volgens het Decauville systeem en dat het werk van zodanigen aard behoort te zijn, dat in het geval dat de lijn niet betaald, zij zonder groot verlies kan worden opgegeven en naar eene andere plaats verlegd worden.”<br>Met zooveel getuigenis van deskundigen ten gunste van spoorwegen met een smalle breedte, is het te hopen, dat de Kaapkolonie niet zal weifelen om zonder verder uitstel een begin met den aanleg er van te maken. Men moet echter niet vergeten dat het aanleggen en het bouwen van deze smalle sporen heel wat verschilt van die der hoofdlijnen, en ten einde zulke smalle spoorwegen te doen slagen is het noodig dat de opmeting, zoo-wel als de aanleg en het bewerken van deze kleine spoorwegen gelaten wordt in de handen van mannen die er een speciale studie van gemaakt hebben. Als de „kleine spoorwegen” slechts een copie gaan zijn van de hoofdlijnen op kleiner schaal gebouwd, zal de zaak van het begin af eene mislukking zijn. Om hiertegen te waken, zou het raadzaam voor den commissaris van publieke werken zijn om een bekwaam ingenieur naar Europa te zenden om den aanleg en de bewerking van deze kleine spoorwegen voor geruimen tijd aldaar te bestudeeren, zoodat zulk een ingenieur zijn ondervinding alhier kan te pas brengen wanneer men hier met den aanleg begint. Een feit dat in geen geval uit het oog moet worden verloren is, dat hoe meer de lijn gebouwd is in overeenkomst met het werk dat zij te doen heeft, hoe goedkooper het werk zal gedaan en hoe meer renten zij op het kapitaal zal afwerpen. Gewoonlijk gebruikt men geen transportwagen en een span ossen om werk te doen, dat door een Schotsche kar en twee ossen kan gedaan worden.<br>Het voornaamste doel van een kleine spoorweg is om een distrikt te ontwikkelen, en daarom moet het zoo aangelegd worden, dat het zulk vervoer kan vangen, zelfs als men daartoe verplicht is om heel wat een rechte lijn af te wijken. De ingenieur die dus zulk een lijn moet opmeten heeft dus een veel zwaardere taak te volvoeren, dan hij die slechts twee gegevene punten langs den kortst mogelijken weg moet vereenigen. Hij moet de voortbrengende kracht van elke plaats in het distrikt in aanmerking nemen, vóór hij kan beslissen welke van alle mogelijke wegen het meeste vervoer aan de lijn zal brengen, en dit zonder de jaarlijksche kosten van bewerking op onmatige wijze te verhoogen. De kosten van vervoer hangen voornamelijk af van de richting die de lijn volgt. Als de meest „recht-uit” afstand tusschen twee punten wordt gekozen, met sterke hellingen en scherpe bochten, met het doel om de kosten van aanleg te verminderen, dan zullen de kosten van vervoer verhoogd worden. De ingenieur moet dus beslissen of het raadzamer is de oorspronkelijke kosten van aanleg van de lijn te verminderen door die kort te maken, of de kosten van vervoer te verlagen door een lijn aan te leggen, die gemakkelijker hellingen en minder scherpe bochten heeft. Hij moet niet alleen den besten weg kiezen uit een technisch oogpunt, maar ook door cijfers uitvinden wat het bedrag van het vervoer zal zijn, vóór hij kan besluiten welke soort van kleine spoorweg het beste voor dat bepaalde distrikt zal beantwoorden.<br>Uit wat hierboven gezegd is, valt het gemakkelijk te begrijpen, dat om de meest geschikte lijn aan te leggen tusschen twee bepaalde punten en er tevens van verzekerd te zijn dat die waarlijk de beste onder de omstandigheden is, geen lichte taak uitmaakt, en een groote kennis van theorie vereischt zoowel als van ondervinding. Opmetingen worden gewoonlijk in dit land op een haastige wijze gedaan, tusschen de zittingen van het parlement, en de noodige tijd wordt niet aan ingenieurs vergund om verschillende wegen met elkander te vergelijken. Het zou derhalve een voordeel voor de Kolonie zijn als een vasten staf van opmeters werd aangehouden om degelijk na te gaan wat men van de verschillende lijnen mag verwachten, en wat zij kunnen doen, alvorens een voorgestelde lijn afgepend en gebouwd wordt. De Kolonie kan er dan zeker van zijn, dat werkelijk de beste en goedkoopste lijn gebouwd was geworden, en dat niet herhaald zal worden wat alreeds gebeurd is, namelijk dat, toen men eens besloot om de hellingen op zekere lijn te verminderen, de ingenieur die het opzicht over het werk had, in staat was om hellingen van 1 in 40 te verminderen tot 1 in 80, zonder de lengte of kosten van anleg der lijn veel hooger te maken. Alles hangt af van eene degelijke opmeting, zoowel de kosten van aanleg als het goedkoope bewerken der lijn.</ref> * Malmesbury se skuld vir die terminuslyn is ook as argument ingespan. Teen 1889 moes die Kaapse regering elke jaar £8 700 rente aan die banke in Londen terugbetaal, bloot omdat die swaar Kaapse spoorlyn daar in die Swartland lê. Dit is nog sonder om die kapitaalkoste terug te delg. Nadat al die bedryfskoste afgetrek is, het die lyn die staat net 'n skamele £340 per jaar in die sak gebring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. Het Parlement. Wetgevende Vergadering. 26 Julij, Begrooting. 27 Julij, p.3: [...] De heer Hofmeyr vond het niet mooi van den heer Louw om lawaai te gaan opschoppen, nu een district zonder Spoorweg, als Fraserburg, iets wilde. '''Malmesbury had een Spoorweg waar men £8,700's jaars rente voor betaalde, terwijl de Spoorweg slechts £340's jaars hiervoor opbragt.''' Wat de hr. Van der Walt betreft moest hij opmerken dat er nu reeds een menigte bruggen waren aangenomen, en het zou verkeerd zijn als men een district als Fraserburg, dat door hongersnood veel geleden had, en welks bewoners in de treurigste omstandigheden verkeerd hadden, niet wilde te gemoet komen.[...]</ref> :In 1897, byna 8 jaar later, staan sake so: die landbou-ekonomie het intussen effens verbeter en die totale geld wat by Malmesbury se kaartjieskantore en vragdepots ingesamel word, trek nou by 'n indrukwekkende £460 ''per myl''. C. Bodtker (siviele ingenieur) gebruik hierdie stewige "bruto-omset" as sy groot troefkaart, maar vir die gewone belastingbetaler verswyg hy die fynskrif. Om daardie swaar breedspoortreine deurlopend te laat loop, vreet die daaglikse bedryfsuitgawes — aan steenkool en spoorweglone — 'n reuse-kapitaal op, wat beteken die uiteindelike netto wins op die staat se belegging bly steeds op 'n patetiese 1,2% staan.{{voetnota|„£1 4s. 8d. percent” (wat £1,23 in vandag se desimale geld is), beteken dit dat vir elke £100 wat die staat aan daardie myl spoorlyn bestee het, hulle slegs £1,23 per jaar se skoon wins oorgehou het. Vandaar die 1,2%.}} :Bodtker gebruik hierdie finansiële verknorsing, en verpak die blink verkoopsargument baie eenvoudig: die probleem is nie dat die platteland te min vrag lewer nie, maar dat die bestaande spoorlyn destyds hopeloos te duur gebou is (£5 794 per myl). Was hierdie lyn maar liewer 'n veerligte smalspoor wat teen slegs £2 500 per myl aangelê is, verminder die staat sy jaarlikse Londense rentekoers dadelik met meer as die helfte, wat dieselfde klein plattelandse inkomste skielik op papier in 'n reusagtige 11%-wins sal omtower.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine Spoorwegen. 3 Maart, Bijvoegsel:<br>III.<br>De smalspoor lijnen behooren geene steilere hellingen te hebben dan 1 in 40, als de werkonkosten zoo laag mogelijk zullen worden gehouden. Er zijn echter een aantal lijnen met scherpere hellingen gebouwd, die met winst bewerkt worden. Als een voorbeeld noemen wij de Darjeeling Himalaya Railway, die 6600 voeten klimt in 40 mijlen, door middel van steilten van 1 in 23 en 1 in 28, en dat met een twee voet breedte; op zulke steilten kan een 14 ton lokomotief een gewicht van 25½ ton op zeven goederenwagens geladen, trekken. In de Kaapkolonie zou 1 in 30 waarschijnlijk de steilste helling zijn, die op een lijn noodig zou zijn om zwaar werk te vermijden, en deze helling behoort geen verhinderding te zijn voor het bouwen van lichte spoorwegen.<br>Er is tegenwoordig geen distrikt in de Kolonie, die een spoorweg, er doorloopende met een door-traffiek van 30,000 ton, elk jaar kan voorzien, en dit kan, zooals wij later zullen zien, vervoerd worden met een 14 ton lokomotief op de Darjeeling Himalaya spoorweg over een doorloopende gemiddelde helling van 1 in 29 over 16½ mijlen.<br>De twee voet breedte is de meest geschikte voor deze kolonie, daar het de boeren in staat zal stellen hunne plaatsen met de „kleine spoorwegen” te verbinden door middel van draagbare spoorwegstaven, en zij kunnen op die wijze hunne produkten dadelijk van hunne plaatsen of landerijen verzenden zonder die eerst op eene wagen te laden. Het is de boer die de „kleine spoorweg” zal ondersteunen, en men moet derhalve het eerst zijne belangen in het oog houden.<br>Een 2 voet breede spoorweg kan in zeer korten tijd gebouwd worden, en om die reden is deze breedte aangenomen door de militaire autoriteiten op het vasteland. Een regiment soldaten bouwt thans een kleine spoorweg van Swakopmond naar Windhoek, in Duitsch West Afrika, waarvan omtrent 26 mijlen klaar zijn. De spoorwegstaven wegen 19 lbs. per yard en zijn 16½ voet lang, terwijl de lokomotieven slechts 7½ ton wegen en de steilste helling 1 in 18 is.<br>De hoofd-ingenieur van de Kaapsche regeerings-spoorwegen stelde in zijn rapport over lichte spoorwegen voor, dat ingeval de lijnen van 2 voet breedte niet goed beantwoordden, zij zonder een groot verlies opgegeven konden worden, en de lijnen afgebroken en ergens anders konden geprobeerd worden. Op het eerste gezicht zou het meesten van ons toeschijnen, dat om een spoorweg te bouwen en het dan weder af te breken, een te kostbare proefneming is. Toch wordt dit elke keer gedaan door de militaire autoriteiten op het vaste land van Europa.<br>De wijdte der spoordijk voor een 2 voet spoorweg behoeft niet meer te zijn dan tusschen de 6 en 8 voet, of omtrent de helft der breedte van de dijken der tegenwoordige Kaapsche spoorwegen. De „kleine spoorwegen” volgen de formatie van den grond, en als regel is het onnoodig om hooge dijken of doorgravingen te hebben. In de Kaapkolonie moet een spoorweg dikwijls groote kloven kruisen, waar de spoorweg-dijken 30 of 40 voet hoog moeten zijn, zoolang de kleinste bocht toegelaten een radius heeft van 5 kettingen. Met bochten van een radius van 1½ ketting kunnen die kloven beklommen worden. De kosten van de aardewerken van een „kleine spoorweg” behooren in geen geval £300 per mijl te boven te gaan, terwijl de kosten van de aardewerken der spoorwegen die men spoedig van plan is in de Kolonie te bouwen, tusschen £1,000 en £2,000 zullen bedragen. De voornaamste kosten verbonden aan het leggen van een „goedkoope spoorweg” is de permanente weg, en daar het van het hoogste belang is dat de rails sterk genoeg moeten zijn om het rollend materiaal en goederen te dragen die over den spoorweg zullen gaan, behoort het gewicht der rails niet tot op zijn laagste punt te worden gebracht. Zulks te doen zou een noodlottige misstap zijn, daar de permanente weg van het grootste belang is voor het veilig en spaarzaam bewerken van de lijn. Spoorstaven voor lijnen die waarschijnlijk een vast bestaan zullen hebben, behooren niet minder dan 30 lbs. per loopende yard te wegen, en waar er hellingen steiler zijn dan 1 in 40 voor een aanzienlijke lengte, zelfs niet minder dan 40 lbs. per yard met 2,150 stalen sleepers per mijl.<br>Een Duitsche firma, die verschillende lichte spoorwegen in Oost-Pruisen met uitnemende resultaten heeft aangelegd, heeft mij vele kostbare inlichtingen gegeven over het onderwerp van het bouwen van lichte spoorwegen. Die firma berekent dat de kosten van zulk een permanente weg met 40 lbs. rails omtrent £1,000 per mijl zal kosten, afgeleverd in een der havens van de Kolonie. Als wij daarbij £350 per mijl voegen voor het leggen van den weg, en het voorzien er van met ballast krijgen wij een totaal per mijl van £1,350. De derde belangrijke uitgave in de kosten van een „kleine spoorweg” is die voor bruggen en overgangen.<br>De rivieren in deze Kolonie te worden overbrugd, hebben dikwijls zeer hooge wallen, en zijn onderhevig aan sterke overstroomingen, en in zekere tijden rijzen en vallen zij zeer snel. In de gevallen van vele rivieren zou het verstandig zijn om, inplaats van een brug met diepe fondamenten aan te leggen, die nog bovendien vele voeten hooger moet zijn dan de hoogst bekende overstrooming, dwars over de rivier te gaan met een muur van metsel- of concreetwerk. In zulk een geval mag de communicatie een paar dagen lang, nu en dan gestoord worden, maar dit is van minder belang in verband met het feit dat men duizenden van ponden zou sparen, vooral als er niet zeer veel vervoer over de lijn is. Waar het eenigszins kan, behoort zulk een muur zoodanig te worden gebouwd, dat het als een dam kan gebruikt worden, hetzij voor besproeiing of voor het drenken van vee. Dit is reeds in twee of drie gevallen gedaan, b.v. te Grahamstown, waar door de spoordijk een uitmuntende dam gemaakt wordt. Waar bruggen absoluut noodzakelijk zijn, behooren dezelfde soort gebruikt te worden, die thans in zwang zijn bij de militaire werken op het vaste land van Europa, n.l. het Lübbeke systeem, dat gemakkelijk uitelkander te nemen is, en even gemakkelijk weder opgericht kan worden. Deze bruggen werden ook aanbevolen door de ingenieurs die de Duitsch Oost-Afrika centrale spoorweg hebben opgemeten. Hoewel bruggen een zware post zijn in de onkosten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen behooren hunne kosten voor een 2 voet breede spoorweglijn geen £500 per mijl te boven te gaan. Als wij nu hierbij £400 per mijl voegen voor rollend materiaal, staties, gebouwen en andere benoodigdheden, dan komen wij tot het resultaat, dat een mijl van 2 voet breede spoorweg met 40 lbs. rails niet meer behoort te kosten dan £2,550. En dit is een zeer hooge berekening, die alleen onder zeer bijzondere omstandigheden zal behoeven overschreden te worden. Wij hebben op het oogenblik in Zuid-Afrika de Beira-spoorweg, ter breedte van 2 voet, en de Namaqua-spoorweg ter breedte van 2 voet 6 duim, maar hoewel ik de bestuurders van die lijnen heb verzocht om informatie omtrent de kosten van aanleg en bewerking, heb ik daaromtrent geen antwoord ontvangen. Uit de getuigenis afgelegd voor de commissie aangesteld om aan het Koloniale gouvernement rapport te doen aangaande lichte spoorwegen, blijkt het echter dat een lijn als die van Beira voor £2,000 per mijl kan worden gebouwd.<br>De ed. heer J X Merriman zeide gedurende de laatste zitting in het parlement, dat de Namaqualand spoorw. een succes was. De helft er van gaat door zeer zwaar terrein, de andere helft over een gemakkelijke streek. Het werd oorspronkelijk gebouwd tegen £1,400, maar later herlegde men de lijn met zwaardere spoorwegstaven, zoodat de tegenwoordige kosten £2,550 per mijl bedragen. Natuurlijk kan men de kosten van lichte spoorwegen in Europa niet gebruiken als eene maatstaf voor de Kolonie. De reeds te voren gemelde commissie door de Kaapsche regeering aangesteld, schatte de kosten van een „kleinen spoorweg” tegen tusschen £2,000 en £3,000.<br>Wij moeten thans overgaan om een schatting te maken wat de waarschijnlijke verdiensten van eene „kleine spoorweg” in de Kolonie zouden zijn en daartoe is het noodig na te gaan wat de tegenwoordige lijnen verdienen. De grove verdiensten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen in 1897, waren volgens verslag van den algemeenen bestuurder, £1,621 per geopende mijl, maar veel van deze som werd verdiend op doorvervoer. Als wij naar de taklijnen zien, '''dan bevinden wij dat de Malmesbury lijn £460 per mijl verdiende''', de Aliwal Noord tak £825, de Graaff-Reinet lijn £453 en de Grahamstown tak £638. De grove verdiensten van de nieuwe Cape Central Railway, die een ontwikkelings-tak is van Worcester naar Ashton bedragen niet minder dan £445 per jaar. '''Al de takken der Kaapsche spoorwegen toonen met uitzondering van de Malmesbury tak, een groote vermeerdering van verdiensten aan.''' Alles in aanmerking genomen, kan er geen twijfel bestaan of de nieuwe aan te leggen lijnen kunnen van het begin af aan op een verdienste van £200 per mijl rekenen, die de tegenwoordige vermeerdering in de verdiensten der bestaande takken in aanmerking nemende, langzaam hooger zal worden en binnen 5 jaar na hun aanleg £300 per mijl zal kunnen bedragen. Allen die zorgvuldig de ontwikkeling van het spoorwegsysteem in de Kolonie hebben nagegaan, zullen moeten erkennen dat dit een zeer gematigde berekening is.<br>De kosten van bewerken hangen van zoo veel dingen af en verschillen zoodanig, dat het onmogelijk is om met eenige nauwkeurigheid te zeggen wat zij voor een „kleinen spoorweg” in de Kolonie zullen bedragen, zonder bekend te zijn met de lengte, de hoeveelheid goederen te worden vervoerd, de bochten en de hellingen. Zij zullen echter heel wat minder zijn dan die der tegenwoordige lijnen. '''In 1897 waren de werkonkosten op de Malmesbury lijn 6s. per treinmijl''', terwijl die op de Graaff-Reinet lijn slechts 3s. 5d. per treinmijl beliepen.<br>De heer Mackay, in zijn boek over „Lichte spoorwegen” zegt, dat de werk-onkosten op lichte lijnen in de Kolonie geen 2s. 6d. per mijl behooren te boven te gaan, met een treindienst van 1,200 treinmijlen per mijl per jaar, en dit meent twee treinen per dag, heen en weer. De Nieuwe Kaapsche Centrale spoorweg heeft een treindienst van omtrent 1,300 mijlen per geopende mijl, en de werkonkosten bedroegen in 1896 3s. 6d. per mijl, en met meer betaalbare vrachten in evenredigheid tot het geheele gewicht der trein, zouden zij waarschijnlijk het bedrag van 2s. 6d. niet te boven gaan. In Europa bedragen de werkonkosten van sommige der kleine spoorwegen slechts 1s. per treinmijl, maar dan hebben zij een drie- of viermaal grooteren treindienst, dan een kleine spoorweg in de Kolonie kan hebben, zonder ledige spoorwagens te laten loopen. Er zijn echter zekere vaste bedragen in rekening te brengen, die steeds dezelfde blijven, of de traffiek veel of min is. Als wij de werkonkosten van kleine spoorwegen met één dagelijksche trein, heen en weer, op 3sh. 6d. per mijl stellen, dan behoeft zulk eene begrooting in de Kolonie zeker niet te buiten worden gegaan, behalve in zeer bijzondere gevallen, en met twee treinen per dag in elke richting behooren zij geen 2s. 6d. te boven te gaan. Dit is £158 per mijl per jaar, en is zeer hoog voor lijnen van 2 voet breedte.<br>Het is een der grootste misslagen die een land kan maken om dure lijnen te bouwen tegen hooge kosten, als de inkomsten van zulke lijnen te worden verkregen, de uitgaven niet rechtvaardigen. De kolonie Nieuw Zuid-Wales heeft 17 taklijnen met een mijllengte van 1,112 mijlen, en al deze lijnen, met uitzondering van twee hebben traffiek genoeg om de werkonkosten te betalen en nog iets voor renten over te houden, maar tengevolge van de zware onkosten van het aanleggen er van, verliest die Kolonie elk jaar omtrent £320,000 op die lijnen. In de Kaapkolonie zijn weinig taklijnen in staat om iets bij te dragen tot de renten op het kapitaal. Volgens het rapport van den algemeenen bestuurder voor 1897, '''verdiende de Malmesbury-lijn slechts £1 4s. 8d. percent'''; de Graaff-Reinet-lijn 6s. 3d. en de Grahamstown-lijn 18s. 5d. percent op het belegde kapitaal. Waren „lichte spoorwegen” in die gevallen gebouwd geweest, dan hadden ze waarschijnlijk niet alleen de volle rente op het kapitaal afgeworpen, maar de regeering in staat gesteld om de tarieven te verlagen ten gunste van de distrikten die zij behooren te ontwikkelen. '''De Malmesbury-lijn werd gebouwd voor £5,794 per mijl, en een „kleine spoorweg” zou gebouwd geweest zijn voor £2,500 per mijl, terwijl het dezelfde diensten zou hebben gedaan, en tegen de helft der kosten zou kunnen bewerkt worden. Terwijl de tegenwoordige lijn een zuivere winst van iets over 1 percent op het belegde kapitaal afwerpt, zou de kleine lijn met dezelfde verdiensten omtrent 11 percent winst hebben kunnen aantoonen, en dit is groot genoeg om de regeering in staat te stellen het tarief aanzienlijk te verminderen.'''</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> [[File:Report (IA reportrail00cape).pdf|duimnael|250px|regs|Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904), in opdrag van die Wetgewende Raad]] Op 19 April 1904 stel Cyril Alexander Owen-Lewis (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) in die Wetgewende Raad voor 'n komitee moet saamgestel word ter ondersoek van die smalspoor vanaf Kalabaskraal na Hopefield. Dit moet die boere die geleentheid bied om hul griewe te lug. Jacobus Arnoldus Combrink Graaff (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) steun die voorstel. Hy sê daar heers groot ontevredenheid.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement, Wetgevende Raad, Dinsdag, 19 April, Spoorweg Kalabaskraal-Hopefield. 21 April, p. 3: De heer OWEN-LEWIS stelde voor: Dat een comité worde aangesteld om getuigenis in te winnen, om papieren te vragen en rapport te doen over de algemeene werking van de smalle spoorweg lijn van Kalabaskraal naar Hopefield. Het comité te bestaan uit de heeren Pyott, Smith, Graaff, Kol. Bayley, Ross, Barrable, I. J. van Zijl en den voorsteller.<br>De Voorsteller lichtte zijn motie toe en wilde den boeren in dat distrikt gelegenheid geven hun grieven betreffen-de dien spoorweg kenbaar te maken, vooral waar geklaagd werd over groote verliezen; ten gevolge van het overladen der goederen uit spoorwagens van een breeden spoorweg in die, loopende over dezen smallen spoorweg.<br>De ed. heer GRAAFF ondersteunde 't voorstel. Hij zei, dat er groote ontevredenheid in de zaak bestond.</ref> Op 26 Mei 1904 word die '''Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904)''', wat in opdrag van die Wetgewende Raad opgestel is, bespreek.<ref name="Owenverslag1904" /> Luidens die verslag is klagtes aangehoor van die verteenwoordigers vir die boere en handelaars van Darling en Hopefield, maar ook die getuienis van spoorwegbeamptes is ingewin. Die komitee doen die volgende voorstelle aan die hand:<ref name="Owenverslag1904" /> :(1) 'n Bevoegde amptenaar moet oor die hele lyn verantwoordelik wees, vir die beheer en bestuur daarvan.<ref name="Owenverslag1904" /> :(2) Die tariewe van die smalspoor moet verminder word, op een lyn met die tariewe wat op die hooflyn gevra word. Tans is die goederetarief dubbeld soveel as wat die hooflyn vra.<ref name="Owenverslag1904" /> :(3) Gedekte trokke, en plat trokke (tans in gebruik) moet met klappe voorsien word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(4) Geskikte oorlaai- en bergplek moet verskaf word. Skure moet gebou word vir die berging van goedere en produkte wat op die lyn vervoer word, asook 'n ruim goedereloods vir die oorlaai by Kalabaskraal.<ref name="Owenverslag1904" /> :(5) Die stasies moet omhein word; vee verniel die produkte wat daar by die stasie lê.<ref name="Owenverslag1904" /> :(6) Alle pogings moet aangewend word om die oorlaai van goedere te bespoedig en te vergemaklik, deur 'n bekwame voorman oor die spoorwegwerkers aan te stel.<ref name="Owenverslag1904" /> :(7) Die treindiens moet passasiers akkommodeer wat te Hopefield die vroeë trein vanaf Kalabaskraal na Kaapstad betyds wil haal. Fasiliteite op die eerste-, tweede- en derdeklaskompartemente behoort ook na behore verskaf te word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(8) Elke voorsorgmaatreël moet getref word om bederfbare produkte in 'n ongeskonde toestand te hou by die versending en oorlaai; al hierdie op- en aflaaiwerk moet onder bekwame toesig geskied.<ref name="Owenverslag1904" /> Tydens die debat hoop Graaff (LWR) die regering bou nie gou weer smalspoorlyne nie; dit is duidelik wat 'n mislukking hierdie tipe spoorweë is.<ref name="Owenverslag1904">''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement. Wetgevende Raad. 26 Mei. Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. 28 Mei, p. 3:De Ed. heer OWEN-LEWIS leidde het debat in op het rapport van het select comité op den Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. Hij zei, dat het comité in al de klachten tegen de werking van den spoorweg was getreden en lichtte daarop het rapport dat hieronder volgt toe.<br>Uw comité, het getuigenis genomen hebbende van de spoorweg beambten, die verantwoordelijk zijn voor de werking van de lijn, en gehoord hebbende het getuigenis van de vertegenwoordigers van de boeren en handelaars van Darling en Hopefield, wenscht de volgende suggesties te doen, dewelke, het meent, als er op gehandeld wordt, strekken mogen tot een meer bevredigende werking van den spoorweg, dan tot hiertoe is geschied.<br>(1) Dat een bevoegd ambtenaar in vollen last van de geheele lijn moet worden geplaatst en verantwoordelijk moet wezen voor 't beheer en 't bestuur daarvan.<br>(2) Dat de tarieven thans gevraagd op de smalle lijn verminderd moeten worden, opdat ze meer gelijkvormig zullen zijn met de tarieven die op de hoofdlijn gevorderd worden.<br>(3) Dat gedekte trucks moeten worden verschaft, en de platte trucks, welke thans in gebruik zijn met kanten moeten worden voorzien.<br>(4) Dat geschikte accommodatie en "sheds" gebouwd moeten worden voor het bergen van de produkten, die op de lijn vervoerd worden, en dat een ruime loods voor overlading te Kalabaskraal moet worden gebouwd.<br>(5) Dat de staties omheind moeten worden om vee te beletten de produkten die daar liggen, te vernielen.<br>(6) Dat alle pogingen moeten worden aangewend, om de wijze van overlading van goederen te verbeteren, door een zeer geschikt man aan 't hoofd der arbeiders te plaatsen.<br>(7) Dat de treindienst moet worden verbeterd en versneld en alsoo veranderd worden om passagiers van Hopefield in staat te stellen in tijd te zijn voor den vroegen trein van Kalabaskraal naar Kaapstad; en dat er eerste-, tweede- en derde klas compartimenten behooren verschaft te worden.<br>(8) Dat elke voorzorgsmaatregel moet worden genomen om bederfelijke produkten te behouden gedurende hun verzending en overlading, en om te zorgen dat al het op- en afladen dier produkten onder bekwaam toezicht zal geschieden.<br>(9) Ten slotte wenscht uw comité er op te wijzen dat bekwaam bestuur, verbeterde accommodatie voor overlading en berging, en een liberaler behandeling inzake de tarieven hoogst noodzakelijk zijn om de nadeelen te verminderen, die geleden worden door degenen, die gedwongen zijn gebruik te maken van een lijn, die in breedte verschilt van de hoofdlijn, waaraan ze verbonden is.<br>De Ed. heer WILMOT secondeerde de aanneming van het rapport. Spreker vond het met het oog op de Port Elizabeth-Avontuur lijn uitstekend dat men eerst het succes van andere smalspoorwegen zou nagaan. Het Ed. lid wilde weten of de tarieven thans op den smalspoorweg van kracht betalend waren of niet, en in het eerste geval, in hoeverre die konden worden verminderd.<br>De Ed. heer GRAAFF hoopte, dat de regeering niet spoedig weer smalle spoorwegen zou bouwen, nadat het soo duidelijk was gebleken welk een mislukking zoodanige spoorwegen waren.<br>De Ed. heer OWEN-LEWIS wees er op dat de tarieven op de smalspoorweglijnen veel hooger waren dan op den breeden spoorweg. Behalve dat was het nadeel van overlading zoo groot, dat de boeren hun produkten mijlen ver per wagen vervoerden. Als nu de tarieven werden verlaagd zou er zeker meer gebruik van de smalspoor lijnen worden gemaakt voor vervoer van goederen.<br>De Ed. heer MICHAU vroeg wat de tarieven der Kalabas Kraal lijn waren vergeleken met de taklijnen dezer kolonie.<br>De Ed. hr. OWEN-LEWIS antwoordde dat de vrachten op de smalspoor lijnen het dubbele waren van die op breede spoorlijnen van toepassing.<br>Het rapport werd daarop aangenomen.</ref> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Hopefield word gekniehalter === Die stoomtrein het die eerste paar jaar vanaf Kalabaskraal na Hopefield geloop op Maandae, Woensdae en Vrydae, en vanaf Hopefield teruggekeer op Dinsdae, Donderdae en Saterdae. Vanaf 1906 loop 'n nuwe petrolwa (bykomend vir passasiers) ook op Dinsdae, Donderdae en Saterdae vanaf Kalabaskraal na Hopefield, en loop dieselfde dag weer terug.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Dit maak nou sin hoekom sekere vragtreine van buite (met goedere bestem vir Hopefield) by Kalabaskraal tot 24 uur moes wag. Tydens die parlementsitting van 1903 het [[F.S. Malan]] (LWV van Malmesbury) herhaaldelik{{voetnota|30 Junie, 14 Julie, 15 Julie, en 16 Julie 1903}} vir syfers van die Kommissaris van Openbare Werke gevra m.b.t. die hoeveelheid vrag wat vervoer word, asook die opbrengs en uitgawes per myl per maand van die Kalabaskraal—Hopefield-smalspoor, vergeleke met dié van die Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledonlyn.<ref name="Parlement30Junie1903" /> 'n Mens moet in gedagte hou die opening was op 'n Saterdag (28 Februarie 1903), maar die finansiële en operasionele syfers op die boeke het die 2de Maart 1903 begin, die Maandag.<ref name="1903statistiek" /> Onthou egter, die Eendekuilspoor is 15 November 1902 geopen — 3 maande en 13 dae voorsprong. Dit is nog voordat mens die klimaat, oesopbrengs, ens. inreken. Die faktore is legio. Die syfers word vernaamlik toegeskryf aan die oorlaai van die goedere by Kalabaskraal. Meer goedere word in die eerste maand vervoer as in die tweede, en die opbrengs is minder. In hierdie twee eerste maande gesamentlik was die uitgawes meer as die inkomste. Gedurende hierdie eerste twee maande is 1 677 Britse ton vervoer, wat £35 per myl kos. Kortom: die vervoerkoste per 100 Britse ton per maand was £2 1 sjieling 9 pennies.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Kalabaskraal – Hopefieldlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Maart | valign="top" |902 | valign="top" |16 | valign="top" |0 | valign="top" |0 | valign="top" |18 | valign="top" |4 | valign="top" |3 |- | valign="top" |April | valign="top" |775 | valign="top" |17 | valign="top" |8 | valign="top" |6 | valign="top" |16 | valign="top" |16 | valign="top" |7 |} Die eerste 4 maande van die jaar van die Malmesbury-Eendekuillyn lyk so:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Malmesbury – Eendekuillyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |1 655 | valign="top" |23 | valign="top" |2 | valign="top" |3 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |3 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |1 709 | valign="top" |28 | valign="top" |5 | valign="top" |0 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |2 360 | valign="top" |39 | valign="top" |6 | valign="top" |3 | valign="top" |30 | valign="top" |19 | valign="top" |6 |- | valign="top" |April | valign="top" |1 895 | valign="top" |34 | valign="top" |13 | valign="top" |6 | valign="top" |21 | valign="top" |1 | valign="top" |0 |} Hierdie syfers toon 'n merkbare vooruitgang op hierdie lyn. Die hoeveelheid in Maart vervoer is wel hoër as in April, maar April toon steeds 'n vermeerdering vergeleke met Januarie en Februarie. Vergelyk mens nou hierdie syfers met dé van Kalabaskraal, dan het die Eendekuillyn meer as dubbel soveel vervoer as die smalspoorlyn. Die Eendekuillyn se bedryfsuitgawes is minder as sy inkomste. In April was die opbrengs meer as 'n derde hoër as die uitgawe. Duur hierdie verbetering voort, kan die vervoertarief verlaag word.<ref name="1903statistiek" /> Word dieselfde twee maande van Malmesbury-Eendekuil vergelyk met die Kalabaskraal-Hopefieldlyn, naamlik Maart en April, dan is 4 255 Britse ton vervoer, en die vervoerkoste per myl bedra £52. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste slegs £1 4 sjielings vergeleke met die £2 1 sjieling en 9 pennies op de Kalabaskraallyn.<ref name="1903statistiek" /> Die Sir Lowryspas-Caledonlyn lyk selfs beter as die Eendekuillyn. Caledon se spoor is Vrydag, 1 Augustus 1902 geopen. 'n Voorsprong van 3 maande en 2 weke voor Malmesbury-Eendekuillyn, en byna 7 maande voor die Kalabaskraal-Hopefieldlyn. Verder kon die spoorwegdepartement nie daarin slaag om genoeg trokke vir die Moorreesburg en Malmesbury te verskaf om al die hooi en graan te vervoer nie. Die klagtes van Malmesbury was ernstig.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Sir Lowryspas – Caledonlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |2 739 | valign="top" |54 | valign="top" |2 | valign="top" |8 | valign="top" |44 | valign="top" |8 | valign="top" |6 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |4 585 | valign="top" |66 | valign="top" |13 | valign="top" |1 | valign="top" |44 | valign="top" |2 | valign="top" |8 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |4 322 | valign="top" |58 | valign="top" |0 | valign="top" |5 | valign="top" |39 | valign="top" |18 | valign="top" |1 |- | valign="top" |April | valign="top" |3 852 | valign="top" |58 | valign="top" |10 | valign="top" |5 | valign="top" |48 | valign="top" |19 | valign="top" |7 |} Hoe dan ook, dit val op by Caledon hoe die syfers in Februarie hoog is ten opsigte van die vervoer en opbrengs, maar die tonnemaat val soos 'n baksteen in April. Minder ton as in Februarie en Maart word vervoer, maar sy uitgawes skiet op na die hoogste vlak. Dit word toegeskryf aan twee moontlike redes: uitgawes wat in Januarie en Februarie aangegaan is wat verreken word (suiwer boekhoudkundig van aard) en die feit dat Caledon elke dag 'n trein laat loop het, terwyl Hopefield en die Eendekuil tevrede moet wees met 'n trein slegs drie maal per week.<ref name="1903statistiek" /> Word die bedryfskostes ingereken vir Maart en April 1903, het die Caledonlyn 8 174 Britse ton vervoer, teen 'n uitgawe van £88 17 sjielings en 8 pennies. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste £1 1 sjieling en 9 pennies, dus slegs 2 sjielings en 3 pennies minder as op die Eendekuillyn.<ref name="1903statistiek" /> Nou kan al die syfers vir Maart en April 1903 van die drie spoorlyne vergelyk word:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="4" valign="top" |<center>Onkoste per Britse ton per myl<center><center>(Maart & April 1903)<center> |- | rowspan="2" valign="top" | | colspan="3" valign="top" |per 100 Britse ton per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Kalabaskraal (smal) | valign="top" |2 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |- | valign="top" |Eendekuil | valign="top" |1 | valign="top" |4 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |1 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |} Tot dusver toon die bedryfskostes vanaf Kalabaskraal na Hopefield byna die helfte meer as die genoemde Kaapse spoor (3 voet, 6 duim). Maar weer - die Hopefieldlyn het pas geopen, daar is 'n paar goedjies wat nog nie heeltemal funksioneer soos die moet nie. ''De Zuid-Afrikaan'' beskou egter die verskil te groot om weggeredeneer te word. Die verkoopsargument dat die smalspoor se bedryfskoste veel minder sal wees as die Kaapse spoor is nou deur die bovermelde syfers 'n finale nekslag toegedien. Die koerantleser moet ook nie vergeet, aldus die koerant, dat die Kalabaskraallyn oor 'n gelyke terrein loop nie, en dat dit sout van die panne tussen Darling en Hopefield is wat vervoer word nie. {{voetnota|''De Zuid-Afrikaan'' vergeet wel gerieflik Maart en April raak ook koeler op die soutpanne. Die koerant kon ook meer gefokus het op die ligter vrag by Caledon in Aprilmaand, maar hoër opbrengs per myl, wat hoogs waarskynlik Paasnaweekpassasiers kon wees. Skoolkwartale was STRENG volgens die Britse stelsel; dit het selfs die Kaapse seisoene en oestyd regeer.}} Maart en April is volgens die koerant egter geensins die beste maande van die jaar vir 'n graanproduserende distrik nie - hier bedoelende nou die distrikte rondom die Malmesbury-Eendekuillyn. Desember, Januarie en Februarie kan mens in hierdie streke 'n enorme toevloei verwag.<ref name="1903statistiek">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. De Kalabaskraal - Hopefield spoorweg. 1 Augustus, p. 4:In antwoord op een motie van een der leden voor Malmesbury, heeft de commissaris van publieke werken een opgaaf op de tafel van het huis gelegd aantoonende de hoeveelheid vervoerd, de opbrengst en de uitgaaf per mijl per maand van het Kalabaskraal—Hopefield smalspoor, vergeleken met die van Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledon. Daar deze opgaaf van belang is geven wij de volgende cijfers daaruit: De Kalabaskraal lijn werd slechts geopend op 2 Maart 1903. De opgaaf is:<br>[tabel]<br>Wij veronderstellen dat de onkosten van overpakken te Kalabaskraal in deze opgaaf begrepen zijn. Men ziet het, in de eerste maand werd meer vervoerd dan in de tweede, doch de opbrengst was minder. Voor deze twee eerste maanden was de uitgaaf grooter dan de inkomsten. Gedurende deze twee maanden werden 1677 ton vervoerd, kostende £35 per mijl. Of met andere woorden de vervoer-kosten per 100 ton per maand waren £2 1s. 9d. Wij zullen dit cijfer later vergelijken met dat van Eendekuil en Caledon.<br>Voor de eerste 4 maanden des jaars is de opgaaf voor de Eendekuillijn:<br>[tabel]<br>Deze cijfers toonen dat er een merkbare vooruitgang is op deze lijn. De hoeveelheid die vervoerd werd was wel in Maart hooger dan in April, maar April toont een goede vermeerdering boven Januari en Februari. Als men deze cijfers vergelijkt met die van Kalabaskraal, dan ziet men dat de Eendekuillijn meer dan tweemaal zooveel heeft vervoerd als de smalspoorlijn. Maar dan is er een ander punt van belang, waarop wij wenschen te wijzen, namelijk dat de uitgaaf op deze lijn minder is dan de opbrengst. Met andere woorden deze lijn betaalt meer dan haar werk-onkosten. Neen, nog meer, voor de maand April was de opbrengst meer dan één derde hooger dan de uitgaaf. Als deze verbetering blijft voortduren, en wij zien hoegenaamd geen reden waarom dit niet zal geschieden, dan is de dag niet meer veraf, dat het vervoertarief op deze lijn verlaagd zal kunnen worden tot het gewone op onze gouvernements spoorwegen. Zooals bekend is het tarief thans gelijk aan dat van de Kaapsche Centrale Spoorweg Maatschappij van Worcester naar Riversdal.<br>Laten wij nu zien wat de uitgaaf op de Eendekuillijn per 100 ton per mijl was voor dezelfde twee maanden, als die welke we voor Kalabaskraal hebben, namelijk Maart en April. Men vervoerde 4255 ton en de vervoerkosten per mijl waren £52. Dus gerekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten slechts £1 4s. vergeleken met £2 1s. 9d. op de Kalabaskraallijn. Een merkwaardig resultaat!<br>Wij komen nu tot de opgaaf van de Caledon lijn van Sir Lowry's Pas:<br>[tabel]<br>Men ziet het, de cijfers voor deze lijn zijn nog beter dan die voor Eendekuil. Maar daarbij moet men niet uit het oog verliezen, dat de Caledonlijn veel langer in werking is dan de Eendekuillijn, en dat het spoorwegdepartement niet in staat was om aan Moorreesburg en Malmesbury genoeg trucks te verschaffen voor het vervoeren van al het hooi en graan. Het is te hopen dat het in dit opzicht in de toekomst beter zal gaan. De klachten van Malmesbury waren gegrond en ernstig.<br>Maar wij keeren terug tot de opgaaf voor de Caledonlijn. Men zal zien dat Februari boven aan staat wat betreft de hoeveelheid vervoerd en de opbrengst, maar dat April de hoogste uitgaaf draagt. Het kan zijn dat dit te wijten is aan het feit dat uitgaven die feitelijk reeds in de vorige maanden aangegaan werden eerst in April uitbetaald werden. Hoe het zij, het is niet gemakkelijk altijd precies te zeggen in welke maand een uitgaaf gerekend moet worden, en daarom behoeft men niet te veel van dit feit te maken. Vergeleken met Kalabaskraal werd op deze lijn (Caledon) vijfmaal zooveel vervoerd als eerstgenoemde. Caledon heeft echter dagelijks een trein, terwijl Hopefield zich tevreden moet stellen met een trein slechts driemaal per week, evenals Eendekuil.<br>Met het doel tot een vergelijking te komen, nemen wij de cijfers voor Maart en April ook hier afzonderlijk. Op de Caledonlijn werd vervoerd voor deze twee maanden 8174 ton, tegen een uitgaaf van £88 17s. 8d. Berekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten £1 1s. 9d.; dus slechts 2s. 3d. minder dan op de Eendekuillijn.<br>Als wij nu de onkosten per 100 ton per mijl voor de maanden Maart en April, op de drie hier genoemde lijnen naast elkaar plaatsen, dan vindt men:<br>[tabel]<br>Wat toonen deze cijfers? Dat de werkonkosten van het smalspoor van Kalabaskraal naar Hopefield bijna de helft meer zijn dan op de genoemde breede sporen. Weliswaar is de vergelijking met de twee eerste maanden na de opening van de Kalabaskraal lijn en kan worden ingebracht, dat deze lijn nog niet geheel in werkende orde was, en dat de uitgaaf daarom naar evenredigheid grooter was dan wat ze later zal zijn. Tot op een zekere hoogte is dit argument gegrond, maar het verschil is toch te groot om op die wijze weggeredeneerd te worden.Het grootste voordeel, waarop de voorstanders van het smalspoor gedurig wijzen, is dat de werkonkosten daarvan veel minder zijn dan die van het breedspoor. Dit argument is den bodem in geslagen door de cijfers die wij aangehaald hebben. En dan moet men niet vergeten, dat de Kalabaskraal lijn over een effen terrein loopt, en dat men het zout van de pannen tusschen Darling en Hopefield te vervoeren had. Wat betreft de Malmesbury—Eendekuil lijn moeten wij er op wijzen, dat Maart en April geenszins de beste maanden van het jaar zijn voor een graan produceerend distrikt. In de maanden December, Januari en Februari kan men verwachten dat het vervoer op deze lijn veel meer zal zijn.In de spoorwegbill, die thans voor het select comité is, wordt voorgesteld om verschillende 2 voet spoorlijnen, die nog moeten worden gebouwd, te veranderen in 3½ voet lijnen. De Aliwal Noord—Barkly Oost lijn blijft volgens deze bill echter onveranderd. Wij vertrouwen dat de leden van het select comité en het parlement zelf hun aandacht zullen wijden aan deze zaak en de les van Kalabaskraal niet uit het oog zullen verliezen.</ref> Al was die vragversending ondergemiddeld, was die passasiersgetalle vir daardie tyd groot, gemiddeld 40 passasiers per trein. Vanaf die (boekhoudings)opening in Maart 1903 tot die einde van 1903 het die passasiers (£2 357) eintlik half die wa deur die drif getrek. Amper net soveel as dié wat uit goedere en grondstowwe (£2 425) ingevorder is. Hierdie twee bedrae is verder aangevul deur die versending van pakkies (£345), die vervoer van perde, honde en voertuie (£118), lewende hawe (soos vee) (£121), en die Poswese vir die vervoer van briewe (£358). Die laaste £163 het niks met vervoer te make nie, maar is verkry uit die verhuring van die spoorweggeboue en die gebruik van die telegraaf. Teenoor hierdie totale inkomste van £5 887 het die bedryfsuitgawes egter £6 465 beloop.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Teen 1905 het die Hopefield-lyn se finansiële posisie aansienlik verbeter, met ’n totale inkomste van £7 391 vir die jaar. Voorheen was passasiers die groot melkkoei; nou het goedereverkeer £3 259 (44,1% van die totale inkomste) ingebring, terwyl passasiers £2 539 (34,3%) betaal het. Hierdie goeie vertoning het die Kaapse Parlement oortuig om hul vroeëre beplanning te wysig: die aanvanklike bewilliging van £85 000 vir 'n verlenging slegs tot by Vredenburg is gekanselleer; in 1906 is 'n groter bedrag (£87 000) 'geoormerk' om 'n heelwat langer spoorlyn ''via'' Vredenburg na Hoedjiesbaai (Saldanha) te bou.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> 'n Mens moet egter onthou: Kalabaskraal was nooit, soos Port Elizabeth (waar die Avontuur-smalspoorlyn eindig) 'n '''verbruikersentrum''' of eindhawe nie; dit was gewoon 'n oorlaaistasie waar hoë hanteerkoste en die konstante handearbeid om die vrag oor te pak, die lyn se ekonomiese groei en lewensvatbaarheid permanent aan bande gelê het. Die lyn is ook nie tot die 1970's (Yskor) verder verleng nie. 'n Vernietigende verslag van die Kaapse Regeringspoorweë se Hoofingenieur verduidelik: Klein-Namaqualand is deur diep oos-wes-klowe verskeur. Dit, en die £1,5 miljoen sterling wat so 'n spoorlyn sou kos. Te min landbouprodukte en handel kon so 'n onderneming regverdig en die uitbreidingsplanne is laat vaar. Afgeleë dorpe soos Nieuwe Rust (Nuwerus) en Garies moes maar van hawens soos Doringbaai en Hondeklipbaai gebruik maak.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Die beloofde verlenging van die Hopefield-spoorlyn na Saldanhabaai is reeds in 1906 goedgekeur, maar boere moes jare lank wag. Om die oorspronklike infrastruktuur van die Kalabaskraal-Hopefield-lyn in 1910 na 'n breër Kaapse spoor om te skakel (spoorstawe, dwarslêers en brûe inbegrepe) sou £50 000 gekos het. Met daardie klas geld kon liewer met 'n langer 2 vt.-lyn vir eers gewoeker word, is gemeen. Die smalspoorstawe is egter - heel toekomsgerig - by die nuwe verlenging op grondwerke en dwarslêers gelê wat vir die Kaapse spoor bedoel was.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die kostesamestelling lyk so:<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> :Kalabaskraal tot by Hopefield (48 myl): £115 993 :Verlenging Hopefield tot by Hoedjiesbaai (44 myl): £87 640 :Totaal Kalabaskraal tot by Saldanha (92 myl): £203 633 Die omskakeling van die Hopefield-taklyn na 'n breëspoorlyn is weens hierdie hoë kosteberekening eers uitgestel, wat beteken die streek moes voorlopig met aangepaste smalspoorverlengings klaarkom. Al het die Kaapse Regering die smalspoorlyn as 'n ekonomiese sukses vir die koringstreek beskou, was die kapasiteit daarvan uiteindelik ontoereikend vir langtermynontwikkeling.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Augustus 1911 word die verlenging tot by Bergrivier in gebruik geneem. Nog 'n lokomotief word by die oorspronklike drie Moguls gevoeg wat nou al 8 jaar diens doen op die Kalabaskraal-Hopefield-lyn. Ses maande vandat die Bergrivierstasie in gebruik geneem is, het Kalabaskraalstasie 1 800 Britse ton goedere hanteer, asook 120 trokke vol lewende hawe per maand. In Januariemaand 1911 het 852 passasiers hul sitplek ingeneem.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Januarie 1912 styg die syfers na 3 324 Britse ton goedere, 142 trokke lewende hawe en 1 273 passasiers.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Februarie 1913 is die spoor tot by Hoedjiesbaai voltooi. Die lyn word op 4 Maart 1913 geopen. Voortaan staan die lyn bekend as die Saldanha-taklyn. Saldanhabaai se waterbronne was egter vir treine ongeskik; water moes by Bergrivier volgetap en in spesiale waterwaens saamgeneem word vir 'n retoerrit. Slegs die stasies by Kalabaskraal, Darling, Hopefield, Bergrivier, Langebaanweg, Vredenburg en Saldanha (Hoedjiesbaai) is beman en met telefone toegerus.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer. Die Hopefield-lyn ('''let wel''': nie meer 48 myl nie, maar '''92 myl''') se syfers word egter in die skadu gestel:<ref name="oes1915">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" |Graan<br>(Britse ton) | valign="top" |Voer<br>(Britse ton) |- | valign="top" |Malmesbury-Moorreesburg | valign="top" |26 638 | valign="top" |33 915 |- | valign="top" |Hopefield | valign="top" |6 870 | valign="top" |987 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |23 518 | valign="top" |130 |} Laat Moorreesburg en Kalabaskraal sommer ook met die Overberg vergelyk word. [[Lêer:Overberg_railway_line_map.svg|duimnael|450px|regs|Die Overberg-spoorlyn waarmee Moorreesburg en Kalabaskraal se koring- en hawervrag vergelyk word<br><small>(Erkenning:Htonl)</small>]] Omtrent so 9 maande ná die opening van die Caledonlyn op 1 Augustus 1902, het Bredasdorp op 7 Mei 1903 reeds sy eerste deputasie na die Kommissaris van Openbare Werke gestuur om die spoorlyn te verleng.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Gemengd Nieuws. 7 Mei, p. 4: Een correspondent van Bredasdorp telegrafeerde eergisteren het volgende: heeren: H.H. van Breda, J.D. Albertijn en John Taljaard, vertrok heden morgen van hier ten einde bij den Commissaris van Publieke Werken op den 7den dezer hun opwachting te maken in verband met spoorwegverlenging van Caledon naar Bredasdorp.</ref> Daar het absoluut niks van gekom nie. Eers toe die Wet No. 33 van 1911 bekragtig is ('''ná Uniewording'''), begin dinge werklik vorder: Caledon verleng na Rietpoel (wat 5 Januarie 1914 open). Drie maande later verleng Rietpoel tot by Klipdale; laasgenoemde is 6 April 1914 geopen.<ref name="verslag1919">[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/CMw1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=caledon+rietpoel&pg=PR16&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of the South African Railways and Harbours. 1919. Dates of Opening and Mileages of Lines. Pretoria: Government Printing and Stationary Office, pp. xvi]</ref> Caledon en Bredasdorp het albei ook gretig van die Protemlyn gebruik gemaak,<ref name="oes1915" /> wat op sy beurt weer 30 Junie 1915 geopen het.<ref name="verslag1919" /><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=klipdale&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: Union No. 23 1913, 30th June 1915, Klipdale, Protem</ref> Bredasdorp moes maar eers 'n rukkie wag tot Wet No. 30 van 1922 bekragtig is.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: | Union No. 30 1922 | 19th April 1922 | Klipdale | Bredasdorp</ref> Desember 1922 word begin met die aanbouwerk na Bredasdorp toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_South_African_Museum/whRAAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=bredasdorp+railway+1924&pg=RA4-PA10&printsec=frontcover Report of the Railways and Harbours Board for the Year ended 31st December 1922. 1923. Cape Town: Cape Times Ltd., Government Printers], p.10: ''Klipdale-Bredasdorp Railway.'' - Construction was begun in December. A temporary stores depot has been established at Klipdale and at the end of the year preparations were being made to start culverts and bridge work.</ref> Uiteindelik is die terminus op 19 April 1924 op Bredasdorp geopen, waar dit vandag nog is.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/2EowAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp+railway+1924+opened&dq=bredasdorp+railway+1924+opened&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1922. Cape Town: Government Printers], p. 18: Between October, 1923, and 4th [?] November, 1924, the following lines were opened for the conveyance of public traffic on the dates specified: [...] Klipdale to Bredasdorp 24¾ miles, 19th April, 1924.</ref> Hier kan Moorreesburg, Kalabaskraal en die smalspoor vergelyk word met die vernaamste stasies in die Overberg, Piquetberg, Malmesbury, e.a.:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Grain_Elevators_for_Union_of_South_Afric/5c80AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA64&printsec=frontcover Philip, WM. 1919. Grain Elevators for Union of South Africa. Pretoria: Government Printers, p. 23]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" | | colspan="4" valign="top" |<center>Koring en hawer (Britse ton)<center> |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |<center>'''1916'''<center> | valign="top" |<center>'''1917'''<center> | valign="top" |<center>'''1918'''<center> | valign="top" |'''Nege maande;<br>eindig 30 September 1919''' |- | valign="top" |Klipdale<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |8 885 | valign="top" |11 760 | valign="top" |13 605 | valign="top" |6 838 |- | valign="top" |'''Moorreesburg''' | valign="top" | | valign="top" |10 211 | valign="top" |11 352 | valign="top" |10 464 | valign="top" |4 961 |- | valign="top" |'''Kalabaskraal''' | valign="top" | | valign="top" |696 | valign="top" |863 | valign="top" |1 230 | rowspan="2" valign="top" | 606 |- | valign="top" | | valign="top" |'''Uit die smalspoor''' | valign="top" |6 717 | valign="top" |9 028 | valign="top" |8 925 |- | valign="top" |Malmesbury | valign="top" | | valign="top" |6 796 | valign="top" |5 521 | valign="top" |10 585 | valign="top" |4 110 |- | valign="top" |Caledon<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |7 582 | valign="top" |7 392 | valign="top" |7 030 | valign="top" |5 315 |- | valign="top" |Rietpoel<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |5 209 | valign="top" |5 832 | valign="top" |6 952 | valign="top" |3 588 |- | valign="top" |Protem<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |1 941 | valign="top" |4 245 | valign="top" |7 428 | valign="top" |4 480 |- | valign="top" |Piquetberg | valign="top" | | valign="top" |4 857 | valign="top" |5 098 | valign="top" |6 139 | valign="top" |4 232 |- | valign="top" |Maseru | valign="top" | | valign="top" |2 960 | valign="top" |2 686 | valign="top" |4 477 | valign="top" |9 147 |- | valign="top" |Portervilleweg | valign="top" | | valign="top" |5 582 | valign="top" |3 815 | valign="top" |6 575 | valign="top" |3 064 |- | valign="top" |Krige<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |2 821 | valign="top" |3 769 | valign="top" |4 970 | valign="top" |2 314 |} [[Lêer:Bredasdorpterminus27032026.jpeg|duimnael|regs|Die Bredasdorpterminus (2026) is maar op 19 April 1924 eers geopen.]] Die feit dat Klipdale maar eers in 1914 geopen is, en reeds Moorreesburg in 1917 verbysteek, (maar ook die feit dat [[Bredasdorp]] eers baie laat in 1924 sy spoorlyn gekry het), laat mens die oorhaastigheid van die spoorlegging by Hopefield as ekonomiese stimulus bevraagteken.{{Voetnota|En om sake werklik tot die absurde te dryf - [[Hermanus]] het nooit 'n treinspoor geken nie.}} Verder is bogenoemde opname gemaak tydens en kort ná die afloop van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Die boere het vertroue in die stelsel gekry, omdat hulle weet daar is 'n mark vir hul goedere; die pryse is hoog en die spekulante kon nie koring vanuit die buiteland invoer nie, want die skepe vanuit oorsee kon nie vaar nie. Hierdie buitengewone tyd van voorspoed het as aansporing gedien. Gedurende die bloeitydperk het die boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling (toe die oorlog verby is) weer tot baie verliese meegebring het.<ref>Smal, J.G.C. Landboukoöperasie in Suid-Afrika tot 1933: Ontstaan, groeie en ekonomiese betekenis. 1958. Ongepubliseerde D. Comm.-proefskrif, Universiteit van Potchefstroom, p. 259: Na 'n tydperk van buitengewone voorspoed gedurende en nog twee jaar na die oorlog, het daar 'n prysdaling gekom wat die boeregemeenskap baie nadelig getref het. Gedurende die bloeitydperk het boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling in pryse baie verliese meegebring het. Die Sekretaris van Landbou sê dan ook: „Wijnboeren, mielieboeren, korenboeren, veeboeren, tabak- en katoenboeren, zij allen voelen de slapte zeer erg." Die uitvoer van landbouprodukte het ook vanaf £32,820,388 in 1919 tot £25,339,475 in 1920 gedaal, en behalwe die daling het die waarde van die landbouprodukte wat in die Unie verbruik is ook gedaal. Die daling in die pryse van landbouprodukte het noodwendig die koöperasies ook ten nouste geraak, maar daar sal later in die Afdeling daarop ingegaan word.</ref> Teen die jaar 1924-1925: Die grootste vrag koring is vanaf Moorreesburg verspoor: 13 735 Britse ton is hiervandaan weggestuur. Bredasdorp beklee die tweede plek met 5 800 ton; Klipdale derde plek met 4 450 ton, terwyl Piquetberg 4 286 ton en Napier 1 465 ton verspoor het. Voorheen moes Bredasdorp en Napier hul koring spesiaal na Klipdale toe gebring het. Teen 1925-1926 is Moorreesburg weer die voorloper: 13 039 Britse ton. Rietpoel is tweede met 6 659 ton, Piquetberg is derde met 6 516 ton en Bredasdorp is vierde met 5 216 ton.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/3vNRAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1925 (1926). Pretoria: Government Printers], p. 45: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Moorreesburg, which station railed 13,735 tons. Bredasdorp dealt with 5,800 tons and Klipdale 4,450 tons, while Piquetberg despatched 4,286 tons and Napier 1,465 tons. The traffic at Bredasdorp and Napier was formerly handled at Klipdale." / p. 52: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Morreesburg, which station railed 13,039 tons; Rietpoel dealt with 6,659 tons, and Piquetberg 6,516 tons, while Bredasdorp handled 5,216 tons.</ref> Om terug te keer na die Hopefield-lyn:<br> In 1916 is 'n "Lawley"-stoomtrein sowel as 'n Klas B (afkomstig van die Avontuur-smalspoorlyn) toegevoeg. Die Saldanha-taklyn het teen November 1925 sewe lokomotiewe gehad - net voor die omskakeling begin het. Sewe lokomotiewe is nou totaal onversoenbaar met die Kaapse spoorbreedte (3 voet 6 duim).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die Saldanha-taklyn was finansieel nie volhoubaar of winsgewend genoeg nie. In Maart 1923 was die verlies £538, wat teen November 1923 versleg het tot 'n verlies van £1 296. Hierdie verliese was wel tipies vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë se destydse taklyne; uit 46 nasionale taklyne kon slegs 7 'n wins toon (dit het gewissel tussen £33 en £1 382).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Begin November 1925 het die eerste spanne werkers opgedaag om die spoorwydte na die Kaapse spoorwydte te verbreed.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die ou Hopefield-lyn het ingrypende ingenieurswerk ondergaan. Spoorwalle moes verbreed word, deurgrawings moes oopgekap word, dwarslêers en spoorstawe moes vervang word, en sowel brûe as duikers moes versterk of heeltemal vervang word.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die opgraderingswerk by die Saldanha-verlenging was hier minimaal — die stawe is bloot gelig, verder uit mekaar geskuif en op dieselfde dwarslêers vasgebout.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die omskakeling het net 'n rapsie meer as 'n jaar lank geduur. Die smalspoor is amptelik doodverklaar toe die eerste breëspoortrein op '''19 Desember 1926''' om 5 nm. by die Saldanhastasie ingetrek het.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Line Grows Up. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 69-76.</ref> Hopefield het eerstehands kennis gemaak met die [[Wet van die remmende voorsprong]]. === Nasleep === [[Lêer:Kalbaskraal_station.jpg|duimnael|350px|regs|Ekonomiese groei het geen plafon nodig nie: Kalbaskraalstasie (2017),waar Moorreesburg en Hopefield by mekaar aansluit.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, om verpakkingsmateriaal te maak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespook in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die personeel enkele kilometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleenthede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lag vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, in twyfel laat trek. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipaliteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipaliteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansier te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie: "Ontevrede inwoners het Vrydag 1 Julie aan ’n protesoptog op Moorreesburg deelgeneem en ’n memorandum van eise aan die burgemeester van Swartland-munisipaliteit (SM), Tijmen van Essen, en die waarnemende munisipale bestuurder, At Botha, oorhandig" [...] "Die eis vir 'n winkelsentrum: SM sê die munisipaliteit is nie ’n ontwikkelaar nie en dat 'n winkelsentrum die inisiatief van ’n privaat ontwikkelaar is wat in die heersende swak ekonomie nog nie kon realiseer nie. Weens SM se begerigheid om ’n winkelsentrum die lig te laat sien, is die ontwikkelaar by talle geleenthede bygestaan in sy pogings om ’n bereidwillige finansierder te bekom. Onlangs het ’n potensiële Chinese beleggingsgroep belangstelling getoon, maar is daar nog nie uitsluitsel verkry nie."</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Moorreesburg]] f6mbvutyq5akn3qoruugejp66vm2u9a 2908983 2908982 2026-06-03T06:33:35Z Jcb 223 2908983 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref name="Bouman2026a">Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. == Oorsprong == Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? En op handelsgebied? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} == Politieke agtergrond == === Parlementêre politiek === Toe die Kaapkolonialers 'n verenigde front gevorm het teen die landing van 'n skeepslading Engelse bandiete, is gedeeltelike selfbestuur in 1853 aan die Kaap toegestaan. Hierdie stelsel het uit twee "huise" bestaan, naamlik die Hoërhuis (of Wetgewende Raad) en die Laerhuis (of Wetgewende Vergadering), die voorganger van die [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraad]]. Die Laerhuis het bestaan uit 2 verkose lede (setels) uit elkeen van die 21 plattelandse kiesafdelings en vier vir Kaapstad. Hierdie verteenwoordigers is deur die publiek van die betrokke kiesafdelings gekies. Die Hoërhuis het uit vyftien ministers bestaan.<ref>Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg 1660-1970.'' Epping: Privaat uitgegee, p. 325</ref><ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Vergadering (Laerhuis)'' Die Wetgewende Vergadering het uit 46 lede bestaan wat vir 'n periode van vyf jaar deur stemgeregtigde burgers verkies is. Met die uitsondering van die voorsitter het twaalf lede 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Engels is as taalmedium gebruik, en die Vergadering moes ten minste een maal per jaar op 'n plek vergader wat deur die Goewerneur bepaal is. [...]</ref> Die Wetgewende Vergadering het nuwe wette of wysigings voorgestel; die Wetgewende Raad het die voorgestelde wetgewing bekragtig of afgekeur.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: ''Wetgewende Raad (Hoërhuis)'' Die Wetgewende Raad het bestaan uit die Hoofregter (as president en voorsitter) en vyftien verkose lede. Agt lede het onderskeidelik die weste en sewe lede die oostelike distrikte verteenwoordig. Vyf lede, sonder die voorsiter, het 'n kworum gevorm, en besluite is met 'n meerderheid van stemme geneem. Lede van die Wetgewende Raad moes bo en behalwe die kwalifikasies wat vir 'n kieser gestel is, ook 30 jaar oud wees en in besit van onbeswaarde eiendom ter waarde van £2 000 of beswaarde eiendom ter waarde van £4 000.</ref> Die Goewerneur (die verteenwoordiger van die Britse kroon) moes die wet onderteken, of kon, in uiterste gevalle, in opdrag van Londen toestemming weerhou.<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67: As verteenwoordiger van die Britse Kroon het die Goewerneur oor die bevoegdheid beskik om wette te maak vir die vrede, welsyn en goeie regering van die Kaapkolonie, maar slegs op advies en met die uitdruklike goedkeuring van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering. Sekere bevoegdhede soos die ontbinding van die Wetgewende Raad en die Wetgewende Vergadering gesamentlik of die Vergadering alleen, die besteding van staatsgeld, die terugstuur van wetgewing na die twee huise, en die uitoefening van 'n vetoreg was die prerogatief van die Goewerneur. Die Goewerneur kon enige wetsontwerp vir die oordeel van die Britse monarg voorbehou, wat beteken het dat die Britse regering dit moes bekragtig. Die finale wetgewende bevoegdheid het dus steeds by die Britse Parlement berus.</ref> Al was dit nie die partypolitiek soos vandag, waar die politieke partye die septer in die parlement swaai nie, kon verteenwoordigers buitemuurs deel wees van die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Sulke verteenwoordigers is Bondsmanne genoem. Moorreesburg se Bondstak sou aanvanklik 26 September 1889 gestig word, maar dit is uitgestel tot 3 Oktober 1889.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 21 September, p. 1: Eene Publieke Vergadering zal gehouden worden te Moorreesburg, op Donderdag, 26 dezer, ten half 2 ure, ten einde een Tak van den Afrikaander Bond te stichten. Alle belangstellenden worden verzocht tegenwoordig te zijn.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. 24 September, p. 2: De publieke vergadering van den Afrikaander Bond te Moorreesburg in ons laatste nommer op Donderdag 26 dezer geadverteerd, zal door dien vele perzonen niet tegenwoordig kunnen zijn, uitgesteld worden tot Donderdag, 3 October.</ref> In die ou Kaapse parlement (1854 – 1910) het die Kiesafdeling Malmesbury twee setels gehad - wat dorpe soos Hopefield en Moorreesburg ingesluit het.<ref name="Smit.1945.parlement">Smit, A.P. 1945.Parlementslede van Malmesbury (1854-1945). ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, pp. 370 & 379.</ref> Kiesafdeling Piquetberg het egter die bal aan die rol gesit met die Moorreesburg-trein, omdat die streek baie graag 'n trein tot op Piquetberg wou gehad het. Hoe om 'n spoorlyn te kry: Die saak moet opgeneem word met die verteenwoordiger. Gewoonlik word 'n openbare vergadering gereël of 'n petisie dan opgestel, wat die verteenwoordiger van die kiesafdeling parlement toe neem. Die petisie beland in die parlement (Wetgewende Vergadering, die Laerhuis). Die petisie dien as bewys dat mense die wet wil hê. As die parlement saamstem, word daar eers op 'n mosie na bespreking gestem, totdat daar later 'n konsepwet opgestel word wat dan bespreek en oor gestem word. Indien die parlementslede leke op die betrokke gebied is, moet 'n gekose komitee saamgestel word om die nodige inligting in te win. Na afloop van die komiteeterugvoer en verdere bespreking, stem die verteenwoordigers van die verskillende kiesafdelings daaroor (of bly buite stemming). Die meerderheid stemme wen. Wen die voorstel, gaan dit Wetgewende Raad toe. Die Wetgewende Raad (Hoërhuis) besluit of die voorgestelde wet aanvaar of verwerp moet word. Laastens bekragtig of verwerp die Goewerneur die voorgestelde wet met sy handtekening. Die probleem is, die hoeveelheid geld is beperk. Elke kiesafdeling wil ietsie (of feitlik alles) van daardie geld hê. Elke streeksverteenwoordiger baklei hard vir sy eie streek se belange en sal mekaar veto. Op die lange duur ontstaan daar ongesiens 'n ''quid pro quo'', of "log-rolling" word dit genoem. Sekere streke kom in die geheim ooreen om vir mekaar se belange te stem.<ref name="Bouman2026a" /> Daar is egter ook 'n klein troefkaart, soos in die geskiedenis hieronder gesien sal word. As 'n dorp of 'n sekere belangegroep ontevrede is, word 'n openbare vergadering ter plaatse belê, die afgevaardigdes vorm 'n deputasie en gaan onderhandel direk met die Kommissaris van Openbare Werke self. Die Kommissaris skryf immers die wet. Hy kon dan die voorgestelde wet terugstuur parlement toe, met genoeg amptelike data om 'n wysiging voor te stel. Verder is die Kommissaris die aangewese persoon wat die spelreëls ken, juis omdat hy die wet skryf. Nog voordat 'n enkele petisie geteken is, kon 'n deputasie afgevaardig word om ''vooraf'' die regte prosedure by die wetgewer te kry. In die tweekamerstelsel het die Wetgewende Raad (Hoërhuis) hersieningsbevoegdhede gehad, maar hy kon nie finansiële wetsontwerpe ter tafel lê nie — soos om die nodige staatsfondse vir 'n nuwe spoorlyn te bewillig nie. Slegs die Goewerneur en die lede van die Wetgewende Vergadering (Laerhuis) kon sodanige geldelike maatreëls indien. Omdat die Wetgewende Raad egter wel die reg gehad het om wetgewing te 'hersien', is 'n 'dubbelganger'-petisie dikwels deur die lede van die Wetgewende Raad in die Hoërhuis formeel ingedien om as klinkklare bewys te dien waarom 'n ander wet gewysig of geveto moes word. In baie eenvoudige taal het dit neergekom op: 'Kyk hier, die mense is ontevrede, ons gaan hierdie (ander) wet wysig of veto.'{{voetnota|Quod non est in actis, non est in mundo — "Wat nie in die amptelike stukke (rekords) is nie, bestaan nie in die wêreld nie."}}<ref>Du Plessis, A. 1981. Die Britse Tydperk; Verantwoordelike bestuur. In: Nieuwoudt, C.F., Olivier, G.C. & Hough, N. (reds.). ''Die Politieke Stelsel van Suid-Afrika''. Kaapstad: Academica, pp. 67-68: Die Parlement was dus 'n bikamerale wetgewende liggaam. Hoewel die bevoegdhede van die twee huise identies was, het die Wetgewende Raad as Hoërhuis hersieningsbevoegdhede gehad. Finansiële wetsontwerpe kon egter slegs deur die Goewerneur in die Wetgewende Vergadering ingedien word. Die Wetgewende Raad het egter dikwels teen die indiening en beperking van geldelike maatreëls beswaar aangeteken en het wysigings en finansiële wetsontwerpe aangebring om belasting te verhoog of te verminder.</ref> Hier volg nou Lede van die Wetgewende Vergadering (LWV's) wat in die parlement Malmesbury en Piquetberg onderskeidelik verteenwoordig het: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Setel''' | valign="top" |'''Malmesbury'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE" /><ref name="Smit.1945.parlement" /> | valign="top" |'''Piquetberg'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureE">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n185/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., pp. 137-168: Annexure E, Members of the House of Assembly, 1854-1910]</ref> |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Michiel Bergh (1874 – 1888) | valign="top" |Johan Zacharias Human (1870 – 1883) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |David Tennant (1866-1895; ook speaker vanaf 1870 – 1883) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Jan Andries Basson (1889 – 1893) | valign="top" |[[David Christiaan de Waal]] (1884 – 1893) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Thomas Arnoldus Johannes Louw (1879 – 1898) | valign="top" |Daniel Jacobus Marais (1896 – 1903) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |Ryan Pierce (1894 – 1898) | valign="top" |David Christiaan de Waal (1894 – 1903) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Jacobus Abraham Smuts (1898 – 1907) | valign="top" |Hermanus Dempers Stiglingh (1904 – 1907) |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[William Philip Schreiner]] (1898 – 1900) | valign="top" |Michael Johannes de Beer (1904 – 1910) |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 1''' | valign="top" |Arnoldus Petrus Willem Immelman (1908 – 1910) | valign="top" | |- | valign="top" |'''Setel 2''' | valign="top" |[[F.S. Malan|François Stephanus Malan]] (1900 – 1910) | valign="top" | |} Dan was daar ook die onderskeie Kommissarisse van Openbare Werke wat die wetgewing geskryf het om die totstandkoming van 'n spoorlyn moontlik te maak: {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kommissaris van Openbare Werke'''<ref name="KilpinRomanceAnnexureG">[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n217/mode/2up Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament.'' London: Longmans, Green & Co., p. 168: Annexure G]</ref> |- | valign="top" |John Laing (6 Februarie 1878 – 8 Mei 1881)   [[John X. Merriman]] (9 Mei 1881 – 12 Mei 1884) Friedrich Schermbrucker (13 Mei 1884 – 24 November 1886) Friedrich Schermbrucker (25 November 1886 – 16 Julie 1890) [[Cecil John Rhodes]] (17 Julie 1890 – 23 September 1890) James Sivewright (24 September 1890 – 3 Mei 1893) John Laing (8 Mei 1893 – 12 Januarie 1896) James Sivewright (17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898) [[Jacobus Wilhelmus Sauer]] (14 Oktober 1898 – 17 Junie 1900) Thomas William Smartt (18 Junie 1900 – 29 Mei 1902) Arthur Douglass (30 Mei 1902 – 21 Februarie 1904) Thomas William Smartt (22 Februarie 1904 – 2 Februarie 1908) Jacobus Wilhelmus Sauer (3 Februarie 1908 – 30 Mei 1910) |} === Parogiale kerkpolitiek === Verdere intrige in hierdie hele ''Bahnhof-Drama'' word verskaf deur die kerkpolitiek. By die afstigting van Moorreesburg in 1879, in die Hooikraalkerkie, speel die volgende toneel hom af betreffende die gemeenteafbakening. Piquetberg in die noorde is bra verveeld met die hele petalje - sy grens met Moorreesburg sal by die Bergrivier begin en eindig. Daar is wel 'n lys voorgelees van gemeentelede van die nuwe voorgestelde gemeente wat graag by Piquetberg wil bly, omdat hulle daar tuis voel en deur hul predikant (ds. Christiaan Rabie) na goed omgesien word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> In die suide het Malmesbury meer as genoeg hooi op sy vurk; die afstigting van die gemeentes Hopefield (1852), Darling (1853), Riebeek-Wes (1858) en Riebeek-Kasteel (1863) is lewende getuienis daarvan.<ref>Smit, A.P. 1945. Die Dogtergemeentes. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 280-295.</ref> Moeder (Malmesbury) en dogter (Moorreesburg) sou dus iewers tot 'n vergelyk kom. Die probleem lê in die speelveld tussen die ooste en die weste weerskant - tussen die dogtergemeentes, Hopefield en Riebeek-Wes.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Blykbaar was Riebeek-Wes by die Ringvergadering in Oktober 1879 aanvanklik vuur en vlam vir Moorreesburg se afstigting.<ref>Lochner, J.J. 1979. Afstigting van Swartlandgemeente. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 4: Ds. B.H. de Vries van Riebeek-Wes wou sommer daar en dan die nuwe gemeente in die lewe roep, maar sy voorstel is afgestem.</ref> Op 3 Desember 1879 in die Hooikraalkerkie begin die afgevaardigde van Riebeek-Wes skielik kleinkoppie trek, voete sleep en spykers op laagwater soek. Piquetberg sê reguit - as daar enige klagtes was, moes Riebeek-Wes dit reeds by die Ringvergadering geopper het. Maar Hopefield se afgevaardigde word summier deur die korrespondent prontuit beskryf as ''verschrikkelijk gierig'', maar voeg wel by, as daar aan Hooikraal se versoek toegestaan sou word, sou Vredenburg ook aansoek doen tot gemeente-afstigting. Gebeur dit, het Hopefield net 'n paar honderd gemeentelede oor.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.<br>De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringscommissie, alsmede die van Riebeek West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden “Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed.” De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worden.<br>De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury toestemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting kan stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan.<br>De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moest gemaakt hebben.<br>Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om ''plaatsen'' af te scheiden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.<br>Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.<br>Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenburg later afgescheiden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.<br>Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk op halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.<br>Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.<br>Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Lank nadat ds. Moorrees sy laaste preek in die Hooikraalkerkie gelewer het (11 Januarie 1880)<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.</ref> en 'n proponent De Wet beroep is (omstreeks 6 Januarie 1881),<ref>''De Zuid-Afrikaan'' . 1881. 6 Januarij, p. 3: De Eerw. Proponent De Wet heeft bedankt voor het beroep naar Moorreesburg.</ref> word ds. J. D. Retief as predikant georden (12 Januarie 1882).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Moorreesburg: Bevestiging van den Wel.Eerw. J.D. Retief. 19 Januarij, Bijvoegsel, p. 5: Die 12de Januarij was bepaald voor bovengenoemde plegtigheid.<br>Den dag te voren reeds kwam de jonge leeraar in geselschap van Ds. van de Wall (Paarl) te Moorreesburg aan. Omtrent een half uur van het dorp was een groot getal leden van de gemeente met rijtuigen en te paard vergaderd, wachtende op den jeugdigen leeraar. Ten 5 ure arriveerde Zijn Eerw. dan ook aan de plaats, hield er stil en ontving een handdruk van al de tegenwoordig zijnde vrienden. Van daar ging men in optogt naar het dorp. Prachtig en te gelijk plechtig was het, zulk een langen stoet te zien, bestaande uit 50 rijtuigen en 40 heeren te paard.<br>Bij den ingang van 't dorp had men een fraaijen eereboog opgericht, waarop het woord "welkom" prijkte. Hier hield men halt, en werd zijn Eerw. een welkomstadres voorgelezen, waarop door hem op gevoelvolle wijze werd geantwoord.[...]</ref> Vanaf 1 Julie 1884<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue">''De Zuid-Afrikaan''. 1884. Moorreesburg. 29 Julij, p. 3: Na een afwezigheid van drie weken kwam onze leeraar, Ds. Retief, van daag weer in ons midden terug, met zijne echtgenoote, de tweede dochter van den Wel-Eerw. heer Neethling, van Hopefield, met wie hij op den 1sten Julij in het huwelijk is getreden. Omtrent een half uur buiten het dorp waren vele leden der gemeente in rijtuigen en te paard bijeengekomen om hunnen leeraar met zijne gade te verwelkom.</ref> tot en met die afsterwe van sy vrou in 1902,<ref>[https://graves.eggsa.org/westerncape/MOORREESBURG-Urban/Moorreesburg-OLD/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/Moorreesburg%20Ljh_003_004/Picture+074.jpg Eggsa.net, Retief-begraafplaas, Moorreesburg. Graffoto van Elizabeth Gertruida Fredrika Retief (geb. Neethling), gebore 22 November 1861, oorlede 12 Februarie 1902.]</ref> is Johannes Daniël Retief, die predikant van Moorreesburg, die skoonseun van ds. Johan Henoch Neethling, die predikant van Hopefield<ref name="ZA.Retief.Neethling.troue" /> (wat sedert Januarie 1854 bevestig is, en tot 1904 Hopefield sou lei).<ref>Smit, A.P. 1945. Hopefield. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland: tweede eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: N.G. Kerkraad, p. 283: Die eerste predikant was ds. Johan Henoch Neethling (J./seun), wat in Januarie 1854 hier bevestig is. [...] Ds. Neethling het die gemeente meer as 'n halwe eeu gedien. Die ou vader is in Januarie 1917 op 89-jarige leeftyd oorlede.</ref> Ongeag die familiebetrekkinge, is dit hierdie twee herders se skapies wat vir mekaar wolwetandjies gaan wys. == Aanloop == '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds in 1881 opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word deur Human ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël), gevolg deur: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref>Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Shaw glo water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. '''1894 tot 1895:''' Die ou Hooikraalskerkie op Moorreesburg raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> [[Lêer:David Christiaan de Waal.jpg|duimnael|David Christiaan de Waal het herhaaldelik petisies by die Laerhuis ingedien om 'n spoorlyn na Piquetberg te kry]] '''5 Mei 1886:''' '''D.C. de Waal (LWV van Piquetberg) dien sy eerste petisie vir die spoorlyn by die parlement in.''' Die petisie stel voor dat 'n spoorlyn na Piquetberg gebou moet word, sodat daar werk verskaf kan word aan die sendingstasies aldaar.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Parlement: Gisteren. Petities, enz. 6 Mei, p. 3: Petitie: De heer De Waal een uit Zendingsstations in Piketberg, waar men een Spoorweglinie wil om die lieden werk te geven.</ref> '''6 Mei 1886:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die dubbelganger van die vorige dag deur Petrus Benjamin van Rhijn (LWR van die Noordwestelike Provinsie) ingedien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1886. Het Parlement: Wetgevende Raad, Donderdag, 6 Mei. Voorloopig. 8 Mei, p. 2: De heer Miller had een petitie van de heeren Mostert van Mowbray, om vergoeding van het uitroeijen van hun wijngaard; '''de heer Van Rhijn een van Zendingstaties in de afdeeling van Piketberg, om een spoorweg, ten einde de lieden aldaar werk te verschaffen''' [...]</ref> '''13 Desember 1888:''' 'n Brief van "een Namaqualander" word geplaas. Die skrywer is dit glad nie met Thomas Louw (LWV) eens dat 'n hardepad vanaf Saldanhabaai na Malmesbury (die huidige treinterminus) aangelê moet word nie. Dit sal hopeloos te duur kos en boonop het Saldanhabaai reeds 'n hawe met skepe wat Kaap toe vaar. As daar dan nou 'n hardepad moet wees, is Moorreesburg veel beter. Dit is nie 'n geval van "as" nie, maar ''wanneer'' die spoorlyn verleng gaan word, sal Moorreesburg die ideale stasie wees wat Saldanhabaaiers wil hê, want dit is nader.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1888. Correspondentie: Weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, 13 Desember, p. 3:Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Een hard pad van Saldanhabaai naar Malmesbury, wat bedoelt de heer Louw daarmede? Zal de Saldanhabaaische boer of visscher zijn produkten naar Malmesbury voeren wanneer de scheepvaart naar de Kaapstad zooveel goedkooper is? Moet ons land weer in tien- of vijftien duizend pond schuld gestoken worden?<br>Maar vraag mij, wat er te doen staat en ik zal het u zeggen. Maak een pad of harden weg van Saldanhabaai naar Moorreesburg, zoodat het binnenland den handel van Saldanhabaai bekomt; want aldaar kunnen duizenden visschers leven, was er maar net een pad.<br>Nog meer, '''wanneer de spoorweg verlengd wordt dan zal die juist de statie zijn welke de Baai wil hebben''', en al de omliggende distrikten zullen er door bevoordeeld zijn; maar niet dit alleen, meer menschen zouden zich aan de Baai vestigen, de boer zou geld krijgen voor zijn produkten, het Gouvernement zou ook geld krijgen, daar er licenties zouden genomen worden en pakhuizen geopend. Het Gouvernement zou ook niet zoo diep in de schuld zijn, want de weg naar Moorreesburg zou de helft minder kosten dan naar Malmesbury.<br>Wordt de Spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg verlengd, dan zal de Malmesbury Spoorweg de helft meer betalen dan tot hiertoe het geval is geweest, wat men zou meer van de produkten van de Westkust krijgen.<br>Mogen de boeren hunne oogen openen vóór de verlenging plaats vindt. Ik geloof dat de heer Basson met mij eens van gevoelen is.<br>Ik ben, enz., enz.,<br>Een Namaqualander,<br>H. W.</ref> '''12 Julie 1889:''' Twee mosies word voor die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Louw: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer). D.C. de Waal: tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander kiesafdelings wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en almal word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''28 Julie 1890:''' Thomas Tennant Heatlie, lid van die Wetgewende Raad, het die regering gevra om 'n direkte spoorlyn vanaf Soutrivier deur Koeberg en Malmesbury na Piquetberg te oorweeg om sodoende die "koringskuur van die Kolonie" te ontsluit. Die Wetgewende Raad het die voorstel gunstig ontvang en belowe om die roete spoedig op te meet. Teen November het Heatlie sy kiesers op Piquetberg verseker dat hy hom herverkiesbaar stel en dat die voorbereidende werk vir die spoorlyn flink vorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1890. Het Parlement, Wetgevende Raad, 28 Julij, Petities. 29 Julij, p. 3: Op de eerste vraag van den Ed. heer Heatlie nl. of de Regering, voor de aanstaande zitting, de raadzaamheid zal overwegen om een regtstreeksche Spoorweg lijn te doen leggen van een punt op de Hoofd Spoorweg lijn nabij Zoutrivier, door Koeberg, ''via'' Malmesbury naar Piquetberg Weg Statie, als een middel om grooter vervoer gerieven te geven aan de Boeren van Koeberg en naburige distrikten, de Korenschuur der Kolonie open te zetten, enz., zeide de Ed. heer Innes, Proc Generaal, dat de Regering de zaak in overweging had genomen. Er was echter nog geen opmeting gemaakt, maar dit zou naar alle waarschijnlijkheid gauw gebeuren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. De Edele Heer T. T. Heatlie, L.W.R., te Piquetberg. 20 November, p. 3: 18 November 1890.<br>De Edele heer Thomas Tennant Heatlie, onze oude vertegenwoordiger, arriveerde hier verleden Vrijdag avond en bleef het grootste gedeelte van den Zaterdag. Het deed ons genoegen Z.Ed. in ons midden te hebben, vooral na de vèr verspreide geruchten, dat hij niet voor het Parlement als candidaat zou gaan staan. Z Ed. verzekerde ons dat de rapporten valsch waren, en dat hij den strijd voor onzen Cirkel sal aanvaarden. De heer Heatlie schijnt nog sterk en krachtig en heeft ons nu voor 13 jaren vertegenwoordigd; aan het invoeren van belangrijke zaken heeft hij zijn hand geleend. Onder anderen heeft men de watertoevoer te Piquetberg aan Z.Ed. te danken; hij introduceerde dezen maatregel in 1888. '''Gedurende de laatste Sessie stelde hij voor een opmeting te maken, voor een spoorlijn van Piquetberg door Malmesbury en Koeberg naar Kaapstad, dat ook zeer gunstig werd ontvangen en welk werk hopen we spoedig zal worden uitgevoerd.''' In de namen van onze Vertegenwoordigers zal u een snaaksche overeenkomst vinden: wij hebben namelijk twee "Tennant's" en twee "David's." Dit kan ons weleens geluk aanbrengen. De heer Heatlie keerde terug via Porterville, om daar zijn vrienden en ondersteuners te ontvangen.</ref> '''2 Julie 1891:''' Thomas Tennant Heatlie (LWR van Noordwestelike provinsie) verneem in die Hoërhuis of die regering sedert die laaste sitting al vordering gemaak het met die ondersoek of 'n spoorlyn vanaf Soutrivier, deur Koeberg na Malmesbury, met Piquetbergwegstasie as eindpunt wenslik is. Pieter Hendrik Faure, Minister van Naturellesake (en LWV vir die Paarl), sê daar is nie geld daarvoor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Julij. Spoorwegen. 4 Julij, p. 3: De Ed. heer Heatlie wenschte te vragen of eenige stappen genomen zijn sedert de laatste zitting van het Parlement, om onderzoek te doen naar de raadzaamheid voor het leggen van eenigen spoorweg op de groote spoorlijn op een punt nabij Zoutrivier door Koeberg te loopen naar Malmesbury, en van daar naar Piquetberg Weg Station.<br>De. Ed. heer Faure, Minister van Naturellensaken, zei dat de geldelijke toestand niet van dien aard was, dat men aan de zaak kon denken.</ref> '''18 Julie 1891:''' D.C. de Waal dien weer 'n petisie in. By navraag of die regering van plan is om voorstelle te bespreek rondom die verlenging van die bestaande spoorweglyne in die Westelike distrikte, haal die tesourier sy heuningkwas uit: De Waal se warm hart dryf hom duidelik om iets vir sy kiesers te doen, maar op die oomblik het die regering net te veel hooi op sy vurk. Veral met die groot brugplan kan die tesourier geen beloftes maak selfs by die volgende sitting nie. Intussen sou hy niks liewer wou sien as spoorweguitbreiding in daardie rigting nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Piquetberg. 16 Junij, p.3: Een druk geteekende petitie zal eerstdaags naar het Parlement worden gezonden, voor de verlenging van de Spoorweglijn van Malmesbury naar hier; de lijn is reeds opgemeten. De kiezers verlangen van hun vertegenwoordiger, den heer D.C. De Waal, L.W.V. om zijn uiterste er dit jaar voor te doen.[...]</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Petities, enz. 18 Julij, p. 4: De hr. De Waal had een petitie uit Piketberg om een Spoorweg van Malmesbury daarheen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering, Donderdag, 18 Julij, Vragen, enz. 18 Julij, p. 4: De heer De Waal vroeg of de Regering voornemens is gedurende deze zitting voorstellen te doen tot het verlengen van de bestaande Spoorweg-lijnen in de Westelijke distrikten. Hij deed zijn vraag met het oog op de Piketbergsche petitie. - De Thesaurier zeide dat de heer De Waal door zijn warm hart gedreven werd om iets voor zijn kiezers te doen; maar voor het oogenblik had men te veel hooi op zijn vork, en ook voor de volgende zitting kon hij zich niet verbinden, vooral met het oog op dat groote bruggenplan. Intusschen zou hij niets liever zien dan Spoorweguitbreiding in die rigting.</ref> Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> === Op soek na die Goue Middeweg === '''25 Junie 1896:''' Een brief kla bitterlik oor die onenigheid op Porterville oor of die spoorlyn vanaf Malmesbury verleng moet word of nie,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Een spoorweg voor Porterville. 4 Juni, Bijvoegsel: Porterville, 29 Mei, 1896.<br>Aan den Redakteur van den Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Als inwoner en belanghebber alhier ben ik genoodzaakt mijn stem te doen hooren tegen de correspondentie van een verraderlijken Porterviller, die met geweld tracht onze boeren en vastgoed hebbenden in het dorp te benadeelen.<br>Het is zoo spijtig dat er zoo dikwijls bittere en aanstootelijke rapporten uit ons dorp gaan, daar de inwoners inderdaad niet zoo twistziek hier zijn.<br>Nu, mijnheer, zou ik gaarne zien dat er waarheid zonder eenige bitterheid gepubliceerd wordt. De publieke vergadering van den 19den deser, waarover de correspondent zoo verachtelijk schrijft, werd gehouden omdat er zoo veel verschil van gevoelen bestaat omtrent eene spoorlijn door ons distrikt. Zooals reeds vroeger gemeld, wil de een de spoor van Malmesbury verlengd hebben tot in ons distrikt. Een ander vraagt om eene lijn van Piketbergweg-statie, en een derde bidt om van den spoorweg verschoond te blijven. Men dacht dat er iets gedaan moest worden om de gemoederen wat meer vereenigd te krijgen en dan onze belangen bij het parlement in te dienen. Het werd door sommigen goed gedacht de vergadering zoo spoedig mogelijk te houden uit vrees dat het later verweten kan worden dat Porterville te laat geslapen heeft toen de tijd van werken daar was. Een, twee, drie, werden kennisgevingen uitgeschreven door een onzer ingezetenen en op Zondagmorgen bij de kerk aangeplakt (natuurlijk met toestemming van eenige Bondsmannen).<br>Op Dinsdag, den 19den, kwamen vele boeren van buiten het dorp naar de vergadering, en hoewel de kennisgeving veel te wenschen overliet, waardoor eenigen der ingezetenen moesten of wilden aanstoot lijden, toch dacht men het beste te zullen zijn dat men zich stelde en vergadering hield ter wille van de belangstellende boeren.<br>De vergadering werd dan gehouden, en ik moet instemmen met den correspondent dat het geheele publiek niet tegenwoordig was, doch het kan bewezen worden dat er bepaald meer dan 25 stemgerechtigden waren, behalve dat zij die daar waren meestal invloedrijke boeren zijn. Welke besluiten omtrent brandziektewet en spoorweg genomen zijn, is reeds bekend, en acht ik het dus onnoodig er meer over te bazuinen.<br>Nadat de vergadering afgeloopen was, scheen er groote ontevredenheid bij eenigen der inwoners te ontstaan. Het werd spoedig ruchtbaar dat diegenen van plan zijn rechtstreeks tegen de vergadering te gaan werken al zou het ook hunzelve tot het uiterste nadeel strekken.<br>Toen was het mij duidelijk geworden dat men gezegde vergadering liefst liet varen, te meer wijl het schijnt dat wij nog een weinig tijd hebben om een andere en grootere vergadering uit betere autoriteit op te krijgen, daar de ondervinding ons dagelijks leert "Eendracht maakt macht," en tegenstand kan nog al veel kwaad teweeg brengen.<br>Nu de schemering waarin het huis van parlement omtrent de Piketberg spoorlijn tot hiertoe verkeert, zou ik zoo gaarne eens opgehelderd zien.<br>Er wordt veel gesproken over de Malmesbury-Piketberg lijn, doch wie heeft er een gegronde rede omtrent de voordeelen van die lijn uitgesproken? Men is hier niet tegen eene verlenging van de Malmesbury lijn, doch de vraag is, waarom moeten die twee distrikten dezelfde lijn hebben, daar reeds duidelijk genoeg blijkt dat onze graanhandel slechts in de binnenlanden en niet in de Kaapstad is; dus is het toch zoodoodeenvoudig om te verstaan dat het een groote dwaas zijn moet, die zijn graan naar de binnenlandsche markt per spoor vervoert, die van een centraal station hier uit het distrikt voert, eerst met menig een draai tot naar Malmesbury, van daar zoo ver als Durban terug naar Piketberg station en dan eerst voort waar het ook al heen moet. Zooals zaken tegenwoordig zijn, kunnen wij bijna het geheele jaar door ons koren uit het distrikt naar Piketberg station voor slechts 1s. per mud per transportwagen vervoeren, en waar zal Malmesbury Piketberg lijn met haar tarief blijven?<br>Genoeg van graan, en ga ik ook nog onze tuinplaatsen voor de aandacht brengen. Voor groenten en vruchten zijn de binnenlandsche markten ook nog tamelijk open, en de Kaapsche markt is meestal ingestopt van de omliggende distrikten; waar vindt men vruchtbaarder aarde en fraaier waterstroomen dan van Piketberg station al langs den berg tot aan "De Rest." Hier ziet men aan elkaar minstens 40 groote vruchtbare plaatsen met prachtige waterstroomen, en vraagt men waarom zij zoo min bewerkt worden dan is het antwoord, omdat het station zoover af gelegen is, en men geene groenten of vruchten behoorlijk versch op eenige markt brengen kan. Indien de lijn van Malmesbury verlengd wordt en ze zou midden door ons distrikt gebouwd worden, beteekent dat voor ons zoo min, ja minder dan in het geheel geen trein, want dan sluit zij ook alle doortocht uit de noordelijke distrikten, waardoor ons waterrijk gedeelte in handel tamelijk vooruit is.<br>Onmogelijk kan het verwacht worden dat onze tuinboeren groenten of vruchten dien omweg met de Malmesbury lijn verlenging vervoeren kunnen. De noordelijke distrikten aan den anderen kant verliezen er niets bij indien zij hunne produkten, zooals wol en vellen, van Piketberg station naar de Kaapstad per spoor verzenden. Dus wat aangaat het betalen van een trein door ons distrikt, hetzij verlenging van Malmesbury of tak van Piketberg station zal en kan op het oogenblik noch de eene noch de andere, doch indien het gouvernement ons een lijn geeft laat dan toch deze gebouwd worden die ten minste belooft eens te zullen betalen; maar het zou wezenlijk jammer zijn als ons een lijn zou opgedrongen worden die wij niet hebben willen omdat zij voor ons ondienstlijk is, en dan voor altijd van eene bruikbare verstoken te zijn.<br>Voor ditmaal genoeg. Doch ik ben te eeniger tijd gereed om op eene beschaafder wijze de belangen van het publiek te openbaren dan de vorige correspondent, die door zijn schrijven toonde dat hij hoegenaamd geen waar belang in ons dorp heeft, en daardoor het publiek bepaald tegen zich verbittert.<br>Ik noem mij, mijnheer,<br>Uw dienstst. dienaar,<br>R. P. Malan.</ref> terwyl "Een Belangstellende" (vrugteloos) navraag doen oor die spoorwegpetisies en -mosies in die parlement.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1896. Wat doen onze parlements-leden? 23 Juni, Bijvoegsel:Piketberg, 15 Juni, 1896.<br>Aan den Editeur van De Zuid-Afrikaan en Ons Land.<br>Mijnheer,—Zal u mij niet kunnen zeggen wat onze leden van Piketberg in het parlement doen? wij hooren of zien van beide niets. De heer De Waal, een beproefd lid, heeft gevraagd aan het gouvernement wat van zijn voorstel geworden is van verleden jaar omtrent den trein; terwijl de regeering geen beslissend antwoord gegeven heeft, bleef het alles doodstil. Zullen onze leden dan niets meer van zich laten hooren? Ik hoop toch niet dat wij teleurgesteld mogen zijn met ons nieuwe lid, een oprechten Afrikaner, een man die altoos het distrikt van Piketberg op zijn hart gedragen heeft. Wat gaat hij nu doen voor Piketberg? Zal van dit jaar nog niet voorzien worden in onze behoefte, namelijk de verlenging van de lijn? Indien zij denken dat een deputatie hen tot ondersteuning kan wezen, waarom vragen zij niet er om?<br>Ik noem mij,<br>Een Belangstellende.</ref> Nou stel die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' voor die Kiesafdeling Piquetberg moet ''nou'' voorbrand begin maak. Dit is tevergeefs om te verwag die regering sal na die kiesers luister, as die distrik in die eerste plek geen ooreenkoms kan bereik nie. Die een deel wil dolgraag 'n spoorlyn hê, die ander deel is daar bitterlik teen gekant. Dit is nou ''De Zuid-Afrikaan'' wat vra waarom die plaaslike verteenwoordigers (LWV's) van die onderskeie streke, na afloop van die parlementsitting, nie net gou kan vergader en tot 'n vergelyk kan kom nie. Soos reeds bekend, het die regering die kraantjie in 1896 reeds toegedraai - geen nuwe spoorwegaansoeke sal vanjaar aanvaar word om gebou te word nie. Maar dan kom die slotwoorde: "De Piketbergers en Portervillers moeten toezien, anders kunnen zij nog lang zonder een spoorweg blijven."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Piquetbergsche spoorweg. 25 Juni, p. 3: In eene vorige uitgave hebben wij een brief gepubliceerd van een correspondent van Piketberg, die van de plaatselijke vertegenwoordigers wilde weten hoe het met den spoorweg voor dat distrikt staat. Wij voor ons zouden gaarne willen weten hoe het met het distrikt op dit punt staat, d.w.z. of men nooit tot eenparigheid zal komen. Een deel van het distrikt vraagt om een lijn, het ander is er bitter op tegen. Het is noodeloos te verwachten dat de regeering gehoor zal geven aan het geroep, tenzij men in het distrikt tot eene overeenkomst komt. Zal het niet goed wezen na de zitting de plaatselijke vertegenwoordigers te ontmoeten en tot een besluit te komen?</ref> '''10 November 1896:''' Volgens 'n korrespondent van Porterville is die Bondstak van Piquetberg van plan om belanghebbende dorpe te betrek om oor die spoorlyn tot 'n vergelyk te kom. Die korrespondent betwyfel dit egter sterk of so 'n ooreenkoms moontlik is. Moorreesburg, Piquetberg en omliggende plekke sal waarskynlik sterk ten gunste wees van 'n spoorlyn vanaf Malmesbury wat met 'n 'elleboog' weswaarts in die rigting van Hopefield draai voordat dit na Piquetberg loop. Porterville sal egter weier om enige ander roete te steun as die mees onlangse opmeting van Malmesbury na Piquetberg, wat 'n klein taklyn insluit wat grens aan die hooflyn by Piquetbergstasie. Sonder hierdie taklyn kan Porterville nie klaarkom nie, aangesien hul grootste markte in die binneland (die diamant- en goudvelde) lê, en nie in Kaapstad nie. Indien die Hopefield-roete gebou word, sou dit beteken dat Porterville se binnelandse produkte met 'n reuse ompad eers tot by die Kaap moet gaan draai, net om weer noordwaarts te gaan — wat duurder sou wees as die bestaande transportwaens. Hierdie verbinding met die oostelike hooflyn is ook noodsaaklik vir die vervoer van kinders wat na die skole in Wellington, die Paarl en Stellenbosch gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Porterville. 10 November, p. 3: [...] De groote kwestie van den dag, die een ieders gedachte gaande houdt, is hoe de spoorlijn van Piketberg moet gebouwd worden. Volgens een bondsbesluit is Piketberg van plan om de omliggende dorpen die belang hebben bij de lijn opteroepen om te zien overeen te komen. Maar of zulks zal geschieden betwijfelen wij sterk, want waarschijnlijk zullen Moorreesburg, Piketberg en andere plaatsen sterk wezen voor een lijn van Malmesbury met een elleboog in de richting van Hopefield, en dan naar Piketberg, terwijl Porterville geen andere lijn kan en zal ondersteunen dan een lijn volgens de laatste opmeting van Malmesbury naar Piketberg met een kleine taklijn grenzende aan de hoofdlijn te Piketbergstatie waarzonder wij niet kunnen klaar komen, want onze grootste markten zijn in de binnenlanden. En wat zal dus een spoor voor Piketberg beteekenen die met onze produkten bestemd voor het binnenland bij de Kaap moet omgaan, daar het transport veel goedkooper zal wezen als met den trein van hier Kaap om tot weer Piketbergstatie, en zelf ook voor die distrikten verder ten noorden, die niet alleen met de binnenlanden te doen hebben, maar evenveel communicatie met de volgende dorpen liggende aan de hoofdlijn Wellington, Paarl, Stellenbosch, heeft door het gebruik van scholen, enz.[...]</ref> '''5 Desember 1896:''' 'n Kennisgewing verskyn waarin aangekondig word 'n openbare vergadering sal op Vrydag, 15 Januarie 1897, om halftien die oggend gehou word. Die spoorwegverlenging deur Piquetberg na die Noordweste sal bespreek word. Alle belangstellendes word vriendelik versoek om die vergadering by te woon.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Uitnoodiging te Piketberg. 5 December, p. 2: Eene publieke vergadering zal gehouden worden te Piketberg op Vrijdag, 15 Januari, 1897, om half tien uur des voormiddags in zake de Spoorweg-Verlenging door Piketberg naar het Noord Westen. Alle belanghebbenden worden vriendelijk verzocht deze Vergadering bij te wonen, ten einde de zaak eendrachtig en grondig te bespreken.<br>Op last,<br>Johs. Liebenberg,<br>Sec. Afr. Bond.</ref> '''8 Desember 1896:''' 'n Boer uit [[Vanrhynsdorp|Van Rhijnsdorp]] reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp moet ook die vergadering bywoon. Hulle val immers ook in die Noordwestelike Sirkel, net soos al die ander distrikte. Hy merk in die verbygang ook op "van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville", wat frustrerend is om van te verneem as jou eie lewensbestaan op die spel is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1896. Spoorweg naar 't noordwesten. 12 December, Bijvoegsel, p. 3: Van Rhijndorp, 8 December, 1896<br>[...] Dan zie ik in ''Ons Land'' dat eene vergadering te Piketberg belegd is op den 15den Januari over de spoorwegverlenging naar het noord-westen door Piketberg, naar welke vergadering alle belanghebbenden uitgenoodigd worden. Nu, mijnheer, ik wil slechts de ingezetenen van Piketberg te verstaan geven dat onze kiesafdeeling, namelijk Clanwilliam, Calvinia en Van Rhijnsdorp, even veel belang heeft bij eene spoorwegverlenging naar het noord-westen, en misschien de behoefte er aan nog meer gevoelt dan zij, maar verkiest niet ons met hun plaatselijk geschil in te laten, vertrouwende dat onze regeering en wetgeving zich niet ter wille van plaatselijke geschillen van de ingezetenen van Piketberg en Porterville zal laten terughouden om met aanstaande zitting van het parlement een wet te passeeren om de meest gewenschte lijn naar het noord-westen een aanvang te doen nemen, en eenmaal de stiefvaderlijke behandeling aan hare noord-westelijke kinderen te doen ophouden. Wij hebben tot hiertoe als onderdanige kinderen geduldig gewacht, maar ziende dat ons bestaan ons gansch ontnomen wordt door dat wij niet kunnen mededingen met de door spoorweg bevoordeelde deelen van de Kolonie, gaan wij dit jaar onze regeering en wetgeving petitioneeren en voor onze rechtmatige portie smekend pleiten.<br>Uw dw. dienaar,<br>Boer.</ref> '''15 Januarie 1897:''' 'n "Monstervergadering" is in die hofsaal op Piquetberg gehou. Buiten nog vele mense van Piquetberg was daar afgevaardigdes van: :Clanwilliam: S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen :Hopefield: A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser :Moorreesburg: Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard :Darling: Jan A. Basson en W. Basson Asook Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) en D.J. Marais (LWV van Piquetberg). Daar was altesaam ongeveer 130 persone teenwoordig. Drie resoluties is eenparig aangeneem: # Hierdie vergadering is van mening plaaslike spoorwegkomitees moet in elke dorp gestig word sodat die distrikte kan saambesluit hoe die spoorwegverbinding aangepak gaan word. # Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word (Hopefield se resolusie). # Dat uit elke distrik 'n deputatie van twee persone saamgestel sal word om die regering op Dinsdag, 23 Februarie te ontmoet. Hopefield het reeds op 8 Januarie vergader en besluit die spoorweg moet so naby moontlik aan Darling en Groenekloof kom. Die groot soutpanne lê immers tans onbenut daar. Ná Darling en Groenekloof moet die spoorlyn in die rigting van Hopefield, Zanddrift by die Bergrivier en dan na Piquetberg loop. Darling herinner die vergadering aan sy bottermakery, graanbou en die sewe soutpanne wat jaarliks 250 000 sakke sout lewer. Die groot afstand na die naaste trein kortwiek tans die dorp se enorme potensiaal. Darling wil egter nie die regering se hande bind nie, maar stel voor dat die verlenging vanaf Kalabaskraal of Malmesbury in die rigting van Klipfontein (uitspanning) en Vogelstruisfontein, deur Moorreesburg na Piquetberg geskied. Die Moorreesburgers wil hê die spoorlyn moet deur Moorreesburg loop. So het hulle die afgelope Woensdag (13 Januarie 1897) besluit, maar Jan Lochner gun die Darlingers en Hopefielders ook 'n kans. Simson steun die roete vanaf Malmesbury via Oudepost, deur Moorreesburg na Piquetberg. Burnard weier eweneens om die regering se hande te bind, maar steun die verlenging vanaf Malmesbury deur Moorreesburg (die koringskuur van die Kaap) na Piquetberg. Eksteen, van Piquetberg, meen die spoorweg moet deur Moorreesburg en Piquetberg loop, maar so naby aan Porterville as moontlik om daardie gemeenskap ook 'n kans te bied. Clanwilliam verwelkom 'n spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg na die noordweste, maar stippel nie 'n spesifieke roete uit nie; hulle wil net die voorreg geniet om ses uur van 'n stasie af te woon. Verloren Vlei is ook ten gunste van die lyn. Achter-Piquetberg is tevrede met enige roete, mits die lyn aan Zanddrift raak. D.J. Marais (LWV) is bewus van al die probleme en ontberinge in die land. Al is die staatskas tans leeg, moet almal die proses met petisies en deputasies onvermoeid aan die gang hou, en daarmee volhou. Jacobus Abraham van Aarde Lochner maan die afgevaardigdes om versigtig te wees en nie die regering se hande te bind nie. Hierdie lyn moet immers alle omliggende dorpies tevrede stel. 'n Verlenging deur Piquetberg na die noordweste sal 'n alternatiewe afsetgebied skep wat die plaaslike koringboere bevoordeel deur hulle onafhanklik van die Kaapse monopolie te maak. Nadat die afgevaardigdes die resolusies eenparig aangeneem het, besluit die mans om mekaar op Dinsdagoggend, 23 Februarie, net ná die aankoms van die oggendtrein, by die firma De Waal & Co. in Kaapstad te ontmoet vir hul afspraak met die regering. Basson en Visser bedank die voorsitter en sekretaris, waarna die vergadering uiteengaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg en Rifleclub. 16 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 15 JAN. [...] Een monstervergadering voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg werd hier hedenmorgen in de hofzaal gehouden. De zaal was stampvol van invloedrijke inwoners en boeren van het distrikt. Ook waren er afgevaardigden van Clanwilliam, Hopefield, Moorreesburg en Darling, waaronder de heeren Lochner, L.W.R., D. Marais, L.W.V., J. Basson ex L.W.V. De heer Eksteen was voorzitter, en de heer Johannes Liebenberg secretaris. De resoluties werden eenparig aangenomen: "Deze vergadering is van opinie dat het wenschelijk is comités ter bevordering der spoorwegen in de verschillende dorpen aan te stellen met betrekking tot de voorgestelde spoorwegverbinding, dat die gevestigd worden ten einde dat de verschillende distrikten onderling kunnen overeenkomen om deze zaak er door te krijgen. Ten tweede, dat deze vergadering al hare ondersteuning geve voor de verlenging van den Malmesbury spoorweg en waar Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia en Namakwaland in betrokken zijn, dat zij behandeld worden op de billijkste wijze. Een deputatie van twee uit ieder distrikt met het gouvernement te spreken op den morgen van 23 a.s. onder leiding van den heer De Waal, L.W.V., en om alles te doen wat in hun vermogen is om de samenwerking der regeering te krijgen voor de goedkeuring van het parlement in deze sessie van deze lijn. De vergadering vertrouwt op de medewerking van de leden van Namakwaland.<br>Later werd er een vergadering van de rifle-club gehouden. Na discussie werd besloten een private club te beginnen en de volgende heeren werden tot bestuursleden gekozen, Kotze, Dommisse, Liebenberg en Parrott. Deze moeten zien om geweren, ammunitie en schijven te krijgen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Publieke vergadering te Piketberg: Spoorweg. 21 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Een invloedrijke publieke vergadering in zake de spoorweg-verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen werd alhier gehouden op 15 Januari laatstleden. Tegenwoordig waren: Jac. Lochner, L.W.R., en Dan. Marais, L.W.V.; twee afgevaardigden van Darling (J. Basson en W. Basson); drie afgevaardigden van Hopefield (A. J. Stigling, F. Schreuder en M. Visser); vier afgevaardigden van Moorreesburg (Jan Lochner, Ch. Lochner, Simson en Burnard); twee afgevaardigden van Clanwilliam (S. Engelbrecht en G. van der Westhuizen), en dan nog vele leden van Piketberg. Tezamen circa honderd-en-dertig (130) tegenwoordig.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. J. Eksteen en als secretaris de heer J. W. Liebenberg.<br>De voorzitter heette de afgevaardigden en ook het publiek hartelijk welkom. Hij zeide niet zooveel vrienden verwacht te hebben doch de groote opkomst is een bewijs van de noodzakelijkheid van een spoorweg. Hij hoopte dat iedereen de gelegenheid zal krijgen zijn gevoelen uit te spreken, maar tevens zo eenstemmig mogelijk over de verschillende voorstellen besluiten nemen.<br>De heer A. J. Stigling kwam eerst aan het woord. Hij zeide dat op 8 Januari eene publieke vergadering te Hopefield plaats vond waarop een resolutie gepasseerd werd, welke hij later bij de vergadering zal indienen. Hij merkte aan dat wij eendrachtig moeten samewerken anders verkrijgen wij geen spoorweg en hij hoopte dat de regeering de zaak ter hart zal nemen. Hij wijst verder dat de spoorweg zoo dicht mogelijk aan Darling en Groenkloof moet komen, want daar liggen de groote zoutpannen nu zonder voordeel. Vervolgens in de richting van Hopefield, Zanddrift aan de Bergrivier en dan naar Piketberg en zoo aan.<br>De heer Visser was het geheel eens met zijn collega.<br>De heer J. Basson sprak over de botermakerij, graanbouw, enz., van Darling. Ook dat er zeven zoutpannen zijn die jaarlijks 250,000 zakken zout opbrengen. Verder wijst hij op de groote produceerende kracht van het land waardoor de spoorweg behoort te gaan, het grootste deel waarvan nu nog onbebouwd is, van wege den grooten afstand van den trein. Hij wil niet van te voren zeggen hier of daar moet de spoorweg gaan, omdat wij niet de handen van de regeering behooren te binden. De verlenging geschiedde van Kalbaskraal [of] Malmesbury in de richting van Klipfontein (uitspanning), Vogelstruisfontein door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heeren W. Basson en T. Schreuder zijn volkomen eens met hun collega.<br>De heer Jan Lochner zeide dat op eene publieke vergadering te Moorreesburg laatstleden Woensdag gehouden, een resolutie gepasseerd werd voor de verlenging van den spoorweg van Malmesbury door Moorreesburg naar Piketberg, doch zij willen de Darlingers en Hopefielders ook een kans geven.<br>De heer Simson was voor de verlenging van Malmesbury via Oudepost, door Moorreesburg naar Piketberg.<br>De heer Burnard merkte op dat men de handen van de regeering niet behoort te binden. Hij was voor de verlenging van Malmesbury door Moorreesburg (de koornschuur van de Kaap) naar Piketberg.<br>De heer S. Engelbrecht was ten gunste van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Hij stipte de opbrengst van de streken aan. Somtijds tachtig mud koorn van één. Een nieuw goudveld is ook ontdekt en misschien is deze lijn een dag nog net zoo veel waard als die van Johannesburg. (Hoor, hoor).<br>De heer Van der Westhuizen zeide dat op eene publieke vergadering te Clanwilliam, gehouden op 9 Januari, de groote meerderheid voor de resolutie was van de verlenging van Malmesbury door Piketberg naar het noord-westen. Zij willen ook het voorrecht smaken slechts zes uur van een spoorweg te wonen. Hij wou graag inlichting hebben van een lid van 't parlement op de vraag, nl. of de regeering een of andere belofte gedaan had in zake deze verlenging.<br>Waarop de heer D. Marais, L.W.V., een wenschelijk antwoord gaf, namelijk dat ieder weldenkend lid in het huis ten gunste van deze lijn is. De belofte is dat deze nu de eerste lijn is die gebouwd zal worden. Wij moeten den kritieken toestand waarin ons land zich thans bevindt in aanmerking nemen, zooals runderpest, droogte, opstanden onder de k-----s, enz., die enorme sommen gelds uit 's lands kas jagen, niettemin wij moeten de pot aan het koken houden met deputaties en petities.<br>Den heer D. Brink (Achter Piketberg), werd nu de gelegenheid gegeven zijn gevoelens te uiten. Hij was verblijd zoo vele afgevaardigden te ontmoeten en nog meer verblijd over de eendrachtige samenwerking. Hij was tevreden hoe of in welke richting de verlenging geschiedde zoolang het maar Zanddrift raakt.<br>De heer J. van Zijl (Verloren Vlei) zeide dat op een vergadering gehouden een paar dagen geleden al de leden ten gunste waren van de verlenging van Malmesbury door Piketberg.<br>De heer Eksteen zeide dat bij de andere Piketbergers zijne gevoelens bekend zijn. Hij is voor de verlenging van Malmesbury, door Moorreesburg, door Piketberg, zoo nabij Porterville als mogelijk om hen ook een kans te geven.<br>De heer Jac. Lochner, L.W.R., zeide dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury een zeer belangrijke en noodzakelijke is. Van daar was het een zijner eerste punten die hij aangeroerd heeft. Hij raadt voorzichtig te zijn, de handen der regeering niet te binden. Deze lijn moet alle omliggende dorpjes satisfactie geven. Door deze lijn te verlengen door Piketberg naar het noord-westen zal een oppositie markt geopend worden voor onze koren-boeren.<br>De heer G. van der Westhuizen stelt de volgende resolutie voor, gesecondeerd door den heer W. Liebenberg : "Deze vergadering denkt het wenschelijk dat bevordering-spoorweg comités in de verscheidene dorpen opgericht worden, ten einde van tijd tot tijd de verschillende distrikten in staat te stellen onderlinge handelingen te hebben ter bevordering van deze zaak."<br>De volgende resolutie werd door den heer A. J. Stigling ingediend en eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen tot het oprichten van een spoorweg waarin Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Calvinia, Troe-Troe en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld worden."<br>Voorgesteld door den heer Van der Westhuizen en gesecondeerd door den heer D. Marais: "Dat uit ieder distrikt een deputatie van twee leden aangesteld worde om hare opwachting te maken bij de regeering op Dinsdag, 23 Februari." Algemeen aangenomen.<br>Besloten elkander te ontmoeten bij de heeren De Waal en Co. dadelijk na de aankomst van den trein in den morgen.<br>Na een votum van dankbetuiging aan voorzitter en secretaris, voorgesteld door den heer Basson en gesecondeerd door den heer Visser, ging de vergadering uiteen.</ref> '''25 Januarie 1897:''' Op 'n vergadering by Darling doen Jan A. Basson (oud-LWV), en W. Basson verslag oor die vergadering wat onlangs op Piquetberg gehou is. Jan Basson het die vergadering op Hopefield as afgevaardigde bygewoon, en die Hopefielders was dit eens dat die lyn vanaf Malmesbury na Piquetberg so naby moontlik verby Darling moes gaan. By die vergadering op Piquetberg het hy ook vir sy distrik sy stem dik gemaak. J. A. Basson en Martin Duckitt is vir die deputatie na die regering gekies, met C. J. Duckitt en Martin Versfeld as secundi.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Darling: spoorwegverandering. 28 Januari, Bijvoegsel: Eene vergadering werd alhier gehouden op den 25sten Januari, 1897, ten einde 't rapport te hooren van de afgevaardigden, de heeren J. A. Basson, ex-L.W.V., en W. Basson, naar de vergadering onlangs gehouden te Piketberg.<br>Dr. G. Nieuwoudt gekozen als voorzitter verklaarde de vergadering voor open, en verzocht den heer J. A. Basson verslag te doen van de verrichtingen te Piketberg.<br>De heer J. A. Basson zeide onder anderen dat hij als afgevaardigde de Hopefieldsche vergadering bijgewoond had, en dat de menschen daar eendrachtig waren en verlangden dat de lijn van Malmesbury naar Piketberg ook zoo dicht bij Darling mogelijk voorbij moest gaan. Te Piketberg had hij getracht aan te toonen dat 't Darling distrikt belangrijk was, dat het het voornaamste gedeelte van het Malmesbury distrikt was. Hij las toen uit een nieuwsblad wat er te Piketberg gedaan was, en maakte eenige aanmerkingen op wat er door de afgevaardigden van andere distrikten gezegd werd.<br>De twee resoluties genomen te Piketberg en reeds verschenen in de nieuwsbladen werden voorgelezen en door de vergadering goedgekeurd.<br> De heer J. A. Basson zeide dat het werk dat vandaag gedaan moest worden, als 't rapport van de Piketbergsche vergadering aangenomen wordt, was twee heeren als eene deputatie te kiezen om hunne opwachting bij 't gouvernement te maken.<br>De voorzitter verzocht den heer W. Basson om iets te zeggen.<br>Laatstgenoemde heer zeide dat het rapport door den heer J. A. Basson goed gedaan was en dat hij er niets bij kon voegen.<br>Daar er geene aanmerkingen op het rapport waren verklaarde de voorzitter het voor algemeen aangenomen.<br>De voorzitter bedankte toen uit naam der vergadering de heeren J. A. en W. Basson voor hunne moeite en opoffering om de vergadering te Piketberg bij te wonen.<br>Op voorstel van den heer H. Bester, gesecondeerd door den heer W. Versfeld, werden de heeren J. A. Basson en Martin Duckitt als eene deputatie naar het gouvernement gekozen, en als secundi de heeren C. J. Duckitt en Martin Versfeld.</ref> '''28 Januarie 1897:''' ''De Zuid-Afrikaan'' lewer nou eers kommentaar rondom die vergadering van 15 Januarie. Die koerant het 'n probleem daarmee dat daar nog geen duidelike lyn op papier getrek is nie, en boonop is die resolusie "op die billikste wyse behandel sal word" besonder vaag. By sulke aangeleenthede dreig eiebelang baie maklik om sy kop uit te steek. Die afgevaardigdes moet nugter die volgende faktore in ag neem: :(1) hoe kan die distrik op die beste manier vir die mark geopen word? Reken hiertoe by die lengte van die spoor, die topografie, die ligging, die helling, die boukoste, ens. :(2) hoe word die Kaapse mark bereik? :(3) kan die plek optimaal deurgang bied binneland toe? Nou het die regering reeds 'n voorgenome spoorlyn opgetrek wat vanaf Malmesbury, verby Heuningberg, tussen Piquetberg en Porterville deurgaan kus toe, met 'n taklyn vanaf Heuningberg na Piquetbergwegstasie. Met die eerste oogopslag klink dit goed. Van nader gesien gaan daardie taklyntjie na Piquetbergwegstasie 'n brug oor die Kleinbergrivier vra, wat nie min gaan kos nie.{{Voetnota|Die redakteur herinner hom seker aan die jare, absoluut jare, wat dit geduur het om die Vleeschbankbrug van pikdennehout oor die Bergrivier te bou - net om goedkeuring te kry! Die aansoek is aan die parlement gerig 1885, en die brug is eers 1891 voltooi, teen 'n skamele £4 500 later. Dit was nie eens 'n spoorlyn wat ten minste £100 000 vra nie.}} Tog bied hierdie plan steeds deurgang die binneland in. Party dink 'n spoorlyn nader aan Darling en Hopefield na Piquetberg is die aangewese weg. Die vraag is of daar nie probleme vorentoe gaan wag om die lyn oor die nek van die Sandveld te bou nie. Voordat 'n oordeel uitgespreek kan word, moet mens met die distrik en omgewing vertroud wees —en die verslag van die vergadering werp helaas geen lig op hierdie saak nie. 'n Mens moet nie die drie bogenoemde vrae uit die oog verloor nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Piketbergsche spoorweg. 28 Januari, p. 2: Men is aan 't roeren om de Malmesbury-lijn verlengd te krijgen door het Piketbergsche distrikt naar de kust en mogelijk later verder. De regeering heeft te verstaan gegeven dat deze verlenging aan de orde zal komen zoodra er weder van spoorweg-uitbreiding sprake is. Maar zooals het altijd met deze dingen gaat, plaatselijke belangen influenceeren het oordeel der betrokken partijen en terwijl de eene meent dat de lijn hier moet gebouwd worden is een ander er even vast overtuigd van dat ze dáár moet gaan. Op de vergadering te Piketberg over deze kwestie gehouden op den 15den dezer, waren de afgevaardigden het eens dat een verlenging wenschelijk is, doch de richting der lijn werd niet nader bepaald, dan "dat Moorreesburg, Darling, Piketberg, enz., zoo voordeelig mogelijk behandeld zullen worden." In de beslissing van de belangrijke vraag: waar de lijn gebouwd zal worden? vallen drie punten in dit geval dadelijk in het oog: (1) hoe kan het distrikt op de beste manier geopend worden? En hierbij moet natuurlijk in aanmerking genomen worden de lengte, ligging, helling, bouwkosten, enz.; (2) het bereiken van de Kaapstadsche markt; (3) een uitweg naar de binnenlanden. Deze drie punten moeten nauwkeurig overwogen worden alvorens men tot een besluit kan geraken. De regeering heeft reeds laten opmeten de lijn van Malmesbury, voorbij Honingberg, tusschen Piketberg en Porterville door naar de kust, met een taklijn van Honingberg naar Piketberg-statie. Oppervlakkig beschouwd schijnt deze lijn veel in haar voordeel te hebben. Het taklijntje naar Piketberg-weg statie zal over Kleinbergrivier moeten gaan, een brug die een mooi sommetje zal kosten; doch punt drie hierboven aangestipt komt hier degelijk in aanmerking. Sommigen denken misschien aan een lijn nader aan Darling en Hopefield naar Piketberg. De vraag is of er niet moeilijkheid bestaat de lijn over den nek van het Zandveld te brengen. Om deze vraag en vele anderen te kunnen beantwoorden moet men goed met het distrikt bekend zijn, en het rapport der vergadering werpt op dit punt geen licht. Men verlieze de drie hoofdpunten toch niet uit het oog.</ref> '''13 Februarie 1897:''' Op Porterville word 'n openbare vergadering gehou om die spoorwegkwessie te bespreek. Vir die deputasie na die regering word gekies: ds. Mostert, dr. Weber, Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br> By die bespreking van die die spoorrigting was daar twee groepe.<br>Een groep (J. F. Brinkman gesekondeerd deur W.M. Smuts) steun die spoorlyn wat in 1896 opgemeet is, naamlik een wat loop vanaf Malmesbury na Piquetberg met 'n taklyn vanaf Heunigberg na Piquetbergwegstasie.<br>Die ander groep (Julius Rood, gesekondeerd deur Dirk Visser) reken Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp se belange ook by. Daar moet 'n direkte verlenging van Piquetbergstasie na Porterville wees en daarvandaan af reguit na die distrik Clanwilliam.<br> Al is Rood se voorstel met 'n skrale meerderheidstem van vyf stemme goedgekeur, het die samesprekings weens die diep verdeeldheid onder die 85 stemgeregtigdes in die praktyk op 'n dooie punt uitgeloop.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche spoorweg. 18 Februari, p. 2: Het lijdt thans geen twijfel dat de Piketbergers en de inwoners van de noord-westelijke distrikten hun best doen om de aandacht van het publiek bij de spoorweg-verlenging door die distrikten te bepalen. Te Piketberg is een commissie benoemd die tezamen met andere afgevaardigden een onderhoud zal hebben met sir James Sivewright om die lijn gebouwd te krijgen. Te Porterville heeft men ook een vergadering gehad, waarop het gebleken is, dat er twee partijen zijn—de een voor een lijn van Piketbergweg-statie naar de Rust noordwaarts en de andere voor de verlenging van Malmesbury, met een taklijntje van Honingberg naar Piketbergweg-statie. De vergadering besloot met een kleine meerderheid ten gunste van de eerste resolutie, en onze correspondent vraagt: wie zal den Gordiaanschen knoop doorhakken? Waarschijnlijk zal het niet moeilijk zijn een antwoord op deze vraag te krijgen, indien men ook het oog houdt op de andere deelen van het distrikt die belang bij den spoorweg hebben. Naar wij vernemen is er nog een andere partij die de lijn nog meer naar het westen wil hebben dan de Honingberglijn. De regeering zal naar de belangen van de geheele streek moeten zien, en het kan zijn dat zij, die naar een te groot stuk vleesch happen, hun kans verbeuren om een kleiner stuk in bezit te krijgen. In een vorig artikel hebben wij reeds de drie hoofdpunten waarop, onzes inziens, gelet behoort te worden aangegeven: opening van de geheele streek en de aanleg-onkosten; de Kaapstadsche markt, en de markt in de binnenlanden.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville over den spoorweg. 18 Februari, Bijvoegsel: Een [publieke] vergadering van de inwoners van Porterville en de wijk 24 Rivieren, distrikt Piketberg, werd gehouden in het school-locaal te Porterville, heden morgen 13 Februari 1897, om met elkander te bespreken de wenschelijkheid van spoorweg-communicatie van uit dit distrikt en welke de beste lijn zal zijn voor dit distrikt en de noordwestelijke distrikten.<br>De heer G. F. Pienaar werd met eenparige stemmen gekozen als voorzitter, en de heer Brinkman als secretaris. De voorzitter gaf een uitvoerig verslag omtrent de voor de verschillende distrikten belangrijke spoorweg-kwestie, en zeide dat daar van Piketberg en andere distrikten een deputatie hare opwachting zal maken bij den minister van publieke werken op 23 dezer, wij niet anders kunnen doen dan ook onze afgevaardigden zenden op den zelfden dag.<br>De vergadering daarop gelegenheid hebbende hare gevoelens uit te spreken voor de beste lijn, stelde de heer Julius Rood, die nog al tamelijk warm over het onderwerp was, en voor een half-uur sprak, de volgende resolutie voor:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de belangen van Piketberg en het noordwesten in 't algemeen, waaronder vooral begrepen zijn de belangrijke distrikten Clanwilliam, Calvinia en Van Rhynsdorp, door een direkte verlenging van Piketberg statie naar Porterville en van daar in een rechte lijn naar het distrikt Clanwilliam, het best bevorderd en bevoordeeld worden, zijnde zij daardoor in direkte communicatie met de Kaapstad, voor passagiers en produkten-vervoer, en dadelijk verbonden met de groote spoorweglijn naar het noorden en de binnenlanden, de ontwikkeling waarvan met zulke rassche schreden vooruitgaat." Dit voorstel gesecondeerd door den heer Dirk Visser, gaf nog al stof tot vele wrijvingen van opinie, voor en tegen, waarop de heer J. F. Brinkman gesecondeerd door den heer W. M. Smuts het volgende amendement voorstelde:—<br>"Deze vergadering is van gevoelen dat de lijn opgemeten in 1896, loopende van Malmesbury naar Piketberg met een tak-lijn van Honigberg naar Piketberg-weg statie, de doelmatigste lijn is voor Porterville, Piketberg en de distrikten in 't noorden."<br>Over dit voorstel werd nog veel gehaspeld, totdat eindelijk de voorzitter het amendement Brinkman en het voorstel Rood ter stemming bragt, met het gevolg dat Rood's voorstel werd aangenomen met vyf stemmen. Wanneer men nu in aanmerking neemt dat er 85 personen, allen geteld, tegenwoordig waren die stemgerechtigd zijn, dan is de meerderheid zeer klein, zoodat de helft der bevolking voor de lijn van Rood is, en de andere helft voor de lijn als afgemeten in 1896. Wie zal dezen Gordiaanschen knoop doorhakken?<br>Als deputatie werden met algemeene stemmen gekozen Ds. Mostert, dr. Weber, en de heeren Julius Rood en C. H. L. Mouton.<br>Verder werd nog besloten dat die heeren hunne opwachting zullen maken bij den kolonialen secretaris, het doel waarvan is te bespreken de wenschelijkheid en noodzakelijkheid hier te Porterville een resident magistraat te krijgen.<br>Met een bedankje aan den voorzitter ging de vergadering, die zich gekenmerkt had door goed en verstandig oordeel en de stipste orde, uiteen.</ref> '''23 Februarie 1897:''' 'n Gesamentlike deputasie van afgevaardiges uit die noordwestelike distrikte maak hul opwagting by die Kommissaris van Publieke Werke, sir James Sivewright, om die spoorwegverlengingskwessie te bespreek. Die deputasie is deur die Kommissaris ontvang in een van die komiteekamers van die Parlementshuis, omdat die Kommissaris se kantoor te klein was. Die afgevaardigdes uit die Noordwestelike Sirkel by die tafelronde teenwoordig sluit in: :Darling : Jan Basson, oud-LWV, en M. Duckett. :Hopefield : A. Stigling en F. Schröder. :Moorreesburg : G. P. en Jan Lochner. :Piquetberg : A. van Zijl en W. Liebenberg. :Sandveld : D. Brink en M. Melck. :Porterville : J. Rood en J. C. Mouton. :Clanwilliam : G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht. D.C. de Waal stel die deputasie voor en die rede waarom hul hier is. Om 'n spoorweg te bou moes nie alleen die distrikte almal in ag geneem word nie, maar ook wat die beste vir die ganse Kolonie is. Hy glo die Kommissaris is net die aangewese persoon om die deputasie van raad te bedien. Sir James Sivewright stel voor een afgevaardigde uit elke distrik kry 'n spreekbeurt. Een op 'n slag. Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson sê almal weet sir James Sivewright toon groot belangstelling in die ontwikkeling van die land, en Basson wys op Amerika waar daar spoorlyne gebou is nog lank voordat die land verbou is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word." Stigling (Hopefield) vind dit moeilik om met sekerheid te sê watter lyn almal die meeste sou baat en bevredig. Die distrik Hopefield beskik nog oor myle onverboude grond, vlytige boere, uitstekende veeplase, perdetelers en onontginde soutpanne. Laaste maar nie die minste nie: 'n goeie seekus. Al behandel die firma Gebroeders Stephan die inwoners billik, kan mens nie ontken dat hul alleenhandel hier oorheersend is nie. Die onverboude grond in die distrik kan toegeskryf word aan die gebrek aan spoorvervoer. Die boere saai maar net soveel as wat hul bene en ossewaens na die mark kan dra. Hy meen niemand kan dit betwis dat die distrik die rykste in die Kolonie is nie; dit verbaas hom eintlik dat daar nie lankal 'n spoorlyn gebou is nie. Almal praat oor graan wat van elders ingevoer moet word, maar niemand gee die distrikte 'n kans om deur 'n spoorwegverbinding tot volle wasdom te groei nie. Dan sal daar minder graan ingevoer word. Hy glo dat die regering die inwoners se begeerte met alle billikheid sou behandel. Jan Lochner (Moorreesburg) sê Stigling het die saak nou so goed uitgelê dat hy dit onnodig vind om verder uit te wei. Hy beaam alles ten volle wat deur die verteenwoordiger van Hopefield gesê is. D. Brink (Sandveld) is volkome eens met die rigting wat Basson voorgestel het. Die spoorlyn sal 'n baie vrugbare area vir die handel oopmaak. By Achter-Piquetberg en die Sandveld word daar baie tabak gekweek. Die grond was baie vrugbaar. 'n Boer het uit 'n enkele mud (70 kg sak) mieliesaad 'n totale opbrengs van 82 mud (5 740 kg = byna 6 metrieke ton) mielies gewen. Daar kon selfs honderde mud graan meer gewees het... as daar maar net 'n spoorweg was om die kommoditeit na die mark te bring. Die inwoners is te ver van die mark af. Daar is groot soutpanne waar die armes hul brood mee kan verdien wat tans onbewerk lê, bloot omdat daar geen spoorlyn is nie. Sir James Sivewright vra Brink wat die insetkoste is om koring te verbou, en Brink antwoord die boer kan geen bestaan maak as hy koring teen minder as 20 sjielings per mud (90,72 kg) verkoop nie. W. Liebenberg (Piquetberg) sê Voor-Piquetberg kon die graanskuur van Suid-Afrika gewees het, maar lê tans onbewerk en onverbou omdat daar geen spoorlyn is nie. Die kommissaris hoef nie op Liebenberg se woord te gaan nie, as hy meer besonderhede oor die vrugbaarheid van die distrik verlang, hoef hy slegs die Siviele Kommissaris te vra. Liebenberg wil nie die regering bind nie, maar wil hê dat die regering na goeddunke moet handel. A. Rood (Porterville) is gekant teen 'n verlenging vanaf Malmesbury. Driekwart van al die produkte uit die distrik gaan nie Kaap toe nie, maar noorde (die Goudvelde) toe. Waarom moet iemand sy produkte met so 'n ompad deur Malmesbury stuur. Hy stel dus 'n verlenging voor vanaf Piquetberg '''''via''''' Porterville na Het Kruis ('n U-draai?), waardeur mens by Lambertsbaai se hawe sou uitkom, en 'n direkte verbinding met die noorde sou hê. Daardeur sou die spoorwegroete die belange van Porterville en dié van die Kolonie op die hart dra. C. Mouton (Porterville) steun die verlenging van Piquetberg, maar dink die regering behoort die beste roete te kies. Vir Pierce Ryan (LWV van Malmesbury) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie. Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan. Pieter Gerhard Wege (LWV van Clanwilliam) vind dit jammer dat Calvinia nie verteenwoordig is nie. Die distrik kan nog baie ontwikkel word, maar die naaste spoorlyn is 180 myl ver. 'n Spoorlynverlenging sal egter sy distrik tot voordeel wees. D.J. Marais (LWV van Piquetberg) sê dat hulle vir sir James Sivewright tereg "die vader van ons spoorweë" kon noem. Dit was aan Sivewright te danke dat daar nou 'n Kaapse spoorlyn oor die Goudvelde loop. Daarom kan die Noordwestelike distrikte hom met volle vertroue om 'n spoorweg nader. Marais nooi sir James Sivewright hartelik uit om September 'n uitstappie in die distrikte te kom meemaak, sodat hy self kan sien hoe daar gewoel en gewerskaf word. Hy wys hoe die Chartered Company{{voetnota|Cecil John Rhodes se "British South Africa Company" wat Rhodesië tans omdol}} 'n spoorlyn bou om daardie land te ontwikkel, en nie gras onder hulle voete laat groei nie. 'n Mens wag nie vir toestemming om 'n land te ontwikkel nie; 'n mens wag nie tot 'n land eers verbou en ontwikkel is, voordat daar dan eers 'n spoorweg gebou word nie. Die voorgestelde spoorlyn sal ryklik 'n inkomstetjie vir die staatskoffers bied deur die vervoer van vee, wat tans na die mark aangejaag moes word. Duisende skape word uitgevoer na ander distrikte, en dit sal die spoorweg voed. Die Malmesbury-verlenging vind hy die beste. Sir James Sivewright huldig die volgende standpunte (krities bekyk):<br> * Amerika bou spoorweë met private kapitaal op risiko; die Kaapkolonie bou met die belastingbetaler se geld. :Daarom: Geen lyn word goedgekeur sonder dat daar ten minste 'n teoretiese projeksie is dat dit finansieel lewensvatbaar (lonend) sal wees nie. Hy gee egter toe dat 'n lyn nie van "meet af aan" winsgewend hoef te wees as dit langtermyn-produksie stimuleer nie. * Die hoofkriteria vir die roetekeuse is topografiese lewensvatbaarheid en bedryfskoste — nie plaaslike en kleinlike dorpsjaloesie nie. :Hy verwerp die idee van die kortste roete noordwaarts ten gunste van 'n ontwikkelingslyn vanaf Malmesbury. Hy ignoreer Rood se Porterville-afwyking stilswyend en fokus op die groter ekonomiese opbrengs (graan en die soutpanne vir die Kaapstadse mark). Sy logika: Afstand maak nie saak vir passasiers as die produksie-opbrengs die koste regverdig nie. * Daar is tans geen Spoorwegwetsontwerp ter tafel vir die komende parlementsitting nie, maar Caledon geniet tans eerste prioriteit. Sivewright het 'n bindende belofte gemaak dat die Caledonlyn eerste gebou word, en hy weier om daardie hulpbronne opnuut te verdeel. Die opmeting vir Caledon is klaar; dit gaan nou bloot om parlementêre goedkeuring. * Hy kon nie die saak voor 2 April 1897 (die begin van die parlementsitting) te berde bring nie. Hy beloof geen spoorlyn nie, net 'n mosie om 'n opmeting gedurende die komende sitting aan te vra. Hierdie opmeting sal dan eers binne die volgende 12 maande plaasvind. Sy woorde: "Ek kan nie toor nie." Die projek is dus in wese vir 'n volle jaar uitgestel. Hy spoor die boere aan om produksie te verhoog sodat die statistieke sy opmeting kan regverdig. Die regering sou sy bes doen om die land te ontwikkel. Ná die toejuiging en dankbetuiging aan die Kommissaris gaan die deputasie uiteen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorwegverlenging naar het noordwesten. 25 Februari, p. 2: De deputatie die hier l.l. Dinsdag hare opwachting maakte bij den commissaris van publieke werken om met hem te spreken over de spoorwegverlenging naar de noordwestelijke distrikten als Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Porterville, Clanwilliam, enz., mag met recht geluk gewenscht worden over de wijze waarop zij haar goed recht op een spoorweg naar die streken bepleitte, evenals ze ook kan gelukt gewenscht worden over de ontvangst die haar voorstel bij de regeering vond. Duidelijk werd door verschillende sprekers aangetoond dat de aanleg van een nieuwe lijn in die streken veel vruchtbaren grond, die thans onbebouwd daarheen ligt, onder den ploeg zal brengen. Dit op zich zelf is reeds een uitnemend argument voor het gevraagde. Behalve landbouw, zou echter de nieuwe lijn, zoo luidde het pleidooi, veeteelt en andere nijverheden tot voordeel der gansche kolonie bevorderen, en terecht merkte sir James aan hoe het den boer meer tijd zou geven zijn aandacht aan zijn beroep te geven als hij niet zoo te sukkelen had met het vervoer van graan en andere produkten naar de markten. En er is nog heel wat grond, die bewerkt kan worden, zoo maar de gelegenheid geschonken wordt het geproduceerde te vervoeren. Dat punt werd voor zijn distrikt uitnemend besproken door den vertegenwoordiger van Hopefield op de deputatie. Hoewel enkele leden op een bepaalde richting voor de spoorweglijn aandrongen, bleek het dat het meerendeel die zaak aan de regeering wilde overlaten en daarin handelde men in overeenstemming met het besluit onlangs op de vergadering te Piketberg genomen, dat men alle ondersteuning zou verleenen aan een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze zullen behandeld worden. Dat besluit was verstandig, omdat als men elk een bepaalde richting wil voorschrijven, men allicht niet krijgt wat men wenscht. Hoofdzaak is een spoorweg, die aan het groote geheel van voordeel is. Te oordeelen naar het antwoord van den commissaris van publieke werken is er alle kans dat de opmeting van de lijn over niet al te langen tijd plaats zal hebben. Intusschen blijve men op de eendrachtige wijze werken, waarop men tot nog toe te werk gegaan is, en bepleite de zaak op dezelfde verstandige wijze als men tot nu gedaan heeft.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. Deputasie bij sir James Sivewright. 25 Februari, Bijvoegsel: Een gezamenlijke deputatie van afgevaardigden uit de noord-westelijke distrikten maakte Dinsdagmorgen hare opwachting bij den commissaris van publieke werken, sir James Sivewright, met het doel de kwestie van spoorwegverlenging naar de noord-westelijke distrikten aan hem voor te leggen. De deputatie, die sir James ontmoette in een der comité-kamers van het parlementshuis, daar 't kantoor van den commissaris te klein was, bestond uit de volgende afgevaardigden:—<br>Darling : de heeren Jan Basson, ex-L.W.V., en M. Duckett.<br>Hopefield : de heeren A. Stigling en F. Schröder.<br>Moorreesburg : de heeren G. P. en Jan Lochner.<br>Piketberg : de heeren A. van Zijl en W. Liebenberg.<br>Zandveld : de heeren D. Brink en M. Melck.<br>Porterville : de heeren J. Rood en J. C. Mouton.<br>Clanwilliam : De heeren G. van der Westhuizen en S. Engelbrecht.<br>Verder waren er ook op verzoek tegenwoordig de heeren parlementsleden D. C. de Waal, Daniel Marais, Jacobus Lochner, W. Ross, J. T. Molteno, Wege, dr. Smuts en P. Ryan.<br>De deputatie werd aan sir James Sivewright voorgesteld door den heer D. C. de Waal, L.W.V., die zeide dat de deputatie gekomen was om de kwestie van de spoorweg-verlenging te bespreken. Het was niet voor hèm om te zeggen vanwaar of welke verlenging gebouwd moest worden, maar hij wilde erop wijzen dat men bij het bouwen van een lijn in acht moest nemen welke de beste zal zijn niet alleen voor het distrikt maar voor de geheele Kolonie. Men wist dat hij groote belangstelling heeft in de ontwikkeling van het land en heeft altoos op Amerika gewezen als voorbeeld, waar men nog lang voor het land bebouwd is den spoorweg bouwt, waar de spoorweg gebruikt wordt om het land te openen. Hij hoopte dat de commissaris de aanspraken der deputatie recht zou doen gelden. Hij (de commissaris) is toch de rechte man op de rechte plaats, en zou zijn best doen om de wenschen van de deputatie tegemoet te komen. (Hoor, hoor).<br>Sir James Sivewright gaf aan de hand dat één afgevaardigde uit ieder distrikt het gevoelen van zijn distrikt over de zaak zou voorleggen.<br>De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zou worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op den 15den Januari 1897, eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd, waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorweg-verlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben die als het ware een afzonderlijke lijn vormt) òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg, en vandaar naar Piketberg-weg statie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen : "Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Zandveld, Clanwilliam, Troe Troe, Calvinia en Namakwaland op de billijkste wijze behandeld zullen worden."<br>De heer Stigling (Hopefield) zei dat het verlangen van zijn distrikt was om in geval van eenige spoorweg-verlenging ook in aanmerking te mogen worden genomen. Het was moeilijk te zeggen welke lijn allen best zou bevredigen. Hij dacht dat de regeering best zou doen het distrikt op te nemen. Zij zou dan vinden dat er nog mijlen van onbebouwden grond zijn, dat er knappe en ijverige boeren wonen, dat er uitstekende veeplaatsen zijn, dat het distrikt beroemd is voor paarden-fokkerij, en dat er groote zoutpannen zijn die nog onontwikkeld liggen. Dan is er nog laatst maar niet minst een goede zeekust. Thans is de handel in handen van de firma gebroeders Stephan, en hoewel zij de menschen zeer billijk behandelen, kan het niet ontkend worden dat zij het monopolie in handen hebben. Men zou misschien vragen : hoe is het dan dat er nog zoo veel grond onbebouwd ligt in het distrikt. De reden was dat men te ver van den spoorweg is, en niet meer kan vervoeren dan thans geproduceerd wordt. Men zaait thans net zooveel als men kans ziet naar de markt te kunnen vervoeren. Hij geloofde niet dat het betwist kon worden dat het distrikt een der rijkste in de Kolonie is, en het verwonderde hem dat men niet lang reeds een spoorweg had. Er wordt zoo veel gesproken over het feit dat wij van elders graan moeten invoeren, maar hij was zeker dat als die districten spoorweg-verbinding krijgen zou er veel minder worden ingevoerd. Hij geloofde dat de regeering hunne begeerte met alle billijkheid zou behandelen.<br>De heer Jan Lochner (Moorreesburg) zeide dat de heer Stigling de zaak zoo goed had blootgelegd dat hij het onnoodig achtte er verder over uit te wijden. Hij beaamde ten volle wat door den heer Stigling gezegd was.<br>De heer D. Brink (Zandveld) zeide dat hij het volkomen eens was met de richting van de lijn zooals door den heer Basson aangeduid. Hij zei dat de lijn een zeer vruchtbaar stuk lands zou openen. Te achter Piketberg en in het Zandveld wordt veel tabak gekweekt. De grond was zeer vruchtbaar. Een boer had daar 82 mud mielies van een mud gewonnen. Er kunnen nog honderden mudden graan gewonnen worden, maar men is te ver van den spoorweg om het naar de markt te brengen. Dan zijn er de groote zoutpannen waar vele armen een broodwinning kunnen vinden en die thans zoo te zeggen onbewerkt liggen wegens gebrek aan spoorwegs-communicatie.<br>Op een vraag van sir James tegen welken prijs een mud koorn gekweekt kon worden, zei de heer Brink dat een boer niet kon bestaan als hij voor minder dan 20s. het mud moest verkoopen.<br>De heer W. Liebenberg (Piketberg) zei dat de distrikten door de deputatie vertegenwoordigd van de vruchtbaarste in de Kolonie waren. Voor-Piketberg kon de koornschuren van Zuid-Afrika wezen maar men kan den grond thans niet bebouwen daar men te ver van de spoorlijn is. Indien de commissaris verdere bijzonderheden omtrent de vruchtbaarheid van het distrikt verlangde kon hij slechts aan den civielen commissaris vragen. Men wilde de handen der regeering niet binden, maar het aan haar laten de best betalende lijn te bouwen.<br>De heer J. van der Westhuizen (Clanwilliam) wees op de vruchtbaarheid van zijn distrikt. Het distrikt is gedeeltelijk karoo en een goed veedistrikt. Er zijn vele voorname plaatsen langs de Olifantsrivier waar van 60 tot 70 leggers wijn jaarlijks gewonnen worden en de oogst kan zeer vermeerderd worden. Langs de Cederbergen kunnen veel tabak en vruchten gekweekt worden. De grond is rijk en vruchtbaar en het zou goed zijn zulk een distrikt te ontwikkelen. De handen van den boer zijn thans gebonden want hij heeft geen middel om zijne produkten naar de markt te brengen. Wat vruchtbaarheid betrof stond Clanwilliam niet bij Oudtshoorn ten achteren. Is het dan niet wenschelijk zulk een vruchtbaar distrikt te openen? Men verlangde een spoorweg te hebben zoo spoedig mogelijk. Wel is waar heeft het land veel geleden door de runderpest, wat wij zeer betreuren, maar wij zien toch dat dr. Koch thans een geneesmiddel heeft ontdekt, en wij hopen dus dat alles zal recht komen en de regeering in staat zal zijn ons spoedig een spoorweg te geven.<br>Sir James Sivewright : Wat is het gevoelen omtrent de richting die de spoorweg moet nemen?<br>De heer Liebenberg : Wij hebben verschillende vergaderingen gehad die zich allen ten gunste van de Malmesbury-verlenging verklaarden.<br>De heer S. Engelbrecht (Clanwilliam), wijdde uit over de Lambertsbaai kwestie en zeide dat Clanwilliam een groot verlies geleden had doordat de baai in de handen van private personen is overgegaan. Hij noemde eenige grieven in verband met deze zaak en zeide, dat als men den spoorweg verlengen wil men zoo na mogelijk aan Clanwilliam moest komen ten einde hen ook wat te laten krijgen.<br>De heer A. Rood (Porterville), verklaarde zich tegen de verlenging van Malmesbury. Hij zei dat ¾ van al de produkten dier distrikten naar het noorden gaan en niet naar Kaapstad, en men zou nooit zijne produkten met zulk een omweg over Malmesbury zenden. De verlenging van de Malmesbury-lijn kon onmogelijk Clanwilliam van dienst zijn. Te Porterville is men voor een verlenging van Piketberg over Porterville naar het Kruis, waardoor men toch aan Lambertsbaai zou komen, en een direkte verbinding met het noorden zou hebben. Hij vertrouwde dat bij eene opmeting van de route de belangen van Porterville en der Kolonie in het algemeen in aanmerking zouden worden genomen.<br>De heer C. Mouton, L.A.R. (Porterville) was ook voor de verlenging van Piketberg, maar dacht dat men het aan de regeering moest laten de beste route te kiezen.<br>De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een omkeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen, en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorweg verkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken, en achtte de spoorweg de grootste vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg moest men echter één zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van-punt-tot-punt lijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden, die gebouwd werd enkel met het doel om de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven.<br>De heer Molteno, L.W.V., betuigde zijn sympathie met de zaak der deputatie. Hij zag de noodzakelijkheid van de verlenging in, en dacht dat die spoorweg niet alleen in belang van die distrikten was maar in belang der geheele kolonie, want hij zou meer bebouwbaar land openen dan eenig andere spoorweg waarvan hij wist. Hij was ook overtuigd dat het parlement bijna eenparig voor die lijn zou zijn, en gevoelde zeker dat de regeering de belangen van het land zou behartigen door die lijn te bouwen.<br>De heer Lochner, L.W.R., verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury-verlenging, daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen.<br>De heer Wege, L.W.V., gaf zijn spijt te kennen dat Calvinia ook niet vertegenwoordigd was op de deputatie. Het distrikt kan nog veel ontwikkeld worden, maar men is thans 180 mijlen van den spoorweg. Als de verlenging gebracht werd naar de Rest zou zijn distrikt ook daarvan voordeel trekken.<br>De heer Daniel Marais, L.W.V., zei dat wij sir James Sivewright den vader van onze spoorwegen mogen noemen. Dat wij het eerste met onzen spoorweg op de goudvelden waren hebben wij aan hem te danken. Met dit voor oogen dacht hij dat de noordwestelijke distrikten hem met volle vertrouwen konden komen vragen om een spoorweg. Indien sir James in September op een uitstapje naar die distrikten wilde komen zou men hem rondbrengen en dan kon hij zelf zien welke hunne bronnen zijn. Hij wees er op dat de Chartered Compagnie een lijn bouwt om het land te ontwikkelen. Men wacht niet eerst tot het land bebouwd is om dan een spoorweg te bouwen. Hij wees erop dat de voorgestelde lijn een groot inkomen zou hebben door het vervoeren van vee, dat thans naar de markt gejaagd moest worden. Duizenden schapen worden uit die distrikten uitgevoerd, en dit zal de spoorweg voeden. Hij dacht de Malmesbury-verlenging de beste.<br>De heer W. Ross, L.W.R., beloofde die lijn zijne volle ondersteuning te geven wanneer zij voor het parlement komt.<br>De commissaris van publieke werken antwoordende, zei dat daar hij zich niet zoo heel goed in het Hollandsch kon uitdrukken zou hij zich van het Engelsch bedienen. Ten behoeve van de regeering en hemzelven kon hij zeggen dat hij zeer verblijd was de deputatie te ontmoeten, en hij moest hen geluk wenschen met de bekwame wijze waarop zij zulk een belangrijke zaak aan hem hebben voorgedragen. Het gaat echter niet de toestanden hier te lande met Amerika te vergelijken. Daar zijn de spoorwegen door private maatschappijen gebouwd. Daar wij echter hier onze spoorwegen met het geld van den belastingbetaler moeten bouwen, moeten wij, alvorens nieuwe lijnen te bouwen, eerst eenige verzekering hebben dat zulk een lijn eene betalende zal zijn. Men moest echter niet denken dat de regeering geen lijn zou bouwen indien zij niet van meet aan betaalde. Hij was er voor een lijn te bouwen door de distrikten die genoemd werden. Hij zou niet zeggen dat de lijn van begin af zou betalen, maar was overtuigd dat de productie van die distrikten zeer zou vermeerderen. Bij het bouwen van een spoorweg zijn er twee punten waarop vooral dient gelet te worden, waarvan het eerste is moeilijkheden van het terrein waarover de lijn moet gaan, en de kosten van bewerking : en in de tweede plaats moet men zien die lijn te bouwen waardoor het land best ontwikkeld zal worden. De voorgestelde lijn moest hij uitstek een (developing line) lijn wezen om het land te ontwikkelen. Men moest niet er op zien als de lijn een 20 of meer mijlen langer komt, en hij geloofde niet dat passagiers uit de noordwestelijke distrikten er om zouden geven als de lijn wat lang komt. Hij zou dus er voor wezen de lijn van Malmesbury te verlengen. Die lijn zou wel niet het kortste pad naar het noorden wezen, maar zou meer land openen en ontwikkelen. Krijgt men eerst een vermeerderde productie dan heeft men goede gronden om een kortere verbinding met het noorden te vragen ; maar laten wij nu eerst zien de productie te vermeerderen. Hij had dikwijls opgemerkt bij zijn bezoek aan boeren plaatsen dat er veel tijd van den boer opgenomen wordt met het vervoeren van zijne producten waar hij ver van den spoorweg is. Was hij nabij den spoorweg, dan kon hij dien tijd besteden aan het uitbreiden zijner landerijen. Het verblijdde hem te vernemen dat de lijn zou strekken tot ontwikkeling der zoutpannen ; hij dacht er was een goede markt voor zout te Kaapstad. Hij moest echter ronduit zeggen dat hij niet allen kon bevredigen, wat een van de moeilijkste zaken was voor een man in zijn positie. Tracht men allen tevreden te stellen, dan bevredigt men niemand. Er is gelukkig geen politiek gemengd met deze lijn, zij is een zuivere handelszaak. Hij moest zeggen dat er tot nog toe geen spoorwegbill in de maak is om bij de volgende zitting van het parlement voor te leggen, maar hij had beloofd dat de eerste lijn die zou gebouwd worden die zou zijn naar Caledon, en hij was niet van plan zijn belofte te verbreken. Er is eene opmeting van die lijn gedaan en de zaak zou bij de volgende zitting voor het huis komen. Hij kon echter niet tooveren en men kon dus niet verwachten dat hij tusschen heden en 2 April een opmeting van de voorgestelde verlenging moest klaar krijgen om voor het huis te leggen. Hij kon niet meer dan belooven dat hij bij de komende zou vragen om een opmeting van de lijn, en hij geloofde dit te zullen verkrijgen, en dat de opmeting binnen de volgende 12 maanden zal plaats vinden. Hij moest zeggen dat hun aanspraak op een spoorweg gewogen is en niet te licht bevonden (toejuiching). Hij was ook samen met den heer Ryan verheugd over de revolutie van gevoelen op het gebied van spoorweg-uitbreiding. Verder spoorde hij hen aan zich met ijver op den landbouw toe te leggen en zoo veel mogelijk uit den grond te halen. De Lambertsbaai kwestie was ook door een der sprekers aangeroerd. Hij wist dat zij bij velen een brandende kwestie was, en dacht dat de regeering destijds veel verloren had door Lambertsbaai in andere handen te laten vallen. De regeering kon echter geen inbreuk maken op het eigendom van private personen, want dan zou zij al de boeren hunne plaatsen kunnen ontnemen. Zij zou haar best doen om het land te ontwikkelen (toejuiching).<br>Na een dankbetuiging aan den commissaris ging de deputatie heen.</ref> '''27 April 1897:''' De Villiers{{voetnota|Waarskynlik Jacob Isaac de Villiers (LWV van Worcester)}} dien 'n petisie by die Wetgewende Vergadering in, ten gunste van 'n spoorweg na Piquetberg. Tydens die indiening van die mosie vir die opmeting van die spoorlyn op 27 April 1897, het D.C. de Waal en D.J. Marais die ekonomiese lewensvatbaarheid van die Malmesbury-Piquetberg-roete op grond van die volgende distriksdata uiteengesit: * Landbou-opbrengs: Daar is gewys op die streek se massiewe graanproduksie, met spesifieke verwysing na die 1891-statistieke van 186 000 mud koring (±16 874 metrieke ton, teen 90,72 kg per mud koring){{voetnota|Dit klink vandag belaglik min. Veronderstel 'n plaas is vandag 400 ha groot en oes 3 ton per hektaar (konserwatief geskat) per jaar, en die boer kan met sukses 1 200 ton per jaar afoes, is 16 874 metrieke ton vandag 'n rapsie meer as 14 plase van soortgelyke grootte se opbrengs. Maar weer, die vervoer (buiten per ossewa), die kunsmis (buiten kraalmis), fyn waterbestuur, onkruid- en swamdoders, meganisering en fyn ingestelde ploeg- en oesmetodes het nog ontbreek.}} en 173 000 mud hawer (±11 771 metrieke ton, teen 68,04 kg per mud hawer, omdat dit ligter as koring is). Ten spyte van die strawwe droogte van 1896, was die normale opbrengs (soos in 1895) selfs 'n derde hoër as dié in 1891. * Strategiese rangorde: Piquetberg is amptelik as die tweede grootste graanproduserende distrik in die Kaapkolonie (eers Malmesbury, dan Piquetberg, dan Caledon) en die vierde grootste wynproduserende distrik gelys. * Ontwikkelingspotensiaal: Omdat groot dele van die distrik weens die gebrek aan infrastruktuur nog onontwikkeld was, is die spoorlyn as die hoofmeganisme beskou om die volle landboupotensiaal van die streek te ontsluit. * Marktoegang en verbruikersvoordele: Daar is geargumenteer dat die hoë koste om graan per wa na die naaste spoorweg (ses uur ver) te vervoer, plaaslike produksie gestrem het. 'n Direkte spoorverbinding met Kaapstad sou produksiekoste verlaag en sodoende ook die binnelandse prys van brood vir die algemene verbruiker verminder. Dit kos tans 'n boer 17 sjielings om een mud graan te verbou.{{voetnota|Onder meer te wyte aan die hoë koste van padvervoer per ossewa oor lang afstande na die naaste spoorwegstasie. Plus dan nog die vragtariewe op die trein self.}} As daar 'n spoorlyn was, kon boere meer verbou. In Australië word graan wel verkoop teen 2 sjielings per mud, maar dan bring die regering selfs water per trein na die boer se vee. Piquetberg het 'n spoorweg noodig. D.C. de Waal wil die lyn so na as moontlik aan die Sandveld gebou hê,{{voetnota|D.C. de Waal en D.J. Marais het kiesers in die Achter-Zandveld}} maar wil die rigting aan die beslissing van die Kommissaris van Openbare Werke oorlaat. Pierce Ryan (Malmesbury) benadruk nou juis hierdie voorstel van De Waal en stel 'n wysiging voor: om na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" die woorde by te voeg: "in 'n rigting so ver na die weste as moontlik." Ryan meen ook die streek het nie weelderige infrastruktuur nodig nie, maar bloot 'n ekonomiese ontwikkelingslyn. Hy het die vorige regeringsopmeting van 16 jaar gelede gekritiseer as veels te duur, aangesien dit voorsiening gemaak het vir weelderige stasiegeboue van £8 000 elk. Volgens Ryan was stasies van daardie aard onnodig; die hoofdoel van die lyn moes uitsluitlik wees om produkte doeltreffend te vervoer, en hy het na die Indwe-lyn verwys as 'n voorbeeld van so ’n goedkoper, funksionele alternatief. Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) stel egter sy eie amendement voor: Na die woorde "Malmesbury na Piquetberg" moet die woorde ingevoeg word: "vandaar na Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hy was nie ten gunste van die amendement voorgestel deur Ryan nie. Die spoorlyn na die noordweste moet so reguit as moontlik wees. Pieter Gerhard Wege (Clanwilliam) voer aan die distrikte van Vanrhijnsdorp en Calvinia lewer meer op as die meeste ander distrikte. Die wolopbrengs is 1 millioen pond (gewig). In tye van oorvloed kon mens die graan ondertoe verskeep, en tydens droogte kan voedsel weer soontoe gestuur word. Clanwilliam en omgewing het reeds heelwat geld in die staatskas gestort en is geregtig op 'n spoorlyn. Calvinia is 180 myl vanaf die naas spoorwegstasie. Hy ondersteun die mosie van sy mede-streeksverteenwoordiger. J.C. Molteno (Tembuland) het duidelik die vleismark voor oë by die myne in Namaqualand. Daarom steun hy die amendement Ryan. Hy sê hy ken die Piquetbergdistrik en dat die grootste deel van die distrik sandveld is wat nie veel kon oplewer nie. Kaptein Brabant wil graag weet hoekom daar twee spoorweë gevra word vir Piquetberg; een vir Malmesbury en een vir Piquetbergwegstasie. Charles Tennant Jones (Port Elizabeth) sê die lyn na Caledon en die lyn na Langkloof is albei nodig omdat die distrikte baie vrugbaar is. Hy sou dus vir 'n mosie stem, waar 'n opmeting gedoen moet word om te kyk watter lyn die beste sal wees. 'n Mens kon eers 'n lyn Piquetberg toe bou en dan later na die weste verleng. Hy sou voorstel om dit aan die regering oor te laat om die beste spoorlyn op te meet. Die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, het takties geweier om die Piquetberg-mosie as 'n geïsoleerde projek goed te keur. Hy het aangekondig dat die regering eers die finale finansiële verslae sou afwag voordat 'n breë, omvattende spoorwegwetsontwerp ingedien sou word. Al het Sivewright hom ten gunste van die ekonomiese voordele van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, het hy die mosie van mnr. Jones aanvaar om die finale roetekeuse aan 'n regeringsopmeting oor te laat. Hierdeur het die regering daarin geslaag om konstruksieverpligtinge uit te stel, terwyl die spoorwegbehoeftes van mededingende distrikte soos Caledon, Piquetberg en die Langkloof gelyktydig die kiesers gepaai het met 'n vooruitsig op 'n trein (dus: 'n wortel voor die neus). Sivewright is ook gekant teen 'n lyn Calvinia toe; 'n mens moes maar eers tevrede wees met 'n lyn Piquetberg toe. D.C. de Waal het ten slotte gevra dat die verskillende amendemente teruggetrek word, aangesien enigiets beter as niks was en die teenstrydige voorstelle bloot sy oorspronklike mosie sou belemmer. Hy het egter aangedui dat hy mnr. Jones se amendement sou aanvaar. Enigiets was beter as niks. De Waal is van plan om sir James Sivewright in die Piquetbergdistrik rond te neem en hom die vrugbaarheid van die streek te wys. Hy ontken ten sterkste dat Piquetberg onvrugbare sandveld is, en het bygevoeg dat Molteno slegs een keer per jaar eendvoëls daar gaan skiet en homself dan as 'n groot kenner van die distrik voordoen. Die Sandveld was 'n baie vrugbare streek wat groot hoeveelhede rog en ander graansoorte gelewer het. Hy hoop die mosie sal aangeneem word, aangesien die voorstel al sedert 1882 af aankom en herhaaldelik ingedien is. De Waal versoek die Huis om die mosie in belang van die land aan te neem. Die mosie, soos gewysig deur die amendement van Jones, is uiteindelik deur die Wetgewende Vergadering aangeneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering. Dinsdag, 27 April, 1897. Petities & Piketberg Spoorweg. 29 April, Bijvoegsel:[...]Petities[...]en door den heer De Villiers ten gunste van een spoorweg naar Piketberg [...] De heer D. C. de Waal stelde voor [dat het huis] ga in comité op het volgende voorstel: [Een eer-]biedig adres worde aangeboden aan Zijne Excel-[l]entie den gouverneur verzoekende dat voor[z]iening worde gemaakt om uit te voeren eene omstandige opmeting van eene spoorweglijn van Malmesbury naar Piquetberg, en van eene taklijn van Piquetberg naar Piquetberg-weg-station, het rapport van de opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie, en dat dit huis dezelve goed maakt. Hij zeide dat deze motie reeds sedert 1882 voor het huis was; toen een vliegende opmeting werd gemaakt. Sedert was het land in [moeilijke om-]standigheden, en werd de hoofdlijn noordwaarts uitgebreid. Laatste jaar kreeg Caledon een nauwkeurige opmeting en hij vraagt nu hetzelfde voor Piketberg. Hij haalde aan van de deputatie die bij sir James was die de zaak uitlegde en hij beloofde zijne ondersteuning. In 1891 was de opbrengst van het distrikt 186,000 mudden koorn en 173,000 mudden haver. In 1896 was de oogst wegens de droogte zeer laag, doch in 1895 was de oogst minstens ⅓ meer dan in 1891. Piketberg staat tweede op de lijst van graanproduceerende distrikten; eerst Malmesbury, dan Piketberg, dan Caledon. Piketberg staat op de lijst van wijnproduceerende distrikten 4de. [Het] grootste gedeelte van het distrikt is nog onbebouwd, en de beste manier om het distrikt te ontwikkelen is om het een spoorweg te geven. Hij wil de lijn zoo na mogelijk aan het Zandveld hebben, doch wil de richting laten aan de beslissing van den commissaris. [De heer Weeber: gaat de lijn nu niet reeds dicht bij het distrikt?] Piketberg levert meer op dan Beaufort West (gelach) en meer schapen en bokken en beesten gaan door het distrikt dan die van Beaufort [West] komen (gelach). Alle klassen behooren hem te ondersteunen, de Bond zoowel als de league en zij die roepen om goedkoop brood, want de beste weg daartoe is om die produkten te krijgen.<br>De heer D. J. Marais dacht dat de motie on[t-]stond uit een behoefte van die distrikten. Er was werkelijk behoefte aan een spoorweg. Er was een deputatie bij de regeering over de zaak. Piquetberg was 6 uren van den spoorweg. Het kostte een boer 17s. een mud graan thans te produceeren. Als een spoorweg was zou men meer kunnen produceeren. In Australië wordt graan verkocht voor 2s. per mud, maar daar brengt de regeering zelfs per trein water voor het vee van den boer. Piketberg had een spoorweg noodig. Als Piketberg met Kaapstad met een spoorweg verbonden was dan zou men niet te klagen hebben over duur brood. Men vroeg thans niet een spoorweg maar slechts een opmeting. Hij hoopte dat alle leden van het huis de motie zouden ondersteunen.<br>De heer Ryan stelde (als amendement [voor] op het voorstel van den heer D. C. de Waal): N[a] de woorden "Malmesbury naar Piketberg" [in] te voegen de woorden "in eene richting zoo ver naar het westen als doenlijk." Hij wilde slechts de motie aanhelpen en niet tegenstaan. Wat men hebben wil is één ontwikkelingslijn en daartoe wil men slechts een lijn hebben. De opmeting van 16 jaar geleden was eene zeer dure en sprak van stations van £8,000. Men wil niet stations maar een lijn om de produkten te vervoeren. De lijn naar Indwe kost niet veel en hij wil niet een duurder lijn hebben. Het doel van zijn amendement is om in een westelijke richting te gaan.<br>De heer Van Zijl stelde voor (als amendement op het voorstel van den heer D. C. de Waal): Na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen de woorden "van daar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp." Hij zei als men goed wilde doen moest men die lijn maken. Clanwilliam kon niet roemen als Piketberg, maar als zij nader aan den spoorweg was zou er meer graan gekweekt worden. Nergens kan beter graan gegroeid worden dan in Clanwilliam. Dat distrikt is zeer vruchtbaar. Nu moest men voor een lagen prijs in het distrikt verkoopen omdat men niet in aanraking met de markt was. De vruchtbaarheid van de Olifantsrivier is bekend. Als er goede oogsten gemaakt worden kon men het graan niet verkoopen. Met het oog op de tijdelijke droogte en hongersnood was het ook zeer wenschelijk een spoorweg te hebben. Als er twee of drie slechte jaren waren, komen er weder eenige goede jaren wanneer men veel produceert. Men wil niet een lijn naar het dorp Clanwilliam maar zoo nabij mogelijk. Hij was niet voor het amendement Ryan. De lijn naar het noordwesten moet zoo recht uit mogelijk wezen. De commissaris had ook gezegd aan een deputatie dat het een ontwikkelingslijn moest wezen. Maar die lijn zou niet de ver afgelegen distrikten bevorderen. Hij hoopte men zou de meest rechtuit lijn maken en dat de opmeting als door zijn amendement voorgesteld zou worden toegestaan.<br>De heer Wege zeide dat het hem genoegen deed het goede rapport van de spoorwegbestuurders te krijgen, doch het profijt komt niet uit de Kolonie, maar als vervoerder naar de naburige staten. Hij achtte dat niet een gezond beginsel, en wij moeten onze eigene distrikten ontwikkelen. Deze lijn onder bespreking zou veel nut doen daar de vallei der Olifantsrivier bereikt zal worden. De distrikten van Vanrhijnsdorp en Calvinia leveren meer op dan de meeste andere distrikten. De opbrengst van wol is 1 millioen pond. In tijden van overvloed zou men het graan kunnen afbrengen en in tijden van droogte kon voedsel weder opgebracht worden. Die distrikten hebben een groote som in 's lands kast gebracht en hebben recht op een spoorweg. Calvinia is 180 mijl van het naaste spoorwegstation. Hij ondersteunde de motie van harte.<br>De heer J. C. Molteno zie dat hij met de motie in haar geheel kon ondersteunen. Hij kende het distrikt Piketberg en zei dat het grooter deel van het distrikt zandveld was en niet veel kon opbrengen. Hij was voor het amendement Ryan, en dacht dat men de lijn zoo ver mogelijk naar het westen moest maken. Hij dacht dat men meer graan en vleesch naar Namakwaland zou moeten zenden in plaats van die daar vandaan te krijgen. Hij zou het amendement ondersteunen daar zulk een lijn meer van dienst zou zijn voor het distrikt.<br>De heer Tamplin drukte erop dat de bill voor Caledon toch spoedig ingebracht zou worden daar hij daarna iets wil doen voor Peddie.<br>Kaptein Brabant wilde weten waarom twee spoorwegen gevraagd worden voor Piketberg, een van Malmesbury en de andere van Piketberg weg statie.<br>De heer Jones zei dat de lijn voor het huis de lijn naar Caledon en de lijn naar Langkloof allen noodig zijn omdat die distrikten vruchtbaar zijn. Hij zou stemmen voor eene motie voor een opmeting ten einde te zien welke de beste lijn zal zijn. Men kon eerst een [lijn] naar Piketberg maken en dan later naar [het] westen verlengen. Hij zou voorstellen het aan de regeering te laten de beste lijn op te meten.<br>Sir James Sivewright zei dat hij het amendement van den heer Jones zou aannemen. Hij zei dat de regeering van voornemen was een spoorweg maatregel in te dienen. Maar hij dacht eerst te wachten totdat de thesaurier zijn geldelijk verslag heeft ingediend. In de maatregel te worden ingediend zou alleen voorziening gemaakt worden voor het bouwen van de lijn naar Caledon. De aanspraken van Caledon op een spoorweg waren grooter dan van eenig ander distrikt. Hij dacht een vliegende opmeting enkel verspilling van publiek geld. Hij sprak verder ten gunste van de verlenging van de lijn van Malmesbury en dacht dat die zou betalen. De voordeelen van die verlenging zouden zeer aanzienlijk zijn. Deze moest een ontwikkelings-lijn wezen en zoo na mogelijk aan de boeren komen. Hij hoopte dat het amendement van den heer Jones zou worden aangenomen. Hij dacht dat het huis niet kon verlangen om een lijn naar Calvinia te verkrijgen; men moest vooreerst tevreden wezen met een lijn naar Piketberg. Vandaar zou zij later waarschijnlijk verlengd worden.<br>De heer Wiener was voor een lijn door de 24 rivieren door Piketberg vallei, waardoor een vruchtbaar distrikt zou worden ontwikkeld.<br>De heer Innes wilde weten welke lijn men zou laten opmeten, daar dit van belang was daar de commissaris gezegd heeft dat als de lijn eerst opgemeten is, het huis dan eraan gebonden was.<br>De speaker zeide dat de discussie beperkt moest worden tot de motie voor het huis.<br>Sir James zeide dat deputaties uit verschillende deelen naar hem komen om over spoorwegzaken te spreken. De regeering wil ook een opmeting naar Langkloof, en door de Transkei naar Natal.<br>De heer Frost vroeg wat zou worden van vroegere opmetingen daar sir James Sivewright gezegd had dat de opmeting het begin was van een lijn.<br>Sir James Sivewright zei die zaak was in de handen van het huis.<br>De heer J T Molteno was voor een ontwikkelings-[lijn].<br>De heer De Waal hoopte dat de amendementen teruggetrokken zouden worden. Het was beter wat te verkrijgen dan niets. De amendementen [zouden] zijn voorstel belemmeren. Hij kon het [amende-]ment Jones aannemen. Zijn plan was om sir James in het distrikt rond te nemen en hem de vruchtbaarheid te wijzen. Hij ontkende dat Piketberg onvruchtbaar zandveld was. De heer Molteno kwam daar net eens per jaar eendvogels schieten en doet zich voor als een groote kenner van het distrikt. Het Zandveld was zeer vruchtbaar. Er groeit veel rog en ander graan. Hij hoopte de motie zou aangenomen worden, want het was een voorstel reeds in 1882 ingediend, en werd altoos weder voorgebracht. Hij beriep zich op het huis om voor de motie te stemmen in belang van het land.<br>De motie geamendeerd door den heer Jones werd aangenomen.</ref> '''3 Mei 1897:''' 'n Korrespondent van [[Porterville]] berig die inwoners praat almal oor die spoorweg en die gemeenskap soek duidelikheid rondom hoeveel opmetings daar dan nog gemaak moet word (ten minste vier voorlopige opmetings is al gemaak) voordat 'n wetsontwerp uiteindelik by die parlement ingedien gaan word. Die stukkie word eers op 8 Mei gepubliseer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Porterville. 8 Mei, p. 3: 3 Mei, 1897 [...] Het algemeen gesprek is de spoorweg en men wil gaarne weten hoeveel opmetingen er nog gemaakt moeten worden (vier opmetingen vlugge en anderzins zijn alreeds gemaakt) eer dat een bill desaangaande ingeleverd zal worden.[...]</ref> '''6 Mei 1897:''' D.C. de Waal dien 'n spoorwegpetisie (Malmesbury-Piquetberg) by die Wetgewende Vergadering in.{{voetnota|Onthou, De Villiers van Worcester het 'n petisie ingedien. Nou doen De Waal dit namens die Piquetbergers.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Parlement: Wetgevende Vergadering, Donderdag, 6 Mei, Petities. 8 Mei, Bijvoegsel, p. 1: D.C. de Waal: spoorweg van Malmesbury naar Piketberg.</ref> '''10 Augustus 1897:''' 'n Ongeduldige kieser onder die skuilnaam "Uitziende" eis in ''De Zuid-Afrikaan'' terugvoer van De Waal en Marais. Die parlementsitting is reeds verby, maar die distrik het nog niks gehoor oor die beloofde spoorlyn of taklyn na Piquetbergstasie nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Piketbergsche vertegenwoordigers. 10 Augustus, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Kort nadat het parlement verleden jaar opgebroken was, hebben wij het voorrecht gehad om onze 2 vertegenwoordigers, de heeren De Waal en Marais, op een publieke vergadering, door henzelven belegd, te ontmoeten, bij welke gelegenheid zij ons een verslag hebben geleverd van hun werk in het parlement gedaan.<br>Maar tot nog toe hooren wij in dit jaar van hen niets; of hun werk van dit jaar van zooveel minder belang is als verleden jaar, weten wij niet; zoover wij weten heeft de heer De Waal immers een lijn gevraagd voor Piketberg, en nogal met een taklijn naar Piketbergstatie en dan heeft hij ook hard gewerkt voor de zoo belangrijke Bulawayo-spoorweg-overeenkomst.<br>Anderen zeggen weer, zij achten Porterville te gering en te klein om ons dit jaar weer een bezoek te brengen, maar dit geloof ik niet, want wij hebben hen verleden jaar met ruim 200 kiezers ontmoet, en zoover ik mij kan herinneren op een zeer vriendelijken toon.<br>De uwe<br>UITZIENDE.</ref> '''20 September 1897:''' Die oggend te Piquetberg is 'n vergadering gehou, belê deur D.C. de Waal en D.J. Marais (LWV's), om verslag te doen wat hul sover bereik het. De Waal is aan die woord. Volgens hom is 'n voorlopige opname van die voorgestelde spoorlyn gemaak, maar vandeesweek sal James Sivewright self in Piquetberg kom besoek aflê en met die opmeter die distrik deurkruis, sodat die finale opmeting spoedig afgehandel kan word. Hy glo die spoorlyn sal by die volgende parlementsitting slaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. De Waal en Marais te Piketberg: De Piketberg-Spoorweg. 25 September, Bijvoegsel: L.l. Maandag morgen werd er eene vergadering te Piketber gehouden, belegd door de heeren D.C. de Waal en D. Marais, die een verslag gaven van hun rentmeesterschap. [...] Een tijd geleden was er een vluchtige opmeting gemaakt, maar deze week zou sir James Sivewright zelf naar Piketberg komen en met den opmeter het distrikt doorreizen en spoedig zal de finale opmeting afgedaan zijn. Hij vertrouwde dat de spoorweg bij de aanstaande zou doorgaan.</ref> Die verwelkomingskomitee is nog dieselfde dag saamgestel.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Sir James Sivewright verwacht. 21 September, Bijvoegsel: Piketberg, 20 Sept. Sir James Sivewright wordt op het einde der week hier verwacht. Een invloedrijke vergadering werd hedenmiddag gehouden, om hem een hartelijke ontvangst te geven. De volgende heeren als ontvangst-commissie benoemd: doctor Smuts, Johannes Domisse, Daniel Liebenberg, N. Vlok en P. van Zijl.</ref> Op '''26 September 1897''' het die Kommissaris van Openbare Werke, vergesel deur D.C. de Waal, op Piquetberg aangekom ná 'n tweedaagse reis deur die Sandveld, Kapteinskloof en Moutonsvlei oor die Piquetberge. Hulle is deur D.J. Marais (LWV) ontvang en die aand met 'n burgerlike feesmaal vereer waar verskeie heildronke ingestel is. Tydens die geleentheid is aangekondig dat die wetgewer, ná herhaalde vertoë deur De Waal, toestemming verleen het vir 'n gedetailleerde opmeting vir die voorgestelde spoorlyn tussen Malmesbury en Pickenierskloof. Die Kommissaris, sir James Sivewright, het egter duidelik gemaak dat die opmeting slegs 'n voorlopige stap was en dat die werklike aanlê van die spoorlyn sou moes wag totdat die Kaapkolonie se staatskas die nodige fondse beskikbaar gehad het. Daar is onderneem om die finale roete so te beplan dat dit die meerderheid van die distrik se inwoners sou bevoordeel, sonder om sekere plekke doelbewus te bevoordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Sir James te Piketberg. 28 September: Piketberg, 26 Sept.—De commissaris van publieke werken en de heer David de Waal kwamen hier hedenmiddag aan na een tweedaagsche reis door het Zandveld, Kapteinskloof, Moutonsvlei over de Piketbergsche bergen. Zij werden ontvangen door den heer Marais, L.W.V, en in den avond ontvangen op een feestmaal, door de boeren en stadsbewoners in de hofzaal gegeven. Dit was bereid door de dames van Piketberg en bleek een kompleet succes te zijn en alle schikingen waren zeer smaakvol. Tusschen de 40 en 50 van de voormannen van het distrikt zaten aan, waaronder de heeren Baker, C.C. en R.M., Jacobus Eksteen, afdeelingsraadslid, Daniel Rossouw, Barend Burger, Jan Kotze, Abraham van Zijl, J. Versfeld, N. Vlok, W. Liebenberg, J. Liebenberg, D. Liebenberg, dokter Smuts, Geo. H. Parrott, J. Dommisse, J. Pauw, W. Rowan, J.C. Kotze en anderen. Eerw. Vlok zat voor en na de gewone heildronken op koningin en land stelde hij de gezondheid in van sir James Sivewright. Dit doende zei hij dat hij geen aktief deel nam in de politiek om te voorkomen dat hij de politieke predikant genoemd werd, maar in den persoon van zijn heildronk had men een heer, wiens doel altijd geweest was om Hollandsch sprekenden en Engelschen van Zuid-Afrika te samen te brengen; een man, die ten allen tijde met alle macht er naar gestreefd had om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de Kolonie en de republieken en die door zijn gematigde politiek er beter in geslaagd was dan eenig ander verbonden met de regeering des lands. Het was wel bekend dat het bepaalde doel van het bezoek van den commissaris de zeer benoodigde spoorweg-communicatie was en hij was zeker dat, als sir James met eigen oogen de mogelijkheden gezien had, hij zijn uiterste best zou doen om een werk te bevorderen dat zij allen zoozeer verdienden en dat met recht niet langer aan hen kon onthouden worden.<br>SIR JAMES SIVEWRIGHT<br>zei dat voor hij antwoord gaf op den toast van zijn gezondheid, hij gaarne, hoewel zijn kennis van het Hollandsch zoo onvoldoende was, de boeren, van wie hij zoovele voormannen voor zich zag, wilde bedanken voor de zeer hartelijke verwelkoming die zij hem hadden gegeven. Als het land vooruit zou gaan, mochten de boeren zeker niet achteruitgaan. Nu met betrekking tot wat eerw. Vlok zoo vriendelijk geweest was te zeggen, wilde hij juist opmerken dat als alle predikanten even breede en liberale opvattingen hadden, als die de heer Vlok juist uitgesproken had, dan zouden de politieke moeilijkheden heel wat minder zijn en de taak van publieke personen veel gemakkelijker dan ongelukkig thans het geval was. Sedert zijn (sir James) optreden in het publieke leven, had hij, zooals de voorzitter gezegd had, eerlijk getracht, naar het beste van zijn vermogen, om een goede verstandhouding te bevorderen tusschen de twee groote blanke rassen in dit land, maar in dagen als deze was het buitengewoon moeilijk een rol te spelen van een gematigd man. De uitersten aan beide zijden wekten om redenen, aan henzelven het best bekend, toornige gevoelens onder de menschen en de gematigde man liep gevaar misverstaan te worden en geheel vernietigd te worden tusschen de strijdende partijen. Nogthans had hij hoop omtrent de toekomst en die hoop werd gelukkig versterkt door wat hij gezien en gehoord had gedurende zijn reizen door de distrikten Malmesbury en Piketberg in de week, die nu ten einde liep. '''Wat den spoorweg betrof, hij had het genoegen gehad, wegens de herhaalde, dringende pleidooien bij hem tallooze keeren en binnen en buiten het huis door zijn vriend, hun lid den heer De Waal, gemaakt, de toestemming der wetgeving te vragen voor een gedetailleerde meting van Malmesbury en Piketberg. De toestemming was gegeven met de stilzwijgende verstandhouding dat het de eerste stap was tot het aanleggen van de lijn, als de geldmiddelen des lands zulks toelieten. Het zou natuurlijk onmogelijk zijn ieder te pleizieren met de keuze van de richting, maar nu hij met eigen oogen het land gezien had, geloofde hij dat de opmeting zou gemaakt worden'''<br>VAN DE MALMESBURY LIJN NAAR PIQUENIERSKLOOF<br>'''op zoodanige wijze dat de groote meerderheid der bewoners in de verschillende streken, waardoor de lijn zou heengaan, er mee tevreden zou zijn en dat aan de representaties van hunne leden tegen onbehoorlijke begunstiging van eenige bepaalde plek daarbij tegemoet zou gekomen worden.''' Voordat hij eindigde, sprak sir James over het vinden van nieuwe markten voor koloniale produkten en weersprak summier de misleidende verklaringen, die zoo dikwijls gemaakt werden betreffende de overeenkomst tusschen de regeering en de Bechuanaland spoorwegmaatschappij. Hij ging daarop onder groot applaus zitten, hebbende boeren en dorpelingen met de grootste voldoening naar hem geluisterd.<br>Dr. Smuts stelde daarop de gezondheid in van<br>DE PLAATSELIJKE LEDEN,<br>opmerkende dat het distrikt volkomen tevreden was met zijne vertegenwoordigers en de hoop uitsprekende dat zij nog lang hunne zetels mochten behouden. De toast werd met groote geestdrift gedronken. De heer De Waal dankte het gezelschap voor de hartelijke ontvangst van den heildronk. Hij had nu zijn reis door het distrikt voltooid, en er elk deel van bezocht en vertrok met de verdere overtuiging dat zijn constituenten hun vertrouwen in hem stelden en weigerden de valschheden te gelooven die onder protectie van anonieme brieven en anderszins gepubliceerd werden omtrent hem. Hij voelde zich meer dan opgewassen tegen al zulke bestrijders zoolang hij in staat was de kiezers van Piketberg distrikt te ontmoeten en met hen te spreken, zooals hij gedurende de laatste veertien dagen had gedaan. Voor hij ging zitten wenschte hij de gelegenheid waar te nemen om niet alleen hen, die tegenwoordig waren, te bedanken, maar ook het geheele distrikt voor de hartelijke ontvangst, die overal zoowel publiek als privaat hem ten deel gevallen was. Hij ging zitten onder hartelijke toejuiching van alle aanwezigen.<br>De heer Marais, hen bedankende voor de hartelijke wijze waarop zijn naam ontvangen was, zei dat hij altijd het volste vertrouwen in sir James Sivewright had als een man, die zich aan den vooruitgang des lands wijdde. Gedurende de laatste parlementszitting toen sir James als premier optrad, had deze het respekt en vertrouwen, dat vroeger niet gegeven was, van een groot deel der Afrikaner partij. Hij was verzekerd dat de belangen van Piketberg veilig waren, als ze in de handen van sir James waren.<br>De heildronk op afwezige vrienden werd gegeven door den heer Jacobus Eksteen, die op de dames door den heer Baker, en met groote geestdrift gedronken, beantwoord door den heer Breda. Sir James stelde toen in warme bewoordingen de gezondheid in van den eerwaarden voorzitter. Na diens antwoord eindigde een der meest succesvolle en aangenaamste bijeenkomsten, ooit in Piketberg gehouden.</ref> ===== 9 Desember 1897: Die vonk in die kolewa ===== [[Lêer:SpoorwegkaartHopefieldMoorreesburg.jpg|duimnael|350px|regs|Liggings en spoorlyne van die belangrikste historiese dorpe, asook riviere (in ligblou)]] '''9 Desember 1897:''' Die bom bars in ''De Zuid-Afrikaan'' toe die nuus rugbaar word. Die vorige dag, die '''8ste Desember 1897''', is 'n deputasie na sir James Sivewright toe. Die afgevaardigdes is M. en P. Smuts, dr. Rozenzweig (burgemeester van Malmesbury), Toucher, Werdmuller, E. Rood, Lochner (LWR), Pierce Ryan (LWV) en Thomas Louw (LWV). Die doel is om die Kommissaris van Openbare Werke te oortuig om die lyn vanaf Malmesbury te verleng en nie vanaf Kalabaskraal nie. Geen verslaggewers is toegelaat nie.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> 'n Blitsoorsig: Ná afloop van die parlementêre sessie in April en sir James Sivewright se besoek aan die Sandveld en Piquetberg in September 1897, het die regering besluit om twee ingenieurs aan te stel om van twee kante af noukeurige opmetings te doen. Die opmeting is nie vanaf die dorp Malmesbury gedoen nie, maar wel vanaf Kalabaskraal, 'n stasie omtrent 9 myl vanaf Malmesbury en die Malmesburylyn. Die spoorlyn moet so na as moontlik aan Darling en Hopefield gebou word - 8 myl vanaf Hopefield en Darling geleë.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> ''De Zuid-Afrikaan'' verneem die deputasie het veral Malmesbury se posisie in die streek benadruk. Op hierdie dorp word landboumasjinerie gekoop. Soms op die genoemde dorp alleen. 'n Taklyntjie 9 myl vanaf Malmesbury sou net ongerief en onnodige onkoste veroorsaak. Wil mens regtig 'n spoorlyn oor die sandvlakte mors, of wil jy tot die hart van die streek binnedring? Nee, die Kalabaskraallyn sou geen ontwikkelingslyn hoegenaamd wees nie. Die eintlike vrugbaarste streek lê rondom Moorreesburg, "de pit van 't distrikt". Waarom sou die Moorreesburgers deur die sandvlaktes moet sukkel om hul vrag na die spoorlyn te bring? Kyk na die Kraaifontein—Malmesburylyn: dit lê al vir 20 jaar in wind en weer, en daar het geen ontwikkeling plaasgevind nie. Waarom nou 'n omweg vir 60 myl vanaf Kalabaskraal na Piquetberg aflê, as mens maar 'n loodreguit lyn kan trek vanaf Malmesbury, deur Moorreesburg na Piquetberg, wat waarskynlik slegs 35 myl lank sal wees? Verder is daar ook maar net één plek, één punt, dieselfde punt, waar die trein in ieder geval oor dieselfde Bergrivier moet kom, maar nou moet die spoorlyn met die Kalabaskraallyn óm die Swartberg gaan. Met ander woorde, met die Kalabaskraallyn sal die spoor myle en myle deur sandvlaktes moet ploeter, om in elk geval by dieselfde punt uit te kom. Dit is onnodig.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Dit wou voorkom of die argumente 'n gunstige indruk op sir James Sivewright gemaak het. Die deputasie kon maar huiswaarts keer; die Hoofingenieur van die Kaapse Regeringspoorweë sal opdrag gegee word om 'n deputasie van Malmesbury te ontmoet. Hierdie deputasie kan dan die ingenieur die moontlike roete vanaf Malmesbury aanwys, sodat daar na diepe oordenking gehandel mag word.<ref name="ZA1897.deputasie8des" /> Die koerant wil nie te lank stilstaan by bogenoemde bewoording nie, maar wel by die wysiging van 'n resolusie wat in die parlement gemaak is. In wese is die spoorlyn reeds in die hande van die regering. As daar bewys kan word dat die Kalabaskraallyn beter sou wees as die verlenging vanaf Malmesbury, dan sal die parlement hul waarskynlik nie langer bind aan die oorspronklike opdrag nie. Die subteks van hierdie verandering was polities gelaai: die oomblik toe sir James Sivewright die Sandveld en Darling besoek het, het die spoorwegingenieurs skielik opdrag gekry om die opmeting vanaf Kalabaskraal te begin, wat die belange van daardie kussone bo dié van die binnelandse graanstreek gestel het. As die inwoners in die distrik weet hulle gaan met 'n (tweede) wit olifant sit, moet hulle dadelik werk daarvan maak, voordat die saak weer in die parlement beland, en voordat dit in 'n politieke kwessie kan ontaard. Want dan sal Malmesbury en Piquetberg se hande afgekap wees. Juis daarom het die koerant die deputasie van Malmesbury vir hul optrede geprys, maar wel sonder om uitdruklik kant vir een of ander spoorlyn te kies.<ref name="ZA1897.deputasie8des">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Van Malmesbury naar Piketberg. 9 December, p. 3: Gedurende de afgeloopen parlementaire sessie bracht de heer D. C. DE WAAL L.W.V. voor Piketberg, het volgende voorstel voor het lagerhuis: "Een eerbiedig adres worde aan zijne excellentie den gouverneur aangeboden, verzoekende dat voorziening worde gemaakt voor eene volledige opmeting van een spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, en van een taklijn van Piketberg naar Piketbergweg-station; het rapport van deze opmetingen voor het parlement te worden gelegd in de volgende sessie." Op dit voorstel volgde een amendement van den heer RYAN, L.W.V. voor Malmesbury: na de woorden "Malmesbury naar Piketberg" in te voegen: "in eene richting zoo ver naar 't westen als doenlijk." De heer VAN ZIJL, L.W.V., voor Clanwilliam, had een andere bijvoeging achter de woorden "Malmesbury naar Piketberg" namelijk: "vandaar naar Calvinia via Clanwilliam en Vanrhijnsdorp."<br>Om uit de moeilijkheid van een bepaalde route vast te stellen te komen, kwam de heer JONES met een ander amendement voor den dag, het aan de regeering latende de beste lijn op te meten. Het origineele voorstel, zooals door den heer JONES geamendeerd, werd aangenomen.<br>Naar wij vernemen heeft de regeering stappen genomen om gevolg te geven aan dit besluit en twee ingenieurs zijn van twee kanten bezig eene nauwkeurige opmeting te maken. Men zal zich herinneren, dat sir JAMES SIVEWRIGHT onlangs een bezoek heeft gebracht aan Hopefield, Darling en omstreken. De opmeting wordt gemaakt niet van het dorp Malmesbury, maar wel van Kalabaskraal, een station omtrent 9 mijl van Malmesbury op de Malmesburylijn. Dan wordt gezegd dat de lijn zoo na mogelijk aan Darling en Hopefield gebracht zal worden — 8 mijl van Hopefield of Darling.<br>Gisteren maakte eene deputatie bestaande uit de heeren: M. en P. SMUTS, dr. ROSENZWEIG, TOUCHER, WERDMULLER, E. ROOD, LOCHNER, L.W.R., RYAN, L.W.V. en T. LOUW, L.W.V. hare opwachting bij sir JAMES SIVEWRIGHT met het doel aan te toonen, dat het van 't grootste belang is, dat de lijn van het dorp Malmesbury verlengd zal worden en niet van Kalabaskraal. Geene rapporteurs werden toegelaten; doch naar wij vernemen legde de deputatie nadruk op de belangrijke positie door het dorp Malmesbury ingenomen. Men toonde aan dat vele boeren daar al hun landbouw-machinerie koopen, en dat zij soms op genoemd dorp alleen geholpen kunnen raken. Verder zou men een taklijntje van 9 mijl van Kalabaskraal naar Malmesbury moeten exploiteeren, hetgeen veel ongerief en onnoodige onkosten zou veroorzaken. Bovendien zal de lijn die thans opgemeten wordt voor de grootste gedeelte door zandvlakten moeten gaan, terwijl eene verlenging van Malmesbury het hart van het distrikt zal raken. Dan beweert men ook dat de voorgestelde verlenging van Kalabaskraal eigenlijk geen ontwikkelingslijn zal zijn, daar de vruchtbare streken van Moorreesburg, de pit van 't distrikt, geen dienst van de lijn zal hebben, daar niemand van den kant van Moorreesburg zijne produkten door de zandvlakten naar den spoorweg zal brengen. Terecht wees men er ook op dat de Kraaifontein—Malmesbury-lijn reeds 20 jaar lang in kale vlakten loopt zonder dat er eenige ontwikkeling is geschied. De verlenging van Malmesbury naar Piketberg zal waarschijnlijk slechts 35 mijl lang zijn, terwijl de voorgestelde opmeting van Kalabaskraal de lijn minstens 60 mijl lang zal maken. Ook is er slechts ééne plaats waar de lijn over de Bergrivier naar Piketberg kan gaan, omdat men noodwendig om de punt van den Zwartberg zal moeten komen. Wordt de lijn dus volgens de Kalabaskraal opmeting gebouwd zal ze mijlen en mijlen ver al langs de rivier in het zandveld moeten terugkomen.<br>Deze argumenten schenen een gunstigen indruk op den commissaris van publieke werken gemaakt te hebben, en de deputatie kon huiswaarts keeren met de belofte, dat de hoofd-ingenieur instrukties zal ontvangen eene deputatie van Malmesbury te ontmoeten. Deze deputatie kan dan aan den ingenieur een route van het dorp Malmesbury aanwijzen, en de ingenieur zal dan naar bevind van zaken handelen.<br>Wij hechten in dit geval niet bijzonder veel waarde aan de juiste woorden in de resolutie voor 't parlement gebruikt, doch het blijkt zeer duidelijk, dat het amendement van den heer JONES slechts de route van Malmesbury aan de beslissing der regeering overliet. Wordt het bewezen dat de Kalabaskraal-lijn beter zal zijn dan de verlenging van Malmesbury, daar de verandering geen zaak van beginsel raakt, zal het parlement zich waarschijnlijk niet door de woorden van de origineele opdracht laten binden. Er valt ongetwijfeld veel voor de verlenging van Malmesbury te zeggen, en indien de inwoners van dat distrikt thans gerust blijven zitten en dan later met een tweeden witten olifant opgescheept worden, dan zullen zij het grootendeels aan zichzelven te danken hebben. Nu is het de tijd om te werken. Komt de zaak eerst voor het parlement, dan kan ze, zooals dikwijls reeds is geschied, eene politieke kwestie worden, en dan is het voor Malmesbury en Piketberg te laat om invloed uit te oefenen. Om deze reden juichen wij de handelwijze van de deputatie van Malmesbury toe, en niet omdat wij ons zoo dadelijk, zonder verdere informatie, ten gunste van de eene of andere lijn wenschen uit te spreken.</ref> '''9 Desember 1897:''' Op dieselfde dag toe die inleidingsartikel hierbo geskryf is, skryf "Onpartijdig" die eerste brief. Die handelaars tree nie uit eiebelang op soos party dink nie. Die doel is om die boere en ander mense die voordeel van twee markte te bied: sowel Malmesbury (as die groeiende handelskern of naaf) as Kaapstad. As Kaapstad 'n beter mark kan bied, sal die boere soontoe gaan. So nie, is die afstand korter, en die mark groei in die middel van die distrik, sodat almal daaruit kan voordeel trek. Om Malmesbury te probeer afsluit, is nie alleen onbillik nie, die inwoners skiet net hulself in die voet.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Malmesbury—Piketberg. 11 December, Bijvoegsel: 9 December 1897.<br>Aan den Editeur.<br>Waarde heer,—Wat de kooplui en anderen van Malmesbury begeeren is niet dat aan Darling, Hopefield, of Moorreesburg onrecht zal geschieden — zij willen zelf gaarne de lijn zoo na mogelijk bij die plaatsen hebben — maar zij willen de verbinding van Malmesbury, niet alleen in eigen belang, zooals sommigen denken, maar omdat het den boeren en anderen het voordeel van twee markten geven zal in plaats van een, namelijk de markten van Malmesbury en Kaapstad. Indien de Kaapstad een beter markt aanbiedt voor koopen of verkoopen dan Malmesbury, zullen de boeren natuurlijk daar gaan, maar geven die twee plaatsen gelijke kansen, en zij die de meeste energie aan den dag leggen zullen het winnen. Een omweg te maken en Malmesbury te zoeken af te sluiten is niet billijk.<br>De uwe,<br>Onpartijdig.</ref> '''14 Desember 1897:''' D.J. Brink van Piquetberg se brief word eers op [[Kersdag]] geplaas. Hy verwonder hom aan die lede van Malmesbury - daar is tog in Maart 1897 ooreengekom, terwyl almal saam by sir James Sivewright was, om 'n spoorlyn te kry wat die hele distrik sal bevoordeel. Waarom nou so skielik verander? Is dit om die paar handelaars op Malmesbury te bevoordeel, en 10 of 12 plase by Moorreesburg, wat reeds soveel jare die genot van 'n trein het? Al die groot distrikte soos Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld word van die trein "ontroofd". Tussen 200 en 300 plase sal nou daaronder moet ly. Hy vra hom ook af waarom die deputasie ter elfder ure gewag en gehandel het soos 'n dief in die nag, aangesien nie eens 'n verslaggewer toegelaat is nie. Die argumente is volgens hom betekenisloos. Malmesbury-Moorreesburg-Piquetberg is 35 myl, Kalabaskraal na Piquetberg is 60 myl - waar kom hierdie aanspraak vandaan? Dan nog - die landboumasjinerie kan orals gekoop word, nie slegs op Malmesbury nie. Brink betwyfel dit sterk dat 'n hooggeplaaste soos sir James Sivewright sy belofte aan die eerste deputasie sou verbreek: "Neen, dat is bijkans ongelooflijk." Hy glo sir James Sivewright sal deursien dat die Malmesbury-deputasie bloot uit 'n paar handelaars, 'n dokter en 'n prokureur bestaan het – mense wat uit eiebelang handel en nie omgee vir die verafgeleë distrikte nie. Volgens Brink probeer die twee lede van die Laerhuis (Louw en Ryan) nou bloot 'n guns aan hul kiesers bewys, aangesien hulle reeds 'n mosie van wantroue van die kiesers ontvang het. Hy spreek ook sy spyt uit oor mnr. Lochner (LWR), wat voorheen groot ondersteuning in die Sandveld geniet het, en eis dat Lochner 'n duidelike verklaring moet gee oor waarom hy nou teen hulle belange werk.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg lijn. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel, van den 9den dezer, dat een deputatie van Malmesbury haar opwachting gemaakt heeft bij sir James Sivewright.<br>Haar verzoek was om de spoorlijn, die gebouwd zal worden naar Piketberg, veranderd te krijgen. In plaats van van Kalabaskraal, haar van Malmesbury door Mooreesburg, recht door naar Piketberg te hebben. Indien zoo, dan ben ik recht verwonderd over de leden van Malmesbury; terwijl wij in Maart tezamen bij sir James waren en overeengekomen waren om een lijn te krijgen die het geheele distrikt zal bevoordeelen – en waarom dan zoo spoedig veranderd? Is het misschien ter wille van die paar kooplieden te Malmesbury, en 10 of 12 plaatsen te Mooreesburg, die reeds zoo vele jaren het genot van den trein hebben? Al die groote distrikten zooals Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld, worden dan van den trein ontroofd. Tusschen de 200 en 300 plaatsen zullen er onder moeten lijden.<br>En waarom wacht de deputatie tot ter elfder ure en gaat als een dief in den nacht? Niet eens een rapporteur werd toegelaten. De argumenten door de deputatie opgegeven, zijn van geen beteekenis. Ten eerste, de lijn van Malmesbury door Mooreesburg, naar Piketberg, zal 35 mijlen wezen; en van Kalabaskraal naar Piketberg 60 mijlen – van waar die 25 mijlen? – een groote misrekening. Ten tweede, de boeren moeten al de machines te Malmesbury krijgen, – alweer eene misgissing. Overal rond zijn machines te krijgen.<br>Nu is de vraag, kan of zal zoo een hooggeplaatst persoon als sir James, zijn belofte verbreken, die hij aan onze deputatie gedaan heeft, en ook nadat hij zijn bezoek hier afgelegd heeft? Neen, dat is bijkans ongelooflijk. Sir James zal zeker opgemerkt hebben hoe de Malmesburyische deputatie samengesteld was – een paar kooplieden, een dokter, een procureur – personen die alles doen in hun eigenbelang, en zich er weinig aan storen wat er van de verafgelegen distrikten wordt.<br>De 2 leden voor 't lagerhuis trachten hun kiezers een gunst te bewijzen – want zij hebben bij al hunne kiezers een motie van wantrouwen ontvangen. Het spijt mij van den heer Lochner, die in 't Zandveld groote ondersteuning had. Maar wat nu gedaan? Hij zal een duidelijke verklaring moeten geven, waarom hij tegen ons werkt,<br>Ued. dw. dienaar,<br>D. J. BRINK. Izaaskuil, Piketberg,<br>14 December, 1897.</ref> '''16 Desember 1897:''' Die Bondstak op Moorreesburg gee terugvoer. Die plaaslike tak van die Afrikanerbond het 'n kommissie saamgestel om die voorlopige opmeting na te gaan. Dit was geen maklike taak nie, want die regering se punte was nie orals afgesteek nie; hulle moes maar op die boere se woord gaan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Hoe dit sal loop: die spoor sal 'n hele entjie langs die Bergrivier afgaan tot by Zanddrift. Omdat daar baie klowe afloop na die rivier toe, sal hierdie gedeelte moeilik en duur wees om te bou. Vanaf Zanddrift gaan die lyn na die regeringsuitspanning Kruispad, daarvandaan swaai hy Moorreesburg se kant toe en raak die Malmesbury-Hopefield-hardepad by Karbonaatjeskraal. Daarvandaan swaai hy Darling se kant toe, loop na Klipfontein, en sluit uiteindelik by Kalabaskraal aan.<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> Die bevindings:<ref name="ZABondstakopmeting1897" /> * die afstand is dubbel so lank as 'n direkte lyn vanaf Malmesbury na die Bergrivier toe * die koste om die lyn te bou is dubbel soveel as ditto * die lyn, soos dit tans daar afgesteek is, is geensins 'n ontwikkelingslyn nie. Dit loop op die rand van 'n digbevolkte en hoë-opbrengsgebied verby en is 'n nodelose ompad, veral as mens later verder noordweswaarts wil uitbrei. Die Bondstak is gevolglik van mening dat die spoorwegverlenging vanaf Malmesbury na Piquetberg en die noordweste so direk moontlik gemaak moet word, om sodoende die hele koringdistrik se belange op die beste manier moontlik te bevorder.<ref name="ZABondstakopmeting1897">''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Afrikaander: Moorreesburg-tak. 23 December, p. 2: Vergadering gehouden te Moorreesburg op 16 Dec. 1897.<br>De voorzitter, de heer Jac. Lochner, die bij eene vorige vergadering tot voorzitter voor de volgende twee jaren verkozen werd, opende met gebed. De aftredende secretaris de heer J. F. Burnard, die den tak gediend heeft van zijn ontstaan en die met den heer Walters tot assistent secretaris verkozen is, las de notulen der vorige vergadering.<br>De voorzitter merkte aan dat het aanstellen van eene commissie, om de lijn, zooals door de regeering opgemeten na te gaan, niet genotuleerd was. Nadat de secretaris er aan herinnerd had dat hij de vorige vergadering moest verlaten vóór de sluiting, wegens ongesteldheid, werd op voorstel van den heer G. P. Lochner, gesecondeerd door den heer D. Krijnauw Sr., besloten dat de resolutie gepasseerd bij de laatste vergadering tot het kiezen van eene commissie om de lijn na te gaan, uitgelaten omdat de secretaris onwel was, ingevoegd zal worden in de notulen.<br>'''De voorzitter maakte toen bekend dat het doel der vergadering was, rapport van bovengenoemde commissie te hooren; beschrijvingspunten om bij het distriktsbestuur in te leveren te bespreken; en verslag van den geldelijken staat van den tak te nemen. De heer G. P. Lochner gaf verslag van de bevindingen van de commissie, zeggende dat, daar de lijn niet overal afgestoken was, de commissie veel op de gezegden van de boeren daar moesten afgaan. Zooals aangetoond, zal de lijn een heel eind langs de Bergrivier afgaan tot aan Zanddrift. Daar er vele kloven afloopen naar de rivier zal dit gedeelte moeilijk en kostbaar zijn.'''<br>'''Van Zanddrift gaat de lijn naar het gouvernements uitspanning Kruispad, daarvandaan met een zwaai naar den kant van Moorreesburg en den Malmesbury-Hopefield hardenweg raken de te Karbonaatjeskraal. Daar vandaan met een zwaai naar den kant van Darling, naar Klipfontein en vervolgens naar Kalabaskraal. De commissie is van gevoelen:'''<br>'''dat de distantie van de lijn zooals opgemeten, ruim tweemaal zoo groot is als een direkte lijn van Malmesbury naar de rivier;'''<br>'''dat de kosten meer dan tweemaal zoo groot zullen zijn;'''<br>'''dat de lijn zoo als afgestoken geen ontwikkelingslijn is, daar zij op den rand van de dichtbevolkte en veel produceerende area loopt, en ook een noodelooze omweg zal zijn mocht zij later verder naar het N. W. gebouwd worden.'''<br>De andere leden, de heeren D. Krijnauw en dr. G. Steyn stemden met deze zienswijze in.<br>De heer D. Krijnauw vroeg informatie omtrent de Innes-drankbill. Zoover hij het verstond was zij een goede maatregel, daar men veel te verduren had van dronken werkvolk. De wijnboer zou, zijns inziens, er ook niet onder lijden, daar hij zich nu alleen op kwantiteit en niet op kwaliteit toelegt. Dan zou hij voor 70 leggers krijgen wat hij nu voor 100 krijgt.<br>De voorzitter zeide dat de bill goed was behalve de prohibitie clausule, waarvan de heer Innes niet wou afzien.<br>De heer Siemsen vroeg omtrent de paswet. De voorzitter zei dat men nu liefst niet daarover moest spreken; na de elektie zou er nog tijd genoeg zijn.<br>De heer Izaak Lochner klaagde er over dat bandieten aan private personen verhuurd werden waar zij getrakteerd werden, omdat de personen ze goedkoop kregen en dus het doel der straf verijdeld werd.<br>De heer G. P. Lochner klaagde er over dat de scholen op de zending-staties niet gesloten werden gedurende ploeg en oogsttijd; ook dat werkvolk soms een schuilplaats vond bij de zending-staties.<br>De volgende beschrijvingspunten werden na discussie opgetrokken om bij de distriktsbestuursvergadering ingeleverd te worden.<br>'''Dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg en het noordwesten zoo direkt mogelijk gemaakt worde om dat daar door de belangen van het geheele korendistrikt het best zullen worden bevorderd. Dr. Steyn—Fred. Bester.'''<br>Deze vergadering verklaart zich tegen het verhuren van bandieten aan private personen of compagnies, omdat daardoor het doel der straf verijdeld wordt. J. Lochner—P. Marais.<br>De regeering wordt verzocht een maatregel te passeeren de zendelingen verplichtende om dienstboden uit te leveren die zich bij hen schuilhouden. G. P. Lochner—J. F. Burnard.<br>De heer D. Krijnauw sloot de vergadering met gebed, nadat de secretaris verslag van geldelijken staat gegeven had.<br>M. M. WALTERS,<br>Secretaris</ref> '''18 Desember 1897:''' "Op den keper beschouwd" ruik politieke onraad. In die brief op hierdie datum gepubliseer, word vermeld: daar is op Hopefield ooreengekom dit sal nie saak maak waar die spoorlyn begin nie, solank dit net by Darling en Hopefield om gaan draai. Johannes Abraham van Aarde Lochner ("Oom Koos", Lid van die Wetgewende Raad) word daarvan beskuldig dat hy sy eie plaas wat tussen Malmesbury en Moorreesburg lê wil bevoordeel, maar ook sy broers wat almal rondom Moorreesburg boer. Die briefskrywer waarsku ook: Ryan en Louw (LWV's, en Rhodes-simpatisante) is besig om Lochner aan die neus rond te lei. Hulle weet as hulle Lochner ondersteun om die lyn eksklusief na Moorreesburg te dwing (via 'n "onzinnige" rivieroorgang by Swartberg), die Hopefielders dadelik massas petisies sal gaan indien om hul eie regte op te eis. Dit skep doelbewuste verdeeldheid. Die regering gaan dan bloot sê (net soos met die Caledon-spoorlyn): 'Ons kan nie twee lyne na Darling/Hopefield en Moorreesburg bou nie, so julle kry niks nie.' Dit is presies wat Ryan en Louw in die mou voer — hulle wil die projek laat skipbreuk ly sonder om self die skuld te kry. Hy hoop nie dr. Rozenzweig en mnr. Werdmuller word by hierdie gemors ingesleep nie. Aldus, Op den keeper beschouwd.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury spoorwegverlenging. 18 December, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Ik zie in uw inleidingsartikel dat gij melding maakt van eene deputatie die hare opwachting maakte bij sir James omtrent de richting die gemelde verlenging nemen zou, waaraan onze drie parlementsleden deelnamen.<br>Mooi zoo, maar pas op, Oom Koos, gij raakt gefopt.<br>Herinnert u de opinie van de vergadering te Hopefield ten tijde van den triomftocht van de heeren Ryan en Louw. Daar werd het hun ronduit gezegd dat wij niet zullen gelooven dat zij eenig plan hebben om voor de verlenging te werken.<br>Wat zien wij nu? Zij hebben Oom Koos aan den neus. Wij geven niet om het uitgangspunt, of het van Malmesbury of van Kalabaskraal of van elders is, zoolang de rechte lijn gebouwd wordt, dat is, in de richting van Darling, Groenekloof en eene middenweg nemende tusschen Hopefield en Moorreesburg, zoodat beide dorpen daardoor bevoorrecht worden, en de uitgestrekte en vruchtbare distrikten van Groenekloof en Saldanabaai worden ook dan gediend door die lijn. Maar neen, Oom Koos zijn plaats ligt tusschen Malmesbury en Moorreesburg, en Oom Koos zijn broêrs wonen allen daar rondom Moorreesburg. Als de heeren Ryan en Louw nu eenmaal een lijn in die richting voorstaan met behulp van Oom Koos, dan weten zij goed, komen wij dadelijk met sterke petities, en maken op ons recht aanspraak, en zullen de regeering overtuigen dat de lijn in die richting, hierboven omschreven, de rechte lijn is. En om slechts van eene overgangspunt bij Swartberg over de rivier te spreken is immers te onzinnig, gevolgelijk is er verdeeldheid en de regeering is in een en dezelfde positie als met den Caledonschen spoorweg, en zegt:—"Wij kunnen niet twee lijnen, een voor Darling en Hopefield, en een voor Moorreesburg bouwen," en wij krijgen geen spoorweg. Is dat niet juist wat de heeren Ryan en Louw hebben willen? Ziet Oom Koos het schoone plannetje nog niet?<br>Dat de kooplieden van Malmesbury ons den spoorweg misgunnen, kunnen wij hen vergeven, want zij weten heel wel dat voor een tijd ten minste het hun bezigheid zal affekteeren, doch wij willen hopen dat mannen geëerd als dr. Rosenzweig en de heer Werdmuller, zich niet als speelballen in de handen van onze twee leden zullen gaan geven, om door eene verkeerde verlenging voor te staan, het geheele schema gaan helpen verongelukken, dewijl zij bij eene verlenging van den spoorweg niets verliezen en integendeel er veel bij winnen zullen.<br>Voor ditmaal genoeg.<br>Op den keper beschouwd.</ref> '''19 Desember 1897:''' Dr. Rozenzweig se brief verskyn eers op Kersdag in die koerant. Volgens Rozenzweig het die koerant en die briefskrywers die dam onder die eend uitgeruk. By die deputasie van 8 Desember was die meeste lede net saamgenooi; in sy amp as burgemeester was dit uit pure hoflikheid dat dr. Rozenzweig die deputasie vergesel het. Feitlik niemand, behalwe hy as burgemeester en Pierce Ryan (LWV), het 'n paar woorde gesê nie. Nie Louw nie, ook nie Lochner nie. Die deputasie wil geen dorp benadeel nie. Die deputasie wou bloot die beginpunt ("Kalabaskraal") in die plan met "Malmesbury" vervang het. Verder bly die plan soos hy is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Parlementsleden verdedigd. 25 December, Bijvoegsel:Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Met betrekking tot de brieven in zake van de verlenging van den Malmesbury-Piketberg spoorweg, die onlangs in uw geëerd blad verschenen zijn, schijnt het mij dat er een heel boel misverstand is met betrekking tot de handelwijze in deze zaak van onze vertegenwoordigers in de beide huizen, en ook van het eigenlijk oogmerk van de ingezetenen van Malmesbury en de omliggende streken.<br>Eerst wat onze vertegenwoordigers aangaat. Toen wij hun verzochten de deputatie te vergezellen, werd hun uitdrukkelijk gezegd, dat zij alleen gevraagd werden de deputatie voor te stellen aan sir James Sivewright; dat wij hoegenaamd niet wenschten dat zij zouden spreken, daar wij hun een vrije hand wilden laten, in geval andere deputaties, zegge van Darling, Moorreesburg of Hopefield hunne opwachting zouden maken bij den commissaris; dat verder zulks gedaan werd, als een gewone daad van beleefdheid; en laatstelijk, op dat zij op de hoogte van zaken zouden kunnen blijven, in elk geval wat de Malmesbury deputatie betreft. Aan dit verzoek werd dan ook stiptelijk voldaan, en er werd geen enkel woord door de heeren Louw of Lochner gesproken; de heer Ryan wees in korte woorden alleen op de dringende noodzakelijkheid om de verlenging van Malmesbury zelfs, en niet van Kalabaskraal te maken, de regeering eene vrije hand latende, zoodra de lijn de Darling-vlakte bereikt had, d.i. in aanmerking nemende de voorgestelde lijn van Kalabaskraal.<br>Er was hoegenaamd geen sprake van noch Hopefield, Darling of Moorreesburg af te snijden of te benadeelen. Ik wensch in de verste verte niet op te treden als een verdediger van onze vertegenwoordigers, daar zij in staat zijn zichzelven te verdedigen, maar wat ik gezegd heb is na rijp overleg, daar ik van gevoelen ben, dat in deze zaak onze vertegenwoordigers valsch en onjuist beschuldigd worden van Malmesbury de voorkeur te geven boven en tot nadeel van de andere dorpen. Ik heb de deputatie als burgemeester vergezeld, en daar ik op verzoek het woord voerde, denk ik dit aan hen, onze vertegenwoordigers, verschuldigd te zijn. Wat hun oogmerk is of was, daarmede heb ik op het oogenblik niets te doen, ik zeg alleen wat gebeurd is toen wij den commissaris zagen.<br>En wat de ingezetenen van Malmesbury in deze zaak betreft, wij willen noch Moorreesburg, noch Darling, noch Hopefield in den weg staan, alleenlijk wenschen wij, en dat is natuurlijk, dat de verlenging van Malmesbury, en niet van eenig ander station, zal plaats vinden. Overeenkomstig dan ook met ons gesprek met sir James Sivewright, heeft de deputatie twee wegen geïnspekteerd, die zij aan den ingenieur zullen voorleggen zoodra hij hier aankomt; wegen die wij meenen, geene van de andere dorpen zullen benadeelen.<br>R. H. Rozenweig,<br>Burgemeester.</ref> Op '''24 Desember 1897''' ontmoet die deputasie van Moorreesburg (die driemanskap G.P. Lochner, D. Krynauw en dr. G.H. Steyn) vir die nimlike sir James Sivewright. Na afloop van die bespreking met die Kommissaris van Openbare Werke word besluit: op vyf dorpe, by name Malmesbury, Piquetberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield, moet daar 'n openbare vergadering by elkeen afsonderlik gehou word. By elkeen van hierdie vergaderings moet 'n afgevaardigde benoem word. Al hierdie afgevaardigdes sal dan 'n konferensie bywoon om die rigting van die voorgestelde spoorlyn te bespreek. Ongelukkig maak ''De Zuid-Afrikaan'' toe 'n foutjie (?){{voetnota|Daar is 'n enorme verskil tussen konsensus (waar almal oor iets saamstem) en meerderheidsbesluit. As Piquetberg saam met Moorreesburg en Malmesbury sou staan, was dit outomaties drie teen twee (Hopefield en Darling). Of sou die opvolgbrief, gerig aan dr. Steyn van Moorreesburg (waarom nie direk en onmiddellik aan ''De Zuid-Afrikaan'' nie?) bloot 'n manier wees om die werklikheid te probeer manipuleer wat by die ontmoeting gebeur het? Waarom is daardie brief, van sir James Sivewright gerig aan dr. Steyn, boonop op 7 Januarie 1898 op Hopefield voorgelees, as Moorreesburg nie eens genooi was nie?}} deur te skryf: "Sir James Sivewright het belowe dat hy die besluit van die meerderheid van so 'n konferensie sou aanvaar en dat hy die lyn wat deur die konferensie bepaal is sou laat opmeet."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 25 December, p. 2: Men zal uit de correspondentie in ons blad zien, dat de inwoners van de distrikten Malmesbury en Piketberg aan 't roeren zijn, omtrent de opmeting van den voorgestelden spoorweg. Een deputatie van Malmesbury heeft reeds hare opwachting bij den commissaris van openbare werken gemaakt, en gisteren ontmoette deze een deputatie van Moorreesburg, bestaande uit de heeren G. P. Lochner en D. Krynauw en dr. G. H. Steyn. De deputatie werd vergezeld van en voorgesteld door de heeren parlementsleden Lochner, Louw en Ryan. Nadat de zaak grondig besproken was en de deputatie alle argumenten ten gunste van hare beschouwing had aangevoerd, kwam men tot de volgende verstandhouding: Op de vijf dorpen Malmesbury, Piketberg, Darling, Moorreesburg en Hopefield zal een publieke vergadering gehouden worden met het doel een afgevaardigde te benoemen naar een conferentie van deze afgevaardigden om de richting welke de voorgestelde lijn behoort te nemen te bespreken. Sir James Sivewright beloofde, dat hij de uitspraak der meerderheid eener zoodanige conferentie zal aannemen en dat hij de lijn door de conferentie te worden bepaald zal laten opmeten. De deputatie nam genoegen in deze schikking en zal dadelijk stappen nemen eene conferentie zoo spoedig mogelijk belegd te krijgen.</ref> '''28 Desember 1897:''' "Groenekloover" se brief op hierdie datum gepubliseer dink aan hul hele ekonomie wat in duie gaan stort met die runderpes wat tans in die land woed. Die skrywer vra of sir James Sivewright nie self tydens sy besoek aan die streek die noodsaaklikheid daarvan ingesien het om die inwoners van Hopefield, Vredenburg, "de Baai" (Saldanhabaai) en Darling nader aan 'n spoorlyn te bring nie. Hul groot hoeveelhede graan, hout, kalk en ander produkte moet met ossewaens aangekarwei word Malmesbury toe. Ter wille van die "koopmansstand van Malmesbury" word die inwoners van die genoemde dorpe nou almal uitgesluit.<br> Net soos Brink, trek hy Moorreesburg se status in twyfel deur te vra of dit dan "so 'n groot handelstad" is dat die trein direk soontoe moet loop; hy stel eerder 'n roete voor wat tussen Hopefield en Moorreesburg deurloop om albei te bevoordeel.<br> Verder probeer hy die geologiese besware teen die Weskusroete afbreek: die bewering dat die lyn vanaf Kalabaskraal deur 'n "zandvlakte" moet loop, is volgens hom oordryf, aangesien die bodem eintlik uit gelykliggende gruis en klei bestaan. Hy beweer die spoorlyn na Hopefield toe is selfs beter as die binnelandse roete vanaf Malmesbury, wat gekenmerk word deur hoë heuwels en steil hellings waar die spoorlyn vreeslik sou moes kronkel. Dan kom die oproep tot aksie: "Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Spoorweg van Malmesbury naar Piketberg. 28 December, p. 2:Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Ik zie in uw inleidings-artikel van Zaterdag, 9 December, dat een deputatie zich te Malmesbury heeft gevormd, met onze drie vertegenwoordigers in het parlement, en sir James Sivewright heeft ontmoet om de spoorweg-opmeting van Kalabaskraal naar Piketberg tegen te werken.<br>Was sir James niet zelf hier rond, en heeft hij niet zelf de noodzakelijkheid gezien dat ook wij, de ingezetenen van Hopefield, Vredenburg, de Baai, en Darling nader aan den spoorweg worden gebracht, daar wij een groote hoeveelheid graan, hout, kalk en andere produkten produceeren, die over zware wegen moeten aangebracht worden naar Malmesbury? Dit geschiedt nu meestal met ossen. Wanneer de runderpest deze dieren wegneemt, zal de produktie moeten verminderen. Ter wille van den koopmansstand van Malmesbury moeten wij uitgesloten worden. Waarom moet de trein direkt naar Moorreesburg? Is zij zulk een groote handelsstad? Wanneer de lijn tusschen Hopefield en Moorreesburg doorgaat, zullen beide plaatsen bevoorrecht worden. Zij geven voor dat de lijn van Kalabaskraal door een zandvlakte moet gaan. Het is niet erg zanderig. Langs den geheelen weg is gruis en klei te vinden, en een gelijke vlakte. Integendeel van Malmesbury niets dan hooge heuvelen en steile hellingen, waar de lijn kronkelende zal moeten gaan.<br>Kiezers van bovengenoemde distrikten, let op uwe leden, dat wij hen verder geen steun geven, daar zij voor ons niet willen werken: maar eigenbelang bij hen het zwaarst weegt, doordat zij alleen belang bij den koopmansstand te Malmesbury hebben.<br>Waakt op, medebroeders, houdt vergaderingen, ontmoet den hoofd-ingenieur en den commissaris van publieke werken, met deputaties, om onze belangen bloot te leggen.<br>Door bovenstaande in uw geëerd blad op te nemen, zult gij verplichten,<br>de uwe,<br>Groenekloover</ref> '''6 Januarie 1898:''' "Land en Volk" se brief word 'n dag voor die beplande spoorwegvergadering op Hopefield gepubliseer. Daarin waarsku die skrywer dat die inwoners van Hopefield die komende Vrydag alles in hul vermoë sal probeer doen om die voorgestelde Piquetberglyn te verkry. Hy vind dit egter ironies dat die Weskusbewoners van Saldanhabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en die Sandveld ingespan word om te help "saamskreeu", aangesien hulle in elk geval toegang tot goeie hawens het om hul oeste binne 'n week of twee per skip te verskeep. Volgens hom is dit nie die boere self wat die grootste voorstanders van die spoorlyn Hopefield se kant toe is nie, maar die winkeliers van Hopefield, wat hulle ewe min steur aan die belange van die hinterland. "Land en Volk" maan die lesers tot kalmte en verdedig vir Oom Koos Lochner (LWR). Hy verduidelik dat Lochner die Moorreesburg-deputasie bloot uit hoflikheid vergesel het en nie uit eiebelang handel nie, maar in landsbelang. Hy vra waarom die mense van Vanrhynsdorp, Clanwilliam en Piquetberg vir twee myl se vervoer in plaas van een moet betaal, waarom hul goedere twee dae in plaas van een moet reis, en waarom die land twee pond in plaas van een moet betaal bloot om Hopefield te akkommodeer. As die hooflyn egter in 'n reguit lyn vanaf Malmesbury (die distrik se hoofstad en digsbevolkte deel) loop, kan Darling en Hopefield mettertyd taklyne bykry. So nie, sal almal permanent moet swaardra aan dieselfde duur vragpryse en ongerief as wat tans op die Kraaifontein-lyn verduur word. Laastens waarsku hy die kiesers teen die faksie van "Oubaas" {{Voetnota|Waarskynlik Jan A. Basson}} en maan hulle om vir hul eie mense (Afrikaners soos Lochner) te stem, eerder as om die belange van "jingo's" en Rhodes-manne soos James Douglas Logan te bevorder.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. 6 Januari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Terecht zegt ge dat de Afrikaander-partij het kan winnen, indien zij kleine geschilpunten wil laten varen en eendrachtig wil meewerken. Vrijdag wordt er eene vergadering gehouden te Hopefield, waar men alles zal probeeren om de voorgestelde Piketberg-lijn te verkrijgen zooals die thans wordt opgemeten. De menschen van Saldanabaai, Vredenburg, St. Helenabaai en Zandveld, die geen grooter gebruik van den spoorweg zullen maken, al komt die waar hij thans opgemeten wordt in stede van waar hij behoort te zijn, daar zij in het gezicht van goede havens wonen, vanwaar zij hunne oogsten in een of twee weken kunnen afschepen, zullen moeten helpen schreeuwen. Sir James zal geprezen worden: diens voornemen om de publieke gebouwen aan het einde van het dorp te plaatsen, zal vergeten worden. De vertegenwoordigers zullen gevraagd worden te bedanken. Den heer Lochner zal alle steun ontzegd worden. Dat de winkeliers van Hopefield hun best doen den spoorweg aan hun deur te krijgen, is toe te geven; zij zijn gewoonlijk de lieden die zich niet veel over het land bekommeren.<br>Doch de burgers, de boeren, behooren toch voorzichtig te zijn en niet met "Op den keeper beschouwd" te spreken, van den heer Lochner uit het parlement te willen houden. Want vooraf, de heer Lochner heeft nog maar de Moorreesburg-deputatie vergezeld, iets dat hij welvoegelijkheidshalve niet kon weigeren. Maar gesteld dat hij er voor zou zijn dat de spoorweg direkt gaat van den terminus, de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte van het land, in plaats van van Kalabaskraal met omwegen door een streek waar de bevolking dun is en men vanwege het zand den spoorweg niet zal kunnen bereiken, dan nog werkt hij niet in eigen belang zooals "Op den keeper beschouwd" zegt, maar in 's lands belang. Is het niet in belang van Van Rhijnsdorp, Clan William en Piketberg als de lijn rechtuit loopt, en zij dus voor één in plaats van voor twee mijlen moeten betalen, dat goederen één in plaats van twee dagen moeten reizen. Is het niet in 's lands belang dat één in plaats van twee pond uitgegeven wordt. Maar wat nog meer zegt, is eens een lijn naar het noord westen zoo direkt mogelijk van de hoofdstad van ons distrikt, door het dichtst bevolkte gedeelte des lands dan kunnen Darling en Hopefield nog altijd taklijntjes krijgen: doch is er eens een lijn van Kalabaskraal door het zand met zulke omwegen dan zal men altijd de groote vrachtprijzen moeten betalen, het ongemak moeten uitstaan en dezelfde klachten moeten hooren die nu van de Kraaifontein-lijn opgaan.<br>Maar zooals ik zeide het is natuurlijk dat de Hopefielders hun best doen om den trein zoo na aan hun deur te krijgen als mogelijk is. Zij moeten echter voorzichtig zijn dat zij 's lands vijanden niet in de hand werken. Te Darling bestaat er een partij ten gunste van den heer Logan. Den Rhodes-man, en pas op voor "Oubaas" hij wil u den heer Lochner laten tegenwerken en zegt "liever een advokaat of iemand anders dan onze vertegenwoordigers". Doch zoudt ge den heer Lochner, den Afrikaander, willen verruilen voor den heer Logan, de jingo? Gij zegt neen. Wel bedenk kalm wat in belang van het land is en niet wat voor u het voordeeligst is. Laat staan een klein geschil dat u niet tot nadeel is en in belang van het land is en bevorder de kandidatuur van een Afrikaander in plaats van hem tegen te werken en de kansen van een jingo en Rhodes-man te bevorderen, dan komt gij het best uwen plicht na jegens<br>Land en Volk.</ref> '''8 Januarie 1898:''' 'n Brief van "Een Boer" word gepubliseer waarin hy "komplimente" uitdeel ter verdediging van Oom Koos Lochner (LWR). Aan "Op den keper beschouwd" vra die skrywer deur watter bril hy kyk as hy beweer Lochner word aan die neus rondgelei — dit is volgens hom beslis 'n "sir James-bril". Hy bestempel "Op den keper" as 'n "vreemdeling in Jerusalem" omdat hy ooglopend nie besef Moorreesburg produseer meer as Darling, Hopefield en die Sandveld tesame nie. "Een Boer" vra retories watter sonde Lochner gepleeg het dat hy uit die parlement gehou moet word. Is dit omdat hy in die distrik se "graankas" woon en die trein eerder deur die vrugbare koringvelde van Moorreesburg wil sien loop as deur die "steenbok-rietvelde" van Hopefield? Of is dit omdat Lochner vir sir James Sivewright vasgevat het oor sy geheime, ongewilde planne om die plaaslike magistraatskantoor te verskuif? Die skrywer spot dat "Op den keper" nou naïewelik verwag dat Piquetberg, Clanwilliam en Vanrhynsdorp almal in gelid sy politieke bevele sal uitvoer, en vra sardonies of "Op den keper" dalk self vir die parlementssetel mik, of dalk vir James Logan gaan stem. "Groenkloover" spog met sy verskeidenheid produkte, soos rog, asof dit die edelste graansoort is. Weliswaar vind mens daar 'n bietjie koring, maar inderdaad ook knopbos en jakkalsbos, wat so vir drie sjielings en 'n sikspens per sak verkoop. Daarteenoor verkoop die veragtelike Moorreesburg duisende sakke koring, hawer en gars. Boonop herinner die skrywer vir "Groenekloover" aan Darling se enigste noemenswaardige bate, "hoofdman [Jan A.] Basson"{{voetnota|Die gebruik van die term 'hoofdman' deur 'Een Boer' is 'n doelbewuste retoriese vernedering. In die 19de-eeuse Kaapkolonie was 'hoofdman' (headman) die amptelike koloniale term vir tradisionele leiers wat aan stelsels soos huttebelasting onderworpe was. Deur Groenekloof so te marginaliseer en gering te skat, probeer hy die aanspraak op spoorweginfrastruktuur en parlementêre verteenwoordiging ondermyn.}} se soutpan. "Zandvelder" se eie grond is net vir bokke en beeste geskik; dié probeer Moorreesburg se vermoëns verkleineer deur bloot van "twaalf plase" te praat. Asof "Zandvelder" nie reeds terdeë van oor die honderd plase rondom Moorreesburg bewus is wat tussen 500 tot 2 000 sakke koring en 1 000 tot 3 000 sakke hawer en 'n groot hoeveelheid rog en gars oplewer nie. "Een Boer" sluit af met 'n waarskuwing gerig aan die skrywers om reguit met Lochner te praat wanneer hy hul vergadering besoek, in plaas daarvan om agter skuilname weg te kruip, en vra die deurslaggewende vraag: wie lei sir James Sivewright werklik aan die neus rond?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Die Piketberg-spoorweg. 8 Januarie, Bijvoegsel: Aan den Editeur.<br>Mijnheer, – Vergun mij deze verdediging van oom Koos in uw geëerd blad. Elke week zie ik een hatelijk stuk in uwe uitgave tegen oom Koos, en wel uit Hopefield, Darling of Zandveld. Uit Hopefield is er een die het "op den keper beschouwt". Hij herinnert oom Koos aan den triomftocht van de heeren Louw en Ryan, en zegt dat zij oom Koos bij den neus gehad hebben. Door welken bril heeft hij dat gezien? Zeker door een "sir James" bril.<br>Dan weer in een tweeden brief veracht hij Moorreesburg als niets beteekenende. Arme keperbeschouwer, zou hij zulk een vreemdeling in Jeruzalem wezen dat hij dat hij niet weet dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld te samen. Nu moet oom Koos, omdat hij in de nabijheid van Moorreesburg woont en de trein door de vruchtbare korenvelden van Moorreesburg eerder kan gebouwd worden dan door de steenbok-riet-velden van Hopefield, uit het parlement, of is het omdat oom Koos ter elfder ure kennis heeft gekregen van de geheime plannen van dienzelfden sir James die op den keper nu zoo hoog roemt, om het magistraatskantoor te verplaatsen, tegen den zin van de ingezetenen en omdat oom Koos sir James zoo na op de hielen zat, dat hij niet tegen den zin van de ingezetenen kon gaan? Met behulp van Piketberg, Clanwilliam en Vanrhijnsdorp moet oom Koos nu uit het parlement gehouden worden alsof die dorpen zoo dadelijk gewillig zullen wezen om "op den keper" te gehoorzamen. Voor wie gaat "op den keper" stemmen? Voor Logan, of streeft hij zelf naar een zetel in het parlement?<br>Dan komt "Groen kloover" met zijn produkten voor den dag, zooals rog, alsof rog de edelste graansoort is. Een beetje koren vindt men en Knobbosch en Jakkalsbosch en zij verkoopen dat voor drie shillings en een sixpence per zak, terwijl andere plekken het voor twee shilling verkoopen. Het verachte Moorreesburg levert duizenden zakken koren, haver en gerst. Oom Koos moet nu uit het parlement, want hij woont nabij Moorreesburg. Wat kan oom Koos het helpen, dat hij in die graankas woont? Maar "Groenkloover" vergeet het harde pad van Kalabaskraal naar Klipfontein.<br>"Zandvelder" met grond voor bokken en beesten alleen geschikt, spreekt van twaalf plaatsen in Moorreesburg alsof hij niet weet dat er over de honderd plaatsen zijn die van 500 tot 2000 zakken koren en 1000 tot 3000 zakken haver en een groote hoeveelheid rog en gerst opleveren. Alweer moet oom Koos uit het parlement, want hij woont te Moorreesburg. "Groen kloover" heeft nog vergeten hoofdman Basson zijn zoutpan.<br>Hopefielders, "Groenkloover" en "Zandvelder", wacht tot oom Koos bij jullie vergadering komt houden. Spreekt dan man tegen man, maar niet met weggestoken namen, want dit toont uwe zwakheid. En spreekt tot geen voordeel van uwe zaak, maar veroordeelt het. Ik wil nu op mijne beurt vragen: wie heeft sir James aan den neus? Darling, Hopefield en Zandveld, pas op.<br>Ik noem mij,<br>Een Boer.</ref> '''8 Januarie 1898:''' In dieselfde uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' reageer "Moorreesburger" heftig op "Op den keper beschouwd" se vroeëre aanvalle. Hy herinner die lesers wie eerste die regering om 'n spoorweg genader het: "Het was Moorreesburg en geen een ander, en daarom Moorreesburg verdient een spoorweg." Die skrywer bestempel sy opponent as gans onkundig en "bekrompe van geest". Al stem hy saam dat sir James Sivewright 'n intelligente man is, waarsku hy dat die Kommissaris van Openbare Werke feilbaar is en dat sy besluite slegs so goed is as die inligting wat hy ontvang. Wanneer mense soos "Op den keeper", wat met oogklappe deur die lewe gaan, vir Sivewright mislei met "schoone woordjes" en vleiery, loop die land die gevaar dat 'n spoorlyn gebou word wat op "gunste en gawes" gebaseer is, in plaas van een wat die meerderheid van die bevolking bevoordeel. Hy voeg by dat die Moorreesburgers geensins "beneveld" of kortsigtig is nie; hulle weet presies wat hul parlementsverteenwoordigers beoog en steun 'n roete wat ekonomies lonend sal wees. Die voorgestelde spoorlyn wat op daardie stadium deur die sandvlakte opgemeet word, kan volgens hom nooit winsgewend wees nie, aangesien dit die streek se vrugbaarste landbougrond uitsluit. Die brief sluit af met 'n uitdaging aan "Op den keeper", om sy wa en perde in te span en self na Moorreesburg se plase te kom kyk. Die reusagtige koring- en strooimiedens wat daar staan, sal die kusstreek se sandhope vinnig laat klein lyk.{{voetnota|Die koring- en strooimiedens in die Swartland was letterlik so groot soos huise gestapel. Al sedert 1719 in Peter Kolbe se dae: "Wenn sie es nach Hause gebracht haben, so legen oder schlichten sie es in grosse Hauffen aufeinander, die sie Myden [mijten] nennen: und lassen es also in solchen Hauffen nachdem sie es mit Stroh obenauf wohl verwahret haben, unter freyen Himmel liegen. Es werden aber diese Korn-Hauffen über 20. biß 30. Schuhe hoch, und nach Proportion breit; deswegen aber oben mit Stroh bedecket, damit das Wasser, wenn es etwa ungefähr regnen sollte, ehe sie ausgetroschen hätten, nicht hinein lauffen und innenwendig die Körner anstecken möge, daß sie auswachsen, oder gänzlich zu schanden werden."}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Voor de rechtuit-lijn. 8 Januarie, Bijvoegsel: Mijnheer, – Ik zie in uwe uitgave van 30 December een brief geteekend "Op den keeper beschouwd" omtrent de Malmesbury-spoorweg-verlenging. "Op den keeper beschouwd" valt de Moorreesburgers en oom Koos aan, omdat oom Koos saam was met de deputatie naar sir James. Maar de schrijver moet geheel en al onbekend wezen met de zaken van Moorreesburg, of verkeerd ingelicht zijn. Hij is zeer bekrompen van geest, en doet de vraag: sedert wanneer is Moorreesburg zoo belangrijk geworden? Is het niet [be]ter [v]oor oom Koos het publieke platform [te] [b]eklimmen? Ik vraag "Op den keeper be[s]chouwd" ook eens: Wie was de eerste die de [re]geering [o]m [ee]n spoorweg gevraagd heeft? [Het] [was] Moorreesburg en geen een ander, en [daaro]m Moorreesburg verdient een spoorweg. [Ik] [za]l opgaven noemen en zal uitvoeren hoeveel [hoe]veel [gra]an hier gewonnen worden.<br>Verder zegt hij dat het goed is dat sir James een goed hoofd heeft, anders was hij reeds gek geworden. Ik stem gaarne met den schrijver in dat sir James een goed hoofd heeft, maar het is niet altijd het geval dat iemand met een goed hoofd ook eens recht doet, want een mensch is feilbaar. En dan wordt iemand als sir James verkeerd ingelicht, want zoo iemand als "Op den keeper beschouwd" die niets weet van zaken, aan sir James verkeerde voorstellingen geeft, en schoone woordjes vertelt en uitnoodigt, enz., dan wordt er een lijn gebouwd, niet naar den wensch van de meerderheid der bevolking en geen lijn die betalen zal, maar een naar gunst en gaven.<br>Vanwaar komt het eigenbelang daar u van spreekt? "Op den keeper beschouwd" ziet den splinter in zijn broeders oog, maar vergeet den balk in zijn eigen oog. Zooals de lijn nu opgemeten wordt zal ze niet betalen, want ze zal door de zandvlakte loopen, terwijl de goede [gronden] [b]uiten[sl]uiting blijven. De Moorreesburgers [zijn] [niet] [b]eneveld om het in te zien dat onze [ver]tegenwoordigers met een verlenging willen [werke]n. Maar wij met onze vertegenwoordigers [willen] [ee]n lijn hebben die betalen zal, anders [staan] [w]ij [m]at. Maar "Op den keeper beschouwd" moet eerst een kar inspannen, of als hij geen kar en paarden heeft, zijn buurman erom vragen, en een reisje door Moorreesburg maken. Kijk [en] [oor]deel dan voor u zelf. De grootte dier [ko]ren- en der stroohoopen die wij hier hebben [getui]gen of u daar in het zand ook zulke [din]gen kunt hebben.<br>De uwe,<br>Moorreesburger.</ref> '''10 Januarie 1898:''' "Op de keper beschouwd" antwoord "Land en Volk", "Boer" en "Moorreesburger" almal in een enkele brief vanuit Hopefield. Hy verskaf egter geen nuwe feite om sy eie saak te versterk nie; sy verdediging steun hoofsaaklik op ''tu quoque''-teenaanvalle. Hy deel eers 'n paar klappe uit deur homself as jonk, voortvarend en wêreldwys aan die leser te bied, teenoor die binnelandse "ou oompies" wat die bal volgens hom heeltemal misslaan en deur hul kleingeestigheid glad nie die groot geheelbeeld kan insien nie. Dat hy die spoorwegsake van die begin af reg opgesom het, spreek duidelik uit die grootste politieke vergadering in die distrik wat tot nog toe op 7 Januarie op Hopefield plaasgevind het. Hy het die moeilikheid sien kom, en daar is dit nou. Net soos hy voorspel het.<br> Hy ontken dat sy (en andere) se vroeëre briewe "haatlik" teenoor oom Koos Lochner was; die briewe gaan Lochner bloot "te lijf" omdat hy nie konsekwent optree nie. "Op de keper" vra waarom "Boer" vir Lochner in die bresse moet tree. "Waarom antwoordt hij niet zelf?" Die skrywer merk op "Boer" was duidelik nie self teenwoordig toe die Kommissaris, sir James Sivewright, deur die distrik gereis het nie. "Op de keper" was egter self daar en het gesien hoe Lochner en Ryan destyds by Hamburgshoogte en op Hopefield instem met die presiese roete wat tans opgemeet word. Vir die skrywer is hierdie skielike ommeswaai van die parlementslede verdag. Hy onthou nog hoe hierdie selfde menere verlede jaar nog die deputasie uit Piquetberg, Clanwilliam en Hopefield na sir James Sivewright vergesel het. Die skrywer waarsku dat "Oom Tommy" [Thomas Louw] sekerlik nou kliphard in sy mou sit en lag—"dat men zijn kleintongetje kan zien"—terwyl hy kyk hoe die boere blindelings oor hul eie voete val. Hy voer aan die hele spoorwegskema sal noodwendig verongeluk as die Moorreesburgers so selfsugtig bly en weier om met dieselfde as die Sandvelders tevrede te wees. Hy pleit vir samewerking om die hande van die regering te sterk vir 'n ontwikkelingslyn wat ’n goue middeweg deur die distrik neem, en vra ten slotte waarom "Boer" self onder 'n skuilnaam skryf as hy oor sy anonimiteit kla.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg-spoorweg. 13 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Hopefield, 10 Jan. 1898.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,–Vergun mij zoo kort mogelijk "Land en Volk," "Boer" en "Moorreesburger" eventjes te straffen. Die ou oompies slaan den bal geheel mis. "Op de keper beschouwd" leest met zijn eigen bril, en zoo hem een langen leeftijd vergund wordt, hoort gij meer van hem, en de tijd zal leeren dat recht en gerechtigheid bij hem oneindig meer beteekenen dan eigenbelang. En dat "Op de keper beschouwd" zaken van den beginne af aan recht heeft opgevat, getuigt de grootste politieke vergadering van het distrikt te Hopefield gehouden op 7 Januari 1898.<br>"Boer" spreekt van hatelijke brieven, waar komt de hatelijkheid in? Wij gaan den edelen heer Lochner te lijf, omdat hij zich inkonsequent gedraagt. Maar waarom voor den edelen heer zoo in de bres gesprongen? Waarom antwoordt hij niet zelf? "Boer" was zeker niet tegenwoordig bij de ontmoeting van sir James op Hamburgs hoogte en te Hopefield ten tijde van zijn reis door het distrikt, "Op de keper beschouwd" wel, zoo ook de edele heeren Lochner en Ryan, en het was pleizierig de heeren toen te hooren instemmen met de richting thans onder opmeting, en waren zij dan destijds vreemdelingen en onbekend met hun eigen distrikt? en waren zij niet diezelfde heeren die verleden jaar de deputatie van afgevaardigden uit Piketberg, Clanwilliam en Hopefield bij sir James vergezelden, en wat was toen hun gedrag, en hoe blijkt het nu? Wat zeide de heer Lochner toen, en wat de heer Ryan, en waarom zoo kort omgesprongen? Neen, oom "Boer", ik zie gij neemt de zaken verkeerd op, omdat gij met het rechte der zaak onbekend zijt, en het zal toch al te moeilijk voor sir James wezen om den spoorweg bij de deur van iederen boer te brengen. En oom Tommy lacht, dat men zijn kleintongetje kan zien, als hij ons over dat struikelblok heen en weer ziet tuimelen, dat het geheele schema noodwendig moet verongelukken, indien gij Moorreesburgers, niet met net zooveel als wij tevreden zijt.<br>Wij verlangen niet u geheel en al uitgeworpen te zien, maar waarom zoudt gij zoo zelfzuchtig wezen om de rechten van anderen niet te billijken? En was uwe pen niet huiverig toen gij nederschreef dat Moorreesburg meer produceert dan Darling, Hopefield en Zandveld samen? En dan nog uwe aanmerking over knobbosch, jakhalsbosch en de aanmerking van "Moorreesburger" over "kar en paarden te leenen." Zijn zulke aanmerkingen niet al te ver gezocht en kinderachtig? Gij laat u door uwen gedachtenloop vervoeren, en geraakt in verwarring, een bewijs van kleingeestigheid oompie<br>het is een naarheid,<br>maar de waarheid.<br>Laat ons liever samenspannen en de handen van de regeering sterken, door eene ontwikkelingslijn welke ons plechtiglijk beloofd is, en waarop wij rekenen, gebouwd te krijgen, daardoor zullen wij ons land en distrikt een dienst bewijzen, want het geheele noordwestelijke distrikt zal alsdan oneindig meer produceeren, want het feit kan niet weggeredeneerd worden, dat onze boeren in een goed seizoen meer kunnen produceeren dan wat zij met hun twee of drie span vee kunnen wegrijden. Maar als de trein eenmaal loopt zooals thans opgemeten wordt, dan komt spoorwegvervoer in bereik van bijna ieder deel van ons distrikt. En neemt de kaart, dan zal een ieder zich spoedig overtuigen dat de lijn die opgemeten wordt eenen goeden middenweg door het distrikt neemt.<br>Heer editeur, nog net dit, want ik maak te veel inbreuk op uwe ruimte. "Boer" zegt, ik schrijf naamloos, maar waarom wilt gij mijn naam weten? Overtuigt mij dat ik onwaarheid verkondig.<br>En wat doet hij, hij spaart de waarheid en teekent "Boer," hoe strookt dit? Men zal met mij instemmen, dat tenzij beter argumenten uit Moorreesburg worden vernomen, het de moeite niet betaalt er verder notitie van te nemen. U nogmaals dankende, blijf ik<br>Op de keper beschouwd.</ref> '''15 Januarie 1898:''' Omdat ''De Zuid-Afrikaan'' na afloop van die Hopefieldvergadering (gehou 7 Januarie) op 11 Januarie gevra het vir syfers en opgawes bo retoriek, <ref name="ZA18981101" /> skryf Jan A. Basson die brief op Droogevlei, Groenekloof.{{voetnota|Die ouer naam is Drooge Valley op die topografiese kaart; vandag heet die plaas Droëvlei - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318AD Darling. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker}} Die brief word 22 Januarie geplaas. Basson glo nie die skrywer "Groenkloover" kan 'n Groeneklower wees nie, want 'n Groeneklower in murg en been sal uit respek nooit 'n naamlose brief aan 'n koerant skryf nie. Basson neem homself as voorbeeld: hy het by Hopefield nie sy gevoelens onder stoele en banke weggesteek nie; hy het ronduit oop en eerlik gepraat, en is ook bereid om die klein foutjies van Lochner te vergewe en te vergeet. Hy en sy seun sal steeds vir Lochner in die komende verkiesing stem. Basson het sy redes. Groenekloof het nog nooit Moorreesburg enige leed aangedoen nie, maar "Boer" ag homself die reg toe om Groenekloof te verag, bespot en te beledig, terwyl hy lofliedere sing oor die groot miedens en strooihope wat die Groeneklowers nie het nie. Om nou rog, jakkalsbos en knopbos op te haal is onnodig - wat oorbodig is, is onbenullig. Boer herinner Groenekloover selfs aan "hoofdman Bason en zijn zoutpan" - met daardie eretitel is Basson glad nie gediend nie, aangesien hulle almal in Engels en Hollands kan lees, skryf en redeneer, en hom as hoofman daarom nie nodig het om namens almal te dink nie. Basson erken dit is waar, Groenekloof het nou nie die koringopbrengs wat Moorreesburg noodwendig het nie. Groenekloof het egter nie heeltemal niks nie, te midde van die roes wat die streek geteister het. M. Duckitt, van Alexandersfontein, se opbrengs was 900 mud koring (±81,6 metrieke ton); W. Basson, van Bonteberg, 700 mud koring (±63,5 metrieke ton); J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koring (±59 metrieke ton), sonder om ander graansoorte in te sluit. Dit is maar drie plase, al kan hy 'n dosyn ander opnoem. Anders as "Boer", roem Groenekloof nie slegs op graan nie. Die Groeneklowers se mark is baie meer gediversifiseerd as dit. Groenekloof lewer jaarliks 350 leggers (201 950 ℓ) wyn, sonder om nog die brandewyn in te reken. Groenekloof verkoop jaarliks duisende skape en honderde beeste en bokke. Groenekloof lewer jaarliks op die produktemark in Oktober honderde bale langwol, sonder brandsiekte, tot eer en voorbeeld vir Malmesbury, en maak as't ware die mark oop tot Moorreesburg se voordeel, naamlik vir kortwol.{{voetnota|Dié sin is tweeledig. Hy argumenteer dat Groenekloof se hoë-gehalte langwol (wat baie gesog was, omdat die 19de-eeuse masjinerie slegs hierdie tipe vir fyn klere kon gebruik) die groot wolkopers na die Malmesburymark lok. Omdat Groenekloof se topproduk die mark "oopmaak" en die pryse stimuleer, kry die Moorreesburgse boere byna as 'n guns 'n beter prys vir húl minderwaardige produk as wat hulle normaalweg sou kry.}} Die wolkopers van Malmesbury is sy getuies. Groenekloof lewer jaarliks 'n groot hoeveelheid botter op. Enkele bottermakers sluit in:{{voetnota|Net mooi in 1899, 'n jaar later, het twee Swede, Nils Georg Möller en G. Threnström hulle in Darling gevestig, om 'n romery van hul eie te begin in 1901. In 1906 het die onderneming so groot geword dat dit oorgeneem moes word deur boere wat 'n koöperasie gestig het. Mnr. Martin Versfeld van Slangkop was die eerste voorsitter van die direksie en hy het dit gebly tot in 1926. - ''vide'' Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling, 1953, p. 89}} * M. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Versfeld, Slangkop, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * W. Basson, Bonteberg, maak gemiddeld 200 lbs. (90,72 kg) per week. * M. Duckitt, Alexandersfontein, maak gemiddeld 150 lbs. (68,04 kg) per week. :en nog vele andere. Groenekloof lewer duisende sakke van die allerbeste kalk op. Duisende sakke bas vir looierye. Groenekloof het 7 soutpanne, waarvan een te Droogevlei, wat alleen, volgens noukeurige berekening, 120 000 mud (±12 360 metrieke ton teen 103,00 kg per mud sout) sout per jaar kan lewer. Basson benut dan [[naamsmousery]]: omdat lord Charles Somerset, sir James Sivewright, generaal Goodenough, en menere Middelton, James Sauer, Ross en menig andere gesê het Darling en Groenekloof het potensiaal, daarom moet dit reg wees. Dat jakkals nou sy eie stert moet prys is vir Basson pynlik, maar dit dien as 'n "noodzakelijke verdediging [...] voor ons in een tijd van spoorweg-spanning".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Malmesbury-Piketberg spoorweg. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Droogevlei, Groenkloof,<br>15 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer,—Ik zie in Ons Land van 7 Januari een schrijven uit Moorreesburg, onderteekend "Boer", waarin hij den ed. heer Lochner verdedigt tegen de aanvallen uit Hopefield, Zandveld en Darling.<br>Nu wat Darling aangaat kan ik volmondig verklaren, dat er daar nooit een brief tegen den heer Lochner is geschreven; de brief, onderteekend Groenkloover is niet te Darling geschreven daar ben ik [zeker] van. Want wij Groenkloovers zijn [niet] gewoon anderen in nieuwsbladen naam[loos] aan te vallen, daartoe hebben wij te veel respekt voor anderen en voor ons zelven, en zoo wij schrijven dan onderteekenen wij onze namen, zoo als ik ga doen.<br>Nu wat ik tegen den heer Lochner te zeggen heb, dit heb ik publiek te Hopefield gezegd, niet onder een dekmantel, en verder ben ik heel moedig hem in der minne alles te zeggen en te vergeven. En wat meer is ga ik met mijn zoon nog voor hem stemmen; daartoe heb ik mijn reden.<br>Maar laten wij nu een kijkje doen in de resumé van "Boer" uit Moorreesburg, hoe of hij tegen ons onschuldig te velde trekt, daar wij hem "en geheel Moorreesburg" nooit eenig leed gedaan hebben. "Boer" barst los, veracht Groenkloof, bespot ons, beleedigt ons, waartoe hij in de verste verte geen recht heeft. Laten wij zien wat hij zegt. Groenkloof heeft een beetje rog en jakhalsbosch en knopbosch, en of rog dan zoo 'n edel graansoort is. Zie zijn onnoodig argument. Dan zegt hij de trein loopt door een nuttelooze vlakte, die niets opbrengt en zal niet betalen. Dan weer zegt hij Groenekloover heeft hoofdman Bason en zijn zoutpan ook nog vergeten. (Spottend, niet waar?) Verder wijst hij op de groote mijten en stroohoopen in Moorreesburg die wij niet hebben.<br>Nu wij erkennen dat het waar is, dat er te Moorreesburg groote oogsten gewonnen worden. Nu, "Boer" laat mij toe op mijn beurt toch ook iets van de door u verachte Groenkloof tot opheldering en verdediging te zeggen.<br>Hier wordt niet een weinig rog, jakhalsbosch en knopbosch gekweekt, maar een groote hoeveelheid koorn en andere graansoorten. Ik noem u eenige, ofschoon zwaar door roest geteisterd, nog hebben wij wat gewonnen. M. Duckitt, Alexandersfontein, heeft gewonnen 900 mud koorn, W. Basson, Bonteberg, 700 mud koorn, J. A. Basson, Droogevlei 650 mud koorn, buiten andere granen.<br>En zoo kan ik u nog een dozijn plaatsen opnoemen. Oordeel voor u zelf.<br>Verder "Boer", beroemt zich uitsluitend op graan te Moorreesburg. Laat ons zien of de Groenekloof iets meer voor den dag kan brengen. Wat ik zeg kan ik met cijfers bewijzen.<br>Groenekloof levert jaarlijks 350 leggers wijn op behalve den brandewijn.<br>Groenekloof verkoopt jaarlijks duizenden schapen en honderden beesten en bokken.<br>Groenekloof levert jaarlijks op de produktenmarkt in October honderden balen lang wol, zonder brandziekte, tot eer en voorbeeld voor Malmesbury, en regelt als het ware de Malmesburysche markt tot uw voordeel, voor uwe korte wol. Ik beroep mij op de Malmesburysche wolkoopers.<br>Groenekloof levert jaarlijks een groote hoeveelheid boter op. Ik noem u eenige botermakers: M. Versfeld, Slangkop, maakt gemiddeld per week 200 lbs.<br>W. Versfeld " " " 200 "<br>W. Basson, Bonteberg, " " " 200 "<br>M. Duckitt, Alexandersfont. " " " 150 "<br>en nog meer anderen.<br>Groenekloof levert duizenden zakken allerbeste kalk op. Duizenden zakken bast voor looierijen.<br>Groenekloof heeft 7 zoutpannen, waarvan een te Droogevlei, die alleen, volgens nauwkeurige berekening 120,000 mudden per jaar kan opbrengen.<br>Nu verder in die verachtelijke Groenekloof kunt gij mooi oprecht vee, zooals paarden, beesten, schapen enz. te zien krijgen. Mooi kampen en omheinde plaatsen.<br>Kom "Boer" van Moorreesburg en overtuig uzelven en wordt genezen van uw razernij.<br>Nu veroorlooft mij een vergelijking te maken tusschen u en andere voorname personen.<br>"Boer" van Moorreesburg veracht Groenekloof, ten minste hij laat het zoo verstaan.<br>En lord Charles Somerset een van onze vroegere gouverneurs, heeft voor omtrent 45 jaren voorspeld dat Groenekloof een van de voornaamste deelen van Malmesbury zou uitmaken volgens haar eigenaardige grondsoorten. Nog anderen, zooals generaal Goodenough, ed. heer Middelton, ed. heer James Saur, sir James Sivewright, ed. heer Ross en een menigte andere personen, om niet eens van intelligente boeren te spreken van andere gewesten. Het publiek oordeele dus voor zichzelven.<br>Het is pijnlijk voor mij om ons eigen lof te verkondigen, maar een ieder weldenkend mensch zal wel verstaan dat het een noodzakelijke verdediging is voor ons in een tijd van spoorweg-spanning.<br>Ten slotte schaam ik mij om bestempeld te worden met den naam van hoofdman, want onze menschen kunnen allen goed lezen en redeneeren in 't Hollandsch en Engelsch en ook verstaan wat zij lezen, dus zij hebben geen hoofdman noodig.<br>Dus, vriend van Moorreesburg, breng toch in 't vervolg aan het oude goede spreekwoord: "Als een hond slaapt laat hem met rust" in toepassing op onze zaak.Nu met beste, vriendelijke groete,<br>Geheel de uwe,<br>JAN A. BASSON Ez., L.W.V.<br>P.S. Verder zinspeelt "Boer" op ons aanstaand hardepad van Kalabas. Maar laat mij u zeggen dat de zoutpannen van 36 tot 38 mijlen van Kalabaskraal zijn en bereken het gewicht van zout en de lage prijzen van dit artikel om te competeeren met anderen en gij zult zien hoe noodig een spoorweg is.<br>J. A. B.</ref> '''17 Januarie 1898:''' Op die plaas Drieheuvel{{voetnota|Daar is inderdaad 'n plaas "Drieheuvel" [in die enkelvoud!] op 'n ou topografiese kaart langs die Bergrivier, oos van Moorreesburg. Vandag word die naam "Drie Heuwels" op moderne topografiese kaarte aangegee - met verwysing na Suid-Afrika. Hoofdirektoraat: Nasionale Geo-ruimtelike Inligting. 2010. 3318BB Porterville. Vyfde uitgawe. Skaal 1:50 000. Kaapstad: Staatsdrukker.}} skryf Jacobus Abraham van Aarde Lochner (LWR) op hierdie datum sy repliek. Dit word op die 22ste Januarie gepubliseer en aan "Op de keeper beschouwd" gerig. Lochner wys maar net op sy kennisgewing wat op 15 Januarie 1898 in ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn het, waarvoor hy reeds byna 'n maand tevore op 28 Desember 1897 geteken het om in die koerant geplaas te word.{{voetnota|Die koerant wou waarskynlik nie te vroeg die kennisgewing plaas nie, omdat die datum van die vergaderings tot dan die lesers maklik kon ontgaan.}} Byna 'n week voordat die kennisgewing van die Hopefield-vergadering op 4 Januarie 1898 geplaas is. Hy en die ander Bondskandidate sal 27 Januarie op Darling wees, en 28 Januarie op Hopefield.<ref name="verkiesingsveldtog1898" /> Hy is bereid om vir die kiesers van Hopefield te ontmoet wat hom reeds "gecondemneer" het. Hy hoop dat "Op den keeper beschouwd" dan met sy ware naam vorendag sal kom, sodat vriend en vyand vir hulself kan oordeel.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heer Lochner zal spreken. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 2:Drieheuvel, 17 Januari 1898.<br>Aan den Redakteur.<br>Mijnheer.–Ik zie in uwe uitgave van 13 dezer, dat "Op de keper beschouwd" in zijn antwoord op den brief van "Boer" zeide waarom antwoordt de heer Lochner niet zelf. Ik verwijs "Keper beschouwer" naar uwe uitgave van 15 dezer, waarin hij zal zien eene advertentie eener vergadering die ik onderteekend heb en wel op 28 Dec., ten einde "Keper beschouwer" en de kiezers van Hopefield, die mij zoo gecondemneerd hebben, op het platform te ontmoeten. En ik hoop dat "Op de keper beschouwd" dan met zijn waren naam voor den dag zal komen opdat vriend en vijand voor zichzelven kunnen oordeelen.<br>De uwe,<br>J. A. v. A. Lochner.</ref> ===== Hopefield hou groot vergadering ===== [[Lêer:Sir James Sivewright - May 1902 - Cape Colony.jpg|duimnael|regs|Hopefield se troefkaart:<br>sir James Sivewright<br>Kommissaris van Openbare Werke<br>(17 Januarie 1896 – 13 Oktober 1898)]] '''4 Januarie 1898:''' 'n Kennisgewing word geplaas van 'n vergadering wat gehou sal word op 7 Januarie, in die hofsaal op Hopefield, stiptelik om 10 vm. Rede: "om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen." Die inwoners van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenabaai, die Sandveld, Piquetberg, en die veldkornetskap Zout Rivier is ook genooi. Moorreesburg is duidelik nie genooi nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Kennisgeving: Een Belangrijke Vergadering. 4 Januari, p. 1: Een Belangrijke Vergadering Zal gehouden worden te Hopefield en wel op VRIDAG, den 7den JANUARI 1898, precies om 10 uur v.m. in de Hofzaal alhier, om de gevoelens te vernemen aangaande de Verrichtingen der deputaties die hunne opwachting bij den Commissaris van Kroonlanden hebben gemaakt om de lijn nu onder opmeting, aangaande den Piquetberg Spoorweg veranderd te krijgen. De Ingezetenen van Darling, Groenkloof, Vredenburg, Saldanhabaai, St. Helenbaai, Zandveld, Piketberg, en Veldkornetschap Zout Rivier, worden uitgenoodigd om deze, zeer belangrijke vergadering bij te wonen en niet ten achteren te blijven.<br>Op last der Vergadering<br>gehouden 29/12/97.<br>A.J. Stigling, Sec. Spoorweg Comité.<br>Hopefield,<br>December 30, 1897.</ref> '''7 Januarie 1898:''' 'n Groot vergadering is op Hopefield gehou. Ongeveer 300 van die invloedrykste ingesetenes van Hopefield, Darling, en omstreke was teenwoordig.Uit Darling was daar tussen 20 en 30 besoekers, en baie van ander plekke. Die landdroskantoor kon glad nie almal akkommodeer nie. Die doel van die vergadering was om insette vanaf die publiek te kry hoe hulle oor die voorgestelde spoorwegverlenging voel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J.W. Stigling was voorsitter.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" />Ds. Neethling, die ''pastor loci'', kon weens ongesteldheid nie die vergadering bywoon nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /><br> Stigling hoop die vergadering sal vrymoedig maar ordelik geskied. Graag wil hy ook net 'n regstelling maak. In ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897 staan daar sir James Sivewright het gesê dat alle plekke/plase afgevaardigdes hierheen moet stuur, en op grond van die gevoelens van die meerderheid afgevaardigdes sou hy optree. Dit is onjuis. Stigling het hier 'n brief van sir James Sivewright wat aan dr. Steyn gerig is, wat hy later aan die vergadering sal voorlees. Daarin sit sir James die saak duidelik uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling, die sekretaris, lees die kennisgewing voor, waarin almal van Hopefield en omstreke uitgenodig word om die vergadering by te woon. Die sekretaris sê hy sal ter opheldering voorlees uit ''De Zuid-Afrikaan''. Daarin staan geskryf wat die boere-parlementslede gesê het toe die eerste deputasie die regering gaan spreek het, om uit te wys:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Ryan eerder die spoorwegverlenging wou verongeluk as bevorder, en daarom nie so maklik onskuldig kan pleit nie<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Lochner van standpunt verander het<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> * dat Jan Basson werklik die verlenging wil bevorder.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarna lees Stigling hardop die uittreksels uit die verslag van die deputasie, naamlik:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Vir Pierce Ryan (LWV) is die afvaardiging 'n bewys dat 'n ommekeer, selfs 'n revolusie van sentiment onder die boere plaasgevind het. Jare tevore was die boere sterk gekant teen die spoorweë, omdat die spoorweë geld uit die land neem, en nou kom hulle sélf en pleit vir spoorwegverkeer. Dit is 'n verblydenende teken en hy beskou die spoorweg as die boer se grootste vriend. By gebrek aan bevaarbare riviere is spoorweë die enigste middel om hierdie land behoorlik te ontwikkel. Mens moet net egter in gedagte hou dat die spoorlyn 'n ontwikkelingslyn moet wees, wat die land en distrikte moet ontwikkel. Dit moenie 'n lyn wees soos die Malmesbury-lyn, wat 30 myl ver gaan voordat daar enigiets is om te vervoer nie. Dit moenie 'n punt-tot-punt-lyn wees nie, m.a.w. soos die spoorlyn na die goudveld, wat uitsluitlik gebou is met die doel om die goudvelde te bereik nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Lochner (LWR) het hom ten gunste van die Malmesbury-verlenging uitgespreek, omdat die distrikte daardeur die beste ontwikkel sou word. Hoe dan ook, mense het besluit om die saak in die hande van die regering te laat. Hy dink wel 'n nuwe opmeting is nodig en glo dat die Kommissaris deur 'n besoek aan die distrik vinnig oortuig sal word watter rigting die spoorlyn moet inslaan.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :Jan Basson (oud-LWV) het gevra dat die lede van die deputasie in Hollands moet praat, wat geredelik deur die Kommissaris toegelaat is. Basson het gesê daar was op 15 Januarie 1897 'n openbare vergadering op Piquetberg gehou. Afgevaardigdes uit al die omliggende streke is soontoe genooi om die spoorwegkwessie te bespreek. Die algehele konsensus was dat die die spoorlyn nie by 'n dorp moet aandoen nie. Die doel was om 'n goue middeweg te soek om die distrikte te ontwikkel. Daarvoor sou die verlenging van die Malmesbury-lyn baie geskik wees. Die lyn sou dan verleng kon word óf vanaf Kalabaskraal (wat wel 'n afsonderlike (dooie) lyn Malmesbury toe sou beteken van slegs 9 myl), óf vanaf Malmesbury na 'n punt 6 of 7 myl oos vanaf Hopefield en ongeveer 6 myl wes van Moorreesburg, en daarvandaan reguit deur na Piquetwegstasie. Die vergadering te Piquetberg het die volgende resolusie eenparig aangeneem: "Hierdie vergadering het besluit om alle ondersteuning te verleen aan die bou van 'n spoorweg waarby Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piquetberg, Clanwilliam, die Sandveld, Troe-Troe (Van Rhynsdorp), Calvinia en Namaqualand op die billikste wyse behandel sal word."<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> A.J. Stigling beskou sir James Sivewright as 'n eerlike man, 'n man van gesag wat aan sy beloftes gestand doen. Hy glo ook dit was onbillik van Malmesbury om die voorgestelde verlenging te dwarsboom, omdat Malmesbury niks met die saak uit te waai het nie.{{voetnota|Malmesbury het reeds 'n terminus gehad, terwyl die ander dorpe nog niks gehad het nie. Malmesbury word dus reeds bevoordeel. Verder was hierdie dorp nie verteenwoordig of teenwoordig by die deputasie wat sir James Sivewright op 23 Februarie 1897 ontvang het nie.}}<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Brink (van die Sandveld) voel jammer dat sake so moes uitdraai en die (huidige) deputasie so lank gesloer het om die regering te gaan spreek. Maar wat hom net grief: mense het net so omgeswaai, en toe kom staan hulle en stel 'n ander lyn voor. Hy prys sir James; hy het getoon dat hy 'n man van sy woord is. Die vorige deputasie is 'n skreiende skande vir die inwoners van hierdie streke. Die lede van die Laerhuis is 'n skande; hul uitsluitlike doel was om hul persoonlike belange te bevorder en die koopmanne te bevoordeel. Jy hoef nie meer na die verteenwoordigers op te kyk nie. Dit grief hom soos Lochner so skielik 'n algehele ommeswaai gemaak het en nou teen die belange van sy kiesers opgetree het. Daar word nou baie gepraat van die groot, pragtige Moorreesburg, en Brink wil nou nie die Moorreesburgers beledig nie, maar hy sou tog baie graag wou weet van wanneer af Moorreesburg so 'n groot, manjifieke plek geword het. Na sy beste wete is daar slegs enkele plase wat hierdeur bevoordeel kon word. Na sy mening was die doel van die vorige deputasie nie om 'n beter lyn aan te beveel nie, maar om die spoorweg te verongeluk en om die handelaars (lees: die geldmag) van Malmesbury te bevoordeel. 'n Mens kan jou egter daaraan troos: sir James Sivewright sal tot die bitter einde toe aan sy woord getrou bly.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson is dit eens met Brink. Darling staan bankvas agter Hopefield. Die inwoners van Darling en Groenekloof was heeltemal tevrede met die opgemete lyn soos dit was. Die vorige deputasie het geen reg gehad om dit te doen nie. Dit is nie hoe ooreengekom en ingestem is nie. Malmesbury se gedrag is uiters laakbaar. As Malmesbury dan ontevrede was met die opgemete lyn, dan was dit sy dure plig om die inwoners van die ander plekke/plase te betrek. Maar nee, haastig en agteraf word 'n deputasie gestuur Kaap toe om 'n ander lyn te beding. Sodat slegs 'n paar mense ten koste van die menigte bevoordeel kan word. Die ingenieurs het uitdruklik gesê die lyn vanaf Malmesbury, daardie einste lyn wat die deputasie nou so voorstel, sal baie duurder kos as die huidige opmeting. Moorreesburg het glo baie produkte te bied, maar wat anders het Moorreesburg te bied behalwe graan? Groenekloof/Darling het 'n verskeidenheid produkte soos graan, wol, bas, kalk, sout, wyn ens. Mense wat sê Groenekloof het niks te bied nie, weet feitlik niks van die streek af nie. Verder wys Basson op die hartlike samewerking onder al die belanghebbende partye, en hoop die Sandveld en Piquetberg sal ook ewe hartlik met Hopefield wil saamwerk. As Piquetberg afgesny sal word, wat sal die plek dan beteken? Dit is vir die Piquetbergers se eie beswil om met Hopefield saam te werk.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Tapper (Darling) die volgende resolusie voor, en J. Visser (Klipbank) sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(1)''' Die vergadering is tevrede met 'n spoorlyn wat "het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen", maar ook 'n lyn wat gelyke reg sal laat geskied aan sowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai as die Sandveld.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Brink (Sandveld) voor, en Rijk Melck sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(2)''' Die vergadering spreek sy afkeuring uit m.b.t. die gedrag van Malmesbury en Moorreesburg teenoor Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en die Sandveld; omdat 'n deputasie gestuur is na die Kommissaris van Openbare Werke om die spoorlyn op so 'n manier te probeer wysig wat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld sal benadeel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> J. Basson wil net 'n oomblikkie hierby stilstaan, voordat die resolusie tot stemming oorgaan. Basson keur die gedrag van Lochner ten sterkste af. Almal het gedink hy is 'n voorstander van die spoorwegverlenging. Altans, daardie indruk het hy gewek toe sir James Sivewright kom besoek aflê het; kyk maar na sy toespraak op Piquetberg op 15 Desember. Maar nou nie meer nie. En wat sake vererger, is: Lochner het hom weer as kandidaat vir die Hoërhuis verkiesbaar gestel. Onder hierdie omstandighede is daar nie 'n manier dat iemand vir hom gaan stem nie. Basson wil dit ook nie so ronduit noem nie, maar dit lyk of Lochner 'n Janusgesig het. By die banket van sir James Sivewright het Lochner hoogs voldaan hom geskaar by die voorgestelde spoorlyn, maar nou het hy skielik ontdek daar is 'n beter lyn net om die draai. Basson vind dit vreeslik jammer dat Lochner nie op Hopefield teenwoordig is om sy "vreemdsoortig gedrag" te verklaar nie. In die skare kom die uitroep: "hy is bang!". En wat Ryan aanbetref: Basson kan eerlikwaar sê, op politieke gebied het hy nog nooit Ryan geglo nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word nou algemeen en met toejuiging aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel D.J. Coetzee (Bergrivier) voor, en Chas. Ducket sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(3)''' Die vergadering veroordeel die gedrag van Ryan en Louw (LWV's) en Lochner (LWR) wat bogenoemde deputasie vergesel het, en hul eie persoonlike belange bó die belange van Darling, Hopefield, ens. gestel het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daarop stel Jacob Retief voor en Jan Basson sekondeer:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> :'''(4)''' Die vergadering stel sy volle vertroue in die Kommissaris van Openbare Werke, sir James Sivewright, en die billike wyse waarop hy die rigting van die genoemde spoorweg aangedui het; sou die spoorweg gebou word, sal dit 'n lewende monument wees van sy onpartydigheid en handhawing van gelyke regte, veral aan 'n deeltjie van die distrikt Malmesbury wat die spoorlyn die nodigste het.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1" /><ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jacob Retief wil ook net 'n paar woorde sê oor die voorstel voordat daar tot stemming oorgegaan word. Hy onthou hoe groot die opkoms was en hoe geesdriftig sir James Sivewright 'n rukkie gelede nog ontvang is met sy vorige besoek om die behoeftes van hierdie geweste te ondersoek. Lochner en Ryan was ook teenwoordig. En almal stem toe soos een man saam dat die voorgestelde lyn die enigste moontlike en allerbeste een was. Maar nou het dieselfde parlementslede onmiddellik omgeswaai; daarom kan hul kiesers hulle nie meer vertrou nie. Die parlementslede wou die uitbreiding saboteer, uit eiebelang. Waarom moes die streke hul eie belange opoffer vir 'n paar menere?<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Daar was party uit Malmesbury wat alles by magte sou doen om die verlenging te probeer kelder, omdat hulle Malmesbury as die terminus/eindpunt wil behou, en sodoende die mag wil behou. Maar hoe klop die syfers? Die Malmesbury-lyn is nie lonend nie, en nou moet almal mooi saamwerk en opdok om 'n dooie lyn aan die lewe te hou? Waarom dan, as die voorgestelde verlenging 'n lonende een daarvan kan maak? Retief wil ook benadruk: daar is manne op Malmesbury wat openlik gesê het die Darlingers en Hopefielders se kleinkinders sal al grys wees, dan sal hulle nog nie die verlenging sien nie. Wat beteken sulke praatjies dan anders as om hierdie voorgestelde verlenging te probeer verongeluk? Gelukkig steur sir James Sivewright hom nie aan sulke ongegronde bewerings en selfsugtige argumente nie, maar het rotsvas by sy beginsels gestaan. sir James is 'n versiende man; hy sal nie deur hulle oorreding so 'n flater begaan nie. Sir James sal sonder twyfel hierdie omgewing behulpsaam wees, maar dan moet sy hande versterk word deur eendragtige samewerking.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die voorsitter wil net graag vinnig terugkeer na daardie misverstand in ''De Zuid-Afrikaan'' van 25 Desember 1897. Hy glo nie ''De Zuid-Afrikaan'' sou met kwade bedoelings sulke waninligting versprei het nie, maar die koerant is ongetwyfeld verkeerd ingelig. Stigling lees die brief voor wat sir James Sivewright aan dr. Steyn gerig het:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> {{cquote| Dr. Steyn!<br> Ek lees in die koerante 'n aanhaling m.b.t. die vergadering waar ek met u en die ander lede van die deputasie teenwoordig was. Blykbaar sou ek glo gesê het: "dat ek my sou skaar by die beslissing van die meerderheid van die verteenwoordigers van 'n vergadering wat belê sal word".<br> Ek vind dit gepas om u meteens daaraan te herinner dat sodanige uitlating nooit oor my lippe gekom het nie. Wat meneer Louw egter aanvoer, feitlik veelmaal gedurende die byeenkoms, was: indien die verteenwoordigers van Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg tot 'n vergelyk kon kom, hy daarvan seker sou wees dat hulle 'n spoorlyn sou kon trek waarmee almal tevrede sou wees. Daarop het ek geantwoord dat indien mense hulle by één lyn kon bepaal, waarmee almal tevrede sou wees, daar niemand meer tevrede sou wees as ek nie. En ek stel my bereid om so 'n spoorlyn toe te ken.<br> Ek vind dit gepas om dit meteens aan u te noem om enige misverstand te voorkom.<br> Die uwe, James Sivewright.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> }} Die brief is dawerend toegejuig. Te midde van die briewe in die koerante wat net kwaad stook om die goeie saak te verydel, kan die inwoners van Hopefield en omstreke maar sir James steun, om te kry wat hulle wil hê. Doen hulle dit nie, dan sal hulle niks kry nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Die resolusie word met groot toejuiging en staande applous aangeneem.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Jan Basson bedank die voorsitter en die sekretaris vir hul dienste, waarop dr. Nieuwoudt sekondeer. Jacob Retief bedank die inwoners van Darling, die Sandveld en ander plekke wat die Hopefielders so kragdadig gesteun het en steeds steun, en spreek die hoop uit dat hulle op soortgelyke wyse sal voortgaan. Coetzee sekondeer. Brink beskou dit van die allergrootste belang dat die inwoners van Darling, Hopefield, die Sandveld, Groenekloof, St. Helenabaai en Saldanhabaai hartlik moet saamwerk. Slegs daardeur sal die gewenste doel bereik word.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2" /> Dr. Nieuwoudt stel voor dat die sekretaris die opdrag gegee word om die verrigtinge van die vergadering aan sir James Sivewright te stuur. Brink sekondeer. Daarna gaan die vergadering uiteen.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering2">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 11 Januari, Bijvoegsel:Volgens aankondiging werd alhier heden (Vrijdag 7 Jan.) eene vergadering gehouden, om de voorgestelde spoorwegverlenging te overwegen en te bespreken. De opkomst was zeer groot en invloedrijk; ja het zou goed geweest zijn zoo zij, die dikwijls zich zoo vergeten en met verachting van de boeren spreken, tegenwoordig waren, om te zien met welke klas van menschen men te doen heeft; en dat zij alles behalve verachtelijke boeren zijn. Het magistraatskantoor kon dan ook volstrekt niet allen bevatten, daar zoowat een 300 tegenwoordig waren. Van Darling waren tusschen 20 en 30 overgekomen, en velen van andere plaatsen.<br>Tot voorzitter werd gekozen de heer J. W. Stighling, die in eenige inleidende woorden het doel der vergadering bekend maakte nl. om het gevoelen van het publiek te vernemen over de voorgestelde spoorwegverlenging. Hij hoopte dat de vergadering zich vrij en duidelijk, maar tevens bezadigd en ordelijk zou uitspreken. Voor hij de gelegenheid tot spreken gaf, wenschte hij aan te merken dat hetgeen in Ons Land van 25 December 1897 voorkwam, als zoude sir James Sivewright gezegd hebben, dat alle plaatsen afgevaardigden moesten kiezen, en dat hij dan overeenkomstig het gevoelen van de meerderheid der afgevaardigden zou handelen, niet correct was. Ons Land moet verkeerd ingelicht zijn. Hij had hier een brief van sir James Sivewright aan dr. Steyn hieromtrent, die hij later zou voorlezen, waarin sir James de zaak behoorlijk uiteenzette.<br>Daarop las de secretaris, de heer A. J. Stighling, de kennisgeving, de vergadering oproepende voor, waarin allen zoowel van Hopefield als omstreken uitgenoodigd werden de vergadering bij te wonen. De secretaris zeide dat hij ter opheldering zou voorlezen uit Ons Land, wat de boeren parlementsleden gezegd hebben toen de eerste deputatie over deze zaak de regeering ontmoet heeft, om aan te toonen:<br>dat de heer Ryan niet maar zoo gemakkelijk onschuldig kon gepleit worden in deze zaak, daar zijn streven was de verlenging te verongelukken in plaats van te bevorderen;<br>dat de heer Lochner van front veranderd was, en<br>dat de heer Jan Basson werkelijk de bevordering der verlenging bedoelde.<br>Hij las daarop de volgende uittreksels uit het rapport van de deputatie bij de regeering:<br>AANHALING.<br>"De heer P. Ryan, L.W.V., was zeer verblijd tegenwoordig te zijn. Deze deputatie was hem een bewijs dat er een ommekeer, een revolutie van gevoelen is plaats gevonden bij onze boeren. Jaren geleden waren de boeren sterk tegen spoorwegen en zeiden dat de spoorwegen het geld uit het land nemen, en nu komen zij zelven pleiten voor spoorwegverkeer. Hij dacht dit een verblijdend teeken en achtte de spoorweg den grootsten vriend van den boer te zijn. Bij gebrek aan bevaarbare rivieren zijn spoorwegen het eenige middel om dit land behoorlijk te ontwikkelen. Bij het bouwen van den spoorweg, moest men echter ééne zaak in het oog houden. Het moet een lijn wezen die strekken zal om het land te ontwikkelen. Het moet niet een lijn zijn zooals de Malmesbury-lijn die 30 mijlen ver gaat voor er iets te vervoeren is. Het moet niet een van punt tot puntlijn zijn, zooals bijvoorbeeld de lijn naar de goudvelden die gebouwd werd enkel met het doel de goudvelden te bereiken. De lijn moet enkel gebouwd worden met het oog op de ontwikkeling van de distrikten waardoor zij gaat. Hij dacht dat de regeering, die getoond heeft ten gunste van ontwikkeling des lands door spoorwegen te zijn, de zaak alle billijke consideratie zou geven"…<br>"De heer Lochner verklaarde zich ten gunste van de Malmesbury verlenging daar die distrikten daardoor best zouden worden ontwikkeld. Hoe het zij, men had besloten de zaak in handen van de regeering te laten. Hij dacht eene nieuwe opmeting wenschelijk en meende dat de commissaris door een bezoek aan het distrikt spoedig overtuigd zal zijn welke richting de lijn zal moeten nemen".<br>"De heer Jan Basson, ex-L.W.V., verzocht dat de leden der deputatie toegelaten zouden worden in het Hollandsch te spreken, hetgeen door den commissaris gereedelijk ingewilligd werd. Voortgaande zeide hij dat er op 15 Januari 1897 eene publieke vergadering te Piketberg gehouden werd waarheen afgevaardigden uitgenoodigd waren uit al de omliggende distrikten, en waarop de kwestie van spoorwegverlenging besproken werd. Het gevoelen was dat men niet net moest trachten een spoorweg naar de dorpen te krijgen. Hoofddoel was, zooveel mogelijk de distrikten te ontwikkelen. Voor dat doel, dacht hij, zou eene verlenging van de Malmesbury-lijn best geschikt wezen. De lijn zou dan verlengd kunnen worden òf van Kalabaskraal (waartegen echter het bezwaar was dat men dan een lijn van 9 mijlen zou hebben, die als het ware een afzonderlijke lijn vormt), òf van Malmesbury naar een punt 6 of 7 mijlen van Hopefield en ongeveer 6 mijlen van Moorreesburg en vandaar naar Piketbergwegstatie. De vergadering te Piketberg gehouden had de volgende resolutie eenparig aangenomen: 'Deze vergadering besluit om alle ondersteuning te verleenen aan het bouwen van een spoorweg waarbij Darling, Hopefield, Moorreesburg, Piketberg, Clanwilliam, Zandveld, Troe-Troe, Calvinia en Namakwaland, op de billijkste wijze behandeld zullen worden.'"<br>Verder wees hij er op dat sir James Sivewright als eerlijk man en man van positie zich aan zijne belofte gehouden had. Hij was ook van gevoelen dat het onbillijk was van Malmesbury, de voorgestelde verlenging te dwarsboomen, daar Malmesbury, volgens zijne opinie, niet met de zaak te maken had. (Hoor, hoor.)<br>De heer Brink (Zandveld) drukte zijn leedwezen uit, dat de zaken zulk een loop genomen hadden. Hij betreurde het dat de deputatie zoo lang gesloerd had de regeering te ontmoeten. Maar wat hem het meeste griefde was, dat men nu gelijk de wind omgedraaid was, en een andere lijn ging aanbevelen dan de voorgestelde. Hij prees sir James echter; die had getoond een man van zijn woord te zijn, en heeft zijne positie op waardige wijze opgehouden. (Toejuiching.) Hij noemde de laatste deputatie eene schande voor de ingezetenen van deze streken. (Hoor, hoor!) En de leden van het lagerhuis zijn ook een schande voor ons. (Hoor, hoor!) Hun doel was slechts hunne persoonlijke belangen te behartigen en de kooplieden te bevoordeelen. (Toejuiching.) Hij was van gevoelen dat men van de lagerhuis-leden verder geen notitie kon nemen (hoor, hoor!) Doch wat hem zeer griefde was, dat de heer Lochner zoo plotseling geheel omgesprongen was en nu tegen de belangen van zijne kiezers handelt (hoor, hoor!) Men sprak nu zooveel van het groote prachtige Moorreesburg, en hij wou de Moorreesburgers niet beleedigen, maar toch wenschte hij gaarne te weten sedert wanneer Moorreesburg dan zulk een groote prachtige plaats geworden was. (Hoor! hoor!) Zoover hij wist waren er slechts eenige plaatsen die daardoor bevoordeeld zullen worden. Het doel van de deputatie was volgens zijn gevoelen, niet om eene betere lijn aan te bevelen, maar — om den spoorweg te verongelukken (luide toejuiching), en de kooplieden van Malmesbury te bevoordeelen. (Toejuiching.) Er was echter een troost: men wist dat men in sir James met een eerlijk man te doen heeft, die zijne belofte nog steeds gehouden heeft, en spreker was vast overtuigd dat sir James zich aan zijn woord zal houden tot het einde. (Toejuiching.)<br>De heer J. Basson, ex-L.W.V., ging samen met wat door den heer Brink gezegd was. Hij kon getuigen dat Darling eenparig samengaat met Hopefield. De inwoners van Darling en Groenekloof waren geheel tevreden met de lijn zooals nu opgemeten. Het was zeker dat de deputatie gedaan had waartoe zij geen recht had. Hij keurde het gedrag van Malmesbury ten sterkste af. Als Malmesbury dan ontevreden was met de opgemeten lijn, dan was het haar plicht de inwoners van de belanghebbende plaatsen op te roepen, en het gevoelen te vernemen, maar in stede daarvan werd eene deputatie haastig, in het geheim als het ware, afgevaardigd en naar de Kaap gezonden om te trachten eene andere wending aan de zaak te geven, ten voordeele van een paar lieden en ten koste van de groote menigte. (Hoor! hoor!) En nu, wat was het geval? De ingenieurs getuigen dat de lijn van Malmesbury, zooals door de deputatie aan de hand gegeven, veel kostbaarder zal wezen dan de lijn nu onder opmeting. Men beweerde dat Moorreesburg zoo vele produkten had, maar hij vroeg welke produkten had Moorreesburg behalve graan? Daarentegen heeft men te Groenekloof een menigte produkten zooals graan, wol, bast, kalk, zout, wijn enz. Zij die beweren dat Groenekloof geene produkten ten vervoer heeft, weten eenvoudig niets van die streek. (Hoor! hoor!) Hij wees verder op het groot gewicht van hartelijke samenwerking door al de belanghebbende partijen, en drukte de hoop uit dat Zandveld en Piketberg ook hartelijk met Hopefield zullen samenwerken. Wordt Piketberg afgesneden, wat zal die plaats dan beteekenen? Het was dus van belang voor de Piketbergers met Hopefield saam te werken.<br>Daarop stelde de heer Tapper (Darling) voor, de heer J. Visser (Klipbank) secondeerde en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg-spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen."<br>Daarop werd voorgesteld door den heer Brink (Zandveld), gesecondeerd door den heer Rijk Melck:<br>"Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt, om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br>De heer J. Basson zeide dat hij een paar woorden moest zeggen voor de resolutie tot stemming gebracht werd. Hij drukte zijne sterke afkeuring uit over het gedrag van den heer Lochner. Men heeft gedacht in hem een sterke voorstander van de verlenging te hebben. Immers dat liet hij verstaan uit zijne aanspraken ten tijde van het bezoek van sir James Sivewright. Ten bewijze diene zijn aanspraak gemaakt te Piketberg op 15 ult. Maar nu was hij schielijk omgedraaid. En wat de zaak nog ernstiger maakt is dat de heer Lochner zich nu nog aanbiedt als kandidaat voor het hoogerhuis; maar men had geene vrijmoedigheid onder deze omstandigheden voor hem te stemmen. Hij wilde het niet gaarne zeggen, maar toch schijnt het of de heer Lochner een man van twee aangezichten was, want met het banket aan sir James Sivewright heeft de heer Lochner zich hoogst voldaan verklaard met de voorgestelde lijn, maar nu heeft hij haastig ontdekt dat eene andere lijn beter zal wezen. Spreker betreurde het ten zeerste dat de heer Lochner niet tegenwoordig was om een uitleg van zijn vreemdsoortig gedrag te geven. (Toejuiching en geroep van: hij is bang). Wat de heer Ryan aangaat moet hij ronduit verklaren, dat hij de heer Ryan nooit op politiek gebied geloofd had (hoor, hoor).<br>De resolutie werd nu algemeen en met acclamatie aangenomen.<br>Daarop stelde de heer D. J. Coetzee (Bergrivier) voor, gesecondeerd door den heer Chas. Ducket en algemeen aangenomen:<br>"Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen; deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br>Daarop stelde de heer Jacob Retief voor en de heer J. Basson secondeerde:<br>"Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg, en stelt haar volle vertrouwen in hem; ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg-spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten stelt."<br>De heer Retief zeide dat hij een paar woorden wenschtte te zeggen op het voorstel eer het ter stemming gebracht werd. Hij wenschte er aan te herinneren hoe groot de opkomst was en hoe geestdriftig sir James Sivewright voor eenigen tijd ingehaald werd, toen hij overgekomen was om de behoeften van deze gewesten te onderzoeken. De parlementsleden Lochner en Ryan waren ook tegenwoordig. En allen stemden toen eendrachtig samen dat de voorgestelde lijn de eenige mogelijke en allerbeste was. Maar nu hebben diezelfde parlementsleden dadelijk rechtsomkeer gemaakt en gaan nu tegen de belangen hunner kiezers, en derhalve kunnen hunne kiezers hen niet langer vertrouwen. (Hoor! hoor!) Het doel van de heeren parlementsleden was, de verlenging te verongelukken, daar ze tegen hunne persoonlijke belangen was. Maar moesten de belangen van al deze streken dan aan de persoonlijke belangen van een paar heeren opgeofferd worden? (Hoor! hoor!) Sommigen van Malmesbury deden alles in hun vermogen om de verlenging te verhinderen, omdat zij Malmesbury als terminus willen behouden. Maar was dat recht? De Malmesbury-lijn betaalt niet, en moeten wij nu medewerken voor altijd eene onbetalende lijn aan te houden, daar de lijn eene goed betalende kan gemaakt worden door de verlenging? (Hoor! hoor!) Hij wenschte er nadruk op te leggen dat te Malmesbury mannen waren die openlijk gezegd hebben dat onze kindskinderen zullen grijs wezen, en dan zal men nog niet de verlenging zien. (Hoor! hoor!) Wat beteekende dit anders dan dat zij meenen de verlenging te dwarsboomen? (Hoor! hoor!) Sir James Sivewright stoorde zich echter gelukkig niet aan alle ongegronde beweringen en zelfzuchtige betoogen, maar stond vast bij zijn eens gegeven woord, en zal dit met der daad ook bewijzen. (Hoor! hoor!) Sir James was een ver-ziend man, en zal dus niet zulk een vlater maken, als waartoe men hem brengen wilde. Het is zeker dat sir James deze streken helpen zal, maar dan moeten wij zijne handen sterken door eendrachtige samenwerking. (Toejuiching.)<br>De voorzitter zeide dat hij wenschte een weinig opheldering te geven, want er heerschte eenig misverstand naar aanleiding van hetgeen in het inleidings-artikel van Ons Land van 25 Dec. verschenen was. De houding van sir James werd daarin verkeerd voorgesteld. Hij was overtuigd dat hier geen moedwil in het spel was, maar Ons Land werd ongetwijfeld verkeerd ingelicht. Hij zou nu den brief lezen door sir James aan dr. Steyn hieromtrent gericht. Hij las daarop den volgenden brief:<br>"Dr. Steyn!<br>Ik zie in de nieuwsbladen een aanhaling aangaande de bijeenkomst die ik met u en de andere leden van de deputatie, die u hebben vergezeld, heb gehad. Het wordt daarin gezegd dat ik zoude gezegd hebben, 'dat ik de beslissing van de meerderheid der vertegenwoordigers van een vergadering die belegd zal worden, zal accepteeren.'<br>Ik beschouw het recht u meteen te herinneren dat zoodanige uitlating mijne lippen nooit is ontgaan. Maar wat de heer Louw aanmerkte, en wel verscheidene malen gedurende de samenkomst was, dat indien personen, vertegenwoordigende Malmesbury, Darling, Hopefield en Moorreesburg, elkander zouden ontmoeten, hij verzekerd is, dat zij een lijn zouden kunnen bepalen, waarmede allen zouden tevreden zijn. Mijn antwoord daarop was, dat indien men zich bij één lijn kon bepalen, die allen genoegen kan geven, er niemand meer tevreden zou zijn, dan ik, en ik zal gereed zijn zoodanige lijn toe te kennen.<br>Ik beschouw het recht om dit meteen openlijk voor u te leggen om misverstand te voorkomen.<br>De uwe, JAMES SIVEWRIGHT."<br>De brief werd daverend toegejuichd. Verder betreurde de voorzitter het gedurig en hatelijk schrijven in de nieuwsbladen, daardoor werd slechts kwaadbloed gezet en de goede zaak benadeeld. Als de inwoners van Hopefield en omstreken sir James steunen dan zullen zij verkrijgen wat zij hebben willen, doch doen zij dat niet dan zullen zij niets krijgen (hoor, hoor!)<br>De resolutie werd nu met groote acclamatie en staande aangenomen.<br>Daarop stelde de heer J. Basson eene dankbetuiging aan den voorzitter en den secretaris in voor hunne bekwame en kostelijke diensten. Dr. Nieuwoudt secondeerde, en met geestdrift aangenomen. De heer J. Retief stelde een motie van dank voor aan de inwoners van Darling, Zandveld en andere plaatsen die de Hopefielders zoo krachtdadig gesteund hebben en nog steunen, en de hoop uitdrukkende dat zij zullen voortgaan op deze wijze te helpen. De heer Coetzee secondeerde en met acclamatie aangenomen. De heer Brink drukte ook er op dat het van het allergrootst belang was dat de inwoners van Darling, Hopefield, Zandveld, Groenekloof, St. Helena- en Saldanhabaaien hartelijk zullen samenwerken. Alleen daardoor zal het gewenschte doel bereikt worden.<br>Dr. Nieuwoudt stelde voor en de heer Brink secondeerde den secretaris te gelasten de verrichtingen van de vergadering aan sir James te zenden. Aangenomen. Daarna ging de vergadering uiteen.</ref> Daar is eweneens besluit om hierdie resolusies aan die Kommissaris te stuur.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1">''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De Piketberg-spoorweg. Groote vergadering te Hopefield. 8 Januari, Bijvoegsel: Hopefield, 7 Jan. (''Per telegraaf'') - Heden werd alhier eene groote vergadering gehouden om de spoorweg-kwestie te bespreken. Ongeveer drie honderd invloedrijke ingezetenen van Hopefield, Darling, enz. waren tegenwoordig. De vergadering was zeer geestdriftig, doch ordelijk. De heer J.W. Stigling was voorzitter. Sterke aanspraken werden gemaakt tegen het gedrag van de heeren<br> Louw, Ryan en Lochner,<br> alsook tegen de houding van Malmesbury. De volgende resoluties werden eenparig aangenomen.<br> (1) "Deze vergadering wenscht eenpariglijk hare tevredenheid uit te spreken met de Piketberg spoorweglijn, nu onder opmeting, niet alleen omdat zij een lijn is die het lang verwaarloosde gedeelte van het distrikt Malmesbury zal ontwikkelen, maar ook een lijn, die zoowel Hopefield, Darling, Moorreesburg, Saldanhabaai en Zandveld op gelijke wijze recht zal aandoen.<br> Veroordeeling."<br> (2) "Deze vergadering geeft hiermede eenpariglijk hare afkeuring te kennen over het gedrag van Malmesbury en Moorreesburg tegenover Darling, Hopefield, Saldanhabaai, St. Helenabaai en Zandveld, aangaande de deputatie die hare opwachting bij den commissaris van publieke werken heeft gemaakt om de lijn die thans opgemeten wordt, veranderd te krijgen ten ongerieve van Darling, Hopefield, Saldanhabaai en Zandveld."<br> (3) "Deze vergadering condemneert het gedrag van de heeren Ryan en Louw, die ons in het lagerhuis vertegenwoordigen, alsook het gedrag van den heer Lochner die ons in het hoogerhuis vertegenwoordigt, die de deputaties uit Malmesbury en Moorreesburg naar den commissaris van publieke werken hebben vergezeld, om de lijn, die thans opgemeten wordt naar Piketberg, veranderd te krijgen, deze vergadering beschouwt dat genoemde heeren zulks hebben gedaan om persoonlijke belangen en de belangen van Darling, Hopefield en de baaien volkomen hebben verwaarloosd."<br> Lof<br> (4) "Deze vergadering spreekt hare goedkeuring met algemeene stemmen uit over het gedrag van den commissaris van publieke werken aangaande de lijn van den Piketbergspoorweg en stelt haar volle vertrouwn in hem, ook wenscht deze vergadering hem geluk met de richting, die hij voor genoemden spoorweg heeft aangeduid, een richting, die, indien de Piketberg spoorweg er op wordt gebouwd, voor altoos een herinnering zal blijven aan de onpartijdige wijze waarop hij dat gedeelte van het distrikt Malmesbury, dat de spoorweg zoo hoog noodig heeft, op gelijke rechten met andere distrikten heeft gesteld."<br> Ook werd besloten de resoluties aan sir James Sivewright te zenden.</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf die verslaggewer van ''De Zuid-Afrikaan'': Selde het die koerant so 'n groot vergadering bygewoon waarin soveel belangstelling getoon is, waar so 'n belangrike kwessie op die spel was, waar persone uit soveel verskillende oorde saamgekom het, wat tog so geesdriftig, maar tog ordelik, besadig en eenstemmig was. Dit klaar is 'n pluimpie vir die Hopefielders en hul saak. Diegene wat beweer dat Hopefield maar 'n baie primitiewe en nietige plekkie is, en dat die inwoners ook maar "so-so" is, kan gerus by geleentheid die dorp kom besoek. Die klas boere alhier is van die voorste soort, manne op wie die Afrikaners trots kan wees. Dan 'n paar punte:<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Hopefield is nie so nietig soos mense hulself dit voorstel nie. Die goeie geboue en die handel "strekt tot verbasing".<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Deur spoorwegkommunikasie toon Hopefield die potensiaal om 'n belangrike plek te word, want dit is in 'n baie produktiewe streek geleë, het volop en goeie water en hope geskikte bougrond en, bowenal, beskik oor 'n aantal vooruitstrewende inwoners.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die dorpsgrond beslaan so tussen 4 000 en 5 000 morg - wat ook nie te min is nie.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * ''De Zuid-Afrikaan'' se verslaggewer wil nie graag 'n mening uitspreek oor die spoorlyn self nie. Maar as die voorgestelde lyn gebou word, sal 'n gelyke terrein verkry word (sodat die spoorlyn redelik goedkoop gebou kan word) en deur 'n produktiewe gebied loop. Feitlik al die belanghebbende plekke sal min of meer op gelyke voet behandel word. En elke plek sal 'n stasie kry wat 1½ uur se reis ver is. Dit sal ongetwyfeld die oorgrote meerderheid tevrede stel.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen" /> * Die verslaggewer wens die ywerige spoorwegbevorderingskomitee, by name A. J. Stigling, M. H. Visser, J. A. Stigling en F. H. Schreuder van Hopefield, alle sukses met hul werk toe.<ref name="ZA.1898.Hopefieldvergadering1.Aanmerkingen">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Aanmerkingen. 11 Januari, Bijvoegsel: Het heeft onze aandacht zeer getroffen zulk eene vergadering bij te wonen. Zelden hebben wij zulk eene groote vergadering bijgewoond waar zoo veel belangstelling betoond werd, waar zulk eene belangrijke kwestie op het spel was, waar personen uit zoovele verschillende oorden te zamen kwamen, die toch zoo geestdriftig, maar tevens ordelijk, bezadigd en eenstemmig was. Dit zegt machtig veel voor de zaak der inwoners van Hopefield. Zij die beweren dat Hopefield maar een zeer primitieve en nietige plaatsje is, en dat de inwoners ook maar "zóó zoo" zijn, zouden weldoen die plaats bij zulk eene gelegenheid te bezoeken. De klasse boeren die wij daar gezien hebben zijn over het algemeen van onze voorste boeren, mannen op wie de Afrikaanders trotsch kunnen wezen, mannen van den rechten stempel, die het hart op de rechte plaats dragen en zeer gehecht zijn aan hun dierbaar nationaliteit en taal. Men betreurde het algemeen dat ds. Neethling, de pastor loci, te ongesteld was de vergadering bij te wonen, daar hij een man is die groot belang in deze zaken stelt en inderdaad een raadgever van diegenen zijn onder wie hij arbeid. Het schijnt dan ook of de menschen daar zeer verknocht zijn aan hunnen waardigen leeraar.<br>Wat Hopefield zelve aangaat, dient opgemerkt te worden dat de plaats volstrekt niet zoo nietig is als men wil voorstellen. Wij waren verbaasd zulke goede gebouwen daar te zien, en de handel nu daar gedreven strekt tot verbazing. Met spoorwegcommunicatie belooft Hopefield nog eene belangrijke plaats te worden, want het is gelegen in een zeer produktieve streek, heeft volop en goed water, heeft veel geschikt bouwgrond, en bovenal, bezit het een aantal progressieve inwoners. De dorpsgrond is ook zeer uitgebreid, en beslaat zoowat tusschen 4,000 en 5,000 morgen grond.<br>Over den spoorweg zelve willen wij niet gaarne een gevoelen uitspreken. Maar toch schijnt het ons of de lijn nu onder opmeting, de eenige is die aan het gewenschte doel zal beantwoorden. Immers, wordt de lijn alzoo gemaakt, krijgt men een effen terrein, zoodat de lijn betrekkelijk goedkoop zal wezen en toch door een produktieve streek gaan, en daarbij worden al de belanghebbende plaatsen ongeveer op gelijken voet behandeld, want dan krijgen al de belanghebbende plaatsen een statie van een uur tot een en een half uur verwijderd. En dit zal ongetwijfeld de groote meerderheid tevreden stellen. Wij wenschen het ijverig spoorweg bevorderings-comité, de hh. A. J. Stighling, M. H. Visser, J. A. Stighling en F. H. Schreuder, van Hopefield alle succes toe op zijn werk.</ref> Die redaksie van ''De Zuid-Afrikaan'' self verkies egter om polities onbetrokke te bly. Alles hierbo is die verslaggewer se indrukspunte as sodanig.<br> Die resolusies toon hoe die Kaapkolonie smag na spoorwegverbinding met die groot Koloniale markte, wat steeds voorsien word met ingevoerde produkte in tonnemaat. Dat die distrikte Malmesbury en Piquetberg reeds lank genoeg op 'n spoorweg gewag het, spreek vanself - mag die beste spoorweg spoedig gebou word. Die vergadering op Hopefield was baie geesdriftig en verskillende sprekers het hul saak op welsprekende wyse en moedig verdedig. Die resolusies dui duidelik ook daarop dat die distrik geensins tevrede is met die plaaslike parlementslede nie, omdat hulle enkele deputasies na sir James Sivewright vergesel het. Hier kom egter die groot "maar". Dit is onwenslik om die opmeet van 'n spoorlyn in 'n politieke kwessie te laat ontaard. Daar is reeds te veel "politieke spoorweë" in die Kaapkolonie. Mense staan klaar gereed om die hele saak in die hande van sir James Sivewright oor te laat. Wat die redaksie eerder sou verlang is klipharde syfers, opgawes en gegewens, en minder retoriek aangaande die verskillende roetes. Dit is onmoontlik om 'n onpartydige oordeel te vorm sonder om die rigting, grondsoorte, en dies meer in ag te neem.<ref name="ZA18981101">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Malmesbury-Piketberg spoorweg. 11 Januari, p. 2: De gemoederen in de distrikten Malmesbury en Piketberg zijn gaande over de opmeting van een spoorlijn door genoemde distrikten. De belangstelling toont hoe verlangend men in de Kaapkolonie is naar spoorweg-verbinding met de groote Koloniale markten, die nog steeds voorzien worden met duizenden tonnen ingevoerde produkten. De strijd over de verschillende routen doet ons denken aan Caledon en Villiersdorp, en wij hopen van harte, dat Malmesbury en Piketberg er in mogen slagen spoedig een spoorweg te krijgen. Het benieuwt ons welke lijn ’t eerst gebouwd zal worden.<br>De vergadering te Hopefield, speciaal in een andere kolom gerapporteerd, was zeer geestdriftig en de verschillende sprekers hebben hun zaak op welsprekende wijze en moedig verdedigd. De resoluties die werden aangenomen toonen, dat de inwoners van dat deel van ’t distrikt geenszins tevreden zijn met de plaatselijke parlementsleden, omdat zij eenige deputaties naar sir James Sivewright hebben vergezeld. Intusschen wenschen wij op te merken, dat het zeer onwenschelijk is van het opmeten van een spoorlijn een brandende politieke kwestie te maken. Wij hebben ongelukkig reeds te vele "politieke spoorwegen" in ons land. Sir James Sivewright werd hoog geroemd door de sprekers en men schijnt gereed te zijn de geheele zaak in zijne handen te laten.<br>Hoewel wij het zeer ongaarne zouden zien, dat van deze opmeting een politieke kwestie gemaakt zou worden, juichen wij de uiting van gevoelen over deze en alle andere belangrijke kwesties van harte toe. Het kan slechts goed doen al de argumenten, en vooral al de feiten voor ’t publiek te brengen. Gaarne hadden wij wat meer cijfers en opgaven aangaande de verschillende routen. Het is onmogelijk een onpartijdig oordeel te vormen zonder de werkelijke opgaven, de richting, geaardheid van den grond, enz.<br>Onze rapporteur geeft zijne indrukken omtrent Hopefield en de verschillende routen: doch men neme zijne toelichting als zoodanig en niet als een oordeel door ''Ons Land'' uitgesproken. In deze plaatselijke kwestie houden wij ons neutraal en trachten haar zooveel mogelijk buiten de politiek houden. Dat de distrikten van Malmesbury en Piketberg reeds lang genoeg op een spoorweg hebben gewacht spreekt van zelf. Moge de beste spoorweg spoedig gebouwd worden!<br> Ook te Piketberg werd Zaterdag, l.l. eene vergadering gehouden en een deputatie werd afgevaardigd naar sir James Sivewright. De beste belangen van den spoorweg zullen stellig bevorderd worden door er zoo min mogelijk een persoonlijke en een politieke kwestie te maken.</ref> '''10 Januarie 1898:''' Op Piquetberg is 'n vergadering gehou en 'n deputasie afgevaardig om sir James Sivewright te gaan spreek. Weer waarsku ''De Zuid-Afrikaan'', dit sal in die beste belang van die spoorweg wees om dit so min as moontlik 'n persoonlike en politieke kwessie van te maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg spoorweg. 13 Januarie, p. 3: Notulen van eene vergadering gehouden in de hofzaal te Piketberg ten 7.30 p.m. op den 10den Januari 1898.<br>Ongeveer 30 personen waren tegenwoordig. Op voorstel van den heer A. J. Wiid Sr. werd de heer W. Liebenberg als voorzitter gekozen. Voorgesteld door den heer Lambert Fick, gesecondeerd door den heer J. W. L. Wiid: dat deze vergadering van inwoners en eigenaren van eigendom in het dorp Piketberg, van gevoelen is dat de beste belangen van dit dorp en het publiek van Piketbergvallei gebaat zullen worden door het bouwen van een spoorwegstatie geheel op den dorpsgrond, waardoor niet alleen kosten van onteigening vermeden zullen worden, maar waardoor boeren ook voorzien zullen worden van veeweide. Algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick, gesecondeerd door den heer J. Dommisse: dat eene deputatie afgevaardigd worde naar de spoorweg conferentie, te worden gehouden te Malmesbury, ten einde de wenschen van dit dorp daar voor te dragen, en om vandaar naar sir James Sivewright te gaan.<br>Na eene korte discussie, waarbij sommigen het gevoelen uitdrukten dat twee deputaties behooren gezonden te worden, werd het voorstel algemeen aangenomen.<br>Voorgesteld door den heer M. Fick en gesecondeerd door den heer Jan Wiid: Dat de heer Pieter J. Retief een deputatie zal wezen, en bij zijn terugkomst het resultaat van zijn zending voor eene vergadering zal leggen.<br>Algemeen aangenomen.<br>Met eene bedanking aan den voorzitter ging men uiteen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De Piketberg-spoorweg. Vergadering te Piketberg. 11 Januari, Bijvoegsel: Piketberg, 8 Jan. [...] Eene vergadering inzake de voorgestelde spoorweglijn werd heden namiddag alhier gehouden. Een lange en warme discussie werd gevoerd, en niettegenstaande een protest tegen de rechtsgeldigheid van eene deputatie naar de conferentie te Malmesbury, werden toch als zoodanig gekozen de heeren Willem Liebenberg, Johannes Kotze, en Dirk Brink.<br>Eerstgenoemde zijne opwachting bij sir James Sivewright te maken met macht slechts te besluiten over de route van Malmesbury naar Bergrivier en om samen te werken met Hopefield en Darling, daar ds. Vlok aanmerkte dat het doel van Malmesbury en Moorreesburg was de lijn te verongelukken.</ref><ref name="ZA18981101" /> ===== Verkiesing van die Wetgewende Raad 1898 ===== [[Lêer:Noordwestelike_sirkel_kiesafdeling_1910.jpg|duimnael|regs|Die Noordwestelike Sirkel (1910) met die onderskeie kiesafdelings. Hierdie voorstelling toon hoe kiesafdelings Malmesbury, Piquetberg, Worcester, Namaqualand en Clanwilliam almal gesamentlik vir hul drie verteenwoordigers in die Wetgewende Raad moes stem. Van die ouer kiesafdelings (soos Calvinia en Ceres) het reeds met ander kiesafdelings versmelt.]] '''1898''' was die verkiesingsjaar vir nuwe Lede van die Wetgewende Raad. Omrede hierdie persone gaan bepaal watter wetsontwerpe in die Hoërhuis aangeneem gaan word, al dan nie, moes die publiek deeglik kennis neem wat die kandidate se standpunte is. Veral ook nog met die [[Jameson-inval]] vars in almal se geheue. Aan die progressiewe kant was James Douglas Logan. Cecil John Rhodes se eerste ministerie het in 1893 tot 'n val gekom juis omdat sir James Sivewright, die minister aan die stuur van die Kaapse Regeringspoorweë, in 1892 'n alleenhandel-kontrak vir vyftien jaar aan Logan toegeken het om verversingslokale op treinstasies te bedryf.{{voetnota|Vandag sou dit as tenderbedrog gesien word}}<ref name="SmithElections1980">[https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/17782/thesis_hum_1980_smith_alan_john_charrington.pdf?sequence=1 Smith, A.J.C. 1980. General Elections in the Cape Colony: 1898-1908. Unpublished Master of Arts Dissertation. University of Cape Town.]</ref> Dit was luukse eetplekke lank voordat eetwaens algemeen geword het. Al het Logan en Rhodes nie altyd langs dieselfde vuur gesit het nie, het hy wel gereeld 'n broodjie met die Bondsmanne gebreek om sy kommersiële belange te beveilig. En dalk weet hy net iets van treine af. Dan was daar J.J. Joubert, 'n onafhanklike kandidaat.<ref name="SmithElections1980" /> Dirk de Vos Rabie is wynboer (Kiesafdelings Worcester en Ceres),<ref name="verkiesingskandidate1897" /> Jacobus Abraham van Aarde Lochner koringboer (Kiesafdelings Malmesbury en Piquetberg)<ref name="verkiesingskandidate1897" /> en Petrus Benjamin van Rhijn (Kiesafdelings Clanwilliam en Calvinia)<ref name="verkiesingskandidate1897">De Zuid-Afrikaan. 1897. Publieke vergadering te Achter Piketberg. 11 November, Bijvoegsel, p. 7: [Een] publieke vergadering gehouden te Onder-[plaats] op 28 October bijeengeroepen door den Bondstak Achter-Piketberg waarop de heer Rabie van Worcester uitgenodigd was om zijne politieke gevoelens uit te spreken omtrent de [aanstaande] verkiezing voor het hoogerhuis. Tegenwoordig 24 invloedrijke boeren. De [voorzitter] de vergadering openende, zeide dat het hem speet dat er een misverstand was omtrent de kennisgeving vandaar zoo weinige menschen tegenwoordig. Hij heette den heer Rabie welkom en hoopte dat ieder der tegenwoordigen [zijn] best zou doen den heer Rabie te [ondersteunen]. '''De [heer] Rabie''' het woord nemende zeide dat hij zeer kort zou zijn daar er besloten was door den Bondstak Worcester dat er drie bondskandidaten voor het hoogerhuis genomineerd moeten worden, vertegenwoordigende den noordwestelijken cirkel. Toen werd gekozen '''Lochner''' voor '''Malmesbury en Piketberg''', '''Van Rhijn''' voor '''Clanwilliam en [Calvinia]''' en hij voor '''Worcester en Ceres''', vandaar dat hij zich kandidaat stelde en hij was een boer van jongs af en was het thans nog. Sprekende over [...]</ref> is in 'n sekere sin veeboer, dus het al drie geskakel met die landbou. Al drie is Bondskandidate en al drie behoort dus tot die uitgesproke anti-Rhodes party.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer" /> Op 17 Desember 1897 word hul Bondskandidaatskap bekend gemaak.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Lochner, Van Rhyn en Rabie genomineerd. 18 December, p. 3: Malmesbury, 17 Dec. - Op de vergadering van het distriksbestuur, heden gehouden werden de heeren Lochner, Rabie en Van Rhijn algemeen genomineerd als Bonds-kandidaten voor den wetgevenden raad bij de volgende elektie.</ref> '''15 Januarie 1898:''' In ''De Zuid-Afrikaan'' word die vergaderdatums uitgestip waar Lochner, Van Rhyn en Rabie sal wees: Donderdag, 27 Januarie, by Darling; Vrydag, 28 Januarie op Hopefield; Saterdag, 29 Januarie by Laaiplek, by mnr. Stephan. Ander kandidate is welkom om teenwoordig te wees.<ref name="verkiesingsveldtog1898">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Vergaderingen. 15 Januari, p. 2: Vergaderingen zullen gehouden worden op Donderdag, 27, te Darling; Vrijdag, 28, te Hopefield; Zaterdag, 29 te Ladingsplaats, bij den heer Stephan, door de heeren Lochner, Van Rhyn en Rabie. Andere kandidaten worden ook uitgenoodigd tegenwoordig te zijn.<br>J.A. v. A. Lochner.</ref> '''24 Januarie 1898''' besoek kandidate Rabie, Lochner en Van Rhijn vir Malmesbury as deel van hul verkiesingsveldtog. Wanneer Lochner aan die woord gestel word oor Spoorwegverlenging, sê hy mense het hom in hierdie saak van soveel dinge al beskuldig dat hy homself nou gaan verdedig. Die afgelope jaar is 'n openbare vergadering te Piquetberg gehou, waarop mense besluit het ten gunste van 'n Malmesbury-Piquetbergspoorwegverlenging. Hy het volgens die resolusie gehandel. Mense het hom daarvan beskuldig dat hy die lyn oor sy plaas wou laat loop. Dit was 'n onbeskaamde en valse beskuldiging, omdat juis hý self beswaar gemaak het. Hy wou hê die spoorlyn moes tot voordeel van die land gebou word, en nie slegs vir enkele persone nie. Selfs al word die Moorreesburg-rigting ingeslaan, dan wyk die spoorlyn steeds myle van sy plaas af, en myle van Moorreesburg af, maar dit bly binne 'n baie vrugbare en produktiewe streek. As mens Hopefield se kant toe gaan, dan gaan jy deur 'n hele onvrugbare streek, buite bereik van die groot boere. Dit sou daarom 'n duur lyn wees wat nie lonend is nie. Dit was 'n skande soos Hopefield hom veroordeel het, sonder om sy kant van die saak aan te hoor. Hopefield en Darling gaan te werk soos 'n dief in die nag. Mense praat skoon wyd en syd daarvan hoe sir James Sivewright op Hopefield was en die spoorlyn daarso die geskikste sou vind. Maar dan moes sir James baie skerp oë hê, want toe hy soontoe was, het dit baie gereën. Sir James het agter in die kapkar gesit, met twee mans voor hom, en die hele kar was boonop toegeknoop. As sir James onpartydig wou handel, dan moes hy ook mos Moorreesburg besoek het. Maar hy weier volstrek om so iets te doen. Lochner sê ook, die vyand in die saak is besig om die Afrikanerstem in hierdie Noordwestelike Sirkel te probeer verdeel en dusdoende die Afrikaners in die parlement te verswak. As daar iets of iemand is wat veroordeel moes word, dan is dit Hopefield en Darling. Hulle was dislojaal teenoor hom (Lochner), hulle het agter sy rug gaan staan en konkel, en hy is vas van plan om die manne op Hopefield van aangesig tot aangesig te ontmoet. Onder toejuiging neem hy weer sy plek in.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: te Malmesbury. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Malmesbury, 24 Jan. 1898.[...] Daarop nam de heer Lochner het woord [...] Men had hem in deze zaak zooveel beschuldigd, dat hij een paar woorden ter zijner verdediging moest zeggen. Laatste jaar werd [een] vergadering te Piketberg gehouden, waarop men besloot ten gunste van een Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij had [nog] steeds in overeenstemming met die resolutie gehandeld. Men had hem beschuldigd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben. Deze was eene onbeschaamde en valsche beschuldiging, aangezien hij zelf geobjecteerd had dat de lijn over zijn plaats zou gaan, want hij wou de lijn ten voordele van het land gemaakt hebben en niet ten voor enkele personen. Wordt de Moorreesburg richting genomen dan zou de lijn nog ver van zijn plaats voorbijgaan en ook ver van Moorreesburg, maar door een zeer vruchtbaar en produktieve streek terwijl zoo zij in Hopefield richting gaat, zij door een geheel ontvruchtbare streek zou gaan, uit het bereik van de groote boeren, en derhalve noodwendig onbetaalbaar moest zijn. Het was schandelijk van Hopefield om hem zoo te condemneeren zonder hem eerst gehoord te hebben. Hopefield en Darling gingen in dezen te werk als een dief in den nacht. Men spreekt zooveel er van dat sir James Sivewright te Hopefield was en die lijn de beste bevonden had, maar dan moest sir James zeer scherpe oogen hebben, want toe sir James derwaarts ging, regende het veel. Sir James zat achter in de kar en twee manne voor hem, en de geheele kar was toegeknoopt. Wou sir James onpartijdig handelen, dan moest hij ook Moorreesburg bezocht hebben, maar hij weigerde volstandig zulks te doen. Moest er gecondemneerd worden, dan moest hij zulks aan Darling en Hopefield doen, want zij waren hem ontrouw en gingen achter zijn rug tegen hem werken. Hij ging achter naar Hopefield en zal die heeren dan aldaar van aangezicht tot aangezicht ontmoeten. De spreker naam hier onder toejuiging zijne plaats in.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie. 25 Januari, Bijvoegsel, p. 2: Malmesbury, 24 JAN. [...] De heeren Van Rhijn, Lochner en Rabie spraken heden de kiezers van Malmesbury toe. De vergadering werd goed bijgewoond en was invloedrijk. De heer Walters was voorzitter en de heer Immelman secretaris. De heer Van Rhyn sprak sterk tegen Rhodes en zijne handlangers. Hij was bevreesd dat de redistributie van kieszetels tegen Afrikaanders zou wezen.<br> Hij maande aan tot eendrachtelijke samenwerking der Afrikaanders tegenover de Rhodes-partij. Hij keurde het af dat de gouverneur gezegd had dat hier geen rassenhaat bestond en zei dat de gouverneur mogelijk verkeerd was ingelicht door hem die met den gouverneur gereisd had. Hij kritiseerde heftig de aanspraak van kolonel Saunderson en ontkende dat de Afrikaanders disloyaal waren. Hij ging sir Pieter Faure te lijf over wat hij op het diner aan de Paarl gezegd had in zake het pantserschip en Van Rhyn. De regeering had zijn vertrouwen niet en moest van de kussens.<br>Het ministerie wilde niet aftreden omdat het door Rhodes op de kussens geplaatst werd. Hij was tegen gedwongen onderwijs en wou hebben dat alle predikanten de stem moesten verheffen gelijk prof. De Vos.<br>De naam van prof. De Vos werd met groot gejuich ontvangen door de vergadering.<br>De heer Lochner beaamde alles wat de heer Van Rhijn gezegd had. '''Verder maakte hij zijn positie duidelijk in zake de Malmesbury-Piketberg lijn, en zei dat de vijand in de zaak bezig was de Afrikaander stem te verdeelen in dezen cirkel en aldus de Afrikaanders te verzwakken in het parlement. Hij veroordeelde Hopefield omdat het hem gecondemneerd had zonder hem eerst te hooren.'''<br>Nadat de heer Rabie gesproken had en geene vragen aan de kandidaten gedaan werden, werd een motie van vertrouwen en belofte van ondersteuning op voorstel Jac. Louw—Steph. Steyn unaniem aangenomen.</ref> '''25 Januarie 1898:''' Op Riebeek-Wes word Van Rhijn gevra wat hy voel oor die voorgestelde Malmesbury-Piquetberg spoorwegverlenging, en meer spesifiek watter roete hy sou verkies. Van Rhijn antwoord toe dat hy nie graag nou 'n besliste mening wil uitspreek nie, hy wil eers meer inligting inwin. Maar mense het hom buitendien nou al 20 jaar lank vertrou in sy amp, mense moes hom nou ook hierin vertrou - dat hy die beste sou doen vir sy kiesers. Lochner verander nie van deuntjie nie; hy wou een lyn hê ten voordeel van die land, en "hy wou nie werk vir een of ander persoon nie". Die hele storie het in 'n politieke kwessie ontaard, en word deur sekere mense gebruik om een of ander doel te bereik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Riebeeck-West, 25 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op een vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piquetberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem ook in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen.[...] Lochner [...] Hij was nog altijd van hetzelfde gevoelen in zake de Malmesbury-Piketberg verlenging. Hij wou een lijn hebben ten voordeel van het land. Hij wou niet werken voor een of ander persoon. Neen de geheele zaak was een politieke kwestie door, zekere partij aangewend om zeker doel te bereiken.</ref> '''26 Januarie 1898:''' Die driemanskap spreek op Moorreesburg in die skoollokaal. Van Rhijn herhaal maar net wat hy op Riebeek-Wes gesê het. Lochner gaan nog 'n stappie verder. Hy sê mense het hom van allerhande goed beskuldig, maar die tyd sal leer dat hy slegs gedoen het wat reg was. Hy werk nie vir enkele persone nie, maar vir die land in die algemeen. Jan Basson het so teen Moorreesburg te velde getrek, en gevra wat hierdie klein armsalige Moorreesburg met 'n trein wou maak, en net by die vorige verkiesing was dieselfde meneer Basson hierso en toe sê hy dat hy nooit geweet het dat Moorreesburg so 'n groot vrugbare plek is nie; toe noem hy Moorreesburg selfs die koringkas van Suid-Afrika. Hoe kan jou aand- en môrepraatjies so verskil? Daar is gesê dat hy (Lochner) die spoorlyn oor sy plaas wou hê, maar hy het juis daarteen wal gegooi en gepoog om die lyn wes van Moorreesburg te laat verbygaan, sodat die spoor byna ewe ver van alle plekke sou verbyloop. Mense het gesê dat hy op Hopefield met sir James Sivewright saamgestem het. Dit is absoluut onwaar, hy het nie gepraat en saamgestem nie. Hy het sir James bloot gevra om Moorreesburg ook te besoek en sir James het geweier. Toe het hy vir sir James gewaarsku - hy gaan hom in die parlement hieroor tot verantwoording roep. Hy (Lochner) verteenwoordig nie Darling en Hopefield alleen nie, maar die hele Noordwestelike Sirkel. Hy moet aan almal se belange dink. Hy is nou op pad na Darling en Hopefield toe om met hulle daar te gaan afreken, en veral met Jan Basson, wat soos 'n dief in die nag gekom en agter sy rug gekonkel het. Geen verdere vrae is aan Lochner gestel nie; Rabie is aan die woord gestel. Rabie ondersteun ook ligte spoorweë. Hy is ongelukkig nog nie lank genoeg in die geweste om 'n oordeel te vel nie, maar hy kan sien hierdie streek het 'n spoorlyn nodig om al die vragte graan te vervoer - enige spoorweg sou deug.<ref name="ZA.29.1.Moorreesburg.koornboer">''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie: Moorreesburg, 26 Januari 1898. 29 Januari, Bijvoegsel: [...] Op eene vraag zeide de heer Van Rhyn dat hij niet gaarne eene opinie wou uitspreken over de Malmesbury-Piketberg spoorweg verlenging. Men had hem zoolang vertrouwd, men moest hem in deze vertrouwen dat hij het beste voor zijne kiezers zou doen. [...] Lochner [...] Hij moest nu een paar woorden zeggen aangaande de Malmesbury-Piketbergverlenging. Men had hem beschuldig maar de tijd zal leeren dat hij slechts gedaan had wat recht was. Hij werkt niet voor enkele personen maar voor het land in het algemeen. De heer Jan Basson heeft zoozeer tegen Moorrreesburg uitgegaan en gevraagd wat die kleine armzalige Moorreesburg met een trein wou maken, maar met de vorige elektie was dezelfde heer Basson hier en toe zeide hij, dat hij nooit geweten had dat Moorreesburg zulk eene groote vruchtbare plaats was, toen noemde hij Moorreesburg de koornkast van Zuid-Afrika. Hoe moest men zijne woorden nu overeen brengen? Mens had gezegd dat hij de lijn over zijn plaats wou hebben, dat was niet zoo, integendeel heeft hij geobjecteerd dat de lijn over zijne plaats zou gaan en geijverd de lijn ten westen van Moorreesburg voorbij te krijgen zoodat zij ongeveer even ver van alle plaatsen zou voorbij gaan. Men heeft gezegd dat hij te Hopefield gesproken en met sir James samengestemd had, dat was volstrekt niet waar, hij heeft niet gesproken en samengestemd. Hij had sir James gevraagd Moorreesburg ook te bezoeken en sir James heeft zulks geweigerd. Hij heeft toen aan sir James gezegd dat hij hem in het parlement daarover nog tot verantwoording zou roepen. Hij verteenwoordigde niet Darling en Hopefield alleen maar den ganschen cirkel en kon dus niet in het belang van enkelen werken, maar moest werken voor het belang van het gansche publiek. Hij was nu op weg naar Daarling en Hopefield en zou met hen afrekenen, en vooral met den heer Jan Basson, die als een dief in den nacht was gekomen en achter zijn rug tegen hem te werk ging.<br> Geene vragen werden den heer Lochner gedaan en daarop nam de heer Rabie, die met gejuich ontvangen werd, het woord. Hij was een wijnboer, de heer Lochner een koornboer en de heer Van Rhijn kon in een zekeren zin als een veeboer beschouwd worden, dus had men de 3 schakels [...] was om lichte spoorwegen te ondersteunen. Hij wou niet zeggen welke route in deze geweste de beste was, want hij was nog te onbekend, maar een ding was zeker nl. dat deze streken een spoorweg moesten hebben om het menigte graan te vervoeren, en daarom zou hij eenige spoorweg, ten nutte van deze streken, ondersteunen. [...]</ref> In 'n opmerkingskolom onderaan skryf ''De Zuid-Afrikaan'': Die koerant stem nie noodwendig saam met hul medereisiger wat aanvoer 'n spoorlyn deur Moorreesburg sou genoeg graan inwin om die ganse Suid-Afrika van genoeg graan te voorsien nie; tog is dit wis en seker dat die land dan heelwat minder koring hoef in te voer. Die koerant wil nie kant kies watter roete daar ingeslaan moet word nie, want albei treinroetes het die volste reg om ontwikkel te word. Enkele punte moet egter oorweeg word: * Moorreesburg se grond is vrugbaarder en daar is baie meer "nieuwgrond" (braakland; ongerepte grond waarvan die renosterbos verwyder is vir landboudoeleindes) om te bewerk as in die rigting Hopefield. Die bou van die lyn vanaf Malmesbury sal duurder kos, maar dan weer is die lyn korter en die vrag wat die treine kan dra is groter. * As die lyn vanaf Kalabaskraal gebou word, sal die spoorlyntjie tot by Malmesbury feitlik 'n dooie lyn wees. En die vooruitgang van Darling en Hopefield sal nooit kan opweeg teen die agteruitgang van Malmesbury nie. * Die grond na Hopefield se kant is baie sanderig, wat mens dus heelwat moeite besorg met die begruising van die pad; die grond in Moorreesburg se rigting is egter hard, vas en stewig. * Selfs al word daar 'n lyn wes van Moorreesburg gebou, bring dit Hopefield nie 'n tree nader aan die trein as wat die geval anders sou wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Malmesbury/Riebeek West/Moorreesburg: Aanmerkingen. 29 Januari, Bijvoegsel:Het zou waarlijk goed wezen zoo onze politici meer rond gingen en streken zooals het Zwartland, waarover nu zooveel gesproken en geschreven wordt in verband met de spoorweg verlenging, bezochten, en voor zichzelven zaken in oogenschouw namen, waardoor zij instaat zouden gesteld worden, beter en meer overeenkomstig de wenschen van het algemeen publiek te oordeelen. Maar dan moet men niet slechts van dorp tot dorp gaan, neen, men moet de boeren plaatsen bezoeken om te zien wat op die plaatsen gedaan en gewonnen worden. Wij hadden nu het voorrecht in de omstreken van Malmesbury, Riebeek West en Moorreesburg rond te gaan, en het is inderdaad belangrijk de groote graan-mijten, waarvan men zoo dikwijls hoort dat de mijten groot genoeg zijn om met een wagen en acht paarden er op te draaien, te zien. Die streken bezitten dan ook genoeg progressieve boeren hetgeen duidelijk is als men ziet wat gedaan, en hoort hoevele duizende mudden graan op een enkele plaats gewonnen worden. En toch is er nog een menigte "nieuwe-grond" die nog niet bewerkt is. Maar de boeren kunnen haast niet meer zaaien, daar zij dan mogelijk niet in staat zullen zijn het graan te vervoeren. Krijgen die streken echter een spoorweg, zoodat men niet meer met de moeilijkheden van vervoer te kampen hebben, dan zal het inderdaad eene aardigheid wezen, te zien hoeveel die streken kunnen en zullen opbrengen. Wij vereenigen ons niet met den man die met onze doorreize tot ons zeide, dat zoo een lijn in de richting van Moorreesburg gebouwd wordt, aldaar genoeg graan zou gewonnen worden om gansch Zuid-Afrika te voorzien, maar toch is het zeker dat wij dan heelwat minder koorn zullen behoeven in te voeren.<br> Wij willen ons niet aan aanmatiging schuldig maken door een gevoelen uit te spreken welke richting de beste wezen zal. Beide richtingen hebben hunne aanspraken. De aanspraken van de eene hebben wij reeds in een vorig schrijven aangestipt. De Moorreesburg richting heeft echter ook hare aanspraken. Onder andere wijst men er op dat de grond in die richting veel vruchtbaarder is en dat er veel meer nieuwgrond is om te bewerken dan in de Hopefield richting. Men erkent wel dat het bouwen van de lijn van af Malmesbury voor eene distantie wat kostbaarder zal wezen, maar dan staat daartegenover weer dat de lijn dan korter komt, en dus maar op hetzelfde zal neerkomen wat onkosten aangaat, doch dan veel meer te vervoeren zal hebben. Verder wijst men er op dat, zoo de lijn van Kalabaskraal gebouwd wordt, het gedeelte lijn van daar naar Malmesbury feitelijk een doode lijn zal wezen, en de vooruitgang van Darling en Hopefield nooit zal kunnen opwegen tegen den achteruitgang van Malmesbury. Eene andere zaak waarop men ook pleegt te wijzen is dat de grond naar den kant van Hopefield zeer zanderig is en men dus heelwat moeite met het begruizen van dien weg zal hebben, terwijl de grond hard en vast in de Moorreesburg richting. En wordt de lijn een goed eind ten westen van Moorreesburg gebouwd, zooals de voorstanders van die richting het willen doen, dan komt Hopefield niet veel verder van den trein dan anders het geval zou geweest zijn. Hoofdzaak is en blijft echter, welke lijn de meest betalende en ten voordele van het publiek in het algemeen wezen zal, en om dat uit te vinden behoeft men waarlijk geen scherpe bril op te hebben als men in die streken rondgaat. Wij vreezen echter dat in deze zaak heelwat sentiment gemengd is en er op sommigen onbehoorlijke invloed uitgeoefend wordt door zoekere personen om hun doel te bereiken. Daarvoor moet men op de hoede wezen, en zich niet met onderschikte zaken een rad voor de oogen laat draaien en onder elkander verdeeld worden, waardoor de groote nationale Afrikaanse zaak schade kan lijden. Men is in de voornoemde streken van den noordwestelijken cirkel nu druk in de weer met de naderende elektie, en het is dan ook geen wonder, want in de laatste dagen werden de kiezers door alle vijf kandidaten bezocht. Sommigen gaan rond en houden publieke vergaderingen en trachten alzoo hunne kandidatuur te bevorderen; anderen trachten dat weer te doen door onder de kiezers rond te gaan, en privaat met hen te sprkeen. Het is dan ook bemoedigend de politieke herleving onder de Afrikaander te zien, en wij willen maar hopen dat de kiezers getrouw zullen wezen, en andermaal de Afrikaander zaak zullen doen triomfeeren. Maar de kiezers moeten wakker en waakzaam wezen, want er is stellig gevaar, en vooral behooren zij te waken tegen verdeeldheid in hunne gelederen, waartoe van zekere zijde pogingen aangewend worden.<br> Vooral is het van belang er op te wijzen dat men zich toch niet moet laten overreden voor den een of ander kandidaat te plumpen, maar de stemmen gelijkkelijk onder de drie Bondskandidaten te verdeelen. De drie kandidaten kunnen dan ook geluk gewenscht worden met de vergaderingen die zij gehouden hebben; hun tocht was tot dusver een ware triomftocht, en wij vertrouwen dat dit ook het geval op hunne verdere reize zal wezen.</ref> '''31 Januarie 1898.''' Terugvoer: Daar was geen vergadering op Darling nie, slegs 'n klein vergadering op Hopefield. Lochner het geen toespraak gelewer nie. Die vergaderings sou later gehou word. Daar was wel 'n groot vergadering op Vredenburg.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Van Rhyn, Lochner en Rabie. 1 Februari, Bijvoegsel: Vredenburg, 31 Jan. [...] Er was geen vergadering te Darling, en een kleine vergadering te Hopefield. De heer Lochner leverde geen aanspraak. Vergaderingen zullen later gehouden worden. Te Vredenburg groote vergadering. Motie van vertrouwen gepasseerd.</ref> Op Vredenburg het Van Rhijn weer in dieselfde gees oor die spoorwegkwessie gepraat as by die vorige vergaderings. Lochner sê hierdie maal sir James Sivewright het weer eens getoon watter slim kaartspeler hy is, want hy het die geleentheid aangegryp om hul Afrikanerparty in twee te probeer skeur. Lochner ontken dat hy enigiets kon gedoen het waarvoor die Hopefielders hom kon blameer, en hy daag sy beskuldigers uit om saam met Jan Basson op 'n openbare vergadering hom te ontmoet. Hy sou hulle met die feite konfronteer. Lochner sê ook dat hy nie tevrede sou wees met één trein nie, maar sou probeer om 'n tweede te kry, sodat die distrik behoorlik en voldoende kan ontwikkel word, om sodoende die moeilike vervoer te vergemaklik.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. De heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie te Vredenburg. 5 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Alhier werd een talrijke en invloedrijke vergadering gehouden waarop de heeren Van Rhyn, Lochner en Rabie de kiezers toespraken. Als voorzitter werd gekozen de heer J. H. de Smidt, en tot secretaris A. E. Anderson. Wij zagen o.a. de heeren Andries Bester, Jan Walters, Jacob Laubser (Cloeteskraal), Jan Loubser, P. H. Loubser, F. G. du Toit, P. P. Kotzé, W. Baard, Malan, Jan Pienaar en anderen ter vergadering.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend, en riep daarop den heer P. van Rhyn op het woord te nemen.<br>De heer Van Rhyn sprak in ongeveer denzelfden geest als op de vergaderingen reeds door ons gerapporteerd.<br>Als verschooning tegen de beschuldigingen tegen hem geuit op de Hopefieldsche spoorwegvergadering, meldde de heer Lochner dat hij door de Malmesbury deputatie gevraagd werd haar te vergezellen naar sir James en haar aldaar te introduceeren (eene plicht welke hij als vertegenwoordiger niet kon weigeren). Dit had hij op de gewone formeële manier gedaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij met hen eens was. '''Hij zeide in die zaak had sir James weder getoond hoe een bekwame kaartspeler hij is, nemende de gelegenheid te trachten onze partij in tweeën te splitsen. Hij ontkende dus dat hij eenig iets gedaan had dat de Hopefielders hem konden kwalijk nemen, en hij daagde zijne beschuldigers uit samen met den heer Jan Basson, op een volle publieke vergadering hem te ontmoeten, waar hij met feiten hen zou overtuigen van hunne verkeerdheden. Hij zeide ook dat hij niet tevreden zou wezen met één trein, maar zou trachten een tweede te krijgen, zoodat het distrikt behoorlijk en voldoende kon ontwikkeld worden, en het moeilijk vervoer vergemakkelijkt kon worden.'''<br>De heer P. H. Loubser vroeg den heer Lochner omtrent zijne verdediging tegen wat geuit werd te Hopefield aangaande den spoorweg, waarop de heer Lochner weder zijn positie duidelijk maakte.<br>De heer Van Rhyn wilde de vergadering indachtig maken dat kleine zaken niet de hoofdzaak moesten hinderen. [...]</ref> '''5 Februarie 1898:''' P.B. van Rhijn deel sy wedervaringe van hul reis - hulle het twaalf vergaderings bygewoon, wat almal ordelik afgeloop het. Behalwe by Darling; daar was geen vergadering nie. Toe die driemanskap daar aankom, het hulle tussen 4 tot 5 ure lank daar gestaan en wag; slegs drie here het opgedaag: die predikant, die dokter en die hotelier. Ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt was baie vriendelik teenoor die besoekers en so ook was hul ontvangs by die persone aan huis. Die swak opkoms is vir Van Rhijn 'n raaisel. Die vergadering is betyds in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer, en hy het in die stad vir sy vriend, Jan Basson (oud-LWV), vroegtydig daarvan gesê. Laasgenoemde het belowe om dit vir almal bekend te maak, en dat hy op Darling sou wees. Van Rhijn hoop nie Jan Basson het nou in 'n Demas ontaard nie - is hy dan nou hand om die blaas met Logan? In die stad is dié tweetjies saam in 'n huurwa/kapkar ("cab") gesien rondry. Van Rhijn het wel vir Darling 13 jaar in die Hoërhuis gedien en sal dit steeds bly doen as hy herverkies word.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. De heer Van Rhyn over zijn reis. 12 Februari, Bijvoegsel, p. 2: Van Rhijnsdorp, 5 Febr. 1898.<br>Mijnheer,—Na mijn lange en vermoeiende reis ben ik, Gode zij dank, in gezondheid te huis gearriveerd.<br>Ik kan niet nalaten mijne vrienden namens mij en de heeren Lochner en Rabie nogmaals van harte dank te zeggen voor de liefde en vriendelijkheid aan ons op onze reis om bijeenkomsten bij te wonen, bewezen, en de gastvrijheid in ieders huis genoten hetwelk door ons nimmer vergeten zal worden. Wij hebben alle plekken ons intrek genomen bij private vrienden behalve te Hopefield waar wij in het logement van den heer Klaas Stiglingh gelogeerd waren en wij het zeer goed gehad hebben, alles schoon en net, goed eten enz. Ik kan met de volste vrijmoedigheid genoemd hotel aan alle reizigers ten sterkste aanbevelen. Wij hebben twaalf bijeenkomsten bijgewoond en tot ons groot genoegen moet ik zeggen; op allen liep het zeer ordelijk af ter eere van ons en de opgekomen toehoorders. Behalve te Darling, daar hadden wij geen vergadering. '''Wij bleven aldaar tusschen 4 à 5 uren lang en zagen gedurende dien tijd slechts 3 heeren, den predikant, den dokter en den hotelhouder. De hooggeachte leeraar ds. De Villiers en dokter Nieuwoudt waren uitnemend vriendelijk jegens ons en niets in hunne woningen was te goed voor ons reizigers. Dat er geen opkomst was versta ik niet; de dag der bijeenkomst was toch in tijds in ''Ons Land'' gepubliceerd; zelf heb ik mijn vriend, den heer Jan Basson, ex-L.W.V., in de stad van de bijeenkomst gezegd. Zijn ed. heeft mij beloofd het alom bekend te stellen, en ook zelf te Darling tegenwoordig te zijn. Ik geloof toch niet, dat terwijl hij daarna met den heer Logan in een cab in de stad te zamen rondgereden heeft hij een Demas geworden is; want hij was toch altoos een echte Afrikaander. Ik heb mijn plicht gedaan mijn constituenten van Darling die ik ook 13 jaren in het hoogerhuis gediend heb ook toe te spreken over het gevaar dat ons Afrikaanderdom dreigt en wat ons te doen staat zulks te verijdelen, doch zij hebben mij niet als een ouden vertegenwoordiger van hen waardig geacht op te komen; mijne handen zijn dus in onschuld gewasschen.''' Echter, indien ik herkozen wordt zal ik dat affront vergeven en steeds mijn plicht doen.<br>Ik noem mij een dankbaar vriend voor al het genotene op reis van mijne vrienden en de toehoorders der vergaderingen, en voor de achting en respekt ons toe gedragen op alle bijeenkomsten.<br>U dienaar en vriend,<br>P. B. van Rhyn.</ref> '''15 Februarie 1898:''' Jan Basson antwoord. Vergissing is menslik. Hy het baie te doen gehad en het hom vergis met die datum. Basson het mense aangesê om Vrydag op te daag in plaas van Donderdag, en toe sy seun hom die Donderdagaand inlig die vergadering het reeds plaasgevind, was hy bitter spyt. Maar aangesien die politieke tema van daardie edele here reeds so wyd bekend was deur die talle vergaderings wat in ''De Zuid-Afrikaan'' gepubliseer is, was almal reeds vertroud met hul sentimente. Verder, ietwat onnadenkend, het baie gedink: "Ek is vandag te besig; ander sal sekerlik bywoon". En so, tot almal se spyt, het niemand opgedaag nie en was daar geen vergadering nie.<br>Nou, wat betref die rondry in 'n "cab" saam met mnr. Logan, dit is pure onsin. Basson het omstreeks 12 uur by sir James Sivewright se kantoor vir sake aangemeld en mnr. Logan daar ontmoet. Nadat hulle sake gedoen het, het albei in dieselfde rigting vertrek. Basson moes Harcombe Brothers in Adderleystraat spreek, en Logan het saam met Basson na die Kerkplein geloop, daar 'n kar na sy kantoor gehuur en Basson gevra om by hom aan te sluit.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Basson en Van Rhijn. 26 Februari, Bijvoegsel, p.4: Darling, Droogvlei,<br>15 Febr. 1898.<br>Aan den Editeur. <br>Mijnheer.—Uit des heeren Van Rhijns dankbetuigingen voor genoten liefde en gastvrijheid die hij en zijn gezelschap overal genoten hebben bij hunnen omgang, vind ik ook een doorn onder de door hem genoemde rozen. Namelijk te Darling was geen opkomst en z.ed. neemt het als een affront aan en ook Jan Basson ex-L.W.V. vleit hij eerst op zijn eigenaardige manier als echte Afrikaander, maar tegelijkertijd steekt hij hem met den moordpriem, en vergelijkt hem met een Demas. (Echt christelijk niet waar?)<br>Nu heer editeur, laat mij in een paar regelen toe de volle waarheid aan het licht te brengen. De zaak is deze: Onze menschen hier hadden volstrekt geen plan den ed. heer Van Rhijn en zijn collegas te beleedigen, door niet op te komen. Maar daar het politieke thema van die ed. heeren al zoo over en over bekend stond door de vele gehoudene vergaderingen en gepubliceerd in uw geëerd blad, was een ieder al bekend met hun gevoelens. En daarbij een beetje onbedachtzaam dachten velen: Ik heb het te druk vandaag, anderen zullen wel opgaan. En zoo tot een ieders spijt kwam niemand opdagen en er was geen vergadering. Ik geef mijn ed. vriend de verzekering dat dit zoo is.<br>Wat Jan Basson betreft moet ik zeggen het is waar, de ed. heer Van Rhijn heeft hem in de stad verzocht het rond te zeggen om op te komen. Maar Jan Basson heeft veel te doen en maakte ongelukkig een abuis met den datum. Hij zeide zijn menschen aan om op te komen op Vrijdag inplaats van Donderdag, en toen zijn zoon hem Donderdagavond kwam zeggen dat de vergadering plaats had, was het hem een bittere spijt.<br>Ook de ed. heer Lochner heeft hem een brief geschreven. Dus op dit punt betuig ik mijn spijt.<br>Nu, wat betreft het rondrijden in een cab met den heer Logan is louter onzin. De zaak is deze: Ik maakte mijn opwachting bij sir James Sivewrights kantoor voor bezigheid, tegen 12 uur, en ontmoette den heer Logan aldaar. Na de zaken verricht te hebben vertrokken wij beiden in een richting. Ik moest Harcombe Brothers in Adderleystraat zien en de heer Logan wandelde met mij op tot op het Kerkplein en engageerde daar een cab tot aan zijn kantoor en verzocht mij mede in te stappen en zoo reden wij te samen.<br>Ziet u heer editeur, dat beteekend rondrijden in des heeren Van Rhijns oogen. Maar een ieder die de ed. heer Van Rhijn kent zooals ik, kan tusschen zijn regels lezen wat zijn doel er mede is, om zoo te schrijven. Ik was altijd zijn ondersteuner en ben het nog, jammer dat ik van hem zulk een slag in het aangezicht moet krijgen, geheel onschuldig. Ik ben nog diezelfde Afrikaander zooals hij mij noemt. En wat meer is, is het dan een vernedering om met den heer Logan mee te rijden? Als wij als leden in het parlement saam kunnen zitten, dan kunnen wij toch ook samen rijden, al verschillen wij van gevoelen? Het geheele huis was altijd mijne vrienden. Zoo bekrompen ben ik gelukkig niet. Het is erg jammer dat een man als mijn vriend Van Rhijn in zijn positie tot zulke netelige dingen afdaalt, om in publieke nieuwsbladen bekend te stellen met wie men in een cab rijdt, dit wordt niet van een man die zijn electie (?) omhoog houdt verwacht.<br>Weldra zal mijn vriend als ik met een gerespecteerde dame in een cab rijd de wereld het verkondigen.<br>Nu ik hoop mijn oude vriend zal zien dat de zaak heel anders is dan hij denkt, en neme afscheid van het publiek geschrijf.<br>Geheel de uwe,<br>Jan A. Basson.</ref> Om 'n stemgeregtigde te wees in 1898, beteken die kieser moes 'n man wees van 21 jaar of ouer, 'n Kaapse burger van geboorte of deur naturalisasie (ná 12 maande op Kaapse grond) wees, grond of 'n gebou bewoon van £75 werd, óf £50 per jaar verdien. Daar was baie maniere om 'n kat dood te maak: 'n boer kon sy seun £50 per jaar se waarde gee in kos, klere en perdevoer as 'salaris'. Of die seun kon 'n stukkie grond van sy vader bewerk ter waarde van £75. Drie mans kon byvoorbeeld gesamentlik in 'n huis woon van £225+ (want £75 x 3), of twee seuns kon gesamentlik boer op 'n stukkie grond van £150 (want £75 x 2). Verder moes die kieser sy naam, woonadres en nering kon neerskryf. As die kieser egter voor 1892 al stemgeregtig was, en nie by die nuwe kategorieë ingepas het nie, moes die betrokke individu eenvoudig nie roer nie: solank hy in die kiesafdeling gebly woon het waar hy voorheen geregistreer was, het hy sy stemreg onder die ou, laer vereistes (£25-huis of £25-salaris) behou.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Wie kan geregistreerd worden? 20 Mei, p. 2-3: [...]Het antwoord op deze vraag is tweederlei: - <br>1. Alle mannelijke personen die den ouderdom van 21 jaar bereikt hebben, welke de volgende kwalifikasies of bevoegdheden bezitten:-<br> a. Zij moeten burgers der Kolonie zijn. Allen die in de Kolonie geboren zijn, zijn burgers der Kolonie. Zij die met in de Kolonie geboren zijn moeten genaturaliseerd worden. Geen persoon kan genaturaliseerd worden tenzij hij minstens 12 maanden in de Kolonie heeft gewoond met het doel hier te blijven. Hij die genaturaliseerd wil worden moet aanzoek doen bij den koloniale secretaris, die, indien het aanzoek in orde is, hem een certifikaat van naturalisatie zal toezenden. Het gemakkkelijkste is aanzoek te doen bij den magistraat om een officieelen vorm van aanvraag tot naturalisatie, dien vorm in te vullen en dan op te zenden naar den kolonialen secretaris. Burgers van den Vrijstaat of Transvaal, thans woonachtig in de Kolonie (in Bechuanaland zijn velen), behooren op dit punt nauwkeurig acht te geven.<br> b. Zij moeten een gebouw met den grond erbij, afzonderlijk of gezamenlijk, van eene waarde van niet minder dan £75 elk bewonen of occupeeren. Gesteld nu dat A. een huis bewoont ter waarde van £100 dan kan hij natuurlijk, geregistreerd worden. Het huis behoeft niet zijn eigendom te zijn, dus kan een bijwoner, die een huis bewoond dat £75 of meer waard is, geregistreerd worden. Neem weder dit geval. A., B. en C. zijn de bewoners van een gebouw dat £300 waard is. Zij kunnen dan alle drie geregistreerd worden, want driemaal £75 is slechts £225, en de waarde van het huis is £300. Zeg dat in dit geval A. een boer is, en B. en C. zijn twee mondige zonen die het recht hebben bij hem te wonen, dan kunnen zij alle drie geregistreerd worden, want het huis is meer dan £225 waard. Maar neem nog dit geval: - A., een boer bewoont een plaats - het huis waarin hij met zijn twee zoons, B. en C., woont is £100 waard en de geheele plaats is £1,000 waard. Kunnen B. en C. nu ook geregistreerd worden? Het is duidelijk dat A., de boer, bewoner van het huis en de plaats de bevoegdheid bezit, maar hoe omtrent B. en C.? Zij kunnen niet geregistreerd worden als bewoners van het huis, want het huis is slechts £100 waard. Op welke voorwaarden kunnen zij dan geregistreerd worden? Het antwoord is eenvoudig: B. en C. kunnen geregistreerd worden indien zij een stukje van den grond voor eigen rekening, zeg een stuk tuin of stuk land, bewerken, of voor weiveld gebruiken want dan occupeeren zij dit stukje grond. B. moet zulk een stukje grond met het huis daarop, ter waarde van £75, bewonen, en C. ook, of, indien B. en C. samen boeren moet het stukje grond of het gebruik ervan tweemaal £75, of £150, waard wezen. Een andere manier waarop B. en C. stemgerechtigd kunnen worden is indien zij elk £50 per jaar verdienen. Deze som kan betaald worden in kost, kleederen, rijpaard-voeder, zakgeld, enz.<br> Wij vertrouwen dat wij dit punt nu duidelijk gemaakt hebben, en dat geen boerenzoon ongeregistreerd zal blijven omdat hij niet deze kwalificatie bezit.<br> (c.) De derde bevoegdheid die een persoon moet bezitten is deze: hij moet in staat zijn om zijn naam te teekenen en zij adres en nering te schrijven.<br> De kiezers in deze klasse moeten dus deze drie bevoegdheden bezitten [...] doch niet de bevoegdheid der nieuwe wet bezaten, hun stem onder de oude wet, zouden behouden, zoolang zij in de kiesafdeeling, waarin zij geregisteerd waren, zouden blijven wonen. Men ziet dus deze klasse van kiezers op twee manieren hun stemrecht kan verliezen en indien zij niet de bevoegdheid onder de oude wet, d.i. een huis bewonen ter waarde van £25 of een salaris van £25 trekken, bezitten, of (b) indien zij het distrikt verlaten waarin zij woonden toen de wet van 1892 in werking kwam. Op deze twee punten behoort zeer nauwkeurig gelet te worden. [...]</ref> Op die kiesersrol wat in 1897 teen 30 September gefinaliseer was, het die Malmesbury Kiesafdeling 2 500 geregistreerde kiesers gehad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 30 September, p.3: Malmesbury - De kiezerslijst voor deze kiesafdeeling is nu kompleet, met een totaal van 2,500 namen tegen 2,235 op de oude lijst. Er zijn 300 gekleurde kiezers.</ref> 1 481 in die Piquetberg Kiesafdeling.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1897. Gemengd Nieuws. 2 October, p. 3: In de Kiesafdeeling Piketberg zijn nu 1,481 kiezers, waaronder 83 gekleurden geregistreerd. Op de vorige lijst waren slechts 120 namen.</ref> Die kieser kon drie kandidate kies, of kon tot drie kruisies langs 'n enkele verkiesingskandidaat maak.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1897. Hoe moet men stemmen? 10 Juni, p. 2: Indien de kiezer meer dan één stem voor denzelfden kandidaat kan uitbrengen, moet hij ''evenveel kruisjes achter den naam van dien kandidaat plaatsen'', als hij voor hem gewenscht te geven. Wil hij dus, om bij het voorbeeld te blijven, aan Jan Brink twee stemmen geven, dan zet hij twee kruisjes achter zijn naam - zóó XX. Wil hij drie stemmen voor hem geven dan maakt hij drie kruisjes - zóó XXX.</ref> Die stemdag op '''16 Maart 1898''' vir die Lid van die Wetgewende Raad het gekom en gegaan; met die uitslae van sowel die Malmesbury- as die Piquetberg-kiesafdeling:<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Uitslag der Elekties. 24 Maart, Bijvoegsel, p. 2</ref> {| class="wikitable" ! colspan="4" valign="top" |'''NOORDWESTELIKE SIRKEL''' |- | colspan="2" valign="top" |'''Malmesbury Kiesafdeling''' | colspan="2" valign="top" |'''Piquetberg Kiesafdeling''' |- | valign="top" |Lochner | valign="top" |1 462 | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |529 |- | valign="top" |Logan | valign="top" |1 401 | valign="top" |Lochner | valign="top" |479 |- | valign="top" |Van Rhijn | valign="top" |593 | valign="top" |Logan | valign="top" |450 |- | valign="top" |Joubert | valign="top" |520 | valign="top" |Rabie | valign="top" |449 |- | valign="top" |Rabie | valign="top" |385 | valign="top" |Joubert | valign="top" |85 |} Die stemtotaal van die hele Noordwestelike Sirkel, waarvan die Malmesbury- en Piquetberg-kiesafdeling deel uitmaak, sien so daaruit: {| | rowspan="2" valign="top" | '''LWR-Kandidaat''' | colspan="2" valign="top" |'''Stemme''' |- | valign="top" |'''''De Zuid-Afrikaan'''''<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Noordwestelijke Cirkel. 31 Maart, Bijvoegsel</ref> '''(31 Maart 1898)''' | valign="top" |'''Aangepaste<br>syfers'''<ref name="SmithElections1980" /> |- | valign="top" |'''J. D. Logan''' | valign="top" |7 375 | valign="top" |7 378 |- | valign="top" |'''J.A. van A. Lochner''' | valign="top" |3 864 | valign="top" |3 859 |- | valign="top" |'''P. B. van Rhijn''' | valign="top" |3 613 | valign="top" |3 610 |- | valign="top" |D. de V. Rabie | valign="top" |3 112 | valign="top" |3 108 |- | valign="top" |J. J. Joubert | valign="top" |1 620 | valign="top" |1 617 |} ==== 'n Ou plan word onder die stof uitgehaal ==== '''3 Mei 1898:''' 'n Kaart is reeds voltooi vir G.S. Owen se Malmesbury-Greyspas-opmeting. [https://ibali.uct.ac.za/files/original/139526e5859d4ac5fb0b206955439845ac752bda.jpg Op die kaart word duidelik aangedui hoe die voorgestelde spoorlyn die goue middeweg probeer vind]: geen dorpe word by aangedoen buiten Kalabaskraal nie. Dit loop vanaf Kalabaskraalstasie, oor die Dieprivier, deur Mollen Berg, Groenrivier, Michel Heyns Kraal, Pendoorn Valley, Langedam, Gemsbok Kuil, Waterschildpad Kuil, Vygekraal, Oliphants Fontein / Cochnara (Kochera; Kochra), Uilen Kraal & Melkbosch Rug, Ganzekraal/Enkelde Valley, Schaf Plaats Fontein, Wolve Dans, Rondekuil (vandag Boplaas), Klipgat, Visscher's Kraal, Bosjesmans Kloof, Middel Kraal, (Aan de) Berg Rivier, Brood Kraal, oor die [[Bergrivier]], na Wittewater, tot by Rietfontein. Met ander woorde, dit is hoogs waarskynlik dat die spoorwegbrug vandag presies sou staan by Moravia, Piketberg, waar dit vandag is. '''10 Oktober 1898:''' 'n Spoorwegwetsontwerp word in die Wetgewende Vergadering ter tafel gelê. Die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn word daarin gelys en spesifiek aangedui as 'n 3 voet 6 duim-spoor.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Wetgevende Vergadering, Maandag, 10 October. Spoorwegen. 12 October, Bijvoegsel: De premier bracht een bill in voor zekere spoorwegen.<br> De heer Schreiner wilde informatie hebben aangaande de voorgestelde lijnen.<br> Sir James zei dat al de lijnen die gebouwd zullen worden opgemeten zijn en dat de bijzonderheden reeds voor het huis waren. De wenselijkheid om die lijnen te bouwen was reeds door het huis besproken.<br> De bill maakte voorziening voor het bouwen van de volgende lijnen :<br> 1. Somerset Oost-Kingwilliamstown als een regeeringslijn.<br> 2. Caledon, van Sir Lowryspass, een 3 voet 6 duim spoor.<br> 3. '''Kalabaskraal-Pikenierskloof (Peketberg)—een 3 voet 6 duim spoor.'''<br> 4. Queenstown-Tarkastad.<br> 5. Langkloof (Uitenhage). De regeering dacht dat hier een proef met een 2 voet lijn genomen kon worden.</ref> '''19 Oktober 1898:''' Die inwoners van die [[Swartland_Plaaslike_Munisipaliteit#Toponimie|Roode Zwartland]] (Moorreesburg), Hopefield en Clanwilliam-distrikte dring aan op die bou van die Piquetberg-spoorlyn, en wil graag die parlement se goedkeuring daarvan sien.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. 20 October, p. 3: Piketberg, 19 Oct. [...] Bericht is ontvangen uit Roode Zwartland, Hopefield en Clanwilliam distrikten, dat de menschen aandringen op den bouw van den Piketberg-spoorweg en met verlangen uitzien naar de goedkeuring daarvan door het parlement.</ref> '''6 Desember 1898:''' Die inleidingsartikel van ''De Zuid-Afrikaan'' lig die lesers in die Malmesbury/Kalabaskraal-spoorlynuitbreiding sal die volgende dag in die parlement bespreek word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Nieuwe Spoorwegen, 6 Dec, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer, commissaris van openbare werken, zal morgen de tweede lezing van een bill voorstellen, voorziening makende voor het bouwen, uitrusten en exploiteeren van zekere spoorweglijnen. Dit voorstel heeft de 5de plaats op het papier en men zal waarschijnlijk er bij komen, daar de eerste vier orders waarschijnlijk niet aanleiding zullen geven tot een lange discussie.<br> Deze bill maakt voorziening voor het bouwen van vijf verschillende lijnen, namelijk: —<br> (1.) Somerset Oost via Cookhouse naar Kingwilliamstown, 147 mijlen lang, £485,100 te kosten;<br> (2.) Port Elizabeth naar een punt nabij Avontuur, 2 voet breedte tegen £2,500 per mijl, 178 mijlen lang, £445,000 te kosten;<br> (3.) Sir Lowrys-pass naar Caledon, 53 mijlen lang, £439,000 te kosten;<br> (4.) '''Van een punt op de Malmesbury-lijn naar Pickenierskloof, 96 mijlen lang, £505,000 te kosten;'''<br> (5.) Van een punt nabij Queenstown naar Takastad, 31 mijlen lang, £102,250 te kosten.<br> Het bouwen van de eerstgenoemde lijn werd reeds in 1895 geauthoriseerd, onder het bijdrage-stelsel, en indien de regeering geen bevredigend kontrakt kon krijgen, de lijn dan als een regeerings-lijn te bouwen.<br> Sedert 1895 werd een kontrakt aangegaan onder het bijdrage-stelsel, maar daar het kontrakt niet op een bevredigende wijze werd uitgevoerd, besloot de regeering andere stappen te nemen. In de spoorweg-bill die sir JAMES SIVEWRIGHT op den eersten dag van deze sessie inbracht, is een kontrakt aangegaan door den vorigen commissaris met zekeren heer DAVID URQUHART, die teekende “voor de Thames Ironworks and Shipbuilding Co. bpk.” In de voorrede van dit kontrakt wordt gezegd, dat “de overeenkomst aangegaan wordt, onderworpen aan de goedkeuring van het parlement voor zooverre dezelve noodig mag zijn.” Wat de eigenlijke beteekenis of waarde van deze woorden, door ons gecursiveerd, is, zullen de rechtsgeleerden ons moeten zeggen; maar dit is in elk geval zeker, dat de eerste clausule van deze bill, zooals opgesteld door sir JAMES, bepaalt dat “deze overeenkomst wordt mits dezen bekrachtigt.” Sir JAMES, een der onderteekenaars van het kontrakt, schijnt dus te denken, dat dit kontrakt nog door het parlement bekrachtigd moet worden.<br> Maar nu is de vraag: is er al werk onder dit kontrakt gedaan? Werden tenders voor dit kontrakt gevraagd?<br> De Caledon en Piketberg lijnen zijn in deze bill begrepen; maar de belangrijke vraag is welke route genomen zal worden. In het geval van eerstgenoemde lijn is er de alternatieve route door Franschhoek, en in dat '''van Piketberg heeft men de route van Kalabaskraal, en de andere van 't dorp Malmesbury.'''<br> De lijn naar Avontuur zal slechts een breedte van 2 voet hebben, dus zal het de eerste ‘lichte spoorweg’ der regeering in de Kolonie zijn. Het zal dus een experiment zijn, en indien het een succes blijkt te zijn, is 't te voorzien dat het binnenkort in verschillende richtingen uitgebreid zal worden. De hulpbronnen van de landbouw distrikten zullen dan op deze wijze ontwikkeld kunnen worden.</ref> '''7 Desember 1898:''' Middagsitting van die Wetgewende Vergadering. Die nuwe Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, lees 'n rits spoorlyne voor wat in 'n nuwe wetsontwerp vervat is. Dan noem hy: die derde lyn is die Malmesbury-lyn, wat gebou sal word vanaf Kalabaskraal na Pickenierskloof. Hierdie sou veral 'n ontwikkelingslyn wees. Party mense is sterk ten gunste daarvan dat die lyn gebou sal word vanaf Malmesbury na Visserskraal. Hy het hierdie laaste lyn laat ondersoek, en hierdie lyn sou sowat 15 tot 20 myl langer wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, en dit sou ook baie meer kos, omdat die helling oor die algemeen 1 in 70 voet sou wees. As die Malmesbury-Visserskraal-lyn sou slaag, dan sou hy nader aan Moorreesburg gewees het, en al wil Sauer graag die Moorreesburgers te hulp wees, was dit tog nie wenslik om die lyn daarlangs te bou nie. Hy wil ook nie Malmesbury geheel en al afskeep nie, daarom sou hy "in comité" voorstel om die lyn te bou vanaf Malmesbury tot 'n punt anderkant Darling, en vandaar na Visserskraal. Die lyn sou drie myl korter wees as die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn en £15 000 spaar.<br>Sir James Sivewright (hangende 'n ondersoek rakende die Thames Ironworks Co.-tendersage, asook van verkiesingsknoeiery) was sterk ten gunste van die Kalabaskraal-Pickeniersklooflyn, maar hy was beslis teen die Malmesbury-Darling-Vissersklooflyn gekant. Eersgenoemde lyn sou beter wees en lonender. By die laasgenoemde spoorlyn sou artikels/goedere dubbeld vervoer moes word. <ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement, Woensdag, 7 December. Verlenging van Spoorwegen-bill. 8 December, Bijvoegsel: ...De derde lijn was de Malmesbury lijn, die gebouwd zal worden van Kalabaskraal naar Pikenierskloof. Deze zou vooral eene ontwikkelings lijn wezen. Sommigen waren sterk er voor dat de lijn gebouwd zal worden van Malmesbury naar Visserskraal. Hij had deze laatste lijn laten onderzoeken, en die lijn zou zoowat van 15 tot 20 mijlen langer zijn dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn, en zij zou ook veel meer kosten, daar de helling over het algemeen 1 in 70 voet zon wezen. Was de lijn Malmesbury—Visserskraal aangenomen dan zou zij nader aan Moorreesburg geweest zijn, en hoewel hij gaarne de inwoners van Moorreesburg wilde helpen, was het toch niet wenschelijk de lijn daar langs te bouwen. Hij wilde Malmesbury ook niet geheel in de koude laten, daarom zou hij in comité voorstellen de lijn te bouwen van Malmesbury tot een punt anderkant Darling, en vandaar naar Visserskraal. Die lijn zou drie mijlen korter wezen dan de Kalabaskraal—Pikenierskloof lijn en £15,000 besparen.<br>[...]Sir James Sivewright [...] Voortgaande [...] Hij was sterk ten gunste van de Kalabaskraal-Pikenierskloof lijn, maar hij was beslist tegen de Malmesbury-Darling-Visserskloof lijn. Eerstgnoemde lijn zou veel beter wezen en beter betalend. Over laatstgenoemde lijn zou men de artikelen dubbel vervoeren.</ref> '''16 Desember 1898:''' Aandsitting van die Wetgewende Vergadering.<br> Die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) stel voor dat die lyn nie meer vanaf Kalabaskraal gebou moet word nie, maar vanaf Malmesbury.<br> Dirk Jacobus Albertus van Zijl (Clanwilliam) is verheug oor die wysiging. Hy onthou nog 'n opmeting van 1881 waar die spoorlyn na Piquetberg 32 myl korter was as die voorgestelde lyn. Sy kiesers steun die reguit lyn, en hy lig die voordele uit.<br> Sauer sê, toe hy die wetsontwerp voorgestel het, was hy onbewus van die opmeting wat in 1881 gedoen is, wat 28 myl korter is. Nou is die plan onder die stof uitgehaal. Hy stel egter voor dat die opmeting oorgedoen word (net om te kontroleer en seker te maak) en indien dit korrek is, sou hy die spoorlyn laat bou. Met daardie geld wat gespaar word, sou hy dan 'n taklyn laat bou na Darling en Hopefield, vanaf Malmesbury af. Hierdie oplossing beskou hy ongetwyfeld as die beste.<br> Sir James Sivewright wil die lyn vanaf Kalabaskraal laat loop.<br> Francis Oats (Namaqualand) ondersteun die nuwe spoorlyn vanaf Malmesbury deur Moorreesburg, net soos die regering voorgestel het.<br> Jacobus Abraham Smuts (Malmesbury) wil slegs 'n paar woorde sê. Dit sou baie onregverdig wees om die lyn vanaf Kalabaskraal te bou. Hy was geheel en al ten gunste van die wysiging van Sauer om die lyn vanaf Malmesbury te bou. Hy sal met gerustheid die lyn in die hande van die regering oorlaat.<br> Daniel Jacobus Marais (Piquetberg) sê die Darlinglyn het geen politieke bymotiewe nie: sir James Sivewright het die lyn eenvoudig voorgestaan omdat dit deur die ingenieurs aanbeveel is. Hy sou ook verkies om die saak in die hande van die regering te laat, sodat daar verder ondersoek gedoen kan word en dan in die beste belang opgetree kan word.<br> In antwoord op 'n vraag van sir James Sivewright, sê Sauer dat hy homself nie tot enige spesifieke lyn verbind nie, aangesien hy nog nie genoeg inligting voor hom het nie. Hy wou verdere ondersoeke doen en sou dienooreenkomstig optree. Hy sou bereid wees om Darling en Hopefield 'n taklyn toe te staan. Hy was gereed om die wysiging soos volg te verander: om die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury te laat loop. Indien die direkte lyn dan verwerp word, sou hy oordeel of die lyn vanaf Kalabaskraal of vanaf Malmesbury moet loop.<br> Sauer het sy wysiging teruggetrek, sodat sir James kon voorstel dat die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury gebou word. Dit word aangeneem.<br> Daarna is die Wetsontwerp, soos gewysig deur Sauer, aangeneem.<br> Die wetsontwerp is gerapporteer{{voetnota|Die term gerapporteer verwys hier na die formele prosedure waarby die voorsitter van die 'Komitee van die Hele Huis' aan die Speaker verslag doen dat die wetsontwerp deur die komiteestadium is, met of sonder wysigings. Dit is die stap wat die finale stemming en deursending na die Wetgewende Raad voorafgaan.}}, en die Laerhuis het om 11:05 nm. verdaag.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement. Wetgevende Vergadering. 16 December, Avondzitting, Malmesbury Lijn. 17 December, Bijvoegsel: Deze lijn werd aan de orde gesteld.<br>De heer Sauer stelde voor de lijn niet van Kalabaskraal maar van Malmesbury te laten gaan.<br>De heer Van Zijl verheugde zich over dit amendement. Hij herinnerde zich aan eene opmeting van 1881 waaronder de lijn naar Piketberg 32 mijl korter was dan de voorgestelde lijn. Zijne kiezers waren voor een rechtuit lijn, en hij toonde de voordeelen aan, hetgeen opgehelderd werd met de lijn van Kraaifontein.<br>De heer Sauer gaf de reden voor zijn amendement. De lijn van Malmesbury was 2 mijl korter dan die van Kalabaskraal, hoewel de lijn van Kaapstad naar Piketberg 6 of 7 mijl langer zou zijn. Toen hij zijn bill voorstelde wist hij niet van de opmeting van 1881, die 28 mijl korter zou zijn dan de voorgestelde lijn. Hij stelde thans voor deze opmeting te laten overdoen, en indien juist, zou hij die lijn laten bouwen. Met het gespaarde geld zou hij dan een tak-lijn bouwen naar Darling en Hopefield, van Malmesbury. Deze oplossing achtte hij ongetwijfeld de beste.<br>Sir James wilde de lijn van Kalabaskraal laten gaan.<br>De heer Oats ondersteunde de nieuwe lijn van Malmesbury over Moorreesburg, zooals voorgesteld door de regeering.<br>De heer J. A. Smuts zou slechts een paar woorden zeggen. Het zou zeer onrechtvaardig wezen de lijn van Kalabaskraal te bouwen. Hij was geheel ten gunste van het amendement van den heer Sauer om de lijn van Malmesbury te bouwen. Hij zal met gerustheid de lijn in handen van de regeering te laten.<br>De heer D. J. Marais zei dat de Darling lijn geen politieke lijn was, sir James had die lijn voorgestaan omdat zij door de ingenieurs aanbevolen werd. Hij was echter er voor de zaak in handen van de regeering te laten, die verder onderzoek kon doen en dan naar het beste handelen.<br>Op eene vraag van sir James zei de heer Sauer, dat hij zich aan geen speciale lijn verbond, want hij had nog niet genoeg informatie voor zich. Hij wilde verder onderzoek instellen en zou daarop handelen. Hij zou gewillig wezen Darling en Hopefield een taklijn te geven. Hij was gereed het amendement te veranderen als volgt:— de lijn te laten gaan van Kalabaskraal of Malmesbury. Werd de direkte lijn dan verworpen, dan zou hij oordeelen of de lijn van Kalabaskraal of van Malmesbury zou gaan.<br>De heer Sauer trok zijn amendement terug, zoodat sir James kon voorstellen dat de lijn zou gebouwd worden van Kalabaskraal of Malmesbury.<br>Dit werd aangenomen.<br>De Queenstown-Tarkastad lijn was vervolgens aan de orde.<br>Kolonel Schermbrucker wilde de lijn van Sterkstroom gebouwd hebben.<br>Deze lijn werd onveranderd aangenomen.<br>Daarna werd de bill, zooals geamendeerd door den heer Sauer, aangenomen.<br>De bill werd gerapporteerd, en het huis verdaagde om 11-5.</ref> '''20 Desember 1898:''' In die Wetgewende Raad (Hoërhuis) word die Spoorverlenging Wetsontwerp die tweede keer voorgelees. Al is James Douglas Logan (Noordwestelike Provinsie) verheug oor die Malmesbury-verlenging (omdat die boere van Malmesbury en die Sandveld elke bietjie hulp verdien), vrees Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Noordwestelike Provinsie) dat die Kalabaskraalroete 'n wit olifant gaan wees. Die lyn loop nie deur die eintlike graanskuur nie. 'n Lyn na die Sandveld sou geen lyn vir Malmesbury wees nie. Petrus Benjamin van Rhijn (Noordwestelike Provinsie) steun die lyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury na Pickenierskloof. Vir hom is dit 'n goeie roete wat lonend sou wees, en hy is bly dat die saak in die hande van die regering was. Hy wou weet of die regering nie later iets vir Porterville sou doen nie. Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy kan geen beloftes maak nie. Daniel Petrus van den Heever (Noordoostelike Provinsie) meen die Huis moet nog vasstel waarvandaan die lyne moet loop: Kalabaskraal of Malmesbury. Dit word goedgekeur. Skedule B word afgehandel. Nadat die Wetsontwerp (van verskeie ander lyne) deur die komitee hersien, oorweeg en goedgekeur is, word die Wetsontwerp 'n derde keer in die Hoërhuis voorgelees en aangeneem. Die bewoording van die wet, en die onsekerheid rondom Kalabaskraal of Malmesbury as beginpunt, het net so behoue gebly, presies soos dit in die raad gedebatteer is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Parlement: Wetgevende Raad. Spoorwegverlenging Bill, 22 December, Bijvoegsel: De ed. heer Sauer stelde voor de tweede lezing van deze bill. Daar de tijd kort was meende hij dat het best zou wezen zijne aanmerkingen terug te houden tot later. Hij zou nu slechts de tweede lezing voorstellen en in comité de informatie geven die men verlangde.<br>De ed. heer Van Rhijn was verblijd dat men in deze bill aan de noord-westelijke distrikten gedacht had, die tot hiertoe zeer stiefmoederlijk behandeld werden. Hij zou voor de tweede lezing stemmen, hoewel hij in comité misschien amendementen zou voorstellen. Hij pleitte verder voor Franschhoek en was verblijd over wat de ed. heer Sauer in verband met deze route zeide. Franschhoek had aanspraak op een lijn, en kon het niet anders dan moest men hem een taklijn geven.<br>De ed. heer Wilmot meende dat de Caledon spoorweg een lichte lijn moest wezen. Hij was verblijd dat de Langkloof lijn een lichte zou wezen. Een vruchtbare landstreek zou door die lijn worden ontwikkeld. Spreker meende dat lichte spoorwegen goed zouden betalen in dit land. In andere landen waren lichte spoorwegen een groot succes. Als er meer lichte spoorwegen waren zou meer grond onder bebouwing gebracht worden en men zou goedkoop kost krijgen. Hij dacht dit was het begin van de ontwikkeling van het land.<br>De ed. heer Bellingan zou de bill ondersteunen. Hij zou de regeering ter overweging geven een lijn van Klipplaat naar Jansenville, van Sandflats naar Alexandria, van Grahamsstad naar Peddie en van Victoria West naar Carnarvon te bouwen. Deze lijnen waren zeer noodzakelijk. Peddie was een zeer vruchtbaar distrikt. Er werden alle soorten vruchten gekweekt. Hij hoopte de regeering zou deze lijnen in gunstige overweging nemen.<br>De ed. heer Van Eeden wenschte de regeering geluk met hare goede voornemens. Al het belangrijke werk werd voor het laatst gehouden. Dit werd veroorzaakt door de ellendige redistributiewet. Hij had Caledon geraden te nemen wat zij kon krijgen. Hij zou geen stroo in den weg van deze bill leggen. Wat de routes betreft moest de regeering beslissen. Hij hoopte ze zou slagen de bill door te krijgen. Het geld zou besteed zijn in belang van de ontwikkeling van het land. Vruchten waren hier zeer duur. Er moesten spoorwegen wezen om de produkten van den boer ter markt te brengen. Allen konden niet thans lijnen krijgen. Men moest stap voor stap gaan. Hij wenschte de regeering geluk, maar hoopte dat ze niet parmantig zou worden wanneer ze sterk werd.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat er onder de voorgestelde lijnen sommigen waren die blijken zouden groote witte olifanten te zijn, lijnen die nooit zouden betalen. Het speet hem dat de Somerset Oost-Kingwilliamstown lijn niet naar Seymour zou worden gebouwd, een zeer vruchtbaar distrikt. Men ging weder naar Kingwilliamstown. Hij vreesde dat de lijn dan niet zou betalen. Met het geld reeds te Kingwilliamstown en Oost Londen uitgegeven zou men Tafelberg in een haven kunnen veranderen. Die plaatsen hebben het land zeer veel gekost. Wat de Sir Lowry pass-Caledon lijn betref, meende hij dat die lijn niet zou kunnen gebouwd worden voor de genoemde som. De kosten zouden veel hooger zijn. Hij had geen vertrouwen in de opmeting der ingenieurs. Dan was de vraag: welke route is de beste, Franschhoek of Sir Lowrys pas. Hij kon niet zeggen welke route de beste is, en moest de zaak in handen der regeering laten. Wat de opmetingen betreft meende hij dat men niet daarop kon gaan. Als men een lijn wilde bouwen moest de regeering een commissie zenden om te onderzoeken welke de beste route zal zijn.<br>De ed. heer Faure wilde weten of de regeering een taklijn aan Franschhoek zou geven.<br>De ed. heer Du Toit zei de tijd was gekomen om het land te ontwikkelen. De westelijke distrikten konden de Kolonie van goedkoop brood voorzien en moesten door spoorwegen geopend worden. Hij was van plan voor de bill te stemmen, omdat hij meende dat als die lijnen gebouwd zijn het noord-westen aan de beurt zou komen. Nadat men de graan distrikten ontwikkeld heeft moet men het noord-westen te hulp komen zoodat men de markten van vleesch kon voorzien. Hij hoopte dat de regeering de lijnen langs de beste routes zou laten bouwen.<br>De ed. heer Neethling betreurde het dat een nauwe spoorweg van 170 mijlen lang zou gebouwd worden. Hij geloofde niet dat die spoorwegen goedkooper konden gebouwd worden. '''Hij was er tegen nauwe lijnen te bouwen. Het over laden zou veel oponthoud veroorzaken.''' Het mag mogelijk later noodig wezen de Langkloof lijn te verlengen en dan zou men weer een ander spoor moeten leggen tegen groote kosten. De spoorwegen zouden veel meer kosten dan de sommen in de bill genoemd. De spreker was ten gunste van de Franschhoek route naar Caledon. Als de lijn over Sir Lowrys pas gebouwd wordt, hoopte hij dat de regeering hare belofte zou nakomen en aan Franschhoek een taklijn geven.<br>De ed. heer Pretorius wilde de aandacht van den commissaris bepalen op twee gebreken in de bill. De lijn Cookhouse-Kingwilliamstown ging te ver voorbij Stockenstroom, een zeer vruchtbaar distrikt, dat veel doet aan tabak cultuur. Een grooter gebrek was de Queenstown-Tarkastad lijn. De lijn moest met een verlengd worden naar de Zoutpannen en weder aan de Middellandsche lijn aansluiten. Het terrein was effen en de lijn zou dan betalend wezen. Hij hoopte dit zou gedaan worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat hij in het andere huis gezegd had dat de regeering in de volgende zitting lichte lijnen zou voorstellen. Hij beloofde een taklijn naar Franschhoek, de lijn van de gewone wijdte te zijn. Deze was de eenige belofte welke hij gedaan had.<br>De ed. heer '''Logan''' zei dat het overladen van een nauwe op een breede spoorweg zeer gemakkelijk gaat. Dat was geen bezwaar. Hij meende dat het goed zou wezen een proef te nemen met lichte spoorwegen. Het speet hem dat de Caledon lijn niet door Franschhoek gebouwd zou worden. De lijn zou beter betalen door het vruchtbaar distrikt van Franschhoek. '''Hij was zeer verblijd over de Malmesbury verlenging, een zeer noodige lijn. De Malmesbury en Zandveld boeren verdienden alle hulp. De ed. heer Lochner wilde wat zeggen met betrekking tot de Kalabaskraal verlenging. Hij vreesde dat de voorgestelde route een witte olifant zou wezen. De lijn ging niet door de eigenlijke graanschuur. Een lijn naar het Zandveld zou geen lijn voor Malmesbury wezen.'''<br>'''De tweede lezing werd aangenomen.'''<br>De raad ging in comité op de bill, de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De Somerset Oost—Cookhouse—Kingwilliamstown lijn, 147 mijlen lang, bedrag £485,000, aan de orde.<br>Aangenomen.<br>De lijn Port Elizabeth—Avontuur, 178 mijl, bedrag £445,000, aan de orde.<br> De ed. heer Bellingan wilde een korte lijn naar Uitenhage ten gerieve der boeren. Hij bracht de zaak slechts onder de aandacht der regeering.<br>Deze lijn werd goedgekeurd.<br>De Sir Lowrys pas—Caledon lijn aan de orde. Afstand 53 mijlen, kosten £439,000.<br>De ed. heer Logan vroeg of een lijn zou gebouwd worden van Worcester naar Villiersdorp.<br>De ed. heer Sauer zei hij kon niets beloven dan dat Franschhoek een taklijn zou krijgen.<br>De ed. heer De Wet zei dat het hem scheen of de lijn door Franschhoek gebouwd moest worden. Caledon zou dan nader aan het noorden zijn. Als men toch een lijn naar Franschhoek wilde bouwen kon men meteen de lijn maar doorvoeren naar Caledon.<br>'''Kalabaskraal of Malmesbury naar Pickenierskloof, 96½ mijl, koste £92,250.'''<br>'''De ed. heer Van Rhijn steunde deze lijn. De route was een goede. De lijn zoo gebouwd zou betalen. Hij hoopte de regeering zou voorzichtig wezen. Hij was verblijd dat de zaak in handen der regeering gelaten werd. Hij wilde weten of de regeering niet later iets zou doen voor Porterville.'''<br>'''De ed. heer Sauer zei hij kon niet een belofte doen.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat het huis moest vaststellen vanwaar de lijnen moesten gebouwd worden.<br>Goedgekeurd.'''<br>Aan de orde de lijn van een punt nabij Queenstown naar Tarkastad.<br>De ed. heer De Wet meende dat het beter zou zijn de lijn te bouwen van Sterkstroom. Hij stelde voor dat de lijn van Sterkstroom zal gebouwd worden.<br>De ed. heer Sauer zei dat die lijn meer zou kosten en de motie was dus uit de orde.<br>De ed. heer Van den Heever zei dat de raad dan aan banden gelegd is. Hij achtte het ongelukkig.<br>Het voorstel-De Wet, uit de orde zijnde, verviel. De ed. heer De Wet gaf zijn spijt te kennen, dat hij niet eene verandering kon voorstellen. De ed. heer Pretorius meende ook dat de lijn langs een andere route moest gaan.<br>De lijn werd goedgekeurd.<br>'''De schedule B was nu afgehandeld.'''<br>Op schedule A zei de ed. heer Wilmot dat de kwestie van het kontrakt met den heer Urquhart door het hof moest worden beslist.<br>De ed. heer Van Rhijn zei dat de vorige commissaris van publieke werken zeer ongelukkig was in het sluiten van kontrakten. Hij had meer vertrouwen in den tegenwoordigen commissaris, die niet zulke losse kontrakten zou sluiten.<br>Schedule A werd goedgekeurd.<br>Op clausule I stelde de ed. heer Sauer als amendement voor, sub-sectie 2 uit te laten en een proviso in te voegen dat de Thames Iron Works Co. securiteit zal geven.<br>Dit amendement werd aangenomen.<br>'''De bill ging door comité en werd met amendement gerapporteerd.'''<br>'''Amendementen overwogen en goedgekeurd.'''<br>'''De bill werd voor de derde maal gelezen en gepasseerd.'''</ref> Wet no. 40 van 1898 ("Railway Extension Act, 1898") word op 6 Januarie 1899 bekragtig.{{voetnota|Sivewright se handtekening is voor die tyd gemaak. Sauer het hom opgevolg. Afgesien van nog 'n paar sake in hierdie wet wat eers uitgeklaar moes word, is Sivewright in 1898 ook van verkiesingsknoeiery aangekla, al was dit sy agente wat dit gedoen het.}} Onder "Schedule B" nommer 4 (d) word gelys: "Kalabas Kraal or Malmesbury to Pickeniers Kloof", dit is 96½ myl lank en die bedrag toegestaan is £505 000.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Acts_of_Parliament/_eMqAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Act+No.+40+of+1898+Railways&pg=PA4003&printsec=frontcover Acts of Parliament. 1899. Sessions of 1898. Fifth Session of the Ninth Parliament, and First Session of the Tenth Parliament. Cape Town: J.C. Juta & Co, pp. 4003 - 4009.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Toe die telegram die aand deurkom dat die Malmesbury-spoorwegverlenging deur die Wetgewende Raad aangeneem is, was die vreugde onder die Piquetbergers groot. In die leeskamer het daar 'n groot menigte saamgedrom om die nuus aan te hoor. Drie hartlike hoera's het weerklink vir D.C. de Waal, D.J. Marais, asook die mans aan die stuur van die spoorwegkommissie, J. Dommisse, W. Liebenberg en G.H. Parrott. Die mense het hul dank uitgespreek teenoor die regering wat hierdie spoorlyn ondersteun. Dit was van groot belang vir hierdie dorp en omliggende streke se ontwikkeling. Tot laat in die aand was die dorpenaars nog op die been, die huise was verlig en daar was musiek in die strate.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1898. Piketberg juicht! 22 December, Bijvoegsel: Piketberg, 21 Dec. [...] De vreugde der inwoners was groot gisteravond toen het telegrafisch bericht vernomen werd dat de Malmesbury verlenging door den wetgevenden raad in al hare stadien gepasseerd was. Gisteravond voor de leeskamer vergaderde een groote menigte dames en heeren om het nieuws te hooren en drie hartelijke hoera's werden aangeheven ter eere van onze parlementaire vertegenwoordigers, de hh. David de Waal en Daniel Marais, alsook ter eere van de spoorwegcommissie, de hh. J. Dominisse, W. Liebenberg en G. H. Parrott.<br>Het volk is ook dankbaar jegens de regeering voor 't ondersteunen van die spoorlijn, welke men voorspelt een der betaalbaarste lijnen te zullen zijn, dienende dit en aangrenzende distrikten, die zoo opbrengend en bevolkt zijn. Tot laat in den avond waren de dorpslui op de been, huizen waren verlicht en de muziek in de straten. Een boer van Clanwilliam riep uit: "De Heere zij gedankt voor onze boeren en ook voor die van Olifantsrivier. Een man kan nu met den landbouw voortgaan."</ref> '''27 Desember 1898:''' In 'n artikel wat vlugtig oor Malmesbury se handel uitwei, word 'n kort, maar byna toeristiese prentjie van Moorreesburg geskets. Moorreesburg is drie uur se ry buitekant Malmesbury. Dit is Desember, dit is in die middel van die oestyd. Soms moet mens verby byna eenhonderd waens ry. In hierdie hitte is dit jammer om te sien dat feitlik geen bome gekweek word nie. Die boomlose plase skep 'n sombere prentjie. (Vergeleke hiermee: Malmesbury se Munisipaliteit het in 1891 alleen meer as 8 000 bloekombome en 4 000 acacia-bome aangeplant).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Een reisje na Malmesbury. 8 October, p.3: [...] De Municipaliteit heeft dit jaar vrij wat moeite gedaan om de mooije groote Voetbal-velden in te sluiten, door meer dan 8,000 blaauwgomboomen en 4,000 acacia's te planten. Na eenigen groeitijd zal dit een der mooiste voetbal- en cricketvelden wezen in de Kolonie.[...]</ref> Op Moorreesburg aangekom, tref die fraaie kerkie mens eerste, wat aan die noordeind van die dorp se kant toe staan. Die kerk binne is ruim met goeie ventilasie. Die nuwe orrel is enkele dae tevore ingewy; ook die kansel en die mooi lampe skep 'n netjiese indruk. Die kerkbanke is van die beste en sit baie gemaklik; daar is plek vir 800 kerkgangers. Agter die kerkgronde word daar tans 'n nuwe pastorie vir ds. Retief gebou, wat 'n aanwins vir die dorp sal wees. Die openbare skool het mnr. Walters as skoolhoof. Die meeste handel op die dorp word deur mnr. J. Herman gedryf, en hy geniet die ondersteuning van die inwoners. Moorreesburg beskik oor 'n welingerigte pos- en telegraafkantoor, wat deur mejuffrou Slabbert bekwaamlik bestuur word. En dan: "Mens verwag dat die spoorweg, wat op die punt staan om gebou te word, deur die dorp sal loop. As dit so is, dan wag daar 'n nog heerliker toekoms vir die Moorreesburgers."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Malmesbury: Moorreesburg. 27 December, Bijvoegsel: Een klein doch verkieslijk dorp; drie uren rijdens verwijderd van Malmesbury. In die drie uren passeert men soms tot dicht bij de honderd wagens, en geen wonder dat de afdeelingsraad van Malmesbury steeds zijn hand aan het pad moet houden om dat niet uit orde te doen geraken. Op den weg is het wat bedroevend te zien hoe weinig er aan boomkweeken gedaan wordt, en maken de boomlooze plaatsen eene sombre vertooning.<br>Doch wij komen op het dorp Moorreesburg. Wat het oog het eerst treft is het fraaie kerkgebouw, dat als een pronkstuk aan het noorder einde van het dorp staat. Van binnen is het gebouw ruim en luchtig en maakt een nette vertooning met het prachtig orgel dat eenige dagen geleden ingewijd werd, alsook den kansel en de mooie lampen. De zitbanken zijn van de besten en zitten zeer gemakkelijk, en er is zitplaats voor meer dan 800 personen. Aan de achterzijde van de kerkgronden wordt thans een nieuwe pastorie voor den leeraar, ds. Retief, gebouwd, die een aanwinst voor ’t dorp zal zijn.<br>De publieke school op het dorp heeft den heer Walters tot principaal, en men zegt dat de opleiding door hem gegeven grootelijks op prijs gesteld wordt.<br>Handelszaken<br>De voornaamste handelszaken te Moorreesburg wordt gedreven door den heer J. Herman, en hij gedraagt zich zoo dat hij de hartelijke ondersteuning van de ingezetenen verdient. Moorreesburg heeft ook een welingericht post- en telegraafkantoor, dat door jongej. Slabbert bekwamelijk bestierd wordt.<br>Men verwacht dat de spoorweg die staat gemaakt te worden over het dorp zal gaan. Indien zoo dan wacht een nog heerlijke toekomst de Moorreesburgers.</ref><br> Volgens 'n reisgids uit 1899 lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die reiskoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280]: Carts also leave Malmesbury for Moorreesburg on Tues. & Sat., 6 a.m., 26 miles, 4 hrs. ; fare 7s. 6d. Returning same days at 2 p.m. Private carts about 25s.</ref> ==== Die Hopefield-deputasie staan op ==== '''29 Desember 1898:''' Daar heers groot ongelukkigheid in Achter-Piquetberg omdat die inwoners voel die verteenwoordigers (D.C. de Waal en D.J. Marais) in die parlement het hul in die steek gelaat. Een van die grootste openbare vergaderings in die Sandveld tot op hierdie datum is gehou. D.J. Marais het nie sy belofte nagekom deur die spoorlyn vanaf Kalabaskraal te ondersteun nie; en daarom is 400 plase ontneem van 'n spoorweg. Omdat dit blyk dat Darling, Hopefield, Saldanhabaai en die Sandveld by die Piquetberg-lyn uitgesluit is, besluit die inwoners by 'n vergadering op Drommelvlei om 'n kommissie in die lewe te roep om met hierdie plase saam te werk, "om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. David de Waal en zijne kiezers: gepetitioneerd te bedanken. 10 Januarie, p. 4: Een publieke vergadering werd gehouden op den 29sten December te Drommelvlei (wijk no. 6) Achter Piketberg. De vergadering werd bijeengeroepen met het doel tot besluit te komen wat gedaan moet worden met den heer D. C. de Waal (lid voor Groote Schuur). De vergadering was een van de grootste die ooit in ’t Zandveld gehouden is. Er waren ook personen van wijken no. 3 en 4 tegenwoordig.<br>De heer D. Brink Sr. werd tot voorzitter gekozen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend en zeide dat hij gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde en maakte duidelijk hoe de heer De Waal ons land en volk op politiek gebied verraden en bedrogen heeft, en zeide dat het onmogelijk was om hem (De Waal) langer als onze vertegenwoordiger te erkennen.<br>De heer P. Meisenheimer zeide dat de personen die De Waal in het parlement gebracht en hem zoo hemelshoog opgehemeld hadden, hem er maar weer moesten uithalen.<br>De heer H. Bosman zeide dat hij voor den heer De Waal gestemd had op zijn dure belofte, die hij als onder een eed gedaan had, dat hij zou staan als een rots tegen het Sprigg-ministerie en de redistributiebill, maar dat hij nu schandelijk bedrogen was en hij geloofde niet dat hij nog een kiezer van den heer De Waal was, die hem met een rein geweten kon volgen.<br>De heer Jac. Visser zeide hij had nooit een vertrouwen in den heer De Waal omdat hij (De Waal) God niet vreesde en zulke mannen vertrouwde hij nooit.<br>De heer J. Theubes zeide dat hij De Waal ondersteund had, omdat hij door den Bond genomineerd was en hij als Bondsman het zijn plicht achtte om den Bondskandidaat te ondersteunen.<br>Verscheidene sprekers veroordeelden het gemeen gedrag van den heer De Waal.<br>De heer D. Brink Jr. stelde voor gesecondeerd door den heer Gert Smit: om petities te laten teekenen door de geheele wijk, den heer De Waal verzoekende te bedanken als onze vertegenwoordiger.—Aangenomen.<br>De heer A. Brink stelde voor, gesecondeerd door den heer Jan Theubes: Deze vergadering spreekt haar diepste verontwaardiging uit over het ontstaatkundig en laakbaar gedrag van den heer De Waal door zijne plechtige eleksiebeloften in het beslissend oogenblik te verkrachten met het indienen van een amendement, dat de regeering noodzaakte tot een conferentie over te gaan met de oppositie op de redistributie. Daar wij allen ontevreden zijn met het gedrag van den heer De Waal is deze vergadering eenparig van gevoelen hem te bedanken als lid voor Piketberg. Eenparig aangenomen.<br>Voorstel S. A. Mostert, secondant F. Visser: Deze vergadering gelet hebbende op het gedrag van den heer D. J. Marais in het parlement keurt het ten sterkste af daar het gebleken is, dat genoemde heer de belangen van den boer over het hoofd ziet en alles doet ten gunste van de vrijhandelaars: Ten eerste heeft hij de lijn van Kalbaskraal, volgens belofte, niet ondersteund, waardoor omtrent 400 plaatsen van den spoorweg ontrooft worden. Ten tweede: Hij heeft getoond bij de motie van den heer Van Zijl omtrent Lambertsbaai, dat hij alles opneemt tegen den boer.<br>De voorzitter zeide dat hij nu gaarne het gevoelen van de vergadering weten wilde omtrent onzen voorgestelden spoorweg naar Piketberg, daar de lang beloofde spoorweg nu eindelijk door het parlement aangenomen was; doch het schijnt of Darling, Hopefield, Saldanabaai en Zandveld uitgesloten werden en hij zou er voor zijn een commissie aan te stellen om met genoemde plaatsen samen te werken, om de lijn volgens de eerste opmeting te krijgen.<br>Nadat verscheidene personen hun gevoelen uitgesproken hadden werden de heeren D. Brink en S. A. Mostert aangesteld als commissie om met genoemde plaatsen te onderhandelen.<br>Waarna de vergadering uiteenging.<br>M. C. BRINK, Secretaris.</ref> '''7 Januarie 1899:''' Die jaarlikse Bondsvergadering (van die Bondstak Moorreesburg) word gehou; 31 lede was teenwoordig. Die vergadering voel die voorgestelde spoorwegverlenging van die Malmesbury-spoorlyn moet so reguit en direk moontlik geskied, sodat hy as die hooflyn van die noordweste beskou kan word. Nadat die vergadering afgehandel is, sluit ds. J.D. Retief af met gebed.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Moorreesburg. 21 Januari, p. 3: Jaarlijksche Bondsvergadering, gehouden op Zaterdag 7 Jan. 1899.<br>De vergadering werd met gebed geopend door den heer D. Krynauw.<br>31 leden tegenwoordig.<br>Daar de secretaris niet tegenwoordig was (hij brengt zijn vacantiedagen door te Hermanus Pietersfontein Strand) wordt de assistent secretaris (J. F. Burnard) verzocht de notulen op te nemen.<br>De voorzitter maakte het doel der vergadering bekend.<br>De beschrijvingspunten werden als volgt voorgesteld: D. Krynauw stelt voor, gesecondeerd door den heer Jan Bester: Dat een lid van het lagerhuis eerst voor zijn zetel zal moeten bedanken wanneer hij zich verkiesbaar stelt voor het hoogerhuis, en dat geen kandidaat zich voor meer dan een kiesafdeeling mag verkiesbaar stellen.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door D. van Tubberg: Deze vergadering is van gevoelen dat de voorgestelde verlenging van de Malmesbury spoorlijn zoo direkt mogelijk zal gebouwd worden, daar zij als een hoofdlijn voor het noordwesten moet beschouwd worden.<br>Voorgesteld door Jan Bester, gesecondeerd door G. P. Smith, dat de brandsiektewet zal herroepen worden.<br>Na de beschrijvingspunten afgehandeld te hebben ging men over tot andere besigheid.<br>Voorgesteld door G. P. Lochner, gesecondeerd door G. P. Smith:—Deze vergadering keurt ten strengste af het gedrag van den heer D. C. de Waal in de jongste sitting tegenover zijn constituenten en de Afrikaander partij en hoopt dat de heer De Waal, indien hij nog eenig respect voor zichzelven bezit, dadelijk zal bedanken als lid voor Piketberg. De vergadering keurt ook sterk af de lage, lafhartige woorden door hem geuit tegen de Afrikaander partij toen hij met de heeren Rhodes en Sivewright naar Europa vertrok.<br>De heer Krynauw zeide dat er haast geen woorden te vinden waren om het gedrag van den heer De Waal af te keuren en hij gaf er niet om als hij liever in Europa wilde blijven. Elk Afrikaander kon trots wezen op den heer Krige en hij hoopte dat er nog zulke vrouwen te vinden als mevr. Krige, die er veel bijdroeg om het aanbod van de hand te wijzen.<br>Voorgesteld door Jacobus Lochner, gesecondeerd door G. P. Lochner: deze vergadering sympathiseert met de familie De Waal over het gedrag van den heer De Waal en hoopt dat de Afrikaander partij de eer en het respect van de familie De Waal (ware Afrikaanders) wegens het gedrag van den heer D. C. de Waal niet zal minachten, maar alles zal aanwenden om de eer en respect van de De Waal’s familie als ware Afrikaanders als een kroon op hunne hoofden te houden.<br>Daarna sloot ds. Retief met gebed.<br>J.F. Burnard, Assistent-secretaris.</ref> '''10 Januarie 1899:''' "Bezoeker" skryf oor die trapsgewyse vooruitgang wat [[Vredenburg]] maak, soos die kerk wat binnekort 'n nuwe orrel sal inwy en nuwe 'n galery gaan bou vir 80 sitplekke. Nadat daar geskryf is oor die oeste wat byna klaar is en dat heelwat boere klaar gedors het, word die laaste gedagte geskryf: "Ons is ook gretig om te weet of die spoorlyn nie tog naby genoeg aan Hopefield sal kom, sodat ons dit ook maklik kan bereik nie – 'n voorreg wat, tesame met die hardmaak van ons baie swak paaie, sal dien om vooruitgang in hierdie streek aan te spoor. Maar ons was tog lojaal aan ons edele verteenwoordigers tydens die verkiesingsveldtog; sal hulle ons nie nou ook onthou nie?"<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Vredenburg (Malmesbury). 10 Januari, p. 4: [...] Wij zijn ook verlangend om te weten of de spoorweg toch niet zoo na aan Hopefield komen zal, dat wij het ook gemakkelijk kunnen bereiken - welk voorrecht tesamen met het hardmaken van onze zeer slechte wegen zal strekken om den vooruitgang deze streek aan te sporen. Maar wij waren toch getrouw aan onze edele vertegenwoordigers in den elektiestrijd, zullen zij ook dan niet nu aan ons gedenken? [...]</ref> [[Beeld:Ds JH Neethling Hopefield.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. J.H. Neethling was van 1854 tot 1904 Hopefield se eerste leraar. Hy het geweier om tydens die vergadering die voorsitterstoel te beklee. Sy skoonseun was op hierdie tydstip ds. J.D. Retief, predikant van Moorreesburg, wat hom in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas het.]] '''31 Januarie 1899:''' 'n Vergadering word in die hofsaal op Hopefield gehou, en is goed bygewoon deur belanghebbendes van Groenekloof, Darling, Swartland, Piquetberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoedjiesbaai en elders. '''Dominee J.H. Neethling weier om die voorsitterstoel te beklee.''' J.W. Stiglingh word as voorsitter en Jacob Retief as sekretaris aangewys. Jacob Retief doen verslag wat sy Hopefield, Bergrivier en Baai-deputasie sover bereik het: hulle kon geen besliste antwoord uit Sauer kry nie, omdat 'n nuwe opmeting aan die gang was. Sauer beloof egter sodra dit klaar is, dan sou die regering beslis. Retief sê toe dit is nou die tyd vir almal om kragte saam te snoer, omdat dit vreeslik onbillik van die Moorreesburgers is om te verwag dat soveel plase en besighede uitgesluit moes word. Hy vertrou egter dat die regering reg sal laat geskied. Dit lyk nie of Sauer teen Kalabaskraal gekant is nie, sê Retief. Wat wel in die weg staan: die bedoeling van die spoorlyn het blykbaar verander - dit wil lyk of die regering dit 'n punt-tot-punt-lyn wil maak, pleks van 'n ontwikkelingslyn. Omdat Owen se nuwe opmeting meer in Moorreesburg se guns wil-wil tel, stel Retief voor dat die regering 'n onpartydige kommissie moet aanstel om 'n persoonlike ondersoek te doen betreffende na die spoorrigting deur sowel Moorreesburg as Karbonaatjeskraal. Jan Basson (voorheen ook LWV van Malmesbury), wat die Groene Kloof-deputasie lei, bedank eers almal (Piquetberg, sir James Sivewright, D.J. Marais en D.C. de Waal en later selfs die Eerste Minister) wat die opmeting in die rigting van Kalabaskraal in die eerste plek moontlik gemaak het. 'n Belangrike stukkie is waar hy iets sê van: "dat ons dit aan Piquetberg te danke het dat hulle eerste hierdie saak aangevoer het en deur hul uitnodiging aan ander plekke om saam te werk, kry ons deur sir James [Sivewright] die opmeting in die rigting van Kalabraskraal via Karbonaatjeskraal." Maar, nes die Hopefield-afvaardiging, kon hulle ook geen beslissende antwoord uit die regering kry nie. Mnr. Sauer, Kommissaris van Openbare Werke, wou die probleem oplos deur 'n taklyn te vestig, 'n belofte wat hy (Basson) met groot verontwaardiging ontvang het en aangedring het op 'n beslissende antwoord. In antwoord op 'n verdere vraag het Basson aangedui hulle sou tevrede wees met Malmesbury wat die beginpunt word, mits die stasies volgens die oorspronklike opmeting via Karbonaatjeskraal behou word, en mnr. Sauer het belowe om 'n besluit te neem sodra Owen se verslag aangekom het. Mnr. Basson glo as die opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaar sou word, sou hul verplig wees om daarteen te protesteer. Daarna gaan Basson tot die ''[[ad hominem]]''-aanvalle oor: hy beskuldig hul verteenwoordiger in die Wetgewende Vergadering, J.A. Smuts, "goed versorg deur sy nabyheid aan [[Hermon]]stasie", dat hy dit gewaag het om te sê die lyn van Kalabaskraal is onregverdig. Basson beweer Smuts het met Lochner van die Hoërhuis gekonkel om die lyn so ver moontlik deur Moorreesburg te kry. Lochner het dit durf waag om die lyn deur Kalabaskraal 'n 'wit olifant' te noem. Albei word dus gedryf deur eiebelang. Basson let dan op die infrastruktuur: Moorreesburg is reeds bevoorreg om harde paaie te hê, terwyl die Sandvelders deur die sware sand moet sukkel. Dit is juis hierdie "erfenis van ons streek" wat beteken hulle benodig juis meer hulpbronne om die plek te ontwikkel - iets waarmee Moorreesburg deur die natuur reeds geholpe is. Let dus op die ontwikkeling - dink aan die passasiers, die vrag van allerhande graan, sout, botter, velle, wol, eiers, bas, kalk, ens., ens., wat hierdie lyn via Karbonaatjeskraal kan vervoer; wat kan Moorreesburg bied behalwe graan? Basson wil ook waarsku teen moontlike partydigheid, sou 'n ondersoekkommissie op die been gebring word wat deur die regering gekies is. Daarom moet daar ook sommer 'n teenkommissie gekies word, bestaande uit 'n lid van elke wyk om die kenmerke van die distrik waardeur die spoorlyn moet gaan, uit te wys. Maar voor hul daarby uitkom, moet hul eers 'n monsterpetisie opstel en rig aan die Eerste Minisiter en ander lede van die regering, waarin hulle gevra word "om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek." Mnr. Brink staan vir Piquetberg op. Hy dink sou die lyn as 'n ontwikkelingslyn loop, kan dit gevoed word deur 500 plase – beslis oorwegingswaardig – en indien die spoor deur Moorreesburg sou loop, dan is die aantal plase maar min. Sou die spoor nie vanaf Kalabaskraal loop nie, sou dit Malmesbury se handel tot nadeel strek, en dit sou nie alleen 'n verlies wees nie, maar ook 'n skande. 'n Skande, omdat handel so erg belemmer word deur soveel plekke af te sny ten bate van die groot Moorreesburg. Daar is geen verteenwoordiger in die parlement wat vir die Sandveld se belange werk nie, maar hul belange moet nie gering geskat word nie. Hulle woel - maar kommunikasie is van wesenlike belang, omdat vervoer moeilik is, as gevolg van die swaar sand. Weer word verwys na Moorreesburg wat bevoorreg is met harde paaie. Basson stel voor dat ds. Neethling, Jacob Retief, J.W. en Albertus Stigling 'n komitee vorm om die monsterpetisie op te stel en geteken te kry. Weer eens weier ds. Neethling om by politieke sake betrokke te raak; soos reeds gesê, wil hy nie sy vyande kans gee om hom nog verder stukkend te krap nie. D. W. Ackerman word in sy plek gekies en die voorstel en amendement word eenparig aangeneem. Aanvanklik is voorgestel dat die komitee een lid vir elke wyk sou hê, maar dit lyk onuitvoerbaar, aangesien dit moeilik sou wees om die lede bymekaar te kry. Basson maan toe almal om self die petisie te kom teken, en nie te wag tot iemand die petisie na hulle toe bring nie. Dominee Neethling het gedink dit sal goed wees om 'n kopie vir ondertekening by sekere punte te los. Sodra die petisies voltooi is, sal hulle aan die spoorwegkomitee in Hopefield oorhandig word en daarvandaan af na die regering gestuur word deur verteenwoordigers (wat uit een persoon van elke wyk bestaan).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Hopefield Spoorweg. 7 Februarie, Bijvoegsel: Een zeer belangrijke en invloedrijke vergadering werd te Hopefield gehouden op den 31sten Jan. l.l. in de Hofzaal, en werd goed bijgewoond door belanghebbenden van Groenekloof, Darling, Zwartland, Piketberg, Vredenburg, Bergrivier, Hoetjesbaai en elders.<br>Daar de weleerw. heer Neethling weigerde den voorzitterstoel te bekleeden, stelde de heer Jacob Retief den heer J W Stiglingh voor. Gesecondeerd en aangenomen. Als secretaris stelde de heer A E Anderson (Hoetjesbaai) den heer Jacob Retief voor; gesecondeerd en aangenomen.<br>De voorzitter legde in korte en kernachtige woorden het doel der vergadering uiteen, en daarna noodigde hij de woordvoerders der verschillende deputaties uit verslag te geven, van wat zij uitgevoerd hebben bij ’t gouvernement in zake de richting welke de lijn zal nemen naar Pikenierskloof.<br>Daarop volgde de heer Jacob Retief (woordvoerder van de Hopefield, Bergrivier en Baai-deputatie), en zeide dat zij (de deputatie) geen beslist antwoord gekregen had van den heer Sauer, daar er een nieuwe opmeting aan den gang was, maar hij (de heer Sauer) beloofde, zoodra dit gereed was, dan zou de regeering beslissen. Wel, hij (Retief) achtte het nu tijd voor ons om alle krachten in te spannen om te verkrijgen dat gemelde plaatsen ook gerief van den spoorweg mogen genieten, en dacht dat het zeer onbillijk van de Moorreesburgers is om te verlangen dat zoovele plaatsen en belangen zullen moeten uitgesloten worden ten behoeve van een Moorreesburg lijn; alhoewel hij geloofde dat de regeering recht zal laten geschieden, want onze zaak is ongetwijfeld op eene gezonde basis van recht gebouwd. De heer Sauer, zeide spreker, schijnt niet tegen Kalbaskraal te zijn als uitgangspunt. Wat zeer opmerkelijk is, zeide hij (Retief), is dat men de oorspronkelijke bedoeling der lijn wil veranderen, n.l. om het een lijn van punt tot punt te maken, instede van een ontwikkelingslijn, en hierin bestaat de moeilijkheid van de regeering. Men verneemt dat de nieuwe opmeting door den heer Owen, meer tot voordeel van Moorreesburg verklaard wordt, en dus wilde hij aan de hand geven, dat de regeering eene onpartijdige commissie zal aanstellen om een persoonlijk onderzoek te doen in de buurt van de richting van de lijn over Moorreesburg zoowel als over Karbonaatjeskraal.<br>De heer A. Stiglingh verzocht nu den woordvoerder van Groene Kloof’s deputatie zijn verslag te geven, waarop de heer Jan Basson, onder anderen zeide, dat wij het aan Piketberg te danken hebben dat zij eerst roerde in deze zaak en door hare uitnoodiging aan andere plaatsen om samenwerking, krijgen wij door sir James de opmeting in de richting van Kalabaskraal via Karbonaatjeskraal. Toen zij naar Kaapstad gingen besloten zij niet alleenlijk naar de regeering zich te wenden, maar naar eenigoen, onverschillig aan welke partij hij behoorde, om hulp en ondersteuning te verkrijgen, zoodat zij hun ernstige wenschen konden vervuld krijgen en hij (Basson) kon ook niet nalaten veel lof toe zwaaien aan de leden zijner deputatie voor hun ernstige behandeling van zaken. Zij waren ook, zeide hij, bij de heeren Marais en De Waal (toen hij wilde voortgaan zeide een stem: "tot zooverre genoeg van hem" (Davie)). Verder hadden zij een onderhoud met de regeering, maar kregen geen beslist antwoord. Hij sprak verder tot groot lof van den premier, die beloofde zijn best te doen voor het distrikt, maar ook zeer voorzichtig was. De heer Sauer, commissaris van publieke werken, wilde uit de moeilijkheid komen door een taklijn te beleven, welke belofte hij (Basson) met groote verontwaardiging ontving en op een beslist antwoord aandrong; maar zonder bevrediging en hij gaf op een verdere vraag te kennen dat wij tevreden zullen zijn dat Malmesbury het uitgangspunt wordt, zoo lang dat wij de staties behouden volgens de origineele opmeting via Karbonaatjeskraal en de heer Sauer beloofde na Owen’s rapport ingekomen zou zijn, tot beslissing te komen. De heer Basson meende dat indien de opmeting ten gunste van Moorreesburg verklaard zou worden, wij dan zullen verplicht wezen om er tegen te protesteeren. Zie ook hier het eigenbelang van ons lid, den heer Smuts, L.W.V. Goed verzorgd zijnde door zijne nabijheid aan Hermonstatie enz., waagde hij te zeggen dat de lijn van Kalabaskraal een onrechtvaardige zou wezen, en ging mede met den edelen heer Lochner om zooveel hij kon de lijn via Moorreesburg te verkrijgen. Ja, deze heer (Lochner) durfde het een witte olifant te noemen, en zij beiden vergeten dat zij hunne posities grootelijks te danken hebben aan de stemmen van die plaatsen, wier gezamenlijke belangen zij nu zoo gering achtten in vergelijking met die van Moorreesburg, met zijne reeds begunstigde harde wegen (hard geaardheid van den grond), hetwelk hier het tegenovergestelde is, nl. zwaar zand enz., het erfdeel van onze streken en de oorzaak dat onze boerderij zooveel meer vee, enz. vereischt, om het werk voort te zetten waar Moorreesburg reeds geholpen is. Als de lijn gemaakt wordt te loopen van punt tot punt dan zal ze niet betalen, maar als de lijn voor ontwikkelingsdoeleinden gebouwd wordt, dan zal ze minstens hare onkosten goed maken; want neemt de passagiers, de vracht van allerlei soorten graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk, enz., enz., dat deze lijn via Karbonaatjeskraal kan vervoeren en wat kan Moorreesburg brengen behalve graan. Neemt dan weder het verschil op de kosten van bouw via Karbonaatjeskraal en Moorreesburg, en dan kunt gij 25 percent van de eerste afnemen en 50 percent bij het andere Bijvoegen. En zal Moorreesburg het voorrecht hebben om deze andere plaatsen te kunnen afsnijden zooals bijvoorbeeld de Baai (waar men reeds 75 jaren lang belasting betaalt en nu eerst bevoorrecht is met een soort van een stukje harden weg) onder sterke en niet voordeelige hand en invloed van den heer Chas. Stephan, wien hij (Basson) achtte als een flinke man. Dan weder het Zandveld, de ruggegraat van Piketberg, en de andere dorpen, enz. Maar hij moedigde een ieder aan, daar onze zaak op een goeden voet staat. Verder waarschuwde de heer Basson tegen het gevaar van partijdigheid, welk zal bestaan in verband met een commissie van onderzoek, gekozen door de regeering, en wilde aan de hand geven dat wanneer zulk eene commissie aangesteld zal worden, dat er ook een wederzijdsch of contra-commissie gekozen zal worden bestaande uit een lid van elke wijk om aan te stippen de hoedanigheden van het distrikt waar het spoor moet doorgaan; maar hij wilde liever dat wij eerst een "monster petitie" zullen richten aan onzen premier en andere leden der regeering, vragende om gehoor te geven aan ons billijk en rechtvaardig verzoek.<br>Voor Piketberg stond de heer Brink op en zeide, onder andere, dat de heer Bosman het de heeren Smuts en Lochner kwalijk nam, dat zij de verkeerde richting ingenomen hadden, maar hij nam het hunne vertegenwoordigers veel meer kwalijk hun verbazend gedrag in verband met zaken in ’97, toen de hr. Marais hun de rug toegekeerd heeft, en Davie de Waal (wel, zijn gedrag is beneden de consideratie van een Afrikaander). Hij merkte op, dat indien de lijn loopt als een ontwikkelings lijn, dan zal ze gevoed worden door 500 plaatsen—zeker toch een consideratie waardig—en als door Moorreesburg dan maar door een zeer klein getal, welk zelfs Malmesbury zal strekken tot grooter nadeel in den handel, dan dat zij van af Kalabaskraal zoude loopen, en het zou niet alleen schade wezen, maar ook een schande, dat de handel zooveel zal gestremd worden door zoovele plaatsen af te snijden ten behoeve van het groote Moorreesburg. Wij hebben geen vertegenwoordiger in ’t parlement die voor onze belangen werkt. Niet te min de belangen van het Zandveld, behooren niet gering geacht te worden waar er veel gewonnen wordt en waar communicatie hoog noodig is, daar het vervoer zeer moeilijk is vanwege het zware zand, terwijl integendeel Moorreesburg harde wegen had. Hij meende ook dat een lijn van punt tot punt niet zal betalen, en moedigde allen aan om vol te houden en samen te werken zooals begonnen, want onze zaak is eene eerlijke.<br>De heer Basson stelde voor en de heer D. Brink secondeerde dat de volgende heeren: weleerw. Neethling, Jacob Retief, J. W. en Albertus Stigling eene commissie zullen uitmaken om de monster petitie op te stellen en uit te vaardigen, ter teekening. De weleerw. Neethling weigerde op grond als reeds gezegd dat hij zich niet meer wilde prominent maken in politieke zaken en geen kans geven aan zijne vijanden om hem verder stuk te krabben. Zoo werd de naam van den heer D. W. Ackerman in zijn stede geplaatst, en het voorstel en amendement werden unaniem aangenomen.<br>Er werd aan de hand gegeven dat de commissie zal bestaan uit één lid voor elke wijk, maar dit plan zou niet uitvoerbaar wezen daar het moeilijk zou zijn de leden bij elkander te krijgen.<br>De heer Basson vermaande allen naar de petitie te gaan en niet te wachten tot dat zij naar hen gebracht zou worden ter teekening. De weleerw. heer Neethling dacht dat het zou goed wezen een copij ter teekening bij zekere plaatsen te laten.<br>Er werd besloten dat wanneer de petities voltooid zijn dat zij dan overhandigd zullen worden aan het spoorweg-comité te Hopefield en van daar verzonden worden naar de regeering door afgevaardigden bestaande uit een persoon uit elke wijk.<br>De heer Ackerman wilde weten of er bepaald zou aangehaald worden in de petitie omtrent het uitgangspunt, maar het werd duidelijk gemaakt dat de bepaling door ’t parlement gemaakt, meldde van af Malmesbury of Kalabaskraal en dus is het hetzelfde voor ons, zoolang wij de staties allen behouden.<br>De heer Gijsbert Mostert, Piketberg, gaf te kennen dat hij geheel eens was met wat gesproken werd en vermaande allen eensgezind te zijn en samen te werken.<br>Nadat verscheidene heeren deel genomen hadden aan de bespreking van deze zaak bedankte de heer A. Stigling de vrienden voor hun overkomst, maar in ’t bijzonder den heer Jan Basson en de vrienden uit de Baai (zij kwamen met vijf karren hier heen). Met een bedankje aan den voorzitter voor de bekwame wijze waarop hij de vergadering geleid had, ging men vol met hoop en moed uiteen.<br>CORRESPONDENT.<br>Hoedjesbaai, 1 Februari 1899.</ref> '''13 Februarie 1899:''' Gerugte doen die rondte dat die deeglike opmeting van die Piquetberglyn gestaak is. Inwoners van die Sandveld (wat drie groot wyke insluit, waaronder 'n deel van Verloren Vlei) langs Piquetbergweg is woedend. Dit is die grootste produserende deel van die distrik, en juis daarom word petisies onderteken, uit vrees dat die lyn "niet-betalend" word. Hulle vra onder meer dat die verlenging vanaf Malmesbury moet begin, en nie Kalabaskraal nie. Die stasie moet op die dorpsgrond (regeringsgrond) wees, waar daar goeie watervoorraad is, asook goeie weiveld vir die vee waarmee mens goedere na die stasie toe bring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Piketberglijn. 14 Februari, Bijvoegsel: Groote verontwaardiging heerscht onder de inwoners van het Zandveld, bevattende drie groote wijken en een gedeelte van Verloren Vlei, langs den Piketbergweg, het grootste produceerend gedeelte van het distrikt, over het bericht dat de omstandige opmeting van den Piketberg spoorweg zal opgegeven worden, waardoor dezelve een niet-betalende lijn zal gemaakt worden. Invloedrijke petities worden geteekend, vragende de verlenging te beginnen van Malmesbury en niet van Kalabaskraal, dat de statie zal zijn op den gouvernements dorpsgrond, alwaar een goede watervoorraad is, en goede en uitgebreide weivelden voor het vee, waarmede men goederen naar de statie brengt.</ref> '''14 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham Smuts (LWV) laat van hom hoor. Sy standpunt dat die verlengingslyn vanaf Malmesbury na Pikenierskloof moet wees en Malmesbury as uitgangspunt moet dien, staan vas. Malmesbury het 'n groot handelsorganisasie en is die hoofstad van die distrik, wat die eerste plek in die spoorweggemeenskap behoort te geniet. Hy hou steeds vol dat Darling, Hopefield en Vredenburg groot ongerief sal moet verduur as die lyn van Kalabaskraal sou verleng word. Hy daag J.A. Basson uit om te bewys waar hy (Smuts) uit eiebelang opgetree het. Al die deputasies kan vir Smuts getuig. Kommissaris Sauer kan getuig: menigmaal het Smuts homself van hierdie saak verskoon, juis omrede daar soveel meningsverskil was. Ook D.J. Marais kan vir Smuts getuig: onlangs het Smuts nog 'n onderhoud met hom gehad, waarin hy uitdruklik gesê het dat hy graag wou sien dat Hopefield en Vredenburg nie oorskadu word nie. Die vraag moet eintlik geopper word wat presies dieselfde mnr. Basson gedoen het - hy, die oud-lid, wat homself so grootmeneer by die vergadering op Hopefield gehou het? Toe Basson met sy deputasie in die stad was, het hy vir Smuts gegroet? Nee, ondanks die feit dat Smuts se kollega, William Schreiner, vir Basson daaraan herinner het, het hy met opset twee maal verbygeloop asof hy Smuts nie nodig gehad het nie. Smuts is blatant ignoreer. En nou kom dieselfde grootmeneer en neem die swaard teen hom op? Dit is juis hierdie Basson wat sir James [Sivewright] en D.C. de Waal as sy "Aärons en Hurs" (wat Moses se arms opgehou het) beskou en mee gemeng het om sy doelwitte te bereik. Hy vra ook of Basson enige benul het hoe ver Klipfontein van Hermonstasie af is? Waarskynlik verder as wat Basson van Malmesbury af bly. Hy glo ook wat produkte aanbetref, kan hy Basson die loef afsteek. Sover dit Lochner aangaan - hy gaan nie namens hom praat nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. De Malmesbury spoorweg, 14 Februarie, Bijvoegsel: Mijnheer, —Ik zie in uwe uitgave van 7 dezer dat op eene vergadering gehouden te Hopefield, op den 31sten Januari l.l., met betrekking tot spoorweg-uitbreiding, op mij aanvallen werden gemaakt door den heer Jan Basson, ex-lid voor Malmesbury, die mij beschuldigde van eigenbelang omdat ik gezegd heb dat ik het niet meer dan billijk beschouwde dat de verlengingslijn van Malmesbury naar Pikenierskloof zal zijn en Malmesbury als uitgangspunt zal hebben. Dit is een beginsel dat bij mij nog even vaststaat als toen. Waarom neemt die ed. heer mijn overtuiging als een grond van eigenbelang?<br>Wel, mijnheer editeur, ik wil den heer Basson uitdagen om mij te bewijzen in hoeverre ik eigenbelang in het oog heb. Om met Malmesbury te beginnen wil ik niet eens veel zeggen, daar elk een billijkheidshalve zal oordeelen dat Malmesbury wegens zijne groote handels-organisatie en tevens als hoofdstad van ons distrikt de eerste plaats in spoorweg gemeenschap behoort in te nemen. En niettegenstaande de heer Basson mij tracht te bezwaderen bij mijne kiezers, houd ik vol dat Darling en Hopefield en Vredenburg groote ongerief zullen hebben te verduren zoo de lijn van Kalbaskraal zou verlengd worden, om niet eens te spreken van Piketberg en verder noordwaarts.<br>Verder daag ik den heer Basson uit om mij te bewijzen dat ik het eene deel van mijne kiesafdeeling meer begunstig dan het andere, en daartoe neem ik als getuige al de deputaties die ik vertegenwoordigd heb bij de regeering, en inzonderheid de heeren Retief en Anderson, van Hopefield en Vredenburg. En, verder, ik beroep mij op den commissaris van publieke werken, den ed. heer Sauer, hoe dat ik bij elke gelegenheid gezegd heb dat zij mij moeten verschonen van mijne idieën op deze groote kwestie van spoorweg verlenging, omdat ik wist dat er verschil bestond, en daarom had ik het volste recht om mijn vertrouwen in de handen van het gouvernement te stellen.<br>En ook de heer Marais, lid voor Piketberg, kan getuigen hoe dat ik onlangs nog een onderhoud met hem had, en waarin ik duidelijk gezegd had dat ik gaarne zou zien dat Hopefield en Vredenburg ook niet in de schaduwzijde zouden geplaatst worden. Maar wat heeft diezelfde heer Basson gedaan, die op de vergadering te Hopefield zulk een groote Piet was? Toen hij met zijn deputatie tijdens de parlementszitting in de stad was, en waarvan hij ook misschien dezelfde Piet was, heeft hij mij erkend? Neen, niettegenstaande mijn collega, de heer Schreiner, hem er aan heeft herinnerd, heeft hij mij tweemaal voorbij gegaan alsof hij mij hier niet noodig had.<br>En nu komt diezelfde mijnheer en neemt het zwaard tegen mij op. En nog meer, hij zegt dat ik gemakkelijk zoo kan handelen, aangezien ik verzorgd ben met Hermon statie. Weet die edele heer wel hoe ver ik van Hermon statie ben? Ruim zoo ver, als het niet verder is, dan de heer Basson van daar is naar Malmesbury. En ik wil niet roemen, maar ik denk ik kan met betrekking tot produkten vervoer met den heer Basson wedijveren, uitgenomen wat aangaat zout.<br>Verder zie ik dat de heer Brink mij veroordeelt door den heer Bosman dat de ed. heer Lochner en ik de verkeerde richting hebben ingenomen. Ik vraag op mijne beurt: welk richting? Wat de heer Lochner zegt en doet is voor zijne verantwoording. Ik zal over dezen aanval niets zeggen. Maar is het een verkeerde richting omdat ik er van overtuigd ben dat het niet meer dan billijk zal zijn dat de verlenging van de spoorweglijn haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben?<br>Neen, mijnheer, het doet mij meer pijn om te zien dat de heer Basson, toen hij in de stad was met zijn deputatie, dat hij sir James en David de Waal genomen had als zijn Aarons en Hurs om zijn doel, dat toen strikt genomen een edel doel was ten uitvoer te brengen; twee personen die zoowel buiten als binnen het parlementshuis door iedereen zoo goed bekend zijn dat er geen verder uitleg voor noodig is. En ten laatste wil ik dit zeggen, dat ik denk dat de richting die ik ingeslagen heb met betrekking tot de spoorweg-verlenging, dat die haar uitgangspunt van Malmesbury zal hebben en de overige bijzonderheden volkomen in de handen van de regeering te stellen, de rechte is, en ik heb verder vrede voor mijn overtuiging.<br>J. A. SMUTS.<br>Klipfontein.</ref> '''17 Februarie 1899:''' Die Piquetberg-waaksaamheidsspoorwegkomitee, met D.J. Marais as aanvoerder, het besoek afgelê met twee invloedryke petisies onder die arm by die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer). Die voorgestelde spoorwegstasie moet met 'n myl skuif; by die huidige een is daar geen water nie, en die water wat uit Bergrivier moet kom is berug daarvoor om tifuskoors te veroorsaak. Dit is Petisie 1. Petisie 2 is om die water uit die berg te gebruik. Die Kommissaris het toe onmiddellik mnr. Owen die opdrag gegee om 'n verslag te skryf en 'n ander stuk land te gaan opmeet om die griewe van die Sandveld tegemoet te kom. Die deputasie is baie vriendelik ontvang, en glo dat Sauer die Latynse spreekwoord ''Vox Populi Vox Dei'' (die stem van die volk is die stem van God) sal navolg. Die deputasie het ook gevra dat Sauer by Piquetberg moet kom besoek aflê. Dit sal hy teen einde Maart of begin April doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Spoorweg-Deputatie. 18 Februari, Bijvoegsel: Het Piketberg waakzaamheids spoorweg comité, geintroduceerd door hun parlementslid, den heer Daniel Marais, bracht als eene deputatie een bezoek aan den ed. commissaris, den heer Sauer, op Woensdag te Kaapstad. Zij bood twee invloedrijk geteekende, publieke petities aan om de spoorwegstatie te Piketberg, zooals voorgesteld, een mijl verder te verplaatsen. De voorgestelde plek was geen goede en er was geen water. De ingenieur had gezegd, dat het water per trein van Bergrivier kon worden gebracht, maar de autoriteiten hier konden getuigen, dat dit water hier te goed bekend is; als het gedronken werd, was het gevolg vele jaren lang de typheuse koorts. Het Piketberg water comité had ook aan de publieke petitie een brief aangehecht, aanbiedende om het noodige versche water van den berg te geven. De deputatie legde ook voor den commissaris de aanspraken van het Zandveld ingeval de zuivere opmeting van de lijn veranderd werd. De commissaris verzocht toen dadelijk den heer Owen hieromtrent een rapport uit te brengen en een ander stuk op te meten om de grieven van het Zandveld tegemoet te komen. De deputatie rapporteert ook dat zij zeer vriendelijk werd ontvangen door den commissaris, en gelooft dat hij het Latijnsche spreekwoord Vox Populi Vox Dei zal volgen. De deputatie verzocht den commissaris Piketberg een bezoek te brengen, hetgeen hij aannam. Hij zal in het einde van Maart of het begin van April komen.</ref> '''28 Februarie 1899:''' Jacobus Abraham van Aarde Lochner (Lid van die Wetgewende Raad, die Hoërhuis), antwoord eweneens op Basson se aantygings. Eers kom hy Jacob Retief by. 'n Onpartydige kommissie? Dan kan so 'n kommissie nie alleen bestaan uit Darling, Hopefield, die Sandveld en die Baai nie, maar sekerlik Malmesbury, die veragtelike Moorreesburg, maar ook Piquetberg, Clanwilliam, Namaqualand, Calvinia en Vanrhynsdorp ook. Waarom pak hy al die skuld op Moorreesburg? Lochner is verstom hoe vlak Jan Basson se geheue is. Hy (Basson), 'n oud-parlementslid, behoort mos te weet Piquetberg het nie Moorreesburg genooi nie, maar 18 jaar gelede terug het Moorreesburg self reeds begin met die verlengingsproses.{{voetnota|Op 'n tegniese punt is Lochner korrek. In die "Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg" (wat in April 1881 begin is, en op 27 April 1882 by die Wetgewende Vergadering ingedien is) het die opmeter Hector Shaw uit eie beweging die invloedrykste Moorreesburgse boere genader. Piquetberg het Moorreesburg nie genader nie.}} Hy vra ook, het die kiesers van Moorreesburg nie jaar na jaar hul verteenwoordigers wat teen die spoorwegverlenging gekant was in 'n moeilike posisie geplaas nie? Terloops, waar was die oproerige skare van Darling, Hopefield, ens. toe? As Basson vir Smuts beskuldig van eiebelang, was dit dan nie ook eiebelang toe Basson vir sir James Sivewright en mnr. Owen vir sy eie doeleindes ingespan het nie? Dat Lochner die Kalabaspoorlyn 'n wit olifant noem - dit is nie alleen 'n wit olifant nie, dit is ook 'n onregverdige lyn vir ander distrikte. In die maer jare weet hierdie dele nie waar om hulp te verkry nie, en selfs in die vet jare is die opbrengs per mud maar min, of, hulle sukkel om vee, graan en sout te vervoer. Party streke lewer 60 tot 100 mud uit een mud saad. Ander streke lewer slegs 15 tot 20 mud graan per mud saad. Maak self die somme. As jy boonop nog 'n omweg moet maak met die spoorlyn, wat sal van hierdie distrikte word? Basson noem 'n wye verskeidenheid produkte op. Nou wil Lochner graag weet waar is die koei vir die botter, die skaap vir die vel en wol, die hoenders vir die eiers, die boom of bos vir die bas, die skulpies vir die kalk en saailand vir die graan; want hy sien nie die produksievermoë nie. Sidder Basson nie as 'n onpartydige kommissie moet ondersoek doen nie? Of is hy bang vir die Gebroeders Stephan se verskepingsdienste by Laaiplek wat met die spoor moet meeding? Moet ook nie van die wild vergeet nie - of is daar geen jagpartye nie?{{voetnota|'n Venynige hou om te sê die plek is eintlik net 'n wildernis met jaggeriewe vir die elite en regeringsamptenare.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. De Malmesbury spoorweg. 28 Februari, p. 3: Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Daar ik mij verplicht gevoel de twee voorname sprekers op de Hopefield vergadering tegen te spreken, zoo vergun mij het in uw geëerd blad te doen.<br>Wat de heer Retief betreft werpt hij al de moeilijkheden op Moorreesburg. Wat hij goed wilde is, dat ééne onpartijdige commissie zal worden aangesteld om onderzoek te doen waarlangs de lijn zal gebouwd worden. Maar dan toch niet alleen van personen uit Darling, Hopefield, Zandveld en de Baai, maar ook uit Malmesbury en dat verachtelijke Moorreesburg, zooals dit genoemd wordt, en ook Piketberg, Clanwilliam, Namakwaland, Calvinia en Vanrhijnsdorp.<br>Wat de heer Jan Basson, ex-parlementslid, betreft, het is werkelijk betreurenswaardig om te zien hoe dat hij zaken in een verkeerde daglicht tracht te stellen. Ten eerste zegt hij, wij hebben het aan Piketberg te danken dat zij het eerste roerden aan de spoorweg zaak. Dit is niet zoo. Was het niet Moorreesburg die voor 18 jaren reeds begonnen is met de verlenging van Malmesbury, over Moorreesburg, naar Piketberg? Hebben de kiezers van Moorreesburg niet in dien tijd jaar na jaar hunne vertegenwoordigers in een moeilijke positie gebracht, omdat zij niet de verlenging van den Malmesbury spoorweg om zekere reden wilden voorstellen en bepleiten. Waar waren die oproerige streken zooals Darling, Hopefield, enz., toen? Of weet de heer Basson er niets van? Welk een korte gedachte.<br>Dan wijst de heer Basson op het eigenbelang van den heer Smuts, welke de heer Smuts voor zichzelve heeft beantwoord. Maar was het dan eigenbelang van den heer Basson toen hij sir James Sivewright met den heer Owen te Malmesbury afhaalde, toen sir James een vergadering belegd had om de Courtroom-zaak te Hopefield te bespreken, en toen aan Darling, Hopefield, enz., alleen kennis gaf om zoogenaamde onderzoek voor eene opmeting te doen, die werkelijk met niets anders als een oogmerk gedaan werd. Had de heer Basson een bril met glas van verstand hij zou gemerkt hebben wat het alles beteekende. Lezer! oordeel voor uzelven.<br>Ten derde. Dat ik het een witte olifant noem. Wel, met het oog op de verafgelegene distrikten, zooals Vanrhijnsdorp, Namakwaland en Calvinia, zeg ik het nog, niet alleen een witte olifant, maar ook een onrechtvaardige lijn tegenover die distrikten, waar men in drooge jaren niet weet hoe geholpen te raken, en in goede jaren niet weet hoe produkten zoo als vee, graan en zout te vervoeren, vooral graan, dat van een mud zaad van 60 tot 100 mudden geeft, terwijl hier in het bovenland een mud zaad maar slechts van 15 tot 20 mudden graan oplevert. En als de spoorweg in Piketberg en Clanwilliam ook zoovele mijlen omgang moeten maken, wat moet dan van die distrikten worden.<br>Ten vierde, zegt de heer Basson, dat ik mijn zetel aan Darling, Hopefield en die plaatsen te danken heb. Hoe kortzichtig toch! Heeft de heer Basson dan vergeten hoe dat hij met zijne vrienden van Darling en Hopefield vooral getracht hebben om mij uit het parlement te houden en een wildvreemde en nogal geen Afrikaander tegenover mij gekozen te krijgen? Of denkt de heer Basson dat ik dit niet weet? Nu maakt hij de wereld wijs "aan die plaatsen heb ik mijn zetel te danken." Behalve Vredenburg en eenige vrienden van Hopefield zijn dat ook stories voor de vaak.<br>Ten vijfden, noemt hij produkten zooals graan, zout, boter, vellen, wol, eieren, bast, kalk; ik zal er nog bijvoegen de pannen waar men de zout vandaan krijgt, en dan vraag ik hoeveel zout er op dit jaar te verschepen was en hoe veel er nog is. Zoo als ik hoor bijna niets, de koe voor de boter, een schaap voor de vellen en wol, hoenders voor de eieren, de boom of bosch voor de bast en schulpies voor de kalk en zaaigronden voor het graan, waar zijn die? Of was de heer Basson bang dit alles te noemen, met het oog op het aanstellen van een onpartijdige commissie van onderzoek. Of is hij bang voor den heer Stephan? Waarom heeft de heer Basson ook niet van het wild melding gemaakt? Of is in de thans bestaande regeering niet zulke groote jachters? Ik wil den heer Basson raden stil te blijven, en tevreden te wezen, zooals de regeering doet. Krijgt u een taklijn, hetwelk niets anders dan billijk is, dan heeft u wat u hebben moet, en dan wordt aan de andere verafgelegen distrikten ook geen onrecht aangedaan. Wees toch niet zoo baatzuchtig om alles en allen te willen hebben.<br>U dankende voor het plaatsen van dezen brief,<br>Noem ik mij,<br>J. A. VAN A. LOCHNER.</ref> '''2 Maart 1899:''' Jacob Retief lewer repliek op Lochner se "onverwagte en ondeurdagte aanval". Volgens hom vergeet Lochner dat die eintlike graanskuur (Koeberg) Kaap se kant toe lê, en dat Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha- en St. Helenabaai en die Sandveld almal van hierdie lyn gebruik sal moet maak. Word daar by Moorreesburg gebou, loop twee spore parallel en skaars 18 myl uit mekaar. Hy bedoel nou die twee wat deur Moorreesburg en by Hermon onderskeidelik loop, terwyl Darling, Hopefield ens. dan met geen middele gelaat word nie. Dit gaan hier nie oor watter streek tans die meeste kan ''bied'' nie, maar wat die lyn die ''nodigste'' het (die meeste potensiaal toon). Vir hom is, en bly, die Piquetbergspoorlyn 'n ontwikkelingslyn.<br> Retief sê verder, al het hy ook geen name genoem of op tone getrap by sy toespraak nie, is dit ook nou duidelik "wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was".<br> Oor die onpartydige kommissie het hy slegs onbetrokke distrikte bedoel, soos die Paarl.<br> Laastens voer hy aan 'n kort spoorlyn deur Moorreesburg wat by Pickenierskloof doodloop, kan tog nie lonend wees nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Piketberg Spoorweg. 9 Maart, p. 3:Hopefield, 2 Maart 1899.<br>Aan den Editeur.<br>Mijnheer,—Vergun mij kortelijks den edelen heer Lochner op zijn onverwachte en ondoordachte aanval te antwoorden. Ik zal niet lomp en onbeleefd zijn, noch schertsend zooals de ed. heer, doch een ieder die den brief leest en de edele heer kent, zal zich er niet over verwonderen. De ed. heer L. verliest uit het oog dat de groote graanschuur van Koeberg aan de zijde van Kaapstad ligt, terwijl als de verlenging van Malmesbury gebouwd wordt, zooals gemeten, de groote distrikten van Darling, Groenkloof, Hopefield, Saldanha en St. Helena baaien en het Zandveld allen over de lijn heen moeten, om òf Malmesbury òf Kaapstad te bereiken. En denkt er aan, als de lijn over Moorreesburg gebouwd wordt, dan loopen twee lijnen geen 18 mijlen van elkaar namelijk, die over Hermon en over Moorreesburg, terwijl de groote distrikten voormeld, welke spoorwegverbinding het noodigst hebben, in dezelfde positie van verwaarloozing blijven.<br>Nu nog slechts deze terechtwijzing. Elkeen die tegenwoordig was op de vergadering te Hopefield, zal geredelijk moeten erkennen, dat ik in mijne toespraak, welke heel kort en ter zake was, mij van geen persoonlijkheid bediende al hoewel ik wist en weet, wie de eigenlijke draadtrekker voor de Moorreesburg lijn is en was.<br>En wat ik aan de hand gaf was dit, dat het gouvernement wel zou doen, voor en aleer men besluit (ik las nu dit in) om den ed. heer L. met een hand vol Moorreesburgers te begunstigen, eene onpartijdige commissie, bestaande uit bijv. de leden van de Paarl, met eenigen uit de oostelijke provincie aan te stellen, dat zij een reis door de belanghebbende distrikten maken, goed onderzoek doen en dan rapport inbrengen, welke lijn het noodigst is. Waarom vreest de edelen heer zulk een commissie. Ik beval geen commissie aan uit de betrokkene distrikten. En dan moet men niet vergeten dat de origineele bedoeling van de Malmesbury-verlenging was: een ontwikkelingslijn en niet eene van punt tot punt, zoodat er billijkheidshalve niet mag geobjectiveerd worden zoo die lijn eenige wendingen zal nemen. Doch wat wil men nu? Een korte lijn: Waarom? Als die gebouwd wordt, schrijft dit neder, en vergeet het niet, H.H. ministers: De korte lijn over Moorreesburg zal niet betalen, zoolang zij te Piekenierskloof blijft, en niemand behoeft een profeet te zijn om dit te voorspellen.<br>Geheel de uwe, L. F. M. Retief. [J. F. M. Retief]</ref> '''25 Mei 1899:''' Die Hopefield-deputasie vergas die Kommissaris van Openbare Werke (Sauer) met hul teenwoordigheid, en word baie vriendelik ontvang. 'n Petisie met 800 handtekeninge word oorhandig. Daarin wil die inwoners van Hopefield, Darling, Hoedjiesbaai, en die Sandveld hê die ou opmeting in die Hopefield-distrik moet 'n werklikheid word. Die Kommissaris hou egter voet by stuk dat die spoor deur Moorreesburg sal loop, aangesien die spoorlyn 20 myl korter is. Die kortste pad tussen punt A en punt B is 'n loodreguit lyn. Daarvan sal hy nie afsien nie. Sauer hou egter by sy 16 Desember-voorneme: omdat die spoor deur Moorreesburg daarom 20 myl korter is, gaan die regering £75 000 spaar. Met daardie som geld en dan nog so £15 000 tot £20 000 pasella, sal die regering Hopefield tegemoet kom, dit is maar net 'n kwessie wat in die parlement uitgeklaar moet word. Dit is dan byna 'n uitgemaakte saak dat Hopefield sy eie taklyn sal kry om hul eie distrik mee te ontwikkel. Albei spoorlyne behoort dan min of meer gelyktydig klaar te wees. Die deputasie is hoogs in hul skik. Selfs Sauer moet opmerk: dit gebeur selde dat 'n afvaardiging tevrede huis toe gaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Malmesbury-Piketberg Spoorweg-verlenging. 27 Mei, p.3: Een deputatie, bestaande uit de heeren J. F. N. Retief [J. F. M. Retief], J. J. Kotzé en Wilson (Hopefield), en Anderson (Hoedjesbaai), deed Donderdag hare opwachting bij den edelen heer Sauer, commissaris voor publieke werken, in zake de Malmesbury-Piketberg spoorweg-verlenging, en bood een petitie aan met ongeveer 800 handteekeningen ten gunste van de oude opmeting over Hopefield, van inwoners van Hopefield, Darling, De Baai en 't Zandveld.<br>De deputatie, die zeer vriendelijk ontvangen werd, legde hare inzichten bloot, waarna de commissaris zijn plan aangaande de verlenging aan de deputatie ontvouwde. De commissaris verklaarde zich ten gunste van de rechtuit-lijn naar Pickenierskloof. Die lijn zou eventueel moeten verlengd worden en het zou niet billijk wezen te verwachten, dat de inwoners van de noordelijke distrikten altoos hunne goederen met een omweg moesten zenden.<br>De rechtuit-lijn over Moorreesburg zou twintig mijlen korter zijn dan die over Hopefield, waardoor de regeering een £75,000 zou besparen. Met die som en nog een £15,000 of £20,000 zou de regeering in staat zijn aan Hopefield een taklijn te geven ter ontwikkeling van het distrikt. Dat was zijn plan en hij zou daarvan niet afwijken.<br>Het was zoo goed als zeker, dat Hopefield zijn taklijn zou krijgen, en de regeering kon gelijktijdig met de andere lijn den bouw van de taklijn doen aanvangen met het geld dat zij bespaarde door de rechtlijn te bouwen. Waarschijnlijk zouden beide lijnen gelijktijdig voltooid wezen. Het zou echter noodig wezen de goedkeuring van het parlement te verkrijgen voor de additioneele uitgave in verband met de taklijn.<br>De deputatie verklaarde zich volkomen tevreden met het plan van den commissaris.<br>De ed. heer Sauer gaf zijn genoegen er over te kennen dat de deputatie tevreden was. Het gebeurde zelden, zei hij, dat een deputatie tevreden naar huis ging.<br>Na de gewone dankbetuiging ging de deputatie uiteen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is die amptelike datum wanneer die bou van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg begin is.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''28 September 1899:''' In die Wetgewende Raad vra Lochner (waarskynlik Jacobus Abraham van Aarde Lochner<ref>[https://archive.org/details/romanceofcolonia0000ralp/page/n179/mode/2up?q=lochner Kilpin, R. 1930. ''The Romance of a Colonial Parliament''. London: Longmans, Green & Co., p. 131: Annexure D, Members of Legislative Council, 1854-1910, s.v. Lochner]</ref>), aangesien die boukontrak van die Malmesbury-Piquetberglyn nou minder gekos het as waarvoor die parlement begroot het, is die Huis nog van plan om 'n wetsontwerp voor te lê om die smalspoor-taklyn na Darling, Hopefield en Vredenburg mee te begin? Die Kommissaris van Openbare Werke, Sauer, sê hy weet nie waar Lochner sy inligting vandaan kry nie, want geen kontrak is nog toegeken nie. Sauer beoog om so 'n spoorlyn by 'n toekomstige spoorwegskema te betrek, maar hy twyfel of dit tydens hierdie sitting sou gebeur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Parlement. Wetgevende Raad. 28 September. Malmesbury-Piketberg Lijn. 30 September, p. 6: De ed. heer Lochner vroeg of, lettende op het feit dat de kontraktprijs voor het bouwen van de Malmesbury—Piketberg lijn heel wat minder is dan het bedrag door het parlement gestemd, de regeering, zoo zij nog van plan is om in deze sessie of later een spoorweg bill in te dienen, daarin zal insluiten een taklijn naar Darling, Hopefield en Vredenburg.<br>De commissaris van publieke werken zeide dat hij niet wist waar de vrager zijn informatie kreeg, want er bestond nog geen kontrakt over de gemelde lijn, en het was de vraag of het kontrakt zou worden uitgegeven. Wel was de kontraktprijs van het deel naar Moorreesburg, heel wat minder dan de begrooting, en waarschijnlijk zou de geheele lijn heel wat goedkooper uitkomen dan men dacht, zoodat men in staat kon zijn om uit het bespaarde een groot deel van een twee voet lijn naar Darling te doen bouwen. Zulk een lijn zou waarschijnlijk door spreker in een spoorwegschema worden opgenomen, maar of dit nog in deze sessie zou voorgebracht worden, was niet waarschijnlijk.</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899:''' Die [[Anglo-Boereoorlog]] breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''12 Oktober 1899:''' Die eerste tenders word aangevra vir die bou van die "Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg".<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kaapsche Gouvernements Spoorwegen. 14 October, p. 2: Spoorweg: Malmesbury-Grey's Pass Spoorweg. Tenders worden gevraagd voor den bouw van en Sectie van bovengenoemde lijn tusschen Moorreesburg en Eende Kuil (Terminus) en afstand van ongeveer 50 mijlen. De tenders moeten zijn:—<br>oor lichte lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br> Voor gewone lijn, met inbegrip van permanenten weg en ander materiaal.<br>Voor verdere bijzonderheden doe men aanzoek aan dit kantoor op of na den 16den dezer; als dan zullen een afschrift van het ontwerp-contract, specificatie, en tenderformulieren verkregen kunnen worden tegen betaling van een guinea.<br>De tenders moeten zijn op het voorgeschreven formulier, en moeten vergezeld gaan van een kas deposit van £1000 dat in geval van niet aanneming van de tenders zal worden teruggegeven. Wanneer aan deze voorwaarden niet is voldaan, zullen de tenders niet worden aangenomen.<br>Tenders geadresseerd aan den Controleur en Auditeur-generaal, Kaapstad zullen worden ingewacht aan het Audit-kantoor, Grave-straat, Kaapstad niet later dan Donderdag, 21 December, 1899, 's middags te 12 uur.<br>John Brown, Hoofdingenieur. Kantoor van den Hoofdingenieur, Kaapstad, 12 October, 1899.</ref> '''31 Januarie 1900:''' Die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, het die voorgestelde spoorwegplan na Hopefield klaar opgetrek. Daar is drie moontlike roetes wat die spoor kon loop. In die slotsom van sy voorlopige opmeting sê Robinson die inwoners van Darling stem eendragtig saam dat die spoorlyn deur Klipfontein moet loop, maar hulle het geen voorstel aan die hand gedoen waar die aansluiting (hetsy Malmesbury, hetsy Kalabaskraal) presies moet wees nie. Die boukoste behoort so £3 300 per myl te kos, sonder om nou die grondaankope en rollende materiaal{{voetnota|Rollende materiaal sluit lokomotiewe, trokke, goedere- en passasierswaens in.}} hierby in te sluit. Hy meen die inwoners van Malmesbury kon dalk daarop aandring dat die spoorlyn juis by hulle aansluit om hul gevestigde belange en nywerhede te beskerm; so nie, gaan al Darling en Hopefield se grondstowwe via Kalabaskraal na ander oorde toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?gbpv=1 Reports on Railway Flying Surveys. 1900. Branch line to Darling and Hopefield. Cape Town: W.A. Richards & Sons.]</ref> Die [https://www.google.co.za/books/edition/Reports_on_Railway_Flying_Surveys/80aHevu0zsEC?hl=af&gbpv=1&pg=PT2&printsec=frontcover kaart kan hier besigtig word]. '''26 Julie 1900:''' D.J. Marais doen in die parlement navraag of die kontrakteur wat die spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg bou enige uitstel gegee is. Smartt antwoord dat hy ondersoek gaan doen het die 28ste Junie, en vind dat die seksie tussen Malmesbury en Moorreesburg stadig vorder, terwyl die ander goed vooruitgaan. Die verduideliking hiervoor was nie bevredigend nie en Smartt besluit toe om geen verdere uitstel te gee nie. Hy het ook die opdrag gegee dat mense die kontrakteur moet bystaan.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement - Donderdag, 26 Juli 1900. Malmesbury Spoorweg. 28 Julie, Bijvoegsel: De heer D.J. Marais vroeg welke tijdsverlenging toegestaan is aan den aannemer voor 't bouwen van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg. Dr. Smartt zeide dat hij onderzoek deed op 28 Juni, en vond dat de sectie Malmesbury-Moorreesburg langzaam ging, terwijl de andere goed vooruitging. De uitleg was niet bevredigend, en hij had instructie gegeven dat geen verlenging van tijd zou gegeven worden. Ook had hij instructie gegeven dat men den contracteur met rails zou helpen.</ref> '''25 September 1900:''' In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees. Op die vraag of daar enige openbare smalspoorlyne tans in die kolonie loop, is die antwoord nee, slegs die Cape Copper Co. se eie privaatspoorlyn in Namaqualand loop tans. Die smalspoorlyn tussen Malmesbury of Kalabaskraal na Hopefield via Darling word nog oorweeg.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''12 Oktober 1900:''' Die Wetsontwerp vir die Hopefield-lyn is gereed. Dit was al nuwe lyn (saam met die oues van 1895) wat in die Wetsontwerp genoem word. Daar is voorgestel om hierdie spoorlyn te bou met die geld wat op die Malmesbury-Piquetberglyn bespaar is. Dit was 'n gulde geleentheid om 'n smalspoorlyn te bou. Van die terugvoer van die Wetgewende Raadslede (Hoërhuis) was o.a. die hoop wat uitgespreek is dat Darling en Hopefield direk met Malmesbury verbind sal word. Ander hoop weer dat die lyn tot by die Sandveld verleng sal word; dat 'n lyn verder noordweswaarts van Piquetberg ook verleng sal word. Laastens is die vraag net weer geopper hoekom 'n smalspoorlyn oorweeg is. Die kommissaris (Smartt) het gesê dat die smalspoorlyn baie voordeliger vir die boere sou wees, wat makliker sylyne na hul plekke kon kry. Die smalspoorlyn sou in baie opsigte die land se oë oopmaak. Hy het verwys na die verskillende spoorwydtes van spoorweë in ander lande.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Parlement. Wetgevende Raad. 12 October. Spoorwegbill. 13 October, Bijvoegsel: De commissaris van publieke werken stelde de tweede lezing dezer bill voor en sette de verschillende clausules uiteen. De bill liep slechts over spoorwegen die reeds goedgekeurd waren, want het zou niet gaan dit jaar nieuwe lijnen voor te stellen. De bill maakte voorziening voor aankoop van den Indwe spoorweg. De overname van deze lijn zou de regeering goed betalen. Verder handelde de bill over de lijnen in 1895 goedgekeurd om onder kontrakt gebouwd te worden. Spreker ging in bijzonderheden betreffende de Mosselbaai-Oudtshoorn en Oudtshoorn-Klipplaat lijn, en meende dat de overeenkomst met de kontrakteurs getroffen voor de regeering gunstig was. Verder gewaagde spreker van de Port Elizabeth-Avontuurlijn.<br>Er was slechts een nieuwe lijn in de bill, die van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield. Het werd voorgesteld deze lijn te bouwen met het geld op de Malmesbury-Piketberglijn bespaard. Hij meende dat deze een goede gelegenheid was om een smalspoorlijn te bouwen. Hij hoopte dat de raad de regeeringspolitiek van kleine spoorwegen zou ondersteunen.<br>De ed. heer Lochner verblijdde zich over den duidelijken uitleg door den commissaris van de bill, en hij was overtuigd dat de commissaris zou zorgen dat de bill geen mislukking was. Hij hoopte dat de commissaris zou zorgen dat er geen speculatie met gronden langs de lijn zou geschieden. Het zou een groot voordeel voor Darling en Hopefield zijn om in direkte verbinding met Malmesbury te zijn, en dit moest door de regeering in het oog worden gehouden.<br>De ed. heer Van Rhijn hoopte dat de lijn zou verlengd worden naar het zandveld, want daar door zou men de boeren helpen en een monopolie breken. Hij hoopte dat de lijn noordwest van Piketberg ook zou verlengd worden. Hij zag gaarne een vliegende opmeting daar gemaakt.<br>De ed. heer Van den Heever vroeg of dit nu den tijd was om zulk een aantal nieuwe spoorwegen te hebben. Hij ondersteunde echter den Indwe spoorweg, die hij nuttig beschouwde. Hij had echter thans geen tijd gehad om de bill te bestudeeren.<br>De ed. heer Mulder wenschte den commissaris geluk, en hoopte dat de contracteurs niet weder een uitweg vinden zouden.<br>De ed. heer Dolley hoopte dat de regeering geen groote sommen zou betalen als compensatie aan personen voor grond noodig voor spoorwegen.<br>De ed. heer Neethling vroeg waarom de som voor de Indwe lijn meer dan £400,000 was.<br>De commissaris zeide dat de extra £40,000 voor het aankoopen van het rollend materiaal van de kompagnie was.<br>De tweede lezing werd aangenomen, en de raad ging in comité op de bill: de ed. heer Neethling in den stoel.<br>De ed. heer Van den Heever meende dat de tarieven te hoog waren. Men moest de vervoerprijzen verlagen. Hij was van harte voor een lijn door de graan distrikten.<br>De ed. heer Pretorius vroeg waarom de lijn van Malmesbury naar Hopefield niet dezelfde breedte kon hebben als de hoofdlijn.<br>De commissaris zeide dat de smalle spoorweg veel voordeeliger zou zijn voor de boeren, die gemakkelijker "sidings" naar hunne plaatsen konden krijgen. Het smalspoor zou in menig opzicht de oogen van het land doen opengaan. Hij refereerde naar de verschillende breedte van spoorwegen in andere landen.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Allerlei: De Hopefield spoorlijn. 13 October, Bijvoegsel: Woensdagavond en Donderdagmiddag vond een discussie plaats in comité-generaal in de wetgevende vergadering over de taklijn van Malmesbury of Kalabaskraal naar Hopefield, via Darling. In de eerste sessie van 1898 introduceerde sir James Sivewright, als commissaris van openbare werken, een spoorwegbill, waarin onder anderen een lijn van Kalabaskraal naar De Rust (Piekenierskloof), met een grooten draai naar Hopefield, werd voorgesteld. Na de algemeene elektie trad sir James af als minister, doch de heer Sauer, de nieuwe commissaris, bracht dezelfde spoorwegbill in met eenige veranderingen. In comité-generaal werd toen besloten, het begin en de richting van deze Piketberglijn te laten aan den commissaris, die zich sterk ten gunste van de rechtuit route over Moorreesburg had verklaard. Nadat de zaak nauwkeurig onderzocht was, besloot de heer Sauer die lijn te nemen van Malmesbury (niet van Kalabaskraal) over Moorreesburg. De verstandhouding in 1898 was echter, dat met het geld dat gespaard zou worden door de direkte lijn te kiezen, een taklijn in de richting van Hopefield zou gebouwd worden. In 1899 werd niets aan deze zaak gedaan, doch de heer Sauer nam die lijn op in een bill die hij van plan was dit jaar in te brengen. In de bill door dr. Smartt ingebracht werd voorgesteld een 2 voet wijde lijn te bouwen van Kalabaskraal of Malmesbury via Darling naar Hopefield. De opdracht van de vertegenwoordigers van Malmesbury schijnt geweest te zijn: een spoorweg voor Darling en Hopefield, een 3 vt. 6 dm. lijn bij verkiezing, doch een lijn in elk geval. De Afrikaander partij in het parlement met eenige leden der regeeringszijde verklaarde zich sterk ten gunste van de 3 voet 6 duim lijn, in de eerste plaats omdat ze later de verbindingslijn tusschen Malmesbury en Saldanhabaai zal zijn, en omdat het terrein zoo gelijk is dat de wijder lijn niet veel meer zal kosten dan de nauwe.<br>De commissaris van openbare werken wilde echter niet van zijn voorstel afzien, en een amendement werd gedaan door den hr. Oats, om een 3 vt. 6 dm. lijn te bouwen zoover als het gestemde geld zou gaan, het dan aan de regeering latende de som te vermeerderen om de lijn te voltooien. De voorzitter regelde dit amendement uit de orde, en de speaker bekrachtigde die uitspraak. Zijn reden was omdat de lijn niet veranderd kon worden zonder de formeele toestemming van den gouverneur, die de bill naar het huis had gezonden. Dit is een heel nieuwe uitspraak, en direkt in strijd met wat in 1898 werd gedaan, toen in verband met de Piketberg-lijn, het begin, de richting en de lengte door het comité werd veranderd, zonder de toestemming van den gouverneur. Er is een regel dat de uitgaaf niet vermeerderd mag worden zonder toestemming van de regeering, maar deze regel heeft niets met deze zaak te doen, daar het voorstel van den heer Oats de uitgaaf niet vermeerderde.<br>Onder de omstandigheden was het comité echter verplicht de 2 voet lijn aan te nemen.</ref> '''19 Oktober 1900:''' Wet No. 19 van 1900 word uitgevaardig, wat die aanbou van die Hopefield-Darling-spoorweg moontlik maak. Dit behels die volgende: op die prioriteitslys staan Hopefield/Darling onder Schedule D. Dit word omskryf as: "2 voet-spoorlyn vanaf Kalabaskraal of Malmesbury, of iewers tussen Kalabaskraal en Moorreesburg na Hopefield via Darling". Die wet maak voorsiening vir die volgende: Dit moet 'n 2 voet-spoorlyn wees wat gebou word. Die boukoste en toerusting (wat ook lokomotiewe en waens insluit) mag nie £135 000 oorskry nie. Enige gemagtigde persoon mag 'n erf of 'n stuk grond binnegaan vir landmeting of om die grondformasie te ondersoek, met dien verstande dat enige skade vergoed moet word aan die bewoner sou iets beskadig word. Die grond vir die spoorlyn self mag nie breër as 50 voet (15,24 meter) wees nie. Daar mag egter ekstra grond bygevoeg word vir goed soos stasies, dreinering en toegangspaaie wat nodig is om die spoorlyn te laat funksioneer. As die spoor die pad moet kruis, kan dit met 'n oorgang of 'n brug gebeur. Maar as die spoor vir 'n ent saam met die pad in dieselfde rigting loop, moet die Munisipale Raad of Afdelingsraad eers toestemming gee en saam oor die veiligheid besluit.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Colony_of_the_Cape_of_Go/J3BFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=darling%20hopefield%20railway&pg=PA4291&printsec=frontcover Colonial Secretary's Department. 1904. Satutes of the Cape of Good Hope. Vol VI. 1896-1900. Cape Town: Cape Times, p. 4291]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Spoorwegbrug (Julie 2025) oor die Bergrivier by Moravia, Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> '''14 Augustus 1901:''' Die aanbouwerk van die Hopefieldlyn begin. Die spoorstawe en vasmaakgoed het die oorsese land van oorsprong reeds op 11 Junie 1901 per skip verlaat, terwyl die lokomotiewe selfs nóg vroeër bestel is. Dwarslêers is op 4 Julie 1901 vanuit oorsee aangevra.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''7 Oktober 1901:''' Die dwarslêers kom in die land aan vir die Hopefieldlyn; nog geen spoorstawe nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''8 November 1901:''' Die skepe met die lokomotiewe vir die Hopefieldlyn vaar Tafelbaai binne. Die spoorstawe sal eers vyf weke na die lokomotiewe (dus, iewers in Desember) aan die Kaapse hawe gelewer word. Buiten die grondwerk, is daar nie veel bouwerk wat dus verrig kan word aan die Hopefieldlyn nie. <ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''Desember 1901:''' Noudat die spoorstawe vir die Hopefieldlyn uiteindelik vyf weke na die lokomotiewe in die Kaap land, sit die ingenieurs met 'n oorvloed materiaal, maar 'n nuwe krisis: daar is geen teken van die materiaal- of boutrokke om die swaar komponente te vervoer nie. Die spoorlegging kon selfs dán nog nie begin nie.<ref name="Moir1963Hopefieldopening">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Railway. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 37-47.</ref> '''24 April 1902:''' Die eerste spoor vanaf Kalabaskraal is gelê.<ref name="Elliotverslag1902" /><ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg sou daar groter ontwikkeling wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra James Lawrence (Kimberley) die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> Nou waarom juis 'n verteenwoordiger vir Kimberley? Lawrence het 'n sterk nostalgiese band met die dorp Piquetberg gekoester. Tydens 'n besoek op 20 Januarie 1898 — sowat 35 jaar nadat sy ouers daar gewoon het — was hy so beïndruk deur die uitgebreide vooruitgang van die landbou, dat hy gesê het dat die "geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden". Op daardie dag het hy ook die openbare geboue en die vernaamste plekke besoek.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1898. Een bezoeker. 22 Januari, Bijvoegsel, p. 1: Piketberg, 21 Jan. [...] De heer James Lawrence L.W.V. (Kimberley) en gezelschap brachten ons gisteren een bezoek. Zijn ouders woonden hier 35 jaren geleden. Hij was verbaasd over de uitgebreide bebouwde landerijen en zei dat het geroep van de menschen om een spoorweg verdient verhoord te worden. Hij bracht ook een bezoek aan de publieke gebouwen en de voornaamste plekken in het dorp. Hij keerde hedenmorgen terug naar de Kaapstad.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid F.S. Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorwegdepartement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piquetberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piquetberg na Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref name="Elliotverslag1902">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://archive.org/details/pagesweekly51londuoft/page/n137/mode/2up?q=%22kalabas+kraal%22 ''Page's Weekly''. 1902. South African Résumé. July 5(1), p. 84]</ref><ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister [[Joseph Chamberlain]], "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Waarom nie 'n privaatspoorlyn nie? === Tereg kan gevra word of 'n privaatspoorlyn nie al die onsmaaklikhede tussen Hopefield en Moorreesburg van die begin af uit die weg kon geruim het nie. Die vraag is liewer of dit in die eerste plek 'n opsie was. [[Robertson]] kry in April 1887 sy spoorwegopening. Nou juis in die vloedjaar. Van die grondwerk het weggespoel, en die treinrit is maar versigtig deur die krieketspan onderneem.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. Een Cricketspel en een spoorweg. 2 April, p. 2: De Worcesterssche Cricketclub zou, volgens een berigt van een correspondent, Woensdag tegen de Robertsonsche spelen, en sloeg aan den heer Walker, van den Centralen Spoorweg, voor om zekere som te waarborgen als hij een extra trein naar Robertson liet loopen. Dit geschiedde, en schoon men op weg eenig oponthoud had door het passeren van ballast- en werktreinen, welken tijd zich met oefeningen in het vak ten nutte maakte, en een eind ver de trein door de locomotief voortgestuwd in plaats van getrokken moest worden, kwam men te Robertson net op tijd aan. Het resultaat van den strijd was ten gunste van Worcester, met 1 run en 6 wickets. Er waren heel wat dames en heeren op het terrein, zoo als de heeren English, C.C. en R.M., Foster, Dowds, During, Labrant en Eerw. Morris uit Robertson, Eerw. Murray, den heer Harris en anderen uit Worcester; en het spelen werd als zeer goed beschouwd, vooral, aan den Worcesterschen kant, het "fielding." Te vijf ure vertrok men weder naar het station, waar men echter het geduld van den heer Walker zeer op de proef stelde, doordat nu eens deze en dan weder gene, in plaats van allen te gelijk, opdaagden, en ten slotte bleven toch nog een heer en dame achter. Worcester bereikte men te kwart over zevenen, in korter tijd dan men gekomen was, want er was minder oponthoud. Onze correspondent is blijkbaar zeer ingenomen met den togt, en verklaart dat de Centrale Spoorweg tot aan de Nuij even gemakkelijk en prettig is als de Westelijke, maar van daar ondervindt men schuddingen, en zou een Spoorweggeleerde welligt zeggen dat de lijn beter geballast moest zijn. De cricketers uit Worcester waren door hun Robertsonsche vrienden uiterst gastvrij ontvangen, en het speet hun maar dat die van Montagu hun uitnoodinging niet hadden aangenomen om den volgenden dag met hen een spel te hebben. Van de rozijnenmarkt stelt men zich voor dat zij een succes zal zijn, en het weder was prachtig; maar anders ging het te Worcester slapjes, en het eenige wat hoop op betere dagen gaf was dat, na een sluiting der wagenmakerswerkplaatsen voor een losse zes maanden, er weder eenige orders voor wagens gekomen waren.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 16 April, p. 2: Centrale Spoorweg - Tusschen Worcester en Robertson loopt thans dagelijks een goederen- en passagierstrein heen en weerom.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Robertson: Rozijnententoonstelling. 23 April, p. 3: De eerste tentoontstelling van rozijnen te Robertson werd op ll. Woensdag gehouden, op het plein naast de Ned. Geref. Kerk, in een tent voor dat doel zeer net ingerigt. Van Worcester werden bezoekers vervoerd door den trein van de Centrale Maatschappij, die reeds een week lang elken morgen een trein doet loopen van Worcester en een terug des namiddags.</ref> Roodewal ([[Ashton]]) kry sy spoorwegopening in Oktober 1887.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1887. Gemengd Nieuws. 18 October, p. 2: Te Roodewal worden thans, volgens het Worcestersche blad, nu de Spoorweg zoo ver geopend is allerlei gebouwen gesticht, en daar hebben wij niets tegen; maar waarom is die plek thans "Ashton" herdoopt? Die naam roept ons althans niets anders in het geheugen dan een hier vroeger woonachtigen uiters magere Majoor: en gedachtig aan Farao's droom zien wij in al wat mager is iets "moefijo's".</ref> Die Kaapse Sentrale Spoorwegmaatskappy kry sy likwidasiebevel in 1890.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Gemengd Nieuws. 19 April, p. 2: De Heer John Walker blijkt zijn proces tegen de liquidateurs der Centrale Spoorweg-maatschappij verloren te hebben, en kreeg van den Regter er raak van langs.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1890. Hoog Geregtshof. Donderdag, 28 Augustus 1890. Kaapsche Centrale Spoorwegen (in liquidatie). 30 Augustus, p. 2: Adv. Schreiner legde het eerste rapport voor van Sir T. Scanlen, den officieelen liquidateur, en deed een vraag over de hem verschuldigde betaling. Hij had een voorstel dat aan Sir Thomas zoowat £300 zou besorgen; en dit ging er door, moetende het rapport veertien dagen bij den Meester ter tafel liggen. Het rapport was in zoo ver zeer gunstig voor den heer J. Walker, als deze verklaard werd gezorgd te hebben dat de exploitatie der lijn Worcester-Ashton zoo weinig mogelijk kostte.</ref> Om treinspore, treine en trokke, steenkool, ens. alles privaat te besit en te bestuur, kos duur. Juis in 1902 tydens die parlementsitting (terwyl die Hopefieldlyn nog in aanbou was, 'n bietjie mosterd na die maal) was daar sprake van die "Saldanha Bay Harbour and Estate Company Limited". Hierdie maatskappy se voorgestelde privaatspoorlyn sou oos-na-wes loop vanaf Portervilleweg-stasie, kruis by Moorreesburg (hetsy by Rust-stasie, hetsy by 'n punt net noord van Moorreesburg), deur Hopefield gaan, tot by Saldanhabaai. Hopefield en tot 'n mindere mate Moorreesburg sou hierdeur dus bevoordeel geword het. Dit sou, ironies genoeg, boonop 'n 3 voet 6 duim-spoor wees. Hierdie skema sou 'n aardige bedraggie kos van £1 400 000, waartoe die staat £300 000 moes bydra.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> Op 8 Julie 1902 is 'n vergadering van hierdie onderneming gehou,<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Stadsnieuws. 8 Juli, p. 2: Een vergadering van de Saldanha Baai haven- en landmaatschappij (beperkt) is Vrijdag namiddag hier ter stede gehouden onder voorzitterschap van den heer Zietsman, L.W.V. Het bleek dat de direktie nog niet veel inlichting kon verschaffen, maar dat zij groote en vrij kostbare plannen in het oog had waar men de gevoelens der aandeelhouders over wilde kennen. Het rapport toonde dat het kapitaal der maatschappij £70,000 bedroeg, waarvan £10,000 in reserve werd gehouden, dat de aandeelhouders naar eisch opbetaalden, dat men land had aangekocht van den heer Anderson en bijna klaar was met den aankoop van dat der heeren Sadie, en dat men in overeenkomst was getreden met de heeren Pauling en Co. voor de opname der noodige spoorweglinie, haven- en waterwerken; voor welk alles men de bekrachtiging van de aandeelhouders wilde.<br>Er waren maatregelen genomen voor het maken eener plantage, daar men geen hout op de plek had, en voor den aankoop van een verderen landverkoop van den heer Anderson, die er een zeer matigen prijs op had gesteld en over het geheel met de maatschappij in alles zamenwerkte. De spoorweg zou moeten loopen van Saldanha Baai naar Porterville, een lijn van waterpijpen van Bergrivier naar Saldanha Baai, en de heeren Pauling en Co. waren bereid om 20 percent van de kosten der opname van die lijnen en van de havenwerken in aandeelen der maatschappij te nemen. Men zou natuurlijk de werken slechts dan door het parlement kunnen doen goedkeuren als men de regeering, als eigenaars van het strand, het recht van onteigening toekende; maar dit had geen bezwaar en was ook aan St. Jansriviermond geschied.<br>Voor het bouwen van een hotel was ’t wellicht nog niet de tijd, schoon reeds onder de aandeelhouders zich hiertoe een syndikaat had gevormd; maar de regeering had beloofd zich niet te zullen verzetten tegen den aanleg van een engen spoorweg naar Hopefield. De maatschappij was eigenaares van 1,500 acres aan Saldanha Baai, die zij de mooiste haven der Kaapkolonie achtte als men er de noodige werken voor in orde bracht; en men dacht den grond reeds nu ten deele in bouwerwen te verdeelen en van de hand te zetten. Was men met de opmetingen klaar dan wilde men een groote affaire van ’t plan maken, en zou men er geld genoeg uit Engeland voor krijgen. Op voorstel van den voorzitter en den heer Krige werd het rapport aangenomen, en de heer J. A. S. Watson gaf inlichtingen omtrent het plan van een hotel, dat door de maatschappij desverkiezende voor kostprijs plus 10 percent zou kunnen overgenomen worden. Ook dit vond bijval, en men kende de direktie £100, den voorzitter £150 als honorarium toe.</ref> en omstreeks 1 November 1902 is daar met die eerste opmetings begin.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Malmesbury. 1 November, Bijvoegsel: De lijn van Saldanhabaai naar Portervilleweg en de ontwikkeling van het schema worden met groote belangstelling gadegeslagen. De landmeters zijn bezig om opmetingen te doen van de voorgestelde route.</ref> Dat van die inwoners nie 'n oomblik getwyfel het aan die egtheid van die maatskappy nie, blyk uit die 114 handtekeninge wat op 2 Julie 1903 by die Wetgewende Raad ingedien is om die voorgestelde roete tussen Saldanhabaai en Portervilleweg-stasie te verander.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Raad. Donderdag, 2 Juli, 1903. Petitie. 4 Julie, p. 5: De Ed. heer Lochner diende een petitie in, geteekend door 114 personen, vragende om een verandering in de baan van den voorgestelden spoorweg tusschen Saldanhabaai en Porterville Road Station.</ref> Die maatskappy het heelwat vangplekke in sy klousules ingebou:<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die "alles of niks"-dwangklousule: As die regering ná 15 jaar sou besluit om die maatskappy uit te koop, was hul wetlik verplig om al drie ondernemings (die hawe, die spoorlyn én die waterskema) gelyktydig oor te neem. Die staat kon nie bloot die winsgewende hawe nasionaliseer en die maatskappy met 'n verliesgewende spoorlyn of duur waterskema laat sit nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die waarborg op 'n 25%-winsgrens met die uitkoop: Indien die staat die maatskappy sou uitkoop en daar 'n dispuut oor die prys ontstaan, kon die arbiters nie 'n prys bepaal wat hoër is as kosprys plus 'n stewige 25 persent suiwer wins nie. Al was die onderneming in wese ook bankrot.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy het 'n massiewe direkte regeringsubside van £2 000 per myl gevra, plus 'n hawesubsidie van 25 persent op die kapitaal (tot 'n maksimum van £160 000). Dit beteken die publiek moes minstens £300 000 van die totale £1 400 000 opdok, terwyl die bates in private besit sou bly.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Totale alleenhandel op in- en uitvoer: Volgens klousule 11 sou die maatskappy die uitsluitlike reg hê om alle goedere deur die Saldanhabaai-hawe in of uit te voer. Geen mededinging sou toegelaat word nie, wat aan hulle absolute beheer oor die streeksekonomie en handelsroetes gegee het.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die reg om belasting op te lê: klousule 16 sou die privaatmaatskappy vrye teuels gee om sy ''eie'' hawebelasting te hef.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Onteiening van private grond via arbitrasie: Waar die spoorwegnetwerk en waterpype vanaf die Bergrivier (by Jantjesfontein) oor dosyne privaatplase na Saldanha sou loop, kon die maatskappy na goeddunke pype lê op privaatgrond. Waar die kontrakte nie vooraf gesluit is nie, sou "arbiters" bloot die vergoeding bepaal.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Klousule 53 bepaal dat die maatskappy die reg behou om alle of enige gedeelte van hul belange aan wie ook al te verkoop.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei" /> * Die maatskappy bepaal in die klousules ook dat hul tariewe nie hoër as die Nuwe Kaapse Sentrale Spoorweë s'n sal wees nie.<ref name="Saldanhabaaiskema14mei">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Het Saldanhabaai Schema. 14 Mei, p. 4: Men zal zich herinneren, dat Saldanhabaai gedurende de vorige sessie van het parlement prominent onder de aandacht van het publiek werd gebracht, door de reis die een groot aantal parlementsleden, op uitnoodiging der regeering, daarheen maakte. Een maatschappij was toen reeds gevormd, genaamd de "Saldanha Bay Harbour and Estate Company, Limited." Deze maatschappij werd opgericht met het doel Saldanhabaai als een zeehaven te ontwikkelen en ze met een spoorlijn te verbinden naar Portervilleweg Station. Saldanhabaai zal gedurende de volgende sessie nog meer prominent onder de aandacht van het publiek gebracht worden.<br>Drie private wetsontwerpen zijn bij den klerk van de Wetgevende Vergadering door deze maatschappij ingediend, en het parlement zal gevraagd worden deze bills tot wet te maken. Wij bepalen ons heden tot een korte opsomming van deze drie bills.<br>De eerste bill, en in meer dan een opzicht de belangrijkste, is: "een bill om de genoemde maatschappij te machtigen een haven van toevlucht te Saldanhabaai, in de afdeeling Malmesbury, te bouwen, om ze te verbeteren, en om doks en andere werken daarmede in verband staande te bouwen, en om zekere macht en voorrechten voor genoemd doel toe te staan." Dit is een ingewikkelde bill van 57 clausules. In clausule één wordt macht gevraagd om al de noodige werken, doks, breekwater, jetties, telegraaf, enz.<br>te bouwen; terwijl de tweede clausule aan de maatschappij het recht geeft gebruik te maken van de kust van een punt ongeveer 2,500 voet noordwest van Noordbaai tot voorbij Hoetjesbaai. Dit is een lange clausule die men onmogelijk kan verstaanbaar maken zonder de kaarten, waar de beschrijving op ziet. Ook vraagt de maatschappij het gebruik van zekere deelen van gouvernements grond.<br>In clausule 6 wordt gezegd dat de haven gebouwd zal worden door de maatschappij, met een bijlage van 't gouvernement van 25 percent op het belegd-kapitaal, mits deze laatste som door het gouvernement te worden betaald, de som van £160,000 niet zal te boven gaan. Dan zal de maatschappij (clausule 11) het uitsluitend recht hebben goederen in genoemde haven in of uit te voeren; terwijl zij het recht krijgt (clausule 16) een haven-belasting op te leggen. Het spreekt van zelf dat aan de maatschappij macht gegeven wordt, volgens de bill, om regulaties te maken omtrent het gebruik van de haven, enz.<br>In clausule 53 behoudt de maatschappij het recht om alle of eenig gedeelte van hare belangen aan anderen over te maken.<br>De voorgaande clausule (52) bepaalt dat het gouvernement na 15 jaar het recht zal hebben de maatschappij uit te koopen. Indien men niet overeen kan komen omtrent den prijs, dan moet de zaak naar arbiters verwezen worden, maar de arbiters kunnen geen hooger prijs bepalen dan de kostprijs plus 25 percent op dien prijs. Ook zal de maatschappij niet verplicht wezen de havenwerken aan de regeering te verkoopen, tenzij de regeering ook den spoorweg naar Portervilleweg Station en het Bergrivier water schema overneemt.<br>De tweede bill is: "om zekere rechten, macht en voorrechten aan genoemde maatschappij te verleenen voor het verschaffen van water aan 't publiek te Saldanhabaai van uit de Bergrivier." Volgens clausule één wordt het water genomen uit genoemde rivier op de plaats genaamd Jantjesfontein, en de pijpen worden dan gelegd over: Heuvelfontein, Langerietvlei, Matjesfontein, Spaniaard's Bosch; Klipfontein, Koningsvlei, Langeberg, Uienkraal, IJzervarkens, Lea 696, gouvernements grond, Kliprug, meent van Hoetjesbaai, Kreeftebaai, gouvernements grond, naar Baviaanskop, en van daar naar de eigendommen der maatschappij." De maatschappij vraagt de macht om op deze plaatsen te gaan, de pijpen te leggen, dammen te bouwen, het water te filtreeren, enz. Waar vooraf geen kontrakt is aangegaan met de eigenaren dier plaatsen, daar zal de maatschappij bereid zijn schadevergoeding te betalen volgens uitspraak van arbiters. Dan vraagt de maatschappij ook het recht om water aan anderen te verschaffen, hare werken te beschermen, enz.<br>De bepalingen omtrent het onteigenen van deze waterwerken komen op hetzelfde neder als die in de bill voor de ontwikkeling van de haven. Deze bill heeft 24 clausules.<br>Wij komen nu tot de derde bill: "om de genoemde maatschappij te machtigen een spoorlijn te bouwen en te exploiteeren van Saldanhabaai naar een punt op de lijn der Kaapsche Gouvernement spoorwegen te of in de nabijheid van Portervilleweg Station." De wijdte van het spoor zal niet minder dan 3 voet 6 duim wijd zijn. De lijn zooals in de bill aangegeven zal gaan ten oosten van Hopefield naar Oudepost, en in de nabijheid van Rust-Siding over de Malmesbury-Moorreesburg lijn gaan. Er is echter ook een andere opmeting rechtuit van Hopefield naar een punt ten noorden van Moorreesburg en van daar naar Portervilleweg. In clausule 12 vraagt de maatschappij een bijdrage van het gouvernement van £2,000 per mijl. In de volgende clausule wordt bepaald, dat het vervoer-tarief op deze lijn niet hooger zal zijn dan hetzelfde tarief thans door de Nieuwe Kaapsche Centrale Spoorwegen, bept., gevraagd.<br>Waar de lijn over privaat eigendom gaat is de maatschappij gewillig compensatie te betalen. De condities omtrent het aankoopen van deze lijn door de regeering zijn dezelfde als die van de haven en het water-schema. Als de regeering de eene onderneming wil overnemen dan moet ze alle drie nemen. Deze bill heeft 22 clausules.<br>Men zegt dat het geheele schema, al drie ondernemingen te samen, volgens berekening van de ingenieurs der maatschappij £1,400,000 zal kosten. De bijdrage die van de regeering gevraagd wordt voor de haven en den spoorweg wordt gesteld op £300,000.</ref> Nadat die gekose komitee sy verslag met amendemente ingedien het,{{voetnota|Die amendemente was onder andere: dat die regering slegs die kus aan die maatskappy sal verhuur; dat die maatskappy slegs beheer sal verkry oor die deel van die hawe in die maatskappy se besit; en dat die moontlike onteiening van die maatskappy nie kosprys-plus-25% sal wees nie, maar kosprys plus 20%. - ''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Saldanhabaai. 28 Julie, p. 4.}} steek dr. Smartt op 28 Julie 1903 'n stokkie voor enige verdere ontwikkeling. Hy kan geen rede insien waarom 'n privaatmaatskappy moet meeding met die Kaapse hawe waarvan die dokke pas verbeter is met die belastingbetaler se geld nie. Daar is ook ongeruimdhede rakende die maatskappy self: onder andere besit 11 parlementariërs aandele in die maatskappy, maar die aantal aandele strook ook nie. Hoe kan 800 aandele bewillig word, maar Chiappini Bros-makelaars toon ekstra aandele (4 945)? Dit gaan vir hom hier om 'n maatskappy wat op papier massiewe aandeeltransaksies (en moontlike omkoopskemas) bedryf, terwyl die maatskappy tien teen een nie 'n enkele pennie op sy naam het nie.{{voetnota|Dit wil voorkom of die hele papiermaatskappy van die begin af koersmanipulering (''pump & dump'') was.}}<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Wetgevende Vergadering. Saldanha Baai Havenwerken Wetsontwerp. 30 Julie, p. 6: Dr. HOFFMAN stelde voor: Dat het Saldanha Baai havenwerken wetsontwerp terug verwezen worde naar het gekozen comité op het wetsontwerp om speciaal en één voor één de redenen te rapporteeren, die het comité deden besluiten, dat de voorrede niet bewezen was.<br>Vooraf echter stond Dr. SMART op en vroeg of dr. Hoffman, die deze extra ordinaire resolutie voorstelde, niet eenige ophelderingen diensaangaande aan het Huis zou geven. Hij protesteerde tegen de handelwijze van dr. Hoffman, als geheel in strijd zijnde met de regels van het Huis (hoor hoor). Na nog eenige opmerkingen, die de speaker beantwoordde, ging Dr. Smart voort met te zeggen, dat dit een hoogst ongeschikt oogenblik was voor een motie van die soort om gepasseerd te worden.<br>Sir HENRY JUTA zeide dat dit een soort van beschuldiging was tegen het Comité en zoo iets was nog nooit in het Huis gebeurd.<br>De SPEAKER riep den heer Juta tot de orde, als zijnde niet bij, doch de afgevaardigde voor Oost-Londen aan het woord.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij geloofde dat het select comité gehandeld had in wat het geloofde de beste belangen van het Huis te zijn. Hij was het eens met het select comité dat het een ongehoorde zaak was, waar geen bewijs van de noodzakelijkheid was voor de constructie van de haven om een private maatschappij te veroorloven met den Staat te competeeren. Hij wilde voorop zeggen dat de heer Merriman geen persoonlijk belang in de zaak had, doch als de heer Merriman de getuigenis van het select comité gelezen en goed bestudeerd had, zou hij het laatste lid van het Huis zijn, om de aanmerkingen te maken, die hij met betrekking tot den heer Jagger en het comité gemaakt had. Spreker vervolgde, door erop te wijzen dat een groot bedrag was besteed aan de Kaapstadsche dokken, waarvoor de Kaapstadsche belastingbetaler verantwoordelijk was. Het was dus plicht om te voorkomen, dat een private maatschappij zou competeeren met deze werken. Spreker had altijd geobjectiveerd tegen monopolies als de Saldanhabaai maatschappij, ten koste van den belastingbetaler des lands. In dit geval, waar vele leden van het Huis zeer betrokken waren in dit schema, was het de plicht van het Huis daarop nog meer toe te zien. Spreker zeide alleen te spreken uit overtuiging. Spreker wees erop, dat het dit Huis zeer slecht paste een schema te behandelen, waar een verantwoordelijk ambtenaar van de kroon diep in betrokken was. Tot het laatste had spreker geen objectie doch die ambtenaar moest toelaten dat het schema in het Huis vrij kon worden behandeld, en dus in dat geval afstand doen van zijn zetel. Spreker was ervan overtuigd, dat de Procureur Generaal het schema niet zou ondersteunen. Spreker hoopte, dat ieder lid de getuigenis voor het select comité afgelegd zou lezen. Spreker wilde niet op alle zaken ingaan, doch wilde zeggen dat men leden van dit Huis, zoo al niet in deze sessie, dan toch vorige sessie aandeelen in dit schema had aangeboden. In de lijst van aandeelhouders waren de namen van 11 leden van dit Huis, bovendien zouden de bevorderaars 800 aandeelen ontvangen. Spreker zou een examinatie willen gehouden hebben om uit te vinden, hoe het kwam dat de heeren Chiappini Bros zoovele extra aandeelen hadden (4945). Spreker achtte het mogelijk, dat die aandeelen slechts in hun naam stonden om daarover later in belang van het schema te beschikken. Niet alleen parlementsleden, doch zelfs dames uit Tarkastad waren in het schema betrokken, zonder twijfel, omdat zij dachten dat het Huis sterk genoeg was, om het schema te ondersteunen. Spreker had altijd er tegen geobjectiveerd dat het zegel van de regeering zoude worden gedrukt op private schemas. Uit de getuigenis was spreker niet gebleken, dat deze corporatie een penny werkelijk kapitaal bezat. Spreker wees erop dat de tijd gekomen was, dat het Huis zulke practijken tegenging. Spreker protesteerde ten sterkste er tegen, dat private belangen het Huis zouden binnensluipen. Hij wenschte nog veel meer over deze zaak te zeggen, en stelde daarom de verdaging van het debat voor dat tot Woensdag 12 Augustus werd verdaagd.<br>Het Huis verdaagde daarop te 5 55.</ref> Op 12 Augustus 1903 word die debat hervat. In die debat word Retief van Hopefield as 'n geloofwaardige getuie voorgehou. Van belang hier is sy getuienis in die gekose Komitee, wat die breër openbare sentiment in die streek weerspieël. Die openbare vergaderings is op albei dorpe gehou. Op Moorreesburg is sy resolusie (dat die regering self die spoorwegaanleg moet hanteer en nie private sindikate nie) met 'n oorweldigende meerderheid aanvaar, behalwe vir twee stemme (Anderssen en Coetzee van Hoedjesbaai), wat direkte finansiële belange in die Saldanhabaai-skema gehad het. Nog 'n belangrike punt is die oorbodigheid van die voorgestelde lyn: die landbou-oorskot is nie van so 'n omvang dat 'n splinternuwe, mededingende spoorweg/hawestelsel regverdig kan word nie. Daar is wel verwys na 'n verslag van die ingenieurs McKenzie en McClean wat bevind Saldanhabaai sou baie min binnelandse verkeer kry, buiten die ''invoer'' van steenkool, tensy [[Tafelbaai]] se hawe heeltemal geblok word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Wetgevende Vergadering. Woensdag, 12 Augustus, 1908. Saldanhabaai. 13 Augustus, p. 6: Het verdaagde debat op het voorstel, dat het rapport van het select comité terug verwezen worde naar het select comité op het Saldanhabaai Havenwerken Wetsontwerp, werd hervat door<br>Dr. SMARTT, die begon door aan te merken, dat Dr. Hoffman’s voorstel van de gewone orde van de handelingen van het Huis afweek. Dr. Hoffman had geen argumenten gebruikt om zijn belangrijke motie voor te stellen. Spreker meende, dat het parlement beschermd moest worden tegen corruptie. Hij wilde de jongere leden niet blameeren, omdat zij aandeelen in het Saldanhabaai schema hadden. De oudere leden echter kon hij niet vrijstellen van blaam. Spreker refereerde naar het uitstapje naar Saldanhabaai gedurende de vorige sessie. Hij wilde Sir Gordon geenszins blameeren, doch de aandeelen waren dadelijk na dat uitstapje gestegen. Daarna las spreker uit de “S. A. News” deelen van het rapport over het uitstapje, en zei, dat hij gaarne een portret zag nemen van al de parlementsleden, die aandeelhouders zijn in het Saldanhabaai schema. Daarna refereerde spreker naar de correspondenties over de zaak in de nieuwsbladen. Spreker trok in twijfel de feiten genoemd in den brief, die in de “Cape Argus” verscheen en onderteekend werd door Gebr. Chippini. Hij las een deel van de getuigenis voor van het select comité om zijn standpunt te bewijzen. Hij meende, dat parlementsleden die aandeelhouders werden in zulke schema’s, dadelijk moesten bedanken. Hij deed daarna een hevigen aanval op Sir P. Faure en zei, dat het een schande was dat deze nog lid van de regeering was.<br>Sir P. FAURE: Je zult nog veel van mij hooren, gaat maar voort.<br>Voortgaande zei spreker, dat aandeelen aan parlementsleden aangeboden waren, en las in dat verband voor een paragraaf uit de “S. A. News”, waarin gezegd werd, dat de heer Rademeyer, L.W.V., 1,000 aandeelen die hem aangeboden werden van de hand zou hebben gewezen.<br>De heer RADEMEYR zei, dat spreker ook zijn ontkenning moest lezen.<br>Dr. SMARTT deed zulks, maar achtte het toch vreemd dat het telegram van hem niet veel langer was. Spreker wilde thans verwijzen naar de getuigenis voor het select comité, en er op wijzen, dat het niet aanging de zaak terug te verwijzen naar het select comité. '''Spreker wilde dan refereeren naar het getuigenis van den heer Retief van Hopefield, die volgens geweten en eerlijk had getuigd, en die gezegd had, dat als de havenwerken en spoorweg noodig waren, dit zou geschieden door de regeering. De heer Retief had getuigenis afgelegd betreffende de Hopefield én Moorreesburg vergaderingen in verband met dat onderwerp. De heer Retief verklaarde dat ook te Moorreesburg zijn resolutie was aangenomen op 2 stemmen na, die van de heeren Anderssen en Coetzee van Hoetjes Baai. Spreker wees er op dat de twee laatstgenoemden betrokken waren in het schema. Over de vergadering te Malmesbury ondervraagd had de heer Retief verklaard, dat men daar de spoorlijn zoo dicht mogelijk bij Malmesbury wenschte. Spreker refereerde thans naar een rapport van de heeren McKenzie en McClean, dat de Saldanha Baai haven weinig verkeer zou krijgen, behalve voor kolen, tenzij de haven van Kaapstad geblokt was.''' Spr. was er van overtuigd, dat er geen justificatie was, om te veronderstellen dat deze haven zoude kunnen competeeren met Delagoabaai, waar de haven van Kaapstad zich dien doorvoer naar Johannesburg niet kon verzekeren. De afstand naar Johannesburg van Kaapstad, Saldanha Baai, Port Elizabeth, Oost Londen, Durban en Delagoa Baai waren respectievelijk 1,013, 1,025, 713, 665, 484 en 396 mijlen. De waarde van goederen in 1903 door Kaapstad vervoerd naar Johannesburg...<br>De SPEAKER viel hier in de rede, en wees er op, dat spreker buiten de orde was.<br>Dr. SMARTT zeide dat de bijzonderheden die hij vermeldde in verband stonden met de motie van Dr. Hoffman. Spreker meende dat de getuigenis voor het select comité zoodanig was dat spreker oppositie moest voeren tegen de motie. Spreker wilde in kort opgeven, waarom het Huis tegen de resolutie moest zijn: 1º. Rechtvaardigde de handel het niet, 2º. Was het competitie met de Tafelbaai haven. Het zou plichtsverzaking zijn, als men een private maatschappij toeliet te competeeren met Tafel Baai haven. Spreker wees er verder op, dat dit Huis verschillende spoorwegen had toegestemd, die door de regeering waren aangelegd, als de Malmesbury lijn, de Eendekuil lijn.<br>De SPEAKER riep spreker nogmaals tot de orde.<br>Dr. SMARTT vervolgde en zeide, dat hij hoopte, dat de resolutie van Dr. Hoffman niet zou aangenomen worden. Spreker kwam tot de conclusie, dat het Huis niet met het schema accoord ging.<br>De SPEAKER wees er den spreker op, dat hij niet gerechtigd was de conclusie van het Huis te trekken.<br>Dr. SMARTT vroeg of hij niet gerechtigd was het Huis te verklaren, waarom het verplicht was tegen de resolutie te stemmen.<br>De SPEAKER antwoordde bevestigend, doch zeide dat spreker zich bij de motie diende te bepalen, en zeide, dat spreker kon voortgaan, doch dat hij, indien hij iets zou zeggen buiten het onderwerp, tot de orde zoude worden geroepen.<br>Dr. SMARTT vervolgde door op het belang der zaak te wijzen, en in verband daarmede te zeggen, dat er geen reden voor het Huis was om van de gewone orde af te wijken, en de resolutie aan te nemen. De handelwijze van den afgevaardigde voor Paarl toch stelde een afwijking voor van de gewone orde van het Huis.<br>Spreker meende, dat hij vele aanhangers in het Huis zou hebben, onverschillig van welke partij, die het met spreker eens zouden zijn. Spreker meende, dat het Huis verplicht was de conscientieuse handelwijze van het select comité te handhaven, en dat dit comité voor zijne handelwijze den dank van het Huis verdiende. De kwestie was niet een partijkwestie. Spreker beriep zich op den afgevaardigde van Beaufort West die een lid van het select comité was, en die ook van meening was, dat de preamble van het ontwerp niet correct was. Spreker zeide slechts te doen wat hij zijn plicht voelde, zonder kwaadwillige bedoelingen. Spreker was vol vertrouwen dat het land hem in zijne houding ondersteunde. Spreker hoopte dat ook de tegenpartij hem zou steunen, om de constitutie dezer Kolonie te maken tot een waardige constitutie. De practijken die in zwang kwamen als het Saldanha Baai ontwerp, waren een gevaar voor de constitutie en dienden te worden geweerd.<br>De heer CLOETE zei, dat hij 200 aandeelen in de maatschappij had. Deze aandeelen had spreker gehad voordat hij lid van het Huis werd. Spreker had niets te doen gehad met de directie van de maatschappij. Hij had nog zijn aandeelen en had er niet mee gedobbeld. Spreker meende, dat meer dan negen-tiende van de leden van het Huis aandeelhouders in maatschappijen waren. Als het waar was dat leden aandeelen gratis aannemen, diende een onderzoek te worden ingesteld.<br>De heer MERRIMAN begon met te zeggen dat de afgevaardigde voor Oost Londen twee uur en een kwartier gesproken had, en zijn auditorium zeer vermaakt had, want de beschuldigingen door dien afgevaardigde gemaakt, troffen hem zelf. Spreker vroeg wat zijn (sprekers) gevoel moest zijn, toen hij de aanvallen van dien spreker had gehoord op den leider der “loyal Dutch” (de heer Zietsman). Die afgevaardigde had alles gedaan om den heer Zietsman, den leider eener groote partij, want de “loyal Dutch” partij was een groote, te verkleineren.<br>Dr. SMARTT vroeg: Wilt gij het een ander doen?<br>De heer MERRIMAN: Ik verkleineer niemand. Spreker vervolgde door te wijzen op de beschuldigingen door Dr. Smartt uitgesproken tegen den Kolonialen Secretaris, en zeide, dat Dr. Smartt een lid van het ministerie was, toen de Koloniale Secretaris aandeelhouder werd, en toch had die afgevaardigde zich niet teruggetrokken uit dat ministerie. Spreker ontzegde den afgevaardigde voor Oost Londen verder het recht om zulke verwijten te doen aan het Parlement als die spreker gedaan had. Spreker had gedacht dat die afgevaardigde het schema had bestreden uit handels jalousie. Doch volgens de argumenten genoemd door dien afgevaardigde en na de insinuaties door dat lid uitgesproken tegen verscheidene leden van het Huis, meende spreker, dat de zaak terug moest naar het select comité, opdat die afgevaardigde die insinuaties zoude kunnen bewijzen. Er waren veel groote private schema’s voor het Huis geweest, doch nimmer had de afgevaardigde van Oost Londen zulk een positie aangenomen als bij dit schema. Spreker wees op de aantijging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, en vergeleek dezen tijd met den tijd toen spreker op de ministerieele banken zat, en de verwijten die hij van dien spreker had moeten aanhooren. Spreker wees er op, dat het verschrikkelijk was, om aan den vooravond eener verkiezing tot het volk te zeggen, dat men de parlementsleden niet kon vertrouwen. Spreker wilde het schema thans niet volgens zijne merieten behandelen. Daarvoor was het thans niet de tijd. Thans was alleen onder behandeling de vraag of het schema naar het select comité zou teruggaan of niet. Men wilde weten of voorzitter en leden van dat comité ingingen op de aantijgingen gemaakt door den afgevaardigde voor Oost Londen. Spreker achtte het na die rede zijn plicht voor de motie van Dr. Hoffman te stemmen.<br>Sir PIETER FAURE wilde niets hoegenaamd spreken over het schema, daar hij vele aandeelen hield in de maatschappij. Hij dankte Dr. Smartt voor zijn vleiende aangename woorden. Spreker zou zich zich zeer gegriefd gevoeld hebben als iemand anders dan Dr. Smartt de verklaring had gedaan. Hij was oorspronkelijk een groot grondeigenaar te Saldanhabaai, en toen de maatschappij opgericht werd had hij vele aandeelen ontvangen voor zijn grond. Toen de kwestie in het kabinet besproken werd, had hij zich teruggetrokken om onbevoordeeld te blijven. Hij meende dat hij recht had gehandeld. Dr. Smartt stond heden op als apostel van reinheid en rechtvaardigheid, en wilde dat spreker moest bedankt hebben. Dr. Smartt vergat echter het Smartt syndicaat. Dr. Smartt had toen ook een groote concessie gevraagd van de regeering. Toen Dr. Smartt Commissaris van spoorwegen was had hij duizenden zakken steenkool van de firma Lewis & Marks gekocht, en de heer Marks was een vennoot van Dr. Smartt. Dus was Dr. Smartt de laatste persoon om hem te beschuldigen.<br>Dr. SMARTT stond herhaaldelijk op om explanaties te maken, en om aan te dringen bij den Eersten Minister en den Procureur-Generaal om te verklaren wat hij gedaan en niet gedaan had toen hij in het kabinet was. De twee genoemde ministers echter verroerden geen vin.<br>De heer CURREY wilde evenals de heer Cloete persoonlijke uitlegging geven van zijne belangen in die zaak. Spreker meende dat ieder lid van het Huis vrijbleef zijn geld te beleggen, zooals hij wenschte. Spreker had op 14 April 1902 van de Saldanhabaai 500 aandeelen gekocht tegen 20s. Het was destijds oorlog, en eerst zes maanden later was spreker verkozen tot afgevaardigde. Na dien tijd had spreker 400 van de 500 aandeelen verkocht.<br>Dr. SMARTT: Voor hoeveel?<br>De heer CURREY: Daar hebt gij niets mede te maken. Ik bestuur mijne zaken, gij de uwe, en ik vraag ook geen verslag van uwe zaken. Toen spreker op 14 Februari 1903 gelezen had dat de Saldanhabaai eenige privileges had verzocht aan het Huis had spreker zijn overige 100 aandeelen verkocht, om vrij te blijven in zijne stemming in het Huis. Spreker had thans geen aandeelen verder, en wees de insinuaties van Dr. Smartt verre van zich. Spreker had in den tijd toen hij de Saldanhabaai aandeelen had gekocht, ook aandeelen in den “Kommetje Estate” spoorweg gekocht, waarvan hij eveneens afstand had gedaan, om vrij te blijven.<br>Dr. SMARTT riep: Daar hebben we niets mede te maken.<br>De heer CURREY vroeg van de aanwijzingen van Dr. Smartt verschoond te mogen blijven. Spr. eindigde met de houding en insinuaties van Dr. Smartt scherp te veroordeelen.<br>Dr. BECK wilde ook een persoonlijken uitleg maken, en begon door een versje op te zeggen, dat toepasselijk was op Dr. Smartt. Spreker had ook aandeelen in de Saldanhabaai maatschappij gehad — 750 in getal. Hij had 20s. per aandeel betaald. Kort daarna had hij zijn aandeelen van de hand gezet, en dus had spreker geen belang hoegenaamd in de maatschappij. Dr. Smartt was niet alleen gemeen maar ook geheel verkeerd in zijn verklaring geweest, zooals spreker aantoonde uit de notulen van het Engelsche lagerhuis. Dr. Smartt had gezegd dat leden moesten bedanken zoodra private wetgeving ingebracht werd, die in verband stond met de maatschappij, waarin zij aandeelen hadden. Spreker wilde zien of Dr. Smartt een resolutie zou voorbrengen om het Huis te zuiveren. Hij meende dus, dat hij het recht had om te dwingen dat het rapport terug verwezen zou worden naar het select comité.<br>De heer ZIETSMAN wilde geen apologie maken voor zijn positie in de Saldanhabaai maatschappij, in spijt van ’t geen Dr. Smartt had gezegd. Spreker voelde zich niet beschaamd over de houding die hij had aangenomen, en waarbij hij alleen de belangen en den vooruitgang van het land op het oog had. Dit was geen beleidigend beginsel, zeide spreker, voor eenig lid van het parlement. Spreker herinnerde er aan, dat in heel Groot-Brittannië niet een dok en niet een spoorweg in handen der regeering was, doch alles in handen van private maatschappijen, die Engeland groot gemaakt hadden, en die Engeland dus te danken had aan het ondernemend initiatief van ondernemende lieden. Wil dus, vroeg spreker, Dr. Smartt daarom een smet werpen op de geheele Britsche natie? Wilde die afgevaardigde, vroeg spreker, hetzelfde doen met betrekking tot Amerika, waar de toestanden hetzelfde waren. Spreker dankte God, dat hij niet zoo kortzichtig was, om die beginselen te volgen. Spreker hoopte, dat het ontwerp weer voor een select comité zou komen, en als er eenige twijfel was aan de goede bedoelingen van de bevorderaars van het schema, moesten die in select comité blijken. Spreker was overtuigd dat ieder lid van het Huis het recht had van een select comité volledige lichting te eischen, voor de houding in goed- of afkeuring door zulk een comité aangenomen. De zaak in kwestie berustte niet in handen van een select comité, doch in handen van het Huis, dus het Huis had het recht van beslissing en niet het comité. De afgevaardigde van Oost Londen, die een der leiders van de progressieve partij was had meer private schema’s die voor het Huis waren geblokt. Spreker vroeg of dat “progrès” was. Dan wist spreker niet wat met “progrès” bedoeld werd. Als men de ideeën van Dr. Smartt zou volgen, dan zou men een politiek volgen, waardoor ondernemende en knappe menschen uit het Huis werden geweerd.<br>De SPEAKER wees spreker op de zaak die aan de orde was.<br>Spreker refereerde naar aantijgingen gemaakt door Dr. Smartt tegen het aandeelenboek, alsof bladen daar aaneengeplakt waren, om aandeelen voor zekere geheime bedoelingen te verbergen. Spreker legde dit boek open, en wees op eenige bladen, aaneengespeld, wegens een fout van een klerk. Scherp critiseerde spreker de houding van Dr. Smartt met betrekking tot deze aantijging. Refereerende naar de beschuldiging gemaakt tegen den Kolonialen Secretaris, zeide spreker, dat hij geen verdediging voor dezen Minister wilde voeren, doch er op wijzen, dat Dr. Smartt nooit dergelijke beschuldiging had geworpen naar wijlen den heer Rhodes, toen die op de ministerieele banken gezeten had. Spreker meende, dat de Koloniale Secretaris gerechtigd was naast landsbelangen zijn eigen belangen te bevorderen. Hij betreurde het geen volledige speech te kunnen maken, wijl hij veel opgaven zou kunnen bijbrengen, om de beweringen van den afgevaardigde van Oost Londen te niet te doen. Echter wilde spreker refereeren naar de bewering van Dr. Smartt, dat een Saldanhabaai haven òf geen verkeer zou hebben òf met de Tafelbaai zou competeeren. Spreker wees er op, dat vier maatschappijen £1,300,000 “demurrage” hadden moeten betalen, wegens onvoldoende haven accommodatie in de Kolonie. Spreker ging verder na de motieven die de maatschappij hadden geleid tot het schema. Hij wees er Dr. Smartt op, dat hij noch het ontwerp noch de getuigenis had gelezen, daar hij anders bekend zou zijn met de voorwaarden van overname door de regeering te eeniger tijd.<br>De SPEAKER riep spreker weder tot de orde.<br>De heer ZIETSMAN betreurde het Dr. Smartt niet op alle punten van antwoord te kunnen dienen. Het was sprekers plan niet geweest te spreken in deze zaak, noch zijn stem in deze zaak te gebruiken. Spreker hoopte echter, dat ieder lid een houding in dezen zou aannemen, afgezien van partijschap, en dat een volledig onderzoek in select comité zoude worden gemaakt naar de aanklachten uitgesproken door Dr. Smartt. Hij meende, dat ’t prestige van ’t Huis zulks na de rede van Dr. Smartt eischte.<br>De heer HOCKLY zei, dat men thans zag wat het gevolg was van de motie van Dr. Hoffman. Daarna weidde hij uit over de machten en recht van het Huis en select comités. Hij meende, dat de beslissing van ’t select comité finaal was. Hij hoopte, dat men de motie Hoffman zou afstemmen.<br>De heer WYNNE begon met te zeggen, dat hij geen aandeelen in de maatschappij had, dus onpartijdig kon spreken. Spreker meende, dat het select comité over de zaak gezeten had, en daarbij landsbelangen op het oog had gehad. De “preamble” was niet bewezen bevonden in select comité, en was het Huis, volgens spreker, verplicht zich daarbij neder te leggen. Spreker was er echter voor, dat het comité macht zou hebben meer getuigenis in te winnen, doch hij zou stemmen tegen terugzending van het ontwerp naar ’t comité.<br>Kolonel SCHERMBRUCKER meende, dat een uitspraak recht kon zijn en toch de redenen er voor genoemd verkeerd. Hij meende dat het wenschelijk was om het rapport terug te verwijzen naar het select comité. Was hij een lid van het select comité geweest, zou hij het rapport weer terug hebben gezonden zonder een woord er aan toe te voegen. De getuigenis was daar, en men had geen andere redenen noodig. De heer Jagger had zijn oordeel geveld volgens de beste belangen van het land, en dus was het belachelijk om ’t rapport terug te verwijzen. Hij zou dus tegen de motie stemmen.<br>De heer J. C. MOLTENO meende, dat diende onderzocht te worden wat het best te doen was in belang van het land. Spreker refereerde naar het gezegde van een kapitein, die zeven jaar geleden aan spreker gezegd had, dat hij voor de eerste en voor de laatste maal in Zuid-Afrika was geweest, wijl hij geen kans had gehad zijn hout te lossen. Spreker had bovendien gehoord van autoriteiten, dat de Kolonie te weinig havens had en iedere haven mogelijk moest opnemen. Spreker protesteerde daarom tegen de houding van den heer Wynne, die namens zijne constituenten geprotesteerd had tegen de Saldanhabaai, wegens competitie met Port Elizabeth. Spreker meende, dat men niet de belangen van een of andere haven in het bijzonder mocht beschouwen, doch de belangen van den belastingbetaler in het algemeen. Verschillende zeeofficieren hadden spreker verzekerd, dat Saldanhabaai de fijnste haven was van de Kaapkolonie.<br>De SPEAKER wees er op, dat er geen tweede lezing reden kon gehouden worden.<br>De heer MOLTENO zeide, dat het moeilijk was zich aan de orde te houden, waar verschillende punten waren aangeroerd door verschillende leden. Spreker trachtte aan te toonen, waarom de opening van Saldanhabaai in belang van de Kolonie was. En spreker meende, dat waar het gouvernement niet de gelegenheid aangreep om een werk te ondernemen, mocht men niet een private maatschappij daarin belemmeren. Er moest slechts voorziening zijn, en die voorziening bestond, volgens spreker, in het ontwerp, dat de regeering de geheele zaak tegen billijke kosten zou kunnen overnemen. Spreker wilde, dat Zuid-Afrika ontwikkeld werd, in zoo uitgebreid mogelijken zin. Daarom meende spreker moest de zaak teruggaan naar ’t select comité. En spreker was het eens met den afgevaardigde voor Wodehouse, dat als er eenigen twijfel daaromtrent bestond, die twijfel opgeheven was na de rede van Dr. Smartt. Spreker betreurde dat die afgevaardigde niet aanwezig was, doch wilde spreker zeggen, dat hij nooit vuiler of gemeener rede had gehoord in het Huis dan van dien afgevaardigde. Spreker geloofde echter, dat die afgevaardigde niet steeds verantwoordelijk gehouden kon worden voor zijne woorden. Ook had hij een vreemdsoortige houding aangenomen sedert hij was afgezet als leider zijner partij. Spreker critiseerde de houding door Dr. Smartt aangenomen scherp. Die afgevaardigde had geweten, toen hij zijne insinuaties uitsprak, dat vele leden die aandeelen hadden, voordat zij een zetel in dit Parlement hadden. Hij hoopte, dat men het belang van havens voor dit land van hooger standpunt zou beschouwen, dan van een persoonlijk standpunt. Niemand beter dan de afgevaardigde van Kaapstad, de heer Jagger, kon overtuigd zijn van ’t noodige van meerdere havens. Spreker herhaalde als de regeering niet op het schema inging was het schandelijk, als het Huis eene private maatschappij, die het intiatief nam, in de uitvoering daarvan belemmerde. Spreker zou daarom de motie voor ’t Huis beslist ondersteunen.<br>De heer JAGGER wilde de gelegenheid te baat nemen om een uitleg te geven. Ten eerste had men gezegd, dat hij bevooroordeeld was. Wel als Kapenaaar had hij natuurlijk zijn eigen opinie over de zaak. Toen hij echter op ’t comité benoemd werd, had hij getracht onbevooroordeeld te handelen. Hij zou de reden opnoemen waarom hij de bill had uitgeworpen. '''Hij wees op de produkten van het land in de nabijheid van Saldanhabaai. Eieren, groenten en graan werden daar geproduceerd. Twee lijnen van Kaapstad waren reeds gemaakt en zij waren genoeg om het land daar te ontwikkelen. Daarom, meende hij, dat een haven het land niet meer kon ontwikkelen, omdat er geen produkten waren om overzee te vervoeren.'''<br>De SPEAKER riep hem tot de orde en zei, dat hij zich moest houden bij de motie voor het Huis.<br>Sir HENRY JUTA en de heer D. C. DE WAAL zeiden, dat zij ook over de zaak gesproken zouden hebben, maar volgens de regeling van den Speaker konden zij zulks niet doen.<br>De heer JAGGER zei, dat hij dus ook niets meer zou spreken.<br>Sir HENRY JUTA zeide, dat hij een lid van het select comité geweest was, en hij wenschte de redenen te geven, waarom hij tegen de terugzending naar het comité was. Dit echter werd niet toegelaten dus kon spreker alleen zeggen, dat hij tegen de motie was.<br>De PROCUREUR-GENERAAL refereerde naar de uitdrukking van Dr. Smartt, waar hij de regeering had opgeroepen, hare meening uit te spreken, betreffende het Saldanhabaai schema. Spreker refereerde naar de “Hansards” van vorig jaar, om de houding der regeering in deze toe te lichten, om te bewijzen, dat de regeering niet voornemens was iets te doen of te ondernemen tegen de landsbelangen. Spreker meende verder, in antwoord op een vraag van Dr. Smartt, dat het geheel een persoonlijke opvatting was, of een lid van het Ministerie gerechtigd was aandeelen in zulk eene maatschappij te hebben of niet. Wat betrof de terugzending naar een select comité was spreker overtuigd, dat men niet meer feiten zou hooren. Spreker meende, dat de eenige reden, die Dr. Hoffman zou gehad hebben voor zijn voorstel kan geweest zijn, om de bill te redden. Spreker meende verder, dat het de plicht der regeering was het werk zelf te ondernemen, en hoopte spr. dat in de volgende sessie een wetsontwerp in dien geest zoude worden voorgebracht door de regeering. Wat betrof terugzending van het ontwerp naar het select comité, meende spreker, dat zulks verspilling van tijd was. Men zou de redenen der verwerping thans even goed van den voorzitter kunnen hooren, als de regels van het Huis dit toelieten. Men kon echter, volgens spreker, geen comité daartoe dwingen. Wanneer het comité de eer van het Huis, die aangetast was, zou kunnen redden, zou spreker het voorstel met beide handen aangrijpen, doch hij was het niet met den afgevaardigde voor Wodehouse eens, dat het comité daartoe macht had.<br>De heer MERRIMAN herhaalde hier, wat hij had gezegd en bedoeld.<br>De PROCUREUR-GENERAAL zeide, dat hij het voordeel van terug verwijzing naar een select comité daarvoor niet inzag, wijl het hem voorkwam dat dit en het schema twee verschillende zaken waren.<br>De heer WALTON wilde weten waarom Dr. Hoffman geen redenen had genoemd hoe hij zijn motie voorstelde Het was alles niets anders dan een aanval op de leden van het select comité. Spreker kon dus niets anders dan tegen de motie stemmen. Hij meende dat de bestaande havens voldoende waren.<br>De SPEAKER riep hem tot de orde.<br>Spreker ging voort te zeggen dat de Saldanhabaai nooit handel met het noorden zou drijven. Spreker meende dat er iets uit de orde was met de financiën van de maatschappij. Als hij de getuigenis las dan kwam hij tot de gevolgtrekking, dat het comité geen ander rapport had kunnen uitbrengen. Spreker trachtte daarna Dr. Smartt schoon te wasschen. Aangaande ministers, meende hij, dat zij meer speciaal het geheele land vertegenwoordigen, en als zoodanig behoorden zij geen deel te nemen in zulke financieele schema’s, die competeerden met de beste belangen van het land. Hij eindigde door te herhalen dat hij tegen het voorstel Hoffman zou stemmen.<br>De heer SAMPSON wees op de regels van het Huis, nadat een ontwerp door een comité was onderzocht. Als de “preamble” door het comité niet bewezen was geacht, was de regel van het Huis dat het ontwerp viel. Redenen konden niet worden gevraagd voor de houding door het comité aangenomen, aangezien deze redenen dan besproken konden worden. Alleen in geval men vermoeden had dat corruptie of iets van dien aard had plaats gehad kon men toelichting der motieven vragen.<br>De heer MALAN wees er op, dat in het select comité drie leden, de heeren Hill, Searle en Rabie voor de preamble en de voorzitter (de heer Jagger) de heer Bailey en Weeber tegen de preamble hadden gestemd. De voorzitter had zijn beslissende stem tegen gegeven, zeide spr. om de zaak open te houden. In verband hiermede vroeg spreker of hij een amendement kon voorstellen in dien geest, om de origineele motie zoodanig te amendeeren, dat daarin zouden worden opgenomen de woorden: “met het doel om van het select comité de verzekering van het open houden der kwestie te krijgen.” Het amendement werd echter buiten de orde verklaard.<br>De heer SAUER zei, dat hij de zaak niet wilde bespreken. Hij was het eens met den Procureur-Generaal, dat het beter was dat de regeering een spoorweg van Saldanhabaai zelf behoorde te bouwen van Saldanhabaai naar de hoofdlijn; echter vond hij het vreemd zulks van hem te vernemen. De reg. had zich, zei hij, feitelijk verklaard ten gunste van het schema door eenige amendementen op de bills voor te leggen.<br>Sir GORDON SPRIGG zei, dat de regeering nooit had verklaard wat zij in deze zaak van plan was.<br>Wel, zei de heer SAUER, een regeering hield gewoonlijk er een brein op na, dat voor groote verandering vatbaar is. In den gewonen loop van zaken beteekende het indienen van amendementen dat men in beginsel met een bill eens is. Hij hoopte dat de motie aangenomen zou worden. In het Engelsche lagerhuis werd dit meer dan eens gedaan. Daarom was het geen reflectie op het comité. Spreker zei, dat smaaksche dingen gezegd waren in het Huis. Bijv. Kol. Schermbrucker had gezegd, dat als hij lid van het comité was, hij de order van het Huis niet in aanmerking zou nemen. Daarom was het noodig om het rapport terug te verwijzen. Na de aanspraak van Dr. Smartt was het des te meer noodig om zulks te doen. Hij was er zeker van, dat de toespraak van Dr. Smartt wijd en zijd naar het land gezonden zou worden, bijv. naar de “E. P. Herald”, en deze had gemeene beschuldigingen tegen de leden van het parlement gemaakt en alzoo de eer van het Huis geschonken. Daarom kon het niet anders, men moest het rapport terug naar het select comité verwijzen om de reden te hooren, waarom het lichaam de bill had uitgeworpen. Werden de zware beschuldigingen van Dr. Smartt herhaald dan moesten verdere stappen genomen worden. Hij zou dus stemmen voor de motie van Dr. Hoffman.<br>De heer ABE BAILEY stelde de verdaging van het debat voor. In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging van het debat verworpen.<br>De heer ABE BAILEY vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg of de leden die in het schema geinteresseerd waren, buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER: Neen.<br> De heer WALTON vroeg, welke middelen het Huis dan had om zulks te voorkomen.<br>De heer MERRIMAN drong op stemming aan.<br>Tegen verdaging van het debat waren 32 leden, n.l.:<br>Badenhorst, Dr. Beck, Beyers, Burton, Cillié, Currey, Dempers, N. F. de Waal, A. S. du Plessis, M. J. du Plessis, Du Toit, Dr. Hoffman, Joubert, Krige, Malan, Merriman, J. T. Molteno J. C. Molteno, Oosthuizen, Rabie, Rademeyer, Sauer, Charles Searle, Silberbauer, J. A. Smuts, Sonnenberg, Dr. Te Water, Theron, Van der Merwe, Van Huyssteen, Van Zijl, Weeber.<br>Voor verdaging 29 leden, n.l.:<br>Abé Bailey, Blaine, Cartwright, Crosbie, D. C. de Waal, Douglass, Frost, A. J. Fuller, Graaff, Hockly, Jameson, Jagger, Sir Henry Juta, Michell, Oats, Olivier, Runciman, Sampson, Schermbrucker, James Searle, Slater, Dr. Smartt, Sir Gordon Sprigg, Stead, Walton, Warren, Wienand, Wood, Wynne.<br>Zoodat de verdaging met 4 stemmen meerderheid was verworpen.<br>De heer HOOKLY stelde thans de verdaging van het Huis voor.<br>In stemming gebracht verklaarde de Speaker de verdaging aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg de verdeeling.<br>Dr. SMARTT vroeg weder of de betrokken leden buiten stemming konden worden gehouden.<br>De SPEAKER wees er op, dat de stemming ging over al of niet verdaging van het Huis, waarin geen betrokken partijen waren.<br>In stemming gebracht waren tegen verdaging 35 leden, voor verdaging 33 leden, zoodat met 2 stemmen meerderheid tot niet-verdaging besloten werd.<br>De heer WARREN hervatte daarop ’t debat, doch hoewel hij vele woorden gebruikte zei hij slechts tegen de motie te zullen stemmen, waarna hij andermaal de verdaging van het debat voorstelde.<br>Sir H. JUTA secondeerde.<br>Tot stemming gebracht zijnde verklaarde de Speaker dit voorstel aangenomen.<br>De heer SAUER vroeg een verdeeling doch trok later zijn voorstel terug.<br>Het debat werd dus verdaagd en wel tot 26 Augustus.<br>Het Huis verdaagde om 6.20.</ref> Op 14 Augustus 1903 is die debat rondom die skema op die lange baan geskuiwe.<ref name="Parlement30Junie1903" /> === Waarom 'n 2 vt.-spoorlyn? === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Charles Tennant Jones (LWV van Port Elizabeth) het reeds op 28 Julie 1891 tydens 'n parlementsitting in die Wetgewende Vergadering gesê dit is onwenslik om 'n spoorwegbreedte van 3 voet 6 duim, wat tot nog toe op al die regeringspoorweë gebruik is, nou te loop staan en "breek" op die lyn vanaf Vrijburg na Mafeking omdat die [[British South Africa Company]] van Rhodes dit so wil doen. Reeds word gewys op die lastigheid van die oorlaai, die noodsaaklikheid om alles te dupliseer (werkswinkels, stasies, ens.). Dwarsoor die land wil mense juis gelykvormigheid hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1891. Het Parlement, Wetgevende Vergadering. Dingsdag, 28 Julij. Vrijburgsche Spoorwegverlenging, 30 Julij, p. 3: De heer Jones stelde voor: Dit Huis is van gevoelen dat het niet wenschelijk is dat de spoorweg-breedte van 3 voet 6 duim tot hiertoe gevolgd op al de Gouvernements spoorweglijnen, worde gebroken op de lijn van Vrijburg naar Mafeking, door de Britsch Zuid-Afrikaansche Maatschappij onder Overeenkomst van 23 Januarij, 1890. [...] Het veranderen van het spoor had veel bezwaar, b.v. de kosten van het overladen, de noodzakelijkheid van nieuwe werkplaatsen, enz. Overal elders had men een strekking om het geheele land door dezelfde breedte van spoor te hebben.</ref> Die Kaapse regering kan dus nie aanvoer hulle het nie geweet nie. Gedurende die 1897-sitting van die Parlement, toe die Caledon-spoorwegwet onder bespreking was, het dit duidelik geword dat 'n groot aantal lede van die Wetgewende Vergadering van mening was dat die tyd nou aangebreek het om die bou van duur lyne, wat £7 000 tot £8 000 per myl bedra, te staak, en dat daar begin moes word met die bou van ligter spoorweë, wat vir die helfte van daardie koste gebou kon word.<ref name="Bodtker1" /> Van die aanloklike redes (eintlik verkoopsargumente) wat aangevoer is, sluit in: * Smaller lyne kan breër (hoof)spoorlyne "voed" (of by inloop)<ref name="Bodtker1" /> * Geen deel van die Kolonie het genoeg bevolking of groot/swaar nywerhede om die uitgawe van £5 000 tot £8 000 per myl te regverdig nie. Dit is ook sterk te betwyfel of so 'n spoorweg die bevolking of nywerheid tot so 'n mate sal vermeerder of verhoog dat so 'n lyn binne 'n paar jaar die bedryfskoste sal verhaal en 'n redelike opbrengs op die insetkoste sal lewer.<ref name="Bodtker1" /> * Bloot omdat dele van die Kolonie nie bevolk genoeg is vir 'n 3 voet 6 duim-spoor nie, beteken nie daardie plekke hoef heeltemal sonder 'n spoorlyn te bly nie. Enige spoorweg is beter as geen spoorweg.<ref name="Bodtker1" /> * Ondertussen is besluit om weg te doen met onnodige duur stasies en allerhande bykomstighede en net te fokus op ontwikkelingslyne.<ref name="Bodtker1" /> * Die lyne is goedkoop (£2 000 per myl), met minimale rente op die skuld wat aangegaan is.<ref name="Bodtker1" /> * Soos 'n sakeman moet mens klein begin, en aanhou win. Dink aan 'n sakeman wat 'n winkel in 'n nuwe land oopmaak: hy sal eers geboue oprig volgens die klandisie wat hy verwag; soos die besigheid uitbrei, sal hy ook sy winkel vergroot. Net so kan mens 'n spoorweg van so 'n grootte en gewig bou dat die verkeer vir die eerste 10 jaar wat daaroor gaan, goedkoop vervoer kan word. Dit sal 'n dividend oplewer op die klein kapitaal wat daarin belê is. Sodra die distrik volle ekonomiese wasdom bereik het, sal die tyd ryp wees om die spoor te vervang met die swaarder spore en rollende materiaal van die hooflyn. Die hooflyn wat dan gelê word, het homself sommer reeds afbetaal! :[[Victoria (Australië)|Victoria]] in Australië word as sprekende voorbeeld voorgehou - 'n kleiner lokomotiefie sou beter gepas het by die laer produksie van die betrokke gebied. Die Australiërs het egter breë spoorlyne en groot lokomotiewe gekoop, en kan nou hul hare uit hul kop uittrek.<ref name="Bodtker1" /> * Selfs die armste dele in 'n land kan ontwikkel word, wat altyd opbrengste sal oplewer (nie altyd dadelik nie), maar soos daardie dele ekonomies groei en vooruitgaan, sal daar selfs meer vertakkings bykom. En dit, sonder om die staatskas onnodig te belas.<ref name="Bodtker1" /> * As die 2 vt.-spoorlyn in ander lande kan werk, dink net wat dit vir die Kaap kan beteken. Die Franse begin ook nou oorskakel na smalspoorlyne toe, en ander lande het geen probleem daarmee om spore aan te lê waar daar van breedte verwissel moet word nie.{{voetnota|Die leser sal vinnig in die teks ontdek die Franse is op presies dieselfde tydstip waar die Kapenaars nou is - ook hulle aanlê van smalspore is nog onbeproef.}}<ref name="Bodtker1" /> * Die boer sal maar te bly wees vir enige spoorlyn wat na sy kant toe kom, en met albei hande aangryp. Natuurlik sal dit 'n tydjie duur vir die boere om aan die nuwe omstandighede gewoond te raak, maar die boere sal dan tienvoudige opbrengs kan lewer. Selfs al maak die spoorweë geen direkte wins nie, is daar altyd die indirekte wins tot almal se voordeel.<ref name="Bodtker1">''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine spoorwegen voor de Kaapkolonie. 21 Februarie, p. 3: (Door C. Bodtker, civiele ingenieur.)<br>Gedurende de 1897 zitting van het parlement, toen de Caledon spoorwegwet onder discussie was, werd het duidelijk dat een groot aantal leden van de wetgevende vergadering van opinie waren, dat de tijd thans gekomen was, dat de aanbouw van dure lijnen, die £7,000 tot £8,000 per mijl kosten, moest ophouden, en dat men een begin moest maken met het bouwen van lichtere spoorwegen, die voor de helft dier kosten konden aangelegd worden. De ed. heer John X. Merriman ging zelfs zoover om voor te stellen, dat men de thans bestaande spoorwegbreedte moest opbreken. De commissaris van publieke werken verklaarde zich tegen eenige verandering van de breedte voor den Caledon spoorweg, daar deze het eerste stuk was van een doorgaande lijn naar het oostelijke gedeelte der Kolonie, die den tegenwoordigen afstand per spoorweg tusschen Kaapstad en Port Elizabeth aanzienlijk zou verminderen, en een ieder, die, zooals de commissaris, geloof slaat aan de toekomst der Kolonie, moet toestemmen, dat hij volmaakt gelijk had met zijne objectie, zoolang er waarschijnlijkheid bestond dat de gemelde lijn een hoofdlijn zou worden. Het is wel bekend dat een breken van de spoorwegbreedte op een hoofdlijn extra oponthoud en ongemak veroorzaakt. Sir James Sivewright, de commissaris, was echter ten gunste van lichtere lijnen als “voeders” voor de hoofdlijnen, en nu hij zich in die richting uitgesproken heeft, mag men hopen, dat met het blijkbare gevoelen van het meerendeel der leden van het huis ten gunste van zulke lijnen, de dag niet meer ver af is, dat de Kolonie hare “lichte spoorwegen” zal hebben; namelijk lijnen met een twee voet breedte, of daaromtrent, in plaats van de tegenwoordige breedte van 3 voet 6 duim.<br>Alle autoriteiten op het gebied van spoorwegen komen overeen, dat geen enkel deel der Kolonie genoeg bevolking of groote nijverheidstakken bevat, om de uitgaven van £5,000 à £8,000 per mijl voor onze spoorwegen te rechtvaardigen, vooral niet als zulke spoorwegen slechts voor een zeker distrikt moeten dienen. Ook is het niet waarschijnlijk dat door het bekomen van zulk een spoorweg, de bevolking of nijverheid zoodanig zal toenemen, dat binnen eenige jaren zulk een lijn de kosten van bewerking en een redelijke rente op het besteede kapitaal zal afwerpen. Doch moeten daarom die deelen van de Kolonie geheel zonder spoorweg communicatie blijven? Is het dan niet beter de bestaande breedte te breken? Het is het laatste dat de voornaamste objectie schijnt te zijn tegen spoorwegen met een breedte van zegge 2 voet. De meeste personen zullen erkennen dat een spoorweg met een kleine breedte beter is dan glad geen spoorweg, en dit wordt dan ook bewezen door het feit, dat al deze kleine spoorwegen in al de landen waar zij ingevoerd zijn, zeer veel hebben bijgedragen tot bevordering der welvaart van de distrikten, die zij doorsnijden, en meer dan iets anders hunne snelle ontwikkeling hebben veroorzaakt.<br>Een van de resultaten, waartoe de Kaapsche commissie in 1895 aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg en het werk van smalsporen kwam, is: “Dat over gewonen grond waar weinige natuurlijke bezwaren bestonden, het voordeeliger zou zijn in plaats van smalsporen aantenemen in verband met de bestaan de 3 voet 6 duim breedte, om “lichtere” lijnen aan te leggen op de gewone breedte; dat wil zeggen, een lichte soort van rails en sleepers te gebruiken, steile hellingen en scherpere krommingen aantenemen, en de hoogste snelheid te beperken tot zegge 12 mijl per uur. Stationsgebouwen, goederenloodsen, vee en wagen landingen en andere bijkomende zaken kunnen ook afgeschaft worden. In zulke gevallen zou weinig additioneele locomotieven of rijtuigen worden vereischt, en de koste van aanleg zou dan heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor.<br>Zulk een denkbeeld uittevoeren mag raadzaam wezen onder de voorzegde condities, en in zulk geval zullen de kosten van aanbouw misschien heel weinig meer zijn dan die van een smalspoor. Doch ongelukkiglijk bieden die afdeelingen der Kolonie die thans spoorwegen noodig hebben, heel wat natuurlijke zwarigheden op, en zulke lichte lijnen als door de commissie aanbevolen kunnen hier alleen gebouwd worden tegen het dubbele van wat een 2 voet breede spoorweg zou kosten. En waarom zou men dan niet de goedkoopste der twee spoorwegen aanleggen, zoolang die het vervoer kan dragen, en even goedkoop of zelfs goedkooper kan bewerkt worden? Waar een lijn ten koste van zegge £2,000 per mijl gebouwd, een rente zou opleveren, zou een spoorweg, die tweemaal dat bedrag kost, niet meer dan de kosten van bewerking opleveren. De heer Mackay zegt in zijn boek over “lichte spoorwegen” het volgende:<br>“In zake den aanleg van spoorwegen moeten wij dezelfde beginselen volgen, als een bezigheidsman doet wanneer hij een winkel in een nieuw land opent. Deze zal eerst gebouwen optrekken berekend naar het bedrag der bezigheid die hij verwacht te doen, of met zijn kapitaal kan doen, en naar mate zijne bezigheid zich uitbreidt, in die mate zal hij ook zijn winkel vergrooten. Als een kleine spoorweg in een distrikt wordt gebouwd met zulke grootte en gewicht van spoorstaven (rails) dat het op goedkoope wijze het traffiek kan dragen dat waarschijnlijk in de eerste 10 jaren er over zal gaan, dan zou het een dividend opleveren op het kleine kapitaal er in gestoken, en dit gedurende het meerendeel zoo niet het geheel van dien tijd; en als het distrikt er door behoorlijk was ontwikkeld, dan zou het tijd genoeg zijn om hem te vervangen door de zwaardere rails en rollend materiaal van den hoofdlijn.<br>Het feit zelf dat er een lichte spoorweg door een distrikt loopt, maakt dat de hoofdlijn er later goedkooper kan gelegd worden, dan wanneer men er dadelijk mee begonnen was, en als het werk behoorlijk wordt ingericht behoeft er geen hindernis aan het vervoer te worden gedaan.<br>Door het volgen van dit stelsel van spoorweg aanleg ten einde arme distrikten te ontwikkelen, zou een land spoorwegen bezitten die altijd hun renten op het kapitaal opleveren, en dientengevolge kunnen ook later andere distrikten een spoorweg hebben, en dit zonder dat die een druk uitoefenen óp de financiën van het land.”<br>Het is ongetwijfeld dat deze politiek de rechte is voor deze Kolonie, en hoe spoediger men ze aanneemt, hoe beter voor alle belanghebbenden. Deze lichte spoorwegen zijn bewezen een succes te zijn in andere landen, en moeten dit zijn in een land, dat zooveel hulpbronnen heeft als de Kaapkolonie.<br>De Duitschers zijn over het algemeen zeer voorzichtig voor zij iets nieuws aannemen, doch toen het Pruisische gouvernement in 1892 overtuigd was dat lichte spoorwegen een noodzakelijkheid waren geworden, en in vele gevallen verkieselijker waren boven den aanleg van gewone wegen, die een jaarlijksche uitgave vereischten zonder iets op te leveren, toen zeide de Pruisische minister van publieke werken bij het voorstellen der derde lezing van de wet op lichte spoorwegen het volgende: “In andere streken is de aanbouw en het bewerken van dergelijke lichte spoorwegen een zegen voor het land geweest. Iemand, die door Noord-Italië, België of Holland reist kan zichzelven overtuigen welk een zegen deze lichte spoorwegen geweest zijn. Het is alsof men besproeiingskanalen door de velden heeft gemaakt, en alles groeide en bloeide onder den vruchtbaarmakenden stroom. In Noord-Italië vooral is het nut dat zij gesticht hebben zoo duidelijk, dat zelfs de onopmerkzame reiziger zijne aandacht op hen moet vestigen.”<br>Slechts zes jaren zijn verloopen, sinds deze woorden gesproken waren, en wat was het gevolg? Eenige duizenden van mijlen lichte spoorwegen zijn gebouwd geworden, en allen hebben beantwoord, uit een geldelijk zoowel als uit een ingenieurs oogpunt, zooals eenige door mij aan te halen cijfers zullen bewijzen.<br>Inderdaad zulk een zegen voor Duitschland is dit stelsel van lichte spoorwegen geweest, dat de provinciale en plaatselijke autoriteiten heden overal lichte spoorwegen aanleggen in plaats van wegen, want de laatsten kosten van £25 tot £40 per mijl elk jaar aan onderhoud, terwijl de eersten, indien goed bestuurd, renten en dividenden opleveren.<br>Wanneer men de boeren in deze kolonie vraagt waarom zij zich niet meer toeleggen op landbouw, dan is hun antwoord steeds, omdat zij geene markten in de nabijheid van hunne plaatsen hebben, en het vervoer naar de naaste spoorwegstatie, misschien meer dan honderd mijlen ver, te duur is, en het noodig maakt, dat hunne ossen steeds op pad moeten zijn in plaats van de landen te beploegen. Als een kleine spoorweg door of nabij hunne plaatsen liep, zou zulk een antwoord geen reden van bestaan hebben, en ik ben er van overtuigd dat dan de meeste boeren van den spoorweg zouden gebruik maken, en veel meer land zouden bebouwen. De Zuid-Afrikaansche boer maakt graag geld en als hij de gelegenheid er voor heeft, doet hij alles wat hij kan om zijne inkomsten te vermeerderen. Wij bezitten in de Kolonie vele vruchtbare distrikten, die op het gebied van landbouw geen vooruitgang kunnen maken zonder een spoorweg; en als deze distrikten spoorwegcommunicatie hadden, zouden zij in vele gevallen tienmaal zooveel kunnen produceeren als thans. Doch zulk eene verbetering vindt niet dadelijk na den aanleg van een spoorweg plaats. Een zekere tijd is noodig om de boeren te doen gewoon geraken aan de veranderde omstandigheden en in dien tusschentijd zullen de spoorwegen misschien niet meer dan hunne werkonkosten vergoeden; maar zelfs in zulke gevallen behooren zij gebouwd te worden, wegens het voordeel aan hen verbonden. Het komt er niet op aan of deze spoorwegen al dan niet direkt betalen, want de indirekte winst mag grooter zijn dan het direkte verlies. Dit wordt ook bewezen door den algemeenen bestuurder van spoorwegen in zijn rapport over de bestaande lijnen.<br>Er zijn een aantal distrikten in deze Kolonie die een “kleinen spoorweg” zouden onderhouden kort na den aanleg er van, zoo de kosten van aanbouw geen £2,500 per mijl te boven gaan, en de lijn op spaarzame wijze bewerkt wordt. Maar op het oogenblik is er geen enkel distrikt, dat in staat is een lijn te onderhouden, gebouwd volgens de tegenwoordige breedte, en een berekende aanlegkosten van £7,000 tot £8,000 per mijl. De aanleg van zulke kostbare lijnen zou het land elk jaar een groot verlies veroorzaken. Men behoeft slechts het rapport te lezen van het parlementaire staande comité op spoorwegen, aan wien de wetgevende vergadering van Victoria deze kwestie van smalsporen opdroeg in 1895, en dan zal men uitvinden aan welke vreeselijke gevolgen die Kolonie leed door het ingaan op dure spoorweglijnen, toen de traffiek hun aanleg niet vereischte. Uit de door dit comité aangehaalde cijfers blijkt het, dat het vervoer op de spoorwegen bij verre na niet de grens bereikte die de breedte en wijze van aanleg kan vervoeren, en dat die spoorwegen aangelegd zijn zonder het oog te houden op het vervoer, en tegen kosten die geheel buiten evenredigheid waren met de verwachte inkomsten. “Kleine spoorwegen” van 2 voet breed met een 15 ton lokomotief konden een veel grooter vracht per trein hebben gedragen, dan die spoorweg al die jaren gemiddeld droeg; zij zouden de distrikten die zij moesten dienen voldoening hebben gegeven, en volgens het rapport van het comité slechts ¼ van het kapitaal hebben gekost. Met dezelfde inkomsten, werkkosten en rato van interest, zou het verlies £15,000 tot £20,000 minder zijn geweest, als men “kleine spoorwegen” had gebouwd. Niettegenstaande de tegenwerking van den hoofd ingenieur van de Victoria spoorwegen, die de bestaande breedte niet wilde veranderd hebben, besloot de commissie aan te bevelen dat een of twee proeflijnen in geschikte distrikten zouden worden gebouwd met een breedte van 2 voet.De uitbreiding van het gebruik van 2 voet lijnen in Frankrijk en de Fransche bezittingen, wordt in een artikel in het Engelsche nieuwsblad The Engineer, aldus beschreven.“De ondersteuners van het smalspoor systeem hebben de Kamer er toe gebracht om te beschouwen dat boven een zekere hoogte, de gewone breede spoorwegen onnoodige en onproduktieve uitgaven veroorzaken, en dat met een hoofdsysteem van gewone spoorwegen het geld veel nuttiger gebruikt wordt om twee honderd mijlen ‘voedlijnen’ aanteleggen dan de bestaande lijnen de helft of het kwart van dien afstand te verlengen. De voorstanders van de smalsporen staan er op dat elk Fransch dorp door zijn klein spoorwegje behoorde verbonden te zijn, en zij argumenteeren dat de vermeerdering in transport vergemakkelijking meer zou opbrengen door de aansporing van landbouw en andere nijverheid, dan zij zouden kosten.”In Pruisen bestaan, sinds de “lichte spoorwegen wet,” in 1892 gepasseerd werd, niet minder dan 120 lichte spoorweg lijnen van verschillende breedten, en zijn er 60 in aanbouw.In 1897 in België had men 1,041 mijlen lichte spoorwegen. De gewone breedte is er 3 voet 3{{breuk|3|8}} duim, behalve in spoorwegen die men wil laten aansluiten aan die van Holland, waar de breedte 3 voet 6 duim is, terwijl de vroegere standaard breedte van 4 voet 8½ duim slechts bij uitzondering toegelaten wordt, in geval van korte lijnen die een zwaar traffiek moeten dragen. In de voormelde drie landen zijn verschillende breedten aangenomen; in België gebruikt men er drie, in Pruisen alleen 9 verschillende, en in het geheele Duitscland omtrent 30 breedten. Geen vaste, onveranderlijke regel kan neêrgelegd worden omtrent de aantenemen breedte, daar alles afhangt van het bedrag gelds beschikbaar voor den aanbouw, het waarschijnlijk bedrag van het vervoer, de kosten van het bewerken der lijn, enz. Toen ik sprak van een 2 voet breedte als de meest geschikte voor de Kolonie op het oogenblik, deed ik dit met het oog op zekere lijnen die spoedig hunne werkonkosten zouden opleveren, indien op deze breedte aangelegd; maar ik ben, aan den anderen kant, geheel overtuigd dat er ook distrikten zijn waar een lichte spoorweg van de gewone breedte beter zou beantwoorden. Er schijnt in de Kolonie een sterk gevoel te bestaan tegen het breken van de gewone breedte; “liever glad geen spoorweg als dit”, is eene uitdrukking die dikwijls gehoord is. Doch door te bewijzen dat men in andere landen niets tegen dit breken van de breedte heeft, zoolang dit niet geschiedt op een hoofdlijn, die doorvervoer heeft, doch slechts op “voeders” hoop ik aantetoonen dat de voorgemelde uitdrukking eene verkeerde is.</ref> * Die oorlaaikoste verskil van land tot land. In Indië is dit 1 pennie per ton; in Frankryk 2 pennies per ton; in Sakse (Duitsland) is dit 1 pennie per ton; in Suid-Australië is dit tussen 3 tot 5 pennies per ton. In die Kaapkolonie, waar arbeid goedkoop is, kan dit ongetwyfeld minder wees.<ref name="Bodtker2" /> * Omdat smalspore hul eie treine en trokke het wat alleen staan, kan die rollende materiaal van die hooflyn (die 3 voet 6 duim), sowel as ou waens, ens., nie daarop gebruik word nie. Dit is glo een van die sterkste argumente wat geopper kan word: As die groot trokke van die hooflyn nie eens fisies op dieselfde spore as die klein, stilstaande waentjies op die taklyn kan pas of gly nie, kán hulle mos nooit per ongeluk teen mekaar vasry of bots nie.<ref name="Bodtker2" /> * Dit is nie meer nodig om 'n spesiale werkswinkel te hê nie. Die werktuigkundige kan sommer na die plek self gaan, of die lokomotief kan op 'n abbawa gelaai word, so klein is hy.<ref name="Bodtker2" /> * Spoed is nie so 'n groot faktor of noodsaaklikheid op die taklyne of platteland nie. Die spoorlyne sal daarom langer hou omrede die trein veerlig is; die wrywing en slytasie is ook minder sodra daar gerem word. Die onderhoudskoste is dus minder.<ref name="Bodtker2">''De Zuid-Afrikaan.'' 1899. Kleine spoorwegen. 25 Februari, p. 3:<br>II<br>Het parlementaire comité van Victoria ging flink op de kwestie van breedten in, en de getuigenis van een aantal welbekende spoorwegmannen werd gehoord. In het opsommen van deze getuigenis, zegt het comité:<br>“Terwijl de getuigenis bewijst dat de aanleg van deze smalsporen zich in verscheidene landen uitbreidt en dat zij die praktische ondervinding er van hebben, gunstige opinies omtrent hun nut hebben, wordt het door de ingenieurs van het departement en andere getuigen aangemerkt, dat 2 voet en 2 voet 6 duim lijnen voor gewone spoorwegdoeleinden waardeloos zijn, en dat de voordeelen verkregen door hunne invoering overtroffen zullen worden de nadeelen verbonden aan het afwijken van de gewone breedte in Victoria in gebruik. De zaak is echter niet geheel en al eene van het ingenieursvak, en te veel gewicht moet niet gehecht worden aan de getuigenis van de ambtenaren van het departement.”<br>De heer Mais, hoofdingenieur van Zuid-Australië, waar de breedte op drie plekken gebroken wordt, zegt:— „Waar er een gering vervoer bestaat, geloof ik niet dat dit punt de moeite waard is,” en in een memorandum, door hem aan het comité gezonden, zegt hij:—<br>„Ik ben geen voorstander van eenige bijzondere breedte, maar ik heb een groote objectie tegen het breken van de breedte, indien die een grooten invloed heeft op de voorname hoofdlijnen, omdat de last en onkosten van het overladen vermeerdert met den groei van het vervoer. Maar als de groote kwestie is, dat de kosten van aanleg van zijtakken van den hoofdweg zoo groot zijn, dat zij zulke konstruktie beletten, en er middelen gevonden moeten worden om het land te ontwikkelen, dan zou ik in zulk een geval zijtakken laten bouwen op een kleinere breedte, en mij de ongemakken van het breken der breedte laten welgevallen.”<br>De algemeene bestuurder der spoorwegen in Tasmanië, gaf het volgende als zijne opinie te kennen:—<br>„Een soort van schrikbeeld is gemaakt van de zwarigheden en kosten verbonden aan het overladen, en er is onnoodiglijk te veel hierover gezegd. Als een transportrijder zijn wagen naar de statie brengt, dan moeten de goederen afgeladen worden en weder in de spoorwegwagens worden geladen. Hetzelfde wordt precies gedaan als de hoofdlijn goederen ontvangt van de smallere zijtakken.”<br>De nadeelen die volgens de verschillende getuigen, aan het breken van de breedte verbonden zijn, kunnen opgesomd worden als volgt:—<br>1. Het oponthoud en de schade aan goederen veroorzaakt bij de stations aan de punten van vereeniging, en de kosten van het overladen.<br>2. Het verlies veroorzaakt door de isolatie (alleen staan) van het smalle spoor, die belet dat het rollend materiaal en de oudere wagens er kunnen gebruikt worden.<br>3. De noodzakelijkheid om aparte reparatie-plaatsen te hebben, met een staf van bekwame werklieden bij elk punt van vereeniging.<br>4. De zwaardere werkkosten op de smalsporen, en de mindere kansen voor goedkoop en snel vervoer van passagiers en goederen.<br>5. De kleine draagkracht van lijnen op zulk eene nauwe breedte als 2 voet of 2 voet 6 duim.<br>De kosten van overlading verschillen in de verschillende landen. In Indië is het minder dan 1d. per ton, maar in dat land is arbeid dan ook zeer goedkoop. Volgens een rapport van de commissie aangesteld om onderzoek te doen naar den aanleg, het onderhoud en het werk van smalsporen, welk rapport in 1895 aan het parlement van deze Kolonie werd aangeboden, zijn de kosten van overladen in Frankrijk 2d. per ton. In Saksen (Duitschland) kunnen 10 ton steenkolen uit een wagen van de hoofdlijn op twee wagens van den „kleinen spoorweg” overgeladen worden door twee man in 1½ uur tegen een koste van 1d. per ton. De gemiddelde rato per ton aan de punten van vereeniging in Zuid-Australië wordt gezegd van 3d. tot 5d. per ton te zijn, en in de Kaapkolonie waar arbeid goedkoop is, kan het ongetwijfeld voor minder gedaan worden. De kosten van overlading hebben geen grooten invloed op eenigen spoorweg. Zeg dat wij een taklijn hebben 50 mijlen lang, en wij 20,000 ton per jaar heben overgeladen, dan vertegenwoordigt dit tegen 3d. per ton eene uitgave van £250 per jaar of £5 per mijl.<br>De meest ernstige objectie aangevoerd tegen het afwijken van de gewone breedte, is ontegenzeggelijk het feit dat de smalsporen alleen staan, en het rollend materiaal van de hoofdlijn, even als oude wagens, enz., er niet op kunnen gebruikt worden. Het is uiterst handig voor het departement om rollend materiaal te kunnen zenden naar eenig punt, waar er plotseling eene ophooping van goederen plaats vindt; maar hoe dikwijls wordt het niet vergeten dat de lokomotieven van de zware hoofdlijn niet op de lichtere lijnen (van dezelfde breedte) kunnen gebruikt worden zonder de laatsten veel schade toe te brengen. In de opinie van zekeren ingenieur, is dit een der sterkste argumenten ten gunste van het breken der breedte, anders zou geen aardsche macht personen kunnen beletten om het rollend materiaal van de hoofdlijn op de lichtere lijnen te gebruiken, en deze laatsten te vernielen.<br>Het wordt ook beweerd, dat het noodig zal zijn om afzonderlijke werkplaatsen en werklieden te hebben om het rollend materiaal van de smallere spoorwegen te repareeren. Dit is geheel onnoodig. Als er iets hapert aan een locomotief of wagen, kunnen de reparaties gedaan worden op de plaats zelve, door werklieden van de naastbij zijnde werkplaats, en als het noodzakelijk is, dat de locomotief groote reparaties vereischt, kan die op eene speciale wagen geplaatst worden en over de hoofdlijn naar eene werkplaats worden vervoerd; hiervoor bestaan speciale ingerichte toestellen, die slechts weinige minuten werk vereischen.<br>Als men wil zeggen dat de werk-onkosten van een smalspoor veel hooger zijn dan die van de hoofdlijn, dan mist zulke bewering allen grond. Het is een aan ingenieurs welbekend feit, dat op dezelfde hellingen, een smalspoor locomotief, haar gewicht in aanmerking nemende, een veel zwaardere vracht kan trekken dan de locomotief van de hoofdlijn. Het is duidelijk, dat zoolang de „kleine spoorwegen” het traffiek kunnen baas raken, zij veel goedkooper kunnen bewerkt worden dan de breede lijnen, waar zooveel doodgewicht voor niemand wordt getrokken. Snel vervoer is eene groote noodzakelijkheid op de hoofdlijnen, maar op de taklijnen is dit niet van zooveel belang, en een snelheid van 12 tot 25 mijlen per uur, kan, indien noodig met veiligheid bereikt worden op een smalspoor.<br>De heer Everard R. Calthrop, vroeger assistent locomotief-superintendent, van de groote Indische Peninsular Spoorweg, geeft in een brief aan de „Times” een aantal belangrijke bijzonderheden omtrent het werken der smalsporen in Indië. Hij zegt:—<br>„De feiten door cijfers aangetoond met betrekking tot de drie breedten zijn even belangrijk als onomstootelijk. Vergeleken met de gewone breedte, zijn de gemiddelde kosten van de lijn die een „meter” (3 voet 3 {{breuk|3|8}} d.) breed is, iets minder dan de helft, terwijl de kosten van een 2 voet 6 duim lijn, slechts 1-5 er van bedragen. Deze cijfers sluiten al het rollend materiaal en uitgaven van kapitaal in. Maar zelfs in aanmerking nemende, dat, toen de oude hoofdlijnen gebouwd werden spoorwegstaven en rollend materiaal duurder waren, zoo hebben wij toch het feit, dat met hetzelfde geld men 400 mijlen spoorweg van 2 voet 6 duim kan bouwen en met alles voorzien voor elke 100 mijlen spoorweg van de gewone breedte. In Indië ten minste, lijdt het geen twijfel, of een smalspoor 100 mijlen lang moet, als „voeder” voor de hoofdlijn en drager van Engelsche handelswaren, een veel grooter invloed hebben op de ontwikkeling van een ongeopend distrikt, dan een lijn van de gewone breedte met 75 mijlen weg er aan, waarover de goederen door wagens moeten vervoerd worden. In zulk een geval is het alleen de smalheid en bijgevolglijk de goedkoopte van de breedte, die den invloed doet gevoelen, door goedkooper vervoer te verbinden met een grooter gebied van traffiek. De kosten van overladen bij de punten van vereeniging zijn als niets vergeleken met het besparen van wagenvervoer over een distantie van 75 mijlen.”<br>Hetzelfde argument werd gebruikt in het Kaapsche parlement, door den ed. heer J. X. Merriman, toen de Caledon spoorweg wet in de laatste zitting besproken werd. Hij toonde aan dat een lijn naar Caledon gebouwd tegen minder dan £3,000 per mijl betalen kon, waar een meer kostbare lijn dit nimmer zou doen. Hij zeide ook dat de politiek van de Kaapkolonie moest zijn om elk belangrijk middelpunt met de hoofdlijn te verbinden, een politiek die met een zwaar verlies voor het land zou gepaard gaan, tenzij een smallere breedte dan de tegenwoordige, 3 voet 6 duim, werd aangenomen.<br>De voormelde heer Calthrop zegt verder:<br>„De ondervinding bewijst, dat een 2 voet 6 duim breed spoor door een arm distrikt loopende met een passagiersvervoer van minder dan ¼ van de hoofdlijn en met een goederenvervoer van 1-20 er van, en slechts een gemiddeld inkomen leverende van £5 8sh. per week niet alleen kan bestaan, maar zelfs een grooter percentage van winsten kan opleveren dan een hoofdlijn die door de beste distrikten loopt, en al het voorname vervoer krijgt.<br>De reeds gemelde commissie in 1895 door de Kaapsche regeering aangesteld, kwam verder tot het volgende besluit:—„Dat deze proeflijnen behooren gebouwd te worden op een 2 voet breedte, volgens het Decauville systeem en dat het werk van zodanigen aard behoort te zijn, dat in het geval dat de lijn niet betaald, zij zonder groot verlies kan worden opgegeven en naar eene andere plaats verlegd worden.”<br>Met zooveel getuigenis van deskundigen ten gunste van spoorwegen met een smalle breedte, is het te hopen, dat de Kaapkolonie niet zal weifelen om zonder verder uitstel een begin met den aanleg er van te maken. Men moet echter niet vergeten dat het aanleggen en het bouwen van deze smalle sporen heel wat verschilt van die der hoofdlijnen, en ten einde zulke smalle spoorwegen te doen slagen is het noodig dat de opmeting, zoo-wel als de aanleg en het bewerken van deze kleine spoorwegen gelaten wordt in de handen van mannen die er een speciale studie van gemaakt hebben. Als de „kleine spoorwegen” slechts een copie gaan zijn van de hoofdlijnen op kleiner schaal gebouwd, zal de zaak van het begin af eene mislukking zijn. Om hiertegen te waken, zou het raadzaam voor den commissaris van publieke werken zijn om een bekwaam ingenieur naar Europa te zenden om den aanleg en de bewerking van deze kleine spoorwegen voor geruimen tijd aldaar te bestudeeren, zoodat zulk een ingenieur zijn ondervinding alhier kan te pas brengen wanneer men hier met den aanleg begint. Een feit dat in geen geval uit het oog moet worden verloren is, dat hoe meer de lijn gebouwd is in overeenkomst met het werk dat zij te doen heeft, hoe goedkooper het werk zal gedaan en hoe meer renten zij op het kapitaal zal afwerpen. Gewoonlijk gebruikt men geen transportwagen en een span ossen om werk te doen, dat door een Schotsche kar en twee ossen kan gedaan worden.<br>Het voornaamste doel van een kleine spoorweg is om een distrikt te ontwikkelen, en daarom moet het zoo aangelegd worden, dat het zulk vervoer kan vangen, zelfs als men daartoe verplicht is om heel wat een rechte lijn af te wijken. De ingenieur die dus zulk een lijn moet opmeten heeft dus een veel zwaardere taak te volvoeren, dan hij die slechts twee gegevene punten langs den kortst mogelijken weg moet vereenigen. Hij moet de voortbrengende kracht van elke plaats in het distrikt in aanmerking nemen, vóór hij kan beslissen welke van alle mogelijke wegen het meeste vervoer aan de lijn zal brengen, en dit zonder de jaarlijksche kosten van bewerking op onmatige wijze te verhoogen. De kosten van vervoer hangen voornamelijk af van de richting die de lijn volgt. Als de meest „recht-uit” afstand tusschen twee punten wordt gekozen, met sterke hellingen en scherpe bochten, met het doel om de kosten van aanleg te verminderen, dan zullen de kosten van vervoer verhoogd worden. De ingenieur moet dus beslissen of het raadzamer is de oorspronkelijke kosten van aanleg van de lijn te verminderen door die kort te maken, of de kosten van vervoer te verlagen door een lijn aan te leggen, die gemakkelijker hellingen en minder scherpe bochten heeft. Hij moet niet alleen den besten weg kiezen uit een technisch oogpunt, maar ook door cijfers uitvinden wat het bedrag van het vervoer zal zijn, vóór hij kan besluiten welke soort van kleine spoorweg het beste voor dat bepaalde distrikt zal beantwoorden.<br>Uit wat hierboven gezegd is, valt het gemakkelijk te begrijpen, dat om de meest geschikte lijn aan te leggen tusschen twee bepaalde punten en er tevens van verzekerd te zijn dat die waarlijk de beste onder de omstandigheden is, geen lichte taak uitmaakt, en een groote kennis van theorie vereischt zoowel als van ondervinding. Opmetingen worden gewoonlijk in dit land op een haastige wijze gedaan, tusschen de zittingen van het parlement, en de noodige tijd wordt niet aan ingenieurs vergund om verschillende wegen met elkander te vergelijken. Het zou derhalve een voordeel voor de Kolonie zijn als een vasten staf van opmeters werd aangehouden om degelijk na te gaan wat men van de verschillende lijnen mag verwachten, en wat zij kunnen doen, alvorens een voorgestelde lijn afgepend en gebouwd wordt. De Kolonie kan er dan zeker van zijn, dat werkelijk de beste en goedkoopste lijn gebouwd was geworden, en dat niet herhaald zal worden wat alreeds gebeurd is, namelijk dat, toen men eens besloot om de hellingen op zekere lijn te verminderen, de ingenieur die het opzicht over het werk had, in staat was om hellingen van 1 in 40 te verminderen tot 1 in 80, zonder de lengte of kosten van anleg der lijn veel hooger te maken. Alles hangt af van eene degelijke opmeting, zoowel de kosten van aanleg als het goedkoope bewerken der lijn.</ref> * Malmesbury se skuld vir die terminuslyn is ook as argument ingespan. Teen 1889 moes die Kaapse regering elke jaar £8 700 rente aan die banke in Londen terugbetaal, bloot omdat die swaar Kaapse spoorlyn daar in die Swartland lê. Dit is nog sonder om die kapitaalkoste terug te delg. Nadat al die bedryfskoste afgetrek is, het die lyn die staat net 'n skamele £340 per jaar in die sak gebring.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1889. Het Parlement. Wetgevende Vergadering. 26 Julij, Begrooting. 27 Julij, p.3: [...] De heer Hofmeyr vond het niet mooi van den heer Louw om lawaai te gaan opschoppen, nu een district zonder Spoorweg, als Fraserburg, iets wilde. '''Malmesbury had een Spoorweg waar men £8,700's jaars rente voor betaalde, terwijl de Spoorweg slechts £340's jaars hiervoor opbragt.''' Wat de hr. Van der Walt betreft moest hij opmerken dat er nu reeds een menigte bruggen waren aangenomen, en het zou verkeerd zijn als men een district als Fraserburg, dat door hongersnood veel geleden had, en welks bewoners in de treurigste omstandigheden verkeerd hadden, niet wilde te gemoet komen.[...]</ref> :In 1897, byna 8 jaar later, staan sake so: die landbou-ekonomie het intussen effens verbeter en die totale geld wat by Malmesbury se kaartjieskantore en vragdepots ingesamel word, trek nou by 'n indrukwekkende £460 ''per myl''. C. Bodtker (siviele ingenieur) gebruik hierdie stewige "bruto-omset" as sy groot troefkaart, maar vir die gewone belastingbetaler verswyg hy die fynskrif. Om daardie swaar breedspoortreine deurlopend te laat loop, vreet die daaglikse bedryfsuitgawes — aan steenkool en spoorweglone — 'n reuse-kapitaal op, wat beteken die uiteindelike netto wins op die staat se belegging bly steeds op 'n patetiese 1,2% staan.{{voetnota|„£1 4s. 8d. percent” (wat £1,23 in vandag se desimale geld is), beteken dit dat vir elke £100 wat die staat aan daardie myl spoorlyn bestee het, hulle slegs £1,23 per jaar se skoon wins oorgehou het. Vandaar die 1,2%.}} :Bodtker gebruik hierdie finansiële verknorsing, en verpak die blink verkoopsargument baie eenvoudig: die probleem is nie dat die platteland te min vrag lewer nie, maar dat die bestaande spoorlyn destyds hopeloos te duur gebou is (£5 794 per myl). Was hierdie lyn maar liewer 'n veerligte smalspoor wat teen slegs £2 500 per myl aangelê is, verminder die staat sy jaarlikse Londense rentekoers dadelik met meer as die helfte, wat dieselfde klein plattelandse inkomste skielik op papier in 'n reusagtige 11%-wins sal omtower.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1899. Kleine Spoorwegen. 3 Maart, Bijvoegsel:<br>III.<br>De smalspoor lijnen behooren geene steilere hellingen te hebben dan 1 in 40, als de werkonkosten zoo laag mogelijk zullen worden gehouden. Er zijn echter een aantal lijnen met scherpere hellingen gebouwd, die met winst bewerkt worden. Als een voorbeeld noemen wij de Darjeeling Himalaya Railway, die 6600 voeten klimt in 40 mijlen, door middel van steilten van 1 in 23 en 1 in 28, en dat met een twee voet breedte; op zulke steilten kan een 14 ton lokomotief een gewicht van 25½ ton op zeven goederenwagens geladen, trekken. In de Kaapkolonie zou 1 in 30 waarschijnlijk de steilste helling zijn, die op een lijn noodig zou zijn om zwaar werk te vermijden, en deze helling behoort geen verhinderding te zijn voor het bouwen van lichte spoorwegen.<br>Er is tegenwoordig geen distrikt in de Kolonie, die een spoorweg, er doorloopende met een door-traffiek van 30,000 ton, elk jaar kan voorzien, en dit kan, zooals wij later zullen zien, vervoerd worden met een 14 ton lokomotief op de Darjeeling Himalaya spoorweg over een doorloopende gemiddelde helling van 1 in 29 over 16½ mijlen.<br>De twee voet breedte is de meest geschikte voor deze kolonie, daar het de boeren in staat zal stellen hunne plaatsen met de „kleine spoorwegen” te verbinden door middel van draagbare spoorwegstaven, en zij kunnen op die wijze hunne produkten dadelijk van hunne plaatsen of landerijen verzenden zonder die eerst op eene wagen te laden. Het is de boer die de „kleine spoorweg” zal ondersteunen, en men moet derhalve het eerst zijne belangen in het oog houden.<br>Een 2 voet breede spoorweg kan in zeer korten tijd gebouwd worden, en om die reden is deze breedte aangenomen door de militaire autoriteiten op het vasteland. Een regiment soldaten bouwt thans een kleine spoorweg van Swakopmond naar Windhoek, in Duitsch West Afrika, waarvan omtrent 26 mijlen klaar zijn. De spoorwegstaven wegen 19 lbs. per yard en zijn 16½ voet lang, terwijl de lokomotieven slechts 7½ ton wegen en de steilste helling 1 in 18 is.<br>De hoofd-ingenieur van de Kaapsche regeerings-spoorwegen stelde in zijn rapport over lichte spoorwegen voor, dat ingeval de lijnen van 2 voet breedte niet goed beantwoordden, zij zonder een groot verlies opgegeven konden worden, en de lijnen afgebroken en ergens anders konden geprobeerd worden. Op het eerste gezicht zou het meesten van ons toeschijnen, dat om een spoorweg te bouwen en het dan weder af te breken, een te kostbare proefneming is. Toch wordt dit elke keer gedaan door de militaire autoriteiten op het vaste land van Europa.<br>De wijdte der spoordijk voor een 2 voet spoorweg behoeft niet meer te zijn dan tusschen de 6 en 8 voet, of omtrent de helft der breedte van de dijken der tegenwoordige Kaapsche spoorwegen. De „kleine spoorwegen” volgen de formatie van den grond, en als regel is het onnoodig om hooge dijken of doorgravingen te hebben. In de Kaapkolonie moet een spoorweg dikwijls groote kloven kruisen, waar de spoorweg-dijken 30 of 40 voet hoog moeten zijn, zoolang de kleinste bocht toegelaten een radius heeft van 5 kettingen. Met bochten van een radius van 1½ ketting kunnen die kloven beklommen worden. De kosten van de aardewerken van een „kleine spoorweg” behooren in geen geval £300 per mijl te boven te gaan, terwijl de kosten van de aardewerken der spoorwegen die men spoedig van plan is in de Kolonie te bouwen, tusschen £1,000 en £2,000 zullen bedragen. De voornaamste kosten verbonden aan het leggen van een „goedkoope spoorweg” is de permanente weg, en daar het van het hoogste belang is dat de rails sterk genoeg moeten zijn om het rollend materiaal en goederen te dragen die over den spoorweg zullen gaan, behoort het gewicht der rails niet tot op zijn laagste punt te worden gebracht. Zulks te doen zou een noodlottige misstap zijn, daar de permanente weg van het grootste belang is voor het veilig en spaarzaam bewerken van de lijn. Spoorstaven voor lijnen die waarschijnlijk een vast bestaan zullen hebben, behooren niet minder dan 30 lbs. per loopende yard te wegen, en waar er hellingen steiler zijn dan 1 in 40 voor een aanzienlijke lengte, zelfs niet minder dan 40 lbs. per yard met 2,150 stalen sleepers per mijl.<br>Een Duitsche firma, die verschillende lichte spoorwegen in Oost-Pruisen met uitnemende resultaten heeft aangelegd, heeft mij vele kostbare inlichtingen gegeven over het onderwerp van het bouwen van lichte spoorwegen. Die firma berekent dat de kosten van zulk een permanente weg met 40 lbs. rails omtrent £1,000 per mijl zal kosten, afgeleverd in een der havens van de Kolonie. Als wij daarbij £350 per mijl voegen voor het leggen van den weg, en het voorzien er van met ballast krijgen wij een totaal per mijl van £1,350. De derde belangrijke uitgave in de kosten van een „kleine spoorweg” is die voor bruggen en overgangen.<br>De rivieren in deze Kolonie te worden overbrugd, hebben dikwijls zeer hooge wallen, en zijn onderhevig aan sterke overstroomingen, en in zekere tijden rijzen en vallen zij zeer snel. In de gevallen van vele rivieren zou het verstandig zijn om, inplaats van een brug met diepe fondamenten aan te leggen, die nog bovendien vele voeten hooger moet zijn dan de hoogst bekende overstrooming, dwars over de rivier te gaan met een muur van metsel- of concreetwerk. In zulk een geval mag de communicatie een paar dagen lang, nu en dan gestoord worden, maar dit is van minder belang in verband met het feit dat men duizenden van ponden zou sparen, vooral als er niet zeer veel vervoer over de lijn is. Waar het eenigszins kan, behoort zulk een muur zoodanig te worden gebouwd, dat het als een dam kan gebruikt worden, hetzij voor besproeiing of voor het drenken van vee. Dit is reeds in twee of drie gevallen gedaan, b.v. te Grahamstown, waar door de spoordijk een uitmuntende dam gemaakt wordt. Waar bruggen absoluut noodzakelijk zijn, behooren dezelfde soort gebruikt te worden, die thans in zwang zijn bij de militaire werken op het vaste land van Europa, n.l. het Lübbeke systeem, dat gemakkelijk uitelkander te nemen is, en even gemakkelijk weder opgericht kan worden. Deze bruggen werden ook aanbevolen door de ingenieurs die de Duitsch Oost-Afrika centrale spoorweg hebben opgemeten. Hoewel bruggen een zware post zijn in de onkosten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen behooren hunne kosten voor een 2 voet breede spoorweglijn geen £500 per mijl te boven te gaan. Als wij nu hierbij £400 per mijl voegen voor rollend materiaal, staties, gebouwen en andere benoodigdheden, dan komen wij tot het resultaat, dat een mijl van 2 voet breede spoorweg met 40 lbs. rails niet meer behoort te kosten dan £2,550. En dit is een zeer hooge berekening, die alleen onder zeer bijzondere omstandigheden zal behoeven overschreden te worden. Wij hebben op het oogenblik in Zuid-Afrika de Beira-spoorweg, ter breedte van 2 voet, en de Namaqua-spoorweg ter breedte van 2 voet 6 duim, maar hoewel ik de bestuurders van die lijnen heb verzocht om informatie omtrent de kosten van aanleg en bewerking, heb ik daaromtrent geen antwoord ontvangen. Uit de getuigenis afgelegd voor de commissie aangesteld om aan het Koloniale gouvernement rapport te doen aangaande lichte spoorwegen, blijkt het echter dat een lijn als die van Beira voor £2,000 per mijl kan worden gebouwd.<br>De ed. heer J X Merriman zeide gedurende de laatste zitting in het parlement, dat de Namaqualand spoorw. een succes was. De helft er van gaat door zeer zwaar terrein, de andere helft over een gemakkelijke streek. Het werd oorspronkelijk gebouwd tegen £1,400, maar later herlegde men de lijn met zwaardere spoorwegstaven, zoodat de tegenwoordige kosten £2,550 per mijl bedragen. Natuurlijk kan men de kosten van lichte spoorwegen in Europa niet gebruiken als eene maatstaf voor de Kolonie. De reeds te voren gemelde commissie door de Kaapsche regeering aangesteld, schatte de kosten van een „kleinen spoorweg” tegen tusschen £2,000 en £3,000.<br>Wij moeten thans overgaan om een schatting te maken wat de waarschijnlijke verdiensten van eene „kleine spoorweg” in de Kolonie zouden zijn en daartoe is het noodig na te gaan wat de tegenwoordige lijnen verdienen. De grove verdiensten van de Kaapsche regeerings-spoorwegen in 1897, waren volgens verslag van den algemeenen bestuurder, £1,621 per geopende mijl, maar veel van deze som werd verdiend op doorvervoer. Als wij naar de taklijnen zien, '''dan bevinden wij dat de Malmesbury lijn £460 per mijl verdiende''', de Aliwal Noord tak £825, de Graaff-Reinet lijn £453 en de Grahamstown tak £638. De grove verdiensten van de nieuwe Cape Central Railway, die een ontwikkelings-tak is van Worcester naar Ashton bedragen niet minder dan £445 per jaar. '''Al de takken der Kaapsche spoorwegen toonen met uitzondering van de Malmesbury tak, een groote vermeerdering van verdiensten aan.''' Alles in aanmerking genomen, kan er geen twijfel bestaan of de nieuwe aan te leggen lijnen kunnen van het begin af aan op een verdienste van £200 per mijl rekenen, die de tegenwoordige vermeerdering in de verdiensten der bestaande takken in aanmerking nemende, langzaam hooger zal worden en binnen 5 jaar na hun aanleg £300 per mijl zal kunnen bedragen. Allen die zorgvuldig de ontwikkeling van het spoorwegsysteem in de Kolonie hebben nagegaan, zullen moeten erkennen dat dit een zeer gematigde berekening is.<br>De kosten van bewerken hangen van zoo veel dingen af en verschillen zoodanig, dat het onmogelijk is om met eenige nauwkeurigheid te zeggen wat zij voor een „kleinen spoorweg” in de Kolonie zullen bedragen, zonder bekend te zijn met de lengte, de hoeveelheid goederen te worden vervoerd, de bochten en de hellingen. Zij zullen echter heel wat minder zijn dan die der tegenwoordige lijnen. '''In 1897 waren de werkonkosten op de Malmesbury lijn 6s. per treinmijl''', terwijl die op de Graaff-Reinet lijn slechts 3s. 5d. per treinmijl beliepen.<br>De heer Mackay, in zijn boek over „Lichte spoorwegen” zegt, dat de werk-onkosten op lichte lijnen in de Kolonie geen 2s. 6d. per mijl behooren te boven te gaan, met een treindienst van 1,200 treinmijlen per mijl per jaar, en dit meent twee treinen per dag, heen en weer. De Nieuwe Kaapsche Centrale spoorweg heeft een treindienst van omtrent 1,300 mijlen per geopende mijl, en de werkonkosten bedroegen in 1896 3s. 6d. per mijl, en met meer betaalbare vrachten in evenredigheid tot het geheele gewicht der trein, zouden zij waarschijnlijk het bedrag van 2s. 6d. niet te boven gaan. In Europa bedragen de werkonkosten van sommige der kleine spoorwegen slechts 1s. per treinmijl, maar dan hebben zij een drie- of viermaal grooteren treindienst, dan een kleine spoorweg in de Kolonie kan hebben, zonder ledige spoorwagens te laten loopen. Er zijn echter zekere vaste bedragen in rekening te brengen, die steeds dezelfde blijven, of de traffiek veel of min is. Als wij de werkonkosten van kleine spoorwegen met één dagelijksche trein, heen en weer, op 3sh. 6d. per mijl stellen, dan behoeft zulk eene begrooting in de Kolonie zeker niet te buiten worden gegaan, behalve in zeer bijzondere gevallen, en met twee treinen per dag in elke richting behooren zij geen 2s. 6d. te boven te gaan. Dit is £158 per mijl per jaar, en is zeer hoog voor lijnen van 2 voet breedte.<br>Het is een der grootste misslagen die een land kan maken om dure lijnen te bouwen tegen hooge kosten, als de inkomsten van zulke lijnen te worden verkregen, de uitgaven niet rechtvaardigen. De kolonie Nieuw Zuid-Wales heeft 17 taklijnen met een mijllengte van 1,112 mijlen, en al deze lijnen, met uitzondering van twee hebben traffiek genoeg om de werkonkosten te betalen en nog iets voor renten over te houden, maar tengevolge van de zware onkosten van het aanleggen er van, verliest die Kolonie elk jaar omtrent £320,000 op die lijnen. In de Kaapkolonie zijn weinig taklijnen in staat om iets bij te dragen tot de renten op het kapitaal. Volgens het rapport van den algemeenen bestuurder voor 1897, '''verdiende de Malmesbury-lijn slechts £1 4s. 8d. percent'''; de Graaff-Reinet-lijn 6s. 3d. en de Grahamstown-lijn 18s. 5d. percent op het belegde kapitaal. Waren „lichte spoorwegen” in die gevallen gebouwd geweest, dan hadden ze waarschijnlijk niet alleen de volle rente op het kapitaal afgeworpen, maar de regeering in staat gesteld om de tarieven te verlagen ten gunste van de distrikten die zij behooren te ontwikkelen. '''De Malmesbury-lijn werd gebouwd voor £5,794 per mijl, en een „kleine spoorweg” zou gebouwd geweest zijn voor £2,500 per mijl, terwijl het dezelfde diensten zou hebben gedaan, en tegen de helft der kosten zou kunnen bewerkt worden. Terwijl de tegenwoordige lijn een zuivere winst van iets over 1 percent op het belegde kapitaal afwerpt, zou de kleine lijn met dezelfde verdiensten omtrent 11 percent winst hebben kunnen aantoonen, en dit is groot genoeg om de regeering in staat te stellen het tarief aanzienlijk te verminderen.'''</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> [[File:Report (IA reportrail00cape).pdf|duimnael|250px|regs|Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904), in opdrag van die Wetgewende Raad]] Op 19 April 1904 stel Cyril Alexander Owen-Lewis (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) in die Wetgewende Raad voor 'n komitee moet saamgestel word ter ondersoek van die smalspoor vanaf Kalabaskraal na Hopefield. Dit moet die boere die geleentheid bied om hul griewe te lug. Jacobus Arnoldus Combrink Graaff (LWR vir die Noordwestelike Provinsie) steun die voorstel. Hy sê daar heers groot ontevredenheid.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement, Wetgevende Raad, Dinsdag, 19 April, Spoorweg Kalabaskraal-Hopefield. 21 April, p. 3: De heer OWEN-LEWIS stelde voor: Dat een comité worde aangesteld om getuigenis in te winnen, om papieren te vragen en rapport te doen over de algemeene werking van de smalle spoorweg lijn van Kalabaskraal naar Hopefield. Het comité te bestaan uit de heeren Pyott, Smith, Graaff, Kol. Bayley, Ross, Barrable, I. J. van Zijl en den voorsteller.<br>De Voorsteller lichtte zijn motie toe en wilde den boeren in dat distrikt gelegenheid geven hun grieven betreffen-de dien spoorweg kenbaar te maken, vooral waar geklaagd werd over groote verliezen; ten gevolge van het overladen der goederen uit spoorwagens van een breeden spoorweg in die, loopende over dezen smallen spoorweg.<br>De ed. heer GRAAFF ondersteunde 't voorstel. Hij zei, dat er groote ontevredenheid in de zaak bestond.</ref> Op 26 Mei 1904 word die '''Verslag van die Gekose Komitee aangaande die Kalabaskraal-Hopefieldspoorlyn (1904)''', wat in opdrag van die Wetgewende Raad opgestel is, bespreek.<ref name="Owenverslag1904" /> Luidens die verslag is klagtes aangehoor van die verteenwoordigers vir die boere en handelaars van Darling en Hopefield, maar ook die getuienis van spoorwegbeamptes is ingewin. Die komitee doen die volgende voorstelle aan die hand:<ref name="Owenverslag1904" /> :(1) 'n Bevoegde amptenaar moet oor die hele lyn verantwoordelik wees, vir die beheer en bestuur daarvan.<ref name="Owenverslag1904" /> :(2) Die tariewe van die smalspoor moet verminder word, op een lyn met die tariewe wat op die hooflyn gevra word. Tans is die goederetarief dubbeld soveel as wat die hooflyn vra.<ref name="Owenverslag1904" /> :(3) Gedekte trokke, en plat trokke (tans in gebruik) moet met klappe voorsien word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(4) Geskikte oorlaai- en bergplek moet verskaf word. Skure moet gebou word vir die berging van goedere en produkte wat op die lyn vervoer word, asook 'n ruim goedereloods vir die oorlaai by Kalabaskraal.<ref name="Owenverslag1904" /> :(5) Die stasies moet omhein word; vee verniel die produkte wat daar by die stasie lê.<ref name="Owenverslag1904" /> :(6) Alle pogings moet aangewend word om die oorlaai van goedere te bespoedig en te vergemaklik, deur 'n bekwame voorman oor die spoorwegwerkers aan te stel.<ref name="Owenverslag1904" /> :(7) Die treindiens moet passasiers akkommodeer wat te Hopefield die vroeë trein vanaf Kalabaskraal na Kaapstad betyds wil haal. Fasiliteite op die eerste-, tweede- en derdeklaskompartemente behoort ook na behore verskaf te word.<ref name="Owenverslag1904" /> :(8) Elke voorsorgmaatreël moet getref word om bederfbare produkte in 'n ongeskonde toestand te hou by die versending en oorlaai; al hierdie op- en aflaaiwerk moet onder bekwame toesig geskied.<ref name="Owenverslag1904" /> Tydens die debat hoop Graaff (LWR) die regering bou nie gou weer smalspoorlyne nie; dit is duidelik wat 'n mislukking hierdie tipe spoorweë is.<ref name="Owenverslag1904">''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Parlement. Wetgevende Raad. 26 Mei. Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. 28 Mei, p. 3:De Ed. heer OWEN-LEWIS leidde het debat in op het rapport van het select comité op den Kalabaskraal-Hopefield Spoorweg. Hij zei, dat het comité in al de klachten tegen de werking van den spoorweg was getreden en lichtte daarop het rapport dat hieronder volgt toe.<br>Uw comité, het getuigenis genomen hebbende van de spoorweg beambten, die verantwoordelijk zijn voor de werking van de lijn, en gehoord hebbende het getuigenis van de vertegenwoordigers van de boeren en handelaars van Darling en Hopefield, wenscht de volgende suggesties te doen, dewelke, het meent, als er op gehandeld wordt, strekken mogen tot een meer bevredigende werking van den spoorweg, dan tot hiertoe is geschied.<br>(1) Dat een bevoegd ambtenaar in vollen last van de geheele lijn moet worden geplaatst en verantwoordelijk moet wezen voor 't beheer en 't bestuur daarvan.<br>(2) Dat de tarieven thans gevraagd op de smalle lijn verminderd moeten worden, opdat ze meer gelijkvormig zullen zijn met de tarieven die op de hoofdlijn gevorderd worden.<br>(3) Dat gedekte trucks moeten worden verschaft, en de platte trucks, welke thans in gebruik zijn met kanten moeten worden voorzien.<br>(4) Dat geschikte accommodatie en "sheds" gebouwd moeten worden voor het bergen van de produkten, die op de lijn vervoerd worden, en dat een ruime loods voor overlading te Kalabaskraal moet worden gebouwd.<br>(5) Dat de staties omheind moeten worden om vee te beletten de produkten die daar liggen, te vernielen.<br>(6) Dat alle pogingen moeten worden aangewend, om de wijze van overlading van goederen te verbeteren, door een zeer geschikt man aan 't hoofd der arbeiders te plaatsen.<br>(7) Dat de treindienst moet worden verbeterd en versneld en alsoo veranderd worden om passagiers van Hopefield in staat te stellen in tijd te zijn voor den vroegen trein van Kalabaskraal naar Kaapstad; en dat er eerste-, tweede- en derde klas compartimenten behooren verschaft te worden.<br>(8) Dat elke voorzorgsmaatregel moet worden genomen om bederfelijke produkten te behouden gedurende hun verzending en overlading, en om te zorgen dat al het op- en afladen dier produkten onder bekwaam toezicht zal geschieden.<br>(9) Ten slotte wenscht uw comité er op te wijzen dat bekwaam bestuur, verbeterde accommodatie voor overlading en berging, en een liberaler behandeling inzake de tarieven hoogst noodzakelijk zijn om de nadeelen te verminderen, die geleden worden door degenen, die gedwongen zijn gebruik te maken van een lijn, die in breedte verschilt van de hoofdlijn, waaraan ze verbonden is.<br>De Ed. heer WILMOT secondeerde de aanneming van het rapport. Spreker vond het met het oog op de Port Elizabeth-Avontuur lijn uitstekend dat men eerst het succes van andere smalspoorwegen zou nagaan. Het Ed. lid wilde weten of de tarieven thans op den smalspoorweg van kracht betalend waren of niet, en in het eerste geval, in hoeverre die konden worden verminderd.<br>De Ed. heer GRAAFF hoopte, dat de regeering niet spoedig weer smalle spoorwegen zou bouwen, nadat het soo duidelijk was gebleken welk een mislukking zoodanige spoorwegen waren.<br>De Ed. heer OWEN-LEWIS wees er op dat de tarieven op de smalspoorweglijnen veel hooger waren dan op den breeden spoorweg. Behalve dat was het nadeel van overlading zoo groot, dat de boeren hun produkten mijlen ver per wagen vervoerden. Als nu de tarieven werden verlaagd zou er zeker meer gebruik van de smalspoor lijnen worden gemaakt voor vervoer van goederen.<br>De Ed. heer MICHAU vroeg wat de tarieven der Kalabas Kraal lijn waren vergeleken met de taklijnen dezer kolonie.<br>De Ed. hr. OWEN-LEWIS antwoordde dat de vrachten op de smalspoor lijnen het dubbele waren van die op breede spoorlijnen van toepassing.<br>Het rapport werd daarop aangenomen.</ref> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Hopefield word gekniehalter === Die stoomtrein het die eerste paar jaar vanaf Kalabaskraal na Hopefield geloop op Maandae, Woensdae en Vrydae, en vanaf Hopefield teruggekeer op Dinsdae, Donderdae en Saterdae. Vanaf 1906 loop 'n nuwe petrolwa (bykomend vir passasiers) ook op Dinsdae, Donderdae en Saterdae vanaf Kalabaskraal na Hopefield, en loop dieselfde dag weer terug.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Dit maak nou sin hoekom sekere vragtreine van buite (met goedere bestem vir Hopefield) by Kalabaskraal tot 24 uur moes wag. Tydens die parlementsitting van 1903 het [[F.S. Malan]] (LWV van Malmesbury) herhaaldelik{{voetnota|30 Junie, 14 Julie, 15 Julie, en 16 Julie 1903}} vir syfers van die Kommissaris van Openbare Werke gevra m.b.t. die hoeveelheid vrag wat vervoer word, asook die opbrengs en uitgawes per myl per maand van die Kalabaskraal—Hopefield-smalspoor, vergeleke met dié van die Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledonlyn.<ref name="Parlement30Junie1903" /> 'n Mens moet in gedagte hou die opening was op 'n Saterdag (28 Februarie 1903), maar die finansiële en operasionele syfers op die boeke het die 2de Maart 1903 begin, die Maandag.<ref name="1903statistiek" /> Onthou egter, die Eendekuilspoor is 15 November 1902 geopen — 3 maande en 13 dae voorsprong. Dit is nog voordat mens die klimaat, oesopbrengs, ens. inreken. Die faktore is legio. Die syfers word vernaamlik toegeskryf aan die oorlaai van die goedere by Kalabaskraal. Meer goedere word in die eerste maand vervoer as in die tweede, en die opbrengs is minder. In hierdie twee eerste maande gesamentlik was die uitgawes meer as die inkomste. Gedurende hierdie eerste twee maande is 1 677 Britse ton vervoer, wat £35 per myl kos. Kortom: die vervoerkoste per 100 Britse ton per maand was £2 1 sjieling 9 pennies.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Kalabaskraal – Hopefieldlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Maart | valign="top" |902 | valign="top" |16 | valign="top" |0 | valign="top" |0 | valign="top" |18 | valign="top" |4 | valign="top" |3 |- | valign="top" |April | valign="top" |775 | valign="top" |17 | valign="top" |8 | valign="top" |6 | valign="top" |16 | valign="top" |16 | valign="top" |7 |} Die eerste 4 maande van die jaar van die Malmesbury-Eendekuillyn lyk so:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Malmesbury – Eendekuillyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |1 655 | valign="top" |23 | valign="top" |2 | valign="top" |3 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |3 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |1 709 | valign="top" |28 | valign="top" |5 | valign="top" |0 | valign="top" |21 | valign="top" |19 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |2 360 | valign="top" |39 | valign="top" |6 | valign="top" |3 | valign="top" |30 | valign="top" |19 | valign="top" |6 |- | valign="top" |April | valign="top" |1 895 | valign="top" |34 | valign="top" |13 | valign="top" |6 | valign="top" |21 | valign="top" |1 | valign="top" |0 |} Hierdie syfers toon 'n merkbare vooruitgang op hierdie lyn. Die hoeveelheid in Maart vervoer is wel hoër as in April, maar April toon steeds 'n vermeerdering vergeleke met Januarie en Februarie. Vergelyk mens nou hierdie syfers met dé van Kalabaskraal, dan het die Eendekuillyn meer as dubbel soveel vervoer as die smalspoorlyn. Die Eendekuillyn se bedryfsuitgawes is minder as sy inkomste. In April was die opbrengs meer as 'n derde hoër as die uitgawe. Duur hierdie verbetering voort, kan die vervoertarief verlaag word.<ref name="1903statistiek" /> Word dieselfde twee maande van Malmesbury-Eendekuil vergelyk met die Kalabaskraal-Hopefieldlyn, naamlik Maart en April, dan is 4 255 Britse ton vervoer, en die vervoerkoste per myl bedra £52. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste slegs £1 4 sjielings vergeleke met die £2 1 sjieling en 9 pennies op de Kalabaskraallyn.<ref name="1903statistiek" /> Die Sir Lowryspas-Caledonlyn lyk selfs beter as die Eendekuillyn. Caledon se spoor is Vrydag, 1 Augustus 1902 geopen. 'n Voorsprong van 3 maande en 2 weke voor Malmesbury-Eendekuillyn, en byna 7 maande voor die Kalabaskraal-Hopefieldlyn. Verder kon die spoorwegdepartement nie daarin slaag om genoeg trokke vir die Moorreesburg en Malmesbury te verskaf om al die hooi en graan te vervoer nie. Die klagtes van Malmesbury was ernstig.<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="8" valign="top" |<center>Sir Lowryspas – Caledonlyn<center> |- | rowspan="2" valign="top" |1903 | rowspan="2" valign="top" |Britse ton vervoer | colspan="3" valign="top" |Opbrengs per myl | colspan="3" valign="top" |Uitgawes per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Januarie | valign="top" |2 739 | valign="top" |54 | valign="top" |2 | valign="top" |8 | valign="top" |44 | valign="top" |8 | valign="top" |6 |- | valign="top" |Februarie | valign="top" |4 585 | valign="top" |66 | valign="top" |13 | valign="top" |1 | valign="top" |44 | valign="top" |2 | valign="top" |8 |- | valign="top" |Maart | valign="top" |4 322 | valign="top" |58 | valign="top" |0 | valign="top" |5 | valign="top" |39 | valign="top" |18 | valign="top" |1 |- | valign="top" |April | valign="top" |3 852 | valign="top" |58 | valign="top" |10 | valign="top" |5 | valign="top" |48 | valign="top" |19 | valign="top" |7 |} Hoe dan ook, dit val op by Caledon hoe die syfers in Februarie hoog is ten opsigte van die vervoer en opbrengs, maar die tonnemaat val soos 'n baksteen in April. Minder ton as in Februarie en Maart word vervoer, maar sy uitgawes skiet op na die hoogste vlak. Dit word toegeskryf aan twee moontlike redes: uitgawes wat in Januarie en Februarie aangegaan is wat verreken word (suiwer boekhoudkundig van aard) en die feit dat Caledon elke dag 'n trein laat loop het, terwyl Hopefield en die Eendekuil tevrede moet wees met 'n trein slegs drie maal per week.<ref name="1903statistiek" /> Word die bedryfskostes ingereken vir Maart en April 1903, het die Caledonlyn 8 174 Britse ton vervoer, teen 'n uitgawe van £88 17 sjielings en 8 pennies. Gereken teen 100 Britse ton per myl was die onkoste £1 1 sjieling en 9 pennies, dus slegs 2 sjielings en 3 pennies minder as op die Eendekuillyn.<ref name="1903statistiek" /> Nou kan al die syfers vir Maart en April 1903 van die drie spoorlyne vergelyk word:<ref name="1903statistiek" /> {| class="wikitable" | colspan="4" valign="top" |<center>Onkoste per Britse ton per myl<center><center>(Maart & April 1903)<center> |- | rowspan="2" valign="top" | | colspan="3" valign="top" |per 100 Britse ton per myl |- | valign="top" |'''£''' | valign="top" |s. | valign="top" |d. |- | valign="top" |Kalabaskraal (smal) | valign="top" |2 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |- | valign="top" |Eendekuil | valign="top" |1 | valign="top" |4 | valign="top" |0 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |1 | valign="top" |1 | valign="top" |9 |} Tot dusver toon die bedryfskostes vanaf Kalabaskraal na Hopefield byna die helfte meer as die genoemde Kaapse spoor (3 voet, 6 duim). Maar weer - die Hopefieldlyn het pas geopen, daar is 'n paar goedjies wat nog nie heeltemal funksioneer soos die moet nie. ''De Zuid-Afrikaan'' beskou egter die verskil te groot om weggeredeneer te word. Die verkoopsargument dat die smalspoor se bedryfskoste veel minder sal wees as die Kaapse spoor is nou deur die bovermelde syfers 'n finale nekslag toegedien. Die koerantleser moet ook nie vergeet, aldus die koerant, dat die Kalabaskraallyn oor 'n gelyke terrein loop nie, en dat dit sout van die panne tussen Darling en Hopefield is wat vervoer word nie. {{voetnota|''De Zuid-Afrikaan'' vergeet wel gerieflik Maart en April raak ook koeler op die soutpanne. Die koerant kon ook meer gefokus het op die ligter vrag by Caledon in Aprilmaand, maar hoër opbrengs per myl, wat hoogs waarskynlik Paasnaweekpassasiers kon wees. Skoolkwartale was STRENG volgens die Britse stelsel; dit het selfs die Kaapse seisoene en oestyd regeer.}} Maart en April is volgens die koerant egter geensins die beste maande van die jaar vir 'n graanproduserende distrik nie - hier bedoelende nou die distrikte rondom die Malmesbury-Eendekuillyn. Desember, Januarie en Februarie kan mens in hierdie streke 'n enorme toevloei verwag.<ref name="1903statistiek">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. De Kalabaskraal - Hopefield spoorweg. 1 Augustus, p. 4:In antwoord op een motie van een der leden voor Malmesbury, heeft de commissaris van publieke werken een opgaaf op de tafel van het huis gelegd aantoonende de hoeveelheid vervoerd, de opbrengst en de uitgaaf per mijl per maand van het Kalabaskraal—Hopefield smalspoor, vergeleken met die van Malmesbury—Eendekuil en Sir Lowry Pas—Caledon. Daar deze opgaaf van belang is geven wij de volgende cijfers daaruit: De Kalabaskraal lijn werd slechts geopend op 2 Maart 1903. De opgaaf is:<br>[tabel]<br>Wij veronderstellen dat de onkosten van overpakken te Kalabaskraal in deze opgaaf begrepen zijn. Men ziet het, in de eerste maand werd meer vervoerd dan in de tweede, doch de opbrengst was minder. Voor deze twee eerste maanden was de uitgaaf grooter dan de inkomsten. Gedurende deze twee maanden werden 1677 ton vervoerd, kostende £35 per mijl. Of met andere woorden de vervoer-kosten per 100 ton per maand waren £2 1s. 9d. Wij zullen dit cijfer later vergelijken met dat van Eendekuil en Caledon.<br>Voor de eerste 4 maanden des jaars is de opgaaf voor de Eendekuillijn:<br>[tabel]<br>Deze cijfers toonen dat er een merkbare vooruitgang is op deze lijn. De hoeveelheid die vervoerd werd was wel in Maart hooger dan in April, maar April toont een goede vermeerdering boven Januari en Februari. Als men deze cijfers vergelijkt met die van Kalabaskraal, dan ziet men dat de Eendekuillijn meer dan tweemaal zooveel heeft vervoerd als de smalspoorlijn. Maar dan is er een ander punt van belang, waarop wij wenschen te wijzen, namelijk dat de uitgaaf op deze lijn minder is dan de opbrengst. Met andere woorden deze lijn betaalt meer dan haar werk-onkosten. Neen, nog meer, voor de maand April was de opbrengst meer dan één derde hooger dan de uitgaaf. Als deze verbetering blijft voortduren, en wij zien hoegenaamd geen reden waarom dit niet zal geschieden, dan is de dag niet meer veraf, dat het vervoertarief op deze lijn verlaagd zal kunnen worden tot het gewone op onze gouvernements spoorwegen. Zooals bekend is het tarief thans gelijk aan dat van de Kaapsche Centrale Spoorweg Maatschappij van Worcester naar Riversdal.<br>Laten wij nu zien wat de uitgaaf op de Eendekuillijn per 100 ton per mijl was voor dezelfde twee maanden, als die welke we voor Kalabaskraal hebben, namelijk Maart en April. Men vervoerde 4255 ton en de vervoerkosten per mijl waren £52. Dus gerekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten slechts £1 4s. vergeleken met £2 1s. 9d. op de Kalabaskraallijn. Een merkwaardig resultaat!<br>Wij komen nu tot de opgaaf van de Caledon lijn van Sir Lowry's Pas:<br>[tabel]<br>Men ziet het, de cijfers voor deze lijn zijn nog beter dan die voor Eendekuil. Maar daarbij moet men niet uit het oog verliezen, dat de Caledonlijn veel langer in werking is dan de Eendekuillijn, en dat het spoorwegdepartement niet in staat was om aan Moorreesburg en Malmesbury genoeg trucks te verschaffen voor het vervoeren van al het hooi en graan. Het is te hopen dat het in dit opzicht in de toekomst beter zal gaan. De klachten van Malmesbury waren gegrond en ernstig.<br>Maar wij keeren terug tot de opgaaf voor de Caledonlijn. Men zal zien dat Februari boven aan staat wat betreft de hoeveelheid vervoerd en de opbrengst, maar dat April de hoogste uitgaaf draagt. Het kan zijn dat dit te wijten is aan het feit dat uitgaven die feitelijk reeds in de vorige maanden aangegaan werden eerst in April uitbetaald werden. Hoe het zij, het is niet gemakkelijk altijd precies te zeggen in welke maand een uitgaaf gerekend moet worden, en daarom behoeft men niet te veel van dit feit te maken. Vergeleken met Kalabaskraal werd op deze lijn (Caledon) vijfmaal zooveel vervoerd als eerstgenoemde. Caledon heeft echter dagelijks een trein, terwijl Hopefield zich tevreden moet stellen met een trein slechts driemaal per week, evenals Eendekuil.<br>Met het doel tot een vergelijking te komen, nemen wij de cijfers voor Maart en April ook hier afzonderlijk. Op de Caledonlijn werd vervoerd voor deze twee maanden 8174 ton, tegen een uitgaaf van £88 17s. 8d. Berekend tegen 100 ton per mijl waren de onkosten £1 1s. 9d.; dus slechts 2s. 3d. minder dan op de Eendekuillijn.<br>Als wij nu de onkosten per 100 ton per mijl voor de maanden Maart en April, op de drie hier genoemde lijnen naast elkaar plaatsen, dan vindt men:<br>[tabel]<br>Wat toonen deze cijfers? Dat de werkonkosten van het smalspoor van Kalabaskraal naar Hopefield bijna de helft meer zijn dan op de genoemde breede sporen. Weliswaar is de vergelijking met de twee eerste maanden na de opening van de Kalabaskraal lijn en kan worden ingebracht, dat deze lijn nog niet geheel in werkende orde was, en dat de uitgaaf daarom naar evenredigheid grooter was dan wat ze later zal zijn. Tot op een zekere hoogte is dit argument gegrond, maar het verschil is toch te groot om op die wijze weggeredeneerd te worden.Het grootste voordeel, waarop de voorstanders van het smalspoor gedurig wijzen, is dat de werkonkosten daarvan veel minder zijn dan die van het breedspoor. Dit argument is den bodem in geslagen door de cijfers die wij aangehaald hebben. En dan moet men niet vergeten, dat de Kalabaskraal lijn over een effen terrein loopt, en dat men het zout van de pannen tusschen Darling en Hopefield te vervoeren had. Wat betreft de Malmesbury—Eendekuil lijn moeten wij er op wijzen, dat Maart en April geenszins de beste maanden van het jaar zijn voor een graan produceerend distrikt. In de maanden December, Januari en Februari kan men verwachten dat het vervoer op deze lijn veel meer zal zijn.In de spoorwegbill, die thans voor het select comité is, wordt voorgesteld om verschillende 2 voet spoorlijnen, die nog moeten worden gebouwd, te veranderen in 3½ voet lijnen. De Aliwal Noord—Barkly Oost lijn blijft volgens deze bill echter onveranderd. Wij vertrouwen dat de leden van het select comité en het parlement zelf hun aandacht zullen wijden aan deze zaak en de les van Kalabaskraal niet uit het oog zullen verliezen.</ref> Al was die vragversending ondergemiddeld, was die passasiersgetalle vir daardie tyd groot, gemiddeld 40 passasiers per trein. Vanaf die (boekhoudings)opening in Maart 1903 tot die einde van 1903 het die passasiers (£2 357) eintlik half die wa deur die drif getrek. Amper net soveel as dié wat uit goedere en grondstowwe (£2 425) ingevorder is. Hierdie twee bedrae is verder aangevul deur die versending van pakkies (£345), die vervoer van perde, honde en voertuie (£118), lewende hawe (soos vee) (£121), en die Poswese vir die vervoer van briewe (£358). Die laaste £163 het niks met vervoer te make nie, maar is verkry uit die verhuring van die spoorweggeboue en die gebruik van die telegraaf. Teenoor hierdie totale inkomste van £5 887 het die bedryfsuitgawes egter £6 465 beloop.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Teen 1905 het die Hopefield-lyn se finansiële posisie aansienlik verbeter, met ’n totale inkomste van £7 391 vir die jaar. Voorheen was passasiers die groot melkkoei; nou het goedereverkeer £3 259 (44,1% van die totale inkomste) ingebring, terwyl passasiers £2 539 (34,3%) betaal het. Hierdie goeie vertoning het die Kaapse Parlement oortuig om hul vroeëre beplanning te wysig: die aanvanklike bewilliging van £85 000 vir 'n verlenging slegs tot by Vredenburg is gekanselleer; in 1906 is 'n groter bedrag (£87 000) 'geoormerk' om 'n heelwat langer spoorlyn ''via'' Vredenburg na Hoedjiesbaai (Saldanha) te bou.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> 'n Mens moet egter onthou: Kalabaskraal was nooit, soos Port Elizabeth (waar die Avontuur-smalspoorlyn eindig) 'n '''verbruikersentrum''' of eindhawe nie; dit was gewoon 'n oorlaaistasie waar hoë hanteerkoste en die konstante handearbeid om die vrag oor te pak, die lyn se ekonomiese groei en lewensvatbaarheid permanent aan bande gelê het. Die lyn is ook nie tot die 1970's (Yskor) verder verleng nie. 'n Vernietigende verslag van die Kaapse Regeringspoorweë se Hoofingenieur verduidelik: Klein-Namaqualand is deur diep oos-wes-klowe verskeur. Dit, en die £1,5 miljoen sterling wat so 'n spoorlyn sou kos. Te min landbouprodukte en handel kon so 'n onderneming regverdig en die uitbreidingsplanne is laat vaar. Afgeleë dorpe soos Nieuwe Rust (Nuwerus) en Garies moes maar van hawens soos Doringbaai en Hondeklipbaai gebruik maak.<ref name="Moir1963Hopefieldopening" /> Die beloofde verlenging van die Hopefield-spoorlyn na Saldanhabaai is reeds in 1906 goedgekeur, maar boere moes jare lank wag. Om die oorspronklike infrastruktuur van die Kalabaskraal-Hopefield-lyn in 1910 na 'n breër Kaapse spoor om te skakel (spoorstawe, dwarslêers en brûe inbegrepe) sou £50 000 gekos het. Met daardie klas geld kon liewer met 'n langer 2 vt.-lyn vir eers gewoeker word, is gemeen. Die smalspoorstawe is egter - heel toekomsgerig - by die nuwe verlenging op grondwerke en dwarslêers gelê wat vir die Kaapse spoor bedoel was.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die kostesamestelling lyk so:<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> :Kalabaskraal tot by Hopefield (48 myl): £115 993 :Verlenging Hopefield tot by Hoedjiesbaai (44 myl): £87 640 :Totaal Kalabaskraal tot by Saldanha (92 myl): £203 633 Die omskakeling van die Hopefield-taklyn na 'n breëspoorlyn is weens hierdie hoë kosteberekening eers uitgestel, wat beteken die streek moes voorlopig met aangepaste smalspoorverlengings klaarkom. Al het die Kaapse Regering die smalspoorlyn as 'n ekonomiese sukses vir die koringstreek beskou, was die kapasiteit daarvan uiteindelik ontoereikend vir langtermynontwikkeling.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Augustus 1911 word die verlenging tot by Bergrivier in gebruik geneem. Nog 'n lokomotief word by die oorspronklike drie Moguls gevoeg wat nou al 8 jaar diens doen op die Kalabaskraal-Hopefield-lyn. Ses maande vandat die Bergrivierstasie in gebruik geneem is, het Kalabaskraalstasie 1 800 Britse ton goedere hanteer, asook 120 trokke vol lewende hawe per maand. In Januariemaand 1911 het 852 passasiers hul sitplek ingeneem.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In Januarie 1912 styg die syfers na 3 324 Britse ton goedere, 142 trokke lewende hawe en 1 273 passasiers.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Februarie 1913 is die spoor tot by Hoedjiesbaai voltooi. Die lyn word op 4 Maart 1913 geopen. Voortaan staan die lyn bekend as die Saldanha-taklyn. Saldanhabaai se waterbronne was egter vir treine ongeskik; water moes by Bergrivier volgetap en in spesiale waterwaens saamgeneem word vir 'n retoerrit. Slegs die stasies by Kalabaskraal, Darling, Hopefield, Bergrivier, Langebaanweg, Vredenburg en Saldanha (Hoedjiesbaai) is beman en met telefone toegerus.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer. Die Hopefield-lyn ('''let wel''': nie meer 48 myl nie, maar '''92 myl''') se syfers word egter in die skadu gestel:<ref name="oes1915">[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" |Graan<br>(Britse ton) | valign="top" |Voer<br>(Britse ton) |- | valign="top" |Malmesbury-Moorreesburg | valign="top" |26 638 | valign="top" |33 915 |- | valign="top" |Hopefield | valign="top" |6 870 | valign="top" |987 |- | valign="top" |Caledon | valign="top" |23 518 | valign="top" |130 |} Laat Moorreesburg en Kalabaskraal sommer ook met die Overberg vergelyk word. [[Lêer:Overberg_railway_line_map.svg|duimnael|450px|regs|Die Overberg-spoorlyn waarmee Moorreesburg en Kalabaskraal se koring- en hawervrag vergelyk word<br><small>(Erkenning:Htonl)</small>]] Omtrent so 9 maande ná die opening van die Caledonlyn op 1 Augustus 1902, het Bredasdorp op 7 Mei 1903 reeds sy eerste deputasie na die Kommissaris van Openbare Werke gestuur om die spoorlyn te verleng.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Gemengd Nieuws. 7 Mei, p. 4: Een correspondent van Bredasdorp telegrafeerde eergisteren het volgende: heeren: H.H. van Breda, J.D. Albertijn en John Taljaard, vertrok heden morgen van hier ten einde bij den Commissaris van Publieke Werken op den 7den dezer hun opwachting te maken in verband met spoorwegverlenging van Caledon naar Bredasdorp.</ref> Daar het absoluut niks van gekom nie. Eers toe die Wet No. 33 van 1911 bekragtig is ('''ná Uniewording'''), begin dinge werklik vorder: Caledon verleng na Rietpoel (wat 5 Januarie 1914 open). Drie maande later verleng Rietpoel tot by Klipdale; laasgenoemde is 6 April 1914 geopen.<ref name="verslag1919">[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/CMw1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=caledon+rietpoel&pg=PR16&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of the South African Railways and Harbours. 1919. Dates of Opening and Mileages of Lines. Pretoria: Government Printing and Stationary Office, pp. xvi]</ref> Caledon en Bredasdorp het albei ook gretig van die Protemlyn gebruik gemaak,<ref name="oes1915" /> wat op sy beurt weer 30 Junie 1915 geopen het.<ref name="verslag1919" /><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=klipdale&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: Union No. 23 1913, 30th June 1915, Klipdale, Protem</ref> Bredasdorp moes maar eers 'n rukkie wag tot Wet No. 30 van 1922 bekragtig is.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Papers/oifFtQLvld8C?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp&printsec=frontcover Papers U.G. 1926. Pretoria: Government Printer], p. 159: | Union No. 30 1922 | 19th April 1922 | Klipdale | Bredasdorp</ref> Desember 1922 word begin met die aanbouwerk na Bredasdorp toe.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_South_African_Museum/whRAAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=bredasdorp+railway+1924&pg=RA4-PA10&printsec=frontcover Report of the Railways and Harbours Board for the Year ended 31st December 1922. 1923. Cape Town: Cape Times Ltd., Government Printers], p.10: ''Klipdale-Bredasdorp Railway.'' - Construction was begun in December. A temporary stores depot has been established at Klipdale and at the end of the year preparations were being made to start culverts and bridge work.</ref> Uiteindelik is die terminus op 19 April 1924 op Bredasdorp geopen, waar dit vandag nog is.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/2EowAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp+railway+1924+opened&dq=bredasdorp+railway+1924+opened&printsec=frontcover Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1922. Cape Town: Government Printers], p. 18: Between October, 1923, and 4th [?] November, 1924, the following lines were opened for the conveyance of public traffic on the dates specified: [...] Klipdale to Bredasdorp 24¾ miles, 19th April, 1924.</ref> Hier kan Moorreesburg, Kalabaskraal en die smalspoor vergelyk word met die vernaamste stasies in die Overberg, Piquetberg, Malmesbury, e.a.:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Grain_Elevators_for_Union_of_South_Afric/5c80AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA64&printsec=frontcover Philip, WM. 1919. Grain Elevators for Union of South Africa. Pretoria: Government Printers, p. 23]</ref> {| class="wikitable" | valign="top" | | valign="top" | | colspan="4" valign="top" |<center>Koring en hawer (Britse ton)<center> |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |<center>'''1916'''<center> | valign="top" |<center>'''1917'''<center> | valign="top" |<center>'''1918'''<center> | valign="top" |'''Nege maande;<br>eindig 30 September 1919''' |- | valign="top" |Klipdale<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |8 885 | valign="top" |11 760 | valign="top" |13 605 | valign="top" |6 838 |- | valign="top" |'''Moorreesburg''' | valign="top" | | valign="top" |10 211 | valign="top" |11 352 | valign="top" |10 464 | valign="top" |4 961 |- | valign="top" |'''Kalabaskraal''' | valign="top" | | valign="top" |696 | valign="top" |863 | valign="top" |1 230 | rowspan="2" valign="top" | 606 |- | valign="top" | | valign="top" |'''Uit die smalspoor''' | valign="top" |6 717 | valign="top" |9 028 | valign="top" |8 925 |- | valign="top" |Malmesbury | valign="top" | | valign="top" |6 796 | valign="top" |5 521 | valign="top" |10 585 | valign="top" |4 110 |- | valign="top" |Caledon<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |7 582 | valign="top" |7 392 | valign="top" |7 030 | valign="top" |5 315 |- | valign="top" |Rietpoel<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |5 209 | valign="top" |5 832 | valign="top" |6 952 | valign="top" |3 588 |- | valign="top" |Protem<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |1 941 | valign="top" |4 245 | valign="top" |7 428 | valign="top" |4 480 |- | valign="top" |Piquetberg | valign="top" | | valign="top" |4 857 | valign="top" |5 098 | valign="top" |6 139 | valign="top" |4 232 |- | valign="top" |Maseru | valign="top" | | valign="top" |2 960 | valign="top" |2 686 | valign="top" |4 477 | valign="top" |9 147 |- | valign="top" |Portervilleweg | valign="top" | | valign="top" |5 582 | valign="top" |3 815 | valign="top" |6 575 | valign="top" |3 064 |- | valign="top" |Krige<br>(''Overberg'') | valign="top" | | valign="top" |2 821 | valign="top" |3 769 | valign="top" |4 970 | valign="top" |2 314 |} [[Lêer:Bredasdorpterminus27032026.jpeg|duimnael|regs|Die Bredasdorpterminus (2026) is maar op 19 April 1924 eers geopen.]] Die feit dat Klipdale maar eers in 1914 geopen is, en reeds Moorreesburg in 1917 verbysteek, (maar ook die feit dat [[Bredasdorp]] eers baie laat in 1924 sy spoorlyn gekry het), laat mens die oorhaastigheid van die spoorlegging by Hopefield as ekonomiese stimulus bevraagteken.{{Voetnota|En om sake werklik tot die absurde te dryf - [[Hermanus]] het nooit 'n treinspoor geken nie.}} Verder is bogenoemde opname gemaak tydens en kort ná die afloop van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Die boere het vertroue in die stelsel gekry, omdat hulle weet daar is 'n mark vir hul goedere; die pryse is hoog en die spekulante kon nie koring vanuit die buiteland invoer nie, want die skepe vanuit oorsee kon nie vaar nie. Hierdie buitengewone tyd van voorspoed het as aansporing gedien. Gedurende die bloeitydperk het die boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling (toe die oorlog verby is) weer tot baie verliese meegebring het.<ref>Smal, J.G.C. Landboukoöperasie in Suid-Afrika tot 1933: Ontstaan, groeie en ekonomiese betekenis. 1958. Ongepubliseerde D. Comm.-proefskrif, Universiteit van Potchefstroom, p. 259: Na 'n tydperk van buitengewone voorspoed gedurende en nog twee jaar na die oorlog, het daar 'n prysdaling gekom wat die boeregemeenskap baie nadelig getref het. Gedurende die bloeitydperk het boere grond, vee, ens. teen baie hoë pryse aangekoop, waarna die daling in pryse baie verliese meegebring het. Die Sekretaris van Landbou sê dan ook: „Wijnboeren, mielieboeren, korenboeren, veeboeren, tabak- en katoenboeren, zij allen voelen de slapte zeer erg." Die uitvoer van landbouprodukte het ook vanaf £32,820,388 in 1919 tot £25,339,475 in 1920 gedaal, en behalwe die daling het die waarde van die landbouprodukte wat in die Unie verbruik is ook gedaal. Die daling in die pryse van landbouprodukte het noodwendig die koöperasies ook ten nouste geraak, maar daar sal later in die Afdeling daarop ingegaan word.</ref> Teen die jaar 1924-1925: Die grootste vrag koring is vanaf Moorreesburg verspoor: 13 735 Britse ton is hiervandaan weggestuur. Bredasdorp beklee die tweede plek met 5 800 ton; Klipdale derde plek met 4 450 ton, terwyl Piquetberg 4 286 ton en Napier 1 465 ton verspoor het. Voorheen moes Bredasdorp en Napier hul koring spesiaal na Klipdale toe gebring het. Teen 1925-1926 is Moorreesburg weer die voorloper: 13 039 Britse ton. Rietpoel is tweede met 6 659 ton, Piquetberg is derde met 6 516 ton en Bredasdorp is vierde met 5 216 ton.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Annual_Report_of_the_General_Manager/3vNRAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=bredasdorp Annual Report of the General Manager of South African Railways and Harbours. 1925 (1926). Pretoria: Government Printers], p. 45: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Moorreesburg, which station railed 13,735 tons. Bredasdorp dealt with 5,800 tons and Klipdale 4,450 tons, while Piquetberg despatched 4,286 tons and Napier 1,465 tons. The traffic at Bredasdorp and Napier was formerly handled at Klipdale." / p. 52: The heaviest tonnage of wheat was despatched from Morreesburg, which station railed 13,039 tons; Rietpoel dealt with 6,659 tons, and Piquetberg 6,516 tons, while Bredasdorp handled 5,216 tons.</ref> Om terug te keer na die Hopefield-lyn:<br> In 1916 is 'n "Lawley"-stoomtrein sowel as 'n Klas B (afkomstig van die Avontuur-smalspoorlyn) toegevoeg. Die Saldanha-taklyn het teen November 1925 sewe lokomotiewe gehad - net voor die omskakeling begin het. Sewe lokomotiewe is nou totaal onversoenbaar met die Kaapse spoorbreedte (3 voet 6 duim).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die Saldanha-taklyn was finansieel nie volhoubaar of winsgewend genoeg nie. In Maart 1923 was die verlies £538, wat teen November 1923 versleg het tot 'n verlies van £1 296. Hierdie verliese was wel tipies vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë se destydse taklyne; uit 46 nasionale taklyne kon slegs 7 'n wins toon (dit het gewissel tussen £33 en £1 382).<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Begin November 1925 het die eerste spanne werkers opgedaag om die spoorwydte na die Kaapse spoorwydte te verbreed.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die ou Hopefield-lyn het ingrypende ingenieurswerk ondergaan. Spoorwalle moes verbreed word, deurgrawings moes oopgekap word, dwarslêers en spoorstawe moes vervang word, en sowel brûe as duikers moes versterk of heeltemal vervang word.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die opgraderingswerk by die Saldanha-verlenging was hier minimaal — die stawe is bloot gelig, verder uit mekaar geskuif en op dieselfde dwarslêers vasgebout.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde" /> Die omskakeling het net 'n rapsie meer as 'n jaar lank geduur. Die smalspoor is amptelik doodverklaar toe die eerste breëspoortrein op '''19 Desember 1926''' om 5 nm. by die Saldanhastasie ingetrek het.<ref name="Moir1963Hopefieldeinde">Moir, S.M. 1963. The Hopefield Line Grows Up. In: ''Twenty-four inches apart : the two-foot gauge railways of the Cape of Good Hope''. Lingfield : The Oakwood Press, pp. 69-76.</ref> Hopefield het eerstehands kennis gemaak met die [[Wet van die remmende voorsprong]]. === Nasleep === [[Lêer:Kalbaskraal_station.jpg|duimnael|350px|regs|Ekonomiese groei het geen plafon nodig nie: Kalbaskraalstasie (2017),waar Moorreesburg en Hopefield by mekaar aansluit.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, om verpakkingsmateriaal te maak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespook in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die personeel enkele kilometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleenthede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lag vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, in twyfel laat trek. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipaliteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipaliteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansier te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie: "Ontevrede inwoners het Vrydag 1 Julie aan ’n protesoptog op Moorreesburg deelgeneem en ’n memorandum van eise aan die burgemeester van Swartland-munisipaliteit (SM), Tijmen van Essen, en die waarnemende munisipale bestuurder, At Botha, oorhandig" [...] "Die eis vir 'n winkelsentrum: SM sê die munisipaliteit is nie ’n ontwikkelaar nie en dat 'n winkelsentrum die inisiatief van ’n privaat ontwikkelaar is wat in die heersende swak ekonomie nog nie kon realiseer nie. Weens SM se begerigheid om ’n winkelsentrum die lig te laat sien, is die ontwikkelaar by talle geleenthede bygestaan in sy pogings om ’n bereidwillige finansierder te bekom. Onlangs het ’n potensiële Chinese beleggingsgroep belangstelling getoon, maar is daar nog nie uitsluitsel verkry nie."</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Moorreesburg]] t1l98kv9hrfkun8w5z4xb81bg6m9qn8 0 461049 2908825 2908248 2026-06-02T12:42:51Z Sobaka 328 opruim 2908825 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] [[Lêer:Suid-Afrikaanse Kernwapenprogram.png|duimnael|Ki gegenereerde illustrasie van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram.]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970's momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein [[kernwapen]]arsenaal wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name=" IAEA 1993 ">International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> Die ontwikkeling van die program het oor verskillende fases plaasgevind, met elke fase wat deur spesifieke doelwitte gekenmerk is. ’n Kenmerkende aspek van die Suid-Afrikaanse program was die inkrementele aard daarvan. Gedurende die vroeë 1960’s het die fokus hoofsaaklik op die ontwikkeling van ’n kerninfrastruktuur geval. Teen die laat 1960’s en vroeë 1970’s het aandag verskuif na die ontwikkeling van ’n sogenaamde “vreedsame” kerntoestel vir moontlike mynboudoeleindes. Eers vanaf die middel 1970’s het die program ontwikkel tot die skepping van ’n militêre kernwapenvermoë.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.219) Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogs verrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die van die [[Atoomenergiekorporasie]] (AEK) van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde [[Vela-insident]], wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets deur [[Israel]] in die suidelike [[Indiese Oseaan]]. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens]] (NPT) aan te sluit. Dit het Suid-Afrika die eerste land gemaak wat selfontwikkelde kernwapens volledig afgetakel het.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> Internasionale ontleders het aangevoer dat Suid-Afrika se ervaring getoon het dat [[nasionale veiligheid]]sdoelwitte deur diplomatieke integrasie en [[Internasionale verhoudinge|internasionale samewerking]] bereik kan word, eerder as deur die besit van kernwapens. Die land se besluit om sy kernwapenvermoë af te skaf, het steun vir kernwapenvrye sones versterk, veral in [[Afrika]] deur die [[Verdrag van Pelindaba]].<ref>{{cite web |title=African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty (Pelindaba Treaty) |url=https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/nwfz/africa/ |publisher=United Nations}}</ref> In hierdie verband word die geskiedenis van Suid-Afrika se kernwapenproliferasie dikwels as ’n volledige kernwapen-lewensiklus beskryf: vanaf die vestiging van ’n kerninfrastruktuur en die ontwikkeling van ’n toestel vir sogenaamde “vreedsame” doeleindes, tot die skepping van ’n militêre afskrikvermoë, die aftakeling van die kernwapenprogram, en uiteindelik die aanvaarding van ’n aktiewe rol ter ondersteuning van internasionale nie-verspreidingsnorme. Hierdie ontwikkeling weerspieël die uiteindelike doelwit van die internasionale nie-verspreidingsregime ten opsigte van kernwapenstate.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.219) == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ook ’n belangrike rol gespeel, aangesien vooruitgang in die kernnavorsingsprogram geleidelik 'n tegniese vermoë geskep het wat later vir kernwapenontwikkeling aangewend kon word. Vanaf die middel-1970’s tot die middel-1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel-1970's het internasionale norme rakende die nieverspreiding van kernwapens sterker begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram geleidelik 'n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == [[Lêer:Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika.png|duimnael|KI gegenereerde voorstelling van die aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika.]] Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf ">Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010304004530/http://www.aec.co.za/strategy.htm |date= 4 Maart 2001 }}., (11 Mei 1999).</ref> [[Lêer:Splyting van kernreaksies.png|duimnael|[[Kernsplyting]], die grondslag van ‘n [[kettingreaksie]] wat sentraal is ten opsigte van die werking van ‘n [[kernwapen]].]] Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming oor tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes beskik het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> [[Lêer:Oak ridge Opleiding 1961.png|links|duimnael|Personeellede van die AER in opleiding in die VSA. Van links na regs is dr. S.J. du Toit (fisika), dr. J.W.L. de Villiers 9reaktoringenieurswese), W.H. Tabor (Oak Ridge, VSA), dr. L le Roux (chemie) en dr. W.L. Grant (ingenieurswese). Die oorspronklike foto is op 7 April 1961 in Oak Ridge geneem.<ref name=" Von Wielligh 2014 "/> (Fotos 8)]] In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as 90 Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Terselfdertyd is 'n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die [[Internasionale Atoomenergie-agentskap]] (IAEA) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die "Atoms for Peace"-program is daar in 1957 'n 50-jaarooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit.<ref name="Minty">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Ontstaan van die kernplofstofprogram== ===Vroeë kernnavorsing en uraanverryking=== [[Lêer:Uraanverrykingsproses.png|duimnael|Skematiese voorstelling van die uraanverrykingsproses vanaf natuurlike uraan (geel) tot verrykte uraan (rooi) en verarmde uraan (groen) in 'n gassentrifugeaanleg. Bron: World Nuclear Association.]] Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op die ontwikkeling van ’n proses vir uraanverryking wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens die vroeë sukses van die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die AER se aktiwiteite hoofsaaklik op uraanverryking gekonsentreer. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die ontwikkeling van ’n sogenaamde "vreedsame kernplofstof" as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> ===Die ontstaan van die “vreedsame kernplofstof”-idee=== In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Projek Ploegskare (Project Plowshare), 'n program vir vreedsame kernontploffings, aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “''Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie.''” ongepubliseer en ongedateer.</ref> Die konsep het verwys na die gebruik van kernontploffings vir siviele ingenieurs- en mynboudoeleindes, eerder as vir militêre gebruik. ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar kernploftoestelle moontlik vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n VP te steun, is geneem sonder dat sekere kwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang was, volledig ondersoek is. Geen omvattende koste- of implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die projek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie word deur sommige navorsers toegeskryf aan die "wetenskaplike kultuur" wat destyds binne die AER geheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Die VP-program en aanvanklike ondersoeke=== Die bou van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref name=" IAEA 1993 "/> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om voorlopige ondersoeke na die gebruik van "vreedsame kernontploffings" te onderneem.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het vervolgens teoretiese ondersoeke en literatuurstudies onderneem oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AER het later voorkeur gegee aan die ontwikkeling van die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo dié van implosietoestelle. Volgens latere ontledings het die voorkeur vir die kanontipe-ontwerp verband gehou met veiligheidsoorwegings, die afwesigheid van [[plutonium]] en die moontlikheid om die toestel in afsonderlike komponente te berg.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium was Suid-Afrika se tegnologiese en ekonomiese isolasie nog relatief beperk, en 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking was steeds moontlik. Uit vrees dat die ontwikkeling van 'n kerntoestel as 'n militêre kernwapenprogram geïnterpreteer kon word, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die program het die kodenaam VP ("vreedsame plofstof") ontvang.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) ===Samewerking met Somchem en vroeë tegniese ontwikkeling=== Omdat die AER destyds nie oor geskikte fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Somchem was 'n staatsbeheerde vervaardiger van plofstof en dryfmiddels. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanontipe kerntoestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, waarin ’n projektiel van nie-kernmateriaal gebruik is.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Die sukses van hierdie toetse het die AER in sy oordeel versterk dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> ===Regeringsgoedkeuring en politieke posisionering=== Vroeg in 1974 is ’n verslag voltooi waarin tot die gevolgtrekking gekom is dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik tegnies haalbaar was. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B. J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte vermoë om kernploftoestelle te vervaardig, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsfasiliteit.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER binne die beleidsraamwerk van die regering opgetree het, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word.<ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> ===Onsekerheid oor militêre toepassings=== Daar is geen aanduiding dat enige moontlike militêre rol vir die toestel destyds aan personeel binne die program gekommunikeer is nie. Hoewel daar sporadies verwysings in die pers na moontlike militêre gebruike verskyn het, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van [[kernenergie]] in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Geen bekende primêre bronne uit hierdie tydperk bevestig ’n uitdruklike militêre doel vir die program nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het ook nie aan die vereistes van ’n praktiese kernwapen voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk, met ’n massa van byna 168 ton, en is deur kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program gedurende hierdie fase was die ontwikkeling van ’n werkende kernploftoestel eerder as ’n operasionele wapenstelsel. ===Internasionale druk en die Kalahari-toetsterrein=== Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970's het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem, met die kernprogram as een van die eerste teikens van beperkende maatreëls en uitvoerbeheer. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het die ontwikkeling van die Kalahari-kernploftoetsterrein begin.<ref name="Stumpf"/> Die terrein was ontwerp om ondergrondse kerntoetse moontlik te maak, soortgelyk aan die toetsmetodes wat destyds deur verskeie ander kernmoondhede gebruik is. ===Tegniese vooruitgang en hoogsverrykte uraan=== [[Lêer:Sirkel Gebou 5000.png|duimnael|Gebou 5000 op ’n afgeskermde deel van die Pelindaba-terrein het gedurende die vroeë jare van die program ’n kritieke fasiliteit vir vinnige-neutron-eksperimente gehuisves.<ref name="Von Wielligh 2014" /> (Fotos 5)]] Tussen 1975 en 1978 het die AER beduidende tegniese vordering gemaak deur ballistiese en neutroniese rekenaarmodelle te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd, dit wil sê die tyd wat nodig was om 'n stabiele verrykingsgradiënt te vestig, is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Daar is egter reeds teen die einde van 1977, 'n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram [[Uraan(VI)fluoried|uraanheksafluoried]] (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> ===Van vreedsame plofstof na strategiese afskrikking=== Die sukses van die uraanverrykingsprogram en die gepaardgaande tegnologiese deurbrake het nuwe momentum aan die kernnavorsingsprogram verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernploftoestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir [[mynbou]] en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het internasionale teenkanting teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle toegeneem. Hierdie teenkanting het egter nie tot die beëindiging van die program gelei nie. Die internasionale reaksie het aansienlik toegeneem nadat voorbereidings vir 'n moontlike Suid-Afrikaanse kerntoets in die Kalahari in 1977 bekend geword het. Hoewel daar reeds voor 1977 belangstelling bestaan het in die moontlike strategiese waarde van die program, dui die meeste beskikbare bronne daarop dat die besluit om 'n formele kernafskrikvermoë te ontwikkel waarskynlik eers ná die Kalahari-voorval van 1977 geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== ===Samewerking tussen die AER en die SAW=== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsing te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n sekuriteits- en administratiewe dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] verkry en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen formele inisiatiewe deur die Weermag geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Eerste militêre belangstelling in kernwapens=== Die eerste aanduidings van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met kernplofkoppe toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernploftoestelspan in verbinding getree met die doel om die massa van 'n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van 'n “sogenaamde vreedsame kernploftoestel”, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Internasionale druk en die Kalahari-insident=== [[Lêer:Kalahari-insident 1977.png|duimnael|Die Kalahari-insident]] Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970's geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende internasionale teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens (NPT) onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief beperkte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> [[Lêer:Vastrap.png|duimnael|Die skuur bo-oor die toetsskag op die Vastrap-terrein in die Kalahari waar Suid-Afrika se "koue" kerntoets in Augustus 1977 beplan is. Die toets het nooit plaasgevind nie, as gevolg van diplomatieke druk na satellietwaarnemings van die voorbereidings deur die USSR.<ref name="Von Wielligh 2014" /> (Foto 5)]] Teen die middel-1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die [[Kalahari]], met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoë te toets.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein waargeneem. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10) In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> ===Die militarisering van die program=== In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone betrokke by die program het die siening ingeslui dat die betrokke tegnologie waardevol was en verder ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oopgehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te beëindig, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n kernafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik vae opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende kon wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toets-toestel voldoende wees, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar was. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Kernafskrikking en Huyser se strategie=== Brigadier John Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en enige kernwapens ontken en die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, in die geval van ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer sou word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[P.W. Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met breër politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister B.J. Vorster bedank na die sogenaamde [[Inligtingskandaal]], waarna P.W. Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 ">Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> ===Internasionale isolasie en die IAEA=== In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie toegeneem. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan aktiwiteite van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEA) deel te neem. As een van die mees tegnologies gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika-lande en lede van die [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL) om Suid-Afrika van IAEA-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEA se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land nie toegelaat is om die 1979-konferensie by te woon nie en daarna uitgesluit is van daaropvolgende jaarlikse konferensie, het Suid-Afrika formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ===PW Botha en die Witvlei-komitee=== In Oktober 1978 is 'n aksiekomitee aangestel om die regering te adviseer oor die moontlike vervaardiging van kernwapens, gebaseer op die AER se program vir "vreedsame kernontploffings".<ref name=" Viljoen ">Viljoen, J. ''Chronology of Events During the South African Nuclear Weapon Program'', ongepubliseerde en ongedateerde dokument.</ref> (bl. 2) Die liggaam, algemeen bekend as die Witvlei-komitee, is deur Eerste Minister P.W. Botha aangestel en voorgesit. Die komitee het onder meer die Minister van Mynbou (aanvanklik S.P. Botha en vanaf Junie 1979 [[F.W. de Klerk]]), die Minister van Buitelandse Sake ([[Pik Botha|RF Botha]]), asook die ministers van Finansies en Verdediging ingesluit. Ander lede was die voorsitter van Krygkor (Kmdt Marais), die voorsitter van die AER (aanvanklik dr. Wally Grant en later dr. Wynand de Villiers), terwyl die direkteur-generaal van Buitelandse Sake, dr. [[Brand Fourie]], as sekretaris opgetree het. Die komitee was verantwoordelik vir beleidsbesluite oor kernverwante aangeleenthede, insluitend Suid-Afrika se kernvermoë en vraagstukke rakende die nie-verspreiding van kernwapens. Reeds in 1978 het dit die vordering en toekomstige rigting van die land se kernprogram begin evalueer.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Die eerste formele voorstelle vir die ontwikkeling van 'n kerntoestel en die nodige infrastruktuur is in Julie 1979 voorgelê.<ref name=" Viljoen "/> (bl. 2) Daarna het die komitee goedkeuring verleen vir die voortsetting van die kernwapenontwikkelingsprogram met die doel om 'n strategiese afskrikvermoë te vestig.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) ===Krygkor en die ontwikkeling van aflewerbare kernwapens=== Na aanleiding van hierdie besluit is [[Krygkor]] amptelik opdrag gegee om kernwapens te ontwikkel.<ref name=" Albright 1995 "/> (bl.13) Die verskuiwing na ’n militêre program het daartoe gelei dat die AER sy eie rol in die projek beëindig het. Nietemin het Krygkor steeds beduidende tegniese ondersteuning van die AER, en later die Atoomenergiekorporasie (AEK), ontvang, veral op die gebiede van neutroniese ontwerp, kernveiligheid, gesondheidsaspekte en die voorsiening van hoogverrykte uraan (HEU).<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl. 178) Die doelwitte van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram is daarna duidelik omskryf as: * die ontwikkeling en produksie van 'n aantal aflewerbare kanonlooptipe-gemonteerde toestelle; * [[litium-6]]-skeiding vir die produksie van tritium vir moontlike toekomstige gebruik in versterkte toestelle; * studies van inploffings- en termonukleêre tegnologie; en * die navorsing en ontwikkeling vir die produksie en herwinning van [[plutonium]] en [[tritium]].<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die eerste toestel (wat tydens die burgerlike program gebou en teen die middel van 1977 voltooi is) was 'n "nie-aflewerbare demonstrasietoestel." Die doel daarvan het dwarsdeur die program dié van 'n demonstrasietoestel gebly en dit is nooit in 'n aflewerbare toestel omgeskakel nie.<ref name=" Von Baeckmann etal ">Von Baeckmann, A., Dillon, G. and Perricos, D. ''Nuclear Verification in South Africa'', IAEA, http://.iaea.or.at/worldatom/inforesource/bulletin/bull371/baeckmann.html{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (11 Mei 1999)</ref> In 1978 het die AER ’n kleiner toetstoestel ontwikkel wat ontwerp is om, indien nodig, vinnig vir ’n ondergrondse toets ontplooi te kon word ten einde Suid-Afrika se kernwapenvermoë te demonstreer. Hierdie tweede voorproduksietoestel is egter aanvanklik nie met splytbare materiaal gelaai nie. Die Y-aanleg het in dieselfde tydperk sy eerste hoogsverrykte uraan (HEU) vervaardig, hoewel voldoende materiaal vir ’n enkele toestel — ongeveer 55 kilogram — eers teen die tweede helfte van 1979 beskikbaar sou wees.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.10) In Augustus 1979 is bedrywighede by die Y-aanleg tydelik opgeskort nadat ’n ernstige chemiese reaksie die fasiliteit besoedel het. Hoewel beperkte bedrywighede agt maande later hervat is, het die aanleg eers teen Julie 1981 weer daarin geslaag om addisionele HEU te produseer.<ref name=" Reiss "/>, (bl. 11) Krygkor se kernwapenprogram is bedryf vanuit fasiliteite bekend as die Sirkel, ongeveer 15 kilometer vanaf die AER se Pelindaba-kompleks geleë. Die Sirkel-fasiliteite is gedurende 1980 opgerig volgens ontwerpe wat deur die AEK verskaf is en is in Mei 1981 amptelik in gebruik geneem.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die fasiliteit is bestuur deur Kentron, ’n filiaal van Krygkor.<ref name=" Viljoen & Smith ">Viljoen, J. and Smith, D. “The Birth, Life and Death of South Africa’s Nuclear Weapon Program.” artikel voorberei vir die Institute for Science and International Security, Washington D.C., 1999.</ref> (bl. 6) Die tweede toestel (en eerste volwaardige kernwapen wat deur die Krygkor-span bebou is), met die kodenaam Hobo, is uiteindelik in Desember 1982 voltooi.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> In dieselfde jaar is UKOR by die AEB ingelyf, waarna die organisasie as die Atoomenergiekorporasie (AEK) herstruktureer is.<ref name="Stumpf"/> Hierna sou daar sowat een kernwapen per jaar voltooi word, tot met die uiteindelike besluit sewe jaar later om die program at te takel.<ref name=" Von Wielligh 2014 "/> (bl.173) ===Die Vela-insident=== [[Lêer:Vela-insident.png|duimnael]] Die [[Vela-insident]] verwys na ’n vermoedelike atmosferiese kernontploffing wat op 22 September 1979 in die suidelike [[Indiese Oseaan]] plaasgevind het, in die omgewing van die Suid-Afrikaanse [[Prins Eduard-eilande]]. Die gebeurtenis is aanvanklik opgespoor deur ’n Amerikaanse Vela Hotel-satelliet, wat ’n kenmerkende "dubbele flits" geregistreer het: ’n seinpatroon wat voorheen herhaaldelik met atmosferiese kernontploffings geassosieer is. Verdere hidroakoestiese, meteorologiese<ref name=":2" >Kashkin, V. B.; Odintsov, R. D.; Rubleva, T.V. (15 August 2022). "On the Effects of a Nuclear Explosion on Stratospheric Ozone". Atmospheric and Oceanic Optics. 35 (4): 402–406. Bibcode:2022AtOO...35..402K. doi:10.1134/S1024856022040066. S2CID 251606268. Besoek 10 Augustus 2023.</ref> en radionukliedwaarnemings is later as aanduidings aangevoer dat ’n kernontploffing moontlik plaasgevind het. Daar is wyd bespiegel dat die voorval verband kon hou met ’n geheime kerntoets deur [[Israel]], moontlik met logistieke of tegniese ondersteuning van Suid-Afrika. Geen direkte betrokkenheid van Suid-Afrika is egter ooit amptelik bevestig nie. Ten tyde van die voorval het Suid-Afrika reeds oor ’n aktiewe kernwapenprogram beskik, maar volgens sommige bronne was die land se voorraad hoogverrykte uraan nog onvoldoende vir ’n eie volskaalse kerntoets.<ref name="The Bomb">{{cite book |last1=Von Wielligh |first1=Nic |title=The Bomb – South Africa's Nuclear Weapons Programme |last2=Von Wielligh-Steyn |first2=Lydia |publisher=Litera |year=2015 |isbn=978-1-920188-48-1 |location=Pretoria, ZA |oclc=930598649}}</ref><ref name="NSArchive" >Burr, William; Cohen, Avner, eds. (8 Desember 2016). Vela Incident: South Atlantic Mystery Flash in September 1979 Raised Questions about Nuclear Test. National Security Archive Electronic Briefing Book No. 570 (Report).</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Israel's Nuclear Weapons |url=https://nuke.fas.org/guide/israel/nuke/farr.htm |access-date=2026-03-09 |website=nuke.fas.org}}</ref> ===Suid-Afrika se kernwapenstrategie=== [[Lêer:Suid-Afrika se Kernstrategie.png|duimnael]] Die aanvanklike memorandum wat deur brigadier Huyser opgestel is, het beperkte riglyne verskaf rakende moontlike kernbekendmakings, dreigemente of die operasionele aanwending van Suid-Afrika se kernvermoë. In 1983 het André Buys, bestuurder van die kernwapenprogram, ’n werkgroep saamgestel om ’n meer omvattende kernstrategie te ontwikkel.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Liberman "/> (bl.56) Die strategie wat uiteindelik aanvaar is, het uit drie progressief eskalerende fases bestaan en is gebaseer op die oorspronklike memorandum van Huyser. Fase 1 is gekenmerk deur ’n strategie van doelbewuste onsekerheid. Hierdie benadering is in praktyk reeds sedert die aanvang van die program gevolg en het behels dat die regering nie sou bevestig of ontken dat Suid-Afrika oor ’n kernwapenvermoë beskik nie. Streng geheimhouding is gehandhaaf, terwyl gebeure soos die Kalahari-insident die element van onsekerheid verder versterk en die strategie indirek ondersteun het. Fase 2 het uit ’n geheime drukstrategie bestaan. Hierdie benadering sou slegs toegepas word indien Suid-Afrika deur ’n oorweldigende militêre bedreiging gekonfronteer word en Westerse moondhede terselfdertyd onwillig sou wees om direk betrokke te raak. In so ’n scenario sou Suid-Afrika sy kernvermoë vertroulik aan invloedryke Westerse regerings, veral die Verenigde State, bekend maak. Die onderliggende aanname was dat Westerse state, uit vrees vir die moontlike gebruik van kernwapens in die streek en die gevolge daarvan vir die internasionale nie-verspreidingsorde, sou ingryp voordat Suid-Afrika militêr oorweldig word. Indien hierdie benadering onsuksesvol sou wees, sou fase 3 (’n openlike afskrikstrategie) in werking gestel word. As uiterste maatreël sou Suid-Afrika sy kernarsenaal openbaar maak, hetsy deur ’n amptelike verklaring of deur die uitvoering van ’n ondergrondse kerntoets. Om die afleweringsvermoë van die wapens te demonstreer, is daar ook voorsiening gemaak vir ’n moontlike atmosferiese toets in die “suidelike oseane”, ver van bevolkte gebiede, as finale afskrikmiddel. Die strategie het egter nie die werklike gebruik van kernwapens teen ’n teenstander voorsien nie, maar was uitsluitlik op afskrikking gerig. Die gebruik van ’n kernwapen teen die USSR sou byvoorbeeld as strategies selfvernietigend beskou word, weens die Sowjetunie se oorweldigende kernoorwig.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Reiss "/>, (bl. 15). ===Beperking van die kernwapenprogram=== In September 1985 het president P.W. Botha besluit om die omvang van Suid-Afrika se kernwapenprogram te beperk. Hierdie besluit is hoofsaaklik aan begrotingsbeperkings toegeskryf, aangesien die president erken het dat die koste van die program aansienlik kon toeneem. Omdat die kernstrategie hoofsaaklik op afskrikking gerig was, is ’n uitgebreide aanvallende kernvermoë as onnodig beskou. Die regering het gevolglik die program beperk tot die vervaardiging van sewe kanonlooptipe kernwapens. Alle ontwikkelingwerk met betrekking tot plutoniumtoestelle is beëindig, terwyl pogings om plutonium en tritium vir militêre gebruik te vervaardig, gestaak is. Die produksie van litium-6 is eweneens beperk. Nietemin is studies oor implosietegnologie en teoretiese navorsing oor meer gevorderde kernwapenontwerpe voortgesit.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 10) ===Suid-Afrikaanse kernwapenprogram: kodename en wapenstelsels (1987)=== Oorsig van kodename soos vervat in ’n skrywe van die Suid-Afrikaanse Weermag aan die Witvlei-kommissie, September 1987.<ref name=" Von Wielligh 2014 ">Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera, 2014.</ref> (bl.190) {| class="wikitable" |+ Suid-Afrikaanse kernwapenprogram: kodename en wapenstelsels (1987) ! Kodenaam ! Tipe wapen / stelsel ! Plofkrag ! Status en beskrywing |- | '''Gardenia / Melba''' | Ondergrondse toetstoestel | ± 6 kiloton TNT | Die ou ''Melba''-toestel (voorheen ''Video'') is deur die AEK ontwikkel. Die plasing- en beheerstelsels is gesamentlik ''Gardenia'' genoem. Die ontwerp was bedoel vir ’n ondergrondse toets sonder terugvulling van die toetsskag, wat die risiko van radioaktiewe vrystelling verhoog het. Daarom is dit as ’n “vuil” toets beskou. |- | '''Cabot''' | Ballistiese of gravitasiebom (“dom bom”) | ± 6 kiloton TNT | Een bestaande ontwerp, voorheen bekend as ''Hobo'', die eerste toestel wat deur Sirkel ontwikkel is. Die tegnologie is as verouderd beskou en sou uiteindelik deur die ''Hamerkop''-stelsel vervang word. Die bom sou vanuit ’n vliegtuig vrygelaat word en onder gravitasie val. |- | '''Hamerkop''' | Geleide sweefbom (“slim bom”) | ± 20 kiloton TNT | Voorheen bekend as ''Bakker''. Vyf wapens is voorsien, met die eerste toestel wat teen Oktober 1987 gereed sou wees. Ontwerp vir ontplooiing vanaf ''Blackburn Buccaneer'', en later ook ''Mirage F1''- en ''Atlas Cheetah''-vliegtuie. |- | '''Husky''' | Mediumafstand-ballistiese missiel | Onbekend | Nog in ontwikkeling gedurende 1987. Produksie sou eers in die 1990’s begin. Die kernplofkopontwikkeling, bekend as ''Projek Ostra'', was reeds aan die gang maar sou waarskynlik eers teen 1996 voltooi word. |} ===Voltooiing van die kernwapenarsenaal=== Die eerste volledig gekwalifiseerde produksietoestel is eers in Augustus 1987 voltooi. Die aansienlike vertraging tussen die voltooiing van die eerste twee voorproduksietoestelle en die finale produksiemodel was hoofsaaklik die gevolg van die implementering van ’n omvattende ingenieurskwalifikasieprogram wat op veiligheid en sekuriteit gefokus het. Hierdie program het die wapens onder ’n verskeidenheid hipotetiese bergings-, aflewerings- en ongelukscenario’s geëvalueer.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> Die kernwapens moes aan streng veiligheids- en betroubaarheidsvereistes voldoen, en ’n beduidende deel van die program se hulpbronne is aan hierdie aspekte bestee.<ref name=" Sublette ">Sublette, C. “''Nuclear Weapons Frequently Asked Questions'',” http://www.fas.org/nukehew/Nwfaq/Nfaq7.html{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (25 Januarie 1999)</ref> Gedurende die middel-1980’s is Suid-Afrika se kernstrategie van doelbewuste onsekerheid herbevestig, en die regering het ondersoek ingestel na die tydsduur wat benodig sou word om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 13) In 1987 het Krygkor die toetsskagte by Vastrap, asook ’n gegalvaniseerde sinkplaatstruktuur wat oor een van die twee skagte opgerig is, geïnspekteer.<ref name="Stumpf"/> In 1988 is die Sirkel-fasiliteit met nuwe installasies saamgevoeg om die Advena Sentrale Laboratoriums te vorm.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 6) Toe die Suid-Afrikaanse regering in November 1989 die formele besluit geneem het om die kernwapenprogram te beëindig, was een toetstoestel en vyf volledig gekwalifiseerde, aflewerbare kanonlooptipe kernwapens reeds voltooi. Daarbenewens was die hoogsverrykte uraankern (HEU) en verskeie nie-kernkomponente vir ’n sewende toestel reeds vervaardig. <ref name=" Von Baeckmann etal "/> ===Aflewering van die kernwapens=== [[Lêer:Canberra no. 458 b.jpg|links|duimnael|‘n SALM Canberra T.4   ]] [[Lêer:RSA-3-002 (cropped).jpg|duimnael|Die konsep RSA-3 ruimte lanseerder.]] Die kernwapens was oorspronklik gekonfigureer om afgelewer te word vanaf een van verskeie vliegtuigtipes wat toe in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) was, insluitend die [[English Electric Canberra|Canberra B12]] en die [[Blackburn Buccaneer|Hawker Siddeley Buccaneer]]. Kommer oor die kwesbaarheid van die verouderende vliegtuie vir die Kubaanse lugafweernetwerk in [[Angola]] het die SAW daarna gelei om missielgebaseerde afleweringstelsels te ondersoek.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=M7wIryQK6UkC&pg=PA10|title=Out of (South) Africa: Pretorias Nuclear Weapons Experience|first=Roy E.|last=Horton|date=6 Mei 2018|publisher=DIANE Publishing|access-date=6 Mei 2018|via=Google Books|isbn=9781428994843}}</ref> [[Lêer:H-2 Raptor Sweefbom.png|duimnael|H-2 Raptor Sweefbom]] Die missiele sou gebaseer wees op die RSA-3 en RSA-4 lanseerders wat reeds vir die Suid-Afrikaanse ruimteprogram gebou en getoets is. Volgens Al J Venter, outeur van ''How South Africa Built Six Atom Bombs'', was hierdie missiele onversoenbaar met die beskikbare groot Suid-Afrikaanse kernplofkoppe. Venter beweer dat die RSA-reeks, wat ontwerp is vir 'n vrag van 340 kg, 'n plofkop van sowat 200 kg sou voorstel, "ver bo SA se beste pogings van die laat 1980's." Venter se analise is dat die RSA-reeks bedoel was om 'n geloofwaardige afleweringstelsel te vertoon, gekombineer met 'n aparte kerntoets in 'n finale diplomatieke beroep op die wêreldmoondhede in 'n noodgeval, al was hulle nooit bedoel om saam in 'n bewapende stelsel gebruik te word nie.<ref>{{cite web|url=http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=5942:book-review-how-sa-built-six-atom-bombs-&catid=57:Book+Reviews&Itemid=141|title=''Book Review: How SA built six atom bombs'' - defenceWeb|first=Leon|last=Engelbrecht|website=www.defenceweb.co.za|access-date=6 Mei 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826194106/http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=5942:book-review-how-sa-built-six-atom-bombs-&catid=57:Book+Reviews&Itemid=141|archive-date=26 Augustus 2014|df=dmy-all}}</ref> Terwyl werk op ballistiese missiele voortgeduur het, het verskeie ontleders en voormalige programdeelnemers aangedui dat die [[H-2-sweefbom]] uiteindelik as ’n moontlike afleweringsplatform vir Suid-Afrika se kernwapens bedoel was. Ten tyde van Suid-Afrika se besluit om sy kernwapenprogram te laat vaar, was die Suid-Afrikaanse bom reeds klein genoeg om beide die H2 en Suid-Afrika se ballistiese missiel onder ontwikkeling te bewapen.<ref>Lewis, Jeffrey. 3 Desember 2015. Revisiting South Africa’s Bomb. https://www.armscontrolwonk.com/archive/1200544/revisiting-south-africas-bomb/?utm_source=chatgpt.com</ref> ===Veiligheidsmaatreëls en bevelstrukture=== [[Lêer:Bevelskanale vir ontkluising.png|duimnael|Bevelstrukture vir ontkluising.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173)]] Elke kerntoestel is in twee afsonderlike dele vervaardig: ’n voorste gedeelte, bekend as die voorplofkop wat die uraankomponent bevat het, en ’n agterste gedeelte, die sogenaamde agterplofkop, waarin die kanonmeganisme met die uraanprojektiel gehuisves is. Die hoogsverrykte uraan is dus tussen die twee dele verdeel, wat elk apart in afsonderlike kluise bewaar is. Hierdie samestelling het verseker dat geen toevallige of onbedoelde ontploffing kon plaasvind nie.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173) Daarbenewens is daar nooit gelyktydig aan beide die voor- en agterplofkop van dieselfde toestel gewerk nie. Die kluise waarin die komponente gestoor is, kon ook nie deur slegs een persoon geopen word nie. Die voorplofkop kon verder slegs ontkluis word op spesifieke gesag van die Staatspresident, wat deur twee afsonderlike bevelskanale — ’n militêre en ’n siviele kanaal — bevestig moes word. Sien diagram vir die bevelskanale.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173) ===Finale kernwapenarsenaal=== [[Lêer:W9 kernprojektiel diagram.png|duimnael|Diagram van 'n kanonlooptipe kernwapen.]] Aan die einde van die program, tot en met die aftakeling later, was daar ses toestelle wat as kernwapens beskou kon word: Melba (demonstrasiemodel), 306 en die produksiemodelle 501, 502, 503 en 504. Genoeg hoogverrykte uraan was beskikbaar vir 'n sewende kernwapen, maar dié is nooit gebou nie.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173) Hierdie relatief eenvoudige kanonlooptipe toestelle is ontwerp om sonder neutroninisieerders te funksioneer.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 7) Die beraamde plofkrag van die wapens het tussen 10 en 18 kiloton TNT gewissel. Omdat geen kernwapentoets ooit uitgevoer is nie, is die werklike plofkrag egter nooit eksperimenteel bevestig nie.<ref name=" Buys 1993 "> Buys, A. “''South Africa’s Nuclear Weapons Capability'',” ''Salvo'', 2/93, 1993. )</ref> (bl. 18) {| class="wikitable" |+ Produksie van Suid-Afrikaanse kerntoestelle ! Wapen-identifikasie ! Voor- of agterplofkop ! Produksiedatum ! Opmerkings |- | Video/Melba | — | November 1979 (deur AEK gebou) | Herplateer in 1982 |- | Hobo/Cabot | — | Desember 1982 (eerste toestel deur Krygkor gebou) | Plofkop later in ’n ander toestel (502) ingebou |- | rowspan="2" | 306 | Voor | September 1986 | rowspan="2" | Opgegradeerde voorproduksiemodel |- | Agter | November 1986 |- | rowspan="2" | 501 | Voor | Augustus 1987 | rowspan="2" | Eerste produksiemodel |- | Agter | Junie 1988 |- | rowspan="2" | 502 | Voor | November 1988 | rowspan="2" | Produksiemodel |- | Agter | Oktober 1988 |- | rowspan="2" | 503 | Voor | November 1988 | rowspan="2" | Produksiemodel |- | Agter | Maart 1989 |- | rowspan="2" | 504 | Voor | Maart 1989 | rowspan="2" | Produksiemodel |- | Agter | Maart 1989 |} Bron: Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera, 2014, bl. 173.<ref name="Von2014"> Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera, 2014. </ref> ===Koste en omvang van die program=== [[Lêer:Kernwapen kluise by Advena.png|duimnael|Kluise in 1993. Hierdie beeld is geskep nadat die gebou aan die IAEA verklaar en toeganklik gemaak is. Die voorste en agterste gedeeltes van die kernwapens is afsonderlik in hierdie kluise by Advena gestoor.<ref name="Von Wielligh 2014" /> (Fotos 8)]] Daar bestaan beduidende verskille in ramings van die werklike koste van Suid-Afrika se kernwapenprogram. Waldo Stumpf het die totale uitgawe oor die volle duur van die program op ongeveer R680 miljoen beraam.<ref name="Stumpf"/> David Fig voer egter aan dat die breër kernprogram Suid-Afrika tussen 1970 en 1995 sowat R20 miljard gekos het.<ref>SABC, Special Assignment, Programme on the South African Nuclear Industry, SABC- 3, 16 Maart 1999.</ref> Suid-Afrika het moontlik tot 400 kg hoogsverrykte uraan (HEU) geproduseer,<ref name=" Lockwood & Wolfsthal ">Lockwood, D. and Wolfsthal, J.B. “Nuclear Weapon Development and Proliferation,” in Stockholm International Peace Research Institute SIPRI Yearbook 1993: World Armaments and Disarmament, Oxford University Press, 1993.</ref> (bl. 253) hoewel die vervaardiging daarvan in November 1989 beëindig is.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "> Albright, D., Berkhout, F. and Walker, W. Plutonium and Highly Enriched Uranium 1996: World Inventories, Capabilities and Policies, SIPRI, Oxford University Press, 1997.</ref> (bl. 380) Die Y-aanleg is kort daarna, op 1 Februarie 1990, gesluit. Teen dié tyd het Suid-Afrika, buiten die erkende kernwapenstate, oor die grootste uraanverrykingsprogram beskik wat nie onder toesig van die Internasionale Atoomenergieagentskap (IAEA) gestaan het nie.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "/> (bl. 369) ===Van siviele program na militêre vermoë=== Die militêre kernprogram is grootliks moontlik gemaak deur die voorafgaande ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf en die vroeë werk aan siviele kernploftoestelle. Die mees komplekse fases van ’n kernwapenprogram — naamlik die verkryging van voldoende splytbare materiaal en die ontwerp van ’n basiese kernploftoestel — was reeds afgehandel.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.175) Ná die internasionale reaksie op die beplande kerntoets het dit feitlik onmoontlik geword om die program openlik as ’n siviele of “vreedsame” kernontploffingsprojek voort te sit. Tog het die bestaande tegnologiese vordering Suid-Afrika se besluitnemers in ’n besondere posisie geplaas. Op grond van die werk wat reeds voltooi is, het dit tegnies hoogs waarskynlik gelyk dat ’n funksionele strategiese kernwapen ontwikkel kon word.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.175) Die faktore en aansporings wat hierdie besluit beïnvloed het, word later in meer besonderhede bespreek. ==Beëindiging van die kernwapenvermoë== ===Politieke besluit en hersiening van die program=== Die nuwe Staatspresident, F. W. de Klerk, is ná sy bewindsoorname op instruksie van die Witvlei-komitee oor die status van die kernwapenprogram ingelig. Hoewel hy reeds as Minister van Mynbou en later Minerale- en Energiesake tot 1982 by die ontwikkeling betrokke was, het hy ’n volledige hersiening van Suid-Afrika se kernprogram en kernvermoë gelas..<ref name="Stumpf"/> ’n Interdepartementele komitee het die toekoms van die program ondersoek en die beëindiging daarvan aanbeveel.<ref>Onderhoud met Deon Smith op 13 Augustus 2001 in Pretoria.</ref> Hierdie aanbeveling is deur ’n ad hoc-kabinetskomitee aanvaar. Die komitee het besluit dat: *Suid-Afrika bereid sou wees om die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens]] (NPT) te onderteken; *alle kernplofkoppe so gou moontlik ontmantel moes word; *die kernmateriaal uit die wapens hersmelt en by die AEK gestoor moes word; *die ongeveer 250 werknemers van Advena hertoegewys moes word; *’n bedrag van R52,2 miljoen vir die ontmantelingsproses bewillig moes word. <ref> AS:Minutes Archives Group, file 1/7/1/142, ''Memorandum No. 18 re Project Mantel'', gedateer 2 Oktober 1990, soos aangehaal in Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ARMSCOR: ''The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, Bloemfontein, 1997. bl, 181.</ref> ===Ontmanteling van die arsenaal=== Op 26 Februarie 1990 het President De Klerk skriftelike instruksies uitgereik om die kernwapenprogram te beëindig en alle bestaande wapens te ontmantel. Die bestaan van die program is nie op daardie stadium erken nie. Die kernmateriaal is gesmelt en aan die AEK terugbesorg ter voorbereiding van Suid-Afrika se toetreding tot die NPT.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.16) Suid-Afrika se toetreding tot die NPT op 10 Julie 1991 is onmiddellik gevolg deur die ondertekening van 'n omvattende veiligheidsooreenkoms (INFCIRC/394) met die IAEA op 16 September 1991. Vier dae later het die IAEA se Algemene Konferensie 'n resolusie aangeneem wat daarop gemik was om die vroeë implementering van die veiligheidsooreenkoms en die verifikasie van die volledigheid van die inventaris van Suid-Afrika se kerninstallasies en -materiaal te verseker.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> 'n Aanvanklike inventaris van kernmateriaal is op 30 Oktober 1991 aan die IAEA voorgelê.<ref name=" Lockwood & Wolfsthal "/> (bl. 253) ===Toetreding tot die NPT en IAEA-verifikasie=== Na Suid-Afrika se toetreding tot die NPT in September 1991 het inspekteurs van die IAEA begin om die land se verklaarde voorraad splytbare materiaal te verifieer en dit onder die organisasie se veiligheidsmaatreëls te plaas. Hierdie proses was die mees ingewikkelde taak wat die IAEA se Veiligheidsinspektoraat tot op daardie stadium aangepak het, aangesien Suid-Afrika vir langer as ’n dekade uraan van wapengraad vervaardig het. Teen die einde van 1992 het die IAEA meer as 75 terreine in Suid-Afrika geïnspekteer.<ref name=" Lockwood & Wolfsthal "/> (bl. 253) ===Probleme met die verifikasieproses=== Ondanks die mate van deursigtigheid was dit uiters moeilik om die volledigheid van Suid-Afrika se inventaris te bevestig. Die IAEA moes produksie- en materiaalrekords oor ’n tydperk van meer as twintig jaar ontleed. Volgens Waldo Stumpf het die “... verifikasie van die HEU-uitset van die loodsverrykingsaanleg — deur middel van ’n materiaalbalansberekening gebaseer op die aanleg se bedryfsrekords, asook op die natuurlike uraaninsette, uitgeputte uraanuitsette en gasverliese tydens die proses — ’n besonder ingewikkelde uitdaging gebied.” <ref name=" Stumpf 1996 "> Stumpf, W. “''South Africa’s Nuclear Weapons Program: From Deterrence to Dismantlement'',” ''Arms Control Today'', Desember 1995/Januarie 1996.</ref> (bl. 7) ===Afskaling van Advena=== Verskeie moontlike kommersiële gebruike vir die Advena-fasiliteite is ondersoek, maar geen daarvan was suksesvol nie. Teen die einde van 1991 is ongeveer die helfte van Advena se personeelkorps van sowat 230 werknemers afgelê. Minder as twee jaar later is al die maatskappy se bedrywighede beëindig, waarna die oorblywende personeel na die aangrensende ammunisievervaardigingsfiliaal, Pretoria Metal Pressings, oorgeplaas is.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 10). ===Openbare bekendmaking van die program=== Dit was eers op 24 Maart 1993 — vier jaar nadat hy die vernietiging van die arsenaal gelas het — dat President F. W. de Klerk Suid-Afrika se kernwapenprogram amptelik in die openbaar erken het. Die regering was bekommerd dat ’n vroeëre bekendmaking van die kernarsenaal tot konfronterende IAEA-inspeksies kon lei, soortgelyk aan dié wat destyds in [[Irak]] plaasgevind het.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 2) De Klerk se aankondiging in die Parlement het gevolg op toenemende internasionale en binnelandse druk om die program openbaar te maak — iets wat reeds wyd vermoed is. In sy toespraak het hy self na hierdie druk verwys en melding gemaak van bewerings in die media, sowel as deur sekere lande, dat Suid-Afrika nie sy volle voorraad hoogsverrykte uraan (HEU) verklaar het nie. Volgens hom was sulke bewerings nadelig vir Suid-Afrika se pogings om sy kerninfrastruktuur te kommersialiseer en meer samewerkende betrekkinge met ander lande te ontwikkel.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "/> (bl. 381) ===Finale IAEA-verifikasie=== Na aanleiding van die aankondiging deur die regering het die IAEA 'n span vir die verifikasie van veiligheidsmaatreëls na Suid-Afrika gestuur om te verseker dat alle kernmateriaal se bestaan verantwoordbaar is. Teen die tyd van die IAEA-span se besoek in April 1993 was die aftakeling en vernietiging van wapens en komponente en die vernietiging van die tegniese dokumentasie byna voltooi. Die ontmanteling van rekords rakende die HEU-komponente van die wapens was beskikbaar en het voldoende besonderhede verskaf om die Krygkor-data te korreleer met die ooreenstemmende data in die kernmateriaalrekeningkundige rekords wat deur die AEK gehou word.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl. 8) Met behulp van gedetailleerde daaglikse bedryfsrekords van die aanleg, tesame met ondersteunende tegniese data, het die IAEA die daaglikse produksie van hoogsverrykte uraan (HEU) by die Y-aanleg gerekonstrueer. Die agentskap het tot die gevolgtrekking gekom dat die “...hoeveelhede HEU wat deur die aanleg geproduseer kon word, ooreenstem met die hoeveelhede wat in die aanvanklike verslag verklaar is”.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl. 10-11) Prakties beteken dit dat die verskil tussen die IAEA se beraamde HEU-produksie en Suid-Afrika se verklaarde produksie minder was as ’n sogenaamde “beduidende hoeveelheid”, naamlik 25 kg wapengraad-uraan.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "/> (bl. 378) Ná die beëindiging van Suid-Afrika se kernwapenprogram het die regering hom formeel tot kern-nie-verspreiding verbind en vervolgens ’n beleid van nie-verspreiding geïmplementeer. ===Vestiging van ’n beleid van nie-verspreiding=== Die besluit om die kernwapenprogram te beëindig, was een van die eerste belangrike besluite wat tydens President F. W. de Klerk se ampstermyn geneem is. Om te verseker dat die beëindiging van die program volledig en geloofwaardig deur die IAEA geverifieer kon word, is omvangryke werk onderneem. Hierdie proses is verder versterk deur die latere openbare erkenning van Suid-Afrika se kernwapenvermoë en die addisionele verifikasie deur die IAEA. Gedurende hierdie fase is die vermoë doelbewus vernietig en nasionale sowel as internasionale maatreëls ingestel om dit vir Suid-Afrika prakties onmoontlik te maak om die program weer te hervat.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.178) ===Beëindiging van die missielprogram=== In 1994 het Suid-Afrika, onder druk van die Verenigde State, ook ingestem om nie langafstandmissiele te ontwikkel nie en om die fasiliteite en toerusting wat vir die bou van groot ruimtelanseervoertuie gebruik is, af te breek. Nadat die belangrikste lanseerterreine en verwante infrastruktuur in 1995 gesloop is, is Suid-Afrika toegelaat om by die Missieltegnologiebeheerregime (MTCR) aan te sluit — ’n internasionale groep lande wat die verspreiding van langafstandmissieltegnologie probeer beperk. As deel van hierdie proses het Suid-Afrika groter toegang tot die hoëtegnologie- en militêre markte van geïndustrialiseerde lande verkry.<ref>Wisconsin Project on Nuclear Arms Control, “South Africa Gives Up Nukes and Missiles: Now Gets High-Tech Imports,” ''Risk Report'' Vol. 2, No.1, Januarie/Februarie 1996, bl. 1, CD ROM gedateer Mei/Junie 1998.</ref> Hierdie stappe het uiteindelik die grondslag gevorm vir die Suid-Afrikaanse regering se latere sterk ondersteuning van internasionale norme oor kernwapen-nie-verspreiding.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.178) ==Suid-Afrika as aktiewe ondersteuner van die nie-verspreidingsnorm== [[Lêer:SmeeWapensinWerktuie.png|duimnael|As [[simbool]] van vrede het oudminister [[Pik Botha]] in April 1994 tydens 'n funksie in [[Wene]] 'n miniatuur-ploeg aan Hans Blix van die IAEA geskenk. Die materiaal vir dié beeldjie is direk uit afgetakelde kernwapens herwin. Dit bevat ook 'n tweetalige inskripsie (Afrikaans en Engels) van [[Jesaja]] 2:4 op die voetstuk: “Hulle sal van hul swaarde ploegskare snee en van hul spiese snoeiskêre. Die een nasie sal nie meer die swaard teen die ander opneem nie, en hulle sal nie meer leer om oorlog te maak nie.”<ref name="Von Wielligh 2014 " /> (Fotos 16)]] Na die beëindiging van sy kernwapenprogram het Suid-Afrika hom toenemend as ’n voorstander van internasionale nie-verspreiding van wapens van massavernietiging en ontwapening begin posisioneer. Die land het wetgewende en institusionele maatreëls ingestel om die verspreiding van massavernietigingswapens te voorkom. ===Wetgewende en institusionele raamwerk vir nie-verspreiding en uitvoerbeheer=== Die Wet op die Nie-verspreiding van Wapens van Massavernietiging is op 16 Augustus 1993 in werking gestel. Hierdie wetgewing het die staat die nodige bevoegdheid gegee om die handel in Suid-Afrikaanse toerusting, materiale en tegnologie wat moontlik vir die ontwikkeling van massavernietigingswapens aangewend kan word, streng te beheer.<ref name=" DFA1 1995 ">Department of Foreign Affairs, South Africa’s Policy on the Non-Proliferation of Weapons of Mass Destruction , South African Communications Service, Cape Town, 1995.</ref> (bl. 8). Die beheermaatreëls het ook sogenaamde “dubbele gebruik”-toerusting en -tegnologie ingesluit. Hierdie term verwys na produkte en kennis wat vir vreedsame siviele doeleindes gebruik kan word, maar ook aangewend kan word in die vervaardiging van massavernietigingswapens. Suid-Afrika se benadering tot nie-verspreidingsbeheer het berus op die registrasie van individue en ondernemings, sowel as die uitreiking van permitte wat aan spesifieke eindgebruikvoorwaardes gekoppel is. Aansoeke vir permitte word deur die Suid-Afrikaanse Raad vir Nie-verspreiding van Wapens van Massavernietiging beoordeel en goedgekeur nadat interdepartementele ondersoeke, oorwegings en aanbevelings afgehandel is.<ref name=" DFA2 1995 ">Department of Foreign Affairs, South Africa’s Position on Matters Nuclear , Ongepubliseerde dokument, Julie 1995.</ref> (bl. 28). ===Suid-Afrika se internasionale nie-verspreidingsverpligtinge en beleid ná 1994=== Die Wet op Nie-verspreiding het verder die nodige regsraamwerk geskep vir die uitvoering van Suid-Afrika se internasionale verpligtinge rakende nie-verspreiding en ontwapening. Hierdie verpligtinge het voortgespruit uit die land se deelname aan verskeie internasionale konvensies en uitvoerbeheerregimes. Die nuwe demokratiese regering wat in 1994 aan bewind gekom het, het hierdie beleid bevestig en daarna verder uitgebrei.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.178-179) Om 'n duidelike beleid oor die nie-verspreiding van massavernietigingswapens te implementeer, het die Suid-Afrikaanse Kabinet op 31 Augustus 1994 'n voorstel van die [[Minister van Buitelandse Sake]] aanvaar dat Suid-Afrika: *“'n aktiewe deelnemer aan die verskeie nie-verspreidingsregimes en verskaffersgroepe moet wees, *in die openbaar standpunte moet inneem wat die nie-verspreiding van massavernietigingswapens ondersteun met die doel om internasionale vrede en veiligheid te bevorder, en *sy posisie as 'n lid van die verskaffersregimes, die Afrikagroep en die [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL) moet gebruik om die belangrikheid van nie-verspreiding te bevorder en te verseker dat hierdie beheermaatreëls nie ontwikkelende lande toegang tot gevorderde tegnologieë wat vir vreedsame doeleindes en hul ontwikkelingsbehoeftes benodig word, ontken nie.”<ref name=" DFA1 1995 "/>, (bl. 7 – 8) ===Suid-Afrika as brug tussen ontwikkelde en ontwikkelende state=== Suid-Afrika as die eerste land in [[Afrika]], asook binne die BOL wat lid is van — of daarna streef om deel te wees van — al die belangrikste nie-verspreidingsregimes en verskaffersgroepe. As ’n staat met erkende gevorderde tegnologiese vermoëns word Suid-Afrika in verskeie sektore as ’n relatief ontwikkelde land beskou. Hierdie posisie stel die land in staat om as brug tussen die ontwikkelde en ontwikkelende wêreld op te tree: aan die een kant bevorder dit samewerking met gevorderde nywerheidslande, terwyl dit terselfdertyd die bekommernisse van ontwikkelende state aanspreek oor toegang tot tegnologie wat noodsaaklik is vir ekonomiese en wetenskaplike ontwikkeling.<ref name=" DFA 1997 ">Department of Foreign Affairs, Non-Proliferation and Disarmament of Weapons of Mass Destruction: A South African Perspective , Ongepubliseerde dokument, Junie 1997.</ref> (bl. 3) Volgens die voormalige minister van buitelandse sake, [[Alfred Nzo]], het Suid-Afrika hom daartoe verbind om “beide die kernwapenstate en die drumpelstate te betrek om op ’n konstruktiewe en vasberade wyse met kernontwapening voort te gaan”.<ref>[[Alfred Baphethuxolo Nzo|Nzo, A]]. “Weapons that do not Respect Borders: South Africa has a Proud Record of Opposition to Nuclear Proliferation,” [[Pretoria News]] , 21 Mei 1998.</ref> ===Deelname aan internasionale massavernietigingswapens nie-verspreidingsregimes=== Deur die voortsetting van die vorige regering se nie-verspreidingsbeleid, tesame met die beleid wat ná 1994 deur die demokratiese regering aanvaar is, het Suid-Afrika die eerste ontwikkelende land geword wat aan die meeste van die belangrikste kernverwante nie-verspreidingsregimes en beheermaatreëls deelgeneem het. Dit sluit onder meer die Zangger-kommitee (1993), die Kernvoorsienersgroep (NSG) in 1995, die Missieltegnologiebeheerregime (MTCR) in 1995, en die omvattende Kerntoetsverbodverdrag (CTBT) in 1999. Suid-Afrika het verder ’n aktiewe rol gespeel in die onderhandelinge oor die Afrika-kernwapenvrye sone-verdrag, beter bekend as die Pelindaba-verdrag, saam met ander Afrikastate. Die verdrag is daarop gemik om ’n kernwapenwedloop op die Afrika-vasteland te voorkom en die ontplooiing of invoering van kernploftoestelle deur enige staat in Afrika te verbied.<ref>SAPA Report, “Background on Role and Activities of the IAEA,” 9 April 2001.</ref> ==Kernwapenbesluitneming== === Aansporings vir die ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse kernwapenvermoë === 'n Kombinasie van politieke, strategiese en tegnologiese faktore het die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernwapenprogram beïnvloed. Die program het oor verskeie fases ontwikkel, elk met eie doelwitte en prioriteite. 'n Kenmerkende eienskap van die Suid-Afrikaanse kernprogram was die inkrementele aard daarvan. Gedurende die vroeë 1960's was die fokus hoofsaaklik op die vestiging van 'n kerninfrastruktuur. Teen die laat 1960's en vroeë 1970's het die aandag verskuif na die ontwikkeling van 'n "vreedsame" kerntoestel vir moontlike mynboutoepassings. Vanaf die middel van die 1970's het die program geleidelik ontwikkel tot die vestiging van 'n militêre kernwapenvermoë. Selfs nadat besluit is om die bestaande burgerlike kerntoestelprogram vir militêre afskrikking aan te wend, was daar aanvanklik geen duidelik geformuleerde ontplooiingsdoelwit of kernstrategie nie. 'n Samehangende strategie het eers later ontwikkel, grootliks op aandrang van persone wat direk by die program betrokke was. Volgens verskeie ontledings van die program was daar gedurende die vroeë fases min aanduiding van omvattende strategiese beplanning oor die langtermyngevolge van 'n kernwapenvermoë. Die Suid-Afrikaanse ervaring illustreer gevolglik verskeie van die aansporings en beperkings wat ook in ander gevalle van kernwapenontwikkeling waargeneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.219) === Aansporings vir die beëindiging van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram === Die eerste belangrike stap in die beëindiging van Suid-Afrika se kernwapenprogram het in 1985 plaasgevind toe president P.W. Botha besluit het om die kernarsenaal tot sewe toestelle te beperk. Hiermee is verdere uitbreiding van die program effektief gestuit, insluitend planne vir meer gevorderde implosiewapens. Teen die laat 1980’s het veranderende internasionale en streekstoestande die Suid-Afrikaanse regering se bedreigingspersepsie beïnvloed. Die afname in Koue Oorlog-spanning, die onafhanklikheid van [[Namibië]] en die onttrekking van Kubaanse magte uit [[Angola]] het die behoefte aan ’n kernafskrikmiddel verminder. Terselfdertyd het die regering begin met politieke hervormings en pogings om internasionale isolasie te beëindig. Ekonomiese en diplomatieke oorwegings het ook ’n belangrike rol gespeel. Beide die Atoomenergiekorporasie (AEK) en Krygkor het besef dat Suid-Afrika se herintegrasie in die internasionale kern- en wapenmark afhanklik sou wees van toetrede tot die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens|Nie-verspreidingsverdrag]] (NPT) en die beëindiging van die kernwapenprogram. Die program is toenemend as duur en strategies minder noodsaaklik beskou. Met F.W. de Klerk se bewindsoorname in 1989 het die proses versnel. De Klerk het aangevoer dat die kernwapenvermoë ’n hindernis vir Suid-Afrika se [[internasionale betrekkinge]] geword het en nie meer by die land se veiligheidsbehoeftes gepas het nie.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl. 198-201) == Nalatenskap en betekenis == Die Suid-Afrikaanse kernwapenverspreidingsgeskiedenis het uit vyf periodes bestaan, van die vestiging van 'n kerninfrastruktuur, die ontwikkeling van 'n toestel vir "vreedsame" doeleindes, 'n militêre afskrikmiddel, die beëindiging van die wapenprogram, tot 'n aktiewe ondersteuner van die nie-verspreidingsnorm. Dit verteenwoordig 'n volledige lewensiklus vir 'n kernwapenvermoë en die uiteindelike doel van die nie-verspreidingsnorm vir kernwapenstate.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.219) Die beëindiging van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram het ’n unieke plek in die internasionale geskiedenis van kernontwapening ingeneem. Suid-Afrika was die eerste en tot dusver enigste staat wat selfstandig ontwikkelde kernwapens vervaardig en daarna vrywillig afgebreek het voordat dit tot die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens (NPT) toegetree het as ’n nie-kernwapenstaat.<ref>{{cite book |last=Liberman |first=Peter |title=The Rise and Fall of the South African Bomb |publisher=International Security |year=2001}}</ref> Die program se afbreek en die daaropvolgende samewerking met die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEA) is internasionaal beskou as ’n belangrike voorbeeld van verifieerbare ontwapening. Dit het bygedra tot Suid-Afrika se herintegrasie in die [[internasionale gemeenskap]] ná [[apartheid]] en het die land se beeld as ’n voorstander van [[multilateralisme]] en nie-verspreiding versterk.<ref>{{cite book |last=von Wielligh |first=N. |title=Die Bom: Suid-Afrika se Kernwapenprogram |publisher=Litera |location=Pretoria |year=2014}}</ref> == Simboliese waarde in globale ontwapening == Die Suid-Afrikaanse kernontwapening word dikwels as ’n [[Simbool|simboliese]] keerpunt in die geskiedenis van kernwapens beskou. Anders as state wat kernwapens ontwikkel het as deel van ’n voortgesette afskrikstrategie, het Suid-Afrika doelbewus afstand gedoen van sy kernvermoë tydens ’n periode van politieke oorgang en hervorming.<ref>{{cite book |last=Albright |first=David |title=South Africa and the Affordable Bomb |publisher=Bulletin of the Atomic Scientists |year=1994}}</ref> Internasionale ontleders het aangevoer dat die Suid-Afrikaanse voorbeeld bewys het dat sekuriteitsdoelwitte deur diplomatieke integrasie en internasionale samewerking bereik kan word eerder as deur kernwapenbesit. Die land se optrede het later ook bygedra tot steun vir kernwapenvrye sones, veral in Afrika deur die [[Verdrag van Pelindaba]].<ref>{{cite web |title=African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty (Pelindaba Treaty) |url=https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/nwfz/africa/ |publisher=United Nations}}</ref> ==Sien ook== * [[Kernwapen]] * [[Suid-Afrika se wapens van massavernietiging]] ==Verwysings== {{Verwysings|4}} ==Bibliografie== * Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. * Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. 2014. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera. {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] 971z8diposw98wop71ezgotf9cqg24t 0 461584 2908943 2906520 2026-06-02T19:44:51Z Morne 672 /* Loopbaan as omroeper */ 2908943 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Gustaf Pienaar | bynaam = | beeld = Gustaf Pienaar.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Charl Gustaf Pienaar | geboortedatum = [[13 Maart]] [[1949]] | geboorteplek = [[Brits]], [[Transvaal]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}ner | beroep = [[Advokaat]], [[skrywer]], omroeper | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Corlina Grobbelaar | kinders = Adriaan, Franike en Louis | webblad = | handtekening = }} '''Gustaf Pienaar''' (gebore [[Brits]], [[13 Maart]] [[1949]]) is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] skrywer, omroeper, regsgeleerde en handtekeningversamelaar. Nadat hy die graad B.Iuris verwerf het, het hy drie maande by die department van justisie in Johannesburg gewerk, maar toe by die [[SAUK]] aangesluit as junior omroeper/regisseur by die Afrikaans radiodiens. Ná ’n loopbaan van elf jaar by die openbare uitsaaier (in die laaste jare as bestuurder van uitsaainavorsing) het hy hom as prokureur bekwaam en 27 jaar lank in daardie hoedanigheid in [[George]] gepraktiseer. Hy is in 2012 as advokaat van die hooggeregshof toegelaat. == Herkoms en skoolopleiding == Charl Gustaf Pienaar se ouers, Attie en Charlotte, het onderwys gegee aan die [[Hoërskool Brits]]. Hulle was albei lief vir musiek en het hom aangemoedig om [[klavier]]lesse te neem. Hy speel klavier en 'n bietjie (kerk)orrel, en kan - tot sy vreugde, en danksy onderrig in musiekteorie - orkespartiture lees. Sy ouboet, ds. Jan Lion-Cachet Pienaar, was [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] predikant van [[NG gemeente Mutare|Umtali]] (1975–1978), [[NG gemeente Differentia|Boksburg-Oos]] (1978–1983), [[NG gemeente Villieria|Villieria]] (1983–1985) en [[NG gemeente Skuilkrans-Pretoria|Skuilkrans-Pretoria]] (1985–1988). Pienaar het sy skoolloopbaan deurloop aan die Laerskool Brits en die [[Hoër Volkskool Heidelberg|Heidelbergse Hoër Volkskool]]. Sy ouers wou nie vir hulle seuns skoolhou nie, en het hulle dus na die [[Heidelberg, Gauteng|Heidelbergse]] kosskool gestuur. Dit het dit vir Pienaar moontlik gemaak om in sy matriekjaar leiersposisies in die skool sowel as die koshuis te beklee, wat sy ouers syns insiens nie op Brits sou toegelaat het nie. == Naskoolse opleiding == Ná sy verpligte militêre opleiding van ’n jaar (1967) aan die Leërgimnasium op die destydse Voortrekkerhoogte, het hy in Johannesburg in die stigtingsjaar van die Randse Afrikaans Universiteit (RAU), 1968, in die regte begin studeer. In 1967 het die departement van justisie die sogenaamde B.Iuris-graadopsie ingestel: ’n Student kon op staatskoste aan ’n paar universiteite vir dié graad studeer, op voorwaarde dat hy daarna minstens vier jaar as aanklaer vir die departement gewerk het. Al was sy matriekuitslae nie besonder goed nie, het hy toelating gekry tot sy voorkeur-universiteit, [[Randse Afrikaanse Universiteit|RAU]], wat in 1968 sy eerste studente ingeneem het. As eerstejaars aan ’n nuwe universiteit moes hulle ’n studentegemeenskap in Johannesburg aan die gang kry: Studenteraad, sport- en kulturele klubs, ’n eie jool, koshuise. Pienaar het dadelik betrokke geraak by die stigting van die studentekoerant, ''HeRAUt'', waarvan hy in 1969 en 1970 redakteur was. In 1971 is hy verkies tot studenteraadsvoorsitter. As studenteleier het hy die toe nog jeugdige RAU-rektor, prof. [[Gerrit Viljoen]], goed leer ken. Hulle het gereeld laatmiddae vir gesprekke ontmoet. Viljoen was in baie opsigte vir hom 'n mentor. Sy deelname aan die onstuimige studentepolitek van daardie jare het hom tot die oortuiging gebring dat hy nie vir 'n politieke loopbaan uitgeknip was nie. In die jaar wat Pienaar SR-voorsitter was, het ’n omroeper van die Afrikaanse radiodiens, [[Hennie Human]], ’n reeks radiodebatte tussen die studenteleiers van die Afrikaanse universiteite aangebied, wat hy ''Studenteparlement'' genoem het. Pienaar het die RAU telkens verteenwoordig. Die [[Johannesburg]]se opnames is gemaak in die SAUK se uitsaaisentrum in Commissionerstraat. Ná een daarvan het Human gevra of hy daarin sou belangstel om 'n omroeper te word. Pienaar het hom vertel van sy beursverpligtinge, waarop Human geantwoord het dat die SAUK dit bes moontlik sou kon oorneem. == Loopbaan as omroeper == [[Lêer:Gustaf Pienaar trou op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar.jpg|duimnael|Pienaar is op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar getroud.]] In 1972 het Pienaar begin as aanklaer in die reusagtige landdroskantoor in Foxstraat, Johannesburg. Omdat hy onbevredig in dié werk was, het hy Human ná drie maande genader om te verneem of sy aanbod nog staan. Human het gereël dat hy die streng omroeperstoets aflê, wat hy geslaag het. Die SAUK het met die departement van justisie ’n ooreenkoms bereik en op [[1 Junie]] [[1972]] het hy as junior omroeper/regisseur van die Afrikaanse radiodiens in Commissionerstraat begin werk, wat hy jare later sou beskryf as “louter vreugde”. Nadat hy in Desember 1972 met 'n jeugliefde, Corlina Grobbelaar, getroud is, is die Afrikaanse radio se verteenwoordiger in [[Port Elizabeth]], [[Clarence Keyter]], in die eerste helfte van 1973 na [[Bloemfontein]] verplaas. Die omroepers in Johannesburg was almal bang een van hulle word na die Baai verplaas, maar Pienaar het goeie herinneringe aan vakansies kleintyd in dié stad gehad. Na ’n kort gesprek met sy vrou het hy die hoof van die Afrikaanse radio, [[Morkel van Tonder]], gevra om Keyter op te volg, welke versoek toegestaan is. Vanuit Port Elizabeth kon hy die hele [[Oos-Kaap]] goed leer ken. Hy was waarskynlik verantwoordelik vir die eerste program onder die opskrif ''Rekenskap'' wat ooit oor die Afrikaanse radiodiens uitgesaai is waarin in diepte gesels is met 'n swart man: kapt. (later brig.) Rodney Keshwa, van die [[Transkei]]se gevangenisdiens, wat [[Afrikaans]] vlot kon praat. Dit het uitgeloop op 'n paar verdere radiogesprekke met swart mense onder die titel ''Wat sê die mense in die swart tuislande''? Pienaar en Audrey Ryan het ook twee keer per week vir ekstra inkomste programwerk vir [[Radio Goeie Hoop]] gedoen, sy eerste kennismaking met ’n handelsradiostasie. Die SAUK het kort voor lank ’n nuwe eerstewêreldse ateljeekompleks in [[Parsons Hill]] betrek. Pienaar is op jeugdige ouderdom aangestel as programorganiseerder vir die Afrikaanse en Engelse radiodienste in die Oos-Kaap. Spoedig is Bennie Howard en [[Fonnie du Plooy]] as Oos-Kaapse omroepers aangestel, wat in voortreflike radiomanne ontluik het. Pienaar het tussen Augustus en Desember 1976 'n reeks weeklikse aandhoorbeelde onder die opskrif ''Op pad na 2000'' behartig. Dit was 'n reeks waarin gekyk is na die land se prioriteite vir die laaste ongeveer 25 jaar van die vorige eeu. In die twintig programme is onderwerpe soos die stand van die blanke politiek, die tuislandbeleid, die swart mense in stedelike gebiede, die lot van bruin mense, die land se water- en engergieprioriteite, die onderwys, verstedeliking, omgewingsbewaring en dies meer onder die loep geneem. Vooraanstaande Afrikaanse intelligentsia soos Viljoen, dr. [[Willem de Klerk|Wimpie de Klerk]], proff. [[Willie Esterhuyse]] en [[Pieter de Lange]], [[Piet Cillié]], prof. [[Richard van der Ross]], dr. [[Ampie Roux]] het daaraan deelgeneem. === Terug in Johannesburg === In Januarie 1978 is Pienaar aangestel as die Afrikaanse radiodiens se organiseerder van jeug- en tydskrifprogamme in die nuwe uitsaaikompleks in [[Auckland Park]], waar hy en sy vrou twee jaar later ’n woonhuis ’n hanetree van sy werk af gebou het, op ’n erf wat hulle by [[Roelf Meyer]] gekoop het. Naas aktualiteitsprogramme het hy vreugde geput uit ''Hoe verklaar u dit?'', ’n weeklikse vraeprogram oor die natuurwetenskap waarmee hy in Januarie 1979 begin het. Terwyl hy besig was om deelnemers vir die nuwe program te werf, het die [[WNNR]] hom genooi om [[Marioneiland]] te besoek – en wel in September 1978. Dit het uitgeloop op ’n hoorbeeld oor dié eiland en die weerspan wat toe daar gestasioneer was. Hulle het daarheen gereis met die ''SA Agulhas 1'', wat toe splinternuut was en maar op sy derde vaart suid was. In die winter van 1978 het hy [[Rhodesië]] besoek – wat toe in ’n burgeroorlog gewikkel was – vir ’n uur lange hoorbeeld oor die plaaslike Afrikaners. Die volgende jaar was ook ’n hoogtepunt: Hy het in April weer na Rhodesië gereis vir ’n lang onderhoud met [[Ian Smith]] aan die vooraand van sy uittrede as Rhodesië se “rebellepremier”. Dit is opgevolg deur ’n uur lange hoorbeeld oor dié politikus. In September 1979 het hy twee weke lank die jaarlikse Prix Italia-radio-en-televisiefees in [[Lecce]] in die suide van [[Italië]] bygewoon. Die destydse direkteur-generaal, dr. [[Jan Schutte]], het hom genooi om as waarnemer saam te gaan met die SAUK se span beoordelaars: Schutte self; die hoof van musiek ([[Chris Swanepoel]]) en [[June Seymour]], wat die hoof was van SAUK-televisie se oorklankingsdepartement. Daarna is Pienaar saam met Schutte op ’n besoek aan die [[Israel]]se radio en televisie en, daarná, ook aan die Beierische Rundfunk in [[München]]. Op Schutte se aandrang is hy daarna op sy eie na Berlyn om te gaan kyk hoe lyk hul uitsaaimuseum; die SAUK wou ook een vestig. Hy is ook – via die berugte [[Checkpoint Charlie]] – op ’n dagbesoek na kommunistiese [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] (DDR). Pienaar se ses weke lange besoek aan [[Europa]] is afgesluit met ’n weeklange besoek aan Londen, waar hy kennisgemaak het met die BBC en heelwat tyd - in "opdrag" van dr. Schutte - in sy hotelkamer ingeruim het om BBC-TV te kyk. Pienaar is in 1981 aangestel as die SAUK se besuurder van uitsaainavoring, wat gekoppel was aan die kantoor van die direkteur-generaal. In opdrag van die destydse DG, [[Steve de Villiers]], het hy in 1982 'n ses weke lange besoek aan buitelandse radio-en televisiestasies in die [[VSA]] en Europa onderneem. Die oogmerk was om vriendskapsbetrekkinge tussen die SAUK en ander (dikwels vyandige) uitsaai-instansies te probeer vestig en om diepgaande navorsing te doen oor die volkeregtelike implikasies van geovastetelevisie-uitsendings, wat toe in 'n beginstadium was. Hy het ook die konsep van plaaslike radiostasies ondersoek in 'n tyd toe die SAUK nog 'n monopolie op landwye radio-uitsendings gehad het. Hy het daar ook kennisgemaak met die eerste prototipe draagbare televisiekameras wat later 'n rewolusie in nuusdekking tot gevolg sou hê. In [[Washington, DC|Washington]] is hy bekend gestel aan die internet wat toe nog slegs vir (hoofsaaklik) Amerikaanse militêre en akademiese gebruikers beskikbaar was. 'n Hoogtepunt van sy besoek aan Washington was 'n geleentheid om navorsing in die Kongresbiblioteek te doen en in die [[Withuis]] se East Room 'n bykans uur lange perskonferensie van president [[Ronald Reagan]] by te woon. == Loopbaan as regspraktisyn == Tussendeur het Pienaar die LL.B.-graad (en later ook die LL.M.-graad) verwerf en toe, in Mei 1983, die uitdaging getrotseer om van uitsaaier na regspraktisyn oor te skakel. Met die teensinnige hulp van Steve de Villiers het ’n Johannesburgse prokureur, Billy van der Merwe, hom in die middel van 1983 aanvaar as ’n kandidaat-prokureur in die destydse vooraanstaande Afrikaanse prokureursfirma in Johannesburg, Hofmeyr Van der Merwe. Dit was moeilike jare. Hy was die junior klerk in die firma – op 33 met ’n vrou en drie jong kinders. Hy het gou besef dat sy ervaring van elf jaar by die SAUK van geen betekenis was in 'n regsloopbaan nie. "Die reg erken net sy eie ondervinding," het 'n voormalige studentevriend van hom – wat toe al 'n direkteur by dieselfde firma was – gesê. Pienaar beskryf Van der Merwe as “seker die beste leermeester wat enige toekomstige prokureur kon begeer: Kort van draad – in die sin dat 'n mens nie met nonsens na hom toe moes kom nie; pynlik ingestel op detail; ’n omvattende kennis van die reg; ’n puik administrateur (hy was verskeie kere president van die SA Prokureursorde); ’n leermeester by uitnemendheid, en die toepasser van die hoogste etiese standaarde”. In 1985 is hy as prokureur toegelaat, en daarna het die gesin die vryheid gehad om die grootstadslewe te verlaat. Hy is aangestel by die oudste prokureursfirma op George, Raubenheimers Ingelyf, waaraan hy ruim 25 jaar lank as direkteur – en later as konsultant – verbonde was. In 2008 het hy die aktiewe praktyk verlaat en het hulle permanent na [[Vleesbaai]] verhuis, waar hulle hul strandhuis reeds in 2003 gebou het. == Aftrede == Pienaar het in 2012 die prokureursprofessie vaarwel toegeroep, waarna hy as advokaat van die hooggerregshof toegelaat is. Hy praktiseer egter nie, maar het wel al by ’n paar geleenthede pro amico-verskynings gedoen. == Skryfwerk == Gedurende sy eerste jare in George het hy begin met ’n reeks rubrieke oor Suid-Afrika se regserfenis wat ’n jaar lank twee keer per week soggens oor ''Monitor'' uitgesaai is. Hy het die rubriek onder die skuilnaam Karel Gustafson aangebied (sy voornaam is Charl, en sy ma se nooiensvan was Gustafson). Prokureurs is nie destyds toegelaat is om te “adverteer” nie. Hy moes telkens Kaapstad toe reis vir opnames in die Seepunt-ateljee – dertig op ’n slag. Om oor die reg te skryf en om dit toeganklik en verstaanbaar vir die “man op straat” te maak, het hom geprikkel. LitNet het hom gekontrakteer vir ’n weeklikse rubriek onder die titel ''Regsalmanak''. Meer as 300 rubrieke is steeds op LitNet se argief beskikbaar. Dit het uitgeloop op ’n keur van die Litnet-stories wat Protea Boekhuis in 2018 onder die titel Regsalmanak – 100 Stories uit ons Regserfenis gepubliseer het. In 2016 het ''[[Die Burger]]'' se redakteur van die eiendomsbylaag, Samantha van den Berg, hom genooi om ’n weeklikse rubriek oor die regsaspekte rondom eiendom te behartig. Hy het daarmee volgehou tot in Maart 2020, toe die Covid-19-pandemie begin. [[Media24]] moes rasionaliseer, wat tot die sluiting van ’n hele klompie tydskrifte en rubrieke – soos Pienaar s’n – gelei het. [[Protea Boekhuis]] het hom later genooi om ’n bundel van vyftig van sy rubrieke vir ''Die Burger'' se eiendomsbylaag saam te stel. Hy moes met ’n fyn kam deur die artikels gaan: Dit op datum probeer bring; dit taalkundig herversorg en hier en daar met bykomstighede aanvul. Die bundel is in 2021 uitgereik onder die titel Bekkies se ding met die volstruis en ander stories. Van tyd tot tyd lewer hy steeds vir Media24 en LitNet artikels oor aktuele regstemas – byvoorbeeld oor die sotlikhede waarmee die regering met sy Covid-19-regulasies vorendag gekom het. Hy het ook kritiese artikels geskryf oor die appèlhof se regsdwaling in die [[Oscar Pistorius]]-verhoor; die skandalige behandeling van die moordverdagte [[Fred van der Vyver]] en – helaas – die [[Universiteit van Stellenbosch]] se kanselierskandaal: Oudregter [[Edwin Cameron]] en die rektor, prof. [[Wim de Villiers]], se geheime samesprekings oor die amp van kanselier, terwyl ’n saak (wat die US ten nouste geraak het) voor Cameron en sy amspbroers en -susters van die Konstitusionele Hof gedien het. == Belangstellings == Naas musiek is hy lief vir skryf. Hy versamel reeds jare lank getekende boeke van (hoofsaaklik) Afrikaanse skrywers en het daarnaas ook ’n versameling Suid-Afrikaanse historiese dokumente wat omtrent almal deur die betrokkenes geteken is. In die jongste jare spits hy hom toe op die versameling van struggle-leiers se handtekeninge. In 2025 het hy ook 'n reeks artikels oor sy handtekeningversameling - en hoe hy van die interessantste items in die hande gekry het - vir ''Die Burger'' versorg. == Gesinslewe == Hy is op [[9 Desember]] [[1972]] getroud met Corlina (née Grobbelaar.) Drie kinders, Adriaan, Franike en Louis, is uit die huwelik gebore. Daar is vier kleinkinders: Altus en Corli Rossouw en Luan en Nicol Pienaar. Corlina is op [[23 Augustus]] [[2021]] skielik aan 'n beroerte oorlede terwyl hulle saam met vriende in die [[Vrystaat]] oornag het. Hulle was op pad na [[Botswana]] vir 'n toer van vier weke. Hulle was net kort duskant 49 jaar getroud. Hy woon steeds op Vleesbaai. == Bronne == * [https://www.litnet.co.za/gustaf-pienaar-reageer-op-die-voortslepende-gelyke-kanse-universiteit-stellenbosch-sage-en-die-fourie-verslag/ Gustaf Pienaar reageer op die voortslepende Gelyke Kanse | Universiteit Stellenbosch-sage – en die Fourie-verslag], besoek op 21 Mei 2026. * [https://mediamense.com/radioman-gustaf-pienaar/ Gustaf Pienaar: Radioman, prokureur, versamelaar en regsjoernalis], besoek op 21 Mei 2026. * [https://www.litnet.co.za/category/menings/rubrieke-menings/regsalmanak/ Gustaf Pienaar: Regsalmanak], besoek op 21 Mei 2026. {{DEFAULTSORT:Pienaar, Gustaf}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse omroepers]] [[Kategorie:Lewende mense]] g9qdcfo2feh0zxxqr9rkc4h86rlwb3r 2908944 2908943 2026-06-02T19:45:09Z Morne 672 /* Loopbaan as omroeper */ 2908944 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Gustaf Pienaar | bynaam = | beeld = Gustaf Pienaar.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Charl Gustaf Pienaar | geboortedatum = [[13 Maart]] [[1949]] | geboorteplek = [[Brits]], [[Transvaal]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}ner | beroep = [[Advokaat]], [[skrywer]], omroeper | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Corlina Grobbelaar | kinders = Adriaan, Franike en Louis | webblad = | handtekening = }} '''Gustaf Pienaar''' (gebore [[Brits]], [[13 Maart]] [[1949]]) is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] skrywer, omroeper, regsgeleerde en handtekeningversamelaar. Nadat hy die graad B.Iuris verwerf het, het hy drie maande by die department van justisie in Johannesburg gewerk, maar toe by die [[SAUK]] aangesluit as junior omroeper/regisseur by die Afrikaans radiodiens. Ná ’n loopbaan van elf jaar by die openbare uitsaaier (in die laaste jare as bestuurder van uitsaainavorsing) het hy hom as prokureur bekwaam en 27 jaar lank in daardie hoedanigheid in [[George]] gepraktiseer. Hy is in 2012 as advokaat van die hooggeregshof toegelaat. == Herkoms en skoolopleiding == Charl Gustaf Pienaar se ouers, Attie en Charlotte, het onderwys gegee aan die [[Hoërskool Brits]]. Hulle was albei lief vir musiek en het hom aangemoedig om [[klavier]]lesse te neem. Hy speel klavier en 'n bietjie (kerk)orrel, en kan - tot sy vreugde, en danksy onderrig in musiekteorie - orkespartiture lees. Sy ouboet, ds. Jan Lion-Cachet Pienaar, was [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] predikant van [[NG gemeente Mutare|Umtali]] (1975–1978), [[NG gemeente Differentia|Boksburg-Oos]] (1978–1983), [[NG gemeente Villieria|Villieria]] (1983–1985) en [[NG gemeente Skuilkrans-Pretoria|Skuilkrans-Pretoria]] (1985–1988). Pienaar het sy skoolloopbaan deurloop aan die Laerskool Brits en die [[Hoër Volkskool Heidelberg|Heidelbergse Hoër Volkskool]]. Sy ouers wou nie vir hulle seuns skoolhou nie, en het hulle dus na die [[Heidelberg, Gauteng|Heidelbergse]] kosskool gestuur. Dit het dit vir Pienaar moontlik gemaak om in sy matriekjaar leiersposisies in die skool sowel as die koshuis te beklee, wat sy ouers syns insiens nie op Brits sou toegelaat het nie. == Naskoolse opleiding == Ná sy verpligte militêre opleiding van ’n jaar (1967) aan die Leërgimnasium op die destydse Voortrekkerhoogte, het hy in Johannesburg in die stigtingsjaar van die Randse Afrikaans Universiteit (RAU), 1968, in die regte begin studeer. In 1967 het die departement van justisie die sogenaamde B.Iuris-graadopsie ingestel: ’n Student kon op staatskoste aan ’n paar universiteite vir dié graad studeer, op voorwaarde dat hy daarna minstens vier jaar as aanklaer vir die departement gewerk het. Al was sy matriekuitslae nie besonder goed nie, het hy toelating gekry tot sy voorkeur-universiteit, [[Randse Afrikaanse Universiteit|RAU]], wat in 1968 sy eerste studente ingeneem het. As eerstejaars aan ’n nuwe universiteit moes hulle ’n studentegemeenskap in Johannesburg aan die gang kry: Studenteraad, sport- en kulturele klubs, ’n eie jool, koshuise. Pienaar het dadelik betrokke geraak by die stigting van die studentekoerant, ''HeRAUt'', waarvan hy in 1969 en 1970 redakteur was. In 1971 is hy verkies tot studenteraadsvoorsitter. As studenteleier het hy die toe nog jeugdige RAU-rektor, prof. [[Gerrit Viljoen]], goed leer ken. Hulle het gereeld laatmiddae vir gesprekke ontmoet. Viljoen was in baie opsigte vir hom 'n mentor. Sy deelname aan die onstuimige studentepolitek van daardie jare het hom tot die oortuiging gebring dat hy nie vir 'n politieke loopbaan uitgeknip was nie. In die jaar wat Pienaar SR-voorsitter was, het ’n omroeper van die Afrikaanse radiodiens, [[Hennie Human]], ’n reeks radiodebatte tussen die studenteleiers van die Afrikaanse universiteite aangebied, wat hy ''Studenteparlement'' genoem het. Pienaar het die RAU telkens verteenwoordig. Die [[Johannesburg]]se opnames is gemaak in die SAUK se uitsaaisentrum in Commissionerstraat. Ná een daarvan het Human gevra of hy daarin sou belangstel om 'n omroeper te word. Pienaar het hom vertel van sy beursverpligtinge, waarop Human geantwoord het dat die SAUK dit bes moontlik sou kon oorneem. == Loopbaan as omroeper == [[Lêer:Gustaf Pienaar trou op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar.jpg|duimnael|links|Pienaar is op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar getroud.]] In 1972 het Pienaar begin as aanklaer in die reusagtige landdroskantoor in Foxstraat, Johannesburg. Omdat hy onbevredig in dié werk was, het hy Human ná drie maande genader om te verneem of sy aanbod nog staan. Human het gereël dat hy die streng omroeperstoets aflê, wat hy geslaag het. Die SAUK het met die departement van justisie ’n ooreenkoms bereik en op [[1 Junie]] [[1972]] het hy as junior omroeper/regisseur van die Afrikaanse radiodiens in Commissionerstraat begin werk, wat hy jare later sou beskryf as “louter vreugde”. Nadat hy in Desember 1972 met 'n jeugliefde, Corlina Grobbelaar, getroud is, is die Afrikaanse radio se verteenwoordiger in [[Port Elizabeth]], [[Clarence Keyter]], in die eerste helfte van 1973 na [[Bloemfontein]] verplaas. Die omroepers in Johannesburg was almal bang een van hulle word na die Baai verplaas, maar Pienaar het goeie herinneringe aan vakansies kleintyd in dié stad gehad. Na ’n kort gesprek met sy vrou het hy die hoof van die Afrikaanse radio, [[Morkel van Tonder]], gevra om Keyter op te volg, welke versoek toegestaan is. Vanuit Port Elizabeth kon hy die hele [[Oos-Kaap]] goed leer ken. Hy was waarskynlik verantwoordelik vir die eerste program onder die opskrif ''Rekenskap'' wat ooit oor die Afrikaanse radiodiens uitgesaai is waarin in diepte gesels is met 'n swart man: kapt. (later brig.) Rodney Keshwa, van die [[Transkei]]se gevangenisdiens, wat [[Afrikaans]] vlot kon praat. Dit het uitgeloop op 'n paar verdere radiogesprekke met swart mense onder die titel ''Wat sê die mense in die swart tuislande''? Pienaar en Audrey Ryan het ook twee keer per week vir ekstra inkomste programwerk vir [[Radio Goeie Hoop]] gedoen, sy eerste kennismaking met ’n handelsradiostasie. Die SAUK het kort voor lank ’n nuwe eerstewêreldse ateljeekompleks in [[Parsons Hill]] betrek. Pienaar is op jeugdige ouderdom aangestel as programorganiseerder vir die Afrikaanse en Engelse radiodienste in die Oos-Kaap. Spoedig is Bennie Howard en [[Fonnie du Plooy]] as Oos-Kaapse omroepers aangestel, wat in voortreflike radiomanne ontluik het. Pienaar het tussen Augustus en Desember 1976 'n reeks weeklikse aandhoorbeelde onder die opskrif ''Op pad na 2000'' behartig. Dit was 'n reeks waarin gekyk is na die land se prioriteite vir die laaste ongeveer 25 jaar van die vorige eeu. In die twintig programme is onderwerpe soos die stand van die blanke politiek, die tuislandbeleid, die swart mense in stedelike gebiede, die lot van bruin mense, die land se water- en engergieprioriteite, die onderwys, verstedeliking, omgewingsbewaring en dies meer onder die loep geneem. Vooraanstaande Afrikaanse intelligentsia soos Viljoen, dr. [[Willem de Klerk|Wimpie de Klerk]], proff. [[Willie Esterhuyse]] en [[Pieter de Lange]], [[Piet Cillié]], prof. [[Richard van der Ross]], dr. [[Ampie Roux]] het daaraan deelgeneem. === Terug in Johannesburg === In Januarie 1978 is Pienaar aangestel as die Afrikaanse radiodiens se organiseerder van jeug- en tydskrifprogamme in die nuwe uitsaaikompleks in [[Auckland Park]], waar hy en sy vrou twee jaar later ’n woonhuis ’n hanetree van sy werk af gebou het, op ’n erf wat hulle by [[Roelf Meyer]] gekoop het. Naas aktualiteitsprogramme het hy vreugde geput uit ''Hoe verklaar u dit?'', ’n weeklikse vraeprogram oor die natuurwetenskap waarmee hy in Januarie 1979 begin het. Terwyl hy besig was om deelnemers vir die nuwe program te werf, het die [[WNNR]] hom genooi om [[Marioneiland]] te besoek – en wel in September 1978. Dit het uitgeloop op ’n hoorbeeld oor dié eiland en die weerspan wat toe daar gestasioneer was. Hulle het daarheen gereis met die ''SA Agulhas 1'', wat toe splinternuut was en maar op sy derde vaart suid was. In die winter van 1978 het hy [[Rhodesië]] besoek – wat toe in ’n burgeroorlog gewikkel was – vir ’n uur lange hoorbeeld oor die plaaslike Afrikaners. Die volgende jaar was ook ’n hoogtepunt: Hy het in April weer na Rhodesië gereis vir ’n lang onderhoud met [[Ian Smith]] aan die vooraand van sy uittrede as Rhodesië se “rebellepremier”. Dit is opgevolg deur ’n uur lange hoorbeeld oor dié politikus. In September 1979 het hy twee weke lank die jaarlikse Prix Italia-radio-en-televisiefees in [[Lecce]] in die suide van [[Italië]] bygewoon. Die destydse direkteur-generaal, dr. [[Jan Schutte]], het hom genooi om as waarnemer saam te gaan met die SAUK se span beoordelaars: Schutte self; die hoof van musiek ([[Chris Swanepoel]]) en [[June Seymour]], wat die hoof was van SAUK-televisie se oorklankingsdepartement. Daarna is Pienaar saam met Schutte op ’n besoek aan die [[Israel]]se radio en televisie en, daarná, ook aan die Beierische Rundfunk in [[München]]. Op Schutte se aandrang is hy daarna op sy eie na Berlyn om te gaan kyk hoe lyk hul uitsaaimuseum; die SAUK wou ook een vestig. Hy is ook – via die berugte [[Checkpoint Charlie]] – op ’n dagbesoek na kommunistiese [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] (DDR). Pienaar se ses weke lange besoek aan [[Europa]] is afgesluit met ’n weeklange besoek aan Londen, waar hy kennisgemaak het met die BBC en heelwat tyd - in "opdrag" van dr. Schutte - in sy hotelkamer ingeruim het om BBC-TV te kyk. Pienaar is in 1981 aangestel as die SAUK se besuurder van uitsaainavoring, wat gekoppel was aan die kantoor van die direkteur-generaal. In opdrag van die destydse DG, [[Steve de Villiers]], het hy in 1982 'n ses weke lange besoek aan buitelandse radio-en televisiestasies in die [[VSA]] en Europa onderneem. Die oogmerk was om vriendskapsbetrekkinge tussen die SAUK en ander (dikwels vyandige) uitsaai-instansies te probeer vestig en om diepgaande navorsing te doen oor die volkeregtelike implikasies van geovastetelevisie-uitsendings, wat toe in 'n beginstadium was. Hy het ook die konsep van plaaslike radiostasies ondersoek in 'n tyd toe die SAUK nog 'n monopolie op landwye radio-uitsendings gehad het. Hy het daar ook kennisgemaak met die eerste prototipe draagbare televisiekameras wat later 'n rewolusie in nuusdekking tot gevolg sou hê. In [[Washington, DC|Washington]] is hy bekend gestel aan die internet wat toe nog slegs vir (hoofsaaklik) Amerikaanse militêre en akademiese gebruikers beskikbaar was. 'n Hoogtepunt van sy besoek aan Washington was 'n geleentheid om navorsing in die Kongresbiblioteek te doen en in die [[Withuis]] se East Room 'n bykans uur lange perskonferensie van president [[Ronald Reagan]] by te woon. == Loopbaan as regspraktisyn == Tussendeur het Pienaar die LL.B.-graad (en later ook die LL.M.-graad) verwerf en toe, in Mei 1983, die uitdaging getrotseer om van uitsaaier na regspraktisyn oor te skakel. Met die teensinnige hulp van Steve de Villiers het ’n Johannesburgse prokureur, Billy van der Merwe, hom in die middel van 1983 aanvaar as ’n kandidaat-prokureur in die destydse vooraanstaande Afrikaanse prokureursfirma in Johannesburg, Hofmeyr Van der Merwe. Dit was moeilike jare. Hy was die junior klerk in die firma – op 33 met ’n vrou en drie jong kinders. Hy het gou besef dat sy ervaring van elf jaar by die SAUK van geen betekenis was in 'n regsloopbaan nie. "Die reg erken net sy eie ondervinding," het 'n voormalige studentevriend van hom – wat toe al 'n direkteur by dieselfde firma was – gesê. Pienaar beskryf Van der Merwe as “seker die beste leermeester wat enige toekomstige prokureur kon begeer: Kort van draad – in die sin dat 'n mens nie met nonsens na hom toe moes kom nie; pynlik ingestel op detail; ’n omvattende kennis van die reg; ’n puik administrateur (hy was verskeie kere president van die SA Prokureursorde); ’n leermeester by uitnemendheid, en die toepasser van die hoogste etiese standaarde”. In 1985 is hy as prokureur toegelaat, en daarna het die gesin die vryheid gehad om die grootstadslewe te verlaat. Hy is aangestel by die oudste prokureursfirma op George, Raubenheimers Ingelyf, waaraan hy ruim 25 jaar lank as direkteur – en later as konsultant – verbonde was. In 2008 het hy die aktiewe praktyk verlaat en het hulle permanent na [[Vleesbaai]] verhuis, waar hulle hul strandhuis reeds in 2003 gebou het. == Aftrede == Pienaar het in 2012 die prokureursprofessie vaarwel toegeroep, waarna hy as advokaat van die hooggerregshof toegelaat is. Hy praktiseer egter nie, maar het wel al by ’n paar geleenthede pro amico-verskynings gedoen. == Skryfwerk == Gedurende sy eerste jare in George het hy begin met ’n reeks rubrieke oor Suid-Afrika se regserfenis wat ’n jaar lank twee keer per week soggens oor ''Monitor'' uitgesaai is. Hy het die rubriek onder die skuilnaam Karel Gustafson aangebied (sy voornaam is Charl, en sy ma se nooiensvan was Gustafson). Prokureurs is nie destyds toegelaat is om te “adverteer” nie. Hy moes telkens Kaapstad toe reis vir opnames in die Seepunt-ateljee – dertig op ’n slag. Om oor die reg te skryf en om dit toeganklik en verstaanbaar vir die “man op straat” te maak, het hom geprikkel. LitNet het hom gekontrakteer vir ’n weeklikse rubriek onder die titel ''Regsalmanak''. Meer as 300 rubrieke is steeds op LitNet se argief beskikbaar. Dit het uitgeloop op ’n keur van die Litnet-stories wat Protea Boekhuis in 2018 onder die titel Regsalmanak – 100 Stories uit ons Regserfenis gepubliseer het. In 2016 het ''[[Die Burger]]'' se redakteur van die eiendomsbylaag, Samantha van den Berg, hom genooi om ’n weeklikse rubriek oor die regsaspekte rondom eiendom te behartig. Hy het daarmee volgehou tot in Maart 2020, toe die Covid-19-pandemie begin. [[Media24]] moes rasionaliseer, wat tot die sluiting van ’n hele klompie tydskrifte en rubrieke – soos Pienaar s’n – gelei het. [[Protea Boekhuis]] het hom later genooi om ’n bundel van vyftig van sy rubrieke vir ''Die Burger'' se eiendomsbylaag saam te stel. Hy moes met ’n fyn kam deur die artikels gaan: Dit op datum probeer bring; dit taalkundig herversorg en hier en daar met bykomstighede aanvul. Die bundel is in 2021 uitgereik onder die titel Bekkies se ding met die volstruis en ander stories. Van tyd tot tyd lewer hy steeds vir Media24 en LitNet artikels oor aktuele regstemas – byvoorbeeld oor die sotlikhede waarmee die regering met sy Covid-19-regulasies vorendag gekom het. Hy het ook kritiese artikels geskryf oor die appèlhof se regsdwaling in die [[Oscar Pistorius]]-verhoor; die skandalige behandeling van die moordverdagte [[Fred van der Vyver]] en – helaas – die [[Universiteit van Stellenbosch]] se kanselierskandaal: Oudregter [[Edwin Cameron]] en die rektor, prof. [[Wim de Villiers]], se geheime samesprekings oor die amp van kanselier, terwyl ’n saak (wat die US ten nouste geraak het) voor Cameron en sy amspbroers en -susters van die Konstitusionele Hof gedien het. == Belangstellings == Naas musiek is hy lief vir skryf. Hy versamel reeds jare lank getekende boeke van (hoofsaaklik) Afrikaanse skrywers en het daarnaas ook ’n versameling Suid-Afrikaanse historiese dokumente wat omtrent almal deur die betrokkenes geteken is. In die jongste jare spits hy hom toe op die versameling van struggle-leiers se handtekeninge. In 2025 het hy ook 'n reeks artikels oor sy handtekeningversameling - en hoe hy van die interessantste items in die hande gekry het - vir ''Die Burger'' versorg. == Gesinslewe == Hy is op [[9 Desember]] [[1972]] getroud met Corlina (née Grobbelaar.) Drie kinders, Adriaan, Franike en Louis, is uit die huwelik gebore. Daar is vier kleinkinders: Altus en Corli Rossouw en Luan en Nicol Pienaar. Corlina is op [[23 Augustus]] [[2021]] skielik aan 'n beroerte oorlede terwyl hulle saam met vriende in die [[Vrystaat]] oornag het. Hulle was op pad na [[Botswana]] vir 'n toer van vier weke. Hulle was net kort duskant 49 jaar getroud. Hy woon steeds op Vleesbaai. == Bronne == * [https://www.litnet.co.za/gustaf-pienaar-reageer-op-die-voortslepende-gelyke-kanse-universiteit-stellenbosch-sage-en-die-fourie-verslag/ Gustaf Pienaar reageer op die voortslepende Gelyke Kanse | Universiteit Stellenbosch-sage – en die Fourie-verslag], besoek op 21 Mei 2026. * [https://mediamense.com/radioman-gustaf-pienaar/ Gustaf Pienaar: Radioman, prokureur, versamelaar en regsjoernalis], besoek op 21 Mei 2026. * [https://www.litnet.co.za/category/menings/rubrieke-menings/regsalmanak/ Gustaf Pienaar: Regsalmanak], besoek op 21 Mei 2026. {{DEFAULTSORT:Pienaar, Gustaf}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse omroepers]] [[Kategorie:Lewende mense]] cveyhbghbrrwy0jt71vm4hvkq3mpkce 3 461920 2908866 2907558 2026-06-02T15:06:20Z ~2026-22503-02 206103 /* Die boek met vlerke */ Antwoord 2908866 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} == Die boek met vlerke == Hoekom verskyn die artikel nie in die Portugese of Engelse Wikipedia nie? Ons kan nie die bronne lees nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Ons kan die bronne lees. Gebruik 'n vertaler soos "google translate" as jy nie Portugees kan verstaan nie. Die maak nie die bronne ongeldig nie. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 15:06, 2 Junie 2026 (UTC) b5q0gfp5fv69l9a5yjf80ruaqu7qesa 0 461985 2908870 2908644 2026-06-02T15:16:10Z ~2026-22503-02 206103 Een artikel per onderwerp asb. 2908870 wikitext text/x-wiki {{Verdeel|vrydraende vlerk|sambreelvlerk}} Daar is ’n onderskeid tussen ’n '''vrydraende vlerk''' (''cantilever wing'') en ’n '''sambreelvlerk''' (''parasol wing''), aangesien hulle op verskillende beginsels gebou is. ’n “Vrydraende vlerk” (sinonieme vrydraervlerk en kantelbalkvlerk) is ’n vlerk sonder uitwendige stutte of style. Die ondersteunende struktuur is binne-in die vlerk ingebou en die vlerk is direk aan die romp geheg. Daarom is die gevestigde Afrikaanse terme: * vrydraervlerk * vrydraende vlerk * kantelbalkvlerk ’n “Sambreelvlerk” (sinoniem parasolvlerk) , daarenteen, is ’n vlerk wat bo die romp gemonteer is en deur style of stutte ondersteun word. In die Nederlands bestaan die vorme “parasolvleugel” en “parasoldekker”. ERKENNING Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. == Definisies == === Vrydraende vlerk === Die term “vrydraende vlerk” word omskryf as ’n vlerk wat op die beginsel van ’n '''vrydraende balk''' gebou is. ’n “Vrydraende balk” word omskryf as ’n uitstekende deel waarvan die een end styf geheg is, en met die ander end wat by die steunpunt uitsteek en vry is om vertikaal te beweeg onder die invloed van vertikale laste wat tussen die vry end en die gehegte end aangewend word. ’n Vol vrydraende vliegtuigbalk ('''spar''') is styf vas aan die romp en elke vlerkpunt is ’n vry end.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=73 |language=en}}</ref> ==== Illustrasies van vlerke met een vliegtuigbalk (spar) ==== In die foto word die hoofspar van ’n De Havilland DH.60 Gipsy Moth getoon. Die afbeeldings illustreer ’n enkelvliegtuigspar.<gallery mode="packed"> Lêer:DH-60 Gipsy Moth Wing Structure.JPG|Vlerkstruktuur van DH.60 Gipsy Moth Lêer:Wing with one spar.JPG|Een vlerkspar Lêer:Wing structure - spar.svg|Een vlerkspar </gallery> === Sambreelvlerk === ’n “Sambreelvlerk” word omskryf as ’n vlerk wat met stutte bo die romp gesteun word.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=314 |language=en}}</ref> Daar is ook die term '''parasoleenvlerkvliegtuig'''.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=176 |language=en |trans-title=Concept List of Aircraft Construction Terms}}</ref> ’n “Parasoleenvlerkvliegtuig” word omskryf as ’n eenvlerkvliegtuig waarvan die vlerk bo die romp is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=267 |language=en}}</ref> == Foto’s wat die verskille tussen vrydraende vlerke en sambreelvlerke illustreer == === Vrydraende vlerke === Let  daarop dat vrydraende vlerke direk op die romp van die vliegtuig en in die middel, hoog of laag gemonteer is. Die Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 was een van die eerste vliegtuie wat met vrydraende vlerke gevlieg het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=86 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Junkers J 1 at Döberitz 1915.jpg|Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 Lêer:Zsffl 2004-05-15 FAFF 030 LR 800x533.jpg|Die Cessna Centurion het hoë vrydraende vlerke. Lêer:Zsnxl 2004-04-28 FANS 0850 LR 800x533.jpg|Die Cessna 401 het lae vrydraende vlerke. Lêer:Zsoam 2010-03-13 FAJS 0030 LR 600x400.jpg|Die Boeing 737-passasiersvliegtuig het ook lae vrydraende vlerke. </gallery> === Sambreelvlerke === <gallery> Lêer:Monoplane parasol.svg|Eendekker met ’n sambreelvlerk Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|Die Catalina is ontwerp met ’n sambreelvlerk. </gallery> == Verwysings == {{verwysings}} 3di7x2psv3spcd89bg8sho9nuylt10u 0 461992 2908864 2907803 2026-06-02T15:01:36Z ~2026-22503-02 206103 [[Hulp:Normdata]] 2908864 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Eddie Cheever Jr 2009 Indy 500 Second Qual Day.JPG|duimnael|175px|Cheever by die 2009 Indianapolis 500]] '''Edward "Eddie" McKay Cheever jr.''' ([[Phoenix, Arizona]], [[10 Januarie]] [[1958]]) is 'n voormalige [[Amerikaanse]] [[Formule 1]]-renjaer. Tussen 1978 en 1989 het Cheever in 132 Formule 1-wedrenne weggespring, wat hom die aktiefste Amerikaner in die geskiedenis van die sport maak. Hy het nege podiumplekke behaal en altesaam 70 Wêreldkampioenskappunte ingesamel. [[Beeld:Cheever, Alfa Romeo 02.08.1985.jpg|300px|duimnael|links|Eddie Cheever in 'n [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo 184 T]] tydens die [[1985 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix van 1985]].]] Behalwe Formule 1, was Cheever ook aktief in Sportmotors, Indy Racing League en CART. In 1997 het hy sy eie Indy Racing League-span gestig, waarmee hy die Indianapolis 500 in 1998 gewen het. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Lewende mense]] j1sflm89hxq767o6cb5bunuf9fujo2m 0 462008 2908863 2907982 2026-06-02T14:59:58Z ~2026-22503-02 206103 Beeld bygevoeg 2908863 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Muzium Telekom.jpg|duimnael]] Die '''Nasionale Telekommunikasie-museum''' (voorheen die '''Telekom Museum''') is geleë tussen Jalan Raja Chulan en Jalan Gereja in [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]]. Die gebou, wat oorspronklik bekend gestaan het as die '''Selangor Streeksgebou''', is in 1928 voltooi en word gekenmerk deur sy Griekse neo-klassieke argitektuur.<ref name="muziumtelekom.com.my">{{cite web|url=http://www.muziumtelekom.com.my/aboutus.html|title=Muzium Telekom|publisher=Telekom Museum|accessdate=6 December 2016}}</ref> Die museum dien as ’n belangrike bewaarplek vir die geskiedenis en ontwikkeling van telekommunikasie in Maleisië. == Geskiedenis == Die oorspronklike gebou is in 1928 opgerig om ’n sentrale handbediende telefoonstelsel te huisves. Dit is ontwerp met ondergrondse kabelruimtes en vloere wat aangepas is vir die telekommunikasietoerusting van daardie tyd. Die ontwerp was een van die beste voorbeelde van ’n telekommunikasiegebou gedurende die koloniale era. Die gebou het oorspronklik ’n “G”-vormige uitleg gehad met ’n diensgang rondom ’n binneste hof. Soos baie koloniale geboue van die tydperk, is die drieverdiepingstruktuur met hout- en staalondersteuning gebou. Die voorkant van die gebou is versier met klassieke elemente, insluitend simmetriese vensters en dekoratiewe neo-klassieke besonderhede. ’n Kenmerkende aspek van die argitektuur is die ry tweeverdieping-Ioniese pilare wat deur twee torings geflankeer word. === Veranderings en uitbreiding === Met verloop van tyd is verskeie wysigings en uitbreidings aan die oorspronklike struktuur aangebring. In 1958 het die Openbare Werke Departement (JKR) ’n vierverdieping-kantoorgebou bygevoeg wat die twee ente van die oorspronklike gebou verbind het. Teen die vroeë 1980’s het die Departement Telekom Maleisië (JTM) dringend meer kantoorruimte en fasiliteite vir telekommunikasietoerusting benodig. In 1984 is ’n plan voorgestel om ’n nuwe 26-verdiepinggebou op die terrein op te rig, wat die sloping van die historiese Selangor Streeksgebou sou vereis. Aanvanklik het die plan voorsiening gemaak vir die behoud van die voorkant van die oorspronklike gebou met sy Ioniese pilare as ’n historiese simbool. Die plan is egter gewysig weens paduitbreidingsvereistes van die Kuala Lumpur Stadsraad (DBKL). Tydens die begin van die slopingswerk in 1984 het die destydse Maleisiese eerste minister, Tun Dr. Mahathir Mohamad, die terrein besoek en voorgestel dat die historiese gebou bewaar word as deel van die nasionale erfenis. As gevolg hiervan is die projek heroorweeg en is die gebou in April 1985 amptelik as historiese erfenis verklaar. == Herontwikkeling as museum == Na die hersiening van die ontwikkelingsplan is besluit om die gebou in ’n museum te omskep wat die geskiedenis van telekommunikasie in Maleisië kan bewaar. Die herontwikkelingskonsep het die volgende doelwitte ingesluit: * Om ou en nuwe ontwikkelinge geïntegreerd te kombineer. * Om historiese eienskappe te bewaar deur gepaste hergebruik. * Om ’n unieke openbare ruimte met argitektoniese en tuinontwerp te skep. * Om die gebou se historiese en kulturele waarde te beskerm. Die herstel- en opknappingswerk is tussen 1989 en 1992 deur die firma KDA Vennootskap Argitekte uitgevoer teen ’n koste van ongeveer RM7 miljoen. Verdere werk aan die uitstallingsgalerye en bedryfsruimtes is in 1993 voltooi teen ’n verdere koste van RM3 miljoen. Die restourasie moes streng voldoen aan die regulasies rakende historiese erfenisgeboue, wat beteken het dat die oorspronklike vorm van die gebou nie verander kon word nie. == Galerye == Die museum beskik oor twee hoofgalerye: * '''Geskiedenisgalery''' op die eerste verdieping * '''Moderne galery''' op die tweede verdieping Die uitstallings beeld die ontwikkeling van komminukasiestelsels uit vanaf prehistoriese tye tot die moderne digitale era. Interaktiewe uitstallings, klankeffekte en historiese tonele word gebruik om besoekers ’n meeslepende ervaring te bied. === Geskiedenisgalery === Die geskiedenisgalery begin met uitbeeldings van vroeë menslike kommunikasie deur middel van grotskilderye. Daarna volg die ontwikkeling van moderne telekommunikasie vanaf die 1870’s, toe die telegraaf en telefoon bekendgestel is en later na Maleisië gebring is. Die galery dek ook die ontwikkeling van radiokommunikasie, telefoonhoofkwartiere en radiostasies in Maleisië. ’n Groot deel van die uitstalling fokus op die skade wat tydens die Japanese besetting van Maleisië gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1941–1945) aan die telekommunikasienetwerk aangerig is. Besoekers kan ook demonstrasies sien van hoe telefoonoperateurs vroeër oproepe handmatig verbind het. === Moderne galery === Die moderne galery fokus op hedendaagse telekommunikasietegnologieë en die dienste van Telekom Maleisië (TM). Modelle van satellietstasies en die stad Kuala Lumpur word uitgestal, saam met verskeie TM-produkte en dienste. == Hulpbronsentrum == Die museum beskik oor ’n hulpbronsentrum op die tweede verdieping waar die publiek, veral studente, toegang kan verkry tot materiaal oor die geskiedenis van telekommunikasie in Maleisië. Die versameling sluit in: * Jaarverslae van Telekom Maleisië vanaf 1946 * Tydskrifte soos ''Mercury'', ''Wire'', ''Telecom Media'' en ''Telekom Journal'' * Fotoalbums en historiese dokumente * Telefoonstelle uit die 1930’s tot die 1980’s * Telekommunikasiekabels en verwante toerusting == Ander fasiliteite == Die museum bevat ook: * ’n Inligtings- en vertoningskamer vir groeptoere * ’n Gebedskamer (surau) vir besoekers en personeel * ’n TM Point-dienssentrum op die grondvloer waar TM-produkte en -dienste aangebied word == Ligging en besoekure == Die museum is geleë in die sogenaamde “goue driehoek”-gebied van Kuala Lumpur, naby Jalan Raja Chulan en Jalan Gereja. Dit is ongeveer 600 meter vanaf die [[Kuala Lumpur-toring]]. Die museum is daagliks oop van 09:00 tot 17:00, behalwe op openbare vakansiedae. Toegang tot die museum is gratis. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van telekommunikasie]] [[Kategorie:Museums]] i5jhk7xaawojgxe2xztvoio0ewc7s48 1 462112 2908856 2908324 2026-06-02T14:44:26Z ~2026-22503-02 206103 /* Spelling */ nuwe afdeling 2908856 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Spelling == leër moet leer wees. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] help asb. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 14:44, 2 Junie 2026 (UTC) pvwa6h54aa9h0b5d8nwye3jtmlzw5ng 2908858 2908856 2026-06-02T14:45:17Z ~2026-22503-02 206103 /* Spelling */ 2908858 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Spelling == leër moet leer wees. @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] help asb. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 14:44, 2 Junie 2026 (UTC) jbrcu1yxfxoqr1iipq6k5k2dt1wpo93 0 462137 2908915 2908558 2026-06-02T17:45:43Z JMK 649 /* Publiek */ mv 2908915 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== [[Lêer:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|duimnael|Magnifica Humanitas is gepubliseer op die 135ste herdenking van die ensikliek ''Rerum Novarum'' deur Pous Leo XIII.]] Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|meme]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] ka558uhooy4gevi7a41utnbxf6y6h07 2908924 2908915 2026-06-02T17:59:50Z JMK 649 teksdetails 2908924 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== [[Lêer:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|duimnael|Magnifica Humanitas is gepubliseer op die 135ste herdenking van die ensikliek ''Rerum Novarum'' deur Pous Leo XIII.]] Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat onder [[Pous Franciskus]] gebruiklik geword het. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank afgewag" is as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "verbeurde geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|meme]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse [[djihad]].<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 Mei 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 706lfa4wtg3l0hkrm3ekj5wx7vjvw86 0 462139 2909024 2908731 2026-06-03T08:08:17Z ~2026-22503-02 206103 2909024 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> ===Wêrelddata-organisasie=== Bremmer het voorgestel om 'n "Wêrelddata-organisasie" te skep om 'n verdeeldheid in tegnologie-ekosisteme as gevolg van konflik tussen die Verenigde State en China te voorkom. Hy het dit beskryf as 'n digitale weergawe van die Wêreldhandelsorganisasie, en aangevoer dat die Verenigde State, Europa, Japan en ander "regerings wat in aanlyn openheid en deursigtigheid glo" moet saamwerk om standaarde vir [[kunsmatige intelligensie]], [[data]], [[privaatheid]], [[burgerregte]] en intellektuele eiendom te stel.<ref>{{Cite web|url=https://www.gzeromedia.com/why-we-need-a-world-data-organization-now|title=Why we need a World Data Organization. Now.|date=25 November 2019|website=GZERO Media|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> [[Andrew Yang]], die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese party]] se deelnemende kandidaat vir presidentsnominasie in 2020, het sy steun vir so 'n organisasie tydens sy veldtog uitgespreek.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AndrewYang/status/1199117842714701824|title=You heard me talk about my support for a World Data Organization in last week's debate. I got the idea from @ianbremmer. Thanks Ian|last=Yang 🧢|first=Andrew|date=25 November 2019|website=Twitter|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Everything Andrew Yang Said at the Democratic Debate in Atlanta {{!}} NBC New York|url=https://www.youtube.com/watch?v=J1ZO8EzJ3zE|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> === Tegnopolariteit === In 2021 het ''Foreign Affairs'' Bremmer se artikel ''The Technopolar Moment'' gepubliseer.<ref>{{Cite news |last=Bremmer |first=Ian |date=2022-10-16 |title=The Technopolar Moment |language=en-US |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-10-19/ian-bremmer-big-tech-global-order |access-date=2022-10-26 |issn=0015-7120}}</ref> Na aanleiding van die vinnige reaksie van tegnologiemaatskappye in die nasleep van die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|2021-kapitol-oproer]] in die Verenigde State, het Bremmer geskryf dat tegnologiereuse soos [[Amazon.com|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Facebook]], [[Google]] en Alibaba meer mag as enige groot korporasies van die verlede opgehoop het. Hy het geskryf dat hierdie [[niestaatsakteur]]s nou geopolitiek vorm en 'n vorm van [[soewereiniteit]] uitoefen oor 'n vinnig groeiende digitale ruimte wat buite die bereik van nasionale regerings is. ==Ander organisasies== ===Eurasia Group Foundation=== In 2016 het Bremmer die Eurasia Group Foundation (EGF), 'n 501(c)3 openbare liefdadigheidsorganisasie, gestig. Bremmer dien tans as die president van die Eurasia Group Foundation. ===GZERO Media=== In 2017 het Bremmer en Eurasia Group die digitale mediamaatskappy GZERO Media<ref>{{Cite web|title=GZERO Media|url=https://www.gzeromedia.com/|access-date=15 Julie 2020|website=GZERO Media|language=en}}</ref> en 'n nasionale openbare televisieprogram in die VSA genaamd GZERO World met Ian Bremmer op PBS van stapel gestuur.<ref>{{Citation|title=GZERO WORLD with Ian Bremmer|url=https://www.pbs.org/show/gzero-world/|language=en|access-date=15 Julie 2020}}</ref> Die maatskappy se naam verwys na die term wat Bremmer in ''Every Nation for Itself'' geskep het om 'n wêreld te beskryf waar geen land of groep lande die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>{{Cite web|title=Coping with a G-Zero World|url=https://thediplomat.com/2012/06/coping-with-a-g-zero-world/|access-date=15 Julie 2020|website=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> As deel van die maatskappy se openbare uitreikkonsep, het hulle 'n herhalende segment, Puppet Regime, wat gebruik maak van straatonderhoude en kort narratiewe sketsformate met behulp van poppe.<ref>{{Cite web|title=Puppet Regime: Insecurity Counsel|url=https://time.com/5030699/puppet-regime|access-date=1 Mei 2022|website=[[Time (magazine)|Time]]|language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politikoloë]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] s559ww11xungl3z3tlv141gw4mn0wug 2909025 2909024 2026-06-03T08:10:06Z ~2026-22503-02 206103 2909025 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[politikoloog]], [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> ===Wêrelddata-organisasie=== Bremmer het voorgestel om 'n "Wêrelddata-organisasie" te skep om 'n verdeeldheid in tegnologie-ekosisteme as gevolg van konflik tussen die Verenigde State en China te voorkom. Hy het dit beskryf as 'n digitale weergawe van die Wêreldhandelsorganisasie, en aangevoer dat die Verenigde State, Europa, Japan en ander "regerings wat in aanlyn openheid en deursigtigheid glo" moet saamwerk om standaarde vir [[kunsmatige intelligensie]], [[data]], [[privaatheid]], [[burgerregte]] en intellektuele eiendom te stel.<ref>{{Cite web|url=https://www.gzeromedia.com/why-we-need-a-world-data-organization-now|title=Why we need a World Data Organization. Now.|date=25 November 2019|website=GZERO Media|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> [[Andrew Yang]], die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese party]] se deelnemende kandidaat vir presidentsnominasie in 2020, het sy steun vir so 'n organisasie tydens sy veldtog uitgespreek.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AndrewYang/status/1199117842714701824|title=You heard me talk about my support for a World Data Organization in last week's debate. I got the idea from @ianbremmer. Thanks Ian|last=Yang 🧢|first=Andrew|date=25 November 2019|website=Twitter|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Everything Andrew Yang Said at the Democratic Debate in Atlanta {{!}} NBC New York|url=https://www.youtube.com/watch?v=J1ZO8EzJ3zE|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> === Tegnopolariteit === In 2021 het ''Foreign Affairs'' Bremmer se artikel ''The Technopolar Moment'' gepubliseer.<ref>{{Cite news |last=Bremmer |first=Ian |date=2022-10-16 |title=The Technopolar Moment |language=en-US |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-10-19/ian-bremmer-big-tech-global-order |access-date=2022-10-26 |issn=0015-7120}}</ref> Na aanleiding van die vinnige reaksie van tegnologiemaatskappye in die nasleep van die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|2021-kapitol-oproer]] in die Verenigde State, het Bremmer geskryf dat tegnologiereuse soos [[Amazon.com|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Facebook]], [[Google]] en Alibaba meer mag as enige groot korporasies van die verlede opgehoop het. Hy het geskryf dat hierdie [[niestaatsakteur]]s nou geopolitiek vorm en 'n vorm van [[soewereiniteit]] uitoefen oor 'n vinnig groeiende digitale ruimte wat buite die bereik van nasionale regerings is. ==Ander organisasies== ===Eurasia Group Foundation=== In 2016 het Bremmer die Eurasia Group Foundation (EGF), 'n 501(c)3 openbare liefdadigheidsorganisasie, gestig. Bremmer dien tans as die president van die Eurasia Group Foundation. ===GZERO Media=== In 2017 het Bremmer en Eurasia Group die digitale mediamaatskappy GZERO Media<ref>{{Cite web|title=GZERO Media|url=https://www.gzeromedia.com/|access-date=15 Julie 2020|website=GZERO Media|language=en}}</ref> en 'n nasionale openbare televisieprogram in die VSA genaamd GZERO World met Ian Bremmer op PBS van stapel gestuur.<ref>{{Citation|title=GZERO WORLD with Ian Bremmer|url=https://www.pbs.org/show/gzero-world/|language=en|access-date=15 Julie 2020}}</ref> Die maatskappy se naam verwys na die term wat Bremmer in ''Every Nation for Itself'' geskep het om 'n wêreld te beskryf waar geen land of groep lande die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>{{Cite web|title=Coping with a G-Zero World|url=https://thediplomat.com/2012/06/coping-with-a-g-zero-world/|access-date=15 Julie 2020|website=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> As deel van die maatskappy se openbare uitreikkonsep, het hulle 'n herhalende segment, Puppet Regime, wat gebruik maak van straatonderhoude en kort narratiewe sketsformate met behulp van poppe.<ref>{{Cite web|title=Puppet Regime: Insecurity Counsel|url=https://time.com/5030699/puppet-regime|access-date=1 Mei 2022|website=[[Time (magazine)|Time]]|language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politikoloë]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] b8fwg0mm7yx573dnc7hy7upo5ztd4dv 2909027 2909025 2026-06-03T08:12:59Z ~2026-22503-02 206103 [[Hulp:Normdata]] 2909027 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[politikoloog]], [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> ===Wêrelddata-organisasie=== Bremmer het voorgestel om 'n "Wêrelddata-organisasie" te skep om 'n verdeeldheid in tegnologie-ekosisteme as gevolg van konflik tussen die Verenigde State en China te voorkom. Hy het dit beskryf as 'n digitale weergawe van die Wêreldhandelsorganisasie, en aangevoer dat die Verenigde State, Europa, Japan en ander "regerings wat in aanlyn openheid en deursigtigheid glo" moet saamwerk om standaarde vir [[kunsmatige intelligensie]], [[data]], [[privaatheid]], [[burgerregte]] en intellektuele eiendom te stel.<ref>{{Cite web|url=https://www.gzeromedia.com/why-we-need-a-world-data-organization-now|title=Why we need a World Data Organization. Now.|date=25 November 2019|website=GZERO Media|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> [[Andrew Yang]], die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese party]] se deelnemende kandidaat vir presidentsnominasie in 2020, het sy steun vir so 'n organisasie tydens sy veldtog uitgespreek.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AndrewYang/status/1199117842714701824|title=You heard me talk about my support for a World Data Organization in last week's debate. I got the idea from @ianbremmer. Thanks Ian|last=Yang 🧢|first=Andrew|date=25 November 2019|website=Twitter|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Everything Andrew Yang Said at the Democratic Debate in Atlanta {{!}} NBC New York|url=https://www.youtube.com/watch?v=J1ZO8EzJ3zE|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> === Tegnopolariteit === In 2021 het ''Foreign Affairs'' Bremmer se artikel ''The Technopolar Moment'' gepubliseer.<ref>{{Cite news |last=Bremmer |first=Ian |date=2022-10-16 |title=The Technopolar Moment |language=en-US |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-10-19/ian-bremmer-big-tech-global-order |access-date=2022-10-26 |issn=0015-7120}}</ref> Na aanleiding van die vinnige reaksie van tegnologiemaatskappye in die nasleep van die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|2021-kapitol-oproer]] in die Verenigde State, het Bremmer geskryf dat tegnologiereuse soos [[Amazon.com|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Facebook]], [[Google]] en Alibaba meer mag as enige groot korporasies van die verlede opgehoop het. Hy het geskryf dat hierdie [[niestaatsakteur]]s nou geopolitiek vorm en 'n vorm van [[soewereiniteit]] uitoefen oor 'n vinnig groeiende digitale ruimte wat buite die bereik van nasionale regerings is. ==Ander organisasies== ===Eurasia Group Foundation=== In 2016 het Bremmer die Eurasia Group Foundation (EGF), 'n 501(c)3 openbare liefdadigheidsorganisasie, gestig. Bremmer dien tans as die president van die Eurasia Group Foundation. ===GZERO Media=== In 2017 het Bremmer en Eurasia Group die digitale mediamaatskappy GZERO Media<ref>{{Cite web|title=GZERO Media|url=https://www.gzeromedia.com/|access-date=15 Julie 2020|website=GZERO Media|language=en}}</ref> en 'n nasionale openbare televisieprogram in die VSA genaamd GZERO World met Ian Bremmer op PBS van stapel gestuur.<ref>{{Citation|title=GZERO WORLD with Ian Bremmer|url=https://www.pbs.org/show/gzero-world/|language=en|access-date=15 Julie 2020}}</ref> Die maatskappy se naam verwys na die term wat Bremmer in ''Every Nation for Itself'' geskep het om 'n wêreld te beskryf waar geen land of groep lande die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>{{Cite web|title=Coping with a G-Zero World|url=https://thediplomat.com/2012/06/coping-with-a-g-zero-world/|access-date=15 Julie 2020|website=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> As deel van die maatskappy se openbare uitreikkonsep, het hulle 'n herhalende segment, Puppet Regime, wat gebruik maak van straatonderhoude en kort narratiewe sketsformate met behulp van poppe.<ref>{{Cite web|title=Puppet Regime: Insecurity Counsel|url=https://time.com/5030699/puppet-regime|access-date=1 Mei 2022|website=[[Time (magazine)|Time]]|language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politikoloë]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] kcp9v6ame0ri4hwqzadyz6ks4llv1jc 3 462152 2908862 2026-06-02T14:47:46Z ~2026-22503-02 206103 Welkom :) 2908862 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} ck8jq42j6v04e2izh6lv2i9rdpixwx5 14 462153 2908872 2026-06-02T15:17:35Z ~2026-22503-02 206103 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}}' 2908872 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} 313vwr4med1d4soakrfnxecr2wx3tbb 2908876 2908872 2026-06-02T15:18:59Z ~2026-22503-02 206103 2908876 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Skrywers]] 713rm1528ilxcpm33v8nln2ibjdrhd4 0 462154 2908935 2026-06-02T19:28:00Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2908935 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Melolobium |authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Sphingium'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> }} '''''Melolobium''''' is 'n [[genus]] van blomdraende [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Lesotho]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Spesies == Daar is veertien [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:22925-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Melolobium adenodes]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium aethiopicum]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Druce</small> * ''[[Melolobium alpinum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium calycinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Melolobium candicans]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium exudans]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Melolobium humile]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium lampolobum]]'' <small>(E.Mey.) Moteetee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Melolobium macrocalyx]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Melolobium microphyllum]]'' <small>(L.f.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium obcordatum]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Melolobium stipulatum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Melolobium subspicatum]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Melolobium wilmsii]]'' <small>Harms</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium| ]] 1a3fme7dunhbxnndvydbsh24qxzeidr 2908940 2908935 2026-06-02T19:36:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908940 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Melolobium |authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Sphingium'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> }} '''''Melolobium''''' is 'n [[genus]] van blomdraende [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Lesotho]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Spesies == Daar is veertien [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:22925-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Melolobium adenodes]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium aethiopicum]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Druce</small> * ''[[Melolobium alpinum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium calycinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Melolobium candicans]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium exudans]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Melolobium humile]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium lampolobum]]'' <small>(E.Mey.) Moteetee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Melolobium macrocalyx]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Melolobium microphyllum]]'' <small>(L.f.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium obcordatum]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Melolobium stipulatum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Melolobium subspicatum]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Melolobium wilmsii]]'' <small>Harms</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium| ]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] lti58mf2lkx9iwfeyrgpqifiyo0kj35 2908950 2908940 2026-06-02T20:02:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908950 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Melolobium |authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Sphingium'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> }} '''''Melolobium''''' (heuningbossies) is 'n [[genus]] van blomdraende [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Lesotho]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Spesies == Daar is veertien [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:22925-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Melolobium adenodes]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium aethiopicum]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Druce</small> * ''[[Melolobium alpinum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium calycinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Melolobium candicans]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium exudans]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Melolobium humile]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium lampolobum]]'' <small>(E.Mey.) Moteetee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Melolobium macrocalyx]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Melolobium microphyllum]]'' <small>(L.f.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Melolobium obcordatum]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Melolobium stipulatum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Melolobium subspicatum]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Melolobium wilmsii]]'' <small>Harms</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium| ]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] rkishogr2tobbqv1g6567drahvtaisb 10 462155 2908936 2026-06-02T19:31:24Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2908936 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Melolobium |parent=Fabaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 9xntbozbfi6wlvjxj9oucxhxpn2e344 1 462156 2908937 2026-06-02T19:32:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908937 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 462157 2908938 2026-06-02T19:34:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908938 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Fabaceae]] r8uy2cpiycy5nwaqpja2irsd3xogn55 15 462158 2908939 2026-06-02T19:34:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908939 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 462159 2908942 2026-06-02T19:43:32Z Morne 672 {{Beeldinligting |beskrywing=[[Gustaf Pienaar]] trou op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar. |bron=[https://troukf.co.za/trou-info/2006/ Troukf.co.za] |datum=9 Desember 1972 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2908942 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Gustaf Pienaar]] trou op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar. |bron=[https://troukf.co.za/trou-info/2006/ Troukf.co.za] |datum=9 Desember 1972 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} 4llpneeudd1tflkv42rt8ydjt5xg9c1 0 462160 2908947 2026-06-02T19:59:03Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2908947 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Geelseerbossie | image = | taxon = Melolobium calycinum | authority = Benth., (1844) | synonyms =* ''Melolobium villosum'' <small>Harms</small> }} Die '''geelseerbossie''' (''Melolobium calycinum'') is 'n klein [[struik]] of 'n [[litofiet]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die plant in en kom in die [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie staan ook as die ''gifgeelbossie'', ''gifseerbossie'' en die ''heuningbossie'' bekend. == Galery == <gallery> Melolobium calycinum 5Dsr 1-1042.jpg Melolobium calycinum 1DS-II 2-0556.jpg Melolobium calycinum 1DS-II 3-7856.jpg Melolobium calycinum 5Dsr 1-1046.jpg Melolobium calycinum 5Dsr 1-1044.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=282-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:507125-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/0a8986e5-fdf0-43b0-a5e5-85fc85c44ffb Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium|calycinum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] mop6lq6jd3dk7rbu7cozqc1pslpkqwd 2908956 2908947 2026-06-03T05:55:40Z Oesjaar 7467 Maak my eie gemors reg! 2908956 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Geelseerbossie | image = | taxon = Melolobium calycinum | authority = Benth., (1844) | synonyms =* ''Melolobium villosum'' <small>Harms</small> }} Die '''geelseerbossie''' (''Melolobium calycinum'') is 'n klein [[struik]] of 'n [[litofiet]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie staan ook as die ''gifgeelbossie'', ''gifseerbossie'' en die ''heuningbossie'' bekend. == Galery == <gallery> Melolobium calycinum 5Dsr 1-1042.jpg Melolobium calycinum 1DS-II 2-0556.jpg Melolobium calycinum 1DS-II 3-7856.jpg Melolobium calycinum 5Dsr 1-1046.jpg Melolobium calycinum 5Dsr 1-1044.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=282-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:507125-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/0a8986e5-fdf0-43b0-a5e5-85fc85c44ffb Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium|calycinum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] hjgeqk0s89ba6hs4iqbsq1asfuzgfgp 2908960 2908956 2026-06-03T06:04:18Z Oesjaar 7467 Amper vergeet ek! 2908960 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Geelseerbossie | image = | taxon = Melolobium calycinum | authority = Benth., (1844) | synonyms =* ''Melolobium villosum'' <small>Harms</small> }} Die '''geelseerbossie''' (''Melolobium calycinum'') is 'n klein [[struik]] of 'n [[litofiet]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie staan ook as die ''gifgeelbossie'', ''gifseerbossie'' en die ''heuningbossie'' bekend. == Galery == <gallery> Melolobium calycinum 5Dsr 1-1042.jpg Melolobium calycinum 1DS-II 2-0556.jpg Melolobium calycinum 1DS-II 3-7856.jpg Melolobium calycinum 5Dsr 1-1046.jpg Melolobium calycinum 5Dsr 1-1044.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=282-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:507125-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/0a8986e5-fdf0-43b0-a5e5-85fc85c44ffb Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium|calycinum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] kktweomvqtiqwzc5vm49mjxm2u4soyq 0 462161 2908948 2026-06-02T20:00:52Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2908948 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Melolobium calycinum]] c1pjf9xavx4eitboic5epkk86b8p48m 1 462162 2908949 2026-06-02T20:01:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908949 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462163 2908957 2026-06-03T05:58:42Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2908957 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Stroopbos | image = | taxon = Melolobium candicans | authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) | synonyms =* ''Melolobium decorum'' <small>Dümmer</small> * ''Melolobium parviflorum'' <small>Benth.</small> * ''Melolobium squarrosum'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Sphingium velutinum'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Sphingium velutinum var. glutinosum'' <small>E.Mey.</small> }} Die '''stroopbos''' (''Melolobium candicans'') is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Botswana]], [[Lesotho]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die plant in die [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie staan ook as die ''heuningbos'' en die ''Voëltjie-kan-nie-sit-nie'' bekend. == Galery == <gallery> Melolobium candicans 1DS-II 2-2071-01.jpg Melolobium candicans 1DS-II 2-2071.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=282-6 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:507127-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/0707c772-4df1-41e2-a5e1-f2ad6673de28 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium|candicans]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 7swicomxh3lc3x98atzauutyqwnp12b 1 462164 2908958 2026-06-03T05:59:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908958 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462165 2908961 2026-06-03T06:16:16Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2908961 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = VU | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Melolobium subspicatum | authority = Conrath, (1908) | synonyms = }} '''''Melolobium subspicatum''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom [[Noordwes]] en [[Gauteng]] op die graslande voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van slegs 20&nbsp;km² en reeds groot gedeeltes van sy [[habitat]] afgestaan, onder andere aan ontwikkleing. == Galery == <gallery> Melolobium subspicatum 1423.jpg Melolobium subspicatum 1431.jpg Melolobium subspicatum 1DS-II 1459.jpg Melolobium subspicatum 1DS-II 1460.jpg Melolobium subspicatum 5Dsr 3673.jpg Melolobium subspicatum 5Dsr 3677.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=282-6 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:507127-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/0707c772-4df1-41e2-a5e1-f2ad6673de28 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium|subspicatum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 4jullsk6uw00jounca6wl8ki3kogy8p 1 462166 2908962 2026-06-03T06:17:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908962 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462167 2908963 2026-06-03T06:18:33Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2908963 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Melolobium candicans]] 56hbmrm2luvestnp8q1ravq730sjpo7 0 462168 2909006 2026-06-03T07:26:33Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2909006 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Melolobium adenodes | authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) | synonyms =* ''Melolobium collinum'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Melolobium collinum var. brevifolium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Melolobium karasbergense'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Melolobium viscidulum'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Steud.</small> * ''Sphingium viscidulum'' <small>E.Mey.</small> * ''Trigonella armata'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''Trigonella subinermis'' <small>Thunb. ex Harv.</small> * ''Trigonella tenuior'' <small>Thunb. ex Harv.</small> * ''Trigonella villosa'' <small>Thunb.</small> }} '''''Melolobium adenodes''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=282-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:507120-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/fe895e3e-b35f-4be2-97ab-6a9f01eeb5c9 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Melolobium|adenodes]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 57ljm7rkw7w6pn6d65iuqa5cjo2ac6o 1 462169 2909007 2026-06-03T07:33:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2909007 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462170 2909014 2026-06-03T07:54:49Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel, nog besig! 2909014 wikitext text/x-wiki '''Fremantle''' (ook "Freo" genoem deur die plaaslike inwoners) is 'n [[hawe]]stad in [[Australië]], aan die monding van die [[Swanrivier]]. Die stad is deel van die [[Perth]] -metropolitaanse gebied. == Geskiedenis == In 1827 het kaptein James Stirling, aan boord van sy skip, HMS ''Success'', die kus naby die monding van die Swanrivier verken. Hy het 'n lofbetuiging geskryf waarin hy die gebied as geskik vir 'n nedersetting beskou. Die Franse het ook belangstelling getoon in die kolonisasie van Wes-Australië, en die Britse regering wou dit voorkom. Kaptein Charles Fremantle is aan boord van HMS ''Challenger'' na die gebied gestuur. Op 2 Mei 1829 het hy die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] geplant en die gebied in die naam van koning [[George IV van die Verenigde Koninkryk]] opgeëis. Twee maande later, op 2 Junie 1829, het die eerste skip met setlaars aangekom. Kaptein Fremantle het op 25 Augustus vertrek, maar die hawe in Perth is na hom vernoem. Die kolonie het aanvanklik uit vrymense bestaan, maar weens 'n gebrek aan mannekrag is in 1849 'n versoek aan die Britse regering gerig om ook gevangenes na die streek te stuur. Op 1 Junie 1850 het die eerste skip met 75 gevangenes aangekom.<ref name="AGFP">{{en}} Australian Government: Dept of the Environment [http://www.environment.gov.au/node/19654 National Heritage Places - Fremantle Prison], Besoek op 11 April 2014. [https://web.archive.org/web/20140213203711/http://www.environment.gov.au/node/19654 Geargiveer] op 13 Februarie 2014.</ref> Die terrein was onvoorbereid en bevele is gegee vir die bou van 'n gevangenis. Konstruksie het van 1851 tot 1859 geduur,<ref name="AGFP" /> maar die eerste selle was teen 1855 gereed. Die gevangenis is daarna uitgebrei en kon tot 1 000 gevangenes akkommodeer. In 1868 is die vervoer van gevangenes na Wes-Australië gestaak. Ongeveer 10 000 gevangenes is oor twee dekades na die gebied gedeporteer, en op 9 Januarie van daardie jaar het die laaste skip, die Hougoumont, met 280 gevangenes aangekom. In 1886 was 50 gedeporteerde gevangenes steeds aangehou, en die Britse regering het die gevangenis aan die plaaslike koloniale owerhede oorhandig. Sedert 1991 word dit nie meer as sodanig gebruik nie, maar verskeie geboue is bewaar. Aan die einde van die 19de eeu is die waterweg na die monding van die Swan verbeter, en die belangrikheid van Fremantle as 'n hawe het toegeneem, veral ten koste van Albany. [[Goud]] is in die binneland van Wes-Australië ontdek, en baie fortuinsoekers het via Fremantle na plekke soos Coolgardie en [[Kalgoorlie]] gereis. Fremantle bly die belangrikste algemene gebruikshawe in Wes-Australië, hoewel daar gespesialiseerde hawens aan die weskus is, soos Dampier of Port Hedland, waar groot hoeveelhede ystererts op skepe gelaai word. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was Fremantle 'n belangrike vlootbasis. Baie Amerikaanse en Britse [[duikbote]] het na Fremantle verskuif as gevolg van die oprukkende [[Japannese Keiserlike Leër]]. Op 3 Maart 1942 was die USS ''Holland'' die eerste wat in Fremantle aangekom het met agt duikbote van die Asiatiese Vloot.<ref name="OZWAR">{{en}} Ozwar [https://www.ozatwar.com/usnavy/fremantlesubmarinebase.htm FREMANTLE SUBMARINE BASE, US NAVY, during WW2], geraadpleeg op 12 April 2014</ref> Gedurende die oorlog het ongeveer 170 duikbote die hawe gebruik. == Verwysings == {{Verwysings}} kn1jkopeuhq17c344btg6il6w9sv0lr 2909021 2909014 2026-06-03T08:05:30Z Aliwal2012 39067 +Klimaat 2909021 wikitext text/x-wiki '''Fremantle''' (ook "Freo" genoem deur die plaaslike inwoners) is 'n [[hawe]]stad in [[Australië]], aan die monding van die [[Swanrivier]]. Die stad is deel van die [[Perth]] -metropolitaanse gebied. == Geskiedenis == In 1827 het kaptein James Stirling, aan boord van sy skip, HMS ''Success'', die kus naby die monding van die Swanrivier verken. Hy het 'n lofbetuiging geskryf waarin hy die gebied as geskik vir 'n nedersetting beskou. Die Franse het ook belangstelling getoon in die kolonisasie van Wes-Australië, en die Britse regering wou dit voorkom. Kaptein Charles Fremantle is aan boord van HMS ''Challenger'' na die gebied gestuur. Op 2 Mei 1829 het hy die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] geplant en die gebied in die naam van koning [[George IV van die Verenigde Koninkryk]] opgeëis. Twee maande later, op 2 Junie 1829, het die eerste skip met setlaars aangekom. Kaptein Fremantle het op 25 Augustus vertrek, maar die hawe in Perth is na hom vernoem. Die kolonie het aanvanklik uit vrymense bestaan, maar weens 'n gebrek aan mannekrag is in 1849 'n versoek aan die Britse regering gerig om ook gevangenes na die streek te stuur. Op 1 Junie 1850 het die eerste skip met 75 gevangenes aangekom.<ref name="AGFP">{{en}} Australian Government: Dept of the Environment [http://www.environment.gov.au/node/19654 National Heritage Places - Fremantle Prison], Besoek op 11 April 2014. [https://web.archive.org/web/20140213203711/http://www.environment.gov.au/node/19654 Geargiveer] op 13 Februarie 2014.</ref> Die terrein was onvoorbereid en bevele is gegee vir die bou van 'n gevangenis. Konstruksie het van 1851 tot 1859 geduur,<ref name="AGFP" /> maar die eerste selle was teen 1855 gereed. Die gevangenis is daarna uitgebrei en kon tot 1 000 gevangenes akkommodeer. In 1868 is die vervoer van gevangenes na Wes-Australië gestaak. Ongeveer 10 000 gevangenes is oor twee dekades na die gebied gedeporteer, en op 9 Januarie van daardie jaar het die laaste skip, die Hougoumont, met 280 gevangenes aangekom. In 1886 was 50 gedeporteerde gevangenes steeds aangehou, en die Britse regering het die gevangenis aan die plaaslike koloniale owerhede oorhandig. Sedert 1991 word dit nie meer as sodanig gebruik nie, maar verskeie geboue is bewaar. Aan die einde van die 19de eeu is die waterweg na die monding van die Swan verbeter, en die belangrikheid van Fremantle as 'n hawe het toegeneem, veral ten koste van Albany. [[Goud]] is in die binneland van Wes-Australië ontdek, en baie fortuinsoekers het via Fremantle na plekke soos Coolgardie en [[Kalgoorlie]] gereis. Fremantle bly die belangrikste algemene gebruikshawe in Wes-Australië, hoewel daar gespesialiseerde hawens aan die weskus is, soos Dampier of Port Hedland, waar groot hoeveelhede ystererts op skepe gelaai word. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was Fremantle 'n belangrike vlootbasis. Baie Amerikaanse en Britse [[duikbote]] het na Fremantle verskuif as gevolg van die oprukkende [[Japannese Keiserlike Leër]]. Op 3 Maart 1942 was die USS ''Holland'' die eerste wat in Fremantle aangekom het met agt duikbote van die Asiatiese Vloot.<ref name="OZWAR">{{en}} Ozwar [https://www.ozatwar.com/usnavy/fremantlesubmarinebase.htm FREMANTLE SUBMARINE BASE, US NAVY, during WW2], geraadpleeg op 12 April 2014</ref> Gedurende die oorlog het ongeveer 170 duikbote die hawe gebruik. == Klimaat == Fremantle het 'n Mediterreense klimaat, Köppen Csa, met droë, warm somers en koel, nat winters. Baie warm dae kan in die somer voorkom, maar 'n seebries sorg vir verkoeling in die aand en snags. Die gemiddelde maksimum temperatuur wat oor die hele jaar gemeet word, is ongeveer 22.1 °C, met 'n rekordhoogtepunt in Januarie 1968 van 42.4 °C en 'n rekordlaagtepunt van 2.2 °C in September 1968.<ref name="ABMFRE">{{en}} Australian government [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_009017_All.shtml Bureau of Meteorology - Fremantle]. Geraadpleeg op 11 April 2014. [https://web.archive.org/web/20140222144955/http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_009017_All.shtml Geargiveer] op 22 Februarie 2014.</ref> Die plek kry ongeveer 765 millimeter neerslag per jaar, met meeste reën wat tussen Mei en September val. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Fremantle | bronref =<ref> {{en}} [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_009017_All.shtml Bureau of Meteorology]</ref> | jan_gem_ns = 6 | feb_gem_ns = 11 | mrt_gem_ns = 16 | apr_gem_ns = 41 | mei_gem_ns = 113 | jun_gem_ns = 166 | jul_gem_ns = 156 | aug_gem_ns = 118 | sep_gem_ns = 69 | okt_gem_ns = 42 | nov_gem_ns = 18 | dec_gem_ns = 11 | jaar_gem_ns = 765 | jan_gem_min = 17.8 | jan_gem_max = 27.3 | feb_gem_min = 18.1 | feb_gem_max = 27.9 | mrt_gem_min = 17.0 | mrt_gem_max = 26.4 | apr_gem_min = 14.9 | apr_gem_max = 23.6 | mei_gem_min = 12.7 | mei_gem_max = 20.3 | jun_gem_min = 11.1 | jun_gem_max = 18.1 | jul_gem_min = 10.0 | jul_gem_max = 17.1 | aug_gem_min = 10.2 | aug_gem_max = 17.3 | sep_gem_min = 11.0 | sep_gem_max = 18.5 | okt_gem_min = 12.3 | okt_gem_max = 20.1 | nov_gem_min = 14.5 | nov_gem_max = 23.0 | dec_gem_min = 16.5 | dec_gem_max = 25.4 | jaar_gem_min = 13.8 | jaar_gem_max = 22.1 | jan_a_min = 11.7 | jan_a_max = 42.4 | feb_a_min = 10.2 | feb_a_max = 41.0 | mrt_a_min = 7.4 | mrt_a_max = 39.4 | apr_a_min = 5.1 | apr_a_max = 35.8 | mei_a_min = 5.1 | mei_a_max = 28.3 | jun_a_min = 4.0 | jun_a_max = 26.3 | jul_a_min = 3.0 | jul_a_max = 25.5 | aug_a_min = 3.1 | aug_a_max = 26.0 | sep_a_min = 2.2 | sep_a_max = 26.8 | okt_a_min = 5.1 | okt_a_max = 36.3 | nov_a_min = 6.7 | nov_a_max = 39.0 | dec_a_min = 9.4 | dec_a_max = 40.0 | jaar_a_min = 2.2 | jaar_a_max = 42.4 }} == Verwysings == {{Verwysings}} 5e0dt1hb9ar5vd4f8mzaromm1no92wr 14 462171 2909022 2026-06-03T08:06:39Z ~2026-22503-02 206103 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}}' 2909022 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} 313vwr4med1d4soakrfnxecr2wx3tbb 2909023 2909022 2026-06-03T08:07:42Z ~2026-22503-02 206103 Stuur aan na [[Kategorie:Amerikaanse politikoloë]] 2909023 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kategorie:Amerikaanse politikoloë]] md68uitbjxul258th0nmfv2kvwuaham 0 462172 2909026 2026-06-03T08:10:42Z ~2026-22503-02 206103 Stuur aan na [[Politieke wetenskap]] 2909026 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Politieke wetenskap]] 46a49tnha7bmgsfaonh861ctyi9d4bj 0 462173 2909040 2026-06-03T09:45:29Z ~2026-22503-02 206103 Nuwe bladsy gedeeltelik uit enwiki vertaal 2909040 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Gundam | beeld = | regisseur = [[Jim Mickle]] | vervaardiger = | produksieleier = {{Plainlist| * [[Cale Boyter]] * Enzo Marc * Jim Mickle * [[Linda Moran]] * Naohiroshi Ogata * [[Mary Parent]] * [[Sydney Sweeney]] * [[Noah Centineo]] }} | geskryf_deur = Jim Mickle | geskoei = | met = {{Plainlist| * Sydney Sweeney * Noah Centineo * [[Michael Mando]] * [[Shioli Kutsuna]] * Gemma Chua-Tran * [[Nonso Anozie]] * [[Javon Walton]] * [[Oleksandr Rudynskyi]] * [[Jason Isaacs]] }} | musiek = | kinematografie = | redigeerder = | ateljee = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Bandai Namco Filmworks]] * Nightshade }} | verspreider = [[Netflix]] | vrygestel = | speeltyd = | land = {{Plainlist| * [[Verenigde State]] * [[Japan]] }} | taal = [[Engels]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = }} '''''Gundam''''' is 'n opkomende [[militêre wetenskapfiksie]] [[Aksiefilm|aksie]] [[ruimte-opera]] rolprent geskryf en geregisseer deur [[Jim Mickle]]. Die film is gebaseer op die 1979 [[Sunrise (ateljee)|Sunrise]] [[mecha anime]]-reeks ''[[Mobile Suit Gundam]]'' geskep deur [[Hajime Yatate]] en [[Yoshiyuki Tomino]], en is 'n ko-produksie tussen [[Bandai Namco Filmworks]], Nightshade, en [[Legendary Pictures]]. Dit speel [[Sydney Sweeney]] en [[Noah Centineo]] wat ook die vervaardigers van die film is, saam met [[Michael Mando]], [[Shioli Kutsuna]], Gemma Chua-Tran, [[Nonso Anozie]], [[Javon Walton]], [[Oleksandr Rudynskyi]], en [[Jason Isaacs]]. == Sinopsis == Terwyl veranderende lojaliteite en 'n groeiende bedreiging hulle op 'n botsingskoers na mekaar plaas, word twee opponerende faksies ingetrek in 'n hoë-insette wedloop oor die sterre wat die lot van die mensdom kan bepaal.<ref name="Netflix">{{cite web|url=https://www.netflix.com/tudum/articles/gundam-live-action-movie-release-date-news|title=Live-Action Gundam Film Starts Production with Sydney Sweeney and Noah Centineo|last=Lee|first=Stephan|date=April 20, 2026|access-date=April 21, 2026|website=[[Netflix Tudum]]}}</ref> == Rolverdeling == * [[Sydney Sweeney]] * [[Noah Centineo]] * [[Michael Mando]] * [[Shioli Kutsuna]] * Gemma Chua-Tran * [[Nonso Anozie]] * [[Javon Walton]] * [[Oleksandr Rudynskyi]] * [[Jason Isaacs]] * Ida Brooke == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} 1kqwr1g2h02xl3ojup1a73yt2t0h8x7 0 462174 2909054 2026-06-03T10:21:02Z ~2026-22503-02 206103 Stuur aan na [[Shiori Kutsuna]] 2909054 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Shiori Kutsuna]] 2btnxvlcfuvhdlvgius59co480p4wcd